Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 889 5630208 5612791 2026-09-20T11:32:07Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630208 wikitext text/x-wiki {{инфокутија бакар}} '''Бакар''' — [[хемиски елемент]] со симбол '''Cu''' (од {{langx|la|cuprum}}) и [[атомски број]] 29. Тоа е мек, податлив и [[Нодуларност|нодуларен]] [[метал]] со многу висока [[Топлинска спроводливост|топлинска]] и [[електрична спроводливост]]. Свежо изложената површина од чист бакар има [[Розово-портокалова боја|розово портокалова боја]]. Бакарот се користи како проводник на топлина и електрична енергија, како [[градежен материјал]] и како составен дел од разни метални [[Легура|легури]], како што се [[сјајно сребро]] кое се користи во [[накит]], [[купроникел]] што се користи за производство на марински хардвер и [[Монета|монети]] и [[константан]] кој се користи во [[деформациски мерач]]и и [[термопар]]ови за мерење на температурата. Бакарот е еден од ретките метали што можат да се појават во природата во директно употреблива метален облик ([[самороден метал]]). Ова довело до многу рано човечко користење во неколку региони (од 8000 п.н.е.). Илјадници години подоцна, бакарот бил првиот метал оформен во калап (4000 п.н.е.) и првиот метал кој е намерно легиран со друг метал ([[калај]]) за да се создаде [[бронза]] (3500 п.н.е.).<ref name="EncBrit">{{Наведена книга |editor1-last=McHenry |editor1-first=Charles |title=The New Encyclopedia Britannica |date=1992 |publisher=Encyclopedia Britannica, Inc. |location=Chicago |isbn=978-0-85229-553-3 |page=612 |volume=3 |edition=15}}</ref> Во [[Римски период|римската ера]], бакарот главно бил ваден на [[Кипар]], потеклото на името на металот, од ''aes syprium'' (метал на Кипар), подоцна изменето во ''cuprum'' (на латински), од кое произлегуваат зборовите, ''coper'' ([[Староанглиски јазик|Староанглиски]]) и ''copper'', првпат започнало да се користи околу 1530 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/copper|publisher=Merriam-Webster Dictionary|title=Copper|date=2018|accessdate=22 August 2018}}</ref> Најчесто се среќаваат соединенијата со соли од бакар(II), кои честопати даваат сини или зелени бои на такви минерали како [[азурит]], [[малахит]] и [[тиркиз]] , и се користат широко и историски како пигменти. Бакарот кој се користи во зградите, обично за кров, оксидира за да формира зелен [[вердигрис]] (или [[патина]]). Бакар понекогаш се користи во [[Украсна уметност|декоративната уметност]], и во неговата елементарна метална форма и во соединенијата како пигменти. Бакарни соединенија се користат како [[бактериостатски агенс]]и, [[фунгицид]]и и конзерванси за дрво. Бакарот е од суштинско значење за сите живи организми како траен [[хранлив минерал]], бидејќи е клучен состав на респираторниот ензим комплексот [[цитохром C оксидаза]]. Во [[мекотели]]те и [[ракови]]те, бакар е составен дел на [[хемоцианин]]от во крвниот пигмент, заменет со [[хемоглобин]]от комплексен од [[Хемоглобин|железо]] во рибите и другите [[’Рбетници|’рбетници]]. Кај луѓето, бакар се наоѓа главно во црниот дроб, мускулите и коските.<ref>{{Наведена мрежна страница |editor-last = Johnson, MD PhD |editor-first = Larry E. |title = Copper |work = Merck Manual Home Health Handbook |publisher = Merck Sharp & Dohme Corp., a subsidiary of Merck & Co., Inc. |date = 2008 |url = http://www.merckmanuals.com/home/disorders_of_nutrition/minerals/copper.html |accessdate = 7 April 2013 |archive-date = 2016-03-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160307024751/http://www.merckmanuals.com/home/disorders_of_nutrition/minerals/copper.html |url-status = dead }}</ref> Телото на возрасни содржи помеѓу 1,4 и 2,1 мг бакар на килограм телесна тежина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.copper.org/consumers/health/cu_health_uk.html|title=Copper in human health}}</ref> == Особености == === Физички === [[File:Cu-Scheibe.JPG|thumb|left|upright=0.7|Бакарен диск (99,95% чист) направен од континуиранo леење; гравирани за откривање на кристали]] [[File:Molten_copper_in_bright_sunlight.gif|upright=0.7|thumb|left|Бакар нешто над точката на топење ја задржува својата розова боја на сјај, кога доволно светлина ја надминува портокаловата боја]] Бакарот [[сребро]]то и [[злато]]то спаѓаат во [[Група 11 на периодниот систем|групата 11]] од периодниот систем; овие три метали имаат еден s-орбитален електрон на врвот на пополнета d- [[електронска обвивка]] и се одликуваат со висока [[Еластичност (физика)|еластичност]] и електрична и топлинска спроводливост. Пополнетите d-отбитали во овие елементи придонесуваат малку за интератоматските интеракции, до кои доминираат s-електроните преку [[Метална врска|метални врски]]. За разлика од металите со нецелосни d-орбитали, металните врски во бакар недостасуваат [[Ковалентна врска|ковалентен]] карактер и се релативно слаби. Оваа обзервација ја објаснува ниската [[цврстина]] и висока еластичност на [[монокристали]]те од бакар.<ref name=b1>{{Наведена книга|author1=George L. Trigg|author2=Edmund H. Immergut|title=Encyclopedia of applied physics|url=https://books.google.com/books?id=sVQ5RAAACAAJ|accessdate=2 May 2011|year=1992|publisher=VCH Publishers|isbn=978-3-527-28126-8|pages=267–272|volume=4: Combustion to Diamagnetism}}</ref> На макроскопска скала, воведувањето на проширени дефекти на [[Кристална решетка|кристалната решетка]], како што се границите на жилите, го попречува протокот на материјалот под примена на стресот, а со тоа ја зголемува својата цврстина. Поради оваа причина, бакар обично се испорачува во фино-грануларна [[Кристалит|поликристална]] форма, која има поголема сила од монокристални форми.<ref>{{Наведена книга|author = Smith, William F.|author2 = Hashemi, Javad|last-author-amp = yes |title = Foundations of Materials Science and Engineering|url = https://archive.org/details/foundationsofmat0000smit_u1l5|page = [https://archive.org/details/foundationsofmat0000smit_u1l5/page/223 223]|publisher = McGraw-Hill Professional|date= 2003|isbn = 978-0-07-292194-6}}</ref> Мекоста на бакарот делумно ја објаснува неговата висока електрична спроводливост (59.6×[[Сименс (единица)|Сименс]]/м) и висока топлинска спроводливост, втор највисок (втор само на сребро) меѓу чисти метали на собна температура.<ref name=CRC>{{Наведена книга|author = Hammond, C.R.|title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics|url = https://archive.org/details/crchandbookofche81lide|edition = 81st|publisher =CRC press|isbn = 978-0-8493-0485-9|date = 2004}}</ref> Тоа е затоа што отпорноста на транспортот на електрони во метали на собна температура потекнува првенствено од расејување на електрони на топлинска вибрација на решетката, кои се релативно слаби во мек метал.<ref name=b1/> Максималната дозволена тековна густина на бакарот на отворено е приближно 3.1×10⁶A/м² на пресек, над која почнува да се загрева прекумерно.<ref>{{Наведена книга|author=Resistance Welding Manufacturing Alliance |title=Resistance Welding Manual|date=2003|publisher=Resistance Welding Manufacturing Alliance|isbn=978-0-9624382-0-2|edition=4|pages=18–12}}</ref> Бакарот е еден од неколкуте метални елементи со природна боја, освен сива или сребрена боја.<ref>{{Наведена книга|last = Chambers|first = William|last2 = Chambers|first2 = Robert|title = Chambers's Information for the People|publisher = W. & R. Chambers|date = 1884|volume = L|page = 312|edition=5|url = https://books.google.com/?id=eGIMAAAAYAAJ|isbn = 978-0-665-46912-1}}</ref> Чистиот бакар е портокалово-црвен и добива црвеникави оцрни кога е изложен на воздух. Карактеристичната боја на бакарот произлегува од електронските транзиции помеѓу пополнетите 3d и полупразни 4s атомски орбитали - енергетската разлика помеѓу овие орбитали одговара на портокаловата светлина. Како и кај другите метали, ако бакарот се стави во контакт со друг метал, ќе настане [[галванска корозија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Galvanic Corrosion|url=http://www.corrosion-doctors.org/Forms-galvanic/galvanic-corrosion.htm|work=Corrosion Doctors|accessdate=29 April 2011}}</ref> === Хемиски === [[File:Copper wire comparison.JPG|left|upright=0.7|thumb|Неоксидирана бакарна жица (лево) и оксидирана бакарна жица (десно)]] [[File:Royal Observatory Edinburgh East Tower 2010 cropped.jpg|thumb|Источната кула на Кралската опсерваторија, Единбург. Јасно се гледа контрастот помеѓу реновираниот бакар инсталиран во 2010 година и зелената боја на оригиналниот бакар од 1894 година.]] [[Податотека:26. Горење на метали.ogv|мини|[[Согорување|Горење]] на бакар и други [[метал]]и.]] [[Податотека:55. Бакарно огледало.ogg|мини|Бакарно огледало.]] Бакарот не реагира со [[вода]], но полека реагира со атмосферскиот [[кислород]] за да створи слој од кафеаво-црн бакар оксид кој, за разлика од [[’рѓа]]та која се формира на железо во влажен воздух, го штити металниот метал од понатамошна корозија ([[пасивација]]). Зелен слој на [[вердигрис]] (бакар карбонат) често може да се види на старите бакарни структури, како што се покривот на многу постари згради<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3qL3vfUZHMYC|title=Cultural Heritage Conservation and Environmental Impact Assessment by Non-Destructive Testing and Micro-Analysis|last=Grieken|first=Rene van|last2=Janssens|first2=Koen|date=2005|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-97078-2|page=197|language=en}}</ref> и на [[Статуа на Слободата|Статуата на Слободата]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Copper.org: Education: Statue of Liberty: Reclothing the First Lady of Metals – Repair Concerns|url=http://www.copper.org/education/liberty/liberty_reclothed1.html|work=Copper.org|accessdate=11 April 2011}}</ref> Бакарот оцрнува кога е изложен на некои [[сулфур]]ни соединенија, со кои реагира за формирање на различни [[бакар сулфиди]].<ref>{{Наведено списание|last1=Rickett|first1=B.I.|last2=Payer|first2=J.H.|title=Composition of Copper Tarnish Products Formed in Moist Air with Trace Levels of Pollutant Gas: Hydrogen Sulfide and Sulfur Dioxide/Hydrogen Sulfide|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-electrochemical-society_1995-11_142_11/page/3723|journal=Journal of the Electrochemical Society|date=1995|volume=142|issue=11|pages=3723–3728|doi=10.1149/1.2048404}}</ref> === Изотопи === Постојат 29 [[изотоп]]и на бакар. ⁶³Cu и ⁶⁵Cu се стабилни, со ⁶³Cu содржи околу 69% самороден бакар; и двете имаат [[Спин (физика)|спин]] од {{frac|3|2}}.<ref name="nubase">{{Наведено списание|title=Nubase2003 Evaluation of Nuclear and Decay Properties|journal=Nuclear Physics A|volume=729|issue=1|pages=3–128|date=2003|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001|author=Audi, G|bibcode=2003NuPhA.729....3A|last2=Bersillon|first2=O.|last3=Blachot|first3=J.|last4=Wapstra|first4=A.H.|citeseerx=10.1.1.692.8504}}</ref> Другите изотопи се [[Радиоактивност|радиоактивни]], од кои најстабилен е ⁶⁷Cu со [[Период на полураспад|полуживот]] од 61,83&nbsp; часа.<ref name="nubase"/> Се одликуваат седум [[Метастабилен изотоп|метастабилни изотопи]]; ^68mCu е најдолготраен со полуживот од 3,8 минути. Изотопи со [[масен број]] над 64 распаѓаат со [[Бета-распад|β⁻]], додека оние со масен број под 64 распаѓаат со [[positron emission|β⁺]]. [[Бакар-64|⁶⁴Cu]], кој има полуживот од 12,7 часа, се распаѓа во двата начина.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nndc.bnl.gov/chart/reCenter.jsp?z=29&n=35 |title=Interactive Chart of Nuclides |work=National Nuclear Data Center |accessdate=8 April 2011 |archive-date=2013-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825141152/http://www.nndc.bnl.gov/chart/reCenter.jsp?z=29&n=35 }}</ref> ⁶²Cu и ⁶⁴Cu имаат значајни апликации. ⁶²Cu се користи во ⁶²Cu-PTSM како [[радиоактивен трасер]] за [[позитронска емисиона томографија]].<ref>{{Наведено списание | last = Okazawad | first = Hidehiko | last2 = Yonekura | first2 = Yoshiharu | last3 = Fujibayashi | first3 = Yasuhisa | last4 = Nishizawa | first4 = Sadahiko | last5 = Magata | first5 = Yasuhiro | last6 = Ishizu | first6 = Koichi | last7 = Tanaka | first7 = Fumiko | last8 = Tsuchida |first8 = Tatsuro |last9 = Tamaki |first9 = Nagara |last10 = Konishi | first10 = Junji |date=1994 |title=Clinical Application and Quantitative Evaluation of Generator-Produced Copper-62-PTSM as a Brain Perfusion Tracer for PET |journal=Journal of Nuclear Medicine |volume=35 |issue=12 |pages=1910–1915 |url=http://jnm.snmjournals.org/cgi/reprint/35/12/1910.pdf|pmid=7989968 }}</ref> === Појава === [[Податотека:Native copper in calcite crystal (late Mesoproterozoic mineralization age, 1.05-1.06 Ga; Central Mine, Keweenaw Peninsula, Upper Peninsula of Michigan, USA) 1.jpg|thumb|right|upright=0.7|Самороден бакар од полуостровот Кевенау, [[Мичиген]].|врска=Special:FilePath/Native_Copper_from_the_Keweenaw_Peninsula_Michigan.jpg]] Во природата, бакарот може да се јави како самороден, но поголемо значење за неговото добивање имаат рудите на бакарот кои содржат некои минерали, како што се [[куприт]]от (Cu²O), [[халкозин]]от (Cu²S), [[ковелин]]от (CuS), [[халкопирит]]от (CuFeS²), [[малахит]]от (Cu²CO³) итн.<ref>Бојан Шоптрајанов, ''Хемија за втора година на реформираното гимназиско образование'' (петто изменето и дополнето издание). Скопје: Просветно дело, 2009, стр. 137.</ref> Бакарот се произведува во масивни ѕвезди<ref>{{Наведено списание|last1=Romano|first1=Donatella|last2=Matteucci|first2=Fransesca|title=Contrasting copper evolution in ω Centauri and the Milky Way|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters|date=2007|volume=378|issue=1|pages=L59–L63|doi=10.1111/j.1745-3933.2007.00320.x|bibcode=2007MNRAS.378L..59R|arxiv = astro-ph/0703760}}</ref> и е присутен во Земјината кора во сооднос од околу 50 делови на милион (ppm).<ref name=emsley>{{Наведена книга|author=Emsley, John|title=Nature's building blocks: an A–Z guide to the elements|url=https://books.google.com/books?id=j-Xu07p3cKwC&pg=PA123|accessdate=2 May 2011|year=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-850340-8|pages=121–125}}</ref> Во природата, бакар се јавува во различни минерали, вклучувајќи [[самороден бакар]], бакарни сулфиди како [[халкопирит]], [[борнит]], [[дигенит]] , [[ковелит]] и [[чалкоцит]], бакар [[сулфосоли]] како [[тетрахедит-тенанит]] и [[енаргит]], бакар карбонати како [[азурит]] и [[малахит]], и како бакар(I) или бакар(II) оксиди како што се [[куприт]] и [[тенорит]], соодветно.<ref name=CRC/> Најголемата маса на откриен елементарен бакар тежи 420 тони и била пронајдена во 1857 година на полуостровот [[Кевина Пенинсула]] во Мичиген, САД.<ref name=emsley/> Самороден бакар е [[поликристал]], со најголем единствен кристал досега опишан со мерење од 4.4×3.2×3.2см.<ref>{{Наведено списание|url = http://www.minsocam.org/ammin/AM66/AM66_885.pdf|journal = American Mineralogist|volume = 66|page=885|date= 1981|title= The largest crystals|author = Rickwood, P.C.}}</ref> == Производство == [[File:Chuquicamata-002.jpg|thumb|left|Чукуикамата, во Чиле, е еден од најголемите светски [[Рударство|рудници за]] бакар]] [[File:Copper - world production trend.svg|thumb|Светски тренд на производство]] [[File:Copper Price History USD.png|thumb|Бакарни цени 2003-2011 во $ за тон]] {{Поврзано|Список на земји во производство на бакар}} Најчесто, бакарот се [[Екстрахирање|екстрахира]] како бакар сулфиди од големи [[рудници]] во [[Порфирен бакарен нанос|порфирни бакарни наноси]] кои содржат 0,4 до 1,0% бакар. Тоа се рудниците во [[Чукуикамата]], во Чиле, [[рудникот Кајнон Бингам]] , во Јута, САД, и [[рудникот Ел Чино]], во Ново Мексико, САД. Според [[Британско геолошко истражување|британското геолошко истражување]], во 2005 година, Чиле беше врвен производител на бакар со најмалку една третина од светскиот удел проследено со САД, Индонезија и Перу.<ref name=CRC/> Бакар, исто така, може да се добие преку процес на [[исцедок на самото место]]. Неколку локации во државата Аризона се сметаат за главни кандидати за овој метод.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Randazzo |first=Ryan |url=http://www.azcentral.com/arizonarepublic/business/articles/2011/06/19/20110619copper-new-method-fight.html |title=A new method to harvest copper |publisher=Azcentral.com |date=19 June 2011 |accessdate=25 April 2014}}</ref> Количината на бакар во употреба се зголемува и достапната количина е едвај доволна за да им овозможи на сите земји да достигнат развиено светско ниво на употреба.<ref>{{Наведено списание|url=http://www.pnas.org/content/103/5/1209.full|title=Metal stocks and sustainability|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2006|volume=103|issue=5|pages=1209–1214|first1=R.B.|last1=Gordon|first2=M.|last2=Bertram|first3=T.E.|last3=Graedel|doi=10.1073/pnas.0509498103|pmc=1360560|pmid=16432205|bibcode=2006PNAS..103.1209G|access-date=2019-02-21|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143053/http://www.pnas.org/content/103/5/1209.full|url-status=dead}}</ref> === Резерви === Бакарот е во употреба најмалку 10.000 години, но повеќе од 95% од сиот бакар што бил миниран и [[Извлакување|извлакан]] е извлечен по 1900 година,<ref name=Leonard2006/> а повеќе од половина е ископан во последните 24 години. Како и со многуте природни ресурси, вкупната количина на бакар на Земјата е огромна, со околу 10¹⁴ тони во врвниот километар од Земјината кора, што е околу 5 милиони години на сегашната стапка на екстракција. Сепак, само мал дел од овие резерви е економски одржлив со денешните цени и технологии. Проценките на резерви на бакар достапни за рударството варираат од 25 до 60 години, во зависност од основните претпоставки, како што се стапката на раст.<ref>{{Наведена книга|author=Brown, Lester|title=Plan B 2.0: Rescuing a Planet Under Stress and a Civilization in Trouble|url=https://archive.org/details/planb20rescuingp00brow_0|publisher=New York: W.W. Norton|date=2006|page=[https://archive.org/details/planb20rescuingp00brow_0/page/110 109]|isbn=978-0-393-32831-8}}</ref> Рециклирањето е главен извор на бакар во модерниот свет.<ref name=Leonard2006>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salon.com/tech/htww/2006/03/02/peak_copper/index.html |title=Peak copper? |publisher=Salon – How the World Works |author=Leonard, Andrew |date=2 March 2006 |accessdate=23 March 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307042349/http://www.salon.com/tech/htww/2006/03/02/peak_copper/index.html |archivedate=7 March 2008 |df=dmy }}</ref> Поради овие и други фактори, иднината на производството и снабдувањето со бакар е предмет на многу дебати, вклучувајќи го и концептот на [[Врвен бакар|врвниот бакар]], аналогно на [[Врвно масло|врвното масло]] . Цената на бакарот во минатото била нестабилна<ref>{{Наведено списание|last=Schmitz|first=Christopher|title=The Rise of Big Business in the World, Copper Industry 1870–1930|url=https://archive.org/details/economic-history-review_1986-08_39_3/page/392|journal=Economic History Review|date=1986|volume=39|series=2|issue=3|pages=392–410|jstor=2596347|doi=10.1111/j.1468-0289.1986.tb00411.x}}</ref> и нејзината цена се зголеми од 60-годишниот минимум од $1.32/кг во јуни 1999 година на $8.27/кг во мај 2006 година. Во февруари 2007 година падна на $5.29/кг, а потоа се зголеми на $7.71/кг во април 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://metalspotprice.com/copper-trends/|title = Copper Trends: Live Metal Spot Prices|url-status=dead|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120501073103/http://metalspotprice.com/copper-trends/|archivedate = 1 May 2012|df = dmy-all}}</ref> Во февруари 2009 година, слабеењето на глобалната побарувачка и големиот пад на цените на стоките од порастот од претходната година ги оставија цените на бакарот на $3.32/кг.<ref>{{наведени вести|url = https://www.forbes.com/2009/02/04/copper-frontera-southern-markets-equity-0205_china_51.html|title = A Bottom In Sight For Copper|author = Ackerman, R. |date = 2 April 2009|publisher = Forbes}}</ref> === Методи === {{Главна|Техники за екстракција на бакар}} [[File:Copper Flash Smelting Process (EN).svg|left|thumb|Шема на топење]] Бакарните руди се сиромашни, односно содржината на бакар во нив е мала, па поради тоа, од нив најпрвин се добива концентрат. Притоа, со постапката, наречена флотација, сулфидните минерали на бакарот се одделуваат од некорисните минерали (јаловината), а потоа со жарење се добива соодветниот оксид. Редукцијата на образуваниот оксид може да се изврши со некое редукционо средство, на пример со [[водород]] или [[јаглерод]], а најчесто редукцијата се врши со присутниот [[бакар сулфид]]. На тој начин се добива суров бакар кој не е сосема чист, а неговото натамошно прочистување се врши со [[електролиза]] при што суровиот бакар служи како позитивна [[електрода]] (анода), а катодата е од сосема чист бакар. Двете електроди се потопени во раствор од CuSO⁴ кој содржи и [[сулфурна киселина]] и [[Готварска сол|натриум хлорид]]. Кога низ ќелијата за електролиза ќе се пропушти [[еднонасочна струја]], материјалот од анодата се раствора, давајќи Cu²⁺ кони во растворот. Од друга страна, на негативната електрода, овие јони примаат [[електрон]]и, се разелектризираат и врз катодата се таложи чист, т.е. електролитички бакар. [[Злато]]то кое вообичаено го придружува бакарот паѓа под анодата, а ако е просутно и [[сребро]], тоа образува нерастворлив [[сребро хлорид]]. Истото се случува и со [[платина]]та, ако и таа е присутна. Така се образува т.н. анодна тиња која е извор за добивање злато, сребро и платина.<ref>Бојан Шоптрајанов, ''Хемија за втора година на реформираното гимназиско образование (петто изменето и дополнето издание)''. Скопје: Просветно дело, 2009, стр. 142-143.</ref> Концентрацијата на бакар во рудите во просек изнесува само 0,6%, а повеќето комерцијални руди се сулфиди, особено халкопирит (CuFeS₂), борнит (Cu₅FeS₄) и, во помала мера, ковелит (CuS) и халкоцит (Cu₂S).<ref name=G&E/> Овие минерали се концентрирани од [[Растурање|растурени]] руди на ниво од 10-15% бакар со [[флотација]] или [[биоекстрахирање]].<ref>{{Наведено списание|last=Watling |first=H.R. |title=The bioleaching of sulphide minerals with emphasis on copper sulphides — A review |journal=Hydrometallurgy |date=2006 |volume=84 |issue=1 |pages=81–108 |url=http://infolib.hua.edu.vn/Fulltext/ChuyenDe/ChuyenDe07/CDe53/59.pdf |doi=10.1016/j.hydromet.2006.05.001 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110818131019/http://infolib.hua.edu.vn/Fulltext/ChuyenDe/ChuyenDe07/CDe53/59.pdf |archivedate=18 August 2011 |df=dmy }}</ref> Загревањето на овој материјал со [[силициум диоксид]] со [[топење]] го отстранува поголемиот дел од железото како [[остаток]]. Процесот ја искористува големата леснотија на претворање на сулфиди на железо во оксиди, кои пак реагираат со силициум диоксид за да формираат [[силикат]]ен остаток кој плови на врвот на загреаната маса. Резултантниот ''бакар мат,'' кој се состои од Cu₂S, се [[Печење|пече]] за да се претворат сите сулфиди во оксиди:<ref name=G&E>{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref> :2 Cu₂S + 3 O₂ → 2 Cu₂O + 2 SO₂ Побојниот оксид се претвора во ''блистер'' бакар при загревање: :2 Cu₂O → 4 Cu + O₂ Судбериевиот процес во [[металургија]]та претвора само половина од сулфидот во оксид и потоа се користи овој оксид за отстранување на остатокот на сулфур како оксид. Тогаш е електролитички рафиниран и анодната кал е експлоатирана за [[платина]]та и златото кои ги содржи. Овој чекор го експлоатира релативно лесното намалување на бакарни оксиди на бакарни метали. [[Земен гас|Природниот гас]] се разнесува низ блистер за да се отстрани поголемиот дел од преостанатиот кислород и се изведува [[електроразладување]] на добиениот материјал за да се произведе чист бакар:<ref>{{Наведена книга|last=Samans|first=Carl|title=Engineering metals and their alloys|date=1949|publisher=Macmillan|location=New York|oclc=716492542}}</ref> :Cu²⁺ + 2 e⁻ → Cu === Рециклирање === Како [[алуминиум]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=Je4GBwAAQBAJ&pg=PT89&dq=Like+aluminium,+copper+recyclable+without+any+loss+of+quality#v=onepage&q=Like%20aluminium,%20copper%20recyclable%20without%20any%20loss%20of%20quality|title=Pen to Paper: Making Fun of Life|last=Burton|first=Julie McCulloch|date=2015|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4917-5394-1|language=en}}</ref> бакарот може да се рециклира без никакво губење на квалитетот, како од сурова состојба, така и од произведени производи.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=5_QLBwAAQBAJ&pg=PA249&dq=copper+recyclable+without+any+loss+of+quality#v=onepage&q=copper%20recyclable%20without%20any%20loss%20of%20quality|title=The Role of Ecological Chemistry in Pollution Research and Sustainable Development|last=Bahadir|first=Ali Mufit|last2=Duca|first2=Gheorghe|date=2009|publisher=Springer|isbn=978-90-481-2903-4|language=en}}</ref> Во обемот, бакар е трет најмногу рециклиран метал по железо и алуминиум.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=BnN3DAAAQBAJ&pg=PT281&dq=%C2%A0copper+third+most+recycled+metal+after+iron+and+aluminium#v=onepage&q=%C2%A0copper%20third%20most%20recycled%20metal%20after%20iron%20and%20aluminium|title=The Periodic Table in Minutes|last=Green|first=Dan|date=2016|publisher=Quercus|isbn=978-1-68144-329-4|language=en}}</ref> Се проценува дека околу 80% од сиот бакар досега ископан денес сè уште се користат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.copperinfo.com/environment/recycling.html|title=International Copper Association|accessdate=2019-02-21|archive-date=2012-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305203937/http://www.copperinfo.com/environment/recycling.html}}</ref> Според извештајот на [[Меѓународен ресурсен панел|Меѓународниот ресурсен панел]] за [[метални резерви во општеството]], глобалната залиха на бакар во употреба во општеството е 35–55кг. по глава на жител. Повеќето е во поразвиените земји (140–300кг по глава на /жител), а во помалку развиените земји (30–40кг по глава на жител). Процесот на рециклирање на бакар е приближно ист како што се користи за екстракција на бакар, но бара помалку чекори. Отпадниот бакар со висока чистота се топи во [[печка]], а потоа се [[Оксидационо-редукциона реакција|редуцира]] и оформува во [[прачки]] и [[плочки]]; отпадот со ниска чистота се пречистува со [[галванизација]] во бања со [[сулфурна киселина]]<ref>[http://www.copper.org/publications/newsletters/innovations/1998/06/recycle_overview.html "Overview of Recycled Copper" ''Copper.org'']. (25 August 2010). Посетено на 8 November 2011.</ref> == Легури == {{Поврзано|Список на легури од бакар}} Формирани се бројни бакарни [[Легура|легури]], многу од нив со важни употреби. [[Месинг]] е легура на бакар и [[цинк]]. [[Бронза]] обично се однесува на бакар-[[калај]] легури, но може да се однесува на било која легура на бакар, како што е [[алуминиум бронза]]. Бакар е еден од најважните состојки на сребрените и [[карат]]ните златни спојки што се користат во индустријата за накит, модифицирање на бојата, тврдоста и топењето на добиените легури.<ref name=goldalloys>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utilisegold.com/jewellery_technology/colours/colour_alloys/ |accessdate=6 June 2009 |title=Gold Jewellery Alloys |publisher=World Gold Council |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414151414/http://www.utilisegold.com/jewellery_technology/colours/colour_alloys |archivedate=14 April 2009 |df=dmy }}</ref> Некои безоловни [[заварувачи]] се калајски легурирани со мал дел од бакар и други метали.<ref>[http://www.balverzinn.com/downloads/Solder_Sn97Cu3.pdf Balver Zinn Solder Sn97Cu3] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110707210148/http://www.balverzinn.com/downloads/Solder_Sn97Cu3.pdf |date=7 July 2011 }}. (PDF) . balverzinn.com. Посетено на 8 November 2011.</ref> Легурата на бакар и [[никел]], наречена [[купроникел]], се користи во монетите со ниска деноминација, често за надворешната обвивка. Монета од пет центи (во моментов се нарекува ''nickel'') се состои од 75% бакар и 25% никел во хомогена композиција. Легурата од 90% бакар и 10% никел, извонредна за неговата отпорност кон корозија, се користи за разни предмети изложени на морска вода, иако е ранлива за сулфидите што понекогаш се наоѓаат во загадени пристаништа и устија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8C7pXhnqje4C|title=Corrosion Tests and Standards|publisher=ASTM International|page=368|language=en|year=2005}}</ref> Легурите од бакар со алуминиум (околу 7%) имаат златна боја и се користат во украси.<ref name=emsley/> ''[[Шакудо]]'' е јапонска декоративна легура на бакар која содржи низок процент на злато, обично 4-10%, што може да [[Патина|патинира]] до темносина или црна боја.<ref name="Shakudō">{{Наведено списание|last=Oguchi|first=Hachiro|date=1983|title=Japanese Shakudō: its history, properties and production from gold-containing alloys|journal=Gold Bulletin|volume=16|issue=4|pages=125–132|doi=10.1007/BF03214636}}<!--|accessdate=4 June 2016 --></ref> == Соединенија == [[Податотека:CopperIoxide.jpg|мини|Примерок од бакар(I) оксид.]]Бакар формира богата разновидност на соединенија, обично со [[Оксидационен број|оксидациски состојби]] +1 и +2, кои честопати се нарекуваат ''бакарни.''<ref name="Holleman"/> Бакарни соединенија, без разлика дали се органски [[Комплекс (хемија)|комплекси]] или [[Органометална хемија|органометали]] , промовираат или катализираат бројни хемиски и биолошки процеси.<ref>{{Наведено списание |last1=Trammell |first1=Rachel |last2=Rajabimoghadam |first2=Khashayar |last3=Garcia-Bosch |first3=Isaac |title=Copper-Promoted Functionalization of Organic Molecules: from Biologically Relevant Cu/O2 Model Systems to Organometallic Transformations|journal=Chemical Reviews |date=30 January 2019 |doi=10.1021/acs.chemrev.8b00368}}</ref> === Бинарни соединенија === Како и кај другите елементи, наједноставните соединенија на бакар се бинарни соединенија, односно оние кои содржат само два елемента, главни примери се оксиди, сулфиди и [[халид]]и. И двата [[бакар(I) оксид]] и [[бакар(II) оскид]] се познати. Меѓу бројните [[бакар сулфиди]], важни примери се [[бакар(I) сулфид]] и [[бакар(II) сулфид]]. Бакар(I) халиди (со [[хлор]], [[бром]] и [[јод]]) се познати, како и бакар(II) халиди со [[флуор]], [[хлор]] и [[бром]]. Обидите да се подготви бакар(II) јодид даваат само бакар јодид и јод.<ref name="Holleman">{{Наведена книга |last1=Holleman |first1=A.F. |last2=Wiberg |first2=N. |title=Inorganic Chemistry |date=2001 |publisher=Academic Press |location=San Diego |isbn=978-0-12-352651-9}}</ref> :2 Cu²⁺ + 4 I⁻ → 2 CuI + I₂ === Координативна хемија === [[File:Tetramminkupfer(II)-sulfat-Monohydrat Kristalle.png|thumb|left|Бакар(II) дава длабока сина обоеност во присуство на амониум лиганди. Овде се користи тетраминбакар(II) сулфат.]] Бакар формира [[Комплекс (хемија)|координатни комплекси]] со [[лиганд]]и. Во воден раствор, бакар(II) постои како [Cu(H₂O)₆]²⁺. Овој комплекс го покажува најбрзиот девизен курс на вода (брзина на прицврстување и одвојување на водени лиганди) за било кој транзициски [[Метало-аква комплекс|метало аква комплекс]]. Додавањето на воден [[натриум хидроксид]] предизвикува преципитација на светлосиниот цврст [[бакар(II) хидроксид]]. Поедноставената равенка е: [[File:Cu-pourbaix-diagram.svg|thumbnail|Дијаграм Pourbaix за бакар во некомплексни медиуми (други анјони освен OH- не се земаат предвид). Концентрација на јон 0.001m (мол/кг вода). Температура 25°C.]] :Cu²⁺ + 2 OH⁻ → Cu(OH)₂ [[Воден амонијак]] резултира со истиот талог. По додавањето вишок амонијак, талогот се раствора, формирајќи [[тетрааминобакар(II)]]: :Cu(H₂O)₄(OH)₂ + 4 NH₃ → [Cu(H₂O)₂(NH₃)₄]²⁺ + 2 H₂O + 2 OH⁻ Многу други [[оксианјон]]и формираат комплекси; овие вклучуваат [[бакар(II) ацетат]], [[бакар(II) нитрат]] и [[бакар(II) карбонат]]. [[Бакар(II) сулфат]] формира син кристален пента[[хидрат]], најзастапено бакарно соединение во лабораторијата. Се користи во [[фунгицид]] наречен [[мешавина на Бордокс]].<ref name="Boux">{{Наведена книга|url= https://books.google.com/books?id=cItuoO9zSjkC&pg=PA623|page = 623|department= Nonsystematic (Contact) Fungicides|title = Ullmann's Agrochemicals|isbn = 978-3-527-31604-5|author1 = Wiley-Vch|date = 2 April 2007}}</ref> [[File:Tetraamminediaquacopper(II)-3D-balls.png|thumb|right|upright=0.9|Модел на комплексот [Cu(NH₃)₄(H₂O)₂]²⁺, илустрирајќи ја октаедралната координативна геометрија честа за бакар(II).]] [[Полиоли]], соединенија кои содржат повеќе од една алкохолна [[функционална група]], генерално се во интеракција со бакарни соли. На пример, бакарни соли се користат за тестирање за [[намалувачки шеќер]]и. Поточно, со користење на [[реагенсот на Бенедикт]] и [[Фелинговиот раствор]] присуството на шеќер е сигнализирано со промена на бојата од синиот Cu(II) до црвениот бакар(I) оксид.<ref>Ralph L. Shriner, Christine K.F. Hermann, Terence C. Morrill, David Y. Curtin, Reynold C. Fuson "The Systematic Identification of Organic Compounds" 8th edition, J. Wiley, Hoboken. {{ISBN|0-471-21503-1}}</ref> Реагенсот на Schweizer и сродните комплекси со [[етилендиамин]] и други [[Амин (хемија)|амини]] раствораат [[целулоза]].<ref>{{Наведено списание | last1 = Saalwächter | first1 = Kay | last2 = Burchard | first2 = Walther | last3 = Klüfers | first3 = Peter | last4 = Kettenbach | first4 = G. | last5 = Mayer | first5 = Peter | last6 = Klemm | first6 = Dieter | last7 = Dugarmaa | first7 = Saran | year = 2000 | title = Cellulose Solutions in Water Containing Metal Complexes | url = | journal = Macromolecules | volume = 33 | issue = 11| pages = 4094–4107 | doi = 10.1021/ma991893m | bibcode = 2000MaMol..33.4094S }}</ref> [[Аминокиселина|Аминокиселините]] формираат многу стабилни [[хелатни комплекси]] со бакар(II). Постојат многу влажни хемиски тестови за бакарни јони, од кои едниот вклучува [[калиум фероцијанид]], кој дава кафеав талог со бакарни (II) соли. === Органобакарска хемија === {{Главна|Органобакарска смеса}} Соединенија кои содржат јаглерод-бакар врска се познати како органобакарни соединенија. Тие се многу реактивни кон кислородот за да формираат бакар(I) оксид и имаат многу употреби во хемијата. Тие се синтетизираат со третирање на бакар(I) соединенија со [[Грињарова реакција|Григнал реагенси]], [[Алкини|терминални алкини]] или [[органолитни реагенси]];<ref>"Modern Organocopper Chemistry" Norbert Krause, Ed., Wiley-VCH, Weinheim, 2002. {{ISBN|978-3-527-29773-3}}.</ref> Особено, последната опишана реакција создава [[реагенс на Гилман]]. Тие можат да бидат [[Супституција (хемија)|заменети]] со [[Алкилхалогенид|алкилни халиди за]] да формираат производи за спојување; како такви, тие се важни во областа на [[Органска синтеза|органската синтеза]]. [[Бакар(I) ацетилид]] е високо чувствителен на удар, но е полупроизвод во реакциите како што е [[Спојување на Кадиот-Ходкевич|спојувањето на Кадиот-Ходкевич]]<ref>{{Наведено списание|last1=Berná|first1=José|last2=Goldup|first2=Stephen|last3=Lee|first3=Ai-Lan|last4=Leigh|first4=David|last5=Symes|first5=Mark|last6=Teobaldi|first6=Gilberto|last7=Zerbetto|first7=Fransesco|title=Cadiot–Chodkiewicz Active Template Synthesis of Rotaxanes and Switchable Molecular Shuttles with Weak Intercomponent Interactions|journal=Angewandte Chemie|date=26 May 2008|volume=120|issue=23|pages=4464–4468|doi=10.1002/ange.200800891}}</ref> и спојувањето на Сонагошира.<ref>{{Наведено списание|title = The Sonogashira Reaction: A Booming Methodology in Synthetic Organic Chemistry|author = Rafael Chinchilla|author2 = Carmen Nájera|last-author-amp = yes|journal = [[Chemical Reviews]]|date = 2007|volume = 107|issue = 3|pages = 874–922|doi = 10.1021/cr050992x|pmid = 17305399}}</ref> [[Коњугатното додавање]] на [[енони]]<ref>{{Наведено списание|date=1986 |title=An Addition of an Ethylcopper Complex to 1-Octyne: (E)-5-Ethyl-1,4-Undecadiene |journal=[[Organic Syntheses]] |volume=64 |page=1 |url=http://www.orgsyn.org/orgsyn/pdfs/CV7P0236.pdf |doi=10.15227/orgsyn.064.0001 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619005340/http://www.orgsyn.org/orgsyn/pdfs/CV7P0236.pdf |archivedate=19 June 2012 |df=dmy }}</ref> и [[карбокурацијата]] на алкини<ref>{{Наведено списание |last1=Kharasch |first1=M.S. |last2=Tawney |first2=P.O. |date=1941|title=Factors Determining the Course and Mechanisms of Grignard Reactions. II. The Effect of Metallic Compounds on the Reaction between Isophorone and Methylmagnesium Bromide |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=63 |issue=9 |pages=2308–2316 |doi=10.1021/ja01854a005}}</ref> исто така, може да се постигне со органобакарни соединенија. Бакар(I) формира различни слаби комплекси со [[алкени]] и [[јаглерод моноксид]], особено во присуство на аминални лиганди.<ref>{{Наведено списание|last= Imai |first= Sadako |last2= Fujisawa |first2= Kiyoshi |last3= Kobayashi |first3= Takako |last4= Shirasawa |first4= Nobuhiko |last5= Fujii |first5= Hiroshi |last6= Yoshimura |first6= Tetsuhiko |last7= Kitajima |first7= Nobumasa |last8= Moro-oka |first8= Yoshihiko |title= ⁶³Cu NMR Study of Copper(I) Carbonyl Complexes with Various Hydrotris(pyrazolyl)borates: Correlation between 63Cu Chemical Shifts and CO Stretching Vibrations|journal= Inorganic Chemistry |date= 1998| volume =37|pages=3066–3070|doi=10.1021/ic970138r|issue=12}}</ref> === Бакар(III) и бакар(IV) === Бакар(III) најчесто се наоѓа во оксиди. Едноставен пример е калиум [[купрат]], KCuO₂, кој е сино-црн и цврст<ref>{{Наведена книга|department=Potassium Cuprate (III)|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry|edition=2|editor=G. Brauer|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY|volume=1|page=1015}}</ref> Најшироко проучуваните бакарни (III) соединенија се [[купратни суперпроводници]]. [[Итриум бариум бакар оксид]] (YBa₂Cu₃O₇) се состои од Cu (II) и Cu (III) центри. Како оксид, [[флуорид]]от е високо [[База (хемија)|основен]] [[Јон|анјон]]<ref>{{Наведено списание|author1=Schwesinger, Reinhard |author2=Link, Reinhard |author3=Wenzl, Peter |author4=Kossek, Sebastian |title=Anhydrous phosphazenium fluorides as sources for extremely reactive fluoride ions in solution|doi=10.1002/chem.200500838|year=2006|journal=Chemistry: A European Journal|volume=12|issue=2|pages=438–45 |pmid=16196062}}</ref> и е познат да ги стабилизира металните јони во високи оксидациски состојби. И бакар(III), па дури и бакар(IV) флуориди се познати, [[Калиум хексафлуорокупрат(III)|K₃CuF₆]] и [[Цезиум хексафлуорокупрат (IV)|Cs₂CuF₆]], соодветно.<ref name=Holleman/> Некои бакарни белковини формираат [[оксо комплекс]]и, кои исто така имаат бакар(III).<ref>{{Наведено списание |last1=Lewis |first1=E.A. |last2=Tolman |first2=W.B. |date=2004 |title=Reactivity of Dioxygen-Copper Systems |journal=Chemical Reviews |volume=104 |pages=1047–1076 |doi=10.1021/cr020633r |issue=2 |pmid=14871149}}</ref> Со [[тетрапептид]]и, комплексите од бакар(III) со пурпурна боја се стабилизираат со депротонирани [[амид]]ни лиганди.<ref>{{Наведено списание |last1=McDonald |first1=M.R. |last2=Fredericks |first2=F.C. |last3=Margerum |first3=D.W. |date=1997 |title=Characterization of Copper(III)–Tetrapeptide Complexes with Histidine as the Third Residue |journal=Inorganic Chemistry |volume=36 |pages=3119–3124|doi=10.1021/ic9608713|pmid=11669966 |issue=14}}</ref> Комплексите на бакар(III), исто така, се наоѓаат како посредници во реакциите на органобакарни соединенија.<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd|page=1187}}</ref> На пример, во [[реакцијата на Караш-Сосновски]]. == Историја == Временската рамка на бакар илустрира како металот ја има напредната човечка цивилизација во изминатите 11.000 години.<ref>Временска рамка на бакарни технологии, асоцијација за развој на бакар, https://www.copper.org/education/history/timeline/</ref> === Праисторија === ==== Бакарнко време ==== {{Главна|Бакарно време}} [[File:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|left|thumb|Кородиран бакар инџот од Закрос , [[Крит]] , обликуван во форма на животинска кожа типична во таа ера.]] [[File:ReconstructedOetziAxe.jpg|thumb|Многу алатки за време на [[Бакарно време|халколитичката]] ера вклучувале бакар, како што се сечилото на оваа реплика на секирата на Утци]] [[File:Chrysocolla Timna 070613.jpg|left|thumb|Бакарна руда (хрисокола) во [[Камбриум|кембриски]] песочник од [[Бакарно време|халколитични]] рудници во долината Тимна , јужен [[Израел]].]] Бакар се јавува природно како [[Самороден бакар|самороден метален бакар]] и бил познат на некои од најстарите цивилизации. Историјата на употребата на бакар датира од 9000 г. п.н.е. на Блискиот Исток;<ref name=discovery>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|title=CSA – Discovery Guides, A Brief History of Copper|publisher=Csa.com|accessdate=12 September 2008|archive-date=2015-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203154021/http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|url-status=dead}}</ref> Бакарен приврзок беше пронајден во северен Ирак кој датира од 8700 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|page = [https://archive.org/details/jewelrymakingthr0000hess/page/56 56]|title = Jewelrymaking through History: an Encyclopedia|url = https://archive.org/details/jewelrymakingthr0000hess|publisher= Greenwood Publishing Group|date = 2007|isbn = 978-0-313-33507-5|author = Rayner W. Hesse}}No primary source is given in that book.</ref> Доказите сугерираат дека злато и [[метеорично железо]] (но не и топено железо) биле единствените метали што ги користеле луѓето пред бакар.<ref name=vander>{{Наведена мрежна страница|url=http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Cu|title=Copper|publisher=Elements.vanderkrogt.net|accessdate=12 September 2008|archive-date=2022-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108113041/https://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Cu|url-status=dead}}</ref> Се смета дека историјата на бакарната металургија ја следи оваа низа: прво, [[Ладно оформување|ладното работење]] на самороден бакар, потоа [[жарење]], [[топење]] и, конечно, [[восочно лиење]]. Во југоисточната [[Мала Азија|Анадолија]], сите четири техники се појавуваат повеќе или помалку истовремено на почетокот на [[Младо камено време|неолитот]] 7500 г. п.н.е.<ref name="Renfrew1990">{{Наведена книга|last=Renfrew|first=Colin|authorlink=Colin Renfrew, Baron Renfrew of Kaimsthorn|title=Before civilization: the radiocarbon revolution and prehistoric Europe|url=https://books.google.com/books?id=jJhHPgAACAAJ|accessdate=21 December 2011|date=1990|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-013642-5}}</ref> Топењето на бакарот е независно измислено на различни места. Веројатно било откриено во Кина пред 2800 г. п.н.е., во Средна Америка околу 600 г. н.е., и во западна Африка околу 9 или 10 век од н.е.<ref>{{наведени вести|author = Cowen, R.|url = http://www.geology.ucdavis.edu/~cowen/~GEL115/115CH3.html|title = Essays on Geology, History, and People: Chapter 3: Fire and Metals|accessdate = 7 July 2009|archive-date = 2008-05-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20080510150436/http://www.geology.ucdavis.edu/~cowen/~GEL115/115CH3.html|url-status = dead}}</ref> [[Инвестирачко лиење|Инвестирачкото лиење]] е измислено во 4500-4000 г. п.н.е. во Југоисточна Азија,<ref name="discovery" /> а [[Радиојаглеродно датирање|јаглеродното датирање]] воспостави рударство во [[Алдерли Еџ]] во [[Чешир]], Велика Британија, во периодот од 2280 до 1890 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|author = Timberlake, S.|author2 = Prag A.J.N.W.|last-author-amp = yes|date = 2005|title = The Archaeology of Alderley Edge: Survey, excavation and experiment in an ancient mining landscape|location = Oxford|publisher = John and Erica Hedges Ltd.|page = 396 |doi=10.30861/9781841717159}}</ref> [[Отзи Ледениот-човек]], маж кој датира од 3300-3200 г. п.н.е., беше пронајден со секира со бакарна глава 99,7% чиста; високите нивоа на [[арсен]] во косата укажуваат на вклучување во топење на бакар.<ref name="CSA">{{Наведена мрежна страница|title=CSA – Discovery Guides, A Brief History of Copper|url=http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|work=CSA Discovery Guides|accessdate=29 April 2011|archive-date=2015-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203154021/http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|url-status=dead}}</ref> Искуството со бакар помогна во развојот на други метали; особено, топењето на бакар доведе до откривање на [[топење на железо]].<ref name="CSA" /> Производството во [[Стар комплекс за бакар|стариот комплекс за бакар]] во Мичиген и Висконсин е датиран помеѓу 6000 и 3000 г. п.н.е.<ref name="occ">Плегер, Томас Ц. "Краток вовед во стариот бакар комплекс на западните големи езера: 4000-1000 п.н.е.", ''[https://books.google.com/books?id=6NUQNQAACAAJ Зборник на Дваесет и седми годишен состанок на Асоцијацијата за шумска историја на Висконсин]'', Оконто, Висконсин, 5 октомври 2002 година, стр. 10-18.</ref><ref>Emerson, Thomas E. and McElrath, Dale L. ''[https://books.google.com/books?id=awsA08oYoskC&pg=PA709 Archaic Societies: Diversity and Complexity Across the Midcontinent]'', SUNY Press, 2009 {{ISBN|1-4384-2701-8}}.</ref> Природна бронза, еден вид бакар изработен од руди богати со силициум, арсен и (ретко) калај, воопшто се користела на Балканот околу 5500 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|title=Chinese Studies in the History and Philosophy of Science and Technology|last=Dainian|first=Fan|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=228}}</ref> ==== Бронзено доба ==== {{Главна|Бронзено доба}} Легирањето бакар со калај за да се направи бронза најпрво се практикувало околу 4000 години по откривањето на топењето на бакарот, а околу 2000 години откако "природната бронза" дошла во општа употреба.<ref>{{Наведена книга|title=Epigenetics: The Death of the Genetic Theory of Disease Transmission|last=Wallach|first=Joel|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> Бронзените артефакти од [[културата Винча]] датираат до 4500 г. п.н.е.<ref name=antiquity1312>{{Наведена мрежна страница | url = http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871030.htm | title = Tainted ores and the rise of tin bronzes in Eurasia, c. 6500 years ago | first = Miljana | last = Radivojević | first2 = Thilo | last2 = Rehren | publisher = Antiquity Publications Ltd | date = December 2013 | accessdate = 2019-02-21 | archive-date = 2014-02-05 | archive-url = https://archive.today/20140205001504/http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871030.htm | url-status = dead }}</ref> [[Сумер]]ските и [[Древен Египет|египетските]] артефакти на бакарни и бронзени легури датираат до 3000 г. п.н.е.<ref name=hist>{{Наведена книга|pages = 13, 48–66|title = Encyclopaedia of the History of Technology|author = McNeil, Ian |publisher = Routledge|date = 2002|location = London; New York|isbn = 978-0-203-19211-5}}</ref> [[Бронзено време|Бронзеното време]] започнало во Југоисточна Европа околу 3700-3300 г. п.н.е., во Северозападна Европа околу 2500 г. п.н.е. Тоа заврши со почетокот на железното време, 2000-1000 г. п.н.е. на Блискиот Исток, и 600 г. п.н.е. во Северна Европа. Транзицијата меѓу [[Младо камено време|неолитскиот]] период и бронзеното време претходно се нарекува [[Бакарно време|халколитички]] период (бакар-камен), кога бакарните алатки се користеле со камени алатки. Терминот постепено отпаднал од користење, бидејќи во некои делови на светот, халколитикот и неолитот се цереминирани на двата краја. Месинг, легура на бакар и цинк, е од многу поново потекло. Тоа им било познато на Грците, но станало значаен додаток на бронза за време на Римското Царство.<ref name=hist/> === Античка и пост-класична историја === [[File:Venus symbol.svg|thumb|left|upright=0.45|Во [[алхемија]]та симболот за бакар беше исто така симбол за божицата и планетата [[Венера (планета)|Венера]].]] [[File:TimnaChalcolithicMine.JPG|thumb|Калцитонски рудник за бакар во долината Тимна, [[Негев|пустина Негев]], Израел.]] Во Грција, бакар бил познат по името ''халкос'' (χαλκός). Тоа беше важен ресурс за Римјаните, Грците и другите древни народи. Во римско време, тоа беше познат како ''aes Cyprium,'' ''aes'' е генерички латински термин за бакарни легури и ''Cyprium'' од [[Кипар]], каде што беше миниран многу бакар. Фразата беше поедноставена во ''купрум'', па оттука и англискиот ''бакар''. [[Афродита]] ([[Венера (божица)|Венера]] во Рим) претставуваше бакар во митологијата и алхемијата поради неговата сјајна убавина и нејзината античка употреба во производството на огледала; Кипар беше света за божицата. Седумте небесни тела познати на древните биле поврзани со седумте метали познати во антиката, а Венера била назначена за бакар.<ref>{{Наведено списание|title = The Nomenclature of Copper and its Alloys|author = Rickard, T.A. |journal = Journal of the Royal Anthropological Institute|volume = 62|pages = 281–290 |date = 1932|jstor = 2843960|doi = 10.2307/2843960}}</ref> Бакар за првпат се користел во древна Британија во третиот или вториот век пред нашата ера. Во Северна Америка, рударството со бакар започна со маргинални активности на Индијанците. Мајчин бакар е познато дека е извлечена од наоѓалиштата на [[Остров Ројал|островот Ројал]] со примитивни камени алатки помеѓу 800 и 1600 г.<ref>{{Наведено списание|title = The State of Our Knowledge About Ancient Copper Mining in Michigan|journal = The Michigan Archaeologist|volume = 41|page = 119|author = Martin, Susan R.|date = 1995|url = http://www.ramtops.co.uk/copper.html|issue = 2–3|url-status=dead|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160207073036/http://www.ramtops.co.uk/copper.html|archivedate = 7 February 2016|df = dmy-all}}</ref> Металургијата на бакарот процвета во Јужна Америка, особено во Перу околу 1000 година. Откриени се бакарните погребни украси од 15 век, но комерцијалното производство на метал не започнало до почетокот на 20 век. Културната улога на бакар е важна, особено во валутата. Римјаните во 6-от до 3 век п.н.е. користеле бакарни грутки како пари. Најпрво, бакарот по себе бил ценет, но постепено обликот и изгледот на бакарот станал поважен. [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар]] имал свои монети направени од месинг, додека монетите на [[Октавијан Август|Октавијан Август Цезар]] биле направени од легури на Cu-Pb-Sn. Со проценета годишна продукција од околу 15,000&nbsp; тони, [[Активности за рударство и топење на римски бакар|активностите за рударство и топење на римски бакар]] достигнаа ненадминат обем до времето на [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]]; [[Римски провинции|провинциите]] најинтензивно минирани се оние на [[Хиспанија]], [[Кипар]] и во Средна Европа.<ref>{{Наведено списание|doi = 10.1126/science.272.5259.246|title = History of Ancient Copper Smelting Pollution During Roman and Medieval Times Recorded in Greenland Ice|url = https://archive.org/details/sim_science_1996-04-12_272_5259/page/246|pages = 246–249 (247f.)|date = 1996|last1 = Hong|first1 = S.|last2 = Candelone|first2 = J.-P.|issue = 5259|last3 = Patterson|first3 = C.C.|last4 = Boutron|first4 = C.F.|journal = Science|volume = 272|bibcode = 1996Sci...272..246H}}</ref><ref>{{Наведено списание|last = de Callataÿ|first = François|date = 2005|title = The Graeco-Roman Economy in the Super Long-Run: Lead, Copper, and Shipwrecks|journal = Journal of Roman Archaeology|volume = 18|pages = 361–372 (366–369)}}</ref> Портите на [[Ерусалимски храм|Ерусалимскиот храм]] користеле [[коринтска бронза]] третирана со отстранување на метали од легурни на злато. Процесот е најприсутен во [[Александрија]], каде што се смета дека започнала алхемија.<ref>{{Наведено списание|url=http://www.goldbulletin.org/downloads/JACOB_2_33.PDF |title=Corinthian Bronze and the Gold of the Alchemists |author=Savenije, Tom J. |author2=Warman, John M. |author3=Barentsen, Helma M. |author4=van Dijk, Marinus |author5=Zuilhof, Han |author6=Sudhölter, Ernst J.R. |journal=Macromolecules |issue=2 |volume=33 |date=2000 |pages=60–66 |doi=10.1021/ma9904870 |bibcode=2000MaMol..33...60S |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929003743/http://www.goldbulletin.org/downloads/JACOB_2_33.PDF |archivedate=29 September 2007 }}</ref> Во античка [[Индија]], бакар се користел во [[Холизам|холистичката]] медицинска наука [[Ајурведа]] за [[Хирургија|хируршки]] инструменти и друга медицинска опрема. [[Древен Египет|Старите Египќани]] ([[Старо Кралство|~2400&nbsp; г. п.н.е.]]) користеле бакар за стерилизирање на рани и вода за пиење, а подоцна и за лекување на главоболки, изгореници и чешање. === Современа историја === [[File:AngleseyCopperStream.jpg|right|thumb|Дренажа на киселини кои влијаат на потокот што се протега од напуштените рудници за бакар на планината Пари]] [[File:Copper Pot.jpg|thumb|Бакарен котел од 18 век од Норвешка изработен од шведски бакар]] [[Големата Бакарна Планина]] е рудник во Фалун, Шведска, кој оперирал од 10 век до 1992 година. Таа задоволуваше две третини од потрошувачката на бакар во Европа во 17 век и помогна во финансирањето на многу војни во Шведска во тоа време.<ref>{{Наведена книга|url = https://books.google.com/books?id=4yp-x3TzDnEC&pg=PA60|page = 60|title = Mining in World History|isbn = 978-1-86189-173-0|author1 = Lynch, Martin|year=2004}}</ref> Тоа беше наречено државно богатство; Шведска имала [[валута со бакар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Gold: prices, facts, figures and research: A brief history of money|url=http://www.galmarley.com/FAQs_pages/monetary_history_faqs.htm#Scandinavian%20copper%20money|accessdate=22 April 2011|archive-date=2022-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015125424/http://www.galmarley.com/FAQs_pages/monetary_history_faqs.htm#Scandinavian%20copper%20money|url-status=dead}}</ref> Бакар се користи во покриви,<ref name=":0" /> валута, и за фотографска технологија позната како [[дагуеротип]]. Бакар се користел во [[ренесанса|ренесансната]] скулптура и бил користен за изградба на [[Статуа на Слободата|Статуата на слободата]]; бакар продолжува да се користи во изградбата на објекти од разни видови. [[Обложување со бакар]] и [[бакарно обвивање]] беа широко користени за заштита на подводни трупови на бродови, техника што беше водена од британската [[Адмиралгија]] во 18 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Copper and Brass in Ships|url = https://www.copper.org/education/history/60centuries/industrial_age/copperand.html|accessdate = 6 September 2016}}</ref> [[Северногерманска Афинерија|Северногерманската Афинерија]] во Хамбург беше првата модерна фабрика за [[галванизација]], која започна со производство во 1876 година.<ref>{{Наведено списание|doi = 10.1002/adem.200400403|title = Process Optimization in Copper Electrorefining|date = 2004|author = Stelter, M.|journal = Advanced Engineering Materials|volume = 6|issue = 7|pages=558–562|last2 = Bombach|first2 = H.}}</ref> Германскиот научник [[Готфрид Осан]] ја измислил [[металургијата со прав]] во 1830 година, додека ја одредува атомската маса на металот; околу тоа време беше откриено дека количината и видот на легираниот елемент (на пример, калај) на бакар ќе влијае на ѕвонењето на ѕвонче. [[Топење]]то е развиено од страна на [[Отокумпу]] во Финска и првпат се применува во [[Харџавалта]] во 1949 година; енергетски ефикасен процес изнесува 50% од светското производство на бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.outokumpu.com/files/Technology/Documents/Newlogobrochures/FlashSmelting.pdf|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110724043222/http://www.outokumpu.com/files/Technology/Documents/Newlogobrochures/FlashSmelting.pdf|archivedate = 24 July 2011|title = Outokumpu Flash Smelting|publisher = [[Outokumpu]]|page = 2}}</ref> [[Меѓувладин совет за извозни извори на бакар|Меѓувладиниот совет за извозни извори на бакар]], формиран во 1967 година од Чиле, Перу, Заир и Замбија, работеше на пазарот на бакар, како што [[Организација на земји извознички на нафта|ОПЕК]] прави со нафта, иако никогаш не го постигна истото влијание, особено поради тоа што вториот по големина производител, САД, никогаш не бил член; бил распуштена во 1988 година.<ref>{{Наведено списание |author=Karen A. Mingst |date=1976 |title=Cooperation or illusion: an examination of the intergovernmental council of copper exporting countries |url=https://archive.org/details/sim_international-organization_spring-1976_30_2/page/263 |journal=International Organization |volume=30 |issue=2 |pages=263–287 |doi=10.1017/S0020818300018270}}</ref> == Примена == {{Поврзано| Бакарот во обновлива енергија}} [[File:Kupferfittings 4062.jpg|thumb|Бакарни делови]] Главната примена на бакарот се електричната жица (60%), покривите, водоводот (20%) и индустриските машини (15%). Бакарот се користи претежно како чист метал, но кога е потребна поголема цврстина, таа се става во легури како [[месинг]] и [[бронза]] (5% од вкупната употреба).<ref name=emsley/> Повеќе од два века, бакарната боја се користи на трупот на бродот за контрола на растот на растенијата и школките.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boatus.com/magazine/2012/february/copper.asp|title=Is Copper Bottom Paint Sinking?|website=BoatUS Magazine|author=Ryck Lydecker|access-date=2016-06-03|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801090801/https://www.boatus.com/magazine/2012/february/copper.asp|url-status=dead}}</ref> Мал дел од снабдувањето со бакар се користи за додатоци во исхраната и фунгициди во земјоделството.<ref name="Boux"/><ref name="Applications for Copper">{{Наведена мрежна страница|title = Copper|publisher = [[American Elements]]|date = 2008|url = http://www.americanelements.com/cu.html|accessdate = 12 July 2008}}</ref> [[Обработка]]та на бакар е можна, иако легурите се најпосакувани за добра [[обработливост]] при создавање на сложени делови. Поради тоа што е одличен спроводник на топлина и на електрична енергија, бакарот најмногу се употребува за производство на електрични спроводници. Бакарот се употребува и за добивање на некои легури, како што е [[бронза]]та, која е легура на калај и бакар, и [[месинг]]от кој е легура на бакар и [[цинк]]. Бидејќи бронзата е потврда од бакарот, таа во минатото се користела за производство на орудија и [[оружје]]. Бакарот образува и легури со други метали. На пример, [[никелин]]от (легура со [[никел]]) се користи во призводството на отпорнички жици за електрични грејачи, а бакарот е дел и од легурите од кои се изработуваат [[Монета|метални пари]] и музички инструменти. Бидејќи чистото [[злато]] е меко, за изработка на златен [[накит]] се користи легура на злато со бакар. Освен тоа, бакарот се користи и за добивање на некои соединенија кои имаат практична примена, како што е CuSO⁴ • 5H²O.<ref>Бојан Шоптрајанов, ''Хемија за втора година на реформираното гимназиско образование'' (петто изменето и дополнето издание). Скопје: Просветно дело, 2009, стр. 138-140.</ref> === Жица и кабел === И покрај конкуренцијата од други материјали, бакарот останува најпосакуван [[Електричен спроводник|електричен проводник]] во скоро сите категории на електрични жици, освен надземен [[пренос на електрична енергија]], каде често се користи [[алуминиум]].<ref>Попс, Хорас, 2008, "Обработка на жица од антиката до иднината", ''Wire Journal International'' , јуни, стр. 58-66</ref><ref>Металургијата на бакарна жица, http://www.litz-wire.com/pdf%20files/Metallurgy_Copper_Wire.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130901142501/http://www.litz-wire.com/pdf%20files/Metallurgy_Copper_Wire.pdf |date=2013-09-01 }}</ref> Бакарната жица се користи во [[Производство на електрична енергија|производството на електрична енергија]], [[пренос на енергија]], [[дистрибуција на електрична енергија]], [[телекомуникации]], [[Електроника|електронски]] кола и безброј видови [[електрична опрема]].<ref>Јозеф, Гинтер, 1999, Бакар: неговата трговија, производство, употреба и еколошки статус, уредени од Кундиг, Конрад Ј.А., АСМ Интернационал, стр. 141-192 и стр. 331-375.</ref> [[Електрична инсталација|Електричната инсталација]] е најважниот пазар за индустријата за бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chemistryexplained.com/elements/C-K/Copper.html|title=Copper, Chemical Element – Overview, Discovery and naming, Physical properties, Chemical properties, Occurrence in nature, Isotopes|publisher=Chemistryexplained.com|accessdate=16 October 2012}}</ref> Тука спаѓаат структурни напојувања, кабел за дистрибуција на електрична енергија, жица за апарати, комуникациски кабел, жичена и кабелска мрежа и магнетна жица. Приближно половина од сиот бакар миниран се користат за електрични жици и кабелски проводници.<ref>Јозеф, Гинтер, 1999, Бакар: Нејзината трговија, производство, употреба и еколошки статус, уредени од Кундиг, Конрад Ј.А., АСМ Интернационал, стр. 348.</ref> Многу електрични уреди се потпираат на бакарни жици, бидејќи на бројните својствени корисни својства, како што се неговата висока [[Електрична спроводливост|спроводливост]], [[затегнувачка цврстина]], [[еластичност]], отпор на [[деформација]], отпор на [[корозија]], ниско [[топлинско ширење]], со висок [[коефициент на топлинска спроводливост]], едноставноста за [[лемење]], [[кроткост]]а и леснотија на инсталација. За краток временски период од крајот на 1960-тите до крајот на 1970-тите, бакарните жици беа заменети со [[алуминиумски жици]] во многу проекти за станбена изградба во Америка. Новата инсталација беше вмешана во голем број домашни пожари и индустријата се врати во бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.heimer.com/Inspection-Information/Aluminum-Wiring.html|title=Aluminum Wiring Hazards and Pre-Purchase Inspections.|work=www.heimer.com|accessdate=2016-06-03|archive-date=2016-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528104324/http://www.heimer.com/Inspection-Information/Aluminum-Wiring.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.faqs.org/faqs/electrical-wiring/part2/section-16.html|title=Electrical Wiring FAQ (Part 2 of 2)Section – Aluminum wiring|work=www.faqs.org|accessdate=2016-06-03}}</ref> === Електроника и сродни уреди === [[Интегрално коло|Интегрираните кола]] и [[Печатени плочки|печатените плочки]] сè повеќе се одликуваат со бакар на местото на алуминиум поради неговата супериорна електрична спроводливост; [[Разменувач на топлина|разменувачите на топлина]] користат бакар, бидејќи на своите супериорни топлински својствад на исипација. [[Електромагнет]]и, [[Електронска цевка|вакуумски цевки]], [[Катодна цевка|катодни цевки]] и [[магнетрон]]и во микробранови печки користат бакар, како и [[брановод]]и за микробраново зрачење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.slac.stanford.edu/vvc/accelerators/waveguide.html|title=Accelerator: Waveguides (SLAC VVC)|work=SLAC Virtual Visitor Center|accessdate=29 April 2011|archive-date=2006-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20060207181019/http://www2.slac.stanford.edu/vvc/accelerators/waveguide.html|url-status=dead}}</ref> === Електрични мотори === Супериорната [[спроводливост]] на бакарот ја зголемува ефикасноста на електричните [[мотор]]и.<ref>IE3 за заштеда на енергија мотори, Engineer Live, http://www.engineerlive.com/Design-Engineer/Motors_and_Drives/IE3_energy-saving_motors/22687/</ref> Ова е важно бидејќи моторите и моторните системи сочинуваат 43% -46% од вкупната потрошувачка на електрична енергија и 69% од целата електрична енергија што ја користи индустријата.<ref>Можности за политиката за енергетска ефикасност за електромоторни системи, Меѓународната агенција за енергија, Работен документ за 2011 година во серијата за енергетска ефикасност, од Пол Waide и Conrad U. Brunner, OECD / IEA 2011</ref> Зголемувањето на масата и напречниот пресек на бакар во [[индуктор]]от ја зголемува ефикасноста на моторот. [[Бакарен моторен ротор|Бакарните моторни ротори]], нова технологија дизајнирана за моторни апликации каде заштеда на енергија се првичните цели на дизајнот,<ref>Fuchsloch, J. и EF Brush, (2007), "Системски дизајн пристап за нова серија на ултра-NEMA Premium бакар ротор моторс", во EEMODS 2007 Конференција Зборник, 10-15 јуни, Пекинг.</ref><ref>Copper motor rotor project; Copper Development Association; {{Наведена мрежна страница|url=http://www.copper.org/applications/electrical/motor-rotor|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313102458/http://www.copper.org/applications/electrical/motor-rotor|archive-date=13 March 2012|url-status=dead|accessdate=2012-11-07}}</ref> овозможуваат општа намена на [[Индуктивен мотор|индуктивни мотори]] за да се исполнат и да ги надминат стандардите на [[Национална асоцијација за Електрични производители|Националната асоцијација за Електрични производители]] (NEMA) за [[премиумска ефикасност]].<ref>NEMA Premium Motors, The Association of Electrical Equipment and Medical Imaging Manufacturers; {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nema.org/gov/energy/efficiency/premium/|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402081307/http://www.nema.org/gov/energy/efficiency/premium/|archive-date=2 April 2010|url-status=dead|accessdate=2009-10-12}}</ref> === Архитектура === [[Податотека:Minneapolis_City_Hall.jpg|мини|Бакарен покрив во Минеаполис Градското собрание, обложени со патина]] [[Податотека:Copper_utensils_Jerusalem.jpg|мини|Стар бакар во ресторан во Ерусалим]] Бакар се користи уште од античко време како издржлив, [[отпорен на корозија]] и водоотпорен архитектонски материјал.<ref>Seale, Wayne (2007). Улогата на бакар, месинг и бронза во архитектурата и дизајнот; ''Метална архитектура,'' Мај 2007 година</ref><ref>Бакар покрив во детали; Бакар во архитектурата; Здружение за развој на бакар, Велика Британија, www.cda.org.uk/arch</ref><ref>Architecture, European Copper Institute; http://eurocopper.org/copper/copper-architecture.html {{Семарх}}</ref><ref>Kronborg completed; Agency for Palaces and Cultural Properties, København, {{Наведена мрежна страница|url=http://www.slke.dk/en/slotteoghaver/slotte/kronborg/kronborgshistorie/kronborgfaerdigbygget.aspx?highlight%3Dcopper|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024101854/http://www.slke.dk/en/slotteoghaver/slotte/kronborg/kronborgshistorie/kronborgfaerdigbygget.aspx?highlight=copper|archive-date=24 October 2012|url-status=dead|accessdate=2012-09-12}}</ref> [[Покрив]]ите, [[Бленда|блендите]], [[Дожден олук|дождните олуци]], долните [[Купола|куполи]], [[Купола|куполи]], [[Куќа|куќи]], сводови и [[Врата|врати]] се направени од бакар стотици или илјадници години. Архитектонското користење на бакарот е проширено во модерните времиња за да се вклучат внатрешни и надворешни [[Ѕидна облога|ѕидни облоги]], [[спојки за проширување]] на зградите, [[заштита од радиофреквенции]] и [[антибактериски]] и декоративни затворен производи, како што се привлечни парапетни, бањи, и контра врвови. Некои од важните придобивки на бакар како архитектонски материјал вклучуваат ниско [[термално движење]], мала тежина, [[заштита од гром]] и рециклирање. Карактеристичната природна зелена [[патина]] на металот одамна е посакувана од архитекти и дизајнери. Конечната патина е особено издржлив слој кој е високо отпорен на атмосферска корозија, со што се заштитува основниот метал од понатамошното отстранување на атмосферските влијанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.deforest.lib.wi.us/FAQS.htm|title=Why did we paint the library's roof?|last=Berg|first=Jan|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625065039/http://www.deforest.lib.wi.us/FAQS.htm|archive-date=25 June 2007|accessdate=20 September 2007}}</ref><ref>Архитектонски размислувања; Бакар во прирачникот за дизајн на архитектурата, http://www.copper.org/applications/architecture/arch_dhb/fundamentals/arch_considerations.htm{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Питерс, Лари Е. (2004). Спречување на корозија на бакарни кровни системи; Професионална покривка, октомври 2004, http://www.professionalroofing.net</ref> Тоа може да биде мешавина на карбонатни и сулфатни соединенија во различни количини, во зависност од условите на животната средина, како што се киселите дождови што содржат сулфур.<ref>Oxidation Reaction: Why is the Statue of Liberty Blue-Green? Engage Students in Engineering; www.EngageEngineering.org; Chun Wu, Ph.D., Mount Marty College; Funded by the National Science Foundation (NSF) under Grant No. 083306. {{Наведена мрежна страница|url=http://www.wepanknowledgecenter.org/c/document_library/get_file?folderId%3D517%26name%3DDLFE-2454.pdf|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025094519/http://www.wepanknowledgecenter.org/c/document_library/get_file?folderId=517&name=DLFE-2454.pdf|archive-date=25 October 2013|url-status=dead|accessdate=2013-10-25}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fitzgerald|first=K.P.|last2=Nairn|first2=J.|last3=Atrens|first3=A.|date=1998|title=The chemistry of copper patination|url=https://archive.org/details/sim_corrosion-science_1998-12_40_12/page/2029|journal=Corrosion Science|volume=40|issue=12|pages=2029–50|doi=10.1016/S0010-938X(98)00093-6}}</ref><ref>Области на примена: Архитектура - Заврши - патина; http://www.copper.org/applications/architecture/finishes.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120927004849/http://www.copper.org/applications/architecture/finishes.html |date=2012-09-27 }}</ref><ref>Glossary of copper terms, Copper Development Association (UK): {{Наведена мрежна страница|url=http://www.copperinfo.co.uk/resources/glossary.shtml|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820053020/http://www.copperinfo.co.uk/resources/glossary.shtml|archive-date=20 August 2012|url-status=dead|accessdate=2012-09-14}}</ref> Архитектонскиот бакар и неговите легури, исто така, може да бидат "[[завршени]]" за да преземат одреден изглед, чувство или боја. Завршувањето вклучува механички површински третмани, хемиски бои и премази.<ref>Finishes – natural weathering; Copper in Architecture Design Handbook, Copper Development Association Inc., {{Наведена мрежна страница|url=http://www.copper.org/applications/architecture/arch_dhb/finishes/finishes.html|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016080539/http://www.copper.org/applications/architecture/arch_dhb/finishes/finishes.html|archive-date=16 October 2012|url-status=dead|accessdate=2012-09-12}}</ref> Бакарот има одлични својства за [[заварување]] и [[лемење]] и може да се [[Заварување|заварува]]; најдобри резултати се добиваат со [[гасно метално заварување]].<ref>{{Наведена книга|title=Copper and Copper Alloys|last=Davis, Joseph R.|date=2001|publisher=ASM International|isbn=978-0-87170-726-0|pages=3–6, 266}}</ref> === Примена за антибиофолија === Бакарот е [[биостатик]], што значи бактерии и многу други форми на живот нема да растат на него. Поради оваа причина веќе долго време се користи за поставување на делови од бродови за да се заштитат од [[Шкрилец|шкрилци]] и [[школки]]. Првично беше искористена чиста, но беше заменета со [[Мунтц метална]] и бакарна боја. Слично на тоа, како што се дискутираше во [[бакарни легури во аквакултура]]та, бакарни легури станаа важни материјали за пребивање во [[аквакултура]]та, бидејќи тие се [[антимикроб]]ни и го спречуваат [[биофилирање]]то, дури и во екстремни услови<ref name="autogenerated1995">Единг, Марио Е., Флорес, Хектор, и Миранда, Клаудио, (1995), Експериментална употреба на бакарни никлени алуминиумски мрежи во марикултурата. Дел 1: Изведба на употреба во умерена зона; Дел 2: Демонстрација на употреба во ладна зона; Финален извештај до Меѓународната асоцијација за бакар</ref> и имаат силни структурни и [[корозивни отпорни својства]]<ref>[http://www.copper.org/applications/cuni/pdf/marine_aquaculture.pdf Однесување на корозија на бакарни легури користени во морска аквакултура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130924070759/http://www.copper.org/applications/cuni/pdf/marine_aquaculture.pdf |date=2013-09-24 }} . (PDF). copper.org. Преземено на 8 ноември 2011 година.</ref> во морските средини. === Антимикробна примена === [[Бакарни легури со изработени површини]] имаат физички својства кои уништуваат широк спектар на [[Микроорганизам|микроорганизми]] (на пример, ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' O157:H7, [[метицилин]] -отпорен ''[[Staphylococcus aureus]]'' ( MRSA ), ''[[Стафилококи]]'' , ''[[Clostridium difficile]]'' , [[инфлуенца А вирус]]от , [[аденовирус]] и [[Габа|габи]]).<ref name="Copper Touch Surfaces">[http://coppertouchsurfaces.org/antimicrobial/bacteria/index.html Copper Touch Surfaces] {{Семарх}}. Copper Touch Surfaces. Посетено на 8 November 2011.</ref> Околу 355 бакарни легури биле докажани дека убиваат повеќе од 99,9% од бактериите кои предизвикуваат болести во рок од само два часа кога се редовно исчистени.<ref name="epa.gov">[http://www.epa.gov/pesticides/factsheets/copper-alloy-products.htm ЕПА регистрира производи од легури што содржат бакар] , мај 2008 година</ref> [[Агенција за заштита на животната средина на САД|Агенцијата за заштита на животната средина на САД]] (ЕПА) ги одобри регистрациите на овие бакарни легури како "[[антимикробни]] материјали со придобивки за јавното здравје";<ref name="epa.gov" /> тоа одобрение им овозможува на производителите да поднесуваат правни барања за придобивките од јавното здравје на производите направени од регистрирани легури. Покрај тоа, ЕПА ја одобри долгата список на антимикробни бакарни производи направени од овие легури, како што се потпирачи, [[Ограда|оградите]] , преклопните маси, [[Мијалник|мијалници]], [[Чешма|чешми]], [[Квака на врата|кваките на вратите]], [[санитарија]], [[Тастатура|компјутерските тастатури]], опрема за [[Здравствен клуб|здравствени клубови]] и рачките на [[Количка за пазарување|количката за пазарување]] (за сеопфатна листа, видете: [[Антимикробни допирни површини од бакар-легури#Одобрени производи|Антимикробни допирни површини од бакар-легури # Одобрени производи]]). Бакарните кваки на вратите се користат од страна на болниците за да се намали преносот на болеста, а [[Легионерска болест|легионерската болест]] е потисната од бакарни цевки во водоводните системи.<ref>{{Наведено списание|last=Biurrun|first=Amaya|last2=Caballero|first2=Luis|last3=Pelaz|first3=Carmen|last4=León|first4=Elena|last5=Gago|first5=Alberto|date=1999|title=Treatment of a Legionella pneumophila‐Colonized Water Distribution System Using Copper‐Silver Ionization and Continuous Chlorination|url=https://archive.org/details/sim_infection-control-and-hospital-epidemiology_1999-06_20_6/page/426|journal=Infection Control and Hospital Epidemiology|volume=20|issue=6|pages=426–428|doi=10.1086/501645|jstor=30141645|pmid=10395146}}</ref> Производи со антимикробни бакарни легури сега се инсталираат во здравствени установи во Велика Британија, Ирска, Јапонија, Кореја, Франција, Данска и Бразил и во системот за транзит на метрото во Сантјаго, Чиле, каде што ќе бидат поставени оградувачки лежишта од бакар-цинк во околу 30 станици помеѓу 2011 и 2014 година.<ref>[http://www.rail.co/2011/07/22/chilean-subway-protected-with-antimicrobial-copper Chilean subway protected with Antimicrobial Copper – Rail News from] {{Семарх}}. rail.co. Посетено на 8 November 2011.</ref><ref>[http://construpages.com.ve/nl/noticia_nl.php?id_noticia=3032&language=en Codelco to provide antimicrobial copper for new metro lines (Chile)]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мртва врска}}. Construpages.com.ve. Посетено на 8 November 2011.</ref><ref>[http://www.antimicrobialcopper.com/media/149689/pr811-chilean-subway-installs-antimicrobial-copper.pdf PR 811 Chilean Subway Installs Antimicrobial Copper] {{Семарх}}. (PDF). antimicrobialcopper.com. Посетено на 8 November 2011.</ref> Текстилните влакна може да се мешаат со бакар за да се создадат антимикробни заштитни ткаенини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cupron.com/cupron-technology/power-of-cupron/copper-and-cupron|title=Copper and Cupron|publisher=Cupron|accessdate=2019-02-21|archive-date=2017-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128194102/http://www.cupron.com/cupron-technology/power-of-cupron/copper-and-cupron|url-status=dead}}{{unreliable source?|date=November 2013}}</ref><ref name="Ergowear">[https://www.ergowear.com/incopper-specifications/ Ergowear] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190201065336/https://www.ergowear.com/incopper-specifications/ |date=2019-02-01 }}, Copper antimicrobial yarn technology used in male underwear{{unreliable source?|date=November 2013}}</ref> === Како шпекулативна инвестиција === Бакарот може да се искористи како шпекулативна инвестиција како резултат на предвиденото зголемување на користењето од светскиот раст на инфраструктурата, како и важната улога што ја има во производството [[Ветерна турбина|на турбини на ветер]], [[Сончева плоча|сончеви плочи]] и други обновливи извори на енергија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mining.com/global-copper-market-supplied-demand-rise-report/|title=Global copper market under supplied, demand on the rise — report|date=2019-01-06|work=Mining.com|language=en|accessdate=2019-01-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.renewableenergyworld.com/articles/2016/01/will-the-transition-to-renewable-energy-be-paved-in-copper.html|title=Will the Transition to Renewable Energy Be Paved in Copper?|date=15 January 2015|work=www.renewableenergyworld.com|accessdate=2019-01-13|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622060455/https://www.renewableenergyworld.com/articles/2016/01/will-the-transition-to-renewable-energy-be-paved-in-copper.html|url-status=dead}}</ref> Друга причина што се предвидува зголемување на побарувачката е фактот дека [[Електричен автомобил|електричните автомобили]] содржат во просек 3,6 пати повеќе бакар како конвенционалните автомобили, иако се дебатира ефектот на [[Електричен автомобил|електричните автомобили]] на побарувачката на бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mining.com/copper-price-cars-boom-goes-beyond-electric-vehicles/|title=Copper and cars: Boom goes beyond electric vehicles|date=2018-06-18|work=MINING.com|language=en|accessdate=2019-01-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mining.com/impact-electric-cars-medium-term-copper-demand-overrated-experts-say/|title=Impact of electric cars in medium-term copper demand 'overrated', experts say|date=2018-04-12|work=MINING.com|language=en|accessdate=2019-01-13}}</ref> Некои луѓе инвестираат во бакар преку резерви на бакар, [[ETFs]] и [[Финансиски фјучерс|фјучерси]]. Други чуваат физички бакар во форма на бакарни шипки или кругови, иако овие имаат тенденција да носат повисока премија во споредба со благородни метали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.providentmetals.com/gold-and-silver-bullion-investing/why-are-premiums-for-copper-bullion-so-high.htm#.XEiCB1xKjIU|title=Why are Premiums for Copper Bullion So High?|date=2012-08-20|work=Provident Metals|accessdate=23 January 2019}}</ref> Оние кои сакаат да ги избегнат премиите од бакарно злато, алтернативно чуваат стара [[бакарна жица]], [[бакарни цевки]] или американски [[пени направени пред 1982 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2014/05/21/314607045/penny-hoarders-hope-for-the-day-the-penny-dies|title=Penny Hoarders Hope For The Day The Penny Dies|last=Chace|first=Zoe|work=NPR|publisher=NPR|accessdate=23 January 2019}}</ref> === Народна медицина === Бакар најчесто се користи во накит, а според некои фолклор, бакарни нараквици ги олеснуваат симптомите на [[артритис]].<ref>{{Наведено списание|last=Walker|first=W.R.|last2=Keats|first2=D.M.|date=1976|title=An investigation of the therapeutic value of the 'copper bracelet'-dermal assimilation of copper in arthritic/rheumatoid conditions|journal=Agents and Actions|volume=6|issue=4|pages=454–459|pmid=961545}}</ref> Во едно испитување за остеоартритис и едно испитување за ревматоиден артритис не се наоѓаат разлики меѓу бакарни нараквици и контролни (не бакар) нараквици.<ref>{{Наведено списание|year=2013|title=Copper bracelets and magnetic wrist straps for rheumatoid arthritis – analgesic and anti-inflammatory effects: a randomised double-blind placebo controlled crossover trial|url=|journal=PLoS ONE|volume=8|issue=9|pages=e71529|bibcode=2013PLoSO...871529R|doi=10.1371/journal.pone.0071529|pmc=3774818|pmid=24066023}}</ref><ref name="RichmondBrown2009">{{Наведено списание|last=Richmond|first=Stewart J.|last2=Brown|first2=Sally R.|last3=Campion|first3=Peter D.|last4=Porter|first4=Amanda J.L.|last5=Moffett|first5=Jennifer A. Klaber|last6=Jackson|first6=David A.|last7=Featherstone|first7=Valerie A.|last8=Taylor|first8=Andrew J.|year=2009|title=Therapeutic effects of magnetic and copper bracelets in osteoarthritis: A randomised placebo-controlled crossover trial|journal=Complementary Therapies in Medicine|volume=17|issue=5–6|pages=249–256|doi=10.1016/j.ctim.2009.07.002|issn=0965-2299|pmid=19942103}}</ref> Нема докази дека бакар може да се апсорбира преку кожата. Ако е така, тоа може да доведе до [[труење со бакар]].<ref>University of Arkansas for Medical Sciences:<br /><br />[http://www.uams.edu/update/absolutenm/templates/medical.asp?articleid=3454 Find the Truth Behind Medical Myths] {{Семарх}}<br /><br /><br /><br />While it's never been proven that copper can be absorbed through the skin by wearing a bracelet, research has shown that excessive copper can result in poisoning, causing vomiting and, in severe cases, liver damage.</ref> ==== Компресирани ткаенини ==== Неодамна, некои [[Завој (медицина)|компресирани]] ткаенини со мешавина од бакар се продаваат со здравствени тврдења слични на тврдењата за народната медицина. Бидејќи компресираните ткаенини се валиден третман за некои заболувања, ткаенината може да ја има таа корист, но додадениот бакар може да нема корист од [[плацебо ефект]]от.<ref>Вистината во рекламирањето <br /><br /> [https://www.truthinadvertising.org/tommie-copper/ Томи Бакар]</ref> == Деградација == ''[[Chromobacterium violaceum]]'' и ''[[Pseudomonas fluorescens]]'' можат и да мобилизираат цврст бакар како соединение со цијанид.<ref name="Geoffrey Michael Gadd 609–643">{{Наведено списание|last=Geoffrey Michael Gadd|date=March 2010|title=Metals, minerals and microbes: geomicrobiology and bioremediation|url=http://mic.sgmjournals.org/content/156/3/609.full|journal=Microbiology|volume=156|issue=3|pages=609–643|doi=10.1099/mic.0.037143-0|pmid=20019082|access-date=2019-02-21|archive-date=2014-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025153753/http://mic.sgmjournals.org/content/156/3/609.full|url-status=dead}}</ref> Ерикоидните микоризални габи поврзани со ''Калуна'', ''Ерика'' и ''Вакциниум'' можат да растат во металиферни почви кои содржат бакар.<ref name="Geoffrey Michael Gadd 609–643" /> Ectomycorrhizal габата ''Suillus luteus ги'' штити младите борови од бактериска токсичност. Примерок од габата ''[[Aspergillus niger]]'' беше пронајден од растителен раствор за злато и беше пронајден дека содржи циански комплекси од такви метали како злато, сребро, бакар, железо и цинк. Габата исто така игра улога во растворањето на хемиски сулфиди.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=WY3YvfNoouMC&pg=PA533#v=onepage|title=Mycoremediation: Fungal Bioremediation|last=Harbhajan Singh|date=2006|isbn=978-0-470-05058-3|page=509}}</ref> == Биолошка улога == [[Податотека:ARS_copper_rich_foods.jpg|мини|Богати извори на бакар вклучуваат остриги, говедски и јагнешки црн дроб, бразилски ореви, меласа од месо, какао и црн пипер. Добар извор вклучува јастог, ореви и семки од сончоглед, зелени маслинки, авокадо и пченични трици.]] [[Бакарна белковина|Бакарните белковини]] имаат различни улоги во транспортот на биолошки електрони и транспорт на кислород, процеси кои ја користат лесната интерконверзија на Cu (I) и Cu (II).<ref>{{Наведена книга|title=Metallomics and the Cell|last=Vest|first=Katherine E.|last2=Hashemi|first2=Hayaa F.|last3=Cobine|first3=Paul A.|date=2013|publisher=Springer|isbn=978-94-007-5560-4|editor-last=Banci|editor-first=Lucia|series=Metal Ions in Life Sciences|volume=12|department=Chapter 13 The Copper Metallome in Eukaryotic Cells|doi=10.1007/978-94-007-5561-10_12}} electronic-book {{ISBN|978-94-007-5561-1}} {{ISSN|1559-0836}} electronic-{{ISSN|1868-0402}} </ref> Бакарот е од суштинско значење за аеробното [[Клеточно дишење|дишење]] на сите [[еукариоти]]. Во [[Митохондрија|митохондриите]], се наоѓа во [[цитохром c оксидаза]], кој е последна белковина во [[Оксидативна фосфорилација|оксидативната фосфорилација]]. Цитохром c оксидаза е белковина која го врзува О₂ помеѓу бакар и железо; белковината пренесува 8 електрони на молекулата О₂ за да ја намали на две молекули на вода. Бакар, исто така, се наоѓа во многу [[Супероксидна дисмутаса|супероксидни дисмутаси]], белковини кои го катализираат распаѓањето на [[супероксид]]ите преку претворање (преку [[диспропорција]]) на кислород и [[Водород пероксид|водороден пероксид]]: * Cu² + -SOD + O2^- → Cu⁺ -SOD + O₂ (редукција на бакар, оксидација на супероксид) * Cu⁺ -SOD + O₂^- + 2H⁺ → Cu²⁺ -SOD + H₂O₂ (оксидација на бакар, редукција на супероксид) Белковината [[хемоцијанин]] е кислородниот носач кај повеќето [[мекотели]] и некои [[членконоги]], како што е [[Потковица рак|потковицата рак]] (''Limulus polyphemus'').<ref name="NOAA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ocean.udel.edu/horseshoecrab/funFacts.html|title=Fun facts|work=Horseshoe crab|publisher=University of Delaware|accessdate=13 July 2008|archive-date=2008-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022053340/http://www.ocean.udel.edu/horseshoecrab/funFacts.html|url-status=dead}}</ref> Бидејќи hemocyanin е сино, овие организми имаат сина крв отколку црвената крв на [[хемоглобин]]от заснован на [[Хемоглобин|железо]]. Структурно поврзани со хемоцијанин се [[Лаказа|лаказите]] и [[Тирозиназа|тирозиназите]]. Наместо реверзибилно врзувачки кислород, овие белковини се хидроксилатни супстрати, илустрирани со нивната улога во формирањето на лаки.<ref name="Lippard">S.J. Lippard, J.M. Berg "Principles of bioinorganic chemistry" University Science Books: Mill Valley, CA; 1994. {{ISBN|0-935702-73-3}}.</ref> Биолошката улога за бакар започна со појава на кислород во атмосферата на Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Decker, H.|last2=Terwilliger, N.|last-author-amp=yes|date=2000|title=COPs and Robbers: Putative evolution of copper oxygen-binding proteins|journal=Journal of Experimental Biology|volume=203|issue=Pt 12|pages=1777–1782|pmid=10821735}}</ref> Неколку бакарни белковини, како што се "сините бакарни белковини", не дејствуваат директно со супстрати; оттука тие не се ензими. Овие белковини ги пренесуваат електроните со процесот наречен [[трансфер на електрони]].<ref name="Lippard" /> [[Податотека:Thylakoid_membrane.png|мини| Фотосинтезата функционира од елабориран транспортен синџир на електрони во рамките на [[Тилакоид|тилакоидната мембрана]]. Централна врска во овој синџир е пластоцијанот, сината бакарна белковина.]] Единствен тетрануклеарен бакарен центар е пронајден во [[азотен оксид редуктаза]].<ref> {{Наведена книга|title=The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment|last=Schneider|first=Lisa K.|last2=Wüst|first2=Anja|last3=Pomowski|first3=Anja|last4=Zhang|first4=Lin|last5=Einsle|first5=Oliver|date=2014|publisher=Springer|isbn=978-94-017-9268-4|editor-last=Peter M.H. Kroneck|series=Metal Ions in Life Sciences|volume=14|pages=177–210|department=Chapter 8. ''No Laughing Matter: The Unmaking of the Greenhouse Gas Dinitrogen Monoxide by Nitrous Oxide Reductase''|doi=10.1007/978-94-017-9269-1_8|pmid=25416395|editor-last2=Martha E. Sosa Torres}} </ref> Хемиските соединенија кои биле развиени за третман на Вилсоновата болест биле испитувани за употреба во терапијата за рак <ref>{{Наведена книга|title=Metallo-Drugs: Development and Action of Anticancer Agents|last=Denoyer|first=Delphine|last2=Clatworthy|first2=Sharnel A.S.|last3=Cater|first3=Michael A.|date=2018|work=Metal Ions in Life Sciences|publisher=de Gruyter GmbH|isbn=978-3-11-047073-4|editor-last=Sigel|editor-first=Astrid|volume=18|location=Berlin|pages=469–506|department=Chapter 16. Copper Complexes in Cancer Therapy|doi=10.1515/9783110470734-022|pmid=29394035|editor-last2=Sigel|editor-first2=Helmut|editor-last3=Freisinger|editor-first3=Eva|editor-last4=Sigel|editor-first4=Roland K.O.}}</ref> === Диететски потреби === Бакарот е суштински [[елемент]] кај растенијата и животните, но не и сите микроорганизми. Човечкото тело содржи бакар на ниво од околу 1.4 до 2.1мг на килограм телесна маса.<ref name="copper.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.copper.org/consumers/health/papers/cu_health_uk/cu_health_uk.html|title=Amount of copper in the normal human body, and other nutritional copper facts|accessdate=3 April 2009|archive-date=2009-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410055140/http://www.copper.org/consumers/health/papers/cu_health_uk/cu_health_uk.html|url-status=dead}}</ref> Бакар се апсорбира во цревата, потоа се транспортира до црниот дроб врзан за [[албумин]].<ref>{{Наведено списание|last=Adelstein|first=S. J.|last2=Vallee|first2=B. L.|date=1961|title=Copper metabolism in man|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1961-11-02_265_18/page/892|journal=New England Journal of Medicine|volume=265|issue=18|pages=892–897|doi=10.1056/NEJM196111022651806|pmid=13859394}}</ref> По обработката во црниот дроб, бакар се дистрибуира до други ткива во втората фаза, која вклучува белковински [[церулоплазмин]], носејќи го најголемиот дел од бакар во крвта. Церулоплазминот, исто така, го носи бакарот кој се излачува во млеко и е особено добро се апсорбира како извор на бакар.<ref>{{Наведено списание|last=M.C. Linder|last2=Wooten|first2=L.|last3=Cerveza|first3=P.|last4=Cotton|first4=S.|last5=Shulze|first5=R.|last6=Lomeli|first6=N.|date=1 May 1998|title=Copper transport|url=http://www.ajcn.org/content/67/5/965S.abstract|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=67|issue=5|pages=965S–971S|doi=10.1093/ajcn/67.5.965S|pmid=9587137}}</ref> Бакар во телото нормално минува низ [[ентерохепатична циркулација]] (околу 5мг на ден, наспроти околу 1мг дневно апсорбирано во исхраната и излачуван од телото), а телото може да излачи вишок бакар, доколку е потребно, преку [[жолчка]]та, која носи бакар од црниот дроб, а потоа не се реапсорбира од цревата.<ref>{{Наведена книга|title=Ceruloplasmin: The copper transport protein with essential oxidase activity|last=Frieden|first=E.|last2=Hsieh|first2=H.S.|date=1976|work=Advances in Enzymology and Related Areas of Molecular Biology|isbn=978-0-470-12289-1|series=Advances in Enzymology – and Related Areas of Molecular Biology|volume=44|pages=187–236|doi=10.1002/9780470122891.ch6|jstor=20170553|pmid=775938}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=S.S. Percival|last2=Harris|first2=E.D.|date=1 January 1990|title=Copper transport from ceruloplasmin: Characterization of the cellular uptake mechanism|url=http://ajpcell.physiology.org/content/258/1/C140|journal=American Journal of Physiology. Cell Physiology|volume=258|issue=1|pages=C140–C146|doi=10.1152/ajpcell.1990.258.1.c140|pmid=2301561|access-date=2019-02-21|archive-date=2017-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809055947/http://ajpcell.physiology.org/content/258/1/C140|url-status=dead}}</ref> === Диететски препораки === Американскиот институт за медицина (IOM) ги ажурираше проценетите просечни барања (EARs) и препорача диетални додатоци (RDAs) за бакар во 2001 година. Доколку нема доволно информации за да се воспостават ЕАР и РДА, наместо тоа, се користи проценет назначен како [[адекватен внес]] (AI). AI за бакар се: 200 μg од бакар за мажи и жени од 0-6 месеци, и 220 μg од бакар за 7-12 месеци стари мажи и жени. RDA за бакар се: 340 μg бакар за 1-3-годишни мажи, 440 μg од бакар за 4-8 годишни мажи, 700 μg од бакар за мажи 9-13 години, 890 μg од бакар за мажи 14-18 години, и 900 μg од бакар за мажи на возраст од 19 години и постари. RDA за бакар се: 340 μg бакар за 1-3-годишни жени, 440 μg од бакар за 4-8 години стари жени, 700 μg од бакар за жени од 9-13 години, 890 μg од бакар за 14-18 години стари жени и 900 μg од бакар за жени кои се 19 години и постари. RDA за бакар се: 1.000 μg од бакар за 14-50-годишни бремени жени; Покрај тоа, 1.300 μg од бакар за 14-50-годишни жени во лактација.<ref>[http://www.nationalacademies.org/hmd/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRI-Tables/2_%20RDA%20and%20AI%20Values_Vitamin%20and%20Elements.pdf?la=en Рецепти за исхрана: РДА и АИ за] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181113060244/http://www.nationalacademies.org/hmd/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRI-Tables/2_%20RDA%20and%20AI%20Values_Vitamin%20and%20Elements.pdf?la=en |date=2018-11-13 }} одбор за храна и исхрана [http://www.nationalacademies.org/hmd/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRI-Tables/2_%20RDA%20and%20AI%20Values_Vitamin%20and%20Elements.pdf?la=en на витамини и елементите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181113060244/http://www.nationalacademies.org/hmd/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRI-Tables/2_%20RDA%20and%20AI%20Values_Vitamin%20and%20Elements.pdf?la=en |date=2018-11-13 }} , Институт за медицина, Национални академии, Прес, 2011. Преземено 18 април 2018 година.</ref> Што се однесува до безбедноста, IOM, исто така, поставува [[толерантни нивоа на внес]] (ULs) за витамини и минерали кога се доволно. Во случај на бакар, UL е поставен на 10&nbsp;мг/ден. Колективно, EARs, RDAs, AIs и ULs се нарекуваат [[диететски референтни вредности]].<ref>Бакар. ВО: [https://www.nap.edu/read/10026/chapter/9 Рецепти за исхрана за витамин А, витамин К, арсен, бор, хром, бакар, јод, железо, манган, молибден, никел, силициум, ванадиум и бакар] . Национална академија Прес. 2001, ПП. 224-257.</ref> [[Европски орган за безбедност на храната|Европскиот орган за безбедност на храната]] (EFSA) се однесува на колективниот сет на информации како референтни вредности за исхраната, со референтниот внес на население (PRI) наместо RDA, и просечниот услов, наместо EAR. AI и UL дефинирани како и во САД. За жените и мажите на возраст од 18 години и постари, AI се поставени на 1,3 и 1,6мг/ден, соодветно. AI за бременост и лактација е 1,5&nbsp;мг/ден. За деца на возраст од 1-17 години, AI се зголемуваат со возраста од 0,7 до 1,3&nbsp;мг/ден. Овие AI се повисоки од американските RDAs.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/assets/DRV_Summary_tables_jan_17.pdf|title=Overview on Dietary Reference Values for the EU population as derived by the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies|year=2017}}</ref> Европската тело за безбедност на храната го разгледа истото безбедносно прашање и го постави својот UL на 5мг/ден, што е половина од вредноста на САД.<ref>{{Наведување|title=Tolerable Upper Intake Levels For Vitamins And Minerals|publisher=European Food Safety Authority|year=2006|url=http://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/efsa_rep/blobserver_assets/ndatolerableuil.pdf}}</ref> За потребите на САД за храна и додаток во исхраната, износот во порција е изразен како процент од дневна вредност (%ДВ). За цели на етикетирање на бакарот 100% од дневната вредност беше 2.0&nbsp;мг, но {{На|2016|May|27}}таа беше ревизирана на 0,9мг за да го усогласат со RDA.<ref name="FedReg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2016-05-27/pdf/2016-11867.pdf|title=Federal Register May 27, 2016 Food Labeling: Revision of the Nutrition and Supplement Facts Labels. FR p. 33982.}}</ref> Табела на старите и новите возрасни дневни вредности е дадена на [[Референтен дневен внес|референтниот дневен внес]]. Првичниот рок за кој треба да се почитува беше 28 јули 2018 година, но на 29 септември 2017 година FDA објави предложено правило кое го продолжи крајниот рок до 1 јануари 2020 година за големите компании и 1 јануари 2021 година за мали компании.<ref name="FDAdelay">[https://www.fda.gov/Food/GuidanceRegulation/GuidanceDocumentsRegulatoryInformation/LabelingNutrition/ucm385663.htm#dates "Промени во панелот за факти за исхрана - Датум на усогласување"]</ref> === Недостаток === Поради нејзината улога во олеснувањето на внесувањето на железо, [[Дефицит на бакар|дефицитот на бакар]] може да предизвика симптоми слични на [[анемија]], [[неутропенија]], коскени абнормалности, хипопигментација, нарушен раст, зголемена инциденца на инфекции, остеопороза, хипертироидизам и абнормалности во метаболизмот на гликоза и холестерол. Спротивно на тоа, [[Вилсонова болест|Вилсоновата болест]] предизвикува акумулација на бакар во ткивото на телото. Тежок дефицит може да се најде со тестирање за ниски плазматски или серумски нивоа на бакар, низок церулоплазмин и нивоа на супероксидна дисмутаза на црвени крвни клетки; тие не се чувствителни на маргиналниот статус на бакар. "Цитохром c оксидазна активност на леукоцити и тромбоцити" е наведено како уште еден фактор во дефицитот, но резултатите не се потврдени со репликација.<ref name="Bonhametal2002">{{Наведено списание|last=Bonham|first=Maxine|last2=O'Connor|first2=Jacqueline M.|last3=Hannigan|first3=Bernadette M.|last4=Strain|first4=J.J.|date=2002|title=The immune system as a physiological indicator of marginal copper status?|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-nutrition_2002-05_87_5/page/n4|journal=British Journal of Nutrition|volume=87|issue=5|pages=393–403|doi=10.1079/BJN2002558|pmid=12010579}}</ref> === Токсичност === Количините на грам од различни бакарни соли биле земени при обид за самоубиство и произвеле акутна бакарна токсичност кај луѓето, најверојатно поради циркулација на оксидација и создавање на [[реактивни кислородни видови]] кои ја оштетуваат [[ДНК]].<ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Yunbo|last2=Trush|first2=Michael|last3=Yager|first3=James|date=1994|title=DNA damage caused by reactive oxygen species originating from a copper-dependent oxidation of the 2-hydroxy catechol of estradiol|url=https://archive.org/details/sim_carcinogenesis_1994-07_15_7/page/1421|journal=Carcinogenesis|volume=15|issue=7|pages=1421–1427|doi=10.1093/carcin/15.7.1421|pmid=8033320}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gordon|first=Starkebaum|last2=John|first2=M. Harlan|date=April 1986|title=Endothelial cell injury due to copper-catalyzed hydrogen peroxide generation from homocysteine|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-investigation_1986-04_77_4/page/1370|journal=J. Clin. Invest.|volume=77|issue=4|pages=1370–6|doi=10.1172/JCI112442|pmc=424498|pmid=3514679}}</ref> Соодветни количини на бакарни соли (30мг/кг) се токсични кај животните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pmep.cce.cornell.edu/profiles/extoxnet/carbaryl-dicrotophos/copper-sulfate-ext.html|title=Pesticide Information Profile for Copper Sulfate|publisher=Cornell University|accessdate=10 July 2008}}</ref> Минималната диетална вредност за здрав раст кај зајаците е пријавена да биде најмалку 3 [[ppm]] во исхраната.<ref>{{Наведено списание|last=Hunt, Charles E.|last2=William W. Carlton|last-author-amp=yes|date=1965|title=Cardiovascular Lesions Associated with Experimental Copper Deficiency in the Rabbit|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_1965-12_87_4/page/385|journal=Journal of Nutrition|volume=87|issue=4|pages=385–394|doi=10.1093/jn/87.4.385|pmid=5841854}}</ref> Сепак, повисоките концентрации на бакар (100 ppm, 200 ppm, или 500 ppm) во исхраната на зајаци може позитивно да влијаат на ефикасноста на [[претворањето на добиточната храна]], стапките на раст и процентот на облекување на труп.<ref>{{Наведено списание|last=Ayyat M.S.|last2=Marai I.F.M.|last3=Alazab A.M.|date=1995|title=Copper-Protein Nutrition of New Zealand White Rabbits under Egyptian Conditions|url=http://riunet.upv.es/handle/10251/10503?locale-attribute=en|journal=World Rabbit Science|volume=3|issue=3|pages=113–118|doi=10.4995/wrs.1995.249|access-date=2019-02-21|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402100031/https://riunet.upv.es/handle/10251/10503?locale-attribute=en|url-status=dead}}</ref> Хроничната бакарна токсичност вообичаено не се јавува кај луѓето поради транспортните системи кои ја регулираат апсорпцијата и излачувањето. Автосомно рецесивните мутации во транспортерите на бакар можат да ги оневозможат овие системи, што доведува до [[Вилсонова болест]] со бакарна акумулација и [[цироза]] на црниот дроб кај лица кои имаат наследено два дефектни гени.<ref name="copper.org"/> Зголемените нивоа на бакар исто така се поврзани со влошување на симптомите на [[Алцхајмерова болест|Алцхајмеровата болест]].<ref>{{vНаведено списание|author=Brewer GJ|title=Copper excess, zinc deficiency, and cognition loss in Alzheimer's disease|journal=BioFactors|volume=38|issue=2|pages=107–113|date=March 2012|pmid=22438177|doi=10.1002/biof.1005|type=Review}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://examine.com/supplements/Copper#summary9-0|title=Copper: Alzheimer's Disease|publisher=[[Examine.com]]|accessdate=21 June 2015|archive-date=2023-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425113629/https://examine.com/supplements/copper/#summary9-0|url-status=dead}}</ref> === Изложеност на човекот === Во САД, [[Управа за безбедност и здравје при работа|Управата за безбедност и здравје при работа]] (OSHA) назначи [[дозволена граница на изложеност]] (PEL) за бакар прашина и гасови на работното место како временски просек (TWA) од 1&nbsp;мг/м³. [[Национален институт за безбедност и здравје при работа|Националниот институт за безбедност и здравје при работа]] (NIOSH) постави [[препорачан лимит на изложеност]] (REL) од 1мг/м³, временски тежински просек. [[IDLH]] (веднаш опасен за живот и здравје) е 100мг/м³.<ref>{{PGCH|0150}}</ref> Бакар е составен дел на [[Чад од тутун|чадот од тутун]].<ref>[[OEHHA]] ''[https://oehha.ca.gov/chemicals/copper бакар]''</ref><ref name="TalhoutSchulz2011">{{Наведено списание|last=Talhout|first=Reinskje|last2=Schulz|first2=Thomas|last3=Florek|first3=Ewa|last4=Van Benthem|first4=Jan|last5=Wester|first5=Piet|last6=Opperhuizen|first6=Antoon|year=2011|title=Hazardous Compounds in Tobacco Smoke|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=8|issue=12|pages=613–628|doi=10.3390/ijerph8020613|issn=1660-4601|pmc=3084482|pmid=21556207}}</ref> Фабриката за [[тутун]] лесно ги апсорбира и акумулира [[Тешки метали|тешките метали]], како што е бакар од околното тло во лисјата. Тие лесно се апсорбираат во телото на корисникот по вдишување на чад.<ref>Alireza Pourkhabbaz, Hamidreza Pourkhabbaz [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0039914011010952 Investigation of Toxic Metals in the Tobacco of Different Iranian Cigarette Brands and Related Health Issues], Iran J Basic Med Sci. 2012 Jan–Feb; 15(1): 636–644. {{PMC|3586865}}</ref> Здравствените импликации не се јасни.<ref>{{Наведено списание|last=Bernhard|first=David|last2=Rossmann|first2=Andrea|last3=Wick|first3=Georg|year=2005|title=Metals in cigarette smoke|journal=Iubmb Life (International Union of Biochemistry and Molecular Biology: Life)|volume=57|issue=12|pages=805–809|doi=10.1080/15216540500459667|pmid=16393783}}</ref> == Галерија == <center><gallery> Податотека:64. Хлороводородна киселина со различни метали.ogg|[[Хлороводородна киселина]] со бакар и други метали </gallery></center> == Поврзано == *[[Бакар наночестички]] *[[Ерозија корозија на бакарни цевки]] **[[Ладна вода во бакарна цевка]] *[[Список на земји со производство на бакар]] *[[Метална кражба]] **[[Операција Тремор]] *[[Топилница]] *[[Пик бакар]] **[[Anaconda Copper]] **[[Антофагаста Саладин]] **[[рудник Бингам Кањон]] **[[Codelco]] **[[Грасберг рудник]] **[[Ел Болео рудник]] == Наводи == {{наводи}} == Белешки == {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Дијаграми на Pourbaix за бакар | style="width:25px;" |[[File:Copper_in_water_pourbiax_diagram.png|центар|200x200пкс|врска=Special:FilePath/Copper_in_water_pourbiax_diagram.png]] | style="width:25px;" |[[File:Copper_in_sulphide_media_pourbiax_diagram.png|центар|200x200пкс|врска=Special:FilePath/Copper_in_sulphide_media_pourbiax_diagram.png]] | style="width:25px;" |[[File:Copper_in_10M_ammonia_pourbiax_diagram.png|центар|200x200пкс|врска=Special:FilePath/Copper_in_10M_ammonia_pourbiax_diagram.png]] | style="width:25px;" |[[File:Copper_in_chloride_media_more_copper_pourbiax.png|центар|200x200пкс|врска=Special:FilePath/Copper_in_chloride_media_more_copper_pourbiax.png]] |- | во чиста вода, или кисели или алкални услови. Бакар во неутрална вода е повеќе благороден од водород. | во вода која содржи сулфид | во 10 М раствор на амонијак | во раствор за хлорид |} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|title=Handbook of Copper Pharmacology and Toxicology|date=2002|publisher=Humana Press|isbn=978-0-89603-943-8|editor-last=Massaro, Edward J.}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.princeton.edu/~ota/disk2/1988/8808/880808.PDF|title=''Copper: Technology & Competitiveness (Summary)'' Chapter 6: Copper Production Technology|date=2005|publisher=Office of Technology Assessment}} * Тековна медицинска хемија, том 12, број 10, мај 2005, стр. &nbsp; 1161-1208 (48) метали, токсичност и оксидативен стрес * {{Наведена книга|title=Materials Science and Engineering: an Introduction|url=https://archive.org/details/materialsscience00call_0|last=William D. Callister|date=2003|publisher=Wiley, New York|isbn=978-0-471-73696-7|edition=6|at=Table 6.1, p. 137}} * [http://www.memsnet.org/material/coppercubulk/ Материјал: бакар (Cu), рефус] , MEMS и Нанотехнолошки центар за клиринг. * {{Наведено списание|last=Kim BE|last2=Nevitt T|last3=Thiele DJ|date=2008|title=Mechanisms for copper acquisition, distribution and regulation|url=http://www.nature.com/nchembio/journal/v4/n3/abs/nchembio.72.html|journal=Nat. Chem. Biol.|volume=4|issue=3|pages=176–85|doi=10.1038/nchembio.72|pmid=18277979}} * [http://www.rsc.org/Publishing/Journals/cb/Volume/2009/1/Copper.asp Нарушувања во транспортот на бакар] : инстантен увид од Кралското друштво за хемија == Надворешни врски == * {{Британика|136683|Copper (chemical element)}} * [http://www.periodicvideos.com/videos/029.htm Бакар] на ''Периодниот систем на видеа'' (Универзитет во Нотингем) * [http://www.npi.gov.au/substances/copper/index.html Статистички лист за бакар и соединенија] од Националниот загадувачки залихи на Австралија * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0150.html CDC-NIOSH Pocket Водич за хемиски опасности - бакар (прашина и магла)] од Центарот за контрола на болести и превенција Националниот институт за безбедност и здравје при работа * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0151.html CDC-NIOSH джобен водич за хемиски опасности - бакар гас] од Центарот за контрола на болести и превенција Националниот институт за безбедност и здравје при работа * [http://www.copper.org Copper.org] - официјално мрежно место на Здружението за развој на бакар со широк простор за својства и употреби на бакар ** [http://www.brass.org Brass.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210210210444/http://www.brass.org/ |date=2021-02-10 }} - исто така управувана од Здружението за развој на бакар; посветен на [[месинг]] , бакарна легура. * [http://www.indexmundi.com/commodities/?commodity=copper&months=300 Цена историја на бакар, според ММФ] {{Компактен периоден систем}} {{Соединенија на бакарот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Самородни елементи]] [[Категорија:Електрични спроводници]] [[Категорија:Прехранбени минерали]] [[Категорија:Преодни метали]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Бакар| ]] [[Категорија:Коцкести минерали]] [[Категорија:Тешки метали]] [[Категорија:Турцизми]] 524doxl25sruwyfboshjtfqz9jqdsne 0 1135 5630025 5623941 2026-09-19T14:43:41Z SpectralWiz 106165 5630025 wikitext text/x-wiki :''За останати значења на поимот, видете ја [[Македонија (појаснување)|страницата за појаснување]].'' {{Инфокутија за држава |native_name = Северна Македонија <small>(уставно)</small> |conventional_long_name = Македонија |common_name = |national_anthem = <center>[[Податотека:Anthem of the Republic of Macedonia (Instrumental).ogg]]</center>„[[Денес над Македонија]]“ |image_flag = Flag_of_Macedonia.svg |image_coat = Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg |image_map = Location Macedonia Europe.png |map_caption = Местоположба на '''Македонија''' (зелено) со [[Европа]] (зелено + темносиво) |latd=42 |latm=0 |latNS=N |longd=21 |longm=26 |longEW=E |national_motto = нема<ref>Службено Македонија нема усвоено гесло. Сепак, како традиционално гесло на државата се смета „Слобода или смрт“.</ref> |capital = {{грб|Скопје}} |official_languages = [[Македонски јазик|македонски]]<ref name="language">{{наведени вести | url = http://macedoniaonline.eu/content/view/2507/1/ | title = Законот за јазиците изгласан во Парламентот | work = macedoniaonline.eu | date = 26 јули 2008 | accessdate = 27 јули 2008 | quote = Користејќи ги Бадентеровите принципи, Парламентот го изгласа законот за употреба на јазиците кој ги засега сите етнички групи во Македонија. Законот не дозволува употреба на албанскиот или кој било малцински јазик како втор службен јазик на територијата на Македонија. | archive-date = 2012-09-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120921203702/http://macedoniaonline.eu/content/view/2507/1/ | url-status = dead }}</ref> |largest_city = capital |government_type = [[парламентарна република]] |leader_title1 = [[Претседател на Република Македонија|Претседател]] |leader_name1 = [[Гордана Сиљановска-Давкова]] |leader_title2 = [[Премиер на Република Македонија|Премиер]] |leader_name2 = [[Христијан Мицкоски]] |sovereignty_type = [[Историја на Македонија|Основање]] |established_event1 = [[Античка Македонија]] |established_date1 = 825 (?) — 146 г. п.н.е. |established_event2 = [[Самоилово Царство]] |established_date2 = 976 — 1018 |established_event3 = [[Крушевска Република]] |established_date3 = 3 — 13 август 1903 |established_event4 = [[АСНОМ]] |established_date4 = 2 август 1944 |established_event5 = [[Историја на Република Македонија|Прогласена независност]] од [[СФРЈ]] |established_date5 = 8 септември 1991 |established_event6 = [[Историја на Република Македонија|Официјално признаена]] |established_date6 = 8 април 1993 |area_km2 = 25436 |area_rank = 145^та |percent_water = 1.1 |population_estimate = {{decrease}} 1.814.681<ref>{{Cite web |title=Population of the Republic of North Macedonia |url=https://www.worldometers.info/world-population/north-macedonia-population/ |website=Worldometer |access-date=2025-05-26}}</ref> |population_estimate_year = 2025 |population_census = {{decrease}} 1.836.713<ref>{{Cite web |title=State Statistical Office - News release: Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of North Macedonia, 2021 - first dataset ,2021 |url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=146 |access-date=2022-03-30 |website=www.stat.gov.mk}}</ref> |population_census_year = 2021 |population_density_km2 =71.4 |population_density_rank =122^та |ethnic_groups =[[Македонци]] и [[Демографија на Македонија|останати малцински заедници]] |GDP_PPP_year = 2025 |GDP_PPP = {{increase}} $51.997 милијарди<ref name="IMFWEO.MK">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=962,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (MK) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=22 October 2024 |access-date=1 April 2025}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $28,720<ref name="IMFWEO.MK" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 71^ва |GDP_nominal = {{increase}} $17.090 милијарди<ref name="IMFWEO.MK" /> |GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = 137^ма | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $9,439<ref name="IMFWEO.MK" /> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.815 <!--само број--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> |Gini_year = 2022 |Gini_change = decrease |Gini = 29.8 <!--само број--> |Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Laeken poverty indicators in 2022, final data |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2025/4.1.25.29_mk.pdf|website=stat.gov.mk |publisher=State Statistical Office |access-date=1 April 2025}}</ref> |currency = [[Македонски денар|денар]] |currency_code = MKD |time_zone = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |patron_saint = [[Свети Климент Охридски]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=C3A4E72362601D4A852885D2F70DFBF3 |title=Св. Климент Охридски е [[патрон (светител)|патрон]] на македонскиот народ и неговата историја |accessdate=2015-08-31 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722165019/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=C3A4E72362601D4A852885D2F70DFBF3 |url-status=dead }}</ref> |drives_on = десно |cctld = {{unbulleted list |[[.mk]] |[[.мкд]]}} |calling_code = [[Повикувачки броеви во Македонија|+389]] |demonym = [[Македонци]] (Македонец/Македонка) |footnote1 = [[Албански јазик|албански]], [[Турски јазик|турски]], [[Српски јазик|српски]], [[Ромски јазик|ромски]] и [[Влашки јазик|влашки]] се службени јазици покрај македонскиот во населени места каде го зборува над 20 % од населението. |GDP_nominal_per_capita_rank=85^та|GDP_PPP_rank=134^та|HDI_rank=68^ма}} '''Македонија''', службено позната под новото спорно уставно име '''Република Северна Македонија''' ('''РСМ''') или скратено '''Северна Македонија'''<ref>Според договорот што е потпишан помеѓу Република Грција и Република Македонија, службеното име на државата што треба да го користат владините институции за домашна и меѓународна употреба е „Северна Македонија“, или во целосен облик „Република Северна Македонија“.</ref> — држава сместена на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] во [[Југоисточна Европа]]. Земјата е една од наследничките држави на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]], од која прогласила независност во 1991 година. Зафаќа околу 38 % од вкупната површина на регионот [[Македонија (регион)|Македонија]]. Географски земјата граничи со [[Србија]] на север, [[Косово]] на северозапад, [[Бугарија]] на исток, [[Грција]] на југ и [[Албанија]] на запад. Релјефот на државата е главно планински. Иако е континентална држава, таа има повеќе од 50 езера и шеснаесет планини повисоки од 2.000 метри. Македонија е суверена<ref name="mfa.gov.mk">{{cite web | url=http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=245 | title=Министерство за надворешни работи | accessdate=2025-12-07 | archive-date=2008-11-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081113191036/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=245 | url-status=dead }}</ref>, самостојна<ref name="НБРМ">[http://www.nbrm.gov.mk/default-mk.asp?ItemID=4EB46A6F5C52E14DBA267F2DA2285D4F НБРМ]{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eubusiness.com/europe/macedonia/macedonia-country-profile |title=eubusiness.com |accessdate=2010-01-05 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130062730/http://www.eubusiness.com/europe/macedonia/macedonia-country-profile |url-status=dead }}</ref>, демократска<ref name="mfa.gov.mk"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html |title=CIA - The World Factbook |accessdate=2010-01-05 |archive-date=2018-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html |url-status=dead }}</ref> и социјална држава<ref name="НБРМ"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jorm.org.mk/ustav.shtml |title=Устав на Република Македонија |accessdate=2009-12-27 |archive-date=2013-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119042627/http://www.jorm.org.mk/ustav.shtml |url-status=dead }}</ref>. Главен град на државата е [[Скопје]] со население од 605.404 жители (проц. 2025).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://populationstat.com/macedonia/skopje|title=Skopje, Macedonia Population (2025) - Population Stat|work=populationstat.com|accessdate=2025-05-18}}</ref> Други поголеми градови се: [[Битола]], [[Куманово]], [[Прилеп]], [[Тетово]], [[Велес]], [[Штип]], [[Охрид]], [[Гостивар]], [[Струмица]], [[Кавадарци]], [[Кочани]] и [[Кичево]]. Македонија има вкупно 25.436&nbsp;км² во кои живеат околу 1.836.713 жители (попис од 2021), од кои мнозинството се [[Македонци]]. Службен јазик во државата е [[македонски јазик|македонскиот]], додека службена валута е [[Македонски денар|денарот]]. Во 1993 година, Македонија станала членка на [[ООН|Обединетите нации]], но поради [[Спор за името помеѓу Македонија и Грција|Спорот со името]] што го водела со [[Република Грција]], таа била примена под привремената референца ''Поранешна Југословенска Република Македонија''. Македонија е членка и на советот на Европа и [[НАТО]]. Од декември 2005 година, исто така, таа е и кандидат за приклучување кон [[Европска Унија|Европската Унија]]. == Потекло на поимот == Името „Македонија“ е од [[Старомакедонски јазик|старомакедонско]] потекло, и според преданијата доаѓа од митскиот предок [[Македон (митски предок)|Македон]]. Како државно име почнало да се користи во [[VIII век п.н.е|VIII век пр. н. е]] за [[Кралство Македонија|Кралството Македонија]], [[Македонска Империја|Македонската Империја]], па потоа на римската покраина ''Македонија'', византиската тема ''Македонија'' и денес за регионот [[Македонија (регион)|Македонија]] и државата Македонија. Денес се верува дека името значи „планинци“ или „висока земја“ или „високи луѓе“.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?search=Macedonia&searchmode=none Macedonia], Online Etymology Dictionary</ref> Во 2018 година е склучен [[Преспански договор|Преспанскиот договор]] помеѓу [[Влада на Македонија|македонската влада]], предводена од претседателот [[Зоран Заев]] и Грчката влада, предводена од претседателот [[Алексис Ципрас]], со кој се утврдило името на државата за внатрешна и надворешна употреба да биде „Северна Македонија“. Новото име стапило во службена употреба на [[11 февруари]] [[2019]] година. Сепак, и покрај промената на името, народот и медиумите сè уште ја именуваат државата едноставно како Македонија. == Историја == {{главна|Историја на македонскиот народ|Историја на Македонија}} === Праисторија === {{Main|Праисторија на Македонија}}[[Податотека:Astroexpedition in Kokino 10.jpg|мини|лево|Мегалитската опсерваторија [[Кокино (наоѓалиште)|Кокино]]]] Најстарите траги од животот на луѓето во Македонија потекнуваат од времето на [[неолит]]от, односно од времето кога постоело примитивно земјоделство. Покрај земјоделството, луѓето во ова време ја познавале, изработувале и употребувале [[керамика]]та, во вид на садови за секојдневна употреба, или како вајани идоли на божества и човечки фигури. Од страна на оружје во ова време била користена [[праќа]]та. За време на [[бронзено време|бронзеното време]], особеност на населбите во Македонија е тоа што биле градени на високи и тешко достапни места, што наведува на големи преселби на разни племиња. Преодниот период од бронзеното во железното време (XII — XI век п.н.е.) е одбележан со големи преселби на население од север, во науката познати како Егејски преселби, со цел освојување на богати градови во Југоисточниот Медитеран. Притоа, дошло до уништување на микенската култура. Дел од преселбите се одвивале по долината на Вардар, па, така, повеќе населби од тој период се уништени, главно со опожарување. === Античка Македонија === {{Main|Античка Македонија}}[[Податотека:2011 Bitola, Heraclea Lyncestis (21).jpg|thumb|left|220px|Античкиот град [[Хераклеја]], основан од страна на [[Филип II Македонски]], во близина на денешна Битола.]] [[Податотека:Vergina sun.svg|thumb|десно|200px|[[Ѕвезда од Кутлеш|Ѕвездата од Кутлеш]] — симбол на Античка Македонија.]] Археолошките наоди покажуваат дека на просторот на Македонија постоела цивилизација уште од периодот меѓу 9000 п.н.е. и 3500 п.н.е.<ref>R.J. Rodden and K.A. Wardle, Nea Nikomedia: The Excavation of an Early Neolithic Village in Northern Greece 1961-1964, Vol I, The Excavation and the Ceramic Assemblage, British School at Athens Supplementary Volume 25, 1996</ref> Првпат [[Македонското Кралство]] се појавува во периодот на IX век п.н.е., а постои недоумица за тоа кој бил првиот македонски крал — [[Каран]], кој се смета за митски предок на Аргеадите, или [[Пердика I]] — првиот историски крал на Кралството Македонија. Приближно од V век п.н.е. Кралството Македонија станува значаен политичко-економски чинител во поширокиот регион, а негова главна надворешнополитичка дејност била сосредоточена кон односите со [[Стара Грција|грчките]] [[Полис (град-држава)|градови-држави]], при што често било сојузник со други држави (како на пр. [[Персија]]) против [[Стара Грција|Грците]], или пак заземало страна во некои од меѓусебните спорови на градовите, настојувајќи на тој начин да го уништи нивното единство и да ги ослаби. [[Филип II Македонски]] ([[359 п.н.е.|359 г. п.н.е.]] — [[336 п.н.е.|336 г. п.н.е.]]), по покорувањето на [[Илири]]те и [[Тракијци]]те, успеал да ја освои цела Грција. Неговиот син, [[Александар III Македонски]] ([[336 п.н.е.|336 г. п.н.е.]] — [[323 п.н.е.|323 г. п.н.е.]]) е една од најзначајните личности во светската историја. Тој најпрвин го скршил внатрешниот отпор во проширеното Македонско Кралство, а подоцна во походот против [[Персија]], ја уништил огромната Персиска Империја и ја проширил македонската држава на три континенти — [[Европа]], [[Азија]] и [[Африка]], протегајќи се на [[Балканскиот Полуостров]] и [[Мала Азија]], [[Блискиот Исток]], [[Египет]] и [[Индија]], и со тоа била создадена [[Македонската Империја]].<ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 13–19</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 20–23</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 23</ref><ref>Greene, p. 351</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' II, 16–24</ref><ref>Gunther, p. 84.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/124716/coin/15880/From-the-Persian-Wars-to-Alexander-the-Great-490-336-bc|title=Coin: from the Persian Wars to Alexander the Great, 490–336 bc|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=16 ноември 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|title=The end of Persia|publisher=www.livius.org|accessdate=16 ноември 2009|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316211044/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|url-status=dead}}</ref> По неговата смрт, оваа огромна империја, како резултат на несогласувањата на неговите генерали ([[дијадоси]]) околу тоа кој ќе биде негов наследник се распаднала на 3 дела и тоа: Кралството на [[Селевкиди]]те, Кралството на [[Птолемаиди]]те и Кралството на [[Антигониди]]те.<ref>Shipley, Graham (2000) ''The Greek World After Alexander'' Routledge History of the Ancient World. (Routledge, New York)</ref><ref>Walbank, F. W. (1984) ''The Hellenistic World'', The Cambridge Ancient History, volume VII. part I. (Cambridge)</ref> Освојувањата на Александар III Македонски имаат суштествено значење за започнувањето на [[Хеленистички период|хеленистичкиот период]] во светската историја. Продорот на [[Римска Република]] на исток доведува до таканаречените [[Македонско-римски војни]] ([[215 п.н.е.|215 г. п.н.е.]] — [[168 п.н.е.|168 г. п.н.е.]]) во кои Македонското Кралство управувано од [[Антигонидската династија|Династијата на Антигонидите]] целосно потпаѓа под римска власт, а последниот македонски крал [[Персеј]] e одведен како роб во [[Рим]]. Таа станува [[Македонија (римска провинција)|римска провинција]] како дел од Римското Царство и е поделена на 2 дела — Македонија Прима и Македонија Салутарис.<ref>{{cite web | url=http://www.unrv.com/provinces/macedonia.php | title=Macedonia - Province of the Roman Empire &#124; UNRV Roman History }}</ref> Територијата на денешна Македонија била поделена меѓу провинциите Македонија Салутарис и Моезија прима.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/eb/article-9068124/Skopje |title=Encyclopaedia Britannica — Scopje |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref> По поделбата на Римското Царство во [[395]] г. од н.е. на [[Византија|Источно]] и [[Западно Римско Царство]], Македонија станува дел од Источното Римско Царство или Византија. === Среден век === [[Податотека:Samuilova tvrdina -- Ohrid 5.jpg|thumb|лево|250px|[[Самуилова тврдина|Самуиловата тврдина]] во [[Охрид]].]] Во [[6 век|VI]] и [[VII век]] на [[Балкански Полуостров|Балканот]] и во Македонија се доселуваат [[Стари Словени|Словените]], достигнувајќи јужно до [[Тесалија]], па дури и до [[Пелопонез]].<ref>Cambridge Medieval Encyclopedia, Volume II.</ref> Тие се измешале со затекнатото месно население, во најголема мера со [[Тракијци]] и [[Илири]], потоа [[Стара Грција|Стари Грци]], [[Антички Македонци]], и др. На македонската територија, која тогаш се наоѓала под византиска јурисдикција, [[Македонски Словени|македонските Словени]] биле опфатени во полудржавни формации — македонски [[склавинии]]. Склавиниите презеле повеќе напади против [[Византија]] и утврдените византиски градови. Во [[837]] година Македонија почнува да потпаѓа под власта на [[Прво Бугарско Царство|бугарската]] држава, при што до средината на [[IX век]] поголемиот дел од Македонија потпаднал под бугарска власт, а другиот бил вклучен во рамките на Византија. Во IX век, исто така, започнува и црковнопросветната дејност на [[Солун|солуњаните]] [[Кирил и Методиј]], која се состоела од повеќе мисии за покрстување на Словените, но и во поставување на основите на [[глаголица|словенската писменост]], која започнува со создавањето на словенската азбука — [[глаголица]]та, во [[855]] година. Нивните ученици, [[Св. Климент Охридски|Климент]] и [[Св. Наум Охридски|Наум]], ќе ја продолжат нивната дејност и кон крајот на IX век, ќе ја создадат [[Охридска книжевна школа|Охридската книжевна школа]] и [[Преславска книжевна школа|Преславската книжевна школа]], со што [[Охрид]] набрзо прераснува во еден од најразвиените црковнопросветни и културни средишта на Балканот — лулка на словенската писменост. Во [[X век]] Македонија ќе ја зафати [[Богомили|богомилското]] движење и учење, за првпат создадено во [[Велес|Велешко]]-[[прилеп]]ската Област, како одглас на потчинувачкиот [[Феудализам|феудален]] црковноекономски систем. Тоа набрзо ќе се прошири не само во Македонија, туку и низ цела [[Европа]]. Со востанијата во Македонија во втората половина на X век, во [[969]] година против бугарската и во [[976]] година против византиската власт била создадена македонската средновековна [[Феудализам|феудална]] држава, позната уште и како [[Самуилово Царство|Самуиловото Царство]]). Македонската средновековна феудална држава постоела сè до [[1018]] година, кога била покорена од византиските војски. Во [[13 век|XIII]] и [[XIV век]] [[Византија|византиската]] власт врз Македонија била прекинувана со времиња на [[Србија|српско]] и [[Бугарија|бугарско]] владеење. До крајот на [[XIV век]] Македонија целосно била покорена од [[Отоманско Царство|Османлиите]], со што нејзиниот економски и општествен систем бил разорен, а исто така, бил забавен и нејзиниот натамошен општествен и културен развој. Во [[1767]] година [[султан]]от ја укинал [[Македонска православна црква - Охридска Архиепископија|Охридската архиепископија]]. === Освестување и обединување на македонската нација во XIX век === {{Главна|Зацврстување на народниот јазик во црковната литература до почетокот на XIX век}} ==== Зацврстување на народниот јазик ==== [[Податотека:Robevihouse.JPG|200px|thumb|left|Архитектурата во градот [[Охрид]].]] Од [[XIV век]] во Македонија започнува да се засилува влијанието на [[српската варијанта]] на [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]]. Причина за тоа било приклучувањето на македонските краишта кон тогашната [[Србија|српска држава]]. Тоа влијание се однесува главно, на [[правопис]]от. Покрај тоа, во книжевните споменици од тоа време сè повидливи се и трагите од современите живи [[македонски говори]]. Во времето на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] писменоста доживува опаѓање. Нејзиниот јазик уште повеќе се оддалечува од старословенската основа, затоа што во живиот [[народен говор]] веќе биле насобрани повеќе изразити промени. Покрај црковните [[богослужбени книги]], во кои повеќе се водело сметка за старата писмена словенска традиција, се појавуваат сè повеќе и такви текстови што служат за читање на поширок круг луѓе или претставуваат написи за практична употреба. Во XVI век се печатат и книги во Србија и [[Венеција]]. Во [[XVII век]] веќе доаѓаат во големи количества црковни книги печатени во [[Русија]] на [[рускословенски јазик]]. ==== Македонско национално движење ==== {{Главна|Македонско национално движење}} [[Податотека:Avtonomna Makedonia Belgrade 1905.jpg|мини|десно|Весникот ''[[Автономна Македонија (белградски весник)|Автономна Македонија]]'', Белград 1905]] За време на [[Отоманско Царство|османското владеење]] положбата на Македонците и создавањето на македонска држава биле многу тешки. Неколку движења, чии цели се создавање на автономна Македонија, која го покрива целиот регион на Македонија, започнале да се појавуваат кон крајот на XIX век, а најстарата од нив е [[ВМРО|Македонската револуционерна организација]]. Во 1905 година таа била преименувана во [[ВМРО|Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација]] (ВМОРО), а по Втората светска војна организацијата се поделила на [[Внатрешна македонска револуционерна организација]] (ВМРО) и Внатрешна тракиска револуционерна организација (ВТРО). Во почетокот организацијата не бирала националности туку била отворена за „... обединување на сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без оглед на нивната националност...“ Поголемиот дел од членовите сепак биле [[Македонци]]. Во 1903 година ВМРО организира [[Илинденско востание|Илинденското востание]] против Османлиите, кои по некои првични успеси, вклучувајќи и формирање на [[Крушевска Република|Крушевската Република]], било задушено со големи човечки загуби. Востанието и образувањето на Крушевската Република подоцна многу ќе влијаат кон создавањето на денешната Република. === Македонија во XX век === * [[Македонија пред Балканските војни]] * [[Македонија во Првата балканска војна]] * [[Југославија|Српска окупација]] * [[Македонија во Втората балканска војна]] * [[Народноослободителната борба]] * [[Социјалистичка Република Македонија]] === Независност === Својот пат кон политичката независност, Македонија го градела во неколку последователни чекори, носејќи одредени правни акти. Така, најпрвин, на [[25 јануари]] [[1991]] година, [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Република Македонија]] донело Декларација за сувереност. Подоцна, на [[8 септември]] [[1991]] година бил одржан [[Референдум во Македонија, 1991|референдум]] за независност на Македонија при што референдумското прашање гласело:<ref name="ReferenceA">Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44-45.</ref> „''Дали сте за суверена и самостојна држава Македонија со право да стапи во иден сојуз на суверени држави на Југославија?''“ Според тврдењето на тогашниот претседател на Собранието на Република Македонија, [[Стојан Андов]], во [[август]] [[1991]] година тој имал долг и тежок разговор со претседателот на Република Македонија, [[Киро Глигоров]], кој бил автор на референдумското прашање, убедувајќи го да го избрише вториот дел од [[референдум]]ското прашање. Плашејќи се од воената вмешаност од страна на [[ЈНА]], Глигоров останал на својата формулација на референдумското прашање.<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 45-46.</ref> Референдумот за независноста на Македонија бил бојкотиран од албанското население поради вториот дел од референдумското прашање, кое ја допуштало можноста за повторно влегување во сојуз со другите републики на СФРЈ. По успешно спроведениот референдум, на [[17 ноември]] [[1991]] година бил донесен првиот [[Устав на Република Македонија]], при што за него не гласале пратениците [[Албанци]]. <br /> По донесувањето на Уставот, дејствувањата за меѓународното признавање на Македонија ги презел претседателот, Киро Глигоров. На [[16 декември]] [[1991]] година, Советот на министрите на [[Европска заедница|Европската заедница]] (сегашната [[Европска комисија]]) донел одлука да ја признае независноста на оние републики од [[СФРЈ]] кои ќе побараат признавање, но кои ги исполнуваат условите поставени од страна на Европската заедница. Притоа, рокот за донесување на дефинитивната одлука бил одреден за [[15 јануари]] [[1992]] година. Со истата Декларација за [[Југославија]], Европската заедница ги одредила условите за меѓународно признавање на републиките од СФРЈ:<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44.</ref> * да побараат меѓународно признавање, * да ги прифатат сите обврски содржани во критериумите за признавање на новите [[Држава|држави]], * да ги прифатат условите од [[Хашка конференција за Југославија|Хашката конференција за Југославија]], а особено оние од второто поглавје, кои се однесуваат на човековите права и правата на националните и етничките групи, * да ги поддржуваат напорите на [[Генерален секретар на Обединетите Нации|Генералниот секретар]] и на [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] на [[Обединетите нации]] и продолжувањето на Конференцијата за Југославија. <br /> Во Декларацијата бил определен краен рок за доставување на пријавите од страна на републиките на СФРЈ ([[23 декември]] [[1991]] година). Потоа, пријавите на оние републики што побарале признавање, со помош на претседавачот на Конференцијата за Југославија, биле проследени до Арбитражната комисија (предводена од франускиот правен експерт [[Робер Бадентер]]), која требало да даде мислење пред да се донесе конечна одлука за признавање. [[Претседател на Република Македонија|Претседателот на Република Македонија]], Киро Глигоров, навреме ја поднесол пријавата за меѓународно признавање, а Арбитражната комисија подготвила прелиминарен текст којшто го испратила до Република Македонија. Во мислењето на Арбитражната комисија (точката 2а) се изразувала одреден сомнеж во однос на желбата на Македонија за стекнување независност, предизвикан од вториот дел на референдумското прашање. Поради тоа, на [[11 декември]], во весникот „[[Нова Македонија]]“, претседателот Глигоров објавил реакција поради прелиминарното решение на Арбитражната комисија. Во писмото испратено до Бадентер, Глигоров го опишал доследното, последователно донесување правни акти за независноста на Македонија и дал објаснување за вториот дел од референдумското прашање — неговото убедување дека состојбата во СФРЈ ќе се смири со посредство на меѓународната заедница и дека ќе се создаде нов сојуз на републиките.<ref name="ReferenceA"/> <br /> По оваа интервенција на Глигоров започнало засилено општење меѓу македонскиот министер за надворешни работи, [[Денко Малески]], и Арбитражната комисија за да се убеди Арбитражната комисија дека Македонија нема територијални стремежи кон соседите. За таа цел, по совет на бадентер, биле донесени два амандмани на македонскиот устав: со едниот била извршена поправка на уставната одредба за начинот на промена на државните граници, а со вториот амандман се дало објаснување дека Македонија нема да се меша во внатрешните работи на [[Грција]], преку својата заинтересираност за положбата на македонското малцинство. Откако двата амандмани биле усогласени со Арбитражната комисија, на [[6 јануари]] [[1992]] година, тие биле усвоени од страна на Собранието на Република Македонија. По расчистувањето на овие недоразбирања, Арбитражната комисија донела мислење дека Македонија ги исполнува сите потребни услови за меѓународно признавање. Сепак, наспроти ваквата препорака, Советот на министрите на Европската заедница донел одлука да ги признае само [[Словенија]] и [[Хрватска]].<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44-47.</ref> * [[Влади на Република Македонија]] * [[Историја на Република Македонија]] == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Македонија}} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = horisontal | width = 250 |image1 = Municipalities of Macedonia 1996-2004.svg|caption1 = Територната организација на Македонија од 1996-2004 |image2 = Map of the municipalities of Macedonia (2013).svg| caption2 = Новата територијалната организација предвидена со законот од 2004 година }} Општините на Македонија се [[административна поделба|административни единици]] од прв ред. Во август [[2004]] и март [[2013]], Македонија е реорганизирана на 80 [[општини во Македонија|општини]]; 10 од нив се [[Град Скопје]], посебна единица на [[локална самоуправа]] и [[главен град]] на државата. Речиси сите општини се непроменети или само претопени од претходните 123 општини формирани во септември [[1996]]; другите биле припоени една кон друга и границите им се променети. Пред ова, локалната управа била организирана во 34 административни единици на различни нивоа. По број на население, најголема општина во Македонија е [[Општина Куманово]] со 105.484 жители, а најмала [[Општина Вевчани]] со 2.433 жители. == Географија == {{Главна|Географија на Македонија}} === Местоположба === [[Податотека:Map of the Republic of Macedonia-mk.svg|thumb|250px|right|Топографска карта на Македонија.]] Македонија има површина од 25.713&nbsp;км² и нема излез на море. Македонија на исток граничи со [[Република Бугарија]], на север со [[Република Србија]] и [[Република Косово]], на запад со [[Република Албанија]] и на југ со [[Република Грција]]. Должината на државните граници изнесува вкупно 839&nbsp;км, и тоа: * [[Република Грција]] 262 км * [[Република Косово]] 159 км * [[Република Албанија]] 191 км * [[Република Бугарија]] 165 км * [[Република Србија]] 62 км Значењето на географската положба на Македонија, како средишна балканска држава што се граничи со четири држави, различни по својот стопански потенцијал и развиеност, е што тие се упатени на меѓусебна трговска размена и дополнување на нивните економии, токму преку територијата на Македонија. Следната табела ја наведува точната географска положба на Македонија. Исто така, во неа се вклучени крајните точки на територијата.<ref name="стат">{{наведена книга|publisher=Државен завод за статистика|title=Македонија низ бројки 2011|location=Скопје|date=2011|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojkiM2011.pdf }}</ref> {| class="wikitable" |- ! !СГШ !ИГД !Месност !Општина |-align=center !Север |42°22' |22°18' |[[Аништа (Луке)|Аништа]], [[Дукат (планина)|Дукат Планина]] |[[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] |-align=center !Југ |40°51' |21°08' |[[Маркова Нога]] (граничен камен 177) |[[Општина Ресен|Ресен]] |-align=center !Исток |41°43' |23°02' |[[Ченгино Кале]] (граничен камен 47) |[[Општина Пехчево|Пехчево]] |-align=center !Запад |41°31' |20°28' |[[Кестењар]] (граничен столб Е16/8) |[[Општина Дебар|Дебар]] |} === Релјеф === [[Податотека:Снежната убавица Солунска Глава (2,540m).JPG|thumb|десно|Врвот [[Солунска Глава]] на планината Јакупица во зима.]] Македонија е земја која што е заградена во нејзините граници и не излегува на море или океан. Таа географски е определена со долината што ја образува најголемата река на нејзината територија — [[Вардар]], која се граничи со повеќе планински вериги. Главно, земјиштето е нерамно и сместено меѓу [[Шар Планина]] и [[Осогово]], кои се границата на долината на реката Вардар. Трите најголеми природни езера во државата се&nbsp;— [[Охридско Езеро|Охридското]], [[Преспанско Езеро|Преспанското]] и [[Дојранско Езеро|Дојранското Езеро]]. Тие лежат на јужната граница, и се поделени меѓу границите со [[Албанија]] и [[Грција]]. Охридското Езеро се смета за едно од најстарите езера и биотопи во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.moe.gov.mk/soer2/ohrid_a.htm |title=Macedonian Ministry of Environment |date= |accessdate=28 април 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119010740/http://www.moe.gov.mk/soer2/ohrid_a.htm |archivedate=2008-01-19 |url-status=dead }}</ref> Регионот е сеизмички активен, и во минатото се случиле многу катастрофални земјотреси, од кои најблизок е [[Скопски земјотрес 1963|Скопскиот земјотрес од 1963]] што срушил 80 % од градот Скопје и убил околу 1.000 луѓе. Најголема котлина е [[Пелагонија]] на која се одгледуваат многу култури посебни за ова климатско подрачје, како на пример тутунот што најмногу се одгледува во околината на [[Прилеп]]. 44,01 % од вкупната територија на Македонија е со надморска височина од 500 до 1.000 метри, 22,44 % е со надморска височина од 200 до 500 метри, 22,33 % е со надморска височина од 1.000 до 1.500 метри, 6,95 % е со надморска височина од 1.500 до 2.000 метри, 2,89 % е со надморска височина до 200 метри и 1,38 % е со надморска височина од над 2.000 метри.<ref name="стат"/> Највисоките 10 планини со своите највисоки врвови се: {{Планини во Македонија}} Македонија исто така има и „сценски“ планини. Тие припаѓаат на две различни планински вериги: првата се планините од [[Шар Планина|шарскиот предел]]<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/523838/Sar-Mountains |title=Britannica's article about Sar Mountains |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.euratlas.com/Atlasphys/Sarplanina2.htm |title=Sar Mountains on the Euratlas map of the Europe's most significant mountain ranges |publisher=Euratlas.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref> што се надоврзува со западновардарската/[[Пелагониски Регион|пелагониска]] група на планини ([[Баба Планина]], [[Ниџе]], [[Кожуф]] и [[Јакупица]]) исто така позната како динарска верига. Втората верига е планинскиот ланец [[Осогово]]-[[Беласица]], позната под името [[Родопи|родопска верига]]. Планините во западниот дел се помлади и повисоки во однос на оние од источниот дел на земјата. == Демографија == {{Главна|Демографија на Македонија}} Според пописот од 2002 година, бројот на домаќинствата изнесувал 564.296, а на становите 698.143. Во вкупното население од 2.022.547 лица, населението на возраст до 19 години броeло 591.702 лица, додека во групата 60 и повеќе години имало 303.534 лица. Лицата на возраст од над 65 години опфаќале 10,57 % во вкупното население, додека младата популација од 0 до 14 години била застапена со 21,08 проценти. ''Табела: Етничка структура на населението според пописот од 2002 година.'' {{columns |col1= {{bar box |width = 300px |float = left |title = Етнички состав |titlebar = #ddd |bars = {{Столбен постоток|Македонци|yellow|64.18}} {{Столбен постоток|Албанци|black|25.17}} {{Столбен постоток|Турци|red|3.85}} {{Столбен постоток|Роми|blue|2.66}} {{Столбен постоток|Срби|green|1.78}} {{Столбен постоток|Бошњаци|violet|0.84}} {{Столбен постоток|Власи|brown|0.48}} {{Столбен постоток|други|purple|1.04}} }} |col2width =50em |col2 = * [[Македонци]] — 1.297.981 или 64,18 % * [[Македонски Албанци|Албанци]] — 509.083 или 25,17 % * [[Македонски Турци|Турци]] — 77.959 или 3,85 % * [[Македонски Роми|Роми]] — 53.879 или 2,66 % * [[Македонски Срби|Срби]] — 35.939 или 1,78 % * [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] — 17.018 или 0,84 % * [[Македонски Власи|Власи]] — 9.695 или 0,48 % * други — 20.993 или 1,04 %. }} ===Религија=== ''Табела: Структура на населението според верската припандост.'' {{bar box |float=right |title=Верници во Македонија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православни|red|64.8}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|33.3}} {{Столбен постоток|Католици|yellow|0.35}} {{Столбен постоток|Протестанти|blue|0.3}} {{Столбен постоток|други|orange|1.5}} }} {{bar box |float=right |title=Верници во Македонија 2021 |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Православни]] |red|46.14}} {{Столбен постоток|[[Католици]] |blue|0.37}} {{Столбен постоток|Други Христијани|crimson|13.93}} {{Столбен постоток|[[Муслимани]]|green|32.17}} {{Столбен постоток|Непознато|Black|0.48}} {{Столбен постоток|Останати |pink |7.26}} }} === Поголеми градови === {{Главна|Список на градови во Македонија}} {{Најголеми градови во Македонија}} == Култура во Македонија == Благодарение на географската положба, сместена во територијата на средиштен [[Јужен Балкан]], Македонија е трезор на скоро сите позначајни културни, историски епохи што ја обележуваат европската цивилизација. Античката, римската, ранохристијанската, византиската, словенската, отоманската се епохи што оставиле богати културни траги на територијата на Македонија. Овие културноисториски траги, ја одделуваат Македонија како посебна средина, со богати културни и духовни наследства, кои во [[20 век|XX век]], особено по [[Втората светска војна]] ќе придонесат или ќе бидат мошне значаен темел за создавање на посебна уметност и творештво што има европски контекст и постигнувања. === Книжевност === {{Mainarticle|Македонска книжевност}}[[Податотека:Codex Assemanianus 09.jpg|мини|десно|Codex Assemanianus]] Македонската книжевност започнува со [[Охридската книжевна школа]] од 886 година. Овие први пишани дела биле најчесто со религиозна тематика. Универзитетот (еден од најстарите во [[Европа]]) основан од [[Свети Климент Охридски]] во [[Охрид]] ќе биде колепка не само на македонската книжевност, туку и на книжевноста на целиот словенски свет. Редакцијата на која се пишувале првите дела на овој универзитет, е еден вид на старословенски книжевен јазик кој бил универзален за севкупниот словенски свет.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://makedonija.rastko.net/cms/files/books/4a7302d694eb6/ |title=КНИЖЕВНО-ИСТОРИСКИ ТЕКСТОВИ ЗА МАКЕДОНСКАТА ЛИТЕРАТУРА |accessdate=2019-07-22 |archive-date=2017-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227215337/http://makedonija.rastko.net/cms/files/books/4a7302d694eb6 |url-status=dead }}</ref> Охрид со својата Охридска книжевна школа, [[Кратово]] со својата Кратовска книжевна школа и [[Лесново]] со својата Лесновска книжевна школа биле центрите каде што се создавале дела на црковнословенски јазик. Кон ова треба да се спомене и битолската препишувачка школа во која се реализирале исклучително вредни книжевни ракописи како што е [[Битолски октоих|Битолскиот октоих]], [[Радомирово евангелие|Радомировото евангелие]] и други. Од овој период се зачувани уникатни пишувани ракописи — [[манускрипти]] кои се меѓу највредните артефакти во светските музеи од [[Петроград]], [[Москва]] до [[Лондон]]. Треба да се спомене, дека покрај кириличната база, од која се шири писменоста низ словенските народи, Македонија била и средиштето на [[глаголица]]та — писмо на словенските народи, чија симболика и значење е предмет на проучување на светските јазичари. Периодот од турската инвазија до XVIII век е претежно период на книжевни дела создавани и препишувани со црковен јазик, библиски дела, ерминии, црковни календариуми и друго. Од овој период покрај споменатите препишувачки школи, за истакнување е [[Буковскиот книжевен центар]], за кој [[Марко Цепенков]], во своите дела пишува дека бил македонски [[Хиландар]] по бројот на книжевни дела и дека во XIX век, грчките освојувачи однеле енормна количина на книжевни дела мерена со товари. Една од поглавните и позначајните етапи на развојот на македонскиот јазик е за време на [[македонска преродба|преродбата]], односно низ текот на XIX век. Овој период е познат како преродбенички, поради големиот број на литературни и национални дејци и напорите на истите за оформувањето на македонскиот стандарден јазик. Меѓу позначајните преродбеници се [[Крсте Петков Мисирков]], [[Димитрија Чуповски]] и [[Ѓорѓија Пулевски]] кои со своите дела и залагања придонеле во голема мера за развојот на јазикот. Поради недостаток на стандардната македонска азбука, поголем број од македонските преродбеници се служеле со странските соседни азбуки за запишување на мислите, како на пример користење на грчката, српската, бугарската или руската азбука при создавањето на книжевните дела. Реформите во македонската азбука, правопис и граматика од Крсте Петков Мисирков биле едни од најзначајните за македонскиот јазик и неговиот современ развој. Тие биле важни поради тоа што: стандардизацијата на македонскиот јазик во [[20 век|XX век]], обезбеди добра основа за понатамошен развој на современата македонска книжевност — период кој најбогат во историјата на самата книжевност. Почетокот на кодифицираниот македонски книжевен јазик започнува од крајот на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век особено со делото „[[За македонцките работи]]“ на Крсте Петков Мисирков. [[File:Kočo Racin.jpg|thumb|upright|[[Кочо Рацин]] (1908–1943)]] Македонскиот јазик не бил службено признат до образувањето на македонската држава во рамките на [[Федеративна Народна Република Југославија]] во 1946 година. Огромна заслуга за ова ќе има [[поет]]от, [[есеист]]от и мислителот [[Коста Рацин]] што особено со поезијата објавена кон триесеттите години — во збирката песни „[[Бели мугри]]“ и есеите, особено за [[богомилство|богомилите]] — ќе го продолжи патот на осамостојувањето и изградувањето на македонскиот книжевен јазик. Неговото творештво било забрането од владата на Југославија пред Втората светска војна. Кон ова треба да се додаде и поетското дело на [[Коле Неделковски]], настанато неколку години подоцна и исто така објавено во странство поради политичките забрани и прогони. По [[Втората светска војна]], [[Блаже Конески]] и други, биле задолжени за составување на книжевниот македонски јазик. Благодарение на тестаменталната заоставнина на Крсте Петков Мисирков и Коста Рацин, Блаже Конески, ќе ги објави фундаменталните дела за кодифицирањето на македонскиот книжевен јазик.<ref>[https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=519156/ ЗА СОВРЕМЕНАТА МАКЕДОНСКА КНИЖЕВНОСТ]</ref> Поради слободата на пишување на македонски јазик, македонската книжевност во многу кратко време ќе го доживее својот процут. Ако кон ова се додаде богатата традиција останата уште од [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]], по Втората светска војна во Македонија за кратко време ќе се случи посебен литературен бум. Најпрво, ќе се појави првото поколение на македонски поети: [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], Блаже Конески, [[Гане Тодоровски]], Јаневски, исто така, бил прозаист и автор на првиот македонски роман, „[[Село зад седумте јасени]]“. Кон ова треба да се додадат и основоположниците на македонската [[драматургија]], кои пред кодифицирањето на македонскиот литературен јазик ќе пишуваат драмски дела на народен македонски јазик, со кои ќе изиграат голема улога во националното будење на македонскиот народ: [[Војдан Чернодрински]], [[Васил Иљоски]], [[Ристо Крле]]. Кон нив достоинствено и со сериозни дела по војната ќе се надоврзат: [[Коле Чашуле]], [[Томе Арсовски]], [[Миле Неделкоски]], [[Горан Стефановски]] и [[Дејан Дуковски]]. Современата македонска книжевност, или книжевноста на македонскиот јазик од завршувањето на Втората светска војна па сè до денес, е еден од најбогатите книжевни периоди во историјата на македонскиот јазик. Овој период е карактеристичен првично со употребата на стандардниот пишан јазик, а што е поважно и забрзаното збогатување на македонскиот книжевен фонд. Од првата генерација македонски писатели како што се Славко Јаневски, [[Владо Малески]], Блаже Конески, [[Стале Попов]], Ацо Шопов, Гане Тодоровски, [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Иван Точко]], итн. па сè до современите [[Георги Барбаровски]], [[Петре М. Андреевски]], [[Влада Урошевиќ]], [[Богомил Ѓузел]], [[Радован Павловски]]. Во средната генерација особено се истакнуваат делата на [[Радован Павловски]] — „Суша селидба и свадби“, [[Живко Чинго]], со збирките на раскази „Пасквелија“ (1962) и „Нова Пасквелија“ (1965), во кои зборува за контраста на традицијата и новите идеи. Неговиот роман „[[Големата вода (роман)|Големата вода]]“ ја покажува тагата и големината на детството. Во 2016 година, во Македонија работеле 57 [[Библиотека|библиотеки]], а толку изнесувал нивниот број и во 2019 година. Во 2023 година, бројот на библиотеките се намалил на 45, кои имале 52 000 членови.<ref name="ReferenceB">„Основни податоци за културата во 2023 година“, ''Економија и бизнис'', година 27, број 320, 1 октомври 2024, стр. 54.</ref> Паралелно со збогатувањето на македонскиот книжевен фонд, цврсто се втемелила и книжевната критика, која особено се развила со воспоставувањето на високообразовните институции во слободната македонска држава. === Архитектура === [[File:Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg|thumb|right|Градска архитектура — необарок [[Митрополија Битола|Митрополијата: Преспанско-пелагониска епархија во Битола]]]] Архитектурата има исклучително богата традиција во која се остварени низа значајни архитектонски дела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/index.html|title=АРХИТЕКТУРА ВО МАКЕДОНИЈА|date=2021-10-23|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219194631/https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref> Во археологијата со извонреден квалитет спаѓаат оние во [[Стоби]] во [[Градско]], [[Хераклеја Линкестис]] во [[Битола]], [[Лихнид]] во [[Охрид]] и [[Скупи]] во [[Скопје]]. Покрај објектите од [[Римско Царство|Римското Царство]]: форуми, театри, бањи, вили, забележани се и најстарите христијански [[базилика|базилики]] особено оние во: Стоби, Хераклеја, Лихннид. Подоцна во византиската епоха, се изградени и фрескописани цркви што спаѓаат во светското културно наследство — [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|Св. Софија во Охрид]], [[Црква „Пресвета Богородица Перивлептос“ - Охрид|Богородица Перивлептос]], [[Курбиново]], [[Вељуса]]. Заедно со други културни споменици, црквите од средниот век од XII и XIII век се познати насекаде низ светот, кои се одликуваат со исклучителна архитектура и уникатни [[фреска|фрески]] и [[икона|икони]]. За време на [[Османлиско Царство|Отоманското Царство]] биле подигнати бројни споменици од богатото исламско градителство — џамии, чаршии, бањи. Архитектурата во Македонија напоредно со ова се изградувала во духот на балканското градителско творештво, особено во градските куќи на живеење, какви што биле во Охрид ([[Куќата на Робевци]]), [[Крушево]], [[Велес]]. Познатиот светски архитект [[Ле Корбизје]], на пропатување низ Македонија, се вдахнал од овој вид на архитектура, применувајќи нејзини делови во своите ремек-дела и нарекувајќи ги пример за најсоодветна архитектура. Градот [[Битола]], бил првиот македонски град во кој биле вклучени западноевропските градителски искуства со примери на еклетички [[барок]], [[класицизам]], [[југендстил]] и елементи на [[ренесанса]]. Современата архитектура во Македонија, особено по катастрофалниот земјотрес во [[Скопје]] во 1963 година, ја обележуваат градбите од меѓународниот стил, со што, Македонија зазема повидно место во меѓународната светска архитектура особено со објектите: [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современата уметност]], [[Македонската опера и балет]], [[Македонската академија на науките и уметностите]], [[Дом на културата Битола|Центарот за култура во Битола]] и други. === Ликовна уметност === [[File:Ženski portret.jpg|thumb|left|''Портрет на жена'' од Ѓорѓи Зографски]] Ликовната уметност во Македонија има богата традиција со извонредни уметнички дела.<ref>[https://www.academia.edu/23316651/%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0_%D0%B8_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0_%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D0%BC_3_%D1%81%D1%82%D1%80._3-278_%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5_2013_/ Историја на уметноста]</ref> Мозаиците од раното христијанство во Хераклеја Линкестис, Охрид, Стоби. Фрескоживописите во: [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Курбиново|Св. Ѓорѓи во Курбиново]], Богородица Перивлептос во Охрид, дело на зографите [[Михаил и Евтихиј|Михајло и Евтихие]], [[Нерези]] итн. Првите почетоци на профаното сликарство се јавуваат кон крајот на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век. Тие се поврзани со економските и социјалните промени во Македонија, а особено со постепеното образување на граѓанската класа и градската средина во истиот тој период. Несомнено, и пробивот на информации, преку допирите со соседните земји и воопшто со Европа, придонеле да се зачнат настојувања за едно поинакво разбирање на [[уметност]]а. Зародишот на ова се чувствувал во делата на зографите: [[Димитар Папрадишки|Димитриј Андонов-Папрадишки]] (околу 1858 — 1954&nbsp;г.) [[Ѓорѓи Зографски]] (1870 — 1945&nbsp;г.) кој бил вториот македонски зограф кој настојувал да биде и световен сликар. Без оглед на спомнатата извесна поврзаност на нашата прва предвоена генерација со последните зографи, нивното вистинско образование и ликовни концепции се сосем различни од творештвото што непосредно им претходело. Иако подолго време се мислело дека почетоците на современото ликовно творештво во Македонија почнало околу 1920 година, најновите проучувања, откриваат дека тоа било многу порано — кон крајот на [[19 век|XIX век]] со творештвото на [[Александар Ѓаконов]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/magazin/nepoznatiot-bitolski-slikar-se-vika-aleksandar-gakonov-bil-predok-na-shpato/|title=НЕПОЗНАТИОТ БИТОЛСКИ СЛИКАР СЕ ВИКА АЛЕКСАНДАР ЃАКОНОВ И БИЛ ПРЕДОК НА ШПАТО|date=2017-10-23|work=Сакам да кажам|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219194038/https://sdk.mk/index.php/magazin/nepoznatiot-bitolski-slikar-se-vika-aleksandar-gakonov-bil-predok-na-shpato/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref>, [[Коста Шкодреану]] и [[Владимир Бециќ]]. Првиот учел во [[Виена]] и донел сликарство под влијание на австрискиот стил [[бидермаер]]. Вториот, Шкодреану, доаѓа од [[Фиренца]] и исто како и Ѓаконов, во Битола, каде што како академски сликар, кој учел во [[Рим]], донел сликарство кое содржело елементи на венецијанското [[барок]]но сликарство. [[Владимир Бециќ]], завршил академија во [[Минхен]] и неколку години работел во [[Битола]], до 1916 година. Создал поголем број на пејзажи со [[постимпресионизам|постимпресионистички]] стил и актови со рани сезановски елементи, а во Битола ја отворил и првата самостојна академска ликовна изложба во Македонија и пошироко. Помеѓу 1920 и 1930 година биле самостојните изложби на [[Димитар Пандилов Аврамовски]] и [[Лазар Личеноски]] во 1927 година, на [[Никола Мартиноски]] и Личеноски во 1929 година. Почнувајќи од 1930 година, ликовната уметност во Скопје добила поголем интензитет. Според бројот на самостојните изложби во Скопје и другите места на бивша Југославија, како и надвор од неа, најактивни биле Мартиноски и Личеноски. Во континуитет современото македонско сликарство продолжило во творештвото на [[Вангел Коџоман]], [[Борко Лазески]], [[Димитар Кондовски]], [[Родољуб Анастасов]],[[Васко Ташковски]], [[Вангел Наумовски]]... Неколку македонски повоени генерации на сликари се во паралела и актуелност со светските ликовни струења за што зборуваат нивните бројни меѓународни награди и изложби. Во вајарството освен основоположникот [[Димо Тодоровски]], кој се смета за основач на современата македонска скулптура, извонредни се делата на [[Петар Хаџи Бошков]], [[Боро Митриќески]], [[Новак Димитровски]] и [[Томе Серафимовски]]. Музејот на современа уметност и [[Уметничката галерија во Даут-пашин амам]] се сметаат за суштинските галериски институции. Во последно време полека се прифатени и влијанијата блиски на новата фигурација, [[неодадаизам|неодадаизмот]], [[поп-арт]]от, фантастиката итн. Во некои остварувања присутен е и обидот за укинување на границите помеѓу традиционалната поделба на сликарството и скулптурата, создавање на композитни пластични објекти, каде што се чувствува средбата меѓу сликарството, вајарството, архитектурата и применетата уметност. Овие стремежи во непосредната пластична постапка, често се манифестирале со амбивалентноста на своите први обиди, со интерференција на разни спротивни настојувања: особено поради свесниот или спонтан обид во поранешната стилска. === Филмска уметност === [[Податотека:Браќата Манаки.jpg|thumb|Браќата Манаки]] Историјата на филмското творештво во Македонија е старо околу 110 години. Првиот филм бил снимен во 1895 година од страна на браќата [[Јанаки и Милтон Манаки]], во Битола, со што започнала богата филмска традиција во регионот, која продолжува и денес.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.mn.mk/kultura/9185-Makedonska-kinematografija/ |title=Македонска кинематографија |accessdate=2019-07-22 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022164236/https://www.mn.mk/kultura/9185-Makedonska-kinematografija/ |url-status=dead }}</ref> Во изминатиот век, медиумот на филмот ја отсликувал историјата, културата и секојдневниот живот на македонскиот народ. Со текот на годините, многу македонски филмови биле претставени на филмски фестивали ширум светот, а неколку од овие филмови добиле угледни награди. Најпознат македонски [[кинорежисер]] е [[Милчо Манчевски]], чиј дебитантски филм „[[Пред дождот]]“ бил предложен за [[Оскар]], а бил добитник на [[Златниот лав]], на фестивалот во [[Венеција]]. Првиот македонски игран филм е „[[Фросина (филм)|Фросина]]“, снимен во 1952 година. Сценариото го напишал [[Владо Малески]], кој ги напишал стиховите за македонската химна. Еден од поистакнатите филмови од тоа време е и првиот игран филм во боја „[[Мис Стон (филм)|Мис Стон]]“. Покрај Милчо Манчевски, други истакнати македонски кинорежисери се [[Бранко Гапо]], [[Кирил Ценевски]], [[Димитрие Османли]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoteka.mk/македонската-кинематографија-по-пад/|title=МАКЕДОНСКАТА КИНЕМАТОГРАФИЈА ПО ПАДОТ НА КОМУНИЗМОТ, пишува Атанас Чуповски|date=2019-02-19|work=Кинотека на Македонија|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219193844/https://kinoteka.mk/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BF%D0%B0%D0%B4/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref> Во 2023 година, во Македонија имало 18 кина. Во нив биле прикажани вкупно 13 526 филмски претстави кои ги посетиле 389 000 гледачи.<ref name="ReferenceB"/> === Музика === [[Податотека:Opera-carsamuil.jpg|thumb|180px|left|Сцена од операта „Цар Самоил“ од [[Кирил Македонски]].]] Македонија има исклучително богато музичко наследство. Еден од најзначајните композитори на византиското музичко творештво бил композиторот [[Јован Кукузел]], од [[Дебар]]. Студиите на [[Сотир Гулабовски]], „Октоехос“ во врска со традицијата на македонските духовни и црковни хорски химни се значаен придонес за македонската и балканската културна историја. По првата генерација современи македонски класични композитори:[[Трајко Прокопиев]], [[Тодор Скаловски]], [[Стефан Гајдов]], [[Петре Богданов Кочко]] и [[Живко Фирфов]] доаѓаат композиторите [[Кирил Македонски]], ( првата македонска опера), [[Глигор Смокварски]], [[Властимир Николовски]], [[Тома Прошев]], [[Томислав Зографски]], [[Михајло Николовски]], [[Љубомир Бранѓолица]], [[Стојан Стојков]], [[Ристо Аврамовски]], [[Томе Манчев]], [[Димитрије Бужаровски]] [[Гоце Коларовски]].<ref>[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0/ МАКЕДОНСКАТА МУЗИКА]</ref> [[Македонската филхармонија]] била основана во 1944 година во Народна Република Македонија, и била најстарата културна институција во областа на музиката. Во текот на 1950 година, бил основан првиот [[Македонски балет]], од Глигор Смокварски и операта „[[Гоце (опера)|Гоце]]“ од Ќирил Македонски. Периодот по нив, донел еден вид на ренесанса на македонската музика, фокусирана на иновациите и оригиналните творечки мечти. Поистакнати оперски пејачи од овој период биле: [[Данка Фирфова]], [[Павлина Апостолова]], [[Георги Божиков]] и [[Зина Креља]]. Во овој период се истакнувал и пијанистот [[Ладислав Палфи]]. === Театар === [[File:Makedonski Naroden Teatar 2013 18.JPG|thumbnail|right|Македонскиот народен театар во [[Скопје]]]] Во 2019 година, во Македонија имало 13 професионални театри,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=57&str=2 |title=/ Театролошки студии |accessdate=2019-07-22 |archive-date=2016-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331202408/http://mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=57&str=2 |url-status=dead }}</ref> а нивниот борј се зголемил на 20 во 2023 година. Притоа, во сезоната 2022/2023, во професионалните театри биле изведени 1 009 претстави кои ги посетиле 183 000 посетители.<ref name="ReferenceB"/> Во последните педесет години во [[Прилеп]] се одржува традиционален фестивал на македонски професионални театри во чест на Војдан Чернодрински, основачот на современиот македонски театар. Покрај нив постојат уште неколку меѓународни театарски фестивали: МОТ, во Скопје, фестивалот на комедијата во [[Куманово]], фестивалот на монодрамата во Битола и други. Секоја година во [[Кочани]] се одржува фестивал на аматерски и експериментални театарски претстави. Во македонскиот театар голем е списокот на надарени глумци, режисери, драмски писатели, сценографи, костимографи, композитори: [[Љубиша Георгиевски]], [[Александар Ѓурчинов]], [[Петре Прличко]], [[Илија Милчин]], [[Благоја Марковски]], [[Владимир Милчин]], [[Кирил Ќортошев]], [[Илија Џувалековски]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Мери Бошкова]], [[Слободан Унковски]], [[Владо Цветановски]], [[Коле Ангеловски]]... == Стопанство == {{главна|Економија на Македонија}} [[Податотека:Macedonian B737-300 Z3-AAA.jpg|thumb|250px|[[Боинг 737]] на МАТ]] [[Податотека:Stopanska Banka Bitola.JPG|thumb|250px|Стопанска банка Битола]] Македонија по стекнувањето на својата независност од [[СФРЈ]] излегува како нејзина најсиромашна [[република]]. Во април [[1992]] година, Македонија прогласила монетарна самостојност, преку воведување сопствена парична единица — македонскиот [[денар]]. Во првата половина на 1990-тите, македонската економија се наоѓала во длабока [[рецесија]], предизвикана од бројни причини: распадот на заедничкиот пазар, [[Босанска војна|војните во поранешна Југославија]], [[грчка блокада|грчката блокада]], [[санкции кон СР Југославија|санкциите кон СР Југославија]], начинот на спроведување на процесот на [[приватизација]] на претпријатијата, тешкотиите во банкарскиот сектор и многу други. Од 1996&nbsp;г., економијата полека почнува да забележува раст, но тоа повторно се прекинува со [[Косовска војна|Војната во Косово]] од [[1999]] и [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Домашниот етнички конфликт од 2001]]. Денес, Македонија сѐ уште го нема достигнато ни нивото на развиеност од осамостојувањето [[1991]] (највисокото ниво воопшто го има достигнато во [[1987]]). Според класификацијата на [[Светската банка]], Македонија спаѓа во земјите со повисок среден доход (''upper middle income''). Македонија е посттранзициска економија, со голем број сѐ уште нерешени преодни проблеми. [[Невработеност]]а е најголем проблем, 38 % ([[2005]]). [[Корупција]]та е системска појава. Неефикасното [[судство]] исто така негативно се одразува врз економијата. Нивото на домашни и странски [[инвестиции]] е ниско. [[Пазарно стопанство|Пазарното стопанство]] го нарушуваат неколку [[монопол]]и. [[Сива економија|Сивата економија]] е широко распространета и има проценки дека претставува од 20 % до 40 % од економската активност. Од друга страна [[Макроекономски показатели|макроекономските показатели]] веќе подолго време се добри, т.е. од средината на 1990-тите се одржува ниска, едноцифрена стапка на инфлација и низок буџетски дефицит. Исто така, Македонија е релативно малку [[Надворешен долг|задолжена]] земја. Државата располага со средностручна, но евтина [[работна сила]]. [[Инфраструктура]]та е во односна добра состојба, но сепак, потребни се дополнителни инвестиции во оваа област (пред сѐ во транспортно-комуникациско поврзување [[исток]]-[[запад]]). Македонија е членка на [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]] и има отворена економија, високоинтегрирана во меѓународната трговска размена (во 2005&nbsp;г., вкупната размена со странство изнесуваше 79,5 % во [[БДП]]). ===Основни економски показатели=== * [[Национална валута]] — [[Денар|Македонски денар]] (MKD) * [[Услуги]] 63,4 % од БДП * [[Раст на индустриско производство]] — 3,1 % ([[2014]]) * [[Невработеност]] — 27,3 % ([[2015]])<ref>Работењето „на црно“ е распространета појава, така што реалната бројка е пониска</ref> * [[Буџет]] ([[2014]]) ''фискална година = календарска година'' ::[[Приходи]] — 3,272 милијарди [[$]] ::[[Расходи]] — 3,687 милијарди [[$]] ::[[Буџетски дефицит|Дефицит]] — 4,1 % ([[2014]]) * [[Јавен долг]] (% од БДП) — 34 % ([[2014]]) * [[Надворешен долг]] — 7,461 милијарди [[$]] ([[2014]]) * [[Девизни резерви]] — 2,265 милијарди [[$]] ([[2007]]) * [[Увоз]] — 6,091 милијарди [[$]] ([[2014]]) '' Германија 32,7 %, Косово 12,5 %, Грција 4,2 %, Србија 5,6 %, Бугарија 6,1 %, Италија 6,3 % '' ([[2013]]) * [[Извоз]] — 3,421 милијарди [[$]] ([[2014]]) ''Србија 9,8 %, Германија 12,5 %, Грција 16,8 %, Италија 10,1 %, Бугарија 7,8 %, Британија 11,3 %, Белгија 5 %, Словенија 5 %'' ([[2013]]) * [[Трговски дефицит]] — 2,670 милијарди [[$]] ([[2014]]) {| class="wikitable" |+ Избрани макроекономски показатели, 1990 — 2020<ref>[https://databank.worldbank.org/views/reports/reportwidget.aspx?Report_Name=CountryProfile&Id=b450fd57&tbar=y&dd=y&inf=n&zm=n&country=MKD databank.worldbank.org (пристапено на 11 јули 2021)]</ref> |- ! Показател !! 1990 !! 2000 !! 2010 !! 2020 |- | Бруто национален доход (во милијарди тековни долари) || 3,48 || 3,88 || 9,75 || 11,92 |- | Бруто национален доход по глава на жител (во тековни долари) || 1 750 || 1 910 || 4 710 || 5 720 |- | Бруто национален доход (паритет на куповната моќ, во милијарди тековни долари) || 10,90 || 12,24 || 23,04 || 33,91 |- | Бруто национален доход по глава на жител (паритет на куповната моќ, во тековни долари) || 5 460 || 6 020 || 11 130 || 16 280 |- | Бруто домашен производ (во милијарди тековни долари) || 4,7 || 3,77 || 9,41 || 12,27 |- | Раст на бруто домашниот производ (годишно, во %) || - 6,2 || 4,5|| 3,4 || -4,5 |- | Инфлација (дефлатор на БДП, годишно, во %) || 93,9 || 8,2 || 2,0 || 0,9 |- | Стапка на сиромаштија (според националниот праг, % од населението) || - || - || 26,8 || 21,6 |- | Стапка на сиромаштија (1,9 долари на ден, % од населението) || - || - || 10,4 || 3,4 |- | Учество во доходот на најниските 20 % || - || - || 3,7 || 6,1 |- | Учество на земјоделството, шумарството и рибарството (% од БДП) || 7 || 10 || 10 || 9 |- | Учество на индустријата и градежништвото (% од БДП) || 37 || 21 || 21 || 23 |- | Учество на извозот на стоки и услуги (% од БДП) || 25 || 33 || 40 || 58 |- | Учество на увозот на стоки и услуги (% од БДП) || 34 || 47 || 58 || 71 |- | Бруто инвестиции (% од БДП) || 18 || 22 || 24 || 30 |- | Јавни приходи (% од БДП) || - || - || 28,9 || 28,5 |- | Буџетско салдо (% од БДП) || - || - || -2,5 || -2,0 |- | Даночни приходи (% од БДП) || - || - || 16,9 || 17,2 |- | Надворешнотрговска размена (стоки, % од БДП) || 99 || 91 || 94 || 125 |- | Лични дознаки (прилив, во милиони долари) || - || 81 || 388 || 413 |- | Странски директни инвестиции (нето-прилив, во милиони долари) || - || 218 || 301 || 550 |- |} === Стопанство === ==== Енергeтски сектор ==== * [[Електрична енергија]] — производство: 5.676 милијарди кWh (2013 година) * Електрична енергија — производство по ресурси: ** Фосилно горива: 66,4 % ** Хидроелектрани: 33,2 % ** Друг вид: 1 % (2006 година) * Електрична енергија — потрошувачка: 6.869 милијарда кWh (2013 година) * [[Бензин]] — потрошувачка: 16.670 bbl/ден (2013 година) * Околу 80 % од потребната енергија се обезбедува со домашно производство, од термоцентралите и хидроцентралите. * [[Електростопанство на Македонија]] (ЕСМ) е самостојно јавно претпријатие одговорно за производство, пренос и дистрибуција на електричната енергија. * ЕСМ е во фаза на реструктурирање и пред приватизација. * Вкупните производни капацитети на ЕСМ (Електростопанство на Македонија) се состојат од околу 1500&nbsp;mW од кои околу 1/3 се сместени во хидроцентралите, било да се тоа големи или мали централи, додека останатите 2/3 од капацитетите се во термоцентралите. * [[РЕК Битола]] со своите 3 х 225 MW претставува најголем и висококонцентриран извор на електрична енергија во државата. * Главната преносна мрежа се состои од 400 kV, 220 kV и 110 kV водови низ целата земја. * Дистрибуцијата на енергијата се остварува преку 28 засебни целини (подружници), од кои „[[Електродистрибуција Скопје]]" има преовладувачко место со речиси 33 % од целокупната потрошувачка на електрична енергија во Македонија. * [[Скопје]] е поврзано со [[Солун]] со [[нафтовод]]. === Инфраструктура === [[Податотека:E65 Skopje Northern Bypass 1.jpg|thumb|right|250px|Северна скопска обиколница Е65 / М-4]] ==== Сообраќај ==== * [[Железница]]: 699&nbsp;км од кои 233&nbsp;км се електрифицирани ([[1,435&nbsp;м стандард]]) <br /> 56&nbsp;км кон [[Бугарија]] се во изградба (од [[1999]]) * [[Патишта]]: 9.573&nbsp;км (вкупно) ([[2002]]) <br /> 192&nbsp;км [[автопат]] и уште 47&nbsp;км [[автопат]] во изградба ([[2003]]) * [[Аеродром]]и: 17 ([[2002]]) * [[Гасовод]]: 268&nbsp;км ([[2004]]) * [[Нафтовод]]: 120&nbsp;км ([[2004]]) ==== Патен сообраќај ==== Моменталната вкупна должина на патната мрежа во Македонија изнесува 10.600&nbsp;км: * 6.830&nbsp;км или 64,5 % од неа се локални патишта * 2.820&nbsp;км или 26,5 % се регионални патишта, а * 950&nbsp;км или 9 % се автопатишта. Должината на модерните патишта е 5.100&nbsp;км. Најзначаен автопат е меѓународниот автопат [[Европски пат Е75|E-75]]. Започнува во [[Остенд]] — [[Белгија]], поминува преку [[Брисел]] — [[Нирнберг]], [[Виена]] — [[Будимпешта]] — [[Белград]] — [[Солун]] до [[Атина]] во [[Грција]]. Вкупната должина во Македонија изнесува 201&nbsp;км. Поминува низ централниот дел на земјата, по должината на реката [[Вардар]], и претставува главна артерија на патната мрежа на земјата. ==== Железнички сообраќај ==== * Должината на постоечките железнички линии е 920&nbsp;км, со 168 железнички станици. * Со соседите е поврзана по железнички пат со [[Грција]] и [[Србија]], додека пак во тек е изградба на пруга кон [[Бугарија]] од [[1999]]. Железничкиот сообраќај во Македонија е во целосна надлежност на [[Македонски железници]] [[Податотека:Skopje Airport - View of the main entrance by night (2018).jpg|thumb|right|250px|Меѓународен аеродром Скопје]] ==== Воздушен сообраќај ==== * Во Македонија има два меѓународни аеродрома, во [[Охрид]] и во [[Скопје]], со неколку меѓународни врски. * Исто така има домашни и рекреативни центри за авијација во [[Битола]], [[Штип]], [[Куманово]], [[Скопје]] и [[Прилеп]] * [[Меѓународен аеродром Скопје]] го користат 90 % од патниците, а [[Аеродром Охрид|аеродромот „Св. Апостол Павле“]] во [[Охрид]] го користат 10 % од патниците. ==== Телекомуникации ==== :''Напомена: Прикажани се застарени информации. Треба да се подноват.'' * Телекомуникациски оператори: 3 (98 % дигитализација) [[Македонски Телеком]], [[ОNE]], [[VIP]] * Телефонски линии во употреба: 498.910 (2007 година) * Мобилни оператори: 3 („[[Т-Мобиле Македонија]]“, „[[ONE]]“ и „[[Vip]]“). * Телефони-мобилни: 1.261 милиони * Интернет корисници: 392,671 * Достапни [[интернет]] услуги: :— Dial-up пристап преку [[PSTN]] со брзина од 56кb/s :— Пристап преку [[ISDN]] мрежа со 64 kb/s или 128kb/s :— Пристап преку pre-paid картичка :— Пристап преку изнајмени линии :— Широкопојасен пристап преку [[АДСЛ]] и [[кабелски интернет]] :— Оптички пристап == Политика == [[Податотека:Stages of education in Macedonia.svg|thumb|300px|Приказ на образовниот систем во Македонија]] ===Политички систем=== Во 2016 година, во Македонија биле регистрирани 58 политички партии, т.е. една партија на 33.000 жители. Претходно, бројот на партии бил далеку поголем: во 2009 година имало 99 партии, а во 2005 година дури 150 партии биле зеведени во судскиот регистер.<ref>Искра Коровешоска, „Во Босна и Херцеговина има 130 политички партии, во Велика Британија само 12“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 4.</ref> === Односи со ЕУ === {{Главна|Приклучување на Македонија кон ЕУ}} Македонија во моментов има Статус на Кандидат за земја членка на Европската Унија. [[Хронологија на односите помеѓу Република Македонија и ЕУ|Хронологијата на односите помеѓу Македонија и ЕУ]], датира уште од 1992 година кога првиот претставник на Република Македонија е назначен во Брисел. Во моментов Македонија исчекува да отпочне преговори за полноправно членство во ЕУ. === Евроатлански асоцијации === Исто така на Македонија и е ветено членството во [[НАТО]] веднаш по разрешувањето на спорот околу уставното име што државата го има со Република Грција. === Спор за уставното име на Македонија === {{Главна|Спор за името помеѓу Македонија и Грција}} Поради притисоците од Република [[Грција]] (политички, економски, културни, ...), во 1993 година, државата била примена во [[Обединети Нации|Обединетите Нации]] под привремената референца ''Поранешна Југословенска Република Македонија'',<ref>[http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm www.un.org] Резолуција на [[Обединети Нации|Обединетите Нации]].</ref> иако била признаена под нејзиното уставно име од 133<ref name="maj2012-133">[http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=93585577&lId=1 Македонска информативна агенција-МИА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120717102051/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=93585577&lId=1 |date=2012-07-17 }} 'Република Македонија, потсети тој, е призната под уставното име од 133 земји, отворени се 56 дипломатско-конзуларни претставништва, склучени 1015 меѓународни договори, членка е на 103 меѓународни организации и регионални иницијативи, претседаваше со Генералниот секретаријат на ОН, либерализиран е визниот режим, претседаваше со Комитетот на министри на Советот на Европа, ја доби пресудата пред Меѓународниот суд на правдата и го започна дијалогот со ЕУ.'</ref> земји меѓу кои и постојаните членки на [[Совет за безбедност|Советот за безбедност]]: [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Кина]], [[Русија]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]; членките на [[Европска Унија|ЕУ]]: [[Шведска]], [[Австрија]], [[Ирска]], [[Луксембург]], [[Словачка]], [[Естонија]], [[Чешка Република]], [[Унгарија]], [[Литванија]], [[Романија]], и [[Бугарија]]; сите поранешни југословенски републики: [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Црна Гора]], [[Србија]] и [[Словенија]]; други земји кои ја признале Македонија под уставното име се: [[Турција]], [[Индија]], [[Канада]], [[Швајцарија]], [[Индонезија]], [[Аргентина]], [[Израел]], [[Бразил]], [[Саудиска Арабија]], [[Иран]], [[Украина]] итн. Во 2018 година, [[Влада на Македонија|Македонската влада]], предводена од претседателот [[Зоран Заев]], по преговорите со грчката влада, предводена од претседателот [[Алексис Ципрас]], се договориле името на државата за внатрешна и надворешна употреба да биде „Северна Македонија“. Новото име стапило во службена употреба на [[11 февруари]] [[2019]] година. ==Македонија како тема во уметноста и во популарната култура== * „Македонија е наша заедничка мајка“ — расказ на македонската писателка [[Христина Аслимоска]] од 2005 година.<ref>Христина Аслимоска, ''Разделба со детството''. Скопје: Детска радост, 2005, стр. 23.</ref> * „Земја како пеперуга“ — песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски-Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 38.</ref> * „Гнојниот остров Македон“ — краток расказ на македонскиот писател [[Никола Гелевски|Пандалф Вулкански]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 156-157.</ref> * „Македонија“ — песна на македонската поетеса [[Јованка Денкова]].<ref>Јованка Денкова, ''Исповед на бршленот''. Штип: Јованка Денкова, 2024, стр. 75.</ref> * „[[Чудна е Македонија]]“ — поема на македонскиот поет [[Венко Марковски]] од 1940 година.<ref>Венко Марковски, ''Порои''. Државно книгоиздателство на Македонија, Скопје, 1945, стр. 57-105.</ref> * „Сè е возможно (Царство Македонија): сурова еуфорија во пет сцени“ — драмски текст на македонскиот писател [[Дејан Мирчески]] од [[2012]] година.<ref>Дејан Мирчески, ''Кристалните јами на пропаста'', Темплум, Скопје, 2012.</ref> * „[[Глас од Македонија]]“ — песна на македонскиот поет [[Коле Неделковски]].<ref>Коле Неделковски, ''Стихови''. Кочо Рацин, Скопје, 1958, стр. 67.</ref> * „Македонија“ — поетски циклус на македонскиот поет [[Анте Поповски]] од 1958 година.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 447-467.</ref> * „Македонија“ — поетски циклус на македонскиот поет Анте Поповски од 1964 година.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 153–161.</ref><ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 381-400.</ref> * „На македонските пазари“ — песна на Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 68.</ref> * „Патувајќи со Фенг по Македонија“ — песна на Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 42–43.</ref> * „[[ФИРОМ реквием]]“ — музички албум на [[Александар Пејовски]] од 2014 година.<ref>Александар Пејовски, ''ФИРОМ реквием'', ЈУ Младински културен центар — Скопје, мкц007 и PMG Recordings, 097/2014.</ref> * „За Македонија“ — песна на македонската група „[[ПМГ Колектив]]“ од 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=59 |title=www.pmgrecordings.com (пристапено на 3.12.2017) |accessdate=2017-12-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712224900/http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=59 |url-status=dead }}</ref> * „Македонија“ — песна на југословенската [[рок]]-група „[[Тајм (рок група)|Тајм]]“ (''Time'') од 1973 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-4xdfEzFbrc YouTube, Time — Makedonija (1973. godina) (пристапено на 24.1.2017)]</ref> == Галерија == <center><gallery> Iglesia de San Pantaleón, Ohrid, Macedonia, 2014-04-17, DD 32.JPG|Црквата Св. Климент на [[Плаошник]] во Охрид Liberators Skopje NOB.JPG|„Споменик на ослободувањето“ во центарот на [[Скопје]] Panair Korab.jpg|[[Кораб]], највисоката планина во државата MountShara.jpg|[[Шар Планина]] Meister von Nerezi 001.jpg|Св. Пантелемон црквата близу [[Скопје]] Mother-teresa-skopje.JPG| [[Мајка Тереза]] во [[Скопје]] Sv. Troica od Radoviš 20.JPG| [[Црква „Св. Троица“ - Радовиш|Св. Троица]] во [[Радовиш]] Galichnik-View-Northern-Slope.jpg| Село [[Галичник]] Varnaliite vo Veles 02.jpg| Традиционална архитектура од [[Велес]] Dalmatian pelican in Prespa Lake.jpg| [[Преспанско Езеро]] Бигорский монастырь.jpg| [[Бигорски Манастир]] Old bridge in Zovik with sheep.jpg| Мостот во [[Зовиќ]], [[Мариово]] Koleshinski vodopad 28.JPG| Колешинскиот Водопад </gallery></center> == Поврзано == {{Портал|Македонија|Европа}} * [[Македонија (регион)]] * [[Егејска Македонија]] * [[Пиринска Македонија]] * [[Спор за името помеѓу Македонија и Грција]] * [[Статистички региони во Македонија]] * [[Општини во Република Македонија|Општини во Македонија]] * [[Крушевска Република]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks|Category:Republic of Macedonia}} === Влада === * [http://www.vlada.mk/ Официјална страна на Владата на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110411121930/http://vlada.mk/ |date=2011-04-11 }} * [http://www.sobranie.mk/ Собрание на Македонија] * [http://www.president.gov.mk/ Претседател на Македонија] {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522185358/http://www.president.gov.mk/ |date=2016-05-22 }} === Историја === * [http://www.macedoniantruth.org/ Македонска историја] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130707090049/http://www.macedoniantruth.org/ |date=2013-07-07 }} {{mk}} === Туризам === * [https://macedoniafromabove.mk 360° Визуелен водич низ Македонија] * [http://macedonialovesyou.eu Слики и информации за Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090428165258/http://www.macedonialovesyou.eu/ |date=2009-04-28 }} — веб-страница од Станислав Пигоњ. * [http://macedonia-timeless.com/ Macedonia-Timeless — туристички портал] {{mk}} {{en}} * [http://exploringmacedonia.com/ Exploring Macedonia — туристички портал] {{mk}} {{en}} * [http://travel2macedonia.com.mk travel2macedonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203231429/https://travel2macedonia.com.mk/ |date=2020-02-03 }}, туристички портал. {{en}} * [http://www.state.gov/documents/organization/138927.pdf "State" — репортажа за Македонија] * [http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/05/04/macedonia.country.profile/index.html I-list, Macedonia]{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, профил на CNN. {{Македонска државност}} {{Navboxes |title= Местоположба |list= {{Држави на Европскиот континент}} {{Словенска Европа}} }} {{Navboxes |title= Членство во меѓународни организации |list= {{Совет на Европа}} {{Цефта}} {{ЕУ}} }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонија| ]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави на Балканскиот Полуостров]] [[Категорија:Републики]] 8se4h2gdu9lbh18mpylkx183kiwd7pb 0 1479 5630196 5484449 2026-09-20T10:53:53Z ~2026-50702-46 136948 /* Создавање на бугарската нација */ 5630196 wikitext text/x-wiki ''Оваа статија е за современиот народ. За раносредновековниот народ, видете [[Прабугари]]. За други намени, видете [[Бугари (појаснување)]].'' {{Инфокутија народ |group = Бугари |native_name= {{nobold|{{small|Българи}}}} |image = [[Податотека:Map of the Bulgarian Diaspora in the World.svg|280px]] |population = 8 милиони<ref>{{наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=vf4TBwAAQBAJ&pg=PA271 |title=Native Bulgarian people's of the World|isbn=9781317464006 |last1=Danver |first1=Steven L. |date=2015-03-10 |publisher=Routledge }}</ref><ref name=Cole>{{наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=M9fDifnkMJMC&pg=PA55 |title=Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia|isbn=9781598843033|last1=Cole|first1=Jeffrey E.|author-link1=Jeffrey Cole|date=2011-05-25|publisher=Abc-Clio }}</ref><ref>{{наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=UM3BMtn6TmcC&pg=PA16 |title=On the Margins of Nations|isbn=9780953824861 |last1=Conference |first1=Foundation for Endangered Languages |last2=Argenter |first2=Joan A. |last3=McKenna Brown |first3=R. |year=2004 |publisher=Institut d'Estudis Catalans }}</ref> |popplace = {{знаме|Бугарија}} 5.523.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://joshuaproject.net/people_groups/10998/BU|title=Бугари во Турција|publisher=Joshua Project|accessdate=2025-12-18|last=|first=}}</ref> |region1 = |pop1 = |ref1 = |region2 = {{знаме|САД}} |pop2 = 92.841 |ref2 = <ref name="est">{{Наведена мрежна страница |url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-state=dt&-context=dt&-reg=DEC_2000_SF4_U_PCT001:001&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-mt_name=ACS_2006_EST_G2000_B04003&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=01000US&-geo_id=NBSP&-format= |title=US census |accessdate=2008-12-21 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202082238/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-state=dt&-context=dt&-reg=DEC_2000_SF4_U_PCT001:001&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-mt_name=ACS_2006_EST_G2000_B04003&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=01000US&-geo_id=NBSP&-format= |url-status=dead }}</ref> |region3 = {{знаме|Украина}} |pop3 = 164.000 |ref3 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://joshuaproject.net/people_groups/10998/UP|title=Бугари во Украина|publisher=Joshua Project|accessdate=2025-12-18|last=|first=}}</ref> |region4 = {{знаме|Шпанија}} |pop4 = 113.564 |ref4 = <ref>{{Cite web|url=http://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?path=/t20/e245/p08/l0/&file=02005.px&L=0|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|Instituto Nacional de Estadística]]|accessdate=2019-04-05|title=Población extranjera por Nacionalidad, comunidades, Sexo y Año.}}</ref> |region5 = {{знаме|Германија}} |pop5 = 95.000 |ref5 = {{се бара извор}} |region6 = {{знаме|Молдавија}} |pop6 = 76.769 |ref6 = <ref name="mol">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistica.md/recensamint.php?lang=ro|title=National Statistical Bureau of Moldova {{ro}}|publisher=www.statistica.md|accessdate=2008-04-28|last=|first=|archive-date=2008-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20081118142423/http://www.statistica.md/recensamint.php?lang=ro|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.bg/bg/index.php?option=com_content&task=view&id=14876&Itemid=382|title=Ministry of Foreign Affairs of Bulgaria|publisher=www.mfa.bg|accessdate=2008-04-28|last=|first=}}(2006)</ref> |region7 = {{знаме|Велика Британија}} |pop7 = 75.000 |ref7 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.bg/bg/index.php?option=com_content&task=view&id=14754&Itemid=382|title=Ministry of Foreign Affairs of Bulgaria - Bulgarians in the UK {{bg}}|publisher=www.mfa.bg|accessdate=2008-04-29|last=|first=}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |region8 = {{знаме|Аргентина}} |pop8 = 70.000 |ref8 = {{Се бара извор}} |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = {{знаме|Русија}} |pop10 = 24.038 |ref10 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17|title=Russian census 2002|publisher=Russia|accessdate=2008-05-12|last=|first=|archive-date=2012-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_14_24.htm|title=National census of Russia (2002) {{ru}}|publisher=www.perepis2002.ru|accessdate=2008-04-28|last=|first=|archive-date=2012-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309143210/http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_14_24.htm|url-status=dead}}</ref> |region11 = {{знаме|Франција}} |pop11 = 24.000 |ref11 = {{се бара извор}} |region12 = |pop12 = |ref12 = |region13 ={{знаме|Италија}} |pop13 =19.924 |ref13 =<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://demo.istat.it/str2006/query.php?lingua=eng&Rip=S0&paese=A12&submit=Tavola|title=Foreign citizens in Italy|publisher=demo.istat.it|accessdate=2008-05-09|last=|first=|archive-date=2012-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208144200/http://demo.istat.it/str2006/query.php?lingua=eng&Rip=S0&paese=A12&submit=Tavola|url-status=dead}}</ref> |region14 = {{знаме|Турција}} |pop14 = 16.000 |ref14 = <ref name="tur">{{Наведена мрежна страница|url=https://joshuaproject.net/people_groups/10998/TU|title=Бугари во Турција|publisher=Joshua Project|accessdate=2025-12-18|last=|first=}}</ref> |region15 = {{знаме|Канада}} |pop15 = 15.192 |ref15 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0|title=Results of the 2001 Canadian census|publisher=www12.statcan.ca|accessdate=2008-04-28|last=|first=|archive-date=2009-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725075428/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=62911&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55440&THEME=44&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0|url-status=dead}}</ref> |region16 = |pop16 = |ref16 = |region17 = {{знаме|Казахстан}} |pop17 = 4.523 |ref17 = <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ide.go.jp/English/Publish/Mes/pdf/51_cap1_2.pdf |title=Population of Kazakhstan as of 1989 and 1999 |accessdate=2008-12-21 |archive-date=2008-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307133141/http://www.ide.go.jp/English/Publish/Mes/pdf/51_cap1_2.pdf |url-status=dead }}</ref> |region18 = {{знаме|ОАР}} |pop18 = 9.000 |ref18 = {{Се бара извор}} |region19 = |pop19 = |ref19 = |region20 = {{знаме|Австрија}} |pop20 = 5.388 |ref20 = {{се бара извор}} |region21 = {{знаме|Унгарија}} |pop21 = 3.316 |ref21 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html|title=2001 Hungarian Census, Ethnic group tables|publisher=www.nepszamlalas.hu|accessdate=2008-04-30|last=|first=|archive-date=2011-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110414085041/http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html|url-status=dead}}</ref> |region22 = {{знаме|Австралија}} |pop22 = 4.902 |ref22 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=0&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=0&issue=2006&producttype=Census%20Tables&javascript=true&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=TLPD&&collection=Census&period=2006&productlabel=Ancestry%20(full%20classification%20list)%20by%20Sex&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&topic=Ancestry&|title=2006 Census Table : Australia|publisher=www.censusdata.abs.gov.au|accessdate=2008-04-28|last=|first=|archive-date=2008-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080722065340/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=0&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=0&issue=2006&producttype=Census%20Tables&javascript=true&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=TLPD&&collection=Census&period=2006&productlabel=Ancestry%20(full%20classification%20list)%20by%20Sex&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&topic=Ancestry&|url-status=dead}}The second number shows people that have indicated Bulgarian descent.</ref> |region23 = {{знаме|Португалија}} |pop23 = 628 - 4.000 |ref23 = {{Се бара извор}} |region24 = {{знаме|Чешка}} |pop24 = 4.383 |ref24 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vlada.cz/files/rvk/rnm/zprava_mensiny_2001_en.pdf|title=Government of the Czech Republic: Report on the Situation of National Minorities in the Czech Republic in 2001|publisher=Government of the Czech Republic|accessdate=2008-05-01|last=|first=|archive-date=2008-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408214828/http://www.vlada.cz/files/rvk/rnm/zprava_mensiny_2001_en.pdf|url-status=dead}}</ref> |region25 = {{знаме|Шведска}} |pop25 = 4.000 |ref25 = {{Се бара извор}} |region26 = {{знаме|Холандија}} |pop26 = 2.076 |ref26 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=03743ENG&D1=0&D2=35,201&D3=0&D4=0-10&LA=EN&HDR=T&STB=G1,G2,G3&VW=T|title=Statistics Netherlands, Population Tables|publisher=http://statline.cbs.nl|accessdate=2008-04-31|last=|first=}}</ref> |region27 = |pop27 = |ref27 = |region28 = |pop28 = |ref28 = |region29 = {{знаме|Нов Зеланд}} |pop29 = 816 |ref29 = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/1C81F07B-28C6-4DDD-8EBA-80C592E8022A/0/20languagespokentotalresponse.xls|title=Statistical Service of New Zealand, New Zealanders by Ancestry|publisher=www.stats.gov.nz|accessdate=2008-04-31|last=|first=|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927232047/http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/1C81F07B-28C6-4DDD-8EBA-80C592E8022A/0/20languagespokentotalresponse.xls|url-status=dead}}</ref> |region30 = {{знаме|Норвешка}} |pop30 = 500 |ref30 = {{се бара извор}} |languages = [[бугарски јазик|бугарски]] |religions = мнозинска: [[Бугарска православна црква|православие]]<br><small>малцински: [[ислам]], [[католицизам]], [[протестантство]]</small> |related = други [[Јужни Словени]] |footnotes=}} {{Бугари}} '''Бугари''' ({{langx|bg|българи}}) — [[Јужни Словени|јужнословенски народ]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg=PA134 |title=One Europe, many nations: a historical dictionary of European national groups, James Minahan, Greenwood Publishing Group, 2000, ISBN 0-313-30984-1, pp. 134 – 135 |isbn=978-0-313-30984-7 |accessdate=2011-11-13 |last1=Minahan |first1=James |date=2000-07-30 |publisher=Bloomsbury Academic }}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Тиканен|first=Ами|date=13 декември 2025|title=Slav|url=https://www.britannica.com/topic/Slav|journal=[[Енциклопедија Британика]]}}</ref> чијшто мајчин јазик е [[бугарски јазик|бугарскиот]]. Конечното оформување на денешната бугарска нација се случува во [[XIX век|{{римски|19}} век]], а посебно значење имаат два настани: формирањето на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] (1870) и [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] (1878). Голема улога во овој процес одиграла [[Руско Царство|Русија]], чие политичко и културно влијание биле од големо значење. Мнозинството Бугари денес живеат во [[Бугарија]], иако постојат бугарски малцинства и имигрантски заедници во повеќе земји во светот. Нивниот број денес изнесува околу 9 милиони луѓе, од кои околу 6 милиони живеат во Бугарија. == Потекло == [[Податотека:Bgnr.jpg|300px|left|thumb|Бугари празнуваат [[Водици]].]] [[Податотека:Ethnic Bulgarians.jpg|300px|мини|лево|Слика од познати личности по потекло од [[Бугарија]]. '''Прв ред''' (од лево кон десно): [[Борис I]], [[Христо Ботев]], [[Васил Левски]] и [[Ваља Балканска]]. '''Втор ред''' (од лево кон десно): [[Васил Априлов]], Христо Стамболивски, Димчо Дебељанов, [[Веселин Топалов]].]] Од историска гледна точка денешните Бугари настанале со мешање на различни народи во [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] во периодот од VII до X век, од кои најважен удел имале [[Тракијци]]те, [[Стари Словени|старите Словени]] и делот од [[Прабугари]]те кои се населиле на [[Балкан]]от.<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Bulgar|title=Bulgar {{!}} people|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=}}</ref><ref>Ангелов Д., [http://www.kroraina.com/knigi/da/index.html ''Образуване на българската народност''], Наука и изкуство, София, 1971 г., стр. 136, 215 {{bg}}</ref> Во етногенезата на Бугарите има исто така [[Келти|келтски]], [[Римјани|римски]], [[Грци|грчки]], [[Власи|влашки]], [[Кумани|кумански]] и други елементи. Овој процес на мешање се одвивал во текот на повеќевековните историски процеси од кои бил зафатен Балканскиот Полуостров. Од домородното тракиско население биле земени одредени културни и етнички елементи.<ref>"Many Thracian survivals have been detected in the sphere of Bulgarian national costume and folk tradition." The Bulgarians: from pagan times to the Ottoman conquest, David Marshall Lang, Westview Press, 1976, ISBN 0-89158-530-3, p. 27.</ref> [[Тракиски јазик|Тракискиот јазик]] сè уште се зборувал во VI век, веројатно станува изумрен потоа, но тоа што во подоцнежниот период Бугарите ги замениле долго воспоставените грчки/латински топоними со тракиски, може да сугерира дека тој не бил целосно уништен тогаш.<ref>{{наведена книга|title=Encyclopedia of Indo-European culture|last1=editors|vauthors=Mallory, Adams|last2=Mallory|first2=J.P.|last3=Adams|first3=D.Q.|publisher=Taylor & Francis|year=1997|isbn=9781884964985|page=576}}</ref> Според археолошките докази од доцните периоди на римското владеење, Римјаните не го намалиле значително бројот на Тракијците во поголемите градови. До IV век, најголемиот град [[Сердика (тврдина)|Сердика]] (денешна [[Софија]]) имала претежно тракиско население засновано врз епиграфски докази, што покажува преовладувачки латино-тракиски имиња, но потоа имињата биле целосно заменети со христијански. [[Стари Словени|Старите Словени]] се појавиле од нивната оригинална татковина на почетокот на VI век и се прошириле во поголемиот дел од источна [[Средна Европа]], [[Источна Европа]] и [[Балкан]]от, формирајќи три главни гранки: [[Западни Словени]] во источна [[Средна Европа]], [[Источни Словени]] во [[Источна Европа]] и [[Јужни Словени]] во [[Југоисточна Европа]] (односно [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]). Повеќето научници прифаќаат дека тие започнале големо населување на Балканот во [[580-ти|580-тите]] години, врз основа на изјавата на историчарот од VI век [[Менандар Протектор]], зборувајќи за 100.000 Словени во [[Тракија]] и последователни напади на [[Грција]] во [[582|582 година]].<ref>Fine, John Van Antwerp (1983), The Early Medieval Balkans, University of Michigan Press, {{ISBN|0-472-08149-7}}, p. 31</ref> Тие продолжиле да доаѓаат на Балканот во многу бранови, но и да заминуваат, најзначајно заминување е кога [[Јустинијан II]] (685-695) населил 30 000 Словени од Тракија во [[Мала Азија]]. Византијците ги групирале бројните словенски племиња во две групи: [[Склавини]] и [[Анти]].<ref>Hupchick, Dennis P. The Balkans: From Constantinople to Communism. Palgrave Macmillan, 2004. ISBN 1-4039-6417-3</ref> Некои бугарски научници сметаат дека Антите станале едни од предците на современите Бугари. Прабугарите за првпат се споменуваат во IV век во околината на [[Севернокавкаски федерален округ|севернокавкаската степа]]. Научниците честопати сугерираат дека крајното потекло на Прабугарите е [[Туркиски народи|туркиско]] и тоа може да се следи до номадските конфедерации во [[Средна Азија]],<ref>{{cite web |url=http://www.kroraina.com/knigi/da/da_2_2.htm |title=Образуване на българската народност.проф. Димитър Ангелов (Издателство Наука и изкуство, "Векове", София, 1971) |publisher=Kroraina.com |access-date=2011-11-13}}</ref><ref>{{cite web|author=Vassil Karloukovski |url=http://www.kroraina.com/knigi/vz1a/vz1a_a_1.html |title=История на българската държава през средните векове Васил Н. Златарски (I изд. София 1918; II изд., Наука и изкуство, София 1970, под ред. на проф. Петър Хр. Петров) |publisher=Kroraina.com |access-date=2011-11-13}}</ref> конкретно како дел од лабаво поврзани огурски племиња, кои се протегале од понтиската степа до Средна Азија. Сепак, секоја директна врска помеѓу Прабугарите и постулираните азиски колеги почива на нешто повеќе од шпекулативни и „искривени етимологии“.<ref>[https://www.jstor.org/stable/23658601?seq=1 Reflections on the History and Historiography of the Nomad Empires of Central Eurasia. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae. 58 (1): 3–14.]</ref> Во [[670-ти|670-тите години]], некои прабугарски племиња предводени од ханот [[Аспарух]], ја преминале реката [[Дунав]] и се населиле на Балканот со единствен миграциски бран, за кој Михаил Сириецот опишал дека изнесува 10.000 души.<ref>{{наведена книга|last1=Hupchick|first1=D.|title=The Balkans: From Constantinople to Communism|publisher=Springer|isbn=9780312299132|language=en|page=35|date=2002-01-11}}</ref><ref name=fine/> За Прабугарите честопати не се смета дека биле многубројни, станувајќи владејачка елита во областите што ги контролирале.<ref name=fine>{{наведена книга|last1=Fine|first1=John V. A.|last2=Fine|first2=John Van Antwerp|title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0472081493|pages=68|url=https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C&pg=PR4|year=1991}}</ref> == Генетски истражувања == {{главна|Генетски истражувања на Бугарите}} По развојот на популационата генетика, во [[XXI век]] почнуваат истражувања за бугарскиот [[ДНК]]-профил. Меѓу праисториските настани наведени во набљудуваните халпогрупи, најголем е придонесот на земјоделците од [[неолит]]от. Бугарскиот [[генетски фонд]] носи исто така траги од постледникова реколонизација од различни палеолитски засолништа и експанзијата на неолитски земјоделци од [[Блиски Исток|Блискиот Исток]]. Според резултатите од анализата на Y-ДНК и мтДНК, Бугарите припаѓаат во групата на европските народи, но се наоѓаат малку настрана од главното јато. Генетски, денешните Бугари се потесно поврзани со соседните балкански народи ([[Македонци]], [[Срби]], [[Романци]], [[Грци]] и [[Албанци]]), отколку со другите [[Европејци]].<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12713147 Five polymorphisms of the apolipoprotein B gene in healthy Bulgarians.Department of Chemistry and Biochemistry, Medical University of Sofia, Bulgaria.PMID 12713147]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=12542743&dopt=Abstract HLA polymorphism in Bulgarians defined by high-resolution typing methods in comparison with other populations.]</ref> Според комбинирани ДНК истражуванија со различни варијанти тестови, конструирани на основа на автосомна ДНК, хаплоидна ДНК, Y-ДНК и мтДНК, кои даваат најдобра идеја за „потеклото" и „сличноста" меѓу населението, во балканскиот генетски кластер постојат неколку генетски субкластери, така во источниот спаѓаат Бугарите со Македонците и Романците. Иако Бугарите се дел од [[Словени|словенската група на народи]], тие, како и повеќето други [[Јужни Словени]] се одликуваат со доминантен генетски супстрат кој е различен од оној на [[Западни Словени|Западните]] и [[Источни Словени|Источните Словени]]. Овој феномен се објаснува со јазичната асимилација на бројно домородно балканско население од средновековните словенски доселеници.<ref>Genetic Heritage of the Balto-Slavic Speaking Populations: A Synthesis of Autosomal, Mitochondrial and Y-Chromosomal Datap Alena Kushniarevich et al., September 2, 2015, Plos One, http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0135820</ref><ref>Standing at the Gateway to Europe - The Genetic Structure of Western Balkan Populations Based on Autosomal and Haploid Markers, Lejla Kovacevic et al, Plos One, August 22, 2014, http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0105090</ref><ref>Expansions: Competition and Conquest in Europe Since the Bronze Age, Reykjavíkur Akademían, 2010, ISBN 9979992212, p. 194.</ref> Според една генетска студија на бугарското население, објавена во [[2025|2025 година]], словенското населување на Балканот формира 56% од нивниот ДНК профил.<ref>Sarno S, Piccini F, Abondio P, Cilli E, Kuyumdjian EM, Dimitrov NA, Dilov CD, De Fanti S, Ciani G, Gentilini D, Boattini A, Sazzini M, Pettener D, Luiselli D. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40202136/ The Genetic Variability of Present-Day Bulgarians Captures Ancient and Recent Ancestral Contributions.] Am J Biol Anthropol. 2025 Apr;186(4):e70037. doi: 10.1002/ajpa.70037. PMID: 40202136; PMCID: PMC11980028.</ref> == Името Бугари == Името ''Бугари'' останалo од [[Прабугари]]те, неговото потекло е нејасно, поради тоа за него постојат повеќе претпоставки. Една претпоставка е дека етнонимот ''Булгар'', кој бил првобитниот назив за Прабугарите, е изведен од [[Туркиски јазици|туркиски]]от збор ''булга'' кој значи ''меша'', ''тресе'', ''мрда'',<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Dybo, Anna |title=bulga- |work=Turkic etymology |publisher=StarLing |url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=config&morpho=0&basename=\data\alt\turcet&first=295 |accessdate=2009-05-18}}</ref> па оттаму и „мешан народ". Друга претпоставка e дека етнонимот е изведен од туркискиот збор ''булгак'' кој значи ''револт'', ''безредие'',<ref>Lebedynsky, Iaroslav. ''Les Nomades : Les peuples nomades de la steppe des origines aux invasions mongoles''. Paris: Errance, 2003: p.178.</ref> што вообичаено се преведува како ''бунтовници''.<ref>{{Наведена книга|last=Taylor |first=Isaac |year=2008 |title=Names and Their Histories: A Handbook of Historical Geography and Topographical Nomenclature |publisher=BiblioBazaar, LLC |url=https://books.google.com/books?id=7JTVFbT3TnsC&dq=bulgar+turkic+bulga&pg=PA78 |accessdate=2009-05-18 |page=78|isbn=978-0-559-29667-3 }}</ref> Според некои извори пак, етнонимот ''Булгар'' доаѓа од името на животното ''[[булга]]'', коe веројатно било [[Тотемизам|тотемот]] на Прабугарите. ==Создавање на бугарската народност== [[Борис I]] ги покрстил Бугарите во [[864|864 година]], а во [[893|893 година]] [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]] станал службен, заменувајќи го [[Грчки јазик|грчкиот]]. Покрстувањето и прифаќањето на словенскиот јазик за официјален, имале ефект на спречување на асимилацијата на [[Стари Словени|Словените]] во византиската култура, кое го промовирало основањето на посебен бугарски идентитет.<ref>[http://books.google.com/books?id=ppbuavUZKEwC&printsec=frontcover&dq=who+are+the+macedonians&hl=bg&ei=gPT9TduCC5H3sga8x9nzDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false Who are the Macedonians? Hugh Poulton, C. Hurst & Co. Publishers, 2000, ISBN 1-85065-534-0, pp. 19-20].</ref><ref>[http://books.google.bg/books?id=iL06AAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22R.+J.+Crampton%22&source=bl&ots=rRRHqgk4Ar&sig=0JW8dTT8HOVwpcqW3T5AjZ8Vu48&hl=bg#v=onepage&q&f=false A short history of modern Bulgaria, R. J. Crampton, CUP Archive, 1987, ISBN 0521273234, p мај ]</ref> Тие го асимилирале византиското население, составено главно од хелинизирани и романизирани [[Тракијци]], и други предсловенски народи.<ref>Византийците в България, Робърт Браунинг - Studia Slavico-Byzantina et Mediaevalia Europensia, vol. I, Ivan Dujčev Centre for Slavo-Byzantine Studies, Sofia, 1988, pp. 32-36.</ref> [[Прабугари]]те се претопиле и исчезнале во словенската етничка маса. Со освојувањето на [[Прво Бугарско Царство|Првата бугарска држава]] од [[Византија]] бугарската народност се лишила од држава. Но таа се стекнала со доволно внатрешна сила и одржливост, за да може да продолжи самостојното постоење и за време на речиси двовековната византиска власт дејствувала изградената „историска меморија" на Бугарите.<ref>[http://www.kroraina.com/knigi/da/da_summary.htm Formation of the Bulgarian nation: its development in the Middle Ages (9th–14th c.) Academician Dimitŭr Simeonov Angelov, Summary, Sofia-Press, 1978, pp. 413–415.]</ref> ==Создавање на бугарската нација== Со ликвидирањето на [[Втора бугарска држава|Втората бугарска држава]] на крајот на [[XIV век]], Бугарија паднала под власта на [[Османлиското Царство]]. Покрај државата била ликвидирана и самостојната Бугарска патријаршија, како резултат на што дошло до големо духовно и етнорелигиозно опаѓање. За време на османлиското владеење на [[Балкански Полуостров|Балканот]] етноними не се користеле, населението било поделено на верски заедници: правоверни и неверници, вклучени во законски признаени религиозни општества ([[Милет (Османлиска империја)|милет]]и). Такви биле муслиманскиот милет и [[Православие|православниот]] — [[рум милет]]. Како дел од рум милетот, Бугарите без сомнение имале свест дека припаѓаат на посебна заедница, но таа не создавала толку силни чувства на приврзаност, каква имал рум милетот. Како резултат, народот почнал постепено да ја губи својата етничка припадност и во [[XVIII век]] бугарскиот дух останал зачуван главно во изолираните манастири.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bsa.ac.uk/doc_store/IT/IT2012_49.pdf |title=Balkan cultural commonality and ethnic diversity. Raymond Detrez (Ghent University, Belgium). |accessdate=2013-03-08 |archive-date=2013-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211050032/http://www.bsa.ac.uk/doc_store/IT/IT2012_49.pdf |url-status=dead }}</ref> Во [[Ферман|султанскиот ферман]], објавен во [[1680|1680 година]], се наведени народностите во балканските земји на царството, а тие биле: [[Грци]]те (Рум), [[Албанци]]те (Арнаут), [[Срби]]те (Сирф), [[Власи]]те (Ефлак) и Бугарите (Булгар).<ref>[http://books.google.bg/books?id=hnzDyhp70HUC&pg=PA23&lpg=PA23&dq=%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D1%81%D0%B0+%D0%B3%D1%8A%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5+(%D1%80%D1%83%D0%BC),+%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5+(%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%82),+%D1%81%D1%8A%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5+(%D1%81%D1%8A%D1%80%D1%84),++%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5+%D0%B5%D1%84%D0%BB%D1%8F%D0%BA&source=bl&ots=Z3zyVPegRQ&sig=bBSXbBQPRK93bixBgZmzK50cKoY&hl=bg&sa=X&ei=6f4LUeTpJY35sgbW-IDgCw&ved=0CEcQ6AEwBA#v=onepage&q=%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%20%D0%B3%D1%8A%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5%20(%D1%80%D1%83%D0%BC)%2C%20%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5%20(%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%82)%2C%20%D1%81%D1%8A%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5%20(%D1%81%D1%8A%D1%80%D1%84)%2C%20%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%20%D0%B5%D1%84%D0%BB%D1%8F%D0%BA&f=false История на българите. Късно средновековие и Възраждане, том 2, Георги Бакалов, TRUD Publishers, 2004, ISBN 9545284676, стр. 23. (Bg.)]</ref> За прв значаен деец во [[Бугарска преродба|преродбата на Бугарија]] се сметал [[Паисиј Хилендарски]], [[Македонец|Бугар]] по потекло и автор на „[[Историја словенобугарска]]", напишано во [[1762|1762 година]]. По [[Француска револуција]] од [[1798|1798 година]], започнал пораст на национализмот во [[Европа]], вклучително и во Османлиското Царство и почнало да распаѓања рум милетот. Во Бугарија започнал процес на национална преродба, а првиот протест на национална основа против контролата на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] бил кренат во [[1824]] година. Дополнителна дејност давал почетокот на реформи познати во [[Бугарска историографија|историографијата]] како епоха [[Танзимат]] и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. Како резултат на започнатите црковно-национални борби во [[1861|1861 година]] била признаена [[Бугарска унија|Бугарската унија]], а во [[1870|1870 година]] и самостојна [[Бугарска егзархија]] и така де јуре бил признаен посебен ''[[булгар милет]]''. Постепено, милетскиот систем се распаднал целосно во почетокот на [[XX век]]. Овој процес се совпаднал со создавањето во [[1878|1878 г.]] и зајакнувањето на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. Тој практично го формирал бугарскиот [[етнос]] и станал јадрото на новата бугарска [[нација]]. == Бугарите во соседните земји == Според истражување од [[Дојче Веле]], поголемиот дел од т.н. [[Бугари во Србија]] се всушност бугаризирани [[Роми]], безволно напишани во пописите од одредени пробугарски организации кои дејствувале со поддршка од Бугарија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/mk/%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%82-%D0%B4%D0%B0-%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8/a-61842043|title=Ромите од Босилеград не сакаат да бидат Бугари|last=Ѓукиќ|first=Јелена|date=21 мај 2022|work=[[Дојче Веле]]}}</ref> [[Банатски Бугари]] живеат во [[Романија]]. Бугарите во [[Добруџа|Северна Добруџа]] ја напуштиле Романија во [[1940|1940 година]] по договорена размената на население меѓу [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] и [[Кралство Романија]]. Бугари биле населени и во [[Трансилванија]], но со текот на времето тие биле асимилирани. Според некои проценки, во [[Бесарабија]] живеат околу 200.000 Бугари, кои повеќето емигрирале во првата половина на [[XIX век]]. Денес оваа територија ѝ припаѓа на [[Молдавија]] и на [[Украина]]. Бугарите во грчка [[Западна Тракија]], која ѝ припаѓала на Бугарија според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор од 1913]], се прогонети од сопствените огништа откако после [[Прва светска војна|Првата светска војна]] овој регион и припаднал на Грција. ==Бугарите како тема во книжевноста== Во своето дело „[[Богатството на царот Радован]]“, српскиот поет [[Јован Дучиќ]] вели дека Бугарите ги мразат припадниците на своето племе и не знаат за идејно пријателство со странците.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 194.</ref> == Поврзано == * [[Бугарофили]] * [[Бугарска егзархија]] * [[Булгар милет]] * [[Бугарска преродба]] * [[Историја на Бугарија]] == Извори == {{наводи|2}} {{Европски етнички групи}} {{Словенски народи}} {{Православни народи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бугари| ]] [[Категорија:Рајнска област]] 50rv1zs7i63c1itnque8ejod57cgmz2 0 2012 5630183 5502129 2026-09-20T10:06:53Z Buli 2648 5630183 wikitext text/x-wiki {{Другизначења1|главниот град на Грција}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Атина |name_local = Αθήνα | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | total_width = 300 | align = center | caption_align = center | image1 = Athens Acropolis at Daybreak.jpg | caption1 = [[Партенон]] на [[Атински акропол|Акропол]] и [[Ликабет]] (во позадина), гледани од ридот [[Филопапу]] | image2 = Zappeion_Megaron_on_February_3,_2021.jpg | caption2 = [[Запејон]] | image3 = Πλατεία_Μοναστηρακίου_3645.jpg | caption3 = [[Монастираки]] | image4 = The Metropolitan Cathedral of Athens (Metropolis of Athens) in April 2019.jpg | caption4 = [[Митрополитска катедрала (Атина)|Митрополитска катедрала]] | image5 = Griechisches Parlament nachts (Zuschnitt).jpg | caption5 = [[Стара кралска палата (Атина)|Старата кралска палата]] | image7 = Akademie von Athen.jpg | caption7 = [[Атинска академија]] }} |city_flag = |city_seal = Печат на Атина.jpg |lat_deg = 37 |lat_min = 58 |lon_deg = 23 |lon_min = 43 |periph = [[Атика]] |prefec = [[Префектура Атина|Атина]] |districts = 7 |mayor = [[Никитас Какламанис]] |party = [[Нова демократија (Грција)|НД]] |since = 1 јануари 2007 |demonym = Атињанец |elevation_min = 70 |elevation_max = 338 |population_as_of = 2001 |population = 745514 |area = 38.964 |population_urban = 3130841 |area_urban = 411.717 |population_metro = 3686371 |area_metro = 2928.717 |postal_code = 10x xx, 11x xx, 120 xx |area_code = 210 |licence = Yxx, Zxx, Ixx (не вклучувајќи го INx) |website = [http://www.cityofathens.gr www.cityofathens.gr] }} '''Атина''' ([[Грчки јазик|грчки]]: Αθήνα, ''Ати́на'' [[Меѓународна фонетска азбука|МФА]]: {{МФА|/a'θina/}}) —[[главен град|главниот]] и најголемиот град на [[Грција]], како и родното место на [[демократија]]та. Именуван по божицата [[Атена]], Атина е растечка, космополитанска метропола со население од 3,7 милиони жители. Метрополитанската област на Атина моментално расти северно и источно преку полуостровот Атика и го претставува доминантниот центар на економскиот, финансискиот, индустрискиот, културиниот и политичкиот живот во [[Грција]]. Градот исто така станува водечки бизнис центар во [[Европска Унија|Европската Унија]]. [[Античка Атина]] била моќна [[град-држава]] и реномиран центар на учењето, дом на [[Платон]]овата [[Академија]] и [[Аристотел]]овиот [[Ликеј]]. Се смета дека е лулката на западната цивилизација, претежно поради големиот удар на нејзините културни и политички достигнувања за време на V и IV век пред нашата ера врз остатакот од тогаш познатиот европски континент. Наследството на атињанското просветление е сѐ уште воочливо во градот, портретирано низ број на спектакуларни антички споменици и слики, најпознатите од кои се [[Партенон]] на [[Акропол]] („висок град“), израснат од [[Иктин]], [[Каликрат]] и [[Фидиј]]. Последниот е општоприфатен како еден од најдобрите примери за класичната [[архитектура на Стара Грција]] и сѐ уште претставува епско наследство за западот, впрочем и за остатокот од светот. Многу од овие културни знаменитости биле реновирани пред [[Летни олимписки игри - 2004|Олимписките игри 2004]]. == Име == На [[старогрчки јазик|старогрчки]], името Атина било '''{{Polytonic|Ἀθῆναι}}'''-''Атенаи'', множина од {{Polytonic|Ἀθηνά}}-''Атене'', [[Атички дијалект|атичко]] име на божицата [[Атена]]. Името на градот може да било во множина, како оние на {{Polytonic|Θῆβαι}}-''Тебаи'' ([[Теба (Грција)|Теба]]) и {{Polytonic|Μυκῆναι}}-''Микенаи'' ([[Микена]]), поради тоа што се состоело од повеќе делови. Во XIX век ова име било формално прифатено како име на градот. Од официјалното напуштање на [[грчки јазик|грчкиот]] [[Катаревуса]] во 1970-тите, популарната форма ''Ати́на'' станала официјалното име на градот. == Историја == {{главна|Историја на Атина}} === Антички период === {{main|Атина (полис)}} [[Податотека:Classic view of Acropolis.jpg|мини|лево|[[Атински акропол]]]] Основањето на Атина е изгубено во [[мит]]овите и [[легенда|легендите]] од [[памтивек]]. Што се однесува до историјата, Атина била отсекогаш таму. Атина била водечкиот град во Грција за време на најголемиот период на грчката цивилизација за време на [[1 милениум п.н.е.]] За време на „златното доба“ на Грција (грубо околу 500 п.н.е. до 323 п.н.е.), таа била водечкиот светски културен и интелектуален центар, и затоа фразата „западна цивилизација“ ги има своите корени во идеите, достигнувањата и практиката на античка Атина. Во 431 п.н.е. Атина влегла во [[Пелопонеска војна|војна]] со друга град-држава, [[Спарта]]. Поради своите загуби за време на чума, Атина била поразена од Спарта, и нејзините ѕидини биле срушени (но сепак, остатоци од оригиналните ѕидини постојат и ден-денес, особено на брегот во Пиреј). === Среден век === {{Further|Атинско Војводство}} [[Податотека:Attica 06-13 Athens 21 View from Acropolis Hill - Agia Apostoli.jpg|мини|десно|Црква Свети Апостоли (Атина)|Црквата Свети Апостоли]] Философските школи биле затворени во [[529]] година од [[христијанство|христијанската]] [[Византија|Византиско Царство]], која што не го одобрувала [[паганство|паганистичкото]] учење на школите. Атина постепено загубила голем дел од статусот во ова време. За време на 11-от и XII век, византискиот град доживиеал препород. Овој период се смета за златна ера на византиската уметност во Атина. Скоро сите од најважните византиски цркви околу Атина биле изградени за време на овие два века. Во меѓувреме, заедно со [[Коринт]] и [[Теба (Грција)|Теба]], Атина била збогатувана со трговија, и наскоро станала важен и просперитетен центар за производство на сапуни и бои. Но, таа се соочила со тежок удар помеѓу 13-от и XV век, кога се водела битка за градот помеѓу грчките Византијци и 'француските' и италијански [[крстоносци]]. === Османлиски период === {{Main|Османлиска Грција}} Во 1458 градот попаднал во рацете на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] под султанот [[Мехмед II|Мехмед II Освојувачот]]. Како што императорот влегувал во градот, бил запрепастен од убавината на неговите античките споменици, и издал [[ферман]] (империјален закон) со кој се забраува вознемирувањето на рушевините на Атина, со казна смрт. Самиот [[Партенон]] бил претворен во главна градска [[џамија]] и затоа останал сочуван. И покрај добрите намери на султанот да ја зачува Атина као модел за отомански провинцијален главен град, населението на градот се намалувало и условите за живот се влошувале како што опаѓала Отоманското Царство во доцниот 17 век. Со текот н авремето, отоманската администрација прекинала со грижата за старите згради на Атина; Партенонот (или џамија) бил користен како [[склад]] за [[муниција]] за време на венециската опсада на Атина во 1687, и последично храмот бил знајчајно оштетен кога [[проектил|граната]] паднала на местото и предизвикала експлозија на неколку пакети барут складирани во Партенон. === Современа историја === {{Main|Грчка војна за независност|Кралство Грција|Република Грција}} Отоманското Царство се откажала од контролата над Атина по [[Грчка Војна за Независност|Грчката Војна за Независност]] (1821–1831). Градот бил населен од околу само 5.000 луѓе во времето кога бил усвоен како главен град на ново-основаното Кралство на Грција на [[18 септември]] [[1834]]. За време на следните неколку децении градот бил повторно изграден во модерен град, придржувајќи се претежно кон [[нео-класична архитектура|нео-класичниот стил]]. Во 1896 Атина станала првиот град-домаќин на повторно оживеаните [[1986 ЛОИ|Олимписки игри во 1896]]. Следното големо проширување се случило во 1920-тите кога биле создадени предградија во кои биле населувани грчки бегалци од [[Мала Азија]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] градот бил окупиран од [[Германија]] и поминал лошо во подоцнежните години на војната. Атина пораснала брзо во годините по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] сè до околу 1980 и страдала од пренаселување и од сообраќајни метежи. Грчкиот влез во [[ЕЕЗ]] во 1981 донел масовни инвестиции во градот заедно со проблеми на растечко-влошувачки индустриски метежи и загадување на воздухот. За време на 1990-тите, надлежните на градот преземале серија на одлучни мерки со цел да се борат против смогот кој се формирал над градот, особено за време на најжешките денови во годината. Тие мерки се докажале како успешни и во денешно време смогот или ''нефос'' на грчки, е сè помал проблем за Атина, дури и со температури над 40&nbsp;°C. Сообраќајните метежи исто така се намалиле во текот на последните неколку години. Дел од ова подобрување се должи и на трансформирањето на некогаш многу проблематичната авенија „Леофорос Кифисос“ во модерен, урбан автопат со 8 ленти кој се протега над 11&nbsp;км должина покрај реката Кифисос, поврзувајќи многу од западните предградија на Атина, од [[Перистери]] до пристаништето [[Пиреј]] и до изградбата на автопатот [[Атики Одос]]. Денес, Атина е вибрантна метропола со инфраструктура од врвна технологија, антички споменици и музеи кои го земаат здивот, легендарен ноќен живот кој вклучува разни избори и трговски центри од светска класа. == Изглед и население == [[Податотека:Zappeion.jpg|thumb|260px|right|Изложбената хала и конференцискиот центар Запион, дизајниран од страна на Теофил Хансен]] [[Податотека:Mk01n101.jpg|thumb|260px|right|Академијата на Атина, сместена во централна Атина, била дизајнирана од Теофил Хансен и комплетирана во 1885. Таа се наоѓа веднаш до Националната Библиотека и Универзитетот на Атина]] [[Податотека:Stoa_in_Athens.jpg|thumb|right|260px|Реставрираната [[Аталова стоа|аталова]] [[стоа]]]] Атина се протега низ централната рамнина на [[Атика]], која што се граничи со планината [[Егалео]] на запад, планината [[Паринта]] на север, планината [[Педнели]] на североисток, планината [[Химет]] на исток, и [[Саронски Залив|Саронскиот Залив]] на југоисток. Атина се протега низ целата рамнина, што го прави понатамошниот раст отежнат. Геоморфологијата на Атина го предизвикува таканаречениот феномен на [[инверзија на температурата]], делумно одговорен за проблемите со воздушното загадување со кои градот скоро се соочил. ([[Лос Анџелес]], со слична геоморфологија, има слични проблеми). Заедно со многуте свои предградија, Атина има официјална бројка на население од околу 3,2 милиони. Но, вистинската бројка, се смета дека е значително поголема, бидејќи за време на пописите (кои се случуваат еднаш на секои десет години) некои жители на Атина се враќаат назад во своите родни места, и се регистрираат како локални граѓани таму. Исто така, не се вбројува недефинираниот број на нерегистрирани имигранти кои потекнуваат претежно од [[Албанија]]. Затоа, се смета дека вистинската бројка достигнува до 3,7 милиони, што претставува приближно една третина од целосното население на Грција. Античкото место на градот се наоѓа во центарот на карпестиот рид на акрополот. Во антички времиња пристаништето [[Пиреј]] било одделен град, но сега е апсорбирано во рамките на поширока Атина. Брзото ширење на градот започнато во 50-тите и 60-тите продолжува ден-денес, особено кон исток и североисток (тенденција која е поврзана со изградбата на новиот [[Меѓународен Аеродром Елефтериос Венизелос]], и [[Атики Одос]], автопатот кој ја сече Атика). Со овој процес, Атина има вголтано многу поранешни предградија и села во Атика, и продолжува да го прави тоа. == Клима == Атина ужива [[суптропска]] [[Степска клима|полуаридна клима]] (Köppen климатска класификација: BSh), со најголеми количества на врнежи во периодот од октомври до мај. Остатокот од годината останува претежно без дождови, што ја прави Атина еден од најсончевите градови на европскиот континент. Засолнет со топографски бариери од целосната сила на западните ветрови, ветровите кои носат дождови, Атина има полусува клима и просек помал од 369&nbsp;mm дождови годишно<ref>{{en}} [http://www.ymittosmeteo.gr Weather Station Ymittos (Athens), Attica, Greece. Elevation: 122m] Ymittosmeteo.gr</ref>. Зимите се претежно умерени, со удобни денски температури и ладни ноќи, иако мраз се појавув во ретки прилики (но сепак мора да се напомене дека северните предградија, кои се наоѓаат на повисока надморска височина, имаат нешто поинаква [[микроклима]], со поладни лета и поладни зиме со значително поголемо просечно количество на врнежи од снег). Зимските врнежни од дожд имаат тенденција да бидат кратки, а понекогаш и обилни. Снегот е релативно редок, иако на градот му се случило да доживее услови слични на виулица. Во најскорешните примери се вбројуваат невремето од јануари 2002 како и тоа од февруари 2004, при коишто целата метрополитенска област била буквално покриена целосно со снег. Пролетта и есента се сметаат за идеални годишни времиња за разгледување на туристичките атракции како и за сите видови на активности на отворено. Летата може да бидат особено жешки и склони на услови поврзани со смог и воздушно загадување во секое време (сепак, многу помалку во споредба со порано). Просечната летна дневна максимална температура е 32&nbsp;°C. Топлотните бранови не се тулку чести и најчесто се случуваат за време на месеците јули и/или август, кога жешките воздушни маси доаѓаат кон Грција од југ или југозапад. Само на таквите денови максималните дневни температури достигнуваат над 38&nbsp;°C. Највисоката температура за метрополитенската област на Атина измерена на сите времиња изнесува +48.0&nbsp;°C<ref>{{en}} [http://wmo.asu.edu/europe-highest-temperature Europe: Highest Temperature] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090629061515/http://wmo.asu.edu/europe-highest-temperature |date=2009-06-29 }} Arizona State University</ref> и била измерена во предградието Неа Филаделфиа (јули 1977, станица ХНМС); еквивалентната најниска температура на сите времиња е -10.8&nbsp;°C и била измерена во станицата Вотаникос. За време на острото студено време во февруари 2004, температурите во областа на поширока Атина паднале до -10.1&nbsp;°C во станицата Пендели во националната опсерваторија на Атина. [[Податотека:Panorama Athenes.jpg|мини|140px|лево|Вертикална панорама на централна Атина од нејзиниот Акропол. Во позадина: сликовитата област Анафиотика и ридот [[Ликавитос]]]] == Општина Атина == [[Податотека:Печат_на_Атина.jpg|thumb|100px||left|Печат на '''Општина Атина''']] Модерниот град Атина се состои од тоа што порано било конгломерат на одделни градови и села кои постепено се ширеле и се споиле во една единствена голема метропола; повеќето од ова проширување се случувало за време на втората половина на 20 век. Областа на пошироката Атина е сега поделена на 54 општини, најголемата од кои е '''Општина Атина''' или ''Димос Атинеон'', со население од приближно 750.000 луѓе. Следните најголеми општини се [[Пиреј|Општината Пиреј]], [[Перистери|Општината Перистери]] [[Калитеа|Општината Калитеа]]. Затоа, ''Атина'' може да се однесува или на целата метрополитенска област, или пак на општината Атина. Секоја од овие општини има избран општински совет и директно избран градоначалник. Госпоѓа [[Дора Бакојани]] од конзервативната партија [[Нова демократија (Грција)|Нова демократија]] била [[градоначалник на Атина]] од [[1 јануари]] [[2003]] до [[15 февруари]] [[2006]], кога се приклучила кон грчкиот кабинет како министерка за надворешни работи. Таа била 76-тиот градоначалник на Атина и првата жена во историјата на градот која ја имала таа функција. Таа била заменета од Теодорос Беракис. Последните општински избори биле во октомври 2006. [[Податотека:Acropilos wide view.jpg|thumb|260px|right| [[Атински акропол|Атинскиот акропол]] со [[Партенон]]от на врвот.]] [[Податотека:Ac.agora2.jpg|thumb|200px|left|Остатоците од Западната Порта на агората]] [[Податотека:Athènes_Acropole_Caryatides.JPG|right|thumb|250px|Статуите на каријатидите на [[Ерехтеион]] на својот акропол]] Општината Атина е поделена на седум ''општински области'' или ''димотика дјамеризмата''. Седумобласната поделба се користи претежно во администранивни цели. Најпопуларниот начин за поделба на градската област на атињаните е со помош на нејзините ''соседства'' (кои се еквиваленти на области), сејиха си своја посебна историја и одлики. Во нив спаѓаат Паграти, Амбелокипи, Ексариа, Ано Патисиа и Като Патисиа (горна и долна), Илисиа, Ано и Като Петралона, Мец, Кукаки како и Кипсели, втората најнаселена урбана зона. За некои кои не се запознаени со Атина, запознавањето на овие ''соседства'' често може да се најде и во истражувањето и разбирањето на градот. [[Податотека:Lightmatter acropolis.jpg|thumb|300px|right|Нејзиниот акропол [[приквечер]]]] == Олимписките игри 2004 == [[Податотека:Olympic_flame_at_opening_ceremony.jpg|thumb|340px|right|[[Олимписки пламен|Олимпискиот пламен]] на церемонијата на отворањето.]] На Атина ѝ биле доделени [[ЛОИ 2004]] на [[5 септември]] [[1997]] во [[Лозана]], [[Швајцарија]], откако ја загубила претходната кандидатура да биде домаќин на [[ЛОИ 1996]] од [[Атланта]], [[САД]]. Тоа е вториот пат што Атина ја имала честа да ги одржува игрите, првиот пат бил во 1896. По неуспешната кандидатура од 1990, кандидатурата од 1997 била радикално подобрена и исто така ја вклучувала привлечноста кон олимписката историја. Во последното коло на гласање, Атина го поразила [[Рим]] со 66 [[глас]]а наспроти 41. Пред таа рунда, градовите [[Буенос Аирес]], [[Стокхолм]] и [[Кејптаун]] веќе биле елиминирани од натпреварувањето по добивањето на помал број на гласови. За време на првите три години на подготовките, [[Меѓународен Олимписки Комитет|Меѓународниот Олимписки Комитет]] на неколкупати изразил некои грижи во врска со статусот на напредокот во изградбата на некои од новите олимписки објекти. Во 2000 година претседателот на Организациониот Комитет бил заменет од страна на [[Јана Ангелопулос-Даскалаки]], која што била претседателот на Комитетот за Кандидатура во 1997. Од таа точка подготовките продолжиле со високозабрзано темпо, скоро до лудило. Иако големите трошоци биле високо критизирани, како што е случајот со повеќето олимписки градови, Атина била буквално трансформирано во пофункционален град којшто уживал во врвна технологија и во транспортот и во модерното урбано развивање. Некои од најдобрите спортски објекти во светот биле изградени во градот, од кои скоро сите биле подготвени точно на време. Игрите од 2004 биле проценети како голем успех, со оглед на тоа што безбедноста и организацијата биле исклучително добри и само неколку посетители пријавиле мали проблеми, претежно поврзани со транспортот или сместувањето. Претежно, единствениот забележителен проблем била малата посетеност на прелиминарните настани. Но, евентуално повеќе од 3,2 милиони билети биле продадени, што било повеќе од било која друга Олимпијада со исклучок на онаа од [[Сиднеј]] (повеќе од 5 милиони билети биле продадени во 2000). == Сестрински градови == Атина ги има следните [[посестрување на градови|сестрински градови]]: * [[Ереван]], [[Ерменија]] * [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]], [[САД]] * [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[САД]] * [[Вашингтон]], [[Округ Колумбија]], [[САД]] * [[Париз]], [[Франција]] * [[Монтреал]], [[Канада]] * [[Белград]], [[Србија]] * [[Сантјаго]], [[Чиле]] * [[Мадрид]], [[Шпанија]] * [[Никозија]], [[Кипар]] * [[Рабат]], [[Мароко]] * [[Куско]], [[Перу]] * [[Рим]], [[Италија]] * [[Софија]], [[Бугарија]] * [[Берлин]], [[Германија]] * [[Москва]], [[Русија]] * [[Прага]], [[Чешка]] * [[Букурешт]], [[Романија]] * [[Варшава]], [[Полска]] * [[Киев]], [[Украина]] * [[Бостон]], [[САД]] * [[Атина (Џорџија)|Атина]], [[Џорџија]], [[САД]] * [[Тирана]], [[Албанија]] * [[Бејрут]], [[Либан]] * [[Тбилиси]], [[Грузија]] * [[Џијан]], [[Кина]] * [[Барселона]], [[Шпанија]] * [[Џенова]], [[Италија]] * [[Истанбул]], [[Турција]] * [[Љубљана]], [[Словенија]] * [[Хавана]], [[Куба]] * [[Филаделфија]], [[Пенсилванија]], [[САД]] * [[Витлеем]], [[Палестински Територии]] {{среди}} == Градови со прекар „Атина“ == ''Видете [[Атина (појаснување)]] за други градови со името „Атина“.'' * Атина на истокот - [[Мадурај]], [[Индија]] * Атина на западот- [[Беркли]], [[Калифорнија]] * Атина на југот - [[Нешвил]], [[Тенеси]] * Атина на северот - [[Единбург]], [[Шкотска]] * Атина на Америка - [[Бостон]], [[Масачусетс]] * Атина на мигот - [[Берлин]], [[Германија]] * Атина на Исарот - [[Минхен]], [[Германија]] * Атина на Сибир - [[Томск]], [[Русија]] * Атина на Куба - [[Матанзас]], [[Куба]] * Атина на Латинска Америка - [[Богота]], [[Колумбија]] * Атина на Финска - [[Јивескиле]], [[Финска]] * Српска Атина - [[Нови Сад]], [[Србија]] * Атина на Бодрог - [[Сароспатак]], [[Унгарија]] * Луса Атина - [[Куибра]], [[Португалија]] * Бразилска Атина - [[Сао Луис]], [[Бразил]] * Атина на Минас Жерајз - [[Хуиз де Фора]], [[Бразил]] ==Атина како тема во уметноста и во популарната култура== Атина се јавува како тема во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Стражар пред Атина“ (''Stražar pred Atinom'')- песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, ''Izabrane pesme''. Beograd: Rad, 1979, стр. 49.</ref> == Галерија со слики == <gallery> Athens-from-Air.jpg|Воздушен поглед на дел од централна Атина, пристаништето [[Пиреј]] и некои од јужните населби на градот. [[Саронски Залив|Саронскиот Залив]] лежи во позадината. Атина-Парламент.jpg|Впечатливиот [[Грчки Парламент]] на [[Плоштад Синтагма|плоштадот Синтагма]] е поранешната кралска палата. </gallery> == Наводи == <references /> == Поврзано == * [[Атинско метро]] * [[Избор на песна за Евровизија 2006]] * [[Хеленска цивилизација]] * [[Политика на Грција]] * [[Универзитет на Атина]] * [[Список на монархии]] * [[Список на градоначалници на Атина]] == Надворешни врски == {{commons|Athens}} * [http://www.cityofathens.gr Официјалното мрежно место на градот Атина] * [http://www.culture2000.tee.gr/ Архитектурата на Атина и предложени пешачки патеки] {{start box}} {{succession box| before=—| title=[[Европски град на културата]]| years=1985| after=[[Фиренца]] }} {{end box}} {| width ="75%" border = 2 align="center" |- | width ="35%" align="center" | | width ="30%" align="center" | '''Север:''' [[Галаци]], [[Филотеј]] | width ="35%" align="center" | |- | width ="10%" align="center" | '''Запад:''' [[Перистери]], [[Егалео]], [[Калитеа]] | width ="35%" align="center" | '''Атина''' | width ="30%" align="center" | '''Исток:''' [[Зографу]] |- | width ="35%" align="center" | | width ="30%" align="center" | '''Југ:''' [[Дафни (Атина)|Дафни]], [[Имитос]] | width ="35%" align="center" | |} {{Домаќини на ЛОИ}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Главни градови во Европа}} <!-- Ова се интервикијата. --> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Атина|*]] [[Категорија:Градови во Грција]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Светско наследство во Грција]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век п.н.е.]] cxhkp9530khtbiyrn629il0zu4aouv6 5630184 5630183 2026-09-20T10:08:45Z Buli 2648 5630184 wikitext text/x-wiki {{Другизначења1|главниот град на Грција}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Атина |name_local = Αθήνα | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | total_width = 300 | align = center | caption_align = center | image1 = Athens Acropolis at Daybreak.jpg | caption1 = [[Партенон]] на [[Атински акропол|Акропол]] и [[Ликабет]] (во позадина), гледани од ридот [[Филопапу]] | image2 = Zappeion_Megaron_on_February_3,_2021.jpg | caption2 = [[Запејон]] | image3 = Πλατεία_Μοναστηρακίου_3645.jpg | caption3 = [[Монастираки]] | image4 = The Metropolitan Cathedral of Athens (Metropolis of Athens) in April 2019.jpg | caption4 = [[Митрополитска катедрала (Атина)|Митрополитска катедрала]] | image5 = Griechisches Parlament nachts (Zuschnitt).jpg | caption5 = [[Стара кралска палата (Атина)|Старата кралска палата]] | image7 = Akademie von Athen.jpg | caption7 = [[Атинска академија]] }} |city_flag = |city_seal = Coat of arms athens.svg |lat_deg = 37 |lat_min = 58 |lon_deg = 23 |lon_min = 43 |periph = [[Атика]] |prefec = [[Префектура Атина|Атина]] |districts = 7 |mayor = [[Никитас Какламанис]] |party = [[Нова демократија (Грција)|НД]] |since = 1 јануари 2007 |demonym = Атињанец |elevation_min = 70 |elevation_max = 338 |population_as_of = 2001 |population = 745514 |area = 38.964 |population_urban = 3130841 |area_urban = 411.717 |population_metro = 3686371 |area_metro = 2928.717 |postal_code = 10x xx, 11x xx, 120 xx |area_code = 210 |licence = Yxx, Zxx, Ixx (не вклучувајќи го INx) |website = [http://www.cityofathens.gr www.cityofathens.gr] }} '''Атина''' ([[Грчки јазик|грчки]]: Αθήνα, ''Ати́на'' [[Меѓународна фонетска азбука|МФА]]: {{МФА|/a'θina/}}) —[[главен град|главниот]] и најголемиот град на [[Грција]], како и родното место на [[демократија]]та. Именуван по божицата [[Атена]], Атина е растечка, космополитанска метропола со население од 3,7 милиони жители. Метрополитанската област на Атина моментално расти северно и источно преку полуостровот Атика и го претставува доминантниот центар на економскиот, финансискиот, индустрискиот, културиниот и политичкиот живот во [[Грција]]. Градот исто така станува водечки бизнис центар во [[Европска Унија|Европската Унија]]. [[Античка Атина]] била моќна [[град-држава]] и реномиран центар на учењето, дом на [[Платон]]овата [[Академија]] и [[Аристотел]]овиот [[Ликеј]]. Се смета дека е лулката на западната цивилизација, претежно поради големиот удар на нејзините културни и политички достигнувања за време на V и IV век пред нашата ера врз остатакот од тогаш познатиот европски континент. Наследството на атињанското просветление е сѐ уште воочливо во градот, портретирано низ број на спектакуларни антички споменици и слики, најпознатите од кои се [[Партенон]] на [[Акропол]] („висок град“), израснат од [[Иктин]], [[Каликрат]] и [[Фидиј]]. Последниот е општоприфатен како еден од најдобрите примери за класичната [[архитектура на Стара Грција]] и сѐ уште претставува епско наследство за западот, впрочем и за остатокот од светот. Многу од овие културни знаменитости биле реновирани пред [[Летни олимписки игри - 2004|Олимписките игри 2004]]. == Име == На [[старогрчки јазик|старогрчки]], името Атина било '''{{Polytonic|Ἀθῆναι}}'''-''Атенаи'', множина од {{Polytonic|Ἀθηνά}}-''Атене'', [[Атички дијалект|атичко]] име на божицата [[Атена]]. Името на градот може да било во множина, како оние на {{Polytonic|Θῆβαι}}-''Тебаи'' ([[Теба (Грција)|Теба]]) и {{Polytonic|Μυκῆναι}}-''Микенаи'' ([[Микена]]), поради тоа што се состоело од повеќе делови. Во XIX век ова име било формално прифатено како име на градот. Од официјалното напуштање на [[грчки јазик|грчкиот]] [[Катаревуса]] во 1970-тите, популарната форма ''Ати́на'' станала официјалното име на градот. == Историја == {{главна|Историја на Атина}} === Антички период === {{main|Атина (полис)}} [[Податотека:Classic view of Acropolis.jpg|мини|лево|[[Атински акропол]]]] Основањето на Атина е изгубено во [[мит]]овите и [[легенда|легендите]] од [[памтивек]]. Што се однесува до историјата, Атина била отсекогаш таму. Атина била водечкиот град во Грција за време на најголемиот период на грчката цивилизација за време на [[1 милениум п.н.е.]] За време на „златното доба“ на Грција (грубо околу 500 п.н.е. до 323 п.н.е.), таа била водечкиот светски културен и интелектуален центар, и затоа фразата „западна цивилизација“ ги има своите корени во идеите, достигнувањата и практиката на античка Атина. Во 431 п.н.е. Атина влегла во [[Пелопонеска војна|војна]] со друга град-држава, [[Спарта]]. Поради своите загуби за време на чума, Атина била поразена од Спарта, и нејзините ѕидини биле срушени (но сепак, остатоци од оригиналните ѕидини постојат и ден-денес, особено на брегот во Пиреј). === Среден век === {{Further|Атинско Војводство}} [[Податотека:Attica 06-13 Athens 21 View from Acropolis Hill - Agia Apostoli.jpg|мини|десно|Црква Свети Апостоли (Атина)|Црквата Свети Апостоли]] Философските школи биле затворени во [[529]] година од [[христијанство|христијанската]] [[Византија|Византиско Царство]], која што не го одобрувала [[паганство|паганистичкото]] учење на школите. Атина постепено загубила голем дел од статусот во ова време. За време на 11-от и XII век, византискиот град доживиеал препород. Овој период се смета за златна ера на византиската уметност во Атина. Скоро сите од најважните византиски цркви околу Атина биле изградени за време на овие два века. Во меѓувреме, заедно со [[Коринт]] и [[Теба (Грција)|Теба]], Атина била збогатувана со трговија, и наскоро станала важен и просперитетен центар за производство на сапуни и бои. Но, таа се соочила со тежок удар помеѓу 13-от и XV век, кога се водела битка за градот помеѓу грчките Византијци и 'француските' и италијански [[крстоносци]]. === Османлиски период === {{Main|Османлиска Грција}} Во 1458 градот попаднал во рацете на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] под султанот [[Мехмед II|Мехмед II Освојувачот]]. Како што императорот влегувал во градот, бил запрепастен од убавината на неговите античките споменици, и издал [[ферман]] (империјален закон) со кој се забраува вознемирувањето на рушевините на Атина, со казна смрт. Самиот [[Партенон]] бил претворен во главна градска [[џамија]] и затоа останал сочуван. И покрај добрите намери на султанот да ја зачува Атина као модел за отомански провинцијален главен град, населението на градот се намалувало и условите за живот се влошувале како што опаѓала Отоманското Царство во доцниот 17 век. Со текот н авремето, отоманската администрација прекинала со грижата за старите згради на Атина; Партенонот (или џамија) бил користен како [[склад]] за [[муниција]] за време на венециската опсада на Атина во 1687, и последично храмот бил знајчајно оштетен кога [[проектил|граната]] паднала на местото и предизвикала експлозија на неколку пакети барут складирани во Партенон. === Современа историја === {{Main|Грчка војна за независност|Кралство Грција|Република Грција}} Отоманското Царство се откажала од контролата над Атина по [[Грчка Војна за Независност|Грчката Војна за Независност]] (1821–1831). Градот бил населен од околу само 5.000 луѓе во времето кога бил усвоен како главен град на ново-основаното Кралство на Грција на [[18 септември]] [[1834]]. За време на следните неколку децении градот бил повторно изграден во модерен град, придржувајќи се претежно кон [[нео-класична архитектура|нео-класичниот стил]]. Во 1896 Атина станала првиот град-домаќин на повторно оживеаните [[1986 ЛОИ|Олимписки игри во 1896]]. Следното големо проширување се случило во 1920-тите кога биле создадени предградија во кои биле населувани грчки бегалци од [[Мала Азија]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] градот бил окупиран од [[Германија]] и поминал лошо во подоцнежните години на војната. Атина пораснала брзо во годините по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] сè до околу 1980 и страдала од пренаселување и од сообраќајни метежи. Грчкиот влез во [[ЕЕЗ]] во 1981 донел масовни инвестиции во градот заедно со проблеми на растечко-влошувачки индустриски метежи и загадување на воздухот. За време на 1990-тите, надлежните на градот преземале серија на одлучни мерки со цел да се борат против смогот кој се формирал над градот, особено за време на најжешките денови во годината. Тие мерки се докажале како успешни и во денешно време смогот или ''нефос'' на грчки, е сè помал проблем за Атина, дури и со температури над 40&nbsp;°C. Сообраќајните метежи исто така се намалиле во текот на последните неколку години. Дел од ова подобрување се должи и на трансформирањето на некогаш многу проблематичната авенија „Леофорос Кифисос“ во модерен, урбан автопат со 8 ленти кој се протега над 11&nbsp;км должина покрај реката Кифисос, поврзувајќи многу од западните предградија на Атина, од [[Перистери]] до пристаништето [[Пиреј]] и до изградбата на автопатот [[Атики Одос]]. Денес, Атина е вибрантна метропола со инфраструктура од врвна технологија, антички споменици и музеи кои го земаат здивот, легендарен ноќен живот кој вклучува разни избори и трговски центри од светска класа. == Изглед и население == [[Податотека:Zappeion.jpg|thumb|260px|right|Изложбената хала и конференцискиот центар Запион, дизајниран од страна на Теофил Хансен]] [[Податотека:Mk01n101.jpg|thumb|260px|right|Академијата на Атина, сместена во централна Атина, била дизајнирана од Теофил Хансен и комплетирана во 1885. Таа се наоѓа веднаш до Националната Библиотека и Универзитетот на Атина]] [[Податотека:Stoa_in_Athens.jpg|thumb|right|260px|Реставрираната [[Аталова стоа|аталова]] [[стоа]]]] Атина се протега низ централната рамнина на [[Атика]], која што се граничи со планината [[Егалео]] на запад, планината [[Паринта]] на север, планината [[Педнели]] на североисток, планината [[Химет]] на исток, и [[Саронски Залив|Саронскиот Залив]] на југоисток. Атина се протега низ целата рамнина, што го прави понатамошниот раст отежнат. Геоморфологијата на Атина го предизвикува таканаречениот феномен на [[инверзија на температурата]], делумно одговорен за проблемите со воздушното загадување со кои градот скоро се соочил. ([[Лос Анџелес]], со слична геоморфологија, има слични проблеми). Заедно со многуте свои предградија, Атина има официјална бројка на население од околу 3,2 милиони. Но, вистинската бројка, се смета дека е значително поголема, бидејќи за време на пописите (кои се случуваат еднаш на секои десет години) некои жители на Атина се враќаат назад во своите родни места, и се регистрираат како локални граѓани таму. Исто така, не се вбројува недефинираниот број на нерегистрирани имигранти кои потекнуваат претежно од [[Албанија]]. Затоа, се смета дека вистинската бројка достигнува до 3,7 милиони, што претставува приближно една третина од целосното население на Грција. Античкото место на градот се наоѓа во центарот на карпестиот рид на акрополот. Во антички времиња пристаништето [[Пиреј]] било одделен град, но сега е апсорбирано во рамките на поширока Атина. Брзото ширење на градот започнато во 50-тите и 60-тите продолжува ден-денес, особено кон исток и североисток (тенденција која е поврзана со изградбата на новиот [[Меѓународен Аеродром Елефтериос Венизелос]], и [[Атики Одос]], автопатот кој ја сече Атика). Со овој процес, Атина има вголтано многу поранешни предградија и села во Атика, и продолжува да го прави тоа. == Клима == Атина ужива [[суптропска]] [[Степска клима|полуаридна клима]] (Köppen климатска класификација: BSh), со најголеми количества на врнежи во периодот од октомври до мај. Остатокот од годината останува претежно без дождови, што ја прави Атина еден од најсончевите градови на европскиот континент. Засолнет со топографски бариери од целосната сила на западните ветрови, ветровите кои носат дождови, Атина има полусува клима и просек помал од 369&nbsp;mm дождови годишно<ref>{{en}} [http://www.ymittosmeteo.gr Weather Station Ymittos (Athens), Attica, Greece. Elevation: 122m] Ymittosmeteo.gr</ref>. Зимите се претежно умерени, со удобни денски температури и ладни ноќи, иако мраз се појавув во ретки прилики (но сепак мора да се напомене дека северните предградија, кои се наоѓаат на повисока надморска височина, имаат нешто поинаква [[микроклима]], со поладни лета и поладни зиме со значително поголемо просечно количество на врнежи од снег). Зимските врнежни од дожд имаат тенденција да бидат кратки, а понекогаш и обилни. Снегот е релативно редок, иако на градот му се случило да доживее услови слични на виулица. Во најскорешните примери се вбројуваат невремето од јануари 2002 како и тоа од февруари 2004, при коишто целата метрополитенска област била буквално покриена целосно со снег. Пролетта и есента се сметаат за идеални годишни времиња за разгледување на туристичките атракции како и за сите видови на активности на отворено. Летата може да бидат особено жешки и склони на услови поврзани со смог и воздушно загадување во секое време (сепак, многу помалку во споредба со порано). Просечната летна дневна максимална температура е 32&nbsp;°C. Топлотните бранови не се тулку чести и најчесто се случуваат за време на месеците јули и/или август, кога жешките воздушни маси доаѓаат кон Грција од југ или југозапад. Само на таквите денови максималните дневни температури достигнуваат над 38&nbsp;°C. Највисоката температура за метрополитенската област на Атина измерена на сите времиња изнесува +48.0&nbsp;°C<ref>{{en}} [http://wmo.asu.edu/europe-highest-temperature Europe: Highest Temperature] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090629061515/http://wmo.asu.edu/europe-highest-temperature |date=2009-06-29 }} Arizona State University</ref> и била измерена во предградието Неа Филаделфиа (јули 1977, станица ХНМС); еквивалентната најниска температура на сите времиња е -10.8&nbsp;°C и била измерена во станицата Вотаникос. За време на острото студено време во февруари 2004, температурите во областа на поширока Атина паднале до -10.1&nbsp;°C во станицата Пендели во националната опсерваторија на Атина. [[Податотека:Panorama Athenes.jpg|мини|140px|лево|Вертикална панорама на централна Атина од нејзиниот Акропол. Во позадина: сликовитата област Анафиотика и ридот [[Ликавитос]]]] == Општина Атина == [[Податотека:Печат_на_Атина.jpg|thumb|100px||left|Печат на '''Општина Атина''']] Модерниот град Атина се состои од тоа што порано било конгломерат на одделни градови и села кои постепено се ширеле и се споиле во една единствена голема метропола; повеќето од ова проширување се случувало за време на втората половина на 20 век. Областа на пошироката Атина е сега поделена на 54 општини, најголемата од кои е '''Општина Атина''' или ''Димос Атинеон'', со население од приближно 750.000 луѓе. Следните најголеми општини се [[Пиреј|Општината Пиреј]], [[Перистери|Општината Перистери]] [[Калитеа|Општината Калитеа]]. Затоа, ''Атина'' може да се однесува или на целата метрополитенска област, или пак на општината Атина. Секоја од овие општини има избран општински совет и директно избран градоначалник. Госпоѓа [[Дора Бакојани]] од конзервативната партија [[Нова демократија (Грција)|Нова демократија]] била [[градоначалник на Атина]] од [[1 јануари]] [[2003]] до [[15 февруари]] [[2006]], кога се приклучила кон грчкиот кабинет како министерка за надворешни работи. Таа била 76-тиот градоначалник на Атина и првата жена во историјата на градот која ја имала таа функција. Таа била заменета од Теодорос Беракис. Последните општински избори биле во октомври 2006. [[Податотека:Acropilos wide view.jpg|thumb|260px|right| [[Атински акропол|Атинскиот акропол]] со [[Партенон]]от на врвот.]] [[Податотека:Ac.agora2.jpg|thumb|200px|left|Остатоците од Западната Порта на агората]] [[Податотека:Athènes_Acropole_Caryatides.JPG|right|thumb|250px|Статуите на каријатидите на [[Ерехтеион]] на својот акропол]] Општината Атина е поделена на седум ''општински области'' или ''димотика дјамеризмата''. Седумобласната поделба се користи претежно во администранивни цели. Најпопуларниот начин за поделба на градската област на атињаните е со помош на нејзините ''соседства'' (кои се еквиваленти на области), сејиха си своја посебна историја и одлики. Во нив спаѓаат Паграти, Амбелокипи, Ексариа, Ано Патисиа и Като Патисиа (горна и долна), Илисиа, Ано и Като Петралона, Мец, Кукаки како и Кипсели, втората најнаселена урбана зона. За некои кои не се запознаени со Атина, запознавањето на овие ''соседства'' често може да се најде и во истражувањето и разбирањето на градот. [[Податотека:Lightmatter acropolis.jpg|thumb|300px|right|Нејзиниот акропол [[приквечер]]]] == Олимписките игри 2004 == [[Податотека:Olympic_flame_at_opening_ceremony.jpg|thumb|340px|right|[[Олимписки пламен|Олимпискиот пламен]] на церемонијата на отворањето.]] На Атина ѝ биле доделени [[ЛОИ 2004]] на [[5 септември]] [[1997]] во [[Лозана]], [[Швајцарија]], откако ја загубила претходната кандидатура да биде домаќин на [[ЛОИ 1996]] од [[Атланта]], [[САД]]. Тоа е вториот пат што Атина ја имала честа да ги одржува игрите, првиот пат бил во 1896. По неуспешната кандидатура од 1990, кандидатурата од 1997 била радикално подобрена и исто така ја вклучувала привлечноста кон олимписката историја. Во последното коло на гласање, Атина го поразила [[Рим]] со 66 [[глас]]а наспроти 41. Пред таа рунда, градовите [[Буенос Аирес]], [[Стокхолм]] и [[Кејптаун]] веќе биле елиминирани од натпреварувањето по добивањето на помал број на гласови. За време на првите три години на подготовките, [[Меѓународен Олимписки Комитет|Меѓународниот Олимписки Комитет]] на неколкупати изразил некои грижи во врска со статусот на напредокот во изградбата на некои од новите олимписки објекти. Во 2000 година претседателот на Организациониот Комитет бил заменет од страна на [[Јана Ангелопулос-Даскалаки]], која што била претседателот на Комитетот за Кандидатура во 1997. Од таа точка подготовките продолжиле со високозабрзано темпо, скоро до лудило. Иако големите трошоци биле високо критизирани, како што е случајот со повеќето олимписки градови, Атина била буквално трансформирано во пофункционален град којшто уживал во врвна технологија и во транспортот и во модерното урбано развивање. Некои од најдобрите спортски објекти во светот биле изградени во градот, од кои скоро сите биле подготвени точно на време. Игрите од 2004 биле проценети како голем успех, со оглед на тоа што безбедноста и организацијата биле исклучително добри и само неколку посетители пријавиле мали проблеми, претежно поврзани со транспортот или сместувањето. Претежно, единствениот забележителен проблем била малата посетеност на прелиминарните настани. Но, евентуално повеќе од 3,2 милиони билети биле продадени, што било повеќе од било која друга Олимпијада со исклучок на онаа од [[Сиднеј]] (повеќе од 5 милиони билети биле продадени во 2000). == Сестрински градови == Атина ги има следните [[посестрување на градови|сестрински градови]]: * [[Ереван]], [[Ерменија]] * [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]], [[САД]] * [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[САД]] * [[Вашингтон]], [[Округ Колумбија]], [[САД]] * [[Париз]], [[Франција]] * [[Монтреал]], [[Канада]] * [[Белград]], [[Србија]] * [[Сантјаго]], [[Чиле]] * [[Мадрид]], [[Шпанија]] * [[Никозија]], [[Кипар]] * [[Рабат]], [[Мароко]] * [[Куско]], [[Перу]] * [[Рим]], [[Италија]] * [[Софија]], [[Бугарија]] * [[Берлин]], [[Германија]] * [[Москва]], [[Русија]] * [[Прага]], [[Чешка]] * [[Букурешт]], [[Романија]] * [[Варшава]], [[Полска]] * [[Киев]], [[Украина]] * [[Бостон]], [[САД]] * [[Атина (Џорџија)|Атина]], [[Џорџија]], [[САД]] * [[Тирана]], [[Албанија]] * [[Бејрут]], [[Либан]] * [[Тбилиси]], [[Грузија]] * [[Џијан]], [[Кина]] * [[Барселона]], [[Шпанија]] * [[Џенова]], [[Италија]] * [[Истанбул]], [[Турција]] * [[Љубљана]], [[Словенија]] * [[Хавана]], [[Куба]] * [[Филаделфија]], [[Пенсилванија]], [[САД]] * [[Витлеем]], [[Палестински Територии]] {{среди}} == Градови со прекар „Атина“ == ''Видете [[Атина (појаснување)]] за други градови со името „Атина“.'' * Атина на истокот - [[Мадурај]], [[Индија]] * Атина на западот- [[Беркли]], [[Калифорнија]] * Атина на југот - [[Нешвил]], [[Тенеси]] * Атина на северот - [[Единбург]], [[Шкотска]] * Атина на Америка - [[Бостон]], [[Масачусетс]] * Атина на мигот - [[Берлин]], [[Германија]] * Атина на Исарот - [[Минхен]], [[Германија]] * Атина на Сибир - [[Томск]], [[Русија]] * Атина на Куба - [[Матанзас]], [[Куба]] * Атина на Латинска Америка - [[Богота]], [[Колумбија]] * Атина на Финска - [[Јивескиле]], [[Финска]] * Српска Атина - [[Нови Сад]], [[Србија]] * Атина на Бодрог - [[Сароспатак]], [[Унгарија]] * Луса Атина - [[Куибра]], [[Португалија]] * Бразилска Атина - [[Сао Луис]], [[Бразил]] * Атина на Минас Жерајз - [[Хуиз де Фора]], [[Бразил]] ==Атина како тема во уметноста и во популарната култура== Атина се јавува како тема во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Стражар пред Атина“ (''Stražar pred Atinom'')- песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, ''Izabrane pesme''. Beograd: Rad, 1979, стр. 49.</ref> == Галерија со слики == <gallery> Athens-from-Air.jpg|Воздушен поглед на дел од централна Атина, пристаништето [[Пиреј]] и некои од јужните населби на градот. [[Саронски Залив|Саронскиот Залив]] лежи во позадината. Атина-Парламент.jpg|Впечатливиот [[Грчки Парламент]] на [[Плоштад Синтагма|плоштадот Синтагма]] е поранешната кралска палата. </gallery> == Наводи == <references /> == Поврзано == * [[Атинско метро]] * [[Избор на песна за Евровизија 2006]] * [[Хеленска цивилизација]] * [[Политика на Грција]] * [[Универзитет на Атина]] * [[Список на монархии]] * [[Список на градоначалници на Атина]] == Надворешни врски == {{commons|Athens}} * [http://www.cityofathens.gr Официјалното мрежно место на градот Атина] * [http://www.culture2000.tee.gr/ Архитектурата на Атина и предложени пешачки патеки] {{start box}} {{succession box| before=—| title=[[Европски град на културата]]| years=1985| after=[[Фиренца]] }} {{end box}} {| width ="75%" border = 2 align="center" |- | width ="35%" align="center" | | width ="30%" align="center" | '''Север:''' [[Галаци]], [[Филотеј]] | width ="35%" align="center" | |- | width ="10%" align="center" | '''Запад:''' [[Перистери]], [[Егалео]], [[Калитеа]] | width ="35%" align="center" | '''Атина''' | width ="30%" align="center" | '''Исток:''' [[Зографу]] |- | width ="35%" align="center" | | width ="30%" align="center" | '''Југ:''' [[Дафни (Атина)|Дафни]], [[Имитос]] | width ="35%" align="center" | |} {{Домаќини на ЛОИ}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Главни градови во Европа}} <!-- Ова се интервикијата. --> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Атина|*]] [[Категорија:Градови во Грција]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Светско наследство во Грција]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век п.н.е.]] oqxft2742oqefxhrbm44oxn6bf6w671 5630185 5630184 2026-09-20T10:12:22Z Buli 2648 5630185 wikitext text/x-wiki {{Другизначења1|главниот град на Грција}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Атина |name_local = Αθήνα | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | total_width = 300 | align = center | caption_align = center | image1 = Athens Acropolis at Daybreak.jpg | caption1 = [[Партенон]] на [[Атински акропол|Акропол]] и [[Ликабет]] (во позадина), гледани од ридот [[Филопапу]] | image2 = Zappeion_Megaron_on_February_3,_2021.jpg | caption2 = [[Запејон]] | image3 = Πλατεία_Μοναστηρακίου_3645.jpg | caption3 = [[Монастираки]] | image4 = The Metropolitan Cathedral of Athens (Metropolis of Athens) in April 2019.jpg | caption4 = [[Митрополитска катедрала (Атина)|Митрополитска катедрала]] | image5 = Griechisches Parlament nachts (Zuschnitt).jpg | caption5 = [[Стара кралска палата (Атина)|Старата кралска палата]] | image7 = Akademie von Athen.jpg | caption7 = [[Атинска академија]] }} |city_flag = |city_seal = Coat of arms athens.svg |lat_deg = 37 |lat_min = 58 |lon_deg = 23 |lon_min = 43 |periph = [[Атика]] |prefec = [[Префектура Атина|Атина]] |districts = 7 |mayor = [[Никитас Какламанис]] |party = [[Нова демократија (Грција)|НД]] |since = 1 јануари 2007 |demonym = Атињанец |elevation_min = 70 |elevation_max = 338 |population_as_of = 2001 |population = 745514 |area = 38.964 |population_urban = 3130841 |area_urban = 411.717 |population_metro = 3686371 |area_metro = 2928.717 |postal_code = 10x xx, 11x xx, 120 xx |area_code = 210 |licence = Yxx, Zxx, Ixx (не вклучувајќи го INx) |website = [http://www.cityofathens.gr www.cityofathens.gr] }} '''Атина''' ([[Грчки јазик|грчки]]: Αθήνα, ''Ати́на'' [[Меѓународна фонетска азбука|МФА]]: {{МФА|/a'θina/}}) —[[главен град|главниот]] и најголемиот град на [[Грција]], како и родното место на [[демократија]]та. Именуван по божицата [[Атена]], Атина е растечка, космополитанска метропола со население од 3,7 милиони жители. Метрополитанската област на Атина моментално расти северно и источно преку полуостровот Атика и го претставува доминантниот центар на економскиот, финансискиот, индустрискиот, културиниот и политичкиот живот во [[Грција]]. Градот исто така станува водечки бизнис центар во [[Европска Унија|Европската Унија]]. [[Античка Атина]] била моќна [[град-држава]] и реномиран центар на учењето, дом на [[Платон]]овата [[Академија]] и [[Аристотел]]овиот [[Ликеј]]. Се смета дека е лулката на западната цивилизација, претежно поради големиот удар на нејзините културни и политички достигнувања за време на V и IV век пред нашата ера врз остатакот од тогаш познатиот европски континент. Наследството на атињанското просветление е сѐ уште воочливо во градот, портретирано низ број на спектакуларни антички споменици и слики, најпознатите од кои се [[Партенон]] на [[Акропол]] („висок град“), израснат од [[Иктин]], [[Каликрат]] и [[Фидиј]]. Последниот е општоприфатен како еден од најдобрите примери за класичната [[архитектура на Стара Грција]] и сѐ уште претставува епско наследство за западот, впрочем и за остатокот од светот. Многу од овие културни знаменитости биле реновирани пред [[Летни олимписки игри - 2004|Олимписките игри 2004]]. == Име == На [[старогрчки јазик|старогрчки]], името Атина било '''{{Polytonic|Ἀθῆναι}}'''-''Атенаи'', множина од {{Polytonic|Ἀθηνά}}-''Атене'', [[Атички дијалект|атичко]] име на божицата [[Атена]]. Името на градот може да било во множина, како оние на {{Polytonic|Θῆβαι}}-''Тебаи'' ([[Теба (Грција)|Теба]]) и {{Polytonic|Μυκῆναι}}-''Микенаи'' ([[Микена]]), поради тоа што се состоело од повеќе делови. Во XIX век ова име било формално прифатено како име на градот. Од официјалното напуштање на [[грчки јазик|грчкиот]] [[Катаревуса]] во 1970-тите, популарната форма ''Ати́на'' станала официјалното име на градот. == Историја == {{главна|Историја на Атина}} === Антички период === {{main|Атина (полис)}} [[Податотека:Classic view of Acropolis.jpg|мини|лево|[[Атински акропол]]]] Основањето на Атина е изгубено во [[мит]]овите и [[легенда|легендите]] од [[памтивек]]. Што се однесува до историјата, Атина била отсекогаш таму. Атина била водечкиот град во Грција за време на најголемиот период на грчката цивилизација за време на [[1 милениум п.н.е.]] За време на „златното доба“ на Грција (грубо околу 500 п.н.е. до 323 п.н.е.), таа била водечкиот светски културен и интелектуален центар, и затоа фразата „западна цивилизација“ ги има своите корени во идеите, достигнувањата и практиката на античка Атина. Во 431 п.н.е. Атина влегла во [[Пелопонеска војна|војна]] со друга град-држава, [[Спарта]]. Поради своите загуби за време на чума, Атина била поразена од Спарта, и нејзините ѕидини биле срушени (но сепак, остатоци од оригиналните ѕидини постојат и ден-денес, особено на брегот во Пиреј). === Среден век === {{Further|Атинско Војводство}} [[Податотека:Attica 06-13 Athens 21 View from Acropolis Hill - Agia Apostoli.jpg|мини|десно|Црква Свети Апостоли (Атина)|Црквата Свети Апостоли]] Философските школи биле затворени во [[529]] година од [[христијанство|христијанската]] [[Византија|Византиско Царство]], која што не го одобрувала [[паганство|паганистичкото]] учење на школите. Атина постепено загубила голем дел од статусот во ова време. За време на 11-от и XII век, византискиот град доживиеал препород. Овој период се смета за златна ера на византиската уметност во Атина. Скоро сите од најважните византиски цркви околу Атина биле изградени за време на овие два века. Во меѓувреме, заедно со [[Коринт]] и [[Теба (Грција)|Теба]], Атина била збогатувана со трговија, и наскоро станала важен и просперитетен центар за производство на сапуни и бои. Но, таа се соочила со тежок удар помеѓу 13-от и XV век, кога се водела битка за градот помеѓу грчките Византијци и 'француските' и италијански [[крстоносци]]. === Османлиски период === {{Main|Османлиска Грција}} Во 1458 градот попаднал во рацете на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] под султанот [[Мехмед II|Мехмед II Освојувачот]]. Како што императорот влегувал во градот, бил запрепастен од убавината на неговите античките споменици, и издал [[ферман]] (империјален закон) со кој се забраува вознемирувањето на рушевините на Атина, со казна смрт. Самиот [[Партенон]] бил претворен во главна градска [[џамија]] и затоа останал сочуван. И покрај добрите намери на султанот да ја зачува Атина као модел за отомански провинцијален главен град, населението на градот се намалувало и условите за живот се влошувале како што опаѓала Отоманското Царство во доцниот 17 век. Со текот н авремето, отоманската администрација прекинала со грижата за старите згради на Атина; Партенонот (или џамија) бил користен како [[склад]] за [[муниција]] за време на венециската опсада на Атина во 1687, и последично храмот бил знајчајно оштетен кога [[проектил|граната]] паднала на местото и предизвикала експлозија на неколку пакети барут складирани во Партенон. === Современа историја === {{Main|Грчка војна за независност|Кралство Грција|Република Грција}} Отоманското Царство се откажала од контролата над Атина по [[Грчка Војна за Независност|Грчката Војна за Независност]] (1821–1831). Градот бил населен од околу само 5.000 луѓе во времето кога бил усвоен како главен град на ново-основаното Кралство на Грција на [[18 септември]] [[1834]]. За време на следните неколку децении градот бил повторно изграден во модерен град, придржувајќи се претежно кон [[нео-класична архитектура|нео-класичниот стил]]. Во 1896 Атина станала првиот град-домаќин на повторно оживеаните [[1986 ЛОИ|Олимписки игри во 1896]]. Следното големо проширување се случило во 1920-тите кога биле создадени предградија во кои биле населувани грчки бегалци од [[Мала Азија]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] градот бил окупиран од [[Германија]] и поминал лошо во подоцнежните години на војната. Атина пораснала брзо во годините по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] сè до околу 1980 и страдала од пренаселување и од сообраќајни метежи. Грчкиот влез во [[ЕЕЗ]] во 1981 донел масовни инвестиции во градот заедно со проблеми на растечко-влошувачки индустриски метежи и загадување на воздухот. За време на 1990-тите, надлежните на градот преземале серија на одлучни мерки со цел да се борат против смогот кој се формирал над градот, особено за време на најжешките денови во годината. Тие мерки се докажале како успешни и во денешно време смогот или ''нефос'' на грчки, е сè помал проблем за Атина, дури и со температури над 40&nbsp;°C. Сообраќајните метежи исто така се намалиле во текот на последните неколку години. Дел од ова подобрување се должи и на трансформирањето на некогаш многу проблематичната авенија „Леофорос Кифисос“ во модерен, урбан автопат со 8 ленти кој се протега над 11&nbsp;км должина покрај реката Кифисос, поврзувајќи многу од западните предградија на Атина, од [[Перистери]] до пристаништето [[Пиреј]] и до изградбата на автопатот [[Атики Одос]]. Денес, Атина е вибрантна метропола со инфраструктура од врвна технологија, антички споменици и музеи кои го земаат здивот, легендарен ноќен живот кој вклучува разни избори и трговски центри од светска класа. == Изглед и население == [[Податотека:Zappeion.jpg|thumb|260px|right|Изложбената хала и конференцискиот центар Запион, дизајниран од страна на Теофил Хансен]] [[Податотека:Mk01n101.jpg|thumb|260px|right|Академијата на Атина, сместена во централна Атина, била дизајнирана од Теофил Хансен и комплетирана во 1885. Таа се наоѓа веднаш до Националната Библиотека и Универзитетот на Атина]] [[Податотека:Stoa_in_Athens.jpg|thumb|right|260px|Реставрираната [[Аталова стоа|аталова]] [[стоа]]]] Атина се протега низ централната рамнина на [[Атика]], која што се граничи со планината [[Егалео]] на запад, планината [[Паринта]] на север, планината [[Педнели]] на североисток, планината [[Химет]] на исток, и [[Саронски Залив|Саронскиот Залив]] на југоисток. Атина се протега низ целата рамнина, што го прави понатамошниот раст отежнат. Геоморфологијата на Атина го предизвикува таканаречениот феномен на [[инверзија на температурата]], делумно одговорен за проблемите со воздушното загадување со кои градот скоро се соочил. ([[Лос Анџелес]], со слична геоморфологија, има слични проблеми). Заедно со многуте свои предградија, Атина има официјална бројка на население од околу 3,2 милиони. Но, вистинската бројка, се смета дека е значително поголема, бидејќи за време на пописите (кои се случуваат еднаш на секои десет години) некои жители на Атина се враќаат назад во своите родни места, и се регистрираат како локални граѓани таму. Исто така, не се вбројува недефинираниот број на нерегистрирани имигранти кои потекнуваат претежно од [[Албанија]]. Затоа, се смета дека вистинската бројка достигнува до 3,7 милиони, што претставува приближно една третина од целосното население на Грција. Античкото место на градот се наоѓа во центарот на карпестиот рид на акрополот. Во антички времиња пристаништето [[Пиреј]] било одделен град, но сега е апсорбирано во рамките на поширока Атина. Брзото ширење на градот започнато во 50-тите и 60-тите продолжува ден-денес, особено кон исток и североисток (тенденција која е поврзана со изградбата на новиот [[Меѓународен Аеродром Елефтериос Венизелос]], и [[Атики Одос]], автопатот кој ја сече Атика). Со овој процес, Атина има вголтано многу поранешни предградија и села во Атика, и продолжува да го прави тоа. == Клима == Атина ужива [[суптропска]] [[Степска клима|полуаридна клима]] (Köppen климатска класификација: BSh), со најголеми количества на врнежи во периодот од октомври до мај. Остатокот од годината останува претежно без дождови, што ја прави Атина еден од најсончевите градови на европскиот континент. Засолнет со топографски бариери од целосната сила на западните ветрови, ветровите кои носат дождови, Атина има полусува клима и просек помал од 369&nbsp;mm дождови годишно<ref>{{en}} [http://www.ymittosmeteo.gr Weather Station Ymittos (Athens), Attica, Greece. Elevation: 122m] Ymittosmeteo.gr</ref>. Зимите се претежно умерени, со удобни денски температури и ладни ноќи, иако мраз се појавув во ретки прилики (но сепак мора да се напомене дека северните предградија, кои се наоѓаат на повисока надморска височина, имаат нешто поинаква [[микроклима]], со поладни лета и поладни зиме со значително поголемо просечно количество на врнежи од снег). Зимските врнежни од дожд имаат тенденција да бидат кратки, а понекогаш и обилни. Снегот е релативно редок, иако на градот му се случило да доживее услови слични на виулица. Во најскорешните примери се вбројуваат невремето од јануари 2002 како и тоа од февруари 2004, при коишто целата метрополитенска област била буквално покриена целосно со снег. Пролетта и есента се сметаат за идеални годишни времиња за разгледување на туристичките атракции како и за сите видови на активности на отворено. Летата може да бидат особено жешки и склони на услови поврзани со смог и воздушно загадување во секое време (сепак, многу помалку во споредба со порано). Просечната летна дневна максимална температура е 32&nbsp;°C. Топлотните бранови не се тулку чести и најчесто се случуваат за време на месеците јули и/или август, кога жешките воздушни маси доаѓаат кон Грција од југ или југозапад. Само на таквите денови максималните дневни температури достигнуваат над 38&nbsp;°C. Највисоката температура за метрополитенската област на Атина измерена на сите времиња изнесува +48.0&nbsp;°C<ref>{{en}} [http://wmo.asu.edu/europe-highest-temperature Europe: Highest Temperature] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090629061515/http://wmo.asu.edu/europe-highest-temperature |date=2009-06-29 }} Arizona State University</ref> и била измерена во предградието Неа Филаделфиа (јули 1977, станица ХНМС); еквивалентната најниска температура на сите времиња е -10.8&nbsp;°C и била измерена во станицата Вотаникос. За време на острото студено време во февруари 2004, температурите во областа на поширока Атина паднале до -10.1&nbsp;°C во станицата Пендели во националната опсерваторија на Атина. == Општина Атина == Модерниот град Атина се состои од тоа што порано било конгломерат на одделни градови и села кои постепено се ширеле и се споиле во една единствена голема метропола; повеќето од ова проширување се случувало за време на втората половина на 20 век. Областа на пошироката Атина е сега поделена на 54 општини, најголемата од кои е '''Општина Атина''' или ''Димос Атинеон'', со население од приближно 750.000 луѓе. Следните најголеми општини се [[Пиреј|Општината Пиреј]], [[Перистери|Општината Перистери]] [[Калитеа|Општината Калитеа]]. Затоа, ''Атина'' може да се однесува или на целата метрополитенска област, или пак на општината Атина. Секоја од овие општини има избран општински совет и директно избран градоначалник. Госпоѓа [[Дора Бакојани]] од конзервативната партија [[Нова демократија (Грција)|Нова демократија]] била [[градоначалник на Атина]] од [[1 јануари]] [[2003]] до [[15 февруари]] [[2006]], кога се приклучила кон грчкиот кабинет како министерка за надворешни работи. Таа била 76-тиот градоначалник на Атина и првата жена во историјата на градот која ја имала таа функција. Таа била заменета од Теодорос Беракис. Последните општински избори биле во октомври 2006. [[Податотека:Acropilos wide view.jpg|thumb|260px|right| [[Атински акропол|Атинскиот акропол]] со [[Партенон]]от на врвот.]] [[Податотека:Ac.agora2.jpg|thumb|200px|left|Остатоците од Западната Порта на агората]] [[Податотека:Athènes_Acropole_Caryatides.JPG|right|thumb|250px|Статуите на каријатидите на [[Ерехтеион]] на својот акропол]] Општината Атина е поделена на седум ''општински области'' или ''димотика дјамеризмата''. Седумобласната поделба се користи претежно во администранивни цели. Најпопуларниот начин за поделба на градската област на атињаните е со помош на нејзините ''соседства'' (кои се еквиваленти на области), сејиха си своја посебна историја и одлики. Во нив спаѓаат Паграти, Амбелокипи, Ексариа, Ано Патисиа и Като Патисиа (горна и долна), Илисиа, Ано и Като Петралона, Мец, Кукаки како и Кипсели, втората најнаселена урбана зона. За некои кои не се запознаени со Атина, запознавањето на овие ''соседства'' често може да се најде и во истражувањето и разбирањето на градот. [[Податотека:Lightmatter acropolis.jpg|thumb|300px|right|Нејзиниот акропол [[приквечер]]]] == Олимписките игри 2004 == [[Податотека:Olympic_flame_at_opening_ceremony.jpg|thumb|340px|right|[[Олимписки пламен|Олимпискиот пламен]] на церемонијата на отворањето.]] На Атина ѝ биле доделени [[ЛОИ 2004]] на [[5 септември]] [[1997]] во [[Лозана]], [[Швајцарија]], откако ја загубила претходната кандидатура да биде домаќин на [[ЛОИ 1996]] од [[Атланта]], [[САД]]. Тоа е вториот пат што Атина ја имала честа да ги одржува игрите, првиот пат бил во 1896. По неуспешната кандидатура од 1990, кандидатурата од 1997 била радикално подобрена и исто така ја вклучувала привлечноста кон олимписката историја. Во последното коло на гласање, Атина го поразила [[Рим]] со 66 [[глас]]а наспроти 41. Пред таа рунда, градовите [[Буенос Аирес]], [[Стокхолм]] и [[Кејптаун]] веќе биле елиминирани од натпреварувањето по добивањето на помал број на гласови. За време на првите три години на подготовките, [[Меѓународен Олимписки Комитет|Меѓународниот Олимписки Комитет]] на неколкупати изразил некои грижи во врска со статусот на напредокот во изградбата на некои од новите олимписки објекти. Во 2000 година претседателот на Организациониот Комитет бил заменет од страна на [[Јана Ангелопулос-Даскалаки]], која што била претседателот на Комитетот за Кандидатура во 1997. Од таа точка подготовките продолжиле со високозабрзано темпо, скоро до лудило. Иако големите трошоци биле високо критизирани, како што е случајот со повеќето олимписки градови, Атина била буквално трансформирано во пофункционален град којшто уживал во врвна технологија и во транспортот и во модерното урбано развивање. Некои од најдобрите спортски објекти во светот биле изградени во градот, од кои скоро сите биле подготвени точно на време. Игрите од 2004 биле проценети како голем успех, со оглед на тоа што безбедноста и организацијата биле исклучително добри и само неколку посетители пријавиле мали проблеми, претежно поврзани со транспортот или сместувањето. Претежно, единствениот забележителен проблем била малата посетеност на прелиминарните настани. Но, евентуално повеќе од 3,2 милиони билети биле продадени, што било повеќе од било која друга Олимпијада со исклучок на онаа од [[Сиднеј]] (повеќе од 5 милиони билети биле продадени во 2000). == Сестрински градови == Атина ги има следните [[посестрување на градови|сестрински градови]]: * [[Ереван]], [[Ерменија]] * [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]], [[САД]] * [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[САД]] * [[Вашингтон]], [[Округ Колумбија]], [[САД]] * [[Париз]], [[Франција]] * [[Монтреал]], [[Канада]] * [[Белград]], [[Србија]] * [[Сантјаго]], [[Чиле]] * [[Мадрид]], [[Шпанија]] * [[Никозија]], [[Кипар]] * [[Рабат]], [[Мароко]] * [[Куско]], [[Перу]] * [[Рим]], [[Италија]] * [[Софија]], [[Бугарија]] * [[Берлин]], [[Германија]] * [[Москва]], [[Русија]] * [[Прага]], [[Чешка]] * [[Букурешт]], [[Романија]] * [[Варшава]], [[Полска]] * [[Киев]], [[Украина]] * [[Бостон]], [[САД]] * [[Атина (Џорџија)|Атина]], [[Џорџија]], [[САД]] * [[Тирана]], [[Албанија]] * [[Бејрут]], [[Либан]] * [[Тбилиси]], [[Грузија]] * [[Џијан]], [[Кина]] * [[Барселона]], [[Шпанија]] * [[Џенова]], [[Италија]] * [[Истанбул]], [[Турција]] * [[Љубљана]], [[Словенија]] * [[Хавана]], [[Куба]] * [[Филаделфија]], [[Пенсилванија]], [[САД]] * [[Витлеем]], [[Палестински Територии]] {{среди}} == Градови со прекар „Атина“ == ''Видете [[Атина (појаснување)]] за други градови со името „Атина“.'' * Атина на истокот - [[Мадурај]], [[Индија]] * Атина на западот- [[Беркли]], [[Калифорнија]] * Атина на југот - [[Нешвил]], [[Тенеси]] * Атина на северот - [[Единбург]], [[Шкотска]] * Атина на Америка - [[Бостон]], [[Масачусетс]] * Атина на мигот - [[Берлин]], [[Германија]] * Атина на Исарот - [[Минхен]], [[Германија]] * Атина на Сибир - [[Томск]], [[Русија]] * Атина на Куба - [[Матанзас]], [[Куба]] * Атина на Латинска Америка - [[Богота]], [[Колумбија]] * Атина на Финска - [[Јивескиле]], [[Финска]] * Српска Атина - [[Нови Сад]], [[Србија]] * Атина на Бодрог - [[Сароспатак]], [[Унгарија]] * Луса Атина - [[Куибра]], [[Португалија]] * Бразилска Атина - [[Сао Луис]], [[Бразил]] * Атина на Минас Жерајз - [[Хуиз де Фора]], [[Бразил]] ==Атина како тема во уметноста и во популарната култура== Атина се јавува како тема во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Стражар пред Атина“ (''Stražar pred Atinom'')- песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, ''Izabrane pesme''. Beograd: Rad, 1979, стр. 49.</ref> == Галерија со слики == <gallery> Athens-from-Air.jpg|Воздушен поглед на дел од централна Атина, пристаништето [[Пиреј]] и некои од јужните населби на градот. [[Саронски Залив|Саронскиот Залив]] лежи во позадината. Атина-Парламент.jpg|Впечатливиот [[Грчки Парламент]] на [[Плоштад Синтагма|плоштадот Синтагма]] е поранешната кралска палата. </gallery> == Наводи == <references /> == Поврзано == * [[Атинско метро]] * [[Избор на песна за Евровизија 2006]] * [[Хеленска цивилизација]] * [[Политика на Грција]] * [[Универзитет на Атина]] * [[Список на монархии]] * [[Список на градоначалници на Атина]] == Надворешни врски == {{commons|Athens}} * [http://www.cityofathens.gr Официјалното мрежно место на градот Атина] * [http://www.culture2000.tee.gr/ Архитектурата на Атина и предложени пешачки патеки] {{start box}} {{succession box| before=—| title=[[Европски град на културата]]| years=1985| after=[[Фиренца]] }} {{end box}} {| width ="75%" border = 2 align="center" |- | width ="35%" align="center" | | width ="30%" align="center" | '''Север:''' [[Галаци]], [[Филотеј]] | width ="35%" align="center" | |- | width ="10%" align="center" | '''Запад:''' [[Перистери]], [[Егалео]], [[Калитеа]] | width ="35%" align="center" | '''Атина''' | width ="30%" align="center" | '''Исток:''' [[Зографу]] |- | width ="35%" align="center" | | width ="30%" align="center" | '''Југ:''' [[Дафни (Атина)|Дафни]], [[Имитос]] | width ="35%" align="center" | |} {{Домаќини на ЛОИ}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Главни градови во Европа}} <!-- Ова се интервикијата. --> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Атина|*]] [[Категорија:Градови во Грција]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Светско наследство во Грција]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век п.н.е.]] kte5knxj1sqpsszzywe6pzx62ldvdwz 0 2169 5630029 5477930 2026-09-19T14:53:46Z SpectralWiz 106165 5630029 wikitext text/x-wiki '''Пиринска Македонија''' — дел од регионот [[Македонија (регион)|Македонија]] кој денес се простира во југозападниот дел на [[Република Бугарија]], совпаѓајќи се со територијата на [[Благоевградска област|Благоевградската Област]] и подрачјето околу селото [[Бараково (Пиринско)|Бараково]], кое денес е во [[Општина Кочериново]], [[Ќустендилска област|Ќустендилска Област]]. Зафаќа површина од околу 6.798&nbsp;км² (10,18% од географска [[Македонија (регион)|Македонија]]).<ref name="ReferenceA">Трифуноски, Ф. Јован. ''„Пиринскиот дел на Македонија - краток географски преглед“''. Универзитетска печатница, Скопје, 1967. стр. 4</ref> [[Податотека:Пиринска Македонија.pdf|мини|305x305пкс|Административна карта на Пиринска Македонија]] [[Податотека:Пиринска Македонија-Топографска.svg|мини|десно|300п|Топографска карта со населените места во Пиринска Македонија]] == Историја == {{главна|Историја на Пиринска Македонија (1913 - 2005)}} [[Податотека:Macedonians_protesting_in_Sofia_(Bulgaria)_in_1939.jpg|мини|300x300пкс|Протест на Македонците во Софија, 1939 година]] [[Податотека:Македонија1920тите.jpg|мини|203x203пкс|Мапа од германски историчар за населението на Балканот во 1920-ите. На мапата е прикажано како Пиринска Македонија е претежно населена со Македонци.]] Пиринска Македонија e дел од регионот [[Македонија (регион)|Македонија]], кој по [[Букурешки мировен договор|Букурешкиот мировен договор]] во 1913 година ѝ припаднал на [[Бугарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mymacedonia.net/pirin/pirin.htm |title=Pirin Macedonia |accessdate=2010-03-29 |archive-date=2010-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100128094147/http://www.mymacedonia.net/pirin/pirin.htm |url-status=dead }}</ref> Во антиката Пиринска Македонија најпрвин била дел од [[Пајонија]] и [[Тракија]], а подоцна станала дел од кралството [[Античка Македонија|Македонија]]. Во римскиот период Пиринска Македонија доживува своевиден процут, за што сведочат повеќето археолошки ископини на антички градови во близината на денешните градови [[Горна Џумаја]] (денес Благоевград), [[Свети Врач]] (денес Сандански), село [[Хераклеја Синтика|Рупите]] и др. Во средновековниот период Пиринска Македонија била под власта на царот [[Самуил]], [[Византија]] и балканските феудалци. Со доаѓањето на Турците, Пиринска Македонија бележи одредена стагнација, но сепак не го напушта својот непокорлив македонски дух. За време на Руско-турската војна во 1877-8 година, северниот дел на Пиринска Македонија ќе потпадне под руската окупациона зона, но по Берлинскиот конгрес ќе ѝ биде вратен на Турција. На подрачјето на Пиринска Македонија е кренато [[Кресненско востание|Кресненското (Македонското) востание]] против османлиската власт во 1878/79 година со центар во [[Кресна]], кое имало силен македонски национален карактер и цел да создаде независна автономна македонска држава. Кон крајот на XIX век на територијата на Пирин со својата чета ќе царува големиот македонски револуционер и великан [[Јане Сандански]] (близок соработник на [[Гоце Делчев]] и најголем борец против [[врховизам|врховизмот]]) кој е познат под прекарот „Пирински цар“ и кој ќе го изврши познатото грабнување на протестантската мисионерка [[Мис Стон]]. По Втората светска војна во времето на владеењето на [[Георги Димитров]], Македонците од Пиринска Македонија ќе добијат целосна културна автономија која требала преку законска рамка да прерасне во територијална и Пиринска Македонија да се обедини кон тогашната СР Македонија како кон матична држава во рамките на балканската федерација. Според пописот од [[2011]] населението на Пиринска Македонија ([[Благоевградска област]]) брои 341.173 жители. Како мајчин јазик го декларирале бугарскиот 306.118 (89,73%), 19.819 (5,81%) жители го признале за мајчин јазик турскиот, а 9.232 (2,71%) - ромскиот. == Население == {{главна|Македонците во Бугарија}} Според последниот попис од 2011 година, 814 лица во Пиринско се декларирале како Македонци (0,29%), 544 од нив декларирале [[македонскиот јазик]] како мајчин (0,19%), а општо 561 од населението на Благоевградската област декларирале македонскиот јазик како мајчин (0,20%).<ref>[http://censusresults.nsi.bg/Reports/2/2/R9.aspx?OBL=BLG Население по етническа група и майчин език в област: Благоевград.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Официјални податоци од бирото за статистика на Бугарија за населението во Благоевградската област според пописот во 2011 година<ref>[http://censusresults.nsi.bg/Reports/2/2/R9.aspx?OBL=BLG Население по етническа група и майчин език в област: Благоевград.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}:</ref> === Етнички групи во Благоевградската област === Според информациите од бугарската влада во Пиринска Македонија населението е претежно Бугарско, тоа е заради [[Ксенофобија|ксенофобиската]] асимилациска пропаганда од Бугарската држава. Според други извори бројот на Македонци е поголемо но се негирани заради политички причини. {|class="sortable" {{prettytable}} ! Етничка група !! број<br /> !! '''%'''<br /> |---- | [[Бугари|бугарска]] | align="right" | 248.613 | align="right" | 88,65% |---- | [[Турци|турска]] | align="right" | 16.774 | align="right" | 5,98% |---- | [[Роми|ромска]] | align="right" | 9.429 | align="right" | 3,36% |---- | неизјаснети | align="right" | 2.595 | align="right" | 0,93% |---- | друга | align="right" | 1.743 | align="right" | 0,62% |---- | [[Македонци|македонска]] | align="right" | 814 | align="right" | 0,29% |---- | [[Руси|руска]] | align="right" | 320 | align="right" | 0,11% |---- | [[Украинци|украинска]] | align="right" | 62 | align="right" | 0,02% |---- | [[Грци|грчка]] | align="right" | 54 | align="right" | 0,02% |---- | [[Ерменци|ерменска]] | align="right" | 26 | align="right" | 0,02% |---- | [[Романци|романска]] | align="right" | 12 | align="right" | 0,00% |---- | Вкупно | align="right" | 280.444 | align="right" | 100% |} <gallery widths="200" heights="200"> Податотека:Pirin_1937.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1937 г.) Податотека:Pirin_1946.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1946 г.) Податотека:Pirin_1956.png|Карта на Македонците во Пиринска Македонија (1956 г.) </gallery> == Географија == Во целост во Благоевградската област може да се одделат 6 географски целини: * Планината [[Пирин]] (со планината [[Славјанка]] на југ) во средишниот дел на областа. * Осоговско-беласичката планинска група, која ги вклучува планините [[Осогово]], [[Влаина]], [[Малешевски Планини|Малешевска Планина]], [[Огражден]] и [[Беласица]], преку кои минува границата со [[Република Македонија]]. * Долината и сливното подрачје на реката [[Струма]] западно од Пирин Планина и околината на градот [[Петрич]] во плодна широка рамнина (котлина). * Долината и сливното подрачје на реката [[Места]] источно од Пирин Планина, која исто така во јужниот дел во околината на градот [[Неврокоп]] (денес Гоце Делчев) е плодна и пространа рамнина со повисока надморска височина од Петричкото Поле. * Наjзападните ридови на планината [[Родопи]] на исток од реката Места. * Јужниот дел на планината [[Рила]]. Формата на пиринскиот дел на Македонија е неправилна. Растојанието меѓу најоддалечените точки во правец север - југ, изнесува 87 километри и се наоѓа во источниот дел на областа, додека растојанието меѓу најоддалечените точки во правец исток - запад, кое се наоѓа во јужниот дел, изнесува 111 километри.<ref name="ReferenceA"/> ===Граници=== Источната граница на Пиринска Македонија, која е долга 130 километри, сета е планинска, започнувајќи на јужниот дел на планината [[Доспат (планина)|Доспат]], продолжувајќи во северен правец по високиот доспатски и западнородопски гребен и планинските врвови.<ref name="ReferenceB">Трифуноски, Ф. Јован. ''„Пиринскиот дел на Македонија - краток географски преглед“''. Универзитетска печатница, Скопје, 1967. стр. 3</ref> Оваа граница претставува [[вододелница]] на сливните подрачја на реките [[Места]] и [[Марица]], а истовремено е и административна граница кон соседните области [[Смољан]] и [[Пазарџик]], како и етногеографска граница помеѓу [[Македонија]] и [[Македонци|македонскиот народ]] од една и [[Бугарија]] и [[Бугари|бугарскиот народ]] и неговите субетнички групи како што се родопските Помаци. Северната граница на Пиринска Македонија е долга околу 95 километри и започнува да се протега од изворишниот дел на реката [[Места]] и нејзината вододелница со Марица, продолжувајќи кон запад преку планинските врвови Ангелов Врв (2715), Царев Врв (2390) кои ги одделуваат планините [[Пирин]] и [[Рила]], а воедно и реките Рилска и Благоевградска Бистрица, навлегува во долината на реката [[Струма]] кај [[Горна Џумаја]] (Благоевград) и искачувајќи по Влаина Планина на границата со [[Република Македонија]].<ref name="ReferenceB"/> Како и западната и оваа граница на Пиринска Македонија има административно и етногеографско значење во однос на [[Бугарија]] и нејзините етногеографски и административни области, [[Ќустендил]] и [[Софија]] и шопската субетничка група. Источната и северната граница на Пиринска Македонија, се изразити и целосно планински, јасно одвојувајќи ја Пиринска Македонија од бугарските области, при што овие граници се природни и многу тврди, минувајќи низ најголемите планински масиви на [[Балканот]] и во [[Европа]].<ref name="ReferenceA"/> Западната граница во должина од 94 километри, која има секундарно значење и претставува државна граница со [[Република Македонија]], од Влаина Планина и Пијанец води кон југ по вододелницата на речните сливови на [[Брегалница]] и [[Струма]] и се искачува на билото на [[Малешевски Планини]] по врвови високи 1932 ([[Кадиица]]), 1744 и 1404 метри, за преку планината [[Огражден]] да се спушти во [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичкото Поле]] и сечејќи ја долината на реката [[Струмешница]] да заврши искачувајќи се по гребенот на планината [[Беласица]].<ref name="ReferenceA"/> Јужната граница на пиринскиот дел на [[Македонија (регион)|Македонија]], која е долга 150 километри, започнува на гребенот на [[Беласица]] на тромеѓата меѓу [[Македонија]], [[Грција]] и [[Бугарија]], односно трите делови на [[Македонија (регион)|Македонија]] и продолжува кон исток преку врвови високи 1892 и 2030 (Калабак) метри, при што се спушта и ја сече долината на [[Струма]] во Рупелската Клисура, па продолжувајќи преку Рупелската и Гоцевата Планина и јужните ограноци на [[Пирин]], се спушта и ја сече долината на [[Места]] кај градот [[Неврокоп]] (Гоце Делчев), за да заврши на јужното било на Доспат.<ref name="ReferenceA"/> Оваа граница е државна граница на [[Бугарија]] кон [[Грција]], меѓутоа нема никакво географско значење.<ref name="ReferenceA"/> == Список на населените места во Пиринска Македонија == === [[Општина Банско]] === '''[[Банско (град)|Банско]]''', [[Гостун]], [[Добриништа]] (Добриниште), [[Кремен (село)|Кремен]], [[Места (село)|Места]], [[Обидим]], [[Осеново]], [[Филипово]] === [[Општина Белица]] === [[Бабјак]], '''[[Белица (град)|Белица]]''', [[Гарван (Пиринско)|Гарван]] (Златарица), [[Гољово]] (Гал’бово), [[Дагоново]], [[Краиште]], [[Кузово]], [[Лутово]] (Љутово), [[Орцево]], [[Палатик]], [[Хахњово]] (Горно Краиште), [[Черешево]] (Черешово) === [[Општина Горна Џумаја]] (Благоевград) === [[Ајдарово]] (Изгрев), [[Бело Поле (Пиринско)|Бело Поле]], [[Бистрица (Пиринско)|Бистрица]], [[Бучино]], [[Габрово (Пиринско)|Габрово]], '''[[Горна Џумаја]] (Благоевград)''', [[Дебочица]], [[Делвино (Пиринско)|Делвино]], [[Делијазмино]] (Зелендол), [[Дреново (Горноџумајско)|Дреново]] (Дренково), [[Добрава]], [[Еленово]], [[Клисура (Пиринско)|Клисура]], [[Крџево]] (Б’лгарчево), [[Лешко]], [[Лешница (Горноџумајско)|Лешница]] (Обел), [[Лисија]], [[Логодаж]], [[Марулево (Горноџумајско)|Марулево]], [[Моштанец]], [[Падеш]], [[Покровник (Горноџумајско)|Покровник]], [[Селиште (Пиринско)|Селиште]], [[Хасарлак]] (Рилци), [[Хрсово (Горноџумајско)|Хрсово]] (Горно Хрсово), [[Церово (Пиринско)|Церово]] === [[Општина Неврокоп]] (Гоце Делчев) === [[Баничан]], [[Брезница (Неврокопско)|Брезница]], [[Буково (Пиринско)|Буково]], [[Даг Чифлик]] (Добротино), [[Јуч Дурук]] (Делчево), [[Корница]], [[Л’жница]], [[Мусомишта]] (Мосомиште), '''[[Неврокоп]] (Гоце Делчев)''' [[Нов Чифлик (Пиринско)|Нов Чифлик]] (Борово), [[Папас Чаир]] (Попови Ливади), [[Цирополе]] (Господинци) === [[Општина Грмен]] === [[Балдево]], [[Горно Дреново]], '''[[Грмен]]''', [[Дабница (Пиринско)|Дабница]], [[Дебрен]], [[Долно Дреново]], [[Ковачевица]], [[Крушево (Пиринско)|Крушево]], [[Лештен]], [[Марчево]], [[Ореше (Пиринско)|Ореше]], [[Осиково]], [[Рибново]], [[Скребатно (Пиринско)|Скребатно]], [[Фотовишта]] (Огњаново), [[Фустане]] (Хвостјане) === [[Општина Јакоруда]] === [[Аврамово (Пиринско)|Аврамово]], [[Бел Камен (Пиринско)|Бел Камен]], [[Бунцево]], '''[[Јакоруда]]''', [[Јуруково]], [[Конарско]], [[Иланско]] (Смолево), [[Черна Места (Пиринско)|Черна Места]] === [[Општина Кресна]] === [[Влахи]], '''[[Кресна]]''', [[Брезница (Кресненско)|Брезница]] (Горна Брезница), [[Долна Градешница]], [[Оштава]], [[Сливница (Пиринско)|Сливница]] [[Стара Кресна]], === [[Општина Петрич]] === [[Баскалци]], [[Богородица (Пиринско)|Богородица]], [[Боровичене]], [[Вишна (село)|Вишна]] (Вишлене), [[Габрене]], [[Гега (село)|Гега]], [[Горчево]], [[Долене]], [[Долна Крушица]], [[Долна Рибница]], [[Долно Спанчево]], [[Драгуш]], [[Дреново (Петричко)|Дреново]], [[Дреновца]] (Дреновица), [[Елешница (Петричко)|Елешница]] (Беласица), [[Ени Чифлик (Пиринско)|Ени Чифлик]] (Ново Кономлади), [[Зојчене]], [[Иваново]], [[Јаворница]], [[Јаково]], [[Камена]], [[Капатово]], [[Клуч (село)|Клуч]], [[Коларово]], [[Крналово]], [[Крнџилица]], [[Кромидово]], [[Кукурахцево]], [[Кулата]], [[Марикостиново]], [[Марино Поле]], [[Масли Чифлик]] (Кладенци), [[Мендово]], [[Митино]], [[Михново]] (Михнево), [[Орман (Петричко)|Орман]] (Кавракирово), [[Петрич]], [[Покровник (Петричко)|Покровник]] (Дрангово), [[Право Брдо]], [[Првомај (село)|Првомај]], [[Припечене]] (Генерал Тодоров), [[’Рждак]], [[Рибник (село)|Рибник]], [[Робово (Пиринско)|Робово]] (Волно), [[Самуилова Крепост (село)|Самуилова Крепост]], [[Димидово]] (Самуилово), [[Скрт]], [[Старчево]], [[Струмешница]], [[Тонско Дабе]], [[Тополница (Пиринско)|Тополница]] (Нова Тополница), [[Чурилово]], [[Чуричени]], [[Чучулигово (Петричко)|Чучулигово]], [[Ширбаново]] (Рупите) === [[Општина Мехомија]] (Разлог) === [[Бања (Пиринско)|Бања]], [[Бачево]], [[Годлево]], [[Горно Драглишта]] (Г. Драглиште), [[Долно Драглишта]] (Д. Драглиште), [[Елешница (Разлошко)|Елешница]], '''[[Мехомија]] (Разлог)''', [[Недобарско]] (Добарско) === [[Општина Свети Врач]] (Сандански) === [[Белевехчево]], [[Белово (Пиринско)|Белово]], [[Бождово]], [[В’лково]], [[Врања]], [[Голем Цалим]], [[Голешово]], [[Горна Сушица]], [[Горни Орман]] (Ладарево), [[Горно Спанчево]], [[Дебрене]], [[Дере Мислим]] (Лозеница), [[Долени]], [[Долна Сушица (Светиврачко)|Долна Сушица]] (Златолист), [[Долни Орман]] (Ласкарево), [[Ѕивгелија]] (Зорница), [[Јаново]], [[К’рланово]], [[Калиманци (Пиринско)|Калиманци]], [[Катунци]], [[Кашина]], [[Ковачево]], [[Крстилци]], [[Лебница]], [[Левуново]], [[Лески (Светиврачко)|Лески]] (Вихрен), [[Лехово (Пиринско)|Лехово]], [[Лешница (Светиврачко)|Лешница]], [[Лилјаново]], [[Љубовишта (Пиринско)|Љубовишта]] (Љубовиште), [[Љубовка]], [[Малки Цалим]], [[Манџово]] (Виногради), [[Мелник]], [[Ново Делчево]], [[Ново Хоџово]], [[Орман Чифлик (Пиринско)|Орман Чифлик]] (Дамјаница), [[Петрово]], [[Пиперица]], [[Пирин (село)|Пирин]], [[Плоски]], [[Поленица]], [[Рожен]], '''[[Свети Врач]] (Сандански)''', [[Склаве]], [[Спатово]], [[Стожа]], [[Струма (село)|Струма]], [[Сугарево]], [[Хотово]], [[Храсна]], [[Хрсово (Светиврачко)|Хрсово]], [[Черешница]], [[Џигурово]] === [[Општина Сатовча]] === [[Боголин]], [[Марулево (Мелничко)|Марулево]] (Ваклиново), [[В’лкосел]], [[Годешево]], [[Долен]], [[Жижево]], [[Кочан (Пиринско)|Кочан]], [[Крабул]] (Крибул), [[Осина]], [[Плетена]], [[Сатовча]], [[Слаштен]], [[Туховишта]], [[Фргово]] === [[Општина Симитли]] === [[Брестово]], [[Горно Осеново]], [[Градево]], [[Докатичево]], [[Долна Сушица (Горноџумајско)|Долна Сушица]] (Полена), [[Долно Осеново]], [[Железница (Пиринско)|Железница]], [[Крупник]], [[Мечкул]], [[Полето (Пиринско)|Полето]], [[Ракитна]], [[Сенокос (Пиринско)|Сенокос]], '''[[Симитли]]''', [[Србиново (Пиринско)|Србиново]] (Брежани), [[Сухострел]], [[Сушица (Пиринско)|Сушица]], [[Тросково]], [[Черниче]] === [[Општина Струмјани]] === [[Белица (Пиринско)|Белица]] (Илинденци), [[Велјуштец]], [[Вракуповица]], [[Гореме]], [[Горна Крушица]], [[Горна Рибница]], [[Добри Лаки]], [[Драката]], [[Игралишта (село)|Игралишта]] (Игралиште), [[Каменица]], [[Клепало (село)|Клепало]], [[Колибите]], [[Крпелево]], [[Махалата]], [[Микрево]], [[Никудин]], [[Палат]], [[Раздол]], [[Седелец]], '''[[Струмјани (село)|Струмјани]]''' и [[Цапарево]] === [[Општина Хаџидимово]] === [[Абланица (Пиринско)|Абланица]], [[Беслен]], [[Блатска]], [[Гајтаниново]], [[Копривлен]], [[Л’ки (село)|Л’ки]], [[Лески (Неврокопско)|Лески]] (Н. Лески), [[Либјахово]] (Илинден), [[Нова Ловча]], [[Парил]], [[Петралик]] (Петрелик), [[Садово (Пиринско)|Садово]], [[Теплен]], [[Тешово]], '''[[Хаџидимово]]''' === [[Општина Кочериново]] ([[Ќустендил (област)|Ќустендилска област]]) === * [[Бараково (Пиринско)|Бараково]] === [[Доспат (општина)|Општина Доспат]] ([[Смољан (област)|Смољанска област]]) === [[Барутин]], [[Брштен]], '''[[Доспат]],''' [[Иланџиево]] (Змеица), [[Касак (Смољанско)|Касак]], [[Љупча]], [[Црнча (Смољанско)|Црнча]], [[Чавдар (Смољанско)|Чавдар]] === [[Срница (општина)|Општина Срница]] ([[Пазарџик (област)|Пазарџичка област]]) === [[Ново Маало (Пазарџичко)|Ново Маало]] (Медени Полјани), [[Побит Кам’к]], '''[[Срница]]''' == Македонски весници во Пиринска Македонија == * [http://www.narodnavolja.com/ Народна волја] * [http://makedonskiglas.org/ Македонски глас] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160308203423/http://makedonskiglas.org/ |date=2016-03-08 }} * [http://www.makakademklub.mk/index.php Билтен на Македонскиот академски клуб]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Поврзано == * [[Македонија (регион)]] * [[Егејска Македонија]] * [[Вардарска Македонија]] == Надворешни информации и врски == * [http://video.google.de/videoplay?docid=2481010165418402709&hl=de Документарен филм од 1990 година за Македонците во Бугарија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110821063845/http://video.google.de/videoplay?docid=2481010165418402709&hl=de |date=2011-08-21 }} * [http://www.nsi.bg/Census/CensusList1.htm Попис 2001] * [http://www.makedonika.org/NarodnaVolja/index.html „Народна Волја“] == Галерија == <center> <gallery> Image:Bansko_izgled_ot_Vihren.JPG|[[Банско]], гледан од врвот [[Вихрен]], [[Пирин]] Планина. Image:D2f116e7e8ba55fe852e984c9adc661d1.JPG|Спомен-плоча на загинатите за ослободување и обединување на [[Бугарија]] во центарот на [[Горна Џумаја]]. Image:Blagoev.JPG|Зградата на Општината во Горна Џумаја </gallery> </center> == Наводи == {{наводи}} {{Општини во Пиринска Македонија}} [[Категорија:Пиринска Македонија| ]] [[Категорија:Благоевград (област)]] [[Категорија:Пирин|Македонија]] 5udkyl1t0fdzjegdjbseo1x128lpszw 0 5677 5630197 5614992 2026-09-20T11:02:45Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630197 wikitext text/x-wiki {{медицинско предупредување}} {{Infobox medical condition (new) | name = Сифилис | image = Treponema pallidum.jpg | caption = Електронска микрографија на ''Treponema pallidum'' | field = [[Инфектологија]] | symptoms = Тврд, безболен [[кожен чир]] кој не предизвикува чешање<ref name=CDC2015Fact/> | complications = | onset = | duration = | causes = ''Treponema pallidum'' најчесто пренесена преку полов однос<ref name=CDC2015Fact/> | risks = | diagnosis = [[серолошки тестови|Крвни тестови]]<ref name=CDC2015Fact/> | differential = Многу други болести<ref name=CDC2015Fact/> | prevention = [[Кондом]]и, сексуална апстиненција<ref name=CDC2015Fact/> | treatment = [[Антибиотици]]<ref name=CDC2015Tx/> | medication = | frequency = 45.4 милиони / 0.6% (2015)<ref name=GBD2015Pre/><!-- incidence table --> | deaths = 107,000 (2015)<ref name=GBD2015Death/> }} '''Сифилис''' е [[полово пренослива инфекција]] што ја предизвикува бактеријата [[спирохета]] ''[[Treponema pallidum]]'' подвид''pallidum''. Примарно се пренесува преку [[полов контакт]]; а може да се пренесе и од мајка на дете за време на бременост или при пораѓање, што ќе резултира со [[вроден сифилис]]. Други болести кај човекот што се поврзани со ''Treponema pallidum'' се [[фрамбезија]] (подвид ''pertenue''), [[габична (болест)|пинта]](подвид''carateum'') и [[ендемски сифилис]] (подвид''endemicum''). Знаците и симптомите на сифилис зависат од една од четирите етапи во кои болеста се јавува (примарен, секундарен, латентен и терцијален). Примарната етапа обично се појавува со pедна [[шанкра]] (појава на тврд, безболен гнојаник на кожата што не чеша), секундарниот сифилис се одликува со распространето црвенило што често го има и кај дланките и стапалата, латентниот сифилис нема или има малку симптоми, а терцијалниот сифилис се одликува со [[гума (патологија)|гуми]], невролошки и срцеви симптоми. Меѓутоа, оваа етапа е позната како „голем имитатор“, поради често атипичната појава. Дијагнозата обично оди преку [[серолошко испитување|испитувања на крвта]]; но, бактеријата може да види и под микроскоп. Сифилисот може ефикасно да се лекува со [[антибиотици]], особено претпочитаниот интрамускулен [[пеницилин Г]] (што се дава интравенски за невросифилис) или [[цефтриаксон]], а кај оние што имаат силна алергија на пеницилин се дава [[доксициклин]] или [[азитромицин]]. Се верува дека сифилисот во 1999 година инфицирал 12 милиони луѓе во светот, а над 90% од случаите се во [[земјите во развој]]. Откако драматично опадна широката распространетост на пеницилинот во 40-те години на 20. век, стапките на инфекцијата во новиот милениум се зголемија во многу земји, често во комбинација со [[вирусот на хумана имунодефициенција]] (ХИВ). Ова делумно се припишува на незаштитеното практикување на секс кај [[мажите што имаат секс со мажи]], зголемената промискуитетност, проституцијата и намалената употреба на бариерна заштита.<ref name="Coffin2010">{{Наведено списание|last=Coffin|first=LS|author2=Newberry, A, Hagan, H, Cleland, CM, Des Jarlais, DC, Perlman, DC|title=Syphilis in Drug Users in Low and Middle Income Countries|journal=The International Journal on Drug Policy|date=January 2010|volume=21|issue=1|pages=20–7|pmid=19361976|doi=10.1016/j.drugpo.2009.02.008|pmc=2790553}}</ref><ref name="Gao2009">{{Наведено списание|last=Gao|first=L|author2=Zhang, L, Jin, Q|title=Meta-analysis: prevalence of HIV infection and syphilis among MSM in China|url=https://archive.org/details/sexually-transmitted-infections_2009-09_85_5/page/354|journal=Sexually Transmitted Infections|date=September 2009|volume=85|issue=5|pages=354–8|pmid=19351623|doi=10.1136/sti.2008.034702}}</ref><ref name="Karp2009">{{Наведено списание|last=Karp|first=G|author2=Schlaeffer, F, Jotkowitz, A, Riesenberg, K|title=Syphilis and HIV co-infection|journal=European Journal of Internal Medicine|date=January 2009|volume=20|issue=1|pages=9–13|pmid=19237085|doi=10.1016/j.ejim.2008.04.002}}</ref> {{TOC limit|3}} ==Знаци и симптоми== Сифилисот може да се појави во една од четири етапи: примарен, секундарен, латентен и терцијален,<ref name=Kent08>{{Наведено списание |author=Kent ME, Romanelli F |title=Reexamining syphilis: an update on epidemiology, clinical manifestations, and management |journal=Ann Pharmacother |volume=42 |issue=2 |pages=226–36 |year=2008 |pmid=18212261|doi=10.1345/aph.1K086 |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-pharmacotherapy_2008-02_42_2/page/226}}</ref> а може да се јави и [[вродено]].<ref name=ST10/> Називот „големиот имитатор“ му го дал [[сер Вилијам Ослер]] поради разните појави на болеста.<ref name=Kent08/><ref name=TUS00/> ===Примарен=== [[Image:Extragenital syphilitic chancre of the left index finger PHIL 4147 lores.jpg|thumb|Примарна [[шанкра]] на сифилис на дланката]] Со примарниот сифилис обично се заболува преку директен полов контакт со инфицираните лезии на друго лице.<ref name=RedBookSyphilis>{{Наведена книга|author=Committee on Infectious Diseases |editor = Larry K. Pickering |title=Red book 2006 Report of the Committee on Infectious Diseases|url=https://archive.org/details/redbook0000larr |year=2006| pages=[https://archive.org/details/redbook0000larr/page/631 631]–44|publisher=American Academy of Pediatrics|location=Elk Grove Village, IL|isbn=978-1-58110-207-9|edition=27th}}</ref> Околу 3 до 90 дена по првичната изложеност (во просек после 21&nbsp;ден) се појавува лезија на кожата, наречена [[шанкра]], онаму каде што се случил контактот.<ref name=Kent08/> Ова вообичаено&nbsp;(40% од времето) е еден, тврд, безболен гноеник на кожата што не чеша, со чиста основа и остри рабови помеѓу 0,3 и 3,0&nbsp;cm во големина.<ref name=Kent08/> Меѓутоа, лезијата може да добие каква било форма.<ref name=Pri2008>{{Наведено списание|last=Eccleston|first=K|author2=Collins, L, Higgins, SP|title=Primary syphilis|journal=International Journal of STD & AIDS|date=March 2008|volume=19|issue=3|pages=145–51|pmid=18397550|doi=10.1258/ijsa.2007.007258}}</ref> Во класичната форма, се развива од [[макула]] до [[папула]] и на крајот до [[разјадување (дерматопатологија)#Примарни лезии|разјадување]] или [[чир (дерматологија)|чир]].<ref name=Pri2008/> Понекогаш може да се појават повеќе лезии (~40%),<ref name=Kent08/> коишто се почести кога е присутна и инфекција на ХИВ.<!-- Pri2008 --> Лезиите знаат да бидат болни или чувствителни (30%),<!-- Pri2008 --> и може да се јават настрана од гениталиите (2–7%).<!-- Pri2008 --> Најчеста локација кај жените е во [[цервиксот]] (44%), [[пенисот]] кај хетеросексуалните мажи (99%) и [[анусот|анално]] и [[ректално]] кај [[мажите што имаат секс со мажи]] (34%).<ref name=Pri2008/> Зголемувањето на [[лимфните јазли]] често&nbsp;(80%) се јавува околу инфицираното место,<ref name=Kent08/> а појавата се случува седум до 10&nbsp;денови откако ќе се создаде шанкрата.<ref name=Pri2008/>[[Лезијата]] може, без лекување, да трае од три до шест недели.<ref name=Kent08/> ===Секундарен=== [[Image:Secondary Syphilis on palms CDC 6809 lores.rsh.jpg|thumb|Типична појава на секундарен сифилис со црвенило на дланките]] [[image:Syphilis second state 2.jpg|thumb|Црвеникави [[папули]] и [[нодули, јазолчиња (дерматологија)#примарни лезии|јазолчиња]] врз голем дел од телото поради секундарен сифилис]] Секундарниот сифилис се јавува околу четири до десет седмици по примарната инфекција.<ref name=Kent08/> Секундарната болест е позната по многу различни начини на коишто се манифестира, како симптом најчесто се јавува на кожата кај [[мукозните мембрани]] и на [[лимфните јазли]].<ref name=Sec2010/> По телото и екстремитетите, како и по дланките и стапалата, може да се јави симетричен, црвеникаво-розеникав осип што не чеша.<ref name=Kent08/><ref name=2darySyphilis>{{Наведено списание |author=Dylewski J, Duong M | title=The rash of secondary syphilis | journal=Canadian Medical Association Journal |date= 2 January 2007 | volume=176 | issue=1 | pages=33–5 | doi= 10.1503/cmaj.060665 | pmid=17200385 |pmc=1764588}}</ref> Црвенилото може да стане [[макулопапуларно]] или [[чир|пустуларно]].<!-- Kent08 --> Може да формира плоснати, широки, белузлави лезии налик на брадавици, на [[мукозните мембрани]], што се познати како [[кондилома латум]].<!-- Kent08 --> Сите овие лезии се полни со бактерии и се заразни.<!-- Kent08 --> Други симптоми се [[треска]], [[отечено грло]], [[неудобност]], [[слабеење]], [[опаѓање на косата]] и [[главоболка]].<ref name=Kent08/> Ретко се манифестираат [[хепатит]], [[бубрежна]] болест, [[артритис]], [[периоститис]], [[невритис на очен нерв]], [[увеитис]] и [[меѓупросторен кератитис]].<ref name=Kent08/><ref name=Eye07/> Акутните симптоми обично поминуваат по три до шест недели,<ref name=Eye07/> но кај околу 25% од луѓето може да се повторат секундарните симптоми.<!-- Sec2010 --> Многумина што имаат секундарен сифилис (40–85% од жени, 20–65% од мажи) претходно не пријавуваат дека имале класични шанкри на примарен сифилис.<ref name=Sec2010>{{Наведено списание|last=Mullooly|first=C|author2=Higgins, SP|title=Secondary syphilis: the classical triad of skin rash, mucosal ulceration and lymphadenopathy|journal=International Journal of STD & AIDS|date=August 2010|volume=21|issue=8|pages=537–45|pmid=20975084|doi=10.1258/ijsa.2010.010243}}</ref> ===Латентен=== Латентниот сифилис се дефинира како таков што има [[серологија|серолошки]] доказ за инфекцијата без симптомите на болеста.<ref name=RedBookSyphilis/> Потоа, се опишува како ран (помалку од 1&nbsp;година по секундарниот сифилис) или доцен (над 1&nbsp;година по секундарниот сифилис) во Соединетите Американски Држави.<ref name=Eye07/> Обединетото Кралство прави пресеци со две години од раниот и две од доцниот латентен сифилис.<ref name=Pri2008/> Кај раниот латентен сифилис може да се повторат симптомите.<!-- Eye07 --> Доцниот латентен сифилис е [[асимптоматичен]] и не е толку заразен како раниот латентен сифилис.<ref name=Eye07/> ===Терцијален=== [[File:Tertiary syphilis head.JPG|thumb|right|Пациент со терцијален (гуматозен) сифилис. Биста во [[Mузејот на човекот, Мusée de l'Homme]], Париз.]] Терцилајен сифилис може да појави околу 3 до 15 години по првичната инфекција, а може да се подели според три различни облици: гуматозен сифилис (15%), доцен [[невросифилис]] (6.5%) и кардиоваскуларен сифилис (10%).<ref name=Kent08/><ref name=Eye07/> Без лекување, една третина од инфицираните заболуваат од терцијална болест.<ref name=Eye07/> Болните од терцијален сифилис не се заразни.<ref name=Kent08/> Гуматозниот сифилис или доцниот [[бенигност|бенигнен]] сифилис обично се јавува од 1 до 46&nbsp;години по првичната инфекција, а во просек 15&nbsp;години.<!-- Kent08 --> Оваа етапа се одликува со формирање на хронични [[гума (патологија)|гуми]], што се меки воспалени топки налик на тумор што може да имаат различна големина.<!-- Kent08 --> Типично влијаат врз кожата, коските и црниот дроб, но може да се појават насекаде.<ref name=Kent08/> [[Невросифилис]] се однесува на инфекција што го опфаќа [[централниот нервен систем]]. Може да се јави рано, да биде асимптоматичен или во облик на сифилистичен [[менингитис]], или доцна, како менинговаскуларен сифилис, [[општа пареза]] или [[локомоторна атаксија]], што се поврзува со лоша рамнотежа и молскавична болка во долните екстремитети.<!-- Kent08 -->Доцниот невросифилис типично се јавува од 4 до 25 години по првичната инфекција.<!-- Kent08 --> Менинговаскуларниот сифилис типично се појавува со апатија и [[напад]], а општата пареза со [[деменција]] и [[локомоторна атаксија]].<ref name=Kent08/> Може да се појави и [[Аргил Робертсонова зеница]]и, односно двострано мали зеници што се собираат кога лицето се фокусира на предмети во близина, но не и кога се изложени на светлина. Кардиоваскуларниот сифилис обично се јавува од 10–30&nbsp;години по првичната инфекција.<!-- Kent08 --> Најчеста компликација е [[сифилистичен аортитис]], што може да резултира со создавање на [[аневризам на аорта|аневризам]].<ref name=Kent08/> ===Вроден=== [[Вроден сифилис]] може да се појави за време на бременост или за време на пораѓање.<!-- Wood09 --> Две третини од сифилистичните деца се раѓаат без симптоми.<!-- Wood09 --> Чести симптоми што подоцна се развиваат, во првите неколку години од животот, се:[[хепатоспленомегалија]] (70%), осип (70%), треска (40%), невросифилис (20%) и [[пневмонитис]] (20%).<!-- Wood09 -->Доколку не се лекува, [[доцниот вроден сифилис]] може да се јави кај 40%, вклучувајќи: деформитети познати како [[седлест нос]], [[хигуоменакисов знак]], [[заострена писка]] или [[клатонови зглобови]], меѓу другите.<ref name=Wood09/> ==Причинител== ===Бактериологија=== [[File:Treponema pallidum 01.png|thumb|Хистопатологија на спирохети на ''Treponema pallidum'' со изменета штајнерова сребрена дамка]] {{Главна|Treponema pallidum}} ''Treponema pallidum'' подвид '' pallidum'' е спирална по облик, [[грам-негативна]] бактерија со огромна подвижност.<ref name=Pri2008/><ref name=Music08/> Сличен тип на ''Treponema pallidum'' предизвикува и три други болести кај луѓето, како [[фрамбезија]] (подвид''pertenue''), [[габична болест|пинта]] (подвид''carateum'') и [[ендемски сифилис]] (подвид''endemicum'').<ref name=Kent08/> За разлика од подвидот ''pallidum'', овие не предизвикуваат невролошка болест.<ref name=Wood09>{{Наведено списание |author=Woods CR|title=Congenital syphilis-persisting pestilence|journal=Pediatr. Infect. Dis. J. |volume=28 |issue=6 |pages=536–7 |year=2009 |pmid=19483520|doi=10.1097/INF.0b013e3181ac8a69|url=}}</ref> Само луѓето се познати како [[жариште на инфекцијата]] за подвидот ''pallidum''.<ref name=ST10/> Тој не може да преживее без домаќин повеќе од два-три дена.<!-- Pri2008 --> Тоа се должи на фактот што малиот геном (од 1,14&nbsp;[[eдиници за атомска маса|MDa]]), не успева да ги кодира метаболичните патишта што се неопходни за да се искористи најголемиот дел од [[Макрохранлива материи|макрохранливите материи]].<!-- Pri2008 -->Има бавно време на удвојување, повеќе од 30&nbsp;часа.<ref name=Pri2008/> ===Пренесување=== Сифилисот примарно се пренесува преку полов контакт или за време на [[бременост]], од мајката на [[фетус]]от; спирохетата може да ги поминува мукозните мембрани или оштетената кожа.<ref name=Kent08/><ref name=ST10>{{Наведено списание |author=Stamm LV |title=Global Challenge of Antibiotic-Resistant Treponema pallidum |journal=Antimicrob. Agents Chemother. |volume=54 |issue=2 |pages=583–9 |year=2010 |pmid=19805553 |pmc=2812177 |doi=10.1128/AAC.01095-09 |url=http://aac.asm.org/content/54/2/583.full.pdf |access-date=2014-01-08 |archive-date=2017-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170616115804/http://aac.asm.org/content/54/2/583.full.pdf |url-status=dead }}</ref> На тој начин, се пренесува преку [[бакнување]] во близина на лезија, како и преку орален, вагинален и анален секс.<ref name=Kent08/> Околу 30 до 60% од оние што се изложени на примарен или на секундарен сифилис ќе се разболат од оваа болест.<ref name=Eye07>{{Наведено списание |author=Bhatti MT|title=Optic neuropathy from viruses and spirochetes |journal=Int Ophthalmol Clin |volume=47 |issue=4 |pages=37–66, ix|year=2007 |pmid=18049280 |doi=10.1097/IIO.0b013e318157202d |url=https://archive.org/details/sim_international-ophthalmology-clinics_fall-2007_47_4/page/37}}</ref> Степенот на инфицирање може да се илустрира со тоа што поединец заразен со само 57 микроорганизми има 50% шанси да се инфицира.<ref name=Pri2008/> Поголемиот дел (60%) од новите случаи во САД, се јавува кај мажи што имаат секс со мажи.<!-- Kent08 --> Може да се пренесува преку [[крвни продукти]]. Меѓутоа, во многу земји овие производи се испитуваат за него, па ризикот е мал.<!-- Kent08 --> Ризикот од пренесување преку [[заеднички игли]] е во ограничени рамки.<ref name=Kent08/> Сифилис не може да се добие преку седење на нужник, секојдневни активности, џакузи или преку заеднички прибор за јадење или облека.<ref name="CDC Fact Sheet">{{Наведена мрежна страница | title = Syphilis - CDC Fact Sheet | publisher= [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) | date = 16 September 2010 | url = http://www.cdc.gov/std/syphilis/STDFact-Syphilis.htm | accessdate =30 May 2007 }}</ref> ==Дијагноза== [[File:Syphilis false shame and fear May destroy your future.png|thumb|right|Постер за тестирање за сифилис, со маж и жена со спуштени глави, од срам (''околу'' 1936 година)]] Тешко е по клинички пат да се дијагностицира сифилисот кога е на почетокот на заразата.<ref name=Pri2008/> Присуството се докажува или со [[испитување на крв]] или со директна визуелна проверка со [[микроскопија]].<!-- Kent08 --> Почесто се користат испитувањата на крв, затоа што е полесно да се изведат.<ref name=Kent08/> Меѓутоа, дијагностичките испитувања не прават разлика помеѓу етапите на болеста.<ref name= Orgin10/> ===Испитувања на крвта=== Испитувањата на крвта се поделени на [[нетрипонемални испитувања за сифилис|нетрипонемални]] и трипонемални.<ref name=Pri2008/> Нетрипонемалните испитувања се користат на почетокот, а вклучуваат [[лабораториско испитување за венерична болест]] (VDRL) и испитувања за [[брз плазмен имуноглобулин Е (реагин)]]. Меѓутоа, поради тоа што овие тестови понекогаш се [[лажно позитивни#тип I грешка|лажно позитивни]], потребно е да се потврди со трипонемално испитување како што е она за [[аглутинација на честички на трипонема палидум]](TPHA) или [[флуоресцентно испитување за апсорпција на трипонемални антитела]] (FTA-Abs).<ref name=Kent08/> Лажно позитивни резултати на нетрипонемалните испитувања може да се појават со одредени вирусни инфекции, како [[варичела]] и [[рубеаола]], како и со [[лимфом]], [[туберкулоза]], [[маларија]], [[ендокардитис]], [[болест на сврзното ткиво]] и [[бременост]].<ref name=RedBookSyphilis/> Испитувањата за трипонемалните антитела обично се позитивни две до пет недели по првичното инфицирање.<ref name=Pri2008/> Невросифилис се дијагностицира со високи вредности за [[леукоцити]]те (главно [[лимфоцити]]) и високи нивоа на белковини во [[’рбетномозочна течност]], кога веќе е познато дека постои инфекција со сифилис.<ref name=Kent08/><ref name=RedBookSyphilis/> ===Директно испитување=== [[микроскопија на темно поле]] или [[серумска течност]] од шанкра може да се користат за веднаш да се утврди дијагноза.<!-- Pri2008 --> Меѓутоа, болниците не секогаш имаат опрема или искусен персонал за тоа, а испитувањата може да се направат во рок од 10&nbsp;минути откако бил земен примерокот.<!-- Pri2008 --> Се вели дека со [[чувствителност и специфичност|чувствителност]] се пријавени речиси 80%, па така, овој метод може да се користи само за утврдување на дијагноза, а не за нејзино исклучување како можност.<!-- Pri2008 --> Врз примерок од шанкра може да се направат уште две други испитувања: [[директно флуоресцентно испитување за антитела]] и испитувања за [[верижна реакција на полимераза|амплификација на нуклеински киселини]].<!-- Pri2008 --> При директното флуоресцентно испитување се користат [[антитела]] обележани со [[флуоресцеин]], што се врзуваат со одредени белковини на сифилис, додека при амплификација на нуклеинските киселини се користат техники, како [[верижна реакција на полимераза]], за да се открие присуството на одредени гени на сифилисот.<!-- Pri2008 --> Овие испитувања не се толку зависни од време, затоа што за нив не се потребни живи бактерии за да се утврди дијагноза.<ref name=Pri2008/> ==Превентива== {{Од|2010 година наваму}}, нема вакцина што е ефикасна при превенцијата.<ref name=ST10/> Апстинирањето од интимен физички контакт со инфицирана личност е ефикасно при намалување на преносливоста на сифилис, како и правилната употреба на [[кондом од латекс]]. Меѓутоа, употребата на кондоми не го отстранува целосно ризикот.<ref name="CDC Fact Sheet" /><ref>{{Наведено списание |author=Koss CA, Dunne EF, Warner L |title=A systematic review of epidemiologic studies assessing condom use and risk of syphilis |journal=Sex Transm Dis |volume=36 |issue=7 |pages=401–5 |year=2009 |pmid=19455075 |doi=10.1097/OLQ.0b013e3181a396eb|url=https://archive.org/details/sim_sexually-transmitted-diseases_2009-07_36_7/page/401}}</ref> Така, [[Центрите за контрола и превенција на болести]] препорачуваат долгорочна, заемно моногамна врска со неинфициран партнер и избегнување на супстанци како [[алкохолен пијалак|алкохол]] и други дроги што го зачестуваат ризичното полово однесување.<ref name="CDC Fact Sheet" /> Вродениот сифилис кај новоредните може да се спречи со скрининг на мајката за време на раната бременост и лекување на инфицираните мајки.<ref name=Screening04>{{Наведено списание|last=Schmid|first=G|title=Economic and programmatic aspects of congenital syphilis prevention|journal=Bulletin of the World Health Organization|date=June 2004|volume=82|issue=6|pages=402–9|pmid=15356931|pmc=2622861}}</ref> [[Специјалната единица за превентивни услуги во Соединетите Американски Држави]] (USPSTF) особено препорачува универзален скрининг на сите бремени жени,<ref>{{Наведено списание|last=U.S. Preventive Services Task|first=Force|title=Screening for syphilis infection in pregnancy: U.S. Preventive Services Task Force reaffirmation recommendation statement|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2009-05-19_150_10/page/n70|journal=Annals of Internal Medicine|date=May 2009 19|volume=150|issue=10|pages=705–9|doi=10.7326/0003-4819-150-10-200905190-00008 |pmid=19451577}}</ref> додека пак, [[Светската здравствена организација]] препорачува сите жени да се тестираат при првата пренатална посета, како и, по вторпат, во третото тримесечје.<ref name=Lancet11/> Доколку се позитивни, се препорачува да се лекува и нивниот партнер.<ref name=Lancet11>{{Наведено списание|last=Hawkes|first=S|author2=Matin, N, Broutet, N, Low, N|title=Effectiveness of interventions to improve screening for syphilis in pregnancy: a systematic review and meta-analysis|journal=The Lancet Infectious Diseases|date=June 2011 15|pmid=21683653|volume=11|issue=9|pages=684–91|doi=10.1016/S1473-3099(11)70104-9}}</ref> Меѓутоа, вродениот сифилис сè уште е честа појава во земјите во развој, затоа што многу жени воопшто не добиваат [[пренатална грижа]], а кај оние што имаат ваква пренатална грижа, не се вклучува скрининг,<ref name=Screening04/> што често го има во земјите во развој, затоа што кај оние со најголеми шанси да заболат од сифилис (преку злоупотреба на дрога и сл.) најмали се шансите за каква било грижа за време на бременоста.<ref name=Screening04/> Има повеќе мерки за да се зголеми пристапот до испитувања, што се покажува ефикасно за намалување на стапките на вродениот сифилис во земјите со ниски и средно високи приходи.<ref name=Lancet11/> Сифилисот е [[болест што мора да се пријави кај надлежните]] во многу земји, вклучувајќи ги Канада<ref>{{Наведена мрежна страница|title=National Notifiable Diseases|url=http://dsol-smed.phac-aspc.gc.ca/dsol-smed/ndis/list-eng.php|publisher=Public Health Agency of Canada|date=5 April 2005|accessdate=2 August 2011|archive-date=2011-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809162040/http://dsol-smed.phac-aspc.gc.ca/dsol-smed/ndis/list-eng.php|url-status=dead}}</ref> Европската Унија,<ref>{{Наведено списание|last=Viñals-Iglesias|first=H|author2=Chimenos-Küstner, E|title=The reappearance of a forgotten disease in the oral cavity: syphilis|journal=Medicina Oral, Patologia Oral y Cirugia Bucal|date=September 2009 1|volume=14|issue=9|pages=e416–20|pmid=19415060}}</ref> и Соединетите Американски Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Table 6 мај Infectious Diseases Designated as Notifiable at the National Level-United States, 2009 [a]|url=http://www.unboundmedicine.com/redbook/ub/view/RedBook/187389/all/Table_6_5__Infectious_Diseases_Designated_as_Notifiable_at_the_National_Level_United_States__2009_%5Ba%5D|work=Red Book|accessdate=2 August 2011}}</ref> Тоа значи дека лекарите мора да ги известат властите за [[јавно здравство]], за тие на правилен начин да спроведат [[известување на партнерите]], за сите партнери на болниот.<ref>{{Наведена книга|title=Brunner & Suddarth's textbook of medical-surgical nursing.|year=2010|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-8589-1|pages=2144|edition=12|url=https://books.google.com/books?id=SmtjSD1x688C&pg=PA2144}}</ref> Лекарите треба да ги охрабруваат и своите пациенти да им кажат на партнерите да побараат помош.<ref>{{Наведено списание|last=Hogben|first=M|title=Partner notification for sexually transmitted diseases|journal=Clinical Infectious Diseases: An Official Publication of the Infectious Diseases Society of America|date=April 2007 1|volume=44 Suppl 3|pages=S160–74|pmid=17342669|doi=10.1086/511429}}</ref> ЦДЦ препорачува полово активните мажи што имаат секс со други мажи да се тестираат најмалку еднаш во годината.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Trends in Sexually Transmitted Diseases in the United States: 2009 National Data for Gonorrhea, Chlamydia and Syphilis|url=http://www.cdc.gov/std/stats09/tables/trends-table.htm|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|date=22 November 2010|accessdate=3 August 2011}}</ref> ==Лекување== ===Рани инфекции=== Како прв избор при лекување на сифилис без компликации сè уште е една доза на интрамускулен [[бензилпеницилин|пеницилин Г]] или една доза на орален [[азитромицин]].<ref>{{Наведена книга|title=The Sanford guide to antimicrobial therapy 2011|author2=Robert C. Moellering|author3=George M. Eliopoulos|publisher=Antimicrobial Therapy|year=|isbn=978-1-930808-65-2|edition=41st|location=Sperryville, VA|pages=22|display-authors=3|author=David N. Gilbert}}</ref><!-- ST10 --> [[Доксицилин]] и [[тетрациклин]] се алтернативи, меѓутоа, поради ризикот од дефекти при раѓање, не се препорачуваат за бремени.<!-- ST10 --> [[Отпорност на антибиотици]] се јавува за повеќе агенси, како [[макролид]]и, [[клиндамицин]] и [[рифампин]].<ref name=ST10/> [[Цефтриаксон]], [[цефалоспорински]][[антибиотик]] од трета генерација, може да биде ефикасен исто како терапијата на основа на пеницилин.<ref name=Kent08/> ===Доцни инфекции=== Кај невросифилисот, поради слабото навлегување на пеницилин Г во [[централниот нервен систем]], се препорачува заболените лица во големи количини да примаат инфузии со пеницилин, најмалку десет денови.<ref name=Kent08/><ref name=ST10/> Доколку лицето е алергично, може да користи цефтриаксон или да се направи обид со десензитација на пеницилинот.<!-- Kent08 -->Другите случаи со доцна појава може да се лекуваат еднаш неделно со интрамускулен пеницилин Г, во период од три недели.<!-- Kent08 --> Во случај на алергија, како и кај раната болест, може да се користат диксициклин или тетрациклин, подолг период.<!-- Kent08 --> Лекувањето во оваа етапа го ограничува понатамошното напредување на болеста, но има мал ефект врз веќе настанатото оштетување.<ref name=Kent08/> ===Реакција на Јариш и Херксхајмер=== Еден од потенцијалните негативни ефекти на лекувањето е [[Јариш-Херксхајмеровата реакција]].<!-- Kent08 --> Често започнува во рок од еден час, а трае 24 часа, со симптоми на треска, болка во мускулите, главоболка и [[тахикардија]].<ref name="Kent08"/> Ја предизвикуваат [[цитокини]] што ги ослободува имунолошкиот систем како резултат на липобелковините што се ослободуваат од напливот на сифилистични бактерии.<ref name=Radolf2006>{{Наведена книга |author= Radolf, JD; Lukehart SA (editors)| year=2006 |title=Pathogenic ''Treponema'': Molecular and Cellular Biology |url= https://archive.org/details/pathogenictrepon0000unse| publisher=Caister Academic Press | isbn= 1-904455-10-7}}</ref> ==Епидемиологија== {{Главно|Епидемиологија на сифилис}} [[Image:Syphilis world map - DALY - WHO2004.svg|thumb| Смрт [[прилагодена на возраст|стандардизирана според возраст]], од сифилис, за 100.000&nbsp;жители во 2004 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html |title=Disease and injury country estimates |year=2004 |publisher= [[World Health Organization]] (WHO) |accessdate=11 November 2009}}</ref> {{Multicol}} {{легенда|#b3b3b3|no data}} {{легенда|#ffff65|<35}} {{легенда|#fff200|35-70}} {{легенда|#ffdc00|70-105}} {{легенда|#ffc600|105-140}} {{легенда|#ffb000|140-175}} {{легенда|#ff9a00|175-210}} {{Multicol-break}} {{легенда|#ff8400|210-245}} {{легенда|#ff6e00|245-280}} {{легенда|#ff5800|280-315}} {{легенда|#ff4200|315-350}} {{легенда|#ff2c00|350-500}} {{легенда|#cb0000|>500}} {{Multicol-end}}]] Се верува дека сифилисот инфицирал 12 милиони луѓе во 1999 година, а над 90% од нив се во [[неразвиените земји]].<ref name=ST10/> Годишно го има кај 700.000 до 1,6&nbsp;милиони бремености, што резултира со [[спонтан абортус]], [[мртвородени деца]] и вроден сифилис.<!-- Wood09 --> Во [[потсахарска Африка]], сифилисот придонесува за околу 20% од [[преднатална смрт]].<ref name=Wood09/> Стапките се пропорционално повисоки кај [[рекреативна злоупотреба на дрога|корисници на интравенски дроги]], кај инфицираните со ХИВ и кај мажите што имаат секс со мажи.<ref name="Coffin2010" /><ref name="Gao2009" /><ref name="Karp2009" /> Во Соединетите Американски Држави, стапките на сифилис, од 2007 година наваму, се шест пати поголеми кај мажите отколку кај жените, додека во 1997 година биле речиси еднакви.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Trends in Reportable Sexually Transmitted Diseases in the United States, 2007|url=http://www.cdc.gov/std/stats07/trends.htm|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]](CDC)|date=13 January 2009|accessdate=2 August 2011}}</ref> [[Африканските Американци]] сочинуваат речиси половина од сите случаи во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=STD Trends in the United States: 2010 National Data for Gonorrhea, Chlamydia, and Syphilis|url=http://www.cdc.gov/std/stats10/tables/trends-table.htm|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|date=22 November 2010|accessdate=20 November 2011}}</ref> Сифилисот бил многу чест во Европа во 18. и 19. век.<!-- Music08 --> Во развиените земји, на почетокот на 20. век, инфекциите брзо се разретчиле со широката употреба на [[антибиотици]], до 80-те и 90-те години од 20. век.<ref name=Music08/> Од 2000 година, стапките на сифилис се зголемени во САД, Канада, Велика Британија, Австралија и Европа, главно, помеѓу мажите што имаат секс со мажи.<ref name=ST10/> Меѓутоа, стапките за сифилис кај американските жени е стабилна во овој период, а оние кај англиските жени се зголемени, но стапката сепак не ја надминува онаа како кај мажите.<ref name=AOP08>{{Наведено списание|last=Kent|first=ME|author2=Romanelli, F|title=Reexamining syphilis: an update on epidemiology, clinical manifestations, and management|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-pharmacotherapy_2008-02_42_2/page/226|journal=The Annals of Pharmacotherapy|date=February 2008|volume=42|issue=2|pages=226–36|pmid=18212261|doi=10.1345/aph.1K086}}</ref> Зголемени стапки помеѓу хетеросексуалците се забележани во Кина и во Русија од 90-те години на 20. век па наваму.<ref name=ST10/> Се претпоставува дека тоа се должи на незаштитени полови односи, како и сексуална промискуитетност, проституција и опадната употреба на бариерна заштита.<ref name=ST10/><ref name=AOP08/><ref>{{Наведено списание|last=Ficarra|first=G|author2=Carlos, R|title=Syphilis: The Renaissance of an Old Disease with Oral Implications|journal=Head and Neck Pathology|date=September 2009|volume=3|issue=3|pages=195–206|pmid=20596972|doi=10.1007/s12105-009-0127-0|pmc=2811633}}</ref> Доколку не се лекува има стапка на смртност од 8% до 58%, со поголема стапка на смртност кај мажите.<ref name=Kent08/> Симптомите на сифилис се помалку сериозни за разлика од 19. и 20.&nbsp;век, делумно, поради распространетоста на ефикасни терапии и делумно, поради намалената [[вируленција]] на спирохетата.<ref name=Sec2010/> Со раните терапии може да се јават малку компликации.<ref name=Pri2008/> Сифилисот го зголемува ризикот од пренесување на ХИВ за два до пет пати, а истовремената инфекција е честа (30–60% во повеќе урбани центри).<ref name=Kent08/><ref name=ST10/> == Историја == {{Главна|Историја на сифилисот}} [[Image:Rembrandt Harmensz. van Rijn 095.jpg|thumb|Портрет на [[Жерар де Лаирес]] од [[Рембрант ван Рајн]],''околу'' 1665–67 година, маслена техника - Де Лаирес, кој и самиот бил сликар и теоретичар за уметност, страдал од вроден сифилис што сериозно му го деформирал лицето и со тек на време го ослепил.<ref>''[[Metropolitan Museum of Art|The Metropolitan Museum of Art Bulletin]]'', Summer 2007, pp. 55–56.</ref>]] Точното потекло на сифилисот не е познато.<ref name=Kent08/> Од двете примарни хипотези, едната вели дека сифилисот во Европа со донеле членовите на екипажот на [[Кристофер Колумбо]] што патувале до [[Америка]], а другата вели дека тој постоел и претходно во Европа, но потоа станал непрепознатлив.<!-- Orgin10 --> Двете хипотези се нарекуваат „колумбиска“ и „преткокумбовска“, соодветно.<ref name=Orgin10>{{Наведено списание|last=Farhi|first=D|author2=Dupin, N|title=Origins of syphilis and management in the immunocompetent patient: facts and controversies|journal=Clinics in Dermatology|date=September 2010-Oct|volume=28|issue=5|pages=533–8|pmid=20797514|doi=10.1016/j.clindermatol.2010.03.011}}</ref> Колумбиската хипотеза е поддржана со докази.<ref>{{Наведено списание|last=Rothschild|first=BM|title=History of syphilis|url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2005-05-15_40_10/page/1454|journal=Clinical Infectious Diseases: An Official Publication of the Infectious Diseases Society of America|date=15 May 2005|volume=40|issue=10|pages=1454–63|pmid=15844068|doi=10.1086/429626}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Harper|first=KN|author2=Zuckerman, MK; Harper, ML; Kingston, JD; Armelagos, GJ|title=The origin and antiquity of syphilis revisited: an appraisal of Old World pre-Columbian evidence for treponemal infection.|journal=American Journal of Physical Anthropology|date=2011|volume=146 Suppl 53|pages=99–133|doi=10.1002/ajpa.21613 |pmid=22101689}}</ref> Првиот пишан доказ за епидемијата на сифилис во Европа потекнува од 1494/1495 година во [[Неапол|Неапол, Италија]], за време на француската инвазија.<ref name=Music08>{{Наведено списание|last=Franzen|first=C|title=Syphilis in composers and musicians--Mozart, Beethoven, Paganini, Schubert, Schumann, Smetana|url=https://archive.org/details/european-journal-clinical-microbiology_2008-12_27_12/page/1151|journal=European Journal of Clinical Microbiology and Infectious Diseases |date=December 2008|volume=27|issue=12|pages=1151–7|pmid=18592279|doi=10.1007/s10096-008-0571-x}}</ref><ref name=Orgin10/> Поради тоа што се раширил од француските трупи што се враќале кон дома, болеста првично била позната како „француска болест“, а така и традиционално сè уште се нарекува. Во 1530 година, првпат бил употребен називот „сифилис“, од страна на италијанскиот лекар и поет [[Џироламо Фрацасторо]] како наслов на неговата песна на [[латински]] јазик, во дактилен хексаметар, што ги опишува трагите од болеста во Италија.<ref>Nancy G. "Siraisi, Drugs and Diseases: New World Biology and Old World Learning," in Anthony Grafton, Nancy G. Siraisi, with April Shelton, eds. (1992). ''New World, Ancient Texts'' (Cambridge MA: Belknap Press/Harvard University Press), pages 159-194</ref> Исто така, историски е познат и како „голема сипаница“.<ref name=Old05>{{Наведено списание|last=Dayan|first=L|author2=Ooi, C|title=Syphilis treatment: old and new|journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy|date=October 2005|volume=6|issue=13|pages=2271–80|pmid=16218887|doi=10.1517/14656566.6.13.2271}}</ref><ref name=Euro04>{{Наведено списание|last=Knell|first=RJ|title=Syphilis in renaissance Europe: rapid evolution of an introduced sexually transmitted disease?|journal=Proceedings. Biological Sciences / The Royal Society|date=7 May 2004|volume=271 Suppl 4|pages=S174–6|pmid=15252975|doi=10.1098/rsbl.2003.0131|pmc=1810019|issue=Suppl 4|url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/271/Suppl_4/S174.full.pdf|access-date=2014-01-08|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803093827/http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/271/Suppl_4/S174.full.pdf|url-status=dead}}</ref> Микроорганизмот што ја предизвикува болеста, ''Treponema pallidum'', првпат бил идентификуван од страна на [[Фриц Шаудин]] и [[Ерик Хофман]] во 1905 година.<ref name=Music08/> Првата ефикасна терапија, со ([[салварсан]]) била направена во 1910 година од страна на [[Пол Ерлих]], а потоа следувале испитувањата со [[пеницилин]] и потврдувањето на неговата делотворност во 1943 година.<ref name=Music08/><ref name=Old05/> Пред појавата на ефикасна терапија, често се користеле [[жива]] и изолација, така што терапиите биле полоши од болеста.<ref name=Old05/> Се верува дека многумина познати историски личности, како [[Франц Шуберт]], [[Артур Шопенхауер]], [[Едуар Мане]]<ref name=Music08/> и [[Адолф Хитлер]],<ref>{{наведени вести | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/2842819.stm | title = Hitler syphilis theory revived | publisher= BBC News | date = 12 March 2003}}</ref> боледувале од оваа болест. ==Општество и култура== ===Уметност и литература=== [[Image:Hogarth-Harlot-5.png|thumb|Проститутка умира од сифилис, Хогартовата слика „[[Напредокот на проституката]]“]] Најраното уметничко дело од Европа, што го прикажува сифилисот е она на [[Албрехт Дирер]], „Сифилистичар“, дрворез за кој се претпоставува дека е приказ на [[Ландскнехт]], северноевропски [[платеник]].<ref>{{Наведено списание|last=Eisler|first=CT|title=Who is Dürer's "Syphilitic Man"?|url=https://archive.org/details/sim_perspectives-in-biology-and-medicine_winter-2009_52_1/page/48|journal=Perspectives in Biology and Medicine|date=2009 Winter|volume=52|issue=1|pages=48–60|pmid=19168944|doi=10.1353/pbm.0.0065}}</ref> Митот за „[[фем фатал]]“ или „отровни жени“, од 19. век, се верува дека делумно потекнува од ужасот на сифилисот, а класични примери во литературата е песната на [[Џон Китс]]' „[[Неблагодарната убавица (на фр. La Belle Dame sans Merci)]]“.<ref>{{Наведена книга|last=Hughes|first=Robert|title=Things I didn't know : a memoir|url=https://archive.org/details/thingsididntknow00unse|year=2007|publisher=Vintage|location=New York|isbn=978-0-307-38598-7|pages=[https://archive.org/details/thingsididntknow00unse/page/346 346]|edition=1 Vintage Book}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Wilson|first=[ed]: Joanne Entwistle, Elizabeth|title=Body dressing|url=https://archive.org/details/bodydressing0000unse|year=2005|publisher=Berg Publishers|location=Oxford|isbn=978-1-85973-444-5|pages=[https://archive.org/details/bodydressing0000unse/page/205 205]|edition=[Online-Ausg.]}}</ref> Уметникот [[Јан ван дер Страт]] насликал приказ каде што богат човек прима терапија за сифилис од тропското дрво [[гвајакум]], некаде околу 1580 година.<ref>{{Наведена книга|last=Reid|first=Basil A.|title=Myths and realities of Caribbean history|year=2009|publisher=University of Alabama Press|location=Tuscaloosa|isbn=978-0-8173-5534-0|pages=113|url=https://books.google.com/books?id=KtT0_P-9xiAC&pg=PA113|edition=[Online-Ausg.]}}</ref> Насловот на делото е „Подготовка и употреба на гвајакум при лекување на сифилис“. Тоа што уметникот се одлучил да ја вклучи оваа слика во низата дела што го слават Новиот Свет, покажува колку бил важен лекот за сифилис, без оглед што бил неефикасен, за европската елита во тој период. Раскошно насликаното и деталното дело прикажува четири слуги како подготвуваат напиток, додека лекарот посматра и крие нешто зад себе, а несреќниот пациент пие.<ref name="ALLPOSTERS">[http://www.allposters.com/-sp/Preparation-and-Use-of-Guayaco-for-Treating-Syphilis-Posters_i1587366_.htm"Preparation and Use of Guayaco for Treating Syphilis"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110521060238/http://www.allposters.com/-sp/Preparation-and-Use-of-Guayaco-for-Treating-Syphilis-Posters_i1587366_.htm |date=2011-05-21 }}. Jan van der Straet. Retrieved 6 August 2007.</ref> ===Истражувањата во Таскиги и Гватемала=== {{Види и|Експеримент со сифилис во Таскиги|Експерименти со сифилис во Гватемала}} Еден од најсрамните случаи со сомнителна [[лекарска етика]] во Соединетите Американски Држави, во 20.&nbsp;век, бил оној со [[Истражувањето за сифилис во Таскиги]].<ref>{{Наведено списание|author=Katz RV|author2=Kegeles SS|author3=Kressin NR|last4=Green|first4=B. Lee|last5=Wang|first5=Min Qi|last6=James|first6=Sherman A.|last7=Russell|first7=Stefanie Luise|last8=Claudio|first8=Cristina|display-authors=3|year=2006|title=The Tuskegee Legacy Project: Willingness of Minorities to Participate in Biomedical Research|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-health-care-for-the-poor-and-underserved_2006-11_17_4/page/698|journal=J Health Care Poor Underserved|volume=17|issue=4|pages=698–715|doi=10.1353/hpu.2006.0126|pmc=1780164|pmid=17242525}}</ref> Истражувањето било спроведено во [[Таскиги, Алабама]], а било поддржано од [[Американската служба за јавно здравство]] (PHS), во партнерство со [[Институтот во Таскиги]].<ref name=CDCTime>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cdc.gov/tuskegee/timeline.htm |title=U.S. Public Health Service Syphilis Study at Tuskegee | publisher= [[Centers for Disease Control and Prevention]] | date = 15 June 2011 | accessdate=7 July 2010 }}</ref> Истражувањето започнало во 1932 година, кога сифилисот бил широкораспространет проблем и за него немало безбеден и ефикасен лек.<ref name=TUS00>{{Наведено списание|last=White|first=RM|title=Unraveling the Tuskegee Study of Untreated Syphilis|journal=Archives of Internal Medicine|date=13 March 2000|volume=160|issue=5|pages=585–98|pmid=10724044|doi=10.1001/archinte.160.5.585}}</ref> Истражувањето било наменето да го мери напредокот на нелекуваниот сифилис. До 1947 година било потврдено дека пеницилинот е ефикасен лек за сифилис и тој почнал обемно да се користи при лекувањето на болеста.<!-- CDCTime --> Меѓутоа, раководителите на истражувањето продолжиле со истото, а на учесниците не им понудиле терапија со пеницилин.<ref name=CDCTime/> За ова се водени расправи, па некои потврдиле дека голем дел од пациентите добиле пеницилин.<ref name="TUS00"/> Истражувањето траело до 1972 година.<ref name=CDCTime/> Експерименти со сифилис биле вршени и во [[Гватемала]] од 1946 до 1948 година. [[Истражувањата со човечки испитаници|експерименти со луѓе]] биле спонзорирани од страна на [[Соединетите Американски Држави]], а спроведени за време на владеењето на [[Хуан Хосе Аревало]] во соработка со неколку гватемалски министерства (за здравство) и функционери. Лекарите инфицирале војници, затвореници и [[ментално болни]] со сифилис и со други [[полово преносливи болести]], без [[дозвола]] на испитаниците, а потоа ги лекувале со [[антибиотици]]. Во октомври 2010 година, САД и официјално ѝ се извинија на Гватемала за ваквите извршени експерименти.<ref>{{наведени вести |author= |author2= |title=U.S. apologizes for newly revealed syphilis experiments done in Guatemala|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/10/01/AR2010100104457.html |quote=The United States revealed on Friday that the government conducted medical experiments in the 1940s in which doctors infected soldiers, prisoners and mental patients in Guatemala with syphilis and other sexually transmitted diseases.|work=The Washington Post |date=1 October 2010 |accessdate=October 2010}}</ref> {{среди}} ==Наводи== {{Reflist|colwidth=30em}} ==Дополнителни информации== * Parascandola, John. ''Sex, Sin, and Science: A History of Syphilis in America'' (Praeger, 2008) 195 pp.&nbsp;ISBN 978-0-275-99430-3 [http://www.amazon.com/Sex-Sin-Science-Syphilis-Medicine/dp/0275994309/ excerpt and text search] * Shmaefsky, Brian, Hilary Babcock and David L. Heymann. ''Syphilis'' (Deadly Diseases & Epidemics) (2009) * Stein, Claudia. ''Negotiating the French Pox in Early Modern Germany'' (2009) ==Надворешни врски== {{Medical condition classification and resources | ICD10 = {{ICD10|A|50||a|50}}-{{ICD10|A|53||a|50}} | ICD9 = {{ICD9|090}}-{{ICD9|097}} | ICDO = | OMIM = | DiseasesDB = 29054 | MedlinePlus = 000861 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 2224 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|563}} {{eMedicine2|derm|413}} | MeshID = D013587 | }} {{Sister project links|display=Syphilis}} {{Бактериски инфекции}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Полови болести]] [[Категорија:Бактериски болести]] osr0rfnl90et586bwd0q1ieg014q6pr 0 6253 5630060 5583508 2026-09-19T18:20:53Z Gurther 105215 5630060 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Горна Џумаја | native_name = Благоевград | native_name_lang = bg | image_skyline = File:Blgizgled.jpg | imagesize = {{#if:{{{imagesize|}}}|{{{imagesize}}}|270x220px}} | image_flag = File:Emblem of Blagoevgrad.svg | flag_size = 100x100px | image_seal = | seal_size = 100x100px | pushpin_map = {{#if: {{{lat_deg<includeonly>|</includeonly>}}} | Бугарија }} | pushpin_mapsize = 270px | pushpin_map_caption = <!-- Wedge secondary map in box after pushpin map --> {{#if: {{{image_map|}}} | </small></td></tr><tr class="mergedrow"> <td colspan=2 style="text-align:center;"> {{hidden begin |titlestyle=height:auto; padding-right:2em; |border=line |title={{{map_caption|Местоположба во областа}}} }} {{{image_map|}}} {{hidden end}} }} | latd = {{{lat_deg|<noinclude>41</noinclude>}}} |latm = 45{{{lat_min|}}} |lats = |latNS = | longd = {{{lon_deg|<noinclude>23</noinclude>}}} |longm = 25{{{lon_min|}}} |longs = |longEW = | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type2 = област | subdivision_name2 = [[Благоевград|Благоевград (област)]] | subdivision_type3 = општина | subdivision_name3 = [[Благоевград|Горна Џумаја (општина)]] | established_date = {{{established_c<includeonly>|</includeonly>}}} | established_date1 = {{{established_m<includeonly>|</includeonly>}}} | established_date2 = {{{established_v<includeonly>|</includeonly>}}} | leader_title = Градоначалник | leader_name = Методи Баjкушев | area_urban_km2 = 28,91 | area_blank1_title = {{#if: {{{area_municipality<includeonly>|</includeonly>}}} | Општина }} | area_blank1_km2 = 620.12 | elevation_m = 360 | population_footnotes = {{#ifeq: {{{population_as_of}}} | 2011 |<ref name=census01>{{наведена книга |title=Фактична состојба на населението и домовите во Бугарија според пописот од 1 февруари 2011 г. |publisher=Ethnic composition, all places: 2011 census |url=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm |access-date=2020-02-03 |archive-date=2024-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240908091015/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-ethnic-loc2011.htm |url-status=dead }}</ref> }} | population_total = 70.881 (2011) | population_as_of = {{{population_as_of|}}} | population_density_km2 = auto | population_density_urban_km2 = auto | population_density_rural_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_blank1_title = Општ. | population_blank1 = 77.441 (2011) | population_density_blank1_km2 = auto | population_density_blank2_km2 = auto | demographics1_title1 = Население | demographics1_title2 = Површина (км²) | timezone1 = [[источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број|Пошт. бр.]] | postal_code = 2700 | area_code_type = [[Повикувачки број|Повик. бр.]] | area_code = 073 | registration_plate = E }} '''Горна Џумаја''' (од 1950 г. офиц. '''Благоевград''') — [[град]] во [[Пиринска Македонија]], Југозападна [[Бугарија]], седиште на [[Благоевград (област)|Благоевградската Област]] (Горноџумајска Област). До [[1950]] година, градот и официјално го носел името Горна Џумаја, а името Благоевград го добива во 1950 г. во чест на [[Димитар Благоев|Димитар Благоев - Дедото]], социјалист од [[Загоричани]], [[Костурско]], кој е еден од основачите на социјалистичкото движење и партија во [[Бугарија]]. == Потекло на поимот == Името ''Џумаја'' потекнува од турскиот збор „c''uma“'' што во превод значи „''петок“'', т.е. пазарниот ден на градот. == Географија == [[Податотека:Blagoevgrad.Downtown.jpg|алт=|лево|мини|Плоштадот „Георги Измирлиев - Македончето“]] Благоевград се наоѓа во долината на реката [[Струма]], во северниот дел на [[Пиринска Македонија]]. Преку градот тече реката Бистрица ([[Благоевградска Бистрица]]). Сместен е во Горноџумајската Колтина, на 360 метри надморска височина помеѓу планините [[Рила]] и Влаина, а во неговата близина се издига и [[Пирин Планина]]. Оддалечен е 27 километри источно од македонско-бугарскиот граничен премин „Делчево“ и 39 километри од градот [[Делчево]]. Се наоѓа на 100 километри јужно од главниот град на државата, [[Софија]]. == Историја == Во античкиот период, на местото на денешниот град Горна Џумаја, во IV век п.н.е. постоел тракискиот град [[Скаптопара]] (Σκαπτοπάρα). [[Податотека:Varosha,_Blagoevgrad.jpg|мини|Маалото Варош|алт=|лево]]Во средината на XVII век, овој регион го посетува османлискиот патописец [[Евлија Челебија]], којшто запишал дека гратчето ''Орта Џума'' има 200 куќи покриени со ќерамиди, голема џамија со многу верници, 80 дуќани и многу минерални извори. Во 30-тите години на XIX век, Горна Џумаја го посетил и францускиот геолог Ами Буе, којшто го опишува како град со 3.000 до 4.000 жители. Џамиите се доказ дека покрај [[Бугари]]те,<ref name=":0" /> имало доста [[Турци]] и [[Помаци]]. Исто така, градот го нарекува ''Шума'' (од „шума“ - гора). Во 1844 година, по издавањето на султанскиот ферман, во маалото Варош е осветена црквата „Воведение на Пресвета Богородица“, доградена и зографисана во наредните 50 години. Рускиот патописец [[Виктор Григорович]] на пат од Мелник за Рискиот манастир, го посетува градот и го споменува во неговата книга „Опис на патувањето низ Европска Турција“. {| class="wikitable" |„ |...откако го оставив селото Семитли, влегов во долина украсена од гратчето Џумаја на реката Струма. Ноќта на поминав со неговите гостопримливи жители. Џумаја има една црква „Воведените на Пресвета Богородица“ и неголемо училишт<span class="reference" id="cite_ref-7"></span>е. |“ |} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] кон крајот на ХІХ век, Горна Џумаја има 6 440 жители од кои 4 500 [[Турци]], 1 250 [[Македонци]],<ref name=":0">{{БИМ}}</ref> 250 [[Власи]], 200 [[Роми]], 180 [[Евреи]] и 60 [[Грци]].<ref name="Кънчов">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_19.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 191.]</ref> По завршувањето [[Балкански војни|Балканските војни]] и [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]], градот како и целиот регион влегува во границите на [[Бугарија]]. По 1913 година, голем дел од турското и другото муслиманско население се иселува, а на нивно место во градот се доселуваат бројни бегалски маси на Македонци од [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Вардарска Македонија]]. [[Податотека:The_Presentation_of_Virgin_Mary.jpg|мини|Црквата „Воведение на Пресвета Богородица“|алт=|лево]]Според Димитар Гаџанов, во 1916 година во Горна Џумаја имало околу 7.000 жители, од кои само околу 30 семејства биле Турци, (коишто до [[Балкански војни|Балканските војни]] сочинува мнозинска заедница во градот), 100 семејства Власи и мал дел Евреи и Роми.<ref>Гаджанов, Димитър Г. [http://www.promacedonia.org/bg_1916/bg_1916_2_13.htm#a2 Мюсюлманското население в Новоосвободените земи], во: Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 244</ref> Во 1919 година излегува првиот весник во Горна Џумаја „Македонска солза“, а во 1920 година во градот се преместува Солунската гимназија, денес гимназија „Св. Кирил и Методиј“. Во 1925 година започнува темелното уредување на центарот на градот и подоцна се формира плоштадот „Македонија“ и неговите соседни улици. Во 1929 година, Горна Џумаја за првпат добива електрична енергија, прославена како национална радост и веселба на плоштадот. Во февруари 1933 година, во Горна Џумаја се организира првиот [[Голем македонски собор]] на Македонците-бегалци од сите страни на [[Македонија (регион)|Македонија]]. По повод 30-годишнината од [[Илинденско востание|Илинденското востание]], во градот е поставен Споменик на незнајниот македонски борец, кој потоа е разрушен во државниот удар во 1944 година.<ref>[https://web.archive.org/web/20170202050032/http://www.museumblg.com/downloads/Blagoevgrad_istoria_1.doc „История на днешен Благоевград“], преземено од www.museumblg.com на 16 март 2010 г.</ref> Во 1954 година кон градот се присоединува селото [[Грамада]], а по 1973 година и селото Струмско. Во 1955 година е поставен споменик на македонскиот револуционер [[Гоце Делчев]], висок 8 метра. [[Податотека:Blagoevgrad_Panorama_02.jpg|алт=Blagoevgrad Panorama 02.jpg|мини|Поглед на дел од градот]] == Население == Горна Џумаја е најголемиот град во [[Пиринска Македонија]] и петнаесетти град по големина во [[Бугарија]]. Според пописот од 2011 година, во Горна Џумаја живееле 70.881 жител.<ref name="nsi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=303&ezik=bul|title=Справка за населението на гр. Благоевград, общ. Благоевград, обл. Благоевград|accessdate=2018-02-04|lang=bg|archive-date=2018-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616155731/http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=303&ezik=bul|url-status=dead}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението во градот: {| class="wikitable sortable" |'''националност''' |'''број''' |'''%''' |- |[[Бугари]] |62.674 |88,42 |- |[[Роми]] |1.813 |2,55 |- |[[Турци]] |123 |0,17 |- |други |684 |0,96 |- |не се самоопределиле |271 |0,38 |- |не одговориле |5.316 |7,49 |- |Вкупно |70.881 |100 |} Во градот и околината живеат голем број [[Македонци]], кои од страна на бугарската држава не се признаваат како посебна етничка заедница и голем дел од нив се запишуваат како Бугари.<ref name=":02" /> Во пописот од 1956 година, кога имало можност за самоопределување на македонски народ, вкупно '''52,18 %''' од населението во Горноџумајската околија се декларирале како Македонци.<ref>[http://www.imir-bg.org/imir/books/malcinstvena%20politika%20na%20BKP.pdf Улрих Бюксеншютц - „Малцинствената политика в България. Политиката на БКП към евреи, роми, помаци и Турци (1944-1989)“, стр. 5] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130520194244/http://www.imir-bg.org/imir/books/malcinstvena%20politika%20na%20BKP.pdf|date=2013-05-20}} ''До днес не e ясно, дали в България има значим брой хора, които се чувстват като “Македонци”, макар резултатите от преброяването през 1956 г. да посочват техния брой на почти 200000 (виж табл. 5). Тези резултати обаче са грубо фалшифицирани - в онова време върху населението на Пирин планина се упражнява масивен натиск да се признаят за “Македонци”.''</ref> На табелата е прикажан бројот на населението во Горна Џумаја за периодот 1934-2011: {| class="wikitable standard" !Година !1934 !1946 !1956 !1965 !1975 !1985 !1992 !2001 !2011 |- !Население |11.145 |16.007 |22.826 |34.177 |50.023 |65.065 |71.476 |71.144 |70.881 |} Последниве години градот бележи пад на населението и според пописот на Националниот статистички институт на Бугарија, по проценките од 31 декември 2018 година, во градот имало 69.178 жители.<ref>[http://www.nsi.bg/bg/content/2975/население-по-области-общини-местоживеене-и-пол Национален статистически институт]</ref> [[Податотека:Blagoevgrad-American_University.jpg|мини|Зградата на Американскиот универзитет во Бугарија]] == Култура == Во Горна Џумаја се наоѓаат два универзитета - Југозападниот и Американскиот. Во градот излегуваат весниците „Струма“ и „Вјара“ и единствениот македонски весник во Бугарија, месечникот „[[Народна Волја]]“. == Личности == * [[Катерина Трајкова Нурџиева]] ([[18 октомври]] [[1922]] - [[12 октомври]] [[2018]]) — македонски национален деец, борец и внука на [[Гоце Делчев]]. *[[Димитар Коштанов]] ([[18 март]] [[1879]] - [[21 мај]] [[1915]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, [[анархист]], член на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и [[Гемиџии|гемиџија]]. *[[Веса Бараковска-Роза]] ([[18 март]] [[1922]] — [[29 јануари]] [[1944]]) — [[Македонци|македонска]] младинска работничка и прва партизанка од [[Пиринска Македонија|Пиринскиот дел на Македонија]] *[[Славејко Ангелов]] ([[1909]] — [[1961]]) — [[Македонци|македонски]] активист. Жртва на [[Комунизам|комунистичкиот]] режим во [[Бугарија]] *[[Чудомир Илиев|Чудомир Ефтимов Илиев]] ( [[1916]] — [[1995]]) — [[Македонци|македонски]] активист. Жртва на [[Комунизам|комунистичкиот]] режим во [[Бугарија]] *[[Бојка Вапцарова]] (1913 - 2003) – [[Публицистика|публицистка]], историчарка на литература, сопруга на [[Никола Вапцаров]] *[[Љубен Најденов]] ([[1930]] - [[1979]]) — македонски архитект *[[Теменуга Симовска]] (1925 - ) — Специјалист по орална хирургија, носител *[[Атанас Кирјаков]] — активист и борец за правата на македонското малцинство *[[Димитар Бербатов]] — бугарски фудбалер == Поврзано == * [[Горноџумајска Котлина]] * [[Горноџумајска Бистрица]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.blagoevgrad.info Портал на Горна Џумаја „Благоевград Инфо“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201118163004/http://blagoevgrad.info/ |date=2020-11-18 }} {{Градови во Бугарија}} {{Општина Горна Џумаја}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Горна Џумаја| ]] [[Категорија:Градови во Пиринска Македонија]] [[Категорија:Општина Горна Џумаја]] 5spgri9d9fe8f895ngpb0twdv2xoax0 0 9256 5630220 5612427 2026-09-20T11:47:27Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630220 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sérandite,_natrolite,_analcime,_aegirine_300-4-2112.JPG|мини|Кристали од [[серандит]], [[натролит]], [[аналцим]] и [[агирин]] од Мон Сен-Илер, Квебек, Канада]] Во [[геологија]]та и [[минералогија]]та, '''минерал''' или '''минерален вид''' — [[Цврста состојба на материјата|цврста]] супстанца со прилично добро дефиниран хемиски состав и специфична [[кристална структура]] што се јавува природно во чиста форма.<ref name="raff">John P. Rafferty, ed. (2011): ''[https://books.google.com/books?id=ervUafk86MIC Minerals]''; p. 1. In the series ''Geology: Landforms, Minerals, and Rocks''. Rosen Publishing Group. {{ISBN|978-1-61530-489-9}}</ref><ref name="wenk">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IcH2liK0JOYC&pg=PA10|title=Minerals: Their Constitution and Origin|last=Wenk|first=Hans-Rudolf|last2=Bulakh|first2=Andrei|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-52958-7|page=10}}</ref> Геолошката дефиниција за минерал нормално ги исклучува соединенијата што се јавуваат само кај живите организми. Сепак, некои минерали често се биогени (како [[калцит]]) или хемиски [[Органско соединение|органски соединенија]] (како [[мелит]]). Покрај тоа, живите организми често синтетизираат неоргански минерали (како [[хидроксилапатит]]) кои се јавуваат и во карпите. Концептот на минерал е различен од [[карпа]]та, која е секој цврст геолошки материјал во голема маса кој е релативно хомоген на доволно голема скала. Карпата може да се состои од еден вид минерал или може да биде агрегат од два или повеќе различни видови минерали, просторно одвоени во различни [[Фаза (термодинамика)|фази]].<ref name="gemrock">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gemrock.net/learn/rocks-minerals/|title=Rocks & Minerals|last=Stephenson|first=Tim|last2=Stephenson|first2=Carolyn|publisher=Creetown Gem Rock Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718191729/https://www.gemrock.net/learn/rocks-minerals/|archive-date=18 July 2019|accessdate=18 July 2019}}</ref> Некои природни цврсти супстанции без дефинирана кристална структура, како што се [[опал]]от или [[Опсидијан|обсидијанот]], поточно се нарекуваат минералоиди.<ref name="rogers">Austin Flint Rogers and Paul Francis Kerr (1942): ''[https://books.google.com/books?id=zjnYAAAAIAAJ Optical mineralogy]'', 2nd ed., p. 374. McGraw-Hill; {{ISBN|978-1-114-10852-3}}. {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230117102039/https://books.google.com/books?id=zjnYAAAAIAAJ|date=2023-01-17}}.</ref> Доколку хемиското соединение се јавува природно со различни кристални структури, секоја структура се смета за различен минерален вид. Така, на пример, [[кварц]]от и [[стишовит]]от се два различни минерали што се состојат од истото соединение, [[силициум диоксид]]. [[Меѓународен минералошки сојуз|Меѓународното минералошко здружение]] (ММЗ) е општо признато стандардно тело за дефиниција и номенклатура на минерални видови. Според податоци од 2025 година, ММЗ признава 6.145 официјални минерални видови.<ref name="IMAMineralsCount">{{Наведена мрежна страница|url=https://cnmnc.units.it/files/editor/IMA_Master_List_(2025-05).pdf|title=IMA List of Minerals|last=Pasero|first=Marco|date=May 2025|publisher=[[International Mineralogical Association|IMA]] Commission on New Minerals, Nomenclature and Classification|archive-url=https://web.archive.org/web/20250604102239/https://cnmnc.units.it/files/editor/IMA_Master_List_(2025-05).pdf|archive-date=4 June 2025|accessdate=8 June 2025|display-authors=etal}}</ref> Хемискиот состав на именуван минерален вид може малку да се менува поради вклучувањето на мали количини на примеси. Специфичните видови на еден вид понекогаш имаат свои конвенционални или официјални имиња.<ref name="MinVar1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/glossary/mineral_variety|title=Definition of mineral variety|publisher=mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302044437/https://www.mindat.org/glossary/mineral_variety|archive-date=2 March 2018|accessdate=1 March 2018}}</ref> На пример, [[аметист]]от е виолетова варијанта на минералниот вид [[кварц]]. Некои минерални видови можат да имаат варијабилни пропорции на два или повеќе [[хемиски елемент]]и кои зафаќаат еквивалентни места во структурата на минералот; на пример, формулата на [[макинавит]] е дадена како {{Хем|(|Fe,Ni|)|9|S|8}}, што значи {{Хем|Fe|''x''|Ni|9-''x''|S|8}}, каде што ''x'' е променлив број помеѓу 0 и 9. Понекогаш минерал со променлив состав се дели на посебни видови, повеќе или помалку произволно, формирајќи минерална група; тоа е случајот со силикатите {{Хем|Ca|''x''|Mg|''y''|Fe|2-''x''-''y''|SiO|4}}, [[Оливин|оливинската група]]. Освен основниот хемиски состав и кристалната структура, '''описот на минералниот вид''' обично ги вклучува неговите вообичаени физички својства како што се хабитус, [[Мосова скала|тврдост]], сјај, [[проѕирност]], боја, огреб, расцеп, [[Прелом (минералогија)|прелом]], систем, зонирање, разделување, специфична тежина, [[магнетизам]], [[флуоресценција]], радиоактивност, како и неговиот вкус или мирис и неговата реакција на [[киселина]].<ref name="2112.d">{{Наведена книга|title=The Ultimate Family Visual Dictionary|url=https://archive.org/details/isbn_9780143419549|publisher=[[DK Pub.]]|year=2012|isbn=978-0-1434-1954-9|location=New Delhi|page=[https://archive.org/details/isbn_9780143419549/page/268 268]–271|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://australian.museum/learn/minerals/properties/|title=Mineral properties - The Australian Museum|work=Australian Museum|accessdate=21 December 2024}}</ref> Минералите се класифицираат според клучните хемиски состојки; двата доминантни системи се Данова класификацијата и [[Никел-Штрунцова класификација|Штрунцовата класификација]]. [[Силикатни минерали|Силикатните минерали]] сочинуваат приближно 90% од [[Земјина кора|Земјината кора]].<ref>{{Наведена книга|title=Manual of mineralogy: (after James D. Dana)|url=https://archive.org/details/manualofmineraloed21klei|last=Klein|first=Cornelis|last2=Hurlbut|first2=Cornelius S. Jr.|date=1993|publisher=Wiley|isbn=0-471-57452-X|edition=21st|location=New York|page=[https://archive.org/details/manualofmineraloed21klei/page/440 440]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/science/mineral-chemical-compound/Silicates|title=Mineral – Silicates|last=Klein|first=Cornelis|date=14 October 2019|work=Encyclopedia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025133427/https://www.britannica.com/science/mineral-chemical-compound/Silicates|archive-date=25 October 2017|accessdate=20 April 2021}}</ref> Други важни минерални групи вклучуваат природни елементи (составени од еден чист елемент) и [[Хемиско соединение|соединенија]] (комбинации од повеќе елементи) имено [[Сулфидни минерали|сулфиди]] (на пр. [[Галенит|галенит ''PbS2'']]), [[Оксидни минерали|оксиди]] (на пр. [[кварц]] SiO₂), халиди (на пр. [[Халит|камена сол ''NaCl₂'']]), [[Карбонатни минерали|карбонати]] (на пр. [[Калцит|калцит ''CaCO₃'']]), [[Сулфатни минерали|сулфати]] (на пр. [[гипс]] CaSO₄ · 2H₂O), [[Силикатни минерали|силикати]] (на пр. ортоклас KAlSi₃O₈), молибдати (на пр. [[вулфенит]] PbMoO₄) и [[Фосфатни минерали|фосфати]] (на пр. пироморфит Pb₅(PO₄)3Cl₂).<ref name="2112.d"/> == Дефиниции == === Меѓународно минералошко здружение === [[Меѓународно минералошко здружение|Меѓународното минералошко здружение]] ги утврдило следниве услови за една супстанција да се смета за посебен минерал:<ref name="nick1998">E. H. Nickel & J. D. Grice (1998): "The IMA Commission on New Minerals and Mineral Names: procedures and guidelines on mineral nomenclature". ''Mineralogy and Petrology'', volume 64, issue 1, pages 237–263. {{DOI|10.1007/BF01226571}}</ref><ref name="Nickel">{{Наведено списание|last=Nickel|first=Ernest H.|date=1995|title=The definition of a mineral|url=https://pubs.geoscienceworld.org/canmin/article-abstract/33/3/689/12679/the-definition-of-a-mineral?redirectedFrom=fulltext|journal=The Canadian Mineralogist|volume=33|issue=3|pages=689–90|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002651/https://pubs.geoscienceworld.org/canmin/article-abstract/33/3/689/12679/the-definition-of-a-mineral?redirectedFrom=fulltext|archive-date=2018-08-25|access-date=2018-04-04}}</ref> # ''Мора да биде природно настаната супстанца формирана од природни геолошки процеси'', на Земјата или други вонземски тела. Ова ги исклучува соединенијата директно и исклучиво генерирани од човечки активности ([[wiktionary:anthropogenic|антропогени]]) или кај живи суштества ([[wiktionary:biogenic|биогени]]), како што се волфрам карбид, [[Бубрежен камен|уринарни калкули]], кристали на [[калциум оксалат]] во растителни ткива и [[Раковина|школки]]. Сепак, супстанциите со такво потекло може да се квалификуваат доколку геолошките процеси биле вклучени во нивното настанување (како што е случајот со [[евенкит]]от, добиен од растителен материјал; или [[таранакит]], од гвано од лилјак ; или [[алперсит]], од рудничка јаловина). Хипотетичките супстанции се исто така исклучени, дури и доколку се предвидува дека ќе се појават во недостапни природни средини како јадрото на Земјата или други планети. # ''Мора да биде цврста супстанца во својата природна појава.'' Главен исклучок од ова правило е природната [[жива]]: таа сè уште е класифицирана како минерал од ММЗ, иако кристализира само под -39&nbsp;°C, бидејќи била вклучена пред да се воспостават денешните правила.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-2647.html|title=Mercury|publisher=Mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107110532/https://www.mindat.org/min-2647.html|archive-date=7 January 2018|accessdate=3 April 2018}}</ref> Водата и [[јаглерод диоксид]]от не се сметаат за минерали, иако често се наоѓаат како опфати во други минерали; но [[Мраз|водениот мраз]] се смета за минерал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-2001.html|title=Ice|publisher=Mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604131947/https://www.mindat.org/min-2001.html|archive-date=4 June 2020|accessdate=3 April 2018}}</ref> # ''Мора да има добро дефинирана кристалографска структура''; или, поопшто, подреден атомски распоред.<ref name="DG2_4">{{Наведена книга|title=Mineralogy and Optical Mineralogy|url=https://archive.org/details/mineralogyoptica0000dyar|last=Melinda Darby Dyar|last2=Mickey E. Gunter|publisher=Mineralogical Society of America|year=2007|isbn=978-0-939950-81-2|pages=[https://archive.org/details/mineralogyoptica0000dyar/page/2 2]–4}}</ref> Ова својство подразбира неколку макроскопски физички својства, како што се кристалната форма, тврдоста и расцепувањето.<ref name="CL13-14">{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 13–14</ref> Исклучува [[озокерит]], [[лимонит]], [[Опсидијан|обсидијан]] и многу други аморфни (некристални) материјали што се јавуваат во геолошки контексти. # ''Мора да има прилично добро дефиниран хемиски состав''. Сепак, одредени кристални супстанции со фиксна структура, но варијабилен состав_, може да се сметаат за еден минерален вид. Честа класа на примери се цврсти раствори како што е [[макинавит]], (Fe, Ni)₉S₈, кој е претежно [[Железо|феро]] сулфид со значителен дел од атомите на железо заменети со атоми на [[никел]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-2512.html|title=Mackinawite|publisher=Mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103005122/https://www.mindat.org/min-2512.html|archive-date=3 January 2019|accessdate=3 April 2018}}</ref> Други примери вклучуваат слоевити кристали со променливо натрупување на слоеви или кристали кои се разликуваат само во правилниот распоред на празнините и супституциите. Од друга страна, некои супстанции кои имаат континуирана серија на состави, може произволно да се поделат на неколку минерали. Типичен пример е [[оливин]]ската група (Mg,Fe₎₂SiO₄, чии крајни членови богати со магнезиум и богати со железо се сметаат за посебни минерали ([[форстерит]] и [[фајалит]]). Деталите на овие правила се донекаде спорни. На пример, неодамна имало неколку предлози за класифицирање на аморфните супстанции како минерали, но тие не биле прифатени од ММЗ. Меѓународниот минералошки сојуз сто така не сака да прифати минерали кои природно се јавуваат само во форма на [[Наночестичка|наночестички]] со пречник од неколку стотици атоми, но не дефинирала минимална големина на кристалот. Некои автори бараат материјалот да биде стабилна или метастабилна цврста материја на [[собна температура]] (25&nbsp;°C).<ref name="DG2_4"/> Сепак, ММЗ бара само супстанцијата да биде доволно стабилна за нејзината структура и состав да бидат добро утврдени. На пример, го препознава меридијанитот (природно присутен хидрат на [[магнезиум сулфат]]) како минерал, иако се формира и е стабилен само под 2&nbsp;°C. Од мај 2025 година, 6.145 минерални видови се одобрени од ММЗ. Тие најчесто се именувани по личност, проследено со место на откривање; имињата засновани на хемиски состав или физички својства се другите две главни групи на етимологии на имиња на минерали.<ref name="DG20-22">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 20–22</ref><ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 556</ref> Повеќето имиња завршуваат на „-ит“; исклучоци се обично имиња кои биле добро воспоставени пред организацијата на минералогијата како дисциплина, на пример дијамант. === Биогени минерали === Тема на спор меѓу геолозите и минералозите е одлуката на [[Меѓународен минералошки сојуз|Меѓународното минералошко здружение]] (ММЗ) да ги исклучи биогените кристални супстанции. На пример, Ловенстам (1981) изјавил дека „''организмите се способни да формираат разновиден спектар на минерали, од кои некои не можат да се формираат неоргански во биосферата''“.<ref name="Lowenstam81">{{Наведено списание|last=H.A.|first=Lowenstam|date=1981|title=Minerals formed by organisms|url=https://archive.org/details/sim_science_1981-03-13_211_4487/page/1126|journal=Science|volume=211|issue=4487|pages=1126–31|bibcode=1981Sci...211.1126L|doi=10.1126/science.7008198|jstor=1685216|pmid=7008198}}</ref> Скинер (2005) ги смета сите цврсти материи за потенцијални минерали и во минералното царство ги вклучува биоминералите, кои според него се оние кои се создаваат преку метаболичките активности на организмите. Скинер ја проширил претходната дефиниција за минерал за да класифицира „елемент или соединение, аморфно или кристално, формирано преку ''биогеохемиски'' процеси“ како минерал.<ref name="Skinner05">{{Наведено списание|last=Skinner|first=H.C.W.|date=2005|title=Biominerals|journal=Mineralogical Magazine|volume=69|issue=5|pages=621–41|bibcode=2005MinM...69..621S|doi=10.1180/0026461056950275}}</ref> Неодамнешните достигнувања во [[генетика]]та со висока резолуција и спектроскопијата на апсорпција на Х-зраци даваат откритија за биогеохемиските односи меѓу [[Микроорганизам|микроорганизмите]] и минералите кои можат да фрлат нова светлина врз ова прашање.<ref name="Skinner05"/> На пример, „Работната група за минералогија и геохемија на животната средина“ нарачана од [[Меѓународен минералошки сојуз|Меѓународното минералошко здружение]] се занимава со минерали во [[хидросфера]]та, [[атмосфера]]та и [[биосфера]]та.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ima-mineralogy.org/WGEMG_objectives.htm|title=Working Group on Environmental Mineralogy and Geochemistry|date=3 August 2011|work=Commissions, working groups and committees|publisher=International Mineralogical Association|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308103719/https://www.ima-mineralogy.org/WGEMG_objectives.htm|archive-date=8 March 2020|accessdate=4 April 2018}}</ref> Опсегот на групата вклучува микроорганизми што формираат минерали, кои постојат на речиси секоја карпа, почва и површина на честички што се протега низ целиот свет до длабочина од најмалку 1600 метри под [[Океанско дно|морското дно]] и 70 километри во [[стратосфера]]та (веројатно влегувајќи во [[мезосфера]]та).<ref name="Takai10">{{Наведена книга|title=Origins and Evolution of Life: An Astrobiological Perspective|last=Takai|first=K.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49459-5|editor-last=Gargaud|editor-first=M.|location=Cambridge|pages=469–86|chapter=Limits of life and the biosphere: Lessons from the detection of microorganisms in the deep sea and deep subsurface of the Earth.|editor-last2=Lopez-Garcia|editor-first2=P.|editor-last3=Martin|editor-first3=H.}}</ref><ref name="Roussel08">{{Наведено списание|last=Roussel|first=E.G.|last2=Cambon Bonavita|first2=M.|last3=Querellou|first3=J.|last4=Cragg|first4=B.A.|last5=Prieur|first5=D.|last6=Parkes|first6=R.J.|last7=Parkes|first7=R.J.|date=2008|title=Extending the Sub-Sea-Floor Biosphere|url=https://archimer.ifremer.fr/doc/00000/4209/|journal=Science|volume=320|issue=5879|page=1046|bibcode=2008Sci...320.1046R|doi=10.1126/science.1154545|pmid=18497290|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20200510114404/https://archimer.ifremer.fr/doc/00000/4209/|archive-date=2020-05-10|access-date=2019-02-01}}</ref><ref name="Pearce09">{{Наведено списание|last=Pearce|first=D.A.|last2=Bridge|first2=P.D.|last3=Hughes|first3=K.A.|last4=Sattler|first4=B.|last5=Psenner|first5=R.|last6=Russel|first6=N.J.|date=2009|title=Microorganisms in the atmosphere over Antarctica|journal=FEMS Microbiology Ecology|volume=69|issue=2|pages=143–57|bibcode=2009FEMME..69..143P|doi=10.1111/j.1574-6941.2009.00706.x|pmid=19527292|doi-access=free}}</ref> Биогеохемиските циклуси придонеле за формирање на минерали во текот на изминатите милијарди години. Микроорганизмите можат да ги таложат металите од [[раствор]]от, придонесувајќи за формирање на [[Руда|рудни]] наслаги. Тие исто така можат да го [[Катализа|катализираат]] растворањето на минералите.<ref name="Newman02">{{Наведено списание|last=Newman|first=D.K.|last2=Banfield|first2=J.F.|date=2002|title=Geomicrobiology: How Molecular-Scale Interactions Underpin Biogeochemical Systems|url=https://archive.org/details/sim_science_2002-05-10_296_5570/page/n108|journal=Science|volume=296|issue=5570|pages=1071–77|bibcode=2002Sci...296.1071N|doi=10.1126/science.1010716|pmid=12004119}}</ref><ref name="Warren03">{{Наведено списание|last=Warren|first=L.A.|last2=Kauffman|first2=M.E.|date=2003|title=Microbial geoengineers|url=https://archive.org/details/sim_science_2003-02-14_299_5609/page/n68|journal=Science|volume=299|issue=5609|pages=1027–29|doi=10.1126/science.1072076|jstor=3833546|pmid=12586932}}</ref><ref name="González-Muñoz10">{{Наведено списание|last=González-Muñoz|first=M.T.|last2=Rodriguez-Navarro|first2=C.|last3=Martínez-Ruiz|first3=F.|last4=Arias|first4=J.M.|last5=Merroun|first5=M.L.|last6=Rodriguez-Gallego|first6=M.|year=2010|title=Bacterial biomineralization: new insights from Myxococcus-induced mineral precipitation|journal=Geological Society, London, Special Publications|volume=336|issue=1|pages=31–50|bibcode=2010GSLSP.336...31G|doi=10.1144/SP336.3}}</ref> Пред да бидат наведени од [[Меѓународен минералошки сојуз|Меѓународното минералошко здружение]], биле откриени, именувани и објавени над 60 биоминарели.<ref name="Veis90">{{Наведено списание|last=Veis|first=A.|date=1990|title=Biomineralization. Cell Biology and Mineral Deposition. by Kenneth Simkiss; Karl M. Wilbur On Biomineralization. by Heinz A. Lowenstam; Stephen Weiner|url=https://archive.org/details/sim_science_1990-03-02_247_4946/page/n126|journal=Science|volume=247|issue=4946|pages=1129–30|bibcode=1990Sci...247.1129S|doi=10.1126/science.247.4946.1129|jstor=2874281|pmid=17800080}}</ref> Овие минерали (подмножество табелирано во Ловенстам (1981)) се сметаат за вистински минерали според дефиницијата на Скинер (2005). Овие биоминарели не се наведени во официјалниот список на имиња на минерали на [[Меѓународен минералошки сојуз|Меѓународното минералошко здружение]]; сепак, многу од овие претставници на биоминарели се распространети меѓу 78-те класи на минерали наведени во моделот за Дановата класификација. Дефиницијата за минерал на Скинер (2005) го зема предвид ова прашање, наведувајќи дека минералот може да биде кристален или аморфен. Иако биоминералите не се најчестата форма на минерали,<ref name="Hefferan10">{{Наведена книга|title=Earth Materials|url=https://archive.org/details/earthmaterials0000heff|last=K.|first=Hefferan|last2=J.|first2=O'Brien|date=2010|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4443-3460-9}}</ref> тие помагаат да се дефинираат границите на тоа што претставува вистински минерал. Формалната дефиниција на Никел (1995) очигледно ја споменува кристалноста како клучна за дефинирање на супстанција како минерал. Статија од 2011 година го дефинира икосаедритот, легура на алуминиум-железо-бакар, како минерал; именуван според неговата единствена природна икосаедрална симетрија, тој е квазикристал. За разлика од вистинскиот кристал, квазикристалите се подредени, но не се периодични.<ref>{{Наведено списание|last=Bindi|first=L.|author-link=Luca Bindi|last2=Paul J. Steinhardt|last3=Nan Yao|last4=Peter J. Lu|date=2011|title=Icosahedrite, Al₆₃Cu₂₄Fe₁₃, the first natural quasicrystal|journal=American Mineralogist|volume=96|issue=5–6|pages=928–31|bibcode=2011AmMin..96..928B|doi=10.2138/am.2011.3758}}</ref> === Минерален склопување === Минералниот асамблаж или склопување е дефинирано од Mindat.org како „Секој збир на минерали во карпа, без разлика дали се во [[Хемиска рамнотежа|[хемиска] рамнотежа]] или не“,<ref name="mindat">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/glossary/mineral_assemblage|title=Definition of mineral assemblage|work=[[Mindat.org]]|publisher=[[Hudson Institute of Mineralogy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250821033237/https://www.mindat.org/glossary/mineral_assemblage|archive-date=21 August 2025|accessdate=21 August 2025}}</ref> додека ''[[Енциклопедија Британика]]'' вели „Терминот асамблаж често се применува за сите минерали вклучени во карпата, но посоодветно е да се користи за оние минерали кои се во рамнотежа (и се познати поконкретно како рамнотежен асамблаж)“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/science/mineral-chemical-compound/Mineral-associations-and-phase-equilibrium|title=Associations, Phase Equilibrium, Crystallization|last=Klein|first=Cornelis|date=8 August 2025|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=21 August 2025}}</ref> Терминот често е префиксиран од други термини што го опишуваат неговото формирање. == Карпи, руди и скапоцени камења == [[Податотека:Sillimanite-199671.jpg|мини|[[Шкрилец]] е [[метаморфна карпа]] која се карактеризира со изобилство на плочести минерали. Во овој пример, карпата има истакнати силиманитни порфиробласти со големина до 3 сантиметри.]] [[Карпа]]та претставува агрегат од еден или повеќе минерали <ref name="ChL15-16">{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 15–16</ref> или минералоиди. Некои карпи, како што се [[варовник]]от или [[кварцит]]от, се составени првенствено од еден минерал – [[калцит]] или [[арагонит]] во случај на варовник, и [[кварц]] во вториот случај.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 719–21</ref><ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 747–48</ref> Другите карпи можат да се дефинираат според релативните изобилства на клучни (есенцијални) минерали; [[гранит]]от е дефиниран според пропорциите на кварц, [[Фелдспат|алкален фелдспат]] и [[Плагиоклас|плагиокласен фелдспат]].<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 694–96</ref> Другите минерали во карпата се нарекуваат ''помошни минерали'' и не влијаат многу на составот на карпата. Карпите исто така можат да бидат составени целосно од неминерален материјал; [[јаглен]]от е седиментна карпа составена првенствено од органски добиен јаглерод.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 728–30</ref> Во карпите, некои видови и групи на минерали се многу позастапени од другите; тие се нарекуваат ''минерали кои формираат карпи''. Главни примери за нив се кварцот, [[фелдспат]]ите, [[лискун]]ите, [[амфибол]]ите, [[пироксен]]ите, [[оливин]]ите и [[калцит]]от; освен последниот, сите овие минерали се силикати.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 15</ref> Генерално, околу 150 минерали се сметаат за особено важни, без разлика дали во однос на нивното изобилство или естетска вредност во однос на собирањето.<ref name="ChL14">{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 14</ref> Комерцијално вредните минерали и карпи, освен скапоцените камења, металните руди или минералните горива, се нарекуваат [[индустриски минерали]].<ref>{{Наведена книга|title=Glossary of geology.|date=1997|publisher=American Geological Institute|isbn=0-922152-34-9|editor-last=Jackson|editor-first=Julia A.|edition=Fourth|location=Alexandria, Virginia|chapter=Industrial mineral}}</ref> На пример, [[мусковит]]от, бел [[лискун]], може да се користи за прозорци (понекогаш се нарекува и шкрилец), како полнач или како изолатор. {{Sfn|Nesse|2000}} [[Руда|Рудите]] се минерали кои имаат висока концентрација на одреден елемент, обично метал. Примери се [[цинабар]] (HgS), руда на жива; [[сфалерит]] (ZnS), руда на цинк; [[каситерит]] (SnO₂), руда на калај; и [[колеманит]], руда на [[Бор (елемент)|бор]]. [[Скапоцен камен|''Скапоцените камења'']] се минерали со украсна вредност и се разликуваат од нескапоцените камења според нивната убавина, издржливост и обично реткост. Постојат околу 20 видови минерали кои се квалификуваат како минерали од скапоцени камења, кои сочинуваат околу 35 од најчестите скапоцени камења. Скапоцените минерали често се присутни во неколку варијанти, па затоа еден минерал може да биде причина за неколку различни скапоцени камења; на пример, [[рубин]]от и [[сафир]]от се [[корунд]], Al₂O_3. <ref name="ChL14-15">{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 14–15</ref> == Етимологија == Првата позната употреба на зборот „минерал“ во [[Англиски јазик|англискиот јазик]] ([[Средноанглиски јазик|средноанглиски]]) потекнува во 15 век. Зборот потекнува од средновековниот латински ''minerale'', од {{Јаз|la|minera}}, рудник, руда. Зборот „вид“ потекнува од латинскиот ''збор species'', „посебен вид, род или тип со посебен изглед или изглед“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.etymonline.com/word/species|title=Online Etymology Dictionary|last=Harper|first=Douglas|work=etymonline|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329120746/https://www.etymonline.com/word/species|archive-date=29 March 2018|accessdate=28 March 2018}}</ref> == Хемија == [[Податотека:Hubnerite-Quartz-216455.jpg|мини|[[Хибнерит]], крајниот член богат со манган од серијата [[волфрамит]]и, со ситен кварц во позадина]] Големото количество и разновидноста на минералите се контролираат директно од нивниот хемиски состав, кое пак зависи од изобилството на елементи во Земјата. Поголемиот дел од набљудуваните минерали се добиени од [[Земјина кора|Земјината кора]]. Осум елементи сочинуваат најголем дел од клучните компоненти на минералите, поради нивното изобилство во кората. Овие осум елементи, кои сочинуваат над 98% од кората по тежина, се, по редослед на намалување на изобилството: [[кислород]], [[силициум]], [[алуминиум]], [[железо]], [[магнезиум]], [[калциум]], [[натриум]] и [[калиум]]. Кислородот и силициумот се убедливо двата најважни – кислородот сочинува 47% од кората по тежина, а силициумот учествува со 28%.<ref name="DG4-7">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 4–7</ref> Минералите кои се формираат се оние кои се најстабилни на температурата и притисокот на формирање, во рамките на ограничувањата наметнати од хемијата на матичната материја.<ref>{{Наведена книга|title=Mineralogy for amateurs.|url=https://archive.org/details/mineralogyforama0000john|last=Sinkankas|first=John|date=1964|publisher=Van Nostrand|location=Princeton, N.J.|page=[https://archive.org/details/mineralogyforama0000john/page/237 237]}}</ref> На пример, кај поголемиот број на магматски карпи, алуминиумот и алкалните метали (натриум и калиум) што се присутни првенствено се наоѓаат во комбинација со кислород, силициум и калциум како минерали на [[фелдспат]]. Меѓутоа, доколку карпата е невообичаено богата со алкални метали, нема да има доволно алуминиум за да се комбинира со целиот натриум како фелдспат, а вишокот натриум ќе формира содни амфиболи како што е [[рибекит]]. Доколку изобилството на алуминиум е невообичаено високо, вишокот алуминиум ќе формира [[мусковит]] или други минерали богати со алуминиум.<ref>{{Наведена книга|title=Petrology: igneous, sedimentary, and metamorphic.|url=https://archive.org/details/petrologyigneous0000blat_2edi|last=Blatt|first=Harvey|last2=Tracy|first2=Robert J.|date=1996|publisher=W.H. Freeman|isbn=0-7167-2438-3|edition=2nd|location=New York|page=[https://archive.org/details/petrologyigneous0000blat_2edi/page/185 185]}}</ref> Доколку силициумот е дефицитарен, дел од фелдспатот ќе биде заменет со фелдспатоиди. {{Sfn|Nesse|2000}} Прецизните предвидувања за тоа кои минерали ќе бидат присутни во карпа со одреден состав формирана на одредена температура и притисок бараат сложени термодинамички пресметки. Сепак, приближни проценки можат да се направат со користење на релативно едноставни правила, како што е [[Нормативна минералогија|Нормативната минералогија]], која дава разумни проценки за вулканска карпа формирана од сува магма.<ref>{{Наведена книга|title=Principles of igneous and metamorphic petrology|last=Philpotts|first=Anthony R.|last2=Ague|first2=Jay J.|date=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-88006-0|edition=2nd|location=Cambridge, UK|pages=133–137}}</ref> Хемискиот состав може да варира помеѓу видовите на крајни членови од серијата [[Цврст раствор|цврсти раствори]]. На пример, [[плагиоклас]]ните [[фелдспат]]и сочинуваат постојана серија од [[албит]] на крајни членови богат со [[натриум]] (NaAlSi₃O₈) до [[анортит]] богат со [[калциум]] (CaAl₂Si₂O₈) со четири препознатливи средни варијанти меѓу нив (дадени по редослед од натриум до калциум богат): [[олигоклас]], [[андезин]], [[лабрадорит]] и [[битовнит]].<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 586</ref> Други примери на серии вклучуваат оливинската серија од форстерит богат со магнезиум и фајалит богат со железо, и [[волфрамит]] серија од [[хибнерит]] богат со [[манган]] и [[ферберит]] богат со железо. {{Sfn|Nesse|2000}} Хемиската [[Супституција (хемија)|супституција]] и координативните полиедри ја објаснуваат оваа заедничка карактеристика на минералите. Во природата, минералите не се чисти супстанции и се контаминирани со какви било други елементи присутни во дадениот хемиски систем. Како резултат на тоа, можно е еден елемент да биде заменет со друг.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 141</ref> Хемиската супституција ќе се случи помеѓу јони со слична големина и полнеж; на пример, K⁺ нема да го замени Si4⁺ поради хемиски и структурни некомпатибилности предизвикани од голема разлика во големината и полнежот. Чест пример за хемиска супституција е оној на Si4 ⁺ со Al3⁺, кои се блиски по полнеж, големина и количество во кората. Во примерот на плагиокласи, постојат три случаи на супституција. Момироците се сите рамковни силикати, кои имаат однос силициум-кислород од 2:1, а просторот за други елементи е даден со супституција на Si4⁺ со Al₃⁺ за да се добие основна единица од [AlSi₃O₈] ⁻; без супституција, формулата би била избалансирана по полнеж како SiO₂, давајќи кварц.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 14</ref> Значењето на ова структурно својство ќе биде дополнително објаснето со координативни полиедри. Втората замена се јавува помеѓу Na⁺ и Ca2⁺; сепак, разликата во полнежот мора да се земе предвид со втора замена на Si4⁺ со Al3⁺.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 585</ref> Координативните полиедри се геометриски претстави за тоа како катјон е опкружен со анјон. Во минералогијата, координативните полиедри обично се разгледуваат во однос на кислородот, поради неговото големо количество во кората. Основната единица на силикатните минерали е силициумскиот тетраедар – еден Si⁴⁺опкружен со четири O²⁻. Алтернативен начин за опишување на координацијата на силикат е со број: во случајот на тетраедарот на силициум, се вели дека силициумот има координативен број од 4. Различните катјони имаат специфичен опсег на можни координативни броеви; за силициумот, тој е скоро секогаш 4, освен за минерали под многу висок притисок каде што соединението е компресирано така што силициумот е во шесткратна (октаедарска) координација со кислород. Поголемите катјони имаат поголеми координативни броеви поради зголемувањето на релативната големина во споредба со кислородот (последната [[Атомска орбитала|орбитална подобвивка]] на потешките атоми е исто така различна). Промените во координативните броеви доведуваат до физички и минералошки разлики; на пример, при висок притисок, како на пример во [[Плашт (геологија)|плаштот]], многу минерали, особено силикати како што се [[оливин]] и [[гранат]], ќе се променат во [[перовскитна структура]], каде што силициумот е во октаедарска координација. Други примери се алумосиликатите [[Кијанит|цијанит]], [[андалузит]] и [[силиманит]] (полиморфи, бидејќи ја делат формулата Al₂SiO₅), кои се разликуваат по координативниот број на Al³⁺_; овие минерали се менуваат еден од друг како одговор на промените во притисокот и температурата. Во случај на силикатни материјали, замената на Si4⁺ со Al3⁺ овозможува различни минерали поради потребата за балансирање на полнежите.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 12–17</ref> Бидејќи осумте најчести елементи сочинуваат над 98% од Земјината кора, малите количини на другите елементи што се типично присутни се заменуваат со вообичаените минерали кои формираат карпи. Карактеристичните минерали на поголемиот број на елементи се доста ретки, и се наоѓаат единствено таму каде што овие елементи се концентрирани преку геолошки процеси, како што е хидротермалната циркулација, до тој степен што повеќе не можат да се сместат во вообичаените минерали. {{Sfn|Sinkankas|1964}} [[Податотека:Kaolinite-Orthoclase-lw18c.jpg|мини|Кога минералите реагираат, производите понекогаш ќе ја добијат формата на реагенсот; минералот што се добива се нарекува псевдоморф на (или по) реагенсот. Овде е прикажан псевдоморф на [[каолинит]] по ортокласот. Овде, псевдоморфот го зачувал Карлсбадското двојништво вообичаено кај ортокласите.]] Промените во температурата, притисокот и составот ја менуваат минералогијата на примерокот од карпата. Промените во составот можат да бидат предизвикани од процеси како што се атмосферски влијанија или [[метасоматизам]] (хидротермална промена). Промените во температурата и притисокот се јавуваат кога карпата домаќин претрпува [[Тектоника на плочите|тектонско]] или [[магма]]тско движење во различни физички режими. Промените во [[Термодинамика|термодинамичките]] услови го прават поволно минералните сојузи да реагираат едни со други за да произведат нови минерали; како такви, можно е две карпи да имаат иста или многу слична хемија на карпата без да имаат слична минералогија. Овој процес на минералошка промена е поврзан со циклусот на карпата. Пример за серија минерални реакции е прикажан на следниов начин.<ref name="DG549">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 549</ref> Ортокласниот фелдспат (KAlSi₃O₈) е минерал кој најчесто се наоѓа во [[гранит]], плутонска [[магматска карпа]]. Кога е изложен на атмосферски влијанија, реагира и формира [[каолинит]] (Al₂Si₂O₅(OH)₄, седиментен минерал, и [[силициумска киселина]]): : 2 KAlSi₃O₈ + 5 H₂O + 2 H⁺ → Al₂Si₂O₅(OH)₄ + 4 H₂SiO₃ + 2 K⁺ Под услови на метаморфна состојба со низок степен, каолинитот реагира со [[кварц]] за да формира [[пирофилит]] : (Al₂Si₄O₁₀(OH)₂):Al₂Si₂O₅(OH)₄ + SiO₂ → Al₂Si₄O₁₀(OH)₂ + H₂O Како што се зголемува метаморфниот степен, пирофилитот реагира за да формира [[Кијанит|цијанит]] и кварц: Al₂Si₄O₁₀(OH)₂ → Al₂SiO₅ + 3 SiO₂ + H₂O : Алтернативно, минералот може да ја промени својата кристална структура како последица на промените во температурата и притисокот без да реагира. На пример, кварцот ќе се претвори во различни од неговите SiO₂ [[Кристален полиморфизам|полиморфи]], како што се [[тридимит]] и [[кристобалит]] на високи температури, а [[коезит]] на висок притисок.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 579</ref> == Физички својства == Класификацијата на минералите се движи од едноставни до тешки. Еден минерал може да се распознае според неколку физички својства, од кои некои се доволни за целосно распознавање без двоумење. Во други случаи, минералите можат да се класифицираат само со посложена [[Оптичка минералогија|оптичка]], [[Аналитичка хемија|хемиска]] или анализа на дифракција на Х-зраци; овие методи, сепак, можат да бидат скапи и да одземаат многу време. Физичките својства што се применуваат за класификација вклучуваат кристална структура и [[Хабитус (минералогија)|хабитус]], тврдост, сјај, дијафанија, боја, линии, расцепување и кршење и специфична тежина. Други помалку општи тестови вклучуваат [[флуоресценција]], [[фосфоресценција]], [[магнетизам]], [[Радиоактивен распад|радиоактивност]], издржливост (одговор на механички предизвикани промени на обликот или формата), [[Пиезоелектричен ефект|пиезоелектрицитет]] и реактивност на разредени [[Киселина|киселини]].<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 22–23</ref> === Кристална структура и хабитус === [[Податотека:Topaz-235220.jpg|десно|мини|[[Топаз]] има карактеристична орторомпска издолжена кристална форма.]] [[Кристална структура|Кристалната структура]] претставува резултат на уредниот геометриски просторен распоред на атомите во внатрешната структура на минералот. Оваа кристална структура се основа на правилен внатрешен атомски или [[јон]]ски распоред кој често се изразува во геометриската форма што ја добива кристалот. Дури и кога минералните зрна се премногу мали за да се видат или се со неправилна форма, основната кристална структура е секогаш периодична и може да се одреди со дифракција на [[рендгенски зраци]]. Минералите обично се опишуваат според нивната содржина на симетрија. Кристалите се ограничени на [[Кристалографска точковна група|32 точки]], кои се разликуваат по нивната симетрија. Овие групи се класифицираат во пошироки категории, од кои најопфатни се шесте кристални семејства.<ref name="DG69-80">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 69–80</ref> Овие семејства можат да се опишат со релативните должини на трите кристалографски оски и аглите меѓу нив; овие односи одговараат на операциите на симетрија кои ги дефинираат потесните групи точки. Тие се соберени подолу; a, b и c ги претставуваат оските, а α, β, γ го претставуваат аголот спротивен на соодветната кристалографска оска (на пр. α е аголот спротивен на a-оската, [[wiktionary:viz.|односно]] аголот меѓу оските b и c):<ref name="DG69-80"/> {| class="wikitable" !Кристално семејство ! Должини ! Агли ! Вообичаени примери |- | [[Коцкест кристален систем|Коцкесто]] | а = б = в | α = β = γ = 90° | [[Гранат]], [[халит]], [[пирит]] |- | [[Четириаголен кристален систем|Четириаголно]] | a = b ≠ c | α = β = γ = 90° | [[Рутил]], [[циркон]], [[андалузит]] |- | [[Орторомпски кристален систем|Орторомпско]] | а ≠ б ≠ в | α = β = γ = 90° | [[Оливин]], [[арагонит]], [[Пироксен|ортопироксени]] |- | [[Шестоаголен кристален систем|Шестоаголно]] | a = b ≠ c | α = β = 90°, γ = 120° | [[Кварц]], [[калцит]], [[турмалин]] |- | [[Моноклински кристален систем|Моноклинско]] | а ≠ б ≠ в | α = γ = 90°, β ≠ 90° | [[Пироксен|Клинопироксени]], [[ортоклас]], [[гипс]] |- | [[Триклински кристален систем|Триклинско]] | а ≠ б ≠ в | α ≠ β ≠ γ ≠ 90° | [[Анортит]], [[албит]], [[Кијанит|цијанит]] |} Шестоаголното кристално семејство е исто така поделено на два кристални ''системи''&nbsp;– триаголно, кое има тројна оска на симетрија, и шестоаголно, кој има шестократна оска на симетрија. Хемијата и кристалната структура заедно го дефинираат минералот. Со ограничување на 32 точкасти групи, минералите со различна хемија може да имаат иста кристална структура. На пример, [[халит]]от (NaCl), [[галенит]]от (PbS) и [[периклас]]от (MgO) сите припаѓаат на шестоаголна точкаста група (изометриско семејство), бидејќи имаат слична [[стехиометрија]] помеѓу нивните различни составни елементи. Спротивно на тоа, [[Кристален полиморфизам|полиморфите]] се групирања на минерали кои делат хемиска формула, но имаат различна структура. На пример, [[пирит]] и [[марказит]], двата железни сулфиди, ја имаат формулата FeS₂; сепак, првиот е изометричен, додека вториот е орторомпски. Овој полиморфизам се протега на други сулфиди со генеричка формула AX₂; овие две групи се колективно познати како пиритни и марказитни групи.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 654–55</ref> Полиморфизмот може да се прошири и надвор од чистата содржина на симетрија. Алумосиликатите се група од три минерали – [[Кијанит|цијанит]], [[андалузит]] и [[Силиманит|силиманит&nbsp;]]– кои ја делат хемиската формула Al₂SiO₅. Кианитот е триклински, додека андалузитот и силиманитот се орторомпски и припаѓаат на дипирамидалната точкаста група. Овие разлики произлегуваат од тоа како алуминиумот е координиран во кристалната структура. Во сите минерали, еден алуминиумски јон е секогаш во шесткратна координација со кислород. Силициумот, како општо правило, е во четирикратна координација во сите минерали; исклучок е случај како [[стишовит]]от (SiO₂, кварцен полиморф со ултра висок притисок со рутилна структура).<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 581</ref> Во кијанитот, вториот алуминиум е во шесткратна координација; неговата хемиска формула може да се изрази како Al^[6]Al^[6]SiO₅, за да ја одрази неговата кристална структура. Андалузитот го има вториот алуминиум во петкратна координација (Al^[6]Al^[5]SiO₅), а силиманитот го има во четирикратна координација (Al^[6]Al^[4]SiO₅).<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 631–32</ref> Разликите во кристалната структура и хемијата во голема мера влијаат врз другите физички својства на минералот. Јаглеродните алотропи [[дијамант]] и [[графит]] имаат многу различни својства; дијамантот е најтврдата природна супстанца, има адамантински сјај и припаѓа на изометриското кристално семејство, додека графитот е многу мек, има масен сјај и кристализира во шестоаголното семејство. Оваа разлика се објаснува со разликите во сврзувањето. Кај дијамантот, јаглеродите се во sp³ хибридни орбитали, кое оззначува дека тие формираат рамка каде што секој јаглерод е ковалентно врзан за четири соседи на тетраедарски начин; од друга страна, графитот е составен од листови од јаглероди во sp² хибридни орбитали, каде што секој јаглерод е ковалентно поврзан само за три други. Овие листови се држат заедно со многу послаби вандервалсови сили, а ова несовпаѓање се преведува во големи макроскопски разлики.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 166</ref> [[Податотека:Spinel-4mb4c.jpg|мини|Контактни близнаци, како што се гледа кај [[шпинел]]]] [[Сраснување (минералогија)|Сраснувањето]] е меѓусебно растење на два или повеќе кристали од еден минерален вид. Геометријата на сраснувањето или близнењето е контролирана од симетријата на минералот. Како резултат на тоа, постојат неколку видови близнаци, вклучувајќи контактни близнаци, мрежести близнаци, геникулирани близнаци, пенетрациски близнаци, циклични близнаци и полисинтетски близнаци. Контактните, или едноставни близнаци, се состојат од два кристали споени во рамнина; овој вид сраснување е чест кај шпинелот. Мрежестите близнаци, вообичаени кај рутилот, се меѓусебно поврзани кристали кои личат на мрежа. Геникулираните близнаци имаат свиок во средината што е предизвикан од почетокот на близнакот. Пенетрациските близнаци се состојат од два единечни кристали кои прераснале еден во друг; примери за ова сраснување вклучуваат [[ставролит]]ни близнаци во облик на крст и Карлсбадско сраснување кај ортокласата. Цикличните близнаци се предизвикани од повторено сраснување околу оска на ротација. Овој вид збратимување се јавува околу три, четири, пет, шест или осумкратни оски, а соодветните модели се нарекуваат тројки, четворки, петки, шестки и осумки. Шестличните близнаци се вообичаени кај арагонитот. Полисинтетичките близнаци се слични на цикличните близнаци преку присуството на повторувачко сраснување; сепак, наместо да се случува околу ротациона оска, полисинтетичкото сраснување се случува по паралелни рамнини, обично на микроскопско ниво.<ref name="DG4143">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 41–43</ref><ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 39</ref> Кристалниот хабитус се однесува на целокупниот облик на агрегатниот кристал на кој било минерал. За да се опише ова својство се употребуваат неколку термини. Вообичаените навики вклучуваат [[Игличеста форма (кристален хабитус)|игличести]], што ги опишува кристалите во форма на игла како кај [[натролит]]от; дендритична (дрвен модел) е честа појава кај [[Природен бакар|природниот бакар]] или [[Злато|природното злато]] со основна маса (матрица); екватна, што е типично за [[гранат]] ; призматична (издолжена во една насока) како што се гледа кај [[Сподумен|кунзитот]] или [[Антимонит|стибнитот]]; гроздеста (како грозје) што се гледа кај [[халцедон]]от; влакнеста, што има кристали во форма на влакна како што се гледа кај [[воластонит]]от; плочеста, што се разликува од сечивата, по тоа што првата е плочеста, додека втората има дефинирано издолжување како што се гледа кај [[мусковит]]от; и масивна, што нема дефинитивна форма како што се гледа кај [[карналит]]от. Поврзано со кристалната форма, квалитетот на кристалните површини е дијагностички за некои минерали, особено со петрографски микроскоп. Еуедралните (правилни) кристали имаат дефинирана надворешна форма, додека неправилните кристали немаат; тие средни форми се нарекуваат субхедрални.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 32–39</ref><ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 38</ref> === Тврдост === [[Податотека:Rough_diamond.jpg|десно|мини|Дијамантот е најтврдиот природен материјал и има Мосова тврдост од 10.]] Тврдоста на минералот дефинира колку може да се спротивстави на гребење или вдлабнување. Ова физичко својство е контролирано од хемискиот состав и [[Кристална структура|кристалната структура]] на минералот. Најчесто користената скала за мерење е [[Мосова скала|Мосовата скала]] на тврдост, која ја мери отпорноста на гребење. Дефинирана со десет показатели, минерал со повисок показател ги гребе оние под него. Скалата се движи од талк, [[Силикатни минерали|филосиликат]], до дијамант, јаглероден полиморф кој е најтврдиот природен материјал. Скалата е дадена подолу:<ref name="DG2829">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 28–29</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Мосова цврстина !Минерал !Хемиска формула !Апсолутна цврстина !Слика |- |'''1''' |[[талк]] |Mg₃Si₄O₁₀(OH)₂ |1 |[[Податотека:Talc_block.jpg|100x100пкс]] |- |'''2''' |[[гипс]] |CaSO₄·2H₂O |3 |[[Податотека:Gypse_Arignac.jpg|100x100пкс]] |- |'''3''' |[[калцит]] |CaCO₃ |9 |[[Податотека:Calcite-sample2.jpg|100x100пкс]] |- |'''4''' |[[флуорит]] |CaF₂ |21 |[[Податотека:Fluorite_with_Iron_Pyrite.jpg|100x100пкс]] |- |'''5''' |[[апатит]] |Ca₅(PO₄)₃(OH^–,Cl^–,F^–) |48 |[[Податотека:Apatite_Canada.jpg|127x127пкс]] |- |'''6''' |[[ортоклаз]] |KAlSi₃O₈ |72 |[[Податотека:OrthoclaseBresil.jpg|100x100пкс]] |- |'''7''' |[[кварц]] |SiO₂ |100 |[[Податотека:Quartz_Brésil.jpg|100x100пкс]] |- |'''8''' |[[топаз]] |Al₂SiO₄(OH^–,F^–)₂ |200 |[[Податотека:Topaz_cut.jpg|100x100пкс]] |- |'''9''' |[[корунд]] |Al₂O₃ |400 |[[Податотека:Cut_Ruby.jpg|100x100пкс]] |- |'''10''' |[[дијамант]] |C |1600 |[[Податотека:Rough_diamond.jpg|100x100пкс]] |} [[Податотека:Mohs-Hardness-Graph.svg|алт=Mohs Scale versus Absolute Hardness|десно|безрамка|Мосова скала наспроти апсолутна тврдост]] Тврдоста на минералот е функција од неговата структура. Тврдоста не е постојано константна за сите кристалографски насоки; кристалографската слабост ги прави некои насоки помеки од другите. Пример за оваа варијабилност на тврдоста постои кај цијанитот, кој има Мосова тврдост од 5 паралелно со [001], но 7 паралелно со [100].<ref name="Kyanite">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-2303.html|title=Kyanite|publisher=[[Mindat.org]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914132555/https://www.mindat.org/min-2303.html|archive-date=14 September 2019|accessdate=3 April 2018}}</ref> Други скали ги вклучуваат овие;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://matmatch.com/learn/process/hardness-comparison|title=Hardness: Vickers, Rockwell, Brinell, Mohs, Shore and Knoop - Matmatch|work=matmatch.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004171353/https://matmatch.com/learn/process/hardness-comparison|archive-date=4 October 2021|accessdate=4 October 2021}}</ref> * [[Шорова тврдост]]<ref>{{cite web|url=http://www.calce.umd.edu/general/Facilities/Hardness_ad_.htm#3.5|title=Hardness|date=7 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707141201/http://www.calce.umd.edu/general/Facilities/Hardness_ad_.htm#3.5|archive-date=2007-07-07|access-date=4 October 2021}}</ref> * [[Роквеловата скала]] * [[Викерсова тврдост]] * [[Бринелова тврдост|Бринелова скала]] === Сјај и проѕирност === [[Податотека:Pyrite_2.jpg|мини|[[Пирит]]от има метален сјај.]] Сјајот покажува како светлината се одбива од површината на минералот, во однос на неговиот квалитет и напнатост. Постојат бројни квалитативни термини што се употребуваат за да се опише ова својство, кои се поделени во метални и неметални категории. Металните и подметалните минерали имаат висока рефлективност како металот; примери на минерали со овој сјај се [[галенит]] и пирит. Неметалните ги вклучуваат: адамантин, како кај [[дијамант]]от; стаклен, кој е стаклен сјај многу чест кај силикатни минерали; бисерен, како кај [[талк]]от и [[апофилит]]от; смолест, како кај членовите на гранатната група; свиленкаст, кој е чест кај влакнести минерали како што е азбестиот хризотил. [[Проѕирност]]а на минералот ја опишува способноста на светлината да поминува низ него. Проѕирните минерали не го намалуваат интензитетот на светлината што минува низ нив. Пример за проѕирен минерал е [[мусковит]]от (калиумов лискун); некои сорти се доволно бистри за да се користат за прозорци. Проѕирните минерали дозволуваат да помине дел од светлината, но помалку од оние што се проѕирни. [[Жадеит]] и [[нефрит]] (минерални форми на [[жад]] се примери за минерали со ова својство). Минералите што не дозволуваат светлината да поминува се нарекуваат непроѕирни.<ref name="B72">{{Harvnb|Busbey et al.|2007}}, p. 72</ref><ref name="DG25">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 25</ref> [[Проѕирност]]а на минералот зависи од дебелината на примерокот. Кога минералот е доволно тенок (на пр., во тенок пресек за петрографија), тој може да стане проѕирен дури и ако тоа својство не се гледа во рачен примерок. Спротивно на тоа, некои минерали, како што се [[хематит]]от или пиритот, се непроѕирни дури и во тенок пресек. === Боја и огреб === {{multiple image | align = right | image1 = Quartz-Uvarovite-LTH15C.JPG | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Grossular-ww51a.jpg | width2 = 161 | alt2 = | caption2 = | footer = Бојата обично не е дијагностичко својство на минералите. Прикажани се зелениот [[уваровит]] (лево) и црвено-розов [[гросулар]] (десно), двата [[гранат]]и. Дијагностичките карактеристики би вклучувале додекаедарски кристали, смолест сјај и тврдост околу 7. }} Бојата е најочигледното својство на минералот, но честопати не е дијагностичка.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 23</ref> Таа е предизвикана од [[електромагнетно зрачење]] кое заемодејствува со електрони (освен во случај на [[Топлинско зрачење|блескавост]], што не се однесува на минерали).<ref name="DG131144">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 131–44</ref> Две широки класи на елементи (идиохроматски и алокроматски) се дефинирани во однос на нивниот придонес кон бојата на минералот: Идиохроматските елементи се неопходни за составот на минералот; нивниот придонес кон бојата на минералот е дијагностички.<ref name="B72"/><ref name="DG24">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 24</ref> Примери за такви минерали се [[малахит]] (зелен) и [[азурит]] (син). Спротивно на тоа, алокроматските елементи во минералите се присутни во траги како примеси. Пример за таков минерал би биле [[рубин]]от и [[сафир]]от варијантите на минералот [[корунд]].<ref name="DG24" /> Боите на псевдохроматските минерали се резултат на [[Бранова интерференција|интерференција]] на светлосни бранови. Примери вклучуваат [[лабрадорит]] и [[борнит]]. Покрај едноставната боја на телото, минералите можат да имаат и разни други карактеристични оптички својства, како што се игра на бои, [[Астеризам (гемологија)|астеризам]], чатоајанција, [[иризација]], потемнување и [[плеохроизам]]. Неколку од овие својства вклучуваат варијабилност во бојата. Играта на бои, како кај [[опал]]от, резултира со тоа што примерокот одбива различни бои додека се врти, додека плеохроизмот ја опишува промената на бојата додека светлината поминува низ минералот во различна ориентација. Иризацијата е варијација на игра на бои каде што светлината се расејува од облога на површината на кристалот, рамнини на расцепување или од слоеви што имаат мали градации во хемијата.<ref name="DG2426">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 24–26</ref> Спротивно на тоа, играта на бои кај опалот е предизвикана од прекршување на светлината од подредени микроскопски силициумски сфери во неговата физичка структура.<ref name="B73">{{Harvnb|Busbey et al.|2007}}, p. 73</ref> Чатајанцијата („мачкино око“) е брановиден огреб на бојата што се забележуваат додека примерокот се ротира; астеризмот, варијација на мачкино око, дава изглед на ѕвезда на зрното од минералот. Второто својство е особено честа појава кај корундот со квалитет на скапоцен камен. Огребот на минерал се однесува на бојата на минералот во прашкаста форма, која може, но и не мора да биде иста со бојата на неговото тело. Најчестиот начин за тестирање на ова својство се прави со огребна плоча, која е направена од порцелан и обоена во бела или црна боја. Огребот на минералот е независна од елементи во трагови или од која било површина предизвикана од атмосферски влијанија. Чест пример за ова својство е прикажан со [[хематит]], кој е обоен во црна, сребрена или црвена боја во рачен примерок, но има линија од црешово-црвена до црвеникаво-кафеава боја;<ref name="2112.d"/> или со [[халкопирит]], кој е месингасто златна боја и остава црна линија. Линијата е почесто карактеристична за металните минерали, за разлика од неметалните минерали чија боја на телото е создадена од алохроматски елементи. Тестирањето на линии е ограничено од тврдоста на минералот, бидејќи оние кои се поцврсти од 7 ја прашкаат ''огребната плоча''. === Расцеп, разделување, прелом и истрајност === [[Податотека:Biotite-Orthoclase-229808.jpg|мини|Совршено базално расцепување како што се гледа кај [[биотит]] (црно) и добро расцепување се гледа во матрицата (розов ортоклас).]] По дефиниција, минералите имаат карактеристичен атомски распоред. Слабоста во оваа кристална структура предизвикува слаби рамнини, а кршењето на минералот по таквите рамнини се нарекува расцепување. Квалитетот на расцепувањето може да се опише врз основа на тоа колку чисто и лесно се крши минералот; вообичаените описи, по редослед на опаѓање на квалитетот, се „совршен“, „добар“, „различен“ и „лош“. Кај особено проѕирните минерали, или во тенок пресек, расцепувањето може да се види како низа паралелни огреби што ги означуваат рамните површини кога се гледаат од страна. Расцепувањето не е универзално својство меѓу минералите; на пример, кварцот, кој се состои од опсежни меѓусебно поврзани силициумски тетраедри, нема кристалографска слабост што би му дозволила да се расцепи. Спротивно на тоа, лискунот, кои имаат совршено базално расцепување, се состојат од листови силициумски тетраедри кои се многу слабо врзани заедно.<ref name="DG39-40">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 39–40</ref><ref name="ChL30-31">{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 29–30</ref> Бидејќи расцепувањето претставува функција на кристалографијата, постојат различни видови на расцепување. Расцепувањето обично се случува во една, две, три, четири или шест насоки. Основното расцепување во една насока е карактеристично својство на [[лискун]]ите. Двонасочното расцепување е опишано како призматично и се јавува кај минерали како што се амфиболите и пироксените. Минералите како што се [[галенит]] или [[халит]] имаат коцкасто (или изометриско) расцепување во три насоки, на 90°; кога се присутни три насоки на расцепување, но не на 90°, како што е кај калцит или родохрозит, тоа се нарекува ромбоедарско расцепување. Октаедарско расцепување (четири насоки) е присутно кај [[флуорит]] и дијамант, а [[сфалерит]]от има шестнасочно додекаедарско расцепување. Минералите со многу расцепи можеби нема да се расцепат подеднакво добро во сите насоки; на пример, калцитот има добар расцеп во три насоки, но гипсот има совршено расцепување во една насока, а слабо расцепување во две други насоки. Аглите помеѓу рамнините на расцепување варираат помеѓу минералите. На пример, бидејќи амфиболите претставуваат силикати со двоен ланец, а пироксените се силикати со еден ланец, аголот помеѓу нивните рамнини на расцепување е различен. Пироксените се расцепуваат во две насоки на приближно 90°, додека амфиболите изразито се расцепуваат во две насоки одвоени приближно 120° и 60°. Аглите на расцепување може да се измерат со допирен гониометар, кој е сличен на угломер. Разделувањето, понекогаш наречено „лажен расцеп“, е слично по изглед на расцепувањето, но наместо тоа е предизвикано од структурни грешки во минералот, за разлика од систематска слабост. Разделувањето варира од кристал до кристал на минерал, додека сите кристали на даден минерал ќе се расцепат доколку атомската структура го дозволува тоа својство. Општо земено, разделувањето е предизвикано од одреден стрес применет на кристалот. Изворите на стресовите вклучуваат деформација (на пр. зголемување на притисокот), екссолуција или сраснување. Минералите кои често покажуваат разделување вклучуваат пироксени, хематит, магнетит и корунд.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 30–31</ref> Кога минералот е скршен во насока која не одговара на рамнината на расцепување, се нарекува прелом. Постојат неколку видови на нерамномерно преломи. Класичен пример е школкестиот прелом, како она кај кварцот; се создаваат заоблени површини, кои се обележани со мазни закривени линии. Овој вид на прелом се јавува само кај многу хомогени минерали. Други видови на кршење се нерамни, деланчести и груби. Второспоменатото опишува кршење по груба, назабена површина; пример за ова својство се наоѓа кај [[Природен бакар|природниот бакар]].<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 31–33</ref> Цврстината е поврзана и со рацепот и со преломот. Додека преломот и расцепувањето ги опишуваат површините што се создаваат кога минералот се крши, издржливоста опишува колку е отпорен минералот на такво кршење. Минералите можат да се опишат како кршливи, еластични, податливи, секцилни, флексибилни или еластични.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 30–31</ref> === Специфична тежина === [[Податотека:Calcite-Galena-elm56c.jpg|десно|мини|[[Галенит]], PbS, е минерал со висока специфична тежина.]] Специфичната тежина бројчено ја опишува [[густина]]та на минералот. Димензиите на густината се маса поделена со волумен со единици: kg/m³ или g/cm³. Специфичната тежина се дефинира како густина на минералот поделена со густината на водата на 4&nbsp;°C и затоа е бездимензионална величина, иста во сите единечни системи. {{Sfn|Nesse|2000}} Може да се измери како количник од масата на примерокот и разликата помеѓу тежината на примерокот во воздух и неговата соодветна тежина во вода. Кај поголемиот дел од минералите, ова својство не е дијагностичко. Минерали што формираат карпи, обично силикати или повремено карбонати, имаат специфична тежина од 2,5–3,5.<ref name="DG4344">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 43–44</ref> Високата специфична тежина е дијагностичко својство на минералот. Варијацијата во хемијата (и следствено, класата на минерали) е во заемен однос со промена во специфичната тежина. Меѓу почестите минерали, оксидите и сулфидите имаат склонетост да имаат поголема специфична тежина бидејќи вклучуваат елементи со поголема атомска маса. Генерализација е дека минералите со метален или адамантински сјај имаат склонетост да имаат поголеми специфични тежини од оние што имаат неметален до мат сјај. На пример, [[хематит]]от, Fe₂O₃, има специфична тежина од 5,26 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-1856.html|title=Hematite|publisher=Mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511194050/https://www.mindat.org/min-1856.html|archive-date=11 May 2020|accessdate=3 April 2018}}</ref>, додека [[галенит]]от, PbS, има специфична тежина од 7,2–7,6,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-1641.html|title=Galena|publisher=Mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511194055/https://www.mindat.org/min-1641.html|archive-date=11 May 2020|accessdate=3 April 2018}}</ref> што е резултат на нивната висока содржина на железо и олово, соодветно. Многу висока специфична тежина е карактеристична за природните метали; на пример, [[камацит]]от, легура на железо-никел вообичаена кај железните метеорити, има специфична тежина од 7,9,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://webmineral.com/data/Kamacite.shtml#.WsQTQGbn9SM|title=Kamacite|publisher=Webmineral.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213044915/http://webmineral.com/data/Kamacite.shtml#.WsQTQGbn9SM|archive-date=13 December 2017|accessdate=3 April 2018}}</ref>, а златото има забележана специфична тежина помеѓу 15 и 19,3.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-1720.html|title=Gold|publisher=Mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427101610/https://www.mindat.org/min-1720.html|archive-date=27 April 2018|accessdate=3 April 2018}}</ref> === Други својства === [[Податотека:Carnotite-201050.jpg|мини|Карнотит (жолт) е радиоактивен минерал што содржи [[ураниум]].]] Други својства може да се употребат за дијагностицирање на минерали. Овие се помалку општи и се однесуваат на специфични минерали. Капнувањето разредена [[киселина]] (често 10% [[Солна киселина|HCl]]) врз минерал помага во разликувањето на [[карбонат]]ите од другите класи на минерали. Киселината реагира со карбонатната ([CO₃]²⁻) група, што предизвикува засегнатото подрачје да шумење односно бучење, ослободувајќи гас на [[јаглерод диоксид]]. Овој тест може понатаму да се прошири за да се тестира минералот во неговата оригинална кристална форма или во прашкаста форма. Пример за овој тест се прави при разликување на калцит од [[доломит]], особено во карпите ([[варовник]] и [[доломит]], соодветно). Калцитот веднаш шуми во киселина, додека киселината мора да се нанесе на прашкаст доломит (често на изгребана површина во карпа), за тој да шуми.<ref name="DG4445">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 44–45</ref> [[Зеолит]]ните минерали нема да шумат во киселина; наместо тоа, тие стануваат замрзнати по 5-10 минути, а ако се остават во киселина еден ден, тие се раствораат или стануваат [[силика гел]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.minsocam.org/MSA/collectors_corner/id/mineral_id_keyi11.htm|title=Mineral Identification Key: Radioactivity, Magnetism, Acid Reactions|publisher=[[Mineralogical Society of America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922231836/http://minsocam.org/MSA/collectors_corner/id/mineral_id_keyi11.htm|archive-date=2012-09-22|accessdate=2012-08-15}}</ref> [[Магнетизам|Магнетизмот]] е многу впечатливо својство на неколку минерали. Меѓу вообичаените минерали, [[магнетит]]от силно го покажува ова својство, а магнетизмот е исто така присутен, иако не толку силно, кај [[пиротит]] и [[илменит]]. Некои минерали покажуваат електрични својства - на пример, кварцот е [[Пиезоелектричен ефект|пиезоелектричен]] - но електричните својства ретко се користат како дијагностички критериуми за минерали поради нецелосни податоци и природни варијации.<ref name="Helman2016">{{Наведено списание|last=Helman, Daniel S.|year=2016|title=Symmetry-based electricity in minerals and rocks: A summary of extant data, with examples of centrosymmetric minerals that exhibit pyro- and piezoelectricity|journal=Periodico di Mineralogia|volume=85|issue=3|doi=10.2451/2016PM590}}</ref> Минералите исто така може да се тестираат за вкус или мирис. [[Халит]]от, NaCl, е кујнска сол; неговиот пандан кој содржи калиум, [[силвит]], има изразен горчлив вкус. Сулфидите имаат карактеристичен мирис, особено кога примероците се кршат, реагираат или се прашкаат. Радиоактивноста е ретко својство кое се наоѓа кај минералите кои содржат радиоактивни елементи. Радиоактивните елементи можат да бидат дефинирачки состав, како што е [[ураниум]]от во [[уранинит]]от, [[автонит]]от и [[карнотит]]от, или да бидат присутни како траги од примеси, како што е [[циркон]]от. Распаѓањето на радиоактивниот елемент ја оштетува кристалната структура на минералот, правејќи го локално [[Аморфно тело|аморфен]] (метамиктинска состојба); оптичкиот резултат, наречен ''радиоактивен ореол'' или ''плеохроичен ореол'', е видлив со различни техники, како што е петрографијата со тенок пресек. == Класификација == === Најрани класификации === Во 315 година [[Наша ера|п.н.е.]], [[Теофраст]] ја претставил својата класификација на минерали во своето дело ''„За камењата“''. Неговата класификација била под влијание на идеите на неговите учители [[Платон]] и [[Аристотел]]. Теофраст ги класифицирал минералите како камења, земји или метали.<ref name="Staples1983">{{Наведена енциклопедија|location=Boston}}</ref> Класификацијата на минералите на [[Георгиј Агрикола]] во неговата книга ''„De Natura Fossilium“'', објавена во 1546 година, ги дели минералите на три вида супстанции: едноставни (камења, земјени, метали и замрзнати), сложени (тесно измешани) и композитни (одвоиви).<ref name="Staples1983"/> === Линеј === Рана класификација на минералите ја дал [[Карл Линеј]] во неговата значајна книга ''[[Систем на природата|„Систем на природата“]]'' од 1735 година. Тој го поделил природниот свет на три кралства: растенија, животни и минерали, и тие биле класифицирани секој со истата хиерархија.<ref name="wilk">{{Наведена книга|title=The Magic of Minerals|last=Wilk|first=H|date=1986|publisher=Springer|isbn=978-3-642-64783-3|editor-last=Wilk|editor-first=H|location=Berlin|page=154|chapter=Systematic Classification of Minerals|doi=10.1007/978-3-642-61304-3_7|access-date=2018-11-13|chapter-url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-61304-3|chapter-format=Hardcover|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114010823/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-61304-3|archive-date=2018-11-14}}</ref> Во опаѓачки редослед, ова биле Колено, Класа, Ред, Семејство, Племе, Род и Вид. Меѓутоа, иако неговиот систем бил оправдан со теоријата на [[Чарлс Дарвин]] за формирање на видови и во голема мера бил усвоен и проширен од [[Биологија|биолозите]] во следните векови (кои сè уште ја користат неговата [[Биномна номенклатура|биномен модел за именување]] базирана на грчки и латински), тој имал мал успех меѓу минералозите (иако секој посебен минерал сè уште формално се нарекува минерален ''вид''). === Современа класификација === Минералите се класифицираат според сорта, вид, серија и група, по редослед на зголемување на општоста. Основното ниво на дефиниција е она на минерални видови, од кои секој се разликува од другите по уникатни хемиски и физички својства. На пример, кварцот е дефиниран по неговата [[Хемиска формула|формула]], SiO₂, и специфична [[кристална структура]] што го разликува од другите минерали со иста хемиска формула (наречени [[Кристален полиморфизам|полиморфи]]). Кога постои опсег на состав помеѓу два минерални видови, се дефинира минерална серија. На пример, [[биотит]]ската серија е претставена со варијабилни количини на крајни елементи флогопит, сидерофилит, анит и истотонит. Спротивно на тоа, минералната група е групирање на минерални видови со некои заеднички хемиски својства што делат кристална структура. [[Пироксен]]ската група има заедничка формула XY(Si,Al)₂O₆, каде што X и Y се катјони, при што X е обично поголем од Y; пироксените се силикати со еден ланец кои кристализираат или во [[Орторомпски кристален систем|орторомпски]] или во [[моноклински кристален систем]]. Конечно, минерална сорта е специфичен тип на минерален вид кој се разликува по некоја физичка карактеристика, како што се бојата или кристалната структура. Пример е [[аметист]]от, кој е виолетова сорта на кварц.<ref name="DG20-22"/> За минерали се употребуваат две вообичаени класификации, Дана и Штрунц; двете се потпираат на составот, поточно во однос на важните хемиски групи, и структурата. [[Џејмс Двајт Дана]], водечки геолог од своето време, првпат го објавил својот ''Систем на минералогија'' во 1837 година; Од 1997 година, тоа е во своето осмо издание. Класификацијата на Дана доделува четириделен број на минерален вид. Неговиот класен број се базира на важни композициски групи; типот го дава односот на катјони и анјони во минералот, а последните два броја ги групираат минералите според структурната сличност во рамките на даден тип или класа. Поретко користената [[Никел-Штрунцова класификација|Штрунцова класификација]], именувана по германскиот минералог [[Карл Хуго Штрунц]], се базира на Дановиот системот, но ги комбинира и хемиските и структурните критериуми, при што вториот се однесува на распределбата на хемиските врски.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp 558–59</ref> Бидејќи составот на Земјината кора е доминиран од силициум и кислород, силикатите се убедливо најважната класа на минерали во однос на формирањето и разновидноста на карпите. Сепак, несиликатните минерали се од големо економско значење, особено како руди.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 641</ref> <ref name="{{harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 681">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 681</ref> Несиликатните минерали се поделени во неколку други класи според нивниот доминантен хемиски состав, кој вклучува природни елементи, сулфиди, халиди, оксиди и хидроксиди, карбонати и нитрати, борати, сулфати, фосфати и органски соединенија. Повеќето несиликатни минерални видови се ретки (сочинуваат вкупно 8% од Земјината кора), иако некои се релативно чести, како што се калцитот, [[пирит]], [[магнетит]] и [[хематит]]. Постојат два главни структурни стила забележани кај несиликатите: цврсто пакување и силикатно поврзани тетраедри. Тесно пакуваните структури се начин за густо пакување на атомите, а истовремено минимизирање на меѓупросторот. Хексагоналното затворено пакување вклучува редење слоеви каде што секој друг слој е ист („абабаб“), додека кубното затворено пакување вклучува редење групи од три слоја („abcabcabc“). Аналози на поврзаните силициумски тетраедри вклучуваат {{Хем|S|O|4|4-}} (сулфат), {{Хем|P|O|4|4-}} ([[фосфат]]), {{Хем|As|O|4|4-}} ([[арсенат]]) и {{Хем|V|O|4|4-}} (ванадатни) структури. Несиликатите имаат големо економско значење, бидејќи тие концентрираат елементи повеќе од силикатните минерали.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 641–43</ref> Најголемата група на минерали се [[Силикатни минерали|силикатите]]; поголемиот број на карпи се составени од повеќе од 95% силикатни минерали, а над 90% од Земјината кора е составена од овие минерали. <ref name="{{harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 104">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 104</ref> Двете главни состојки на силикатите се силициум и кислород, кои се двата најзастапени елементи во Земјината кора. Други вообичаени елементи во силикатните минерали одговараат на други вообичаени елементи во Земјината кора, како што се алуминиум, магнезиум, железо, калциум, натриум и калиум.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 5</ref> Некои важни силикати што формираат карпи вклучуваат [[фелдспат]]и, [[кварц]], [[оливин]]и, [[пироксен]]и, [[амфибол]]и, [[гранат]]и и [[лискун]]и. === Силикати === [[Податотека:Aegirine-233494.jpg|десно|мини|Егирин, железо-натриум клинопироксен, е дел од иносиликатната подкласа.]] Базната единица на силикатен минерал е [ SiO₄]⁴⁻ тетраедарот. Во огромното мнозинство случаи, силициумот е во четирикратна или тетраедарска координација со кислород. Во ситуации со многу висок притисок, силициумот ќе биде во шесткратна или октаедарска координација, како што е перовскитната структура или кварцниот полиморф [[стишовит]] (SiO₂). Во вториот случај, минералот повеќе нема силикатна структура, туку структура на [[рутил]] (TiO₂) и неговата поврзана група, кои се едноставни оксиди. Овие силикатни тетраедри потоа се полимеризираат до одреден степен за да се создадат различни структури, како што се еднодимензионални ланци, дводимензионални листови и тридимензионални рамки. Основниот силикатен минерал каде што не се случила полимеризација на тетраедрите бара други елементи за да се балансира основниот 4- полнеж. Во други силикатни структури, потребни се различни комбинации на елементи за да се балансира добиениот негативен полнеж. Вообичаено е Si⁴⁺ да биде заменет со Al³⁺ поради сличноста во јонскиот радиус и полнежот; во тие случаи, тетраедрите [AlO₄]⁵⁻ формираат исти структури како и незаменетите тетраедри, но нивните барања за балансирање на полнежот се различни.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 104–20</ref> Степенот на полимеризација може да се опише и со формираната структура и со тоа колку тетраедарски агли (или координирачки кислороди) се споделуваат (за алуминиум и силициум во тетраедарски места):<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 105</ref><ref name="Dyar 2008 104–17">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}</ref> ; Ортосиликати (или незосиликати) : Немаат поврзување на полиедри, па затоа тетраедрите немаат заеднички агли. ; Дисиликати (или соросиликати) : Имаат две тетраедри што делат еден атом на кислород. ; Иносиликатите се силикати во низа : Едноверижните силикати имаат два заеднички агли, додека двоверижните силикати имаат два или три заеднички агли. ; Филосиликати : Имаат лисна структура која бара три споделени кислородни атоми; во случај на двоверижни силикати, некои тетраедри мора да делат два агли наместо три, бидејќи во спротивно би се добила лисна структура. ; Рамковни силикати (или тектосиликати) : Имаат тетраедри што ги делат сите четири агли. ; Прстенести силикати (или циклосиликати) : Потребни се само тетраедри кои делат два агли за да се формира цикличната структура. Силикатните подкласи се опишани подолу по редослед на опаѓање на полимеризацијата. ==== Тектосиликати ==== [[Податотека:Natroliteinde1.jpg|мини|[[Натролит]]от е минерална серија во групата на зеолити; овој примерок има многу истакната ацикуларна кристална навика.]] Тектосиликатите, исто така познати како рамковни силикати, имаат највисок степен на [[полимеризација]]. Со сите заеднички агли на тетраедрите, односот силициум:кислород станува 1:2. Примери за овие силикати се: кварцот, [[фелдспат]]ите, фелдспатоидите и [[зеолит]]ите. Рамковните силикати имаат склонетост да бидат особено хемиски стабилни како резултат на силните ковалентни врски. {{Sfn|Klein|Hurlbut|1993}} Сочинувајќи 12% од Земјината кора, [[кварц]]от (SiO₂) е најзастапениот минерален вид. Се карактеризира со висока хемиска и физичка отпорност. Кварцот има неколку полиморфи, вклучувајќи [[тридимит]] и [[кристобалит]] на високи температури, [[коезит]] под висок притисок и [[стишовит]] под ултра висок притисок. Вториот минерал може да се формира на Земјата само преку удари од метеорити, а неговата структура е толку компресирана што се променила од силикатна структура во структура на [[рутил]] (TiO₂). Полиморфот на силициум диоксид кој е најстабилен на површината на Земјата е α-кварц. Неговиот пандан, β-кварц, е присутен само на високи температури и притисоци (промени во α-кварц под 573&nbsp;°C на 1 бар). Овие два полиморфа се разликуваат по „извиткување“ на врските; оваа промена во структурата му дава на β-кварцот поголема симетрија од α-кварцот, и затоа тие се нарекуваат и висок кварц (β) и низок кварц (α).<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 578–83</ref> [[Фелдспат]]ите се најзастапената група во Земјината кора, со околу 50%. Кај момироците, Al3⁺ го заменува Si4⁺, што создава нерамнотежа на полнежот што мора да се објасни со додавање на катјони. Базната структура станува или [AlSi₃O₈]⁻ или [Al₂Si₂O₈]²⁻. Постојат 22 минерални видови на момироци, поделени во две главни подгрупи - алкални и плагиокласни - и две помалку чести групи - [[целсијан]]ски и [[баналзит]]ни. Алкалните момироци најчесто се во серија помеѓу ортокласа богата со калиум и [[албит]] богат со натриум; во случај на плагиокласи, најчестата серија се движи од албит до [[анортит]] богат со калциум. Кристалното сраснување е вообичаено кај момироците, особено полисинтетските близнаци кај плагиокласите и карлсбадските близнаци кај алкалните момироци. Ако втората подгрупа се олади бавно од стопена состојба, таа формира екссолуциски ламели бидејќи двете компоненти - ортокласа и албит - се нестабилни во цврст раствор. Екссолуцијата може да биде на скала од микроскопска до лесно забележлива во рачен примерок; пертитната текстура се формира кога фелдспат богат со Na се екслодира во домаќин богат со K. Спротивната текстура (антипертитска), каде што фелдспат богат со K се екслодира во домаќин богат со Na, е многу ретка.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 583–88</ref> [[Фелдспатоид]]ите се структурно слични на фелдспатот, но се разликуваат по тоа што се формираат во услови на недостаток на Si, што овозможува понатамошна супституција со Al3⁺. Како резултат на тоа, фелдспатоидите речиси никогаш не се наоѓаат заедно со кварц. Чест пример за фелдспатоиди е [[нефелин]]от ((Na, K)AlSiO₄); во споредба со алкалниот фелдспат, нефелинот има сооднос Al₂O₃:SiO₂ од 1: 2, за разлика од 1:6 кај алкалниот фелдспат.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 588</ref> Зеолитите често имаат карактеристични кристални навики, кои се јавуваат во игличести, плочести или блоковидни маси. Тие се формираат во присуство на вода на ниски температури и притисоци и имаат канали и празнини во нивната структура. Зеолитите имаат неколку индустриски примени, особено во третманот на отпадни води.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 589–93</ref> ==== Филосиликати ==== [[Податотека:Muscovite-Albite-122886.jpg|десно|мини|[[Мусковит]], минерален вид во групата на лискун, во рамките на филосиликатна подкласа]] Филосиликатите се состојат од листови од полимеризирани тетраедри. Тие се врзани на три кислородни места, што дава карактеристичен однос силициум:кислород од 2:5. Важни примери се [[лискун]], [[Хлоритна група|хлорит]] и [[каолинит]]но - [[Серпентинска подгрупа|серпентински]] групи. Покрај тетраедрите, филосиликатите имаат лист од октаедри (елементи во шесткратна координација од кислород) кои ги балансираат основните тетраедри, кои имаат негативен полнеж (на пр. [Si₄O₁₀]⁴⁻). Овие тетраедри (T) и октаедри (O) листови се наредени во различни комбинации за да создадат филосиликатни слоеви. Во рамките на октаедарски лист, постојат три октаедарски места во единична структура; сепак, не сите места може да бидат зафатени. Во тој случај, минералот се нарекува диоктаедар, додека во друг случај се нарекува триоктаедар.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 110</ref> Слоевите се слабо врзани со [[Вандервалсови сили|вандервалсовите сили]], [[Водородна врска|водородни врски]] или ретки [[Јонска врска|јонски врски]], што предизвикува кристалографска слабост, што пак води до истакнато основно расцепување меѓу филосиликатите.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 525</ref> Групата каолинит-серпентин се состои од TO купови (глинени минерали 1:1); нивната тврдост се движи од 2 до 4, бидејќи листовите се држат со водородни врски. Глинените минерали 2:1 (пирофилит-талк) се состојат од TOT купови, но тие се помеки (тврдост од 1 до 2), бидејќи наместо тоа се држат заедно со [[Вандервалсови сили|вандервалсовите сили]]. Овие две групи минерали се подгрупирани според октаедарската застапеност; поточно, каолинитот и пирофилитот се диоктаедарски, додека серпентинот и талкот се триоктаедарски.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 110–13</ref> Лискуните се исто така TOT-наредени филосиликати, но се разликуваат од другите членови на TOT и TO-наредените поткласи по тоа што тие вклучуваат алуминиум во тетраедарските листови (глинените минерали имаат Al3⁺ на октаедарски места). Чести примери на микасти се [[мусковит]]от и [[биотит]]ската серија. TOT слоевите на лискуните се врзани заедно со метални јони, што им дава поголема цврстина од другите филосиликатни минерали, иако тие задржуваат совршено базално расцепување. {{Sfn|Nesse|2000}} Хлоритната група е поврзана со лискунската група, но е слој сличен на [[бруцит]] (Mg(OH)₂) помеѓу TOT наредените слоеви.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 602–05</ref> Поради нивната хемиска структура, филосиликатите обично имаат флексибилни, еластични, проѕирни слоеви кои се електрични изолатори и можат да се поделат на многу тенки снегулки. Лискунските може да се употребат во електрониката како изолатори, во градежништвото, како оптички полнило, па дури и во козметиката. Хрисотилот, вид на серпентин, е најчестиот минерален вид во индустрискиот [[азбест]], бидејќи е помалку опасен во однос на здравјето од амфиболниот азбест.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 593–95</ref> ==== Иносиликати ==== [[Податотека:Asbestos_with_muscovite.jpg|мини|Азбестиформен [[тремолит]], дел од групата амфиболи во иносиликатната подкласа]] Иносиликатите се состојат од тетраедри постојано врзани во ланци. Овие ланци можат да бидат единечни (едноланчени), каде што тетраедарот е врзан за два други за да формира постојан ланец; алтернативно, два ланци можат да се спојат за да се создадат силикати со двоен ланец (дволанчени). Силикатите со еден ланец имаат однос силициум:кислород од 1:3 (на пр. [Si₂O₆]⁴⁻), додека варијантата со двоен ланец има однос од 4:11, на пр. [Si₈O₂₂]¹²⁻. Иносиликатите содржат две важни минерални групи што формираат карпи; силикатите со еден ланец најчесто се [[пироксен]]и, додека силикатите со двоен ланец често се [[амфибол]]и.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 537</ref> Постојат ланци од повисок ред (на пр. тричлени, четиричлени, петчлени ланци итн.), но тие се ретки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://webmineral.com/strunz/strunz.php?class=09&subclass=09.D|title=09.D Inosilicates|publisher=Webmineral.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702022444/http://webmineral.com/strunz/strunz.php?class=09&subclass=09.D|archive-date=2017-07-02|accessdate=2012-08-20}}</ref> Пироксенската група се состои од 21 минерален вид.<ref name="DG112">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 112</ref> Пироксените имаат општа структурна формула XY(Si₂O₆), каде што X е октаедарско место, додека Y може да варира во координатниот број од шест до осум. Повеќето видови на пироксен се состојат од пермутации на Ca2⁺, Fe2⁺ и Mg2⁺ за да се избалансира негативниот полнеж на 'рбетот. Пироксените се чести во Земјината кора (околу 10%) и се клучен состав на мафичните магматски карпи.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}} pp. 612–13</ref> Амфиболите имаат голема варијабилност во хемијата, опишани различно како „минералошка корпа за ѓубре“ или „минералошка ајкула која плива во море од елементи“. Основата на амфиболите е [Si₈O₂₂]¹²; таа е избалансирана со катјони на три можни места, иако третата позиција не се користи секогаш, и еден елемент може да ги заземе обете преостанати. Конечно, амфиболите обично се хидрирани, односно имаат хидроксилна група ([OH]⁻), иако може да се замени со флуориден, хлориден или оксиден јон.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 606–12</ref> Поради променливата хемија, постојат над 80 видови амфиболи, иако варијациите, како кај пироксените, најчесто вклучуваат мешавини од Ca²⁺, Fe²⁺ и Mg²⁺. Неколку видови минерали на амфиболи можат да имаат азбестно-формна кристална навика. Овие азбестни минерали формираат долги, тенки, флексибилни и силни влакна, кои се електрични изолатори, хемиски инертни и отпорни на топлина; како такви, тие имаат неколку примени, особено во градежните материјали. Сепак, азбестот е познат канцероген и предизвикува разни други болести, како што е [[азбестоза]]; амфиболниот азбест ([[антофилит]], [[тремолит]], [[актинолит]], [[гранерит]] и [[рибекит]]) се сметаат за поопасни од хрисотилскиот серпентин азбест.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 611–12</ref> ==== Циклосиликати ==== [[Податотека:Elbaite-121353.jpg|десно|мини|Пример за елбаит, вид турмалин, со карактеристични обоени ленти.]] Циклосиликатите, или прстенестите силикати, имаат однос на силициум кон кислород од 1:3. Шестчлените прстени се најчести, со базна структура од Si₆O₁₈]¹²⁻; примери се [[турмалин]]ската група и [[берил]]от. Постојат и други прстенести структури, при што се опишани 3, 4, 8, 9, 12.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 113–15</ref> Циклосиликатите имаат тенденција да бидат силни, со издолжени, напречно-пругасти кристали.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 558</ref> Турмалините имаат многу сложена хемија што може да се опише со општата формула XY₃Z₆(BO₃)₃T₆O₁₈V₃W. T₆O₁₈ е основната прстенеста структура, каде што T е обично Si₄⁺, но може да се замени со Al3₊ или B3⁺. Турмалините можат да се подгрупираат според зафатеноста на X-местото, а оттаму понатаму да се поделат според хемијата на _W _- местото. _Y и Z-местото можат да сместат различни катјони, особено разни преодни метали; оваа варијабилност во структурната содржина на преодни метали ѝ дава на турмалинската група поголема варијабилност во бојата. Други циклосиликати вклучуваат берил, Al₂Be₃Si₆O₁₈, чии варијанти вклучуваат скапоцени камења смарагд (зелен) и аквамарин (синкав). [[Кордиерит]]от е структурно сличен на берилот и е вообичаен метаморфен минерал.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 617–21</ref> ==== Соросиликати ==== [[Податотека:Epidote_Oisans.jpg|мини|Епидотот често има препознатлива фстачко-зелена боја.]] Соросиликатите, исто така наречени дисиликати, имаат тетраедарско-тетраедарско поврзување на еден кислород, што резултира со однос 2:7 на силициум и кислород. Резултантниот заеднички структурен елемент е групата [Si₂O₇]⁶⁻^. Најчестите дисиликати досега се членови на групата [[епидот]]и. Епидотите се наоѓаат во различни геолошки услови, почнувајќи од средноокеанскиот гребен до гранити и метапелити. Епидотите се градат околу структурата [(SiO₄)(Si₂O₇)]¹⁰⁻; на пример, минералниот вид епидот има калциум, алуминиум и железо за рамнотежа на полнежот: Ca₂Al₂(Fe³⁺, Al)(SiO₄)(Si₂O₇)O(OH). Присуството на железо како Fe3⁺ и Fe2⁺ помага во ублажување на бегството на кислород, што пак е значаен фактор во петрогенезата.<ref name="DG612-627">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 612–27</ref> Други примери на соросиликати вклучуваат [[лавсонит]], метаморфен минерал кој се формира од синиот шкрилец (зона на [[подвлекување]] со ниска температура и висок притисок), везувијанит, кој зафаќа значителна количина на калциум во својата хемиска структура.<ref name="DG612-627"/><ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 565–73</ref> ==== Ортосиликати ==== [[Податотека:Andradite-172390.jpg|десно|мини|Црн андрадит, краен член на ортосиликатната гранатна група.]] Ортосиликатите се состојат од изолирани тетраедри кои се избалансирани со полнеж од други катјони.<ref name="DG116-117">{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 116–17</ref> Исто така наречени незосиликати, овој тип силикат има однос силициум:кислород од 1:4 (на пр. SiO₄). Типичните ортосиликати имаат склонетост да формираат блоковидни екватни кристали и се прилично тврди.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 573</ref> Неколку минерали што формираат карпи се дел од оваа подкласа, како што се алумосиликатите, оливинската група и гранатната група. Алумосиликатите – бкијанит, андалузит и силиманит, сите Al₂SiO₅ – се структурно составени од еден [SiO₄]⁴⁻ тетраедар и еден Al3⁺ во октаедарска координација. Преостанатиот Al3⁺ може да биде во шесткратна координација (кијанит), петкратна (андалузит) или четирикратна (силиманит); кои минерали се формираат во дадена средина зависат од притисокот и температурните услови. Во структурата на оливинот, главната оливинска серија од (Mg, Fe)₂SiO₄ се состои од форстерит богат со магнезиум и фајалит богат со железо. И железото и магнезиумот се во октаедарска положба преку кислород. Постојат и други минерални видови со оваа структура, како што се тефроит, Mn₂SiO₄ <ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 574–75</ref> Групата на гранат има општа формула X₃Y₂(SiO₄)₃, каде што X е голем осумкратно координиран катјон, а Y е помал шесткратно координиран катјон. Постојат шест идеални крајни членови на гранатот, поделени во две групи. Пиралспитските гранати имаат Al3⁺ во Y позицијата: пироп (Mg₃Al₂(SiO₄)₃), алмандин (Fe₃Al₂(SiO₄)₃₎ и спесартин Mn₃Al₂(SiO₄)₃. Уграндитските гранати имаат Ca2⁺ во X позицијата: [[уваровит]] (Ca₃Cr₂(SiO₄)₃), гросулар (Ca₃Al₂(SiO₄)₃) и [[андралит]] (Ca₃Fe₂(SiO₄)₃). Иако постојат две подгрупи на гранат, постојат цврсти раствори помеѓу сите шест крајни членови.<ref name="DG116-117"/> Други ортосиликати вклучуваат [[циркон]], [[ставролит]] и [[топаз]]. Цирконот (ZrSiO₄) е корисен во геохронологијата бидејќи U6⁺ може да го замени Zr4⁺ ; понатаму, поради неговата многу отпорна структура, тешко е да се ресетира како хронометар. Ставролитот е вообичаен метаморфен минерал со среден показател. Има особено комплицирана кристална структура која е целосно опишана дури во 1986 година. Топазот (Al₂SiO₄(F, OH)₂, често се наоѓа во гранитни пегматити поврзани со [[турмалин]], е вообичаен минерал од скапоцени камења.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 627–34</ref> === Несиликати === ==== Самородни елементи ==== [[Податотека:Gold-mz4b.jpg|мини|Природно злато. Редок примерок на дебели кристали што растат од централно стебло, со големина 3,7 x 1,1 x 0,4 см, од Венецуела.]] Самородните елементи се оние кои не се хемиски врзани за други елементи. Оваа минерална група вклучува самородни метали, полуметали и неметали, како и разни легури и цврсти раствори. Металите се држат заедно со метално поврзување, кое им дава посебни физички својства како што се нивниот сјаен метален сјај, еластичност и податливост, како и електрична спроводливост. Нативните елементи се поделени во групи според нивната структура или хемиски атрибути. Златната група, со коцкаста тесно спакувана структура, вклучува метали како што се злато, сребро и бакар. Платинската група е слична по структура со златната група. Железо-никел групата се карактеризира со неколку видови легури на железо-никел. Два примери се [[камацит]] и [[тенит]], кои се наоѓаат во железните метеорити; овие видови се разликуваат по количината на никел во легурата; камацитот има помалку од 5-7% никел и е вид на самороднон железо, додека содржината на никел во тенитот се движи од 7-37%. Минералите од арсенската група се состојат од полуметали, кои имаат единствно некои метални особини; на пример, им недостасува податливоста на металите. Природниот јаглерод се јавува во два алотропи, графит и дијамант; вториот се формира при многу висок притисок во мантија, што му дава многу посилна структура од графитот.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 644–48</ref> ==== Сулфиди ==== [[Податотека:Cinnabar_on_Dolomite.jpg|десно|мини|Црвен [[цинабар]] (HgS), жива руда, на доломит.]] [[Податотека:Geodized_brachiopod.jpg|десно|мини|Кристал сфалерит делумно обвиен во [[калцит]] од [[Девон (период)|девонската]] формација Милвоки во [[Висконсин]]]] [[Сулфидни минерали|Сулфудните минерали]] се хемиски соединенија на еден или повеќе метали или полуметали со [[халкоген]] или [[пниктоген]], од кои сулфурот е најчест. Телуриумот, арсенот или селенот можат да го заменат сулфурот. Сулфидите имаат склонетост да бидат меки, кршливи минерали со висока специфична тежина. Многу прашкасти сулфиди, како што е пиритот, имаат мирис на сулфур кога се прашкасти. Сулфидите се подложни на атмосферски влијанија и многу лесно се раствораат во вода; овие растворени минерали подоцна можат повторно да се наталожат, што создава збогатени секундарни наслаги на руда.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 357</ref> Сулфидите се класифицираат според односот на металот или полуметалот кон сулфурот, како што е M:S еднакво на 2:1 или 1:1.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 649</ref> Голем број на [[сулфидни минерали]] се економски важни како метални [[Руда|руди]]; Примерите вклучуваат [[сфалерит]] (ZnS), руда од цинк, [[галенит]] (PbS), руда од олово, [[цинабар]] (HgS), руда од жива и молибденит (MoS₂, руда од молибден.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 651–54</ref> Пиритот (FeS₂) е најчесто појавувачкиот сулфид и може да се најде во повеќето геолошки средини. Сепак, тој не е руда од железо, туку може да се оксидира за да се произведе [[сулфурна киселина]].<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 654</ref> Поврзани со сулфидите се ретките сулфосали, во кои метален елемент е врзан за сулфур и полуметал како што се [[антимон]], [[арсен]] или [[бизмут]]. Како и сулфидите, сулфосалите се обично меки, тешки и кршливи минерали.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 383</ref> ==== Оксиди ==== [[Оксидни минерали|Оксидните минерали]] се поделени во три категории: едноставни оксиди, хидроксиди и повеќекратни оксиди. Едноставните оксиди се карактеризираат со O²⁻ како главен анјон и првенствено јонско поврзување. Тие можат понатаму да се поделат според односот на кислородот кон катјоните_. Перикласната група се состои од минерали со однос 1:1. Оксидите со однос 2:1 вклучуваат [[куприт]] (Cu₂O) и воден мраз. Минералите од корунд групата имаат однос 2:3 и вклучуваат минерали како што се [[корунд]] (Al₂O₃) и [[хематит]] (Fe₂O₃₎. Минералите од рутил групата имаат однос од 1:2; истоимениот вид, рутил (TiO₂) е главната руда на [[титан]]иум; други примери вклучуваат каситерит (SnO₂; руда на [[калај]]) и пиролузит (MnO₂; руда на [[манган]]).<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 400–03</ref><ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 657–60</ref> Кај хидроксидите, доминантен анјон е хидроксилниот јон, OH⁻. [[Боксит]]ите се главната алуминиумска руда и се хетерогена мешавина од хидроксидните минерали дијаспора, [[Гибсајт|гибсит]] и [[Боемит|бомит]]; тие се формираат во области со многу висока стапка на хемиско распаѓање (главно тропски услови).<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 663–64</ref> Конечно, повеќекратните оксиди се соединенија на два метала со кислород. Главна група во оваа класа се шпинелите, со општа формула X²⁺Y³⁺₂O₄. Примери за видови вклучуваат [[шпинел]] (MgAl₂O₄), [[хромит]] (FeCr₂O₄) и [[магнетит]] (Fe₃O₄). Вториот лесно се разликува по својот силен магнетизам, кој се јавува бидејќи има железо во две [[Оксидационен број|оксидациски состојби]] (Fe²⁺Fe³⁺₂O₄_), што го прави повеќекратен оксид наместо еден оксид.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 660–63</ref> ==== Халиди ==== [[Податотека:Halite-Nahcolite-51411.jpg|мини|Розови коцкасти [[халит]]ни кристали (NaCl; класа на халиди) на матрица од нахколит (NaHCO₃ ; карбонат и минерална форма на натриум бикарбонат, што се користи како [[Натриум бикарбонат|сода бикарбона]]).]] Халидните минерали претставуваат соединенија во кои [[халоген]] (флуор, хлор, јод или бром) е главен анјон. Овие минерали имаат склонетост да бидат меки, слаби, кршливи и растворливи во вода. Вообичаени примери на халиди се халитот (NaCl, кујнска сол), [[силвит]]от (KCl) и [[флуорит]]от (CaF₂). Халитот и силвитот најчесто се формираат како евапорити и можат да бидат доминантни минерали во хемиските седиментни карпи. [[Криолит]]от, Na₃AlF₆, е клучен минерал во екстракцијата на алуминиум од [[боксит]]и ; сепак, бидејќи единственото значајно појавување во Ивитут, [[Гренланд]], во гранитен пегматит, било исцрпено, синтетички криолит може да се направи од флуорит.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 425–30</ref> ==== Карбонати ==== [[Карбонатни минерали|Карбонатните минерали]] се оние во кои главната анјонска група е карбонат, [CO₃]²⁻. Карбонатите имаат тенденција да бидат кршливи, многумина имаат ромбоедарско расцепување и сите реагираат со киселина.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 431</ref> Поради последната карактеристика, теренските геолози често носат разредена хлороводородна киселина за да ги разликуваат карбонатите од некарбонатите. Реакцијата на киселината со карбонати, најчесто пронајдени како полиморф калцит и [[арагонит]] (CaCO₃), се однесува на растворањето и таложењето на минералот, кој е клучен во формирањето на варовнички пештери, карактеристики во нив како што се сталактити и сталагмити, и [[карст]]ни релјефни форми. Карбонатите најчесто се формираат како биогени или хемиски седименти во морските средини. Карбонатната група е структурно триаголник, каде што централниот катјон C4⁺ е опкружен со три O²⁻ анјони; различни групи минерали се формираат од различни распореди на овие триаголници.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 667</ref> Најчестиот карбонатен минерал е калцитот, кој е примарна состојка на седиментниот варовник и метаморфниот мермер. Калцитот, CaCO₃, може да има значителен процент на магнезиум што го заменува калциумот. Под услови на висока содржина на Mg, наместо тоа ќе се формира неговиот полиморфен арагонит; морската геохемија во овој поглед може да се опише како арагонитско или калцитно море, во зависност од тоа кој минерал преференцијално се формира. [[Доломит]]от е двоен карбонат, со формула CaMg(CO₃)₂. Секундарната доломитизација на варовникот е честа појава, во која калцитот или арагонитот се претвораат во доломит; оваа реакција го зголемува просторот на порите (единичниот клеточен волумен на доломитот е 88% од оној на калцитот), што може да создаде резервоар за нафта и гас. Овие два минерални вида се членови на истоимените минерални групи: калцитната група вклучува карбонати со општа формула _XCO3, а доломитската група ги сочинува минералите со општа формула XY(CO3)₂.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 668–69</ref> ==== Сулфати ==== [[Податотека:Roses_des_Sables_Tunisie.jpg|десно|мини|Гипсова пустинска роза]] Сите [[сулфатни минерали]] го содржат сулфатниот анјон, [SO₄]²⁻. Тие имаат склонетост да бидат проѕирни до помалку проѕирни, меки и многу од нив се кршливи.<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, p. 453</ref> Сулфатните минерали најчесто се формираат како евапорити, каде што се таложат од испарувачки солени води. Сулфатите може да се најдат и во хидротермални венски системи поврзани со сулфиди,<ref>{{Harvnb|Chesterman|Lowe|2008}}, pp. 456–57</ref> или како производи на оксидација на сулфиди.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, p. 674</ref> Сулфатите може да се поделат на безводни и водени минерали. Најчестиот воден сулфат досега е [[гипс]]от, CaSO₄_⋅2H₂O. Тој се формира како евапорит и е поврзан со други евапорити како што се калцитот и халитот; ако вклучи зрна песок додека кристализира, гипсот може да формира пустински рози. Гипсот има многу ниска топлинска спроводливост и одржува ниска температура кога се загрева бидејќи ја губи таа топлина со дехидрација; како таков, гипсот се користи како изолатор во материјали како што се гипс и гипс картон. Безводниот еквивалент на гипс е [[анхидрит]]; Може да се формира директно од морска вода во многу суви услови. Баритната група има општа формула _XSO4, каде што X е голем 12-координиран катјон. Примерите вклучуваат [[барит]] (BaSO₄), целестин (SrSO₄) и англезит (PbSO₄); анхидритот не е дел од баритната група, бидејќи помалиот Ca2⁺ е само во осумкратна координација.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 672–73</ref> ==== Фосфати ==== [[Фосфатни минерали|Фосфатните минерали]] се карактеризираат со тетраедарска [ PO₄]³⁻ единица, иако структурата може да се генерализира, а фосфорот се заменува со антимон, арсен или ванадиум. Најчестиот фосфат е [[апатит]]ната група; вообичаени видови во оваа група се флуорапатит (Ca₅(PO₄)₃F), хлорапатит (Ca₅(PO₄)₃Cl) и хидроксилапатит (Ca₅(PO₄)₃(OH)). Минералите во оваа група се главните кристални состојки на забите и коските кај 'рбетниците. Релативно изобилната [[монацит]]на група има општа структура на ATO₄, каде што T е фосфор или арсен, а A често е [[Реткоземни елементи|елемент од ретки земји]] (REE). Монацитот е важен на два начина: прво, како „поток“ на REE, може доволно да ги концентрира овие елементи за да стане руда; второ, елементите од групата моназити можат да вклучат релативно големи количини на ураниум и ториум, што може да се користи во геохронологијата на моназитите за да се датира карпата врз основа на распаѓањето на U и Th во олово.<ref>{{Harvnb|Dyar|Gunter|2008}}, pp. 675–80</ref> ==== Органски минерали ==== Штрунцовата класификација вклучува класа за [[Никел-Штрунцова класификација|органски минерали]]. Овие ретки соединенија содржат [[Органско соединение|органски јаглерод]], но можат да се формираат преку геолошки процес. На пример, ветелитот, CaC₂O₄⋅H₂O_, е [[оксалат]] кој може да се таложи во хидротермални рудни вени. Додека хидрираниот калциум оксалат може да се најде во јагленови слоеви и други седиментни наслаги што вклучуваат органска материја, хидротермалната појава не се смета за поврзана со биолошката активност. === Неодамнешни достигнувања === Моделите за класификација на минерали и нивните дефиниции се развиваат за да одговараат на неодамнешните достигнувања во минералната наука. Неодамнешните промени вклучуваат додавање на органска класа, и во новата Данова и во [[Никел-Штрунцова класификација|Штрунцовата класификациска]].<ref name="Dana">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mindat.org/dana.php?a=50|title=Dana Classification 8th edition – Organic Compounds|work=mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130718/http://www.mindat.org/dana.php?a=50|archive-date=12 November 2016|accessdate=3 April 2018}}</ref><ref name="Strunz">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/strunz.php?a=9|title=Nickel-Strunz Classification – silicates (Germanates) 10th edition|work=mindat.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105215152/https://www.mindat.org/strunz.php?a=9|archive-date=5 November 2018|accessdate=3 April 2018}}</ref> Органската класа вклучува многу ретка група минерали со [[јаглеводород]]и. Комисијата на ММЗ за нови минерали и имиња на минерали усвоила во 2009 година хиерархиски модел за именување и класификација на минерални групи и имиња на групи и формираше седум комисии и четири работни групи за преглед и класификација на минералите во официјален список на нивните објавени имиња.<ref name="Mills09">{{Наведено списание|last=Mills|first=J.S.|last2=Hatert|first2=F.|last3=Nickel|first3=E.H.|last4=Ferraris|first4=G.|date=2009|title=The standardisation of mineral group hierarchies: application to recent nomenclature proposals|journal=European Journal of Mineralogy|volume=21|issue=5|pages=1073–80|bibcode=2009EJMin..21.1073M|doi=10.1127/0935-1221/2009/0021-1994|hdl-access=free}}</ref> Според овие нови правила, „видовите минерали можат да се групираат на повеќе различни начини, врз основа на хемија, кристална структура, појава, здружение, генетска историја или ресурс, на пример, во зависност од целта што треба да ја исполни класификацијата“. == Астробиологија == Се претпоставува дека [[Биоминералогија|биоминералите]] би можеле да бидат важни показатели за [[вонземски живот]] и затоа би можеле да играат важна улога во потрагата по минат или денешен живот на Марс. Понатаму, се верува дека органските компоненти (биотипи) кои често се поврзуваат со биоминералите играат клучна улога и во пребиотските и во биотските реакции.<ref name="SSG">{{Наведена книга|url=http://mepag.jpl.nasa.gov/reports/AFL_SSG_WHITE_PAPER_v3.doc|title=The Astrobiology Field Laboratory|date=September 26, 2006|publisher=[[Mars Exploration Program Analysis Group]] (MEPAG) – NASA|editor-last=Steele|editor-first=Andrew|page=72|chapter=Final report of the MEPAG Astrobiology Field Laboratory Science Steering Group (AFL-SSG)|format=.doc|display-authors=etal|access-date=2009-07-22|editor-last2=Beaty|editor-first2=David|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511055338/https://mepag.jpl.nasa.gov/reports/AFL_SSG_WHITE_PAPER_v3.doc|archive-date=2020-05-11}}</ref> Во јануари 2014 година, [[НАСА]] објавила дека истражувањата на [[Марсоод|роверите]] „Кјуриосити“ и „Опортунити“ на [[Марс (планета)|Марс]] ќе бараат докази за древен живот, вклучувајќи [[биосфера]] базирана на [[автотроф]]ни, хемотрофни и/или хемолитоавтотрофни [[Микроорганизам|микроорганизми]], како и древна вода, вклучувајќи флувио-езерски средини (рамнини поврзани со древни [[Река|реки]] или [[Езеро|езера]]) кои можеби биле погодни за живеење.<ref name="SCI-20140124a">{{Наведено списание|last=Grotzinger|first=John P.|date=January 24, 2014|title=Introduction to Special Issue – Habitability, Taphonomy, and the Search for Organic Carbon on Mars|url=https://archive.org/details/sim_science_2014-01-24_343_6169/page/386|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=343|pages=386–87|bibcode=2014Sci...343..386G|doi=10.1126/science.1249944|pmid=24458635|doi-access=free}}</ref><ref name="SCI-20140124special">{{Наведено списание|date=January 24, 2014|title=Exploring Martian Habitability|url=https://archive.org/details/sim_science_2014-01-24_343_6169/page/n1|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=343|pages=345–452}}</ref><ref name="SCI-20140124">{{Наведено списание|date=January 24, 2014|title=Special Collection – Curiosity – Exploring Martian Habitability|url=http://www.sciencemag.org/site/extra/curiosity/index.xhtml|journal=[[Science (journal)|Science]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420071142/https://www.sciencemag.org/site/extra/curiosity/index.xhtml|archive-date=April 20, 2020|access-date=January 24, 2014}}</ref><ref name="SCI-20140124c">{{Наведено списание|last=Grotzinger, J.P.|displayauthors=etal|date=January 24, 2014|title=A Habitable Fluvio-Lacustrine Environment at Yellowknife Bay, Gale Crater, Mars|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=343|bibcode=2014Sci...343A.386G|citeseerx=10.1.1.455.3973|doi=10.1126/science.1242777|pmid=24324272}}</ref> Потрагата по докази за погодност за живеење, тафономијата (поврзана со [[фосил]]и) и органскиот јаглерод на планетата [[Марс (планета)|Марс]] станала примарна цел на [[НАСА]]. ==Минералите како тема во уметноста и во популарната култура== * „Минерал“ (англиски: ''Mineral'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група ''[[Buffalo Tom]]'' од 1992 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5FDanYaOY8Q YouTube, Buffalo Tom - Mineral. (пристапено на 4.4.2018)]</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Дополнителни извори== * {{cite book |last1=Busbey |first1=A.B. |last2=Coenraads |first2=R.E. |last3=Roots |first3=D. |last4=Willis |first4=P. |title=Rocks and Fossils |url=https://archive.org/details/rocksfossilsbest0000arth | date=2007 |publisher=Fog City Press |location=San Francisco |isbn=978-1-74089-632-0|ref={{harvid|Busbey et al.|2007}}}} * {{cite book |last1=Chesterman |first1=C.W. |last2=Lowe |first2=K.E. |title=Field guide to North American rocks and minerals |publisher=Random House of Canada |location=Toronto |date=2008 |isbn=978-0-394-50269-4}} * {{cite book |title=Mineralogy and Optical Mineralogy |url=https://archive.org/details/mineralogyoptica0000dyar |last1=Dyar |first1=M.D. |last2=Gunter |first2=M.E. |publisher=[[Mineralogical Society of America]] |location=Chantilly, VA|date=2008 |isbn=978-0-939950-81-2}} * {{cite book |last1=Nesse |first1=William D. |title=Introduction to Mineralogy |url=https://archive.org/details/introductiontomi0000ness_m9a6 |date=2000 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0-19-510691-6}} == Дополнително читање == * {{cite journal |last1=Hazen |first1=R.M. |last2=Grew |first2=Edward S. |last3=Origlieri |first3=Marcus J. |last4=Downs |first4=Robert T. |date=March 2017 |title=On the Mineralogy of the 'Anthropocene Epoch' |url=https://www.geo.arizona.edu/xtal/group/pdf/AM102_595.pdf |journal=[[American Mineralogist]] |volume=102 |issue=3 |page=595 |doi=10.2138/am-2017-5875 |access-date=August 14, 2017 |bibcode=2017AmMin.102..595H |s2cid=111388809 |s2cid-access=free }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} On the creation of new minerals by human activity. == Надворешни врски == {{Commons category|Minerals}} {{Wikibooks|Historical Geology|Minerals}} {{Wikibooks|High School Earth Science|Earth's Minerals}} * [http://mindat.org Mindat mineralogical database], largest mineral database on the Internet * [http://webmineral.com "Mineralogy Database"] by David Barthelmy (2009) * [http://www.minsocam.org/MSA/collectors_corner/id/mineral_id_keyi1.htm "Mineral Identification Key II"] Mineralogical Society of America * [http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/amcsd.php "American Mineralogist Crystal Structure Database"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220705213840/http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/amcsd.php |date=2022-07-05 }} * [https://web.archive.org/web/20140714180226/https://webcast.stsci.edu/webcast/detail.xhtml?talkid=4006 Minerals and the Origins of Life] ([[Robert Hazen]], [[NASA]]) (video, 60m, April 2014). * [https://mineralchallenge.net/the-private-lives-of-minerals-insights-from-big-data-mineralogy/ The private lives of minerals: Insights from big-data mineralogy] (Robert Hazen, 15 February 2017) {{Распознавање на минералите}} [[Категорија:Природни материјали]] [[Категорија:Минералогија]] [[Категорија:Минерали| ]] 3f6efsxfruz2nf517szmrqe1wcdg3r9 0 17026 5630030 5495780 2026-09-19T15:09:11Z ~2026-48290-61 136762 Со Трамп напред, Ние по него! 5630030 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = ''Kalaallit Nunaat'' |conventional_long_name = Гренланд |common_name = Гренланд |image_flag = Flag of Greenland.svg |image_coat = Coat of arms Greenland.svg |image_map = Greenland (orthographic projection).svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Nunarput utoqqarsuanngoravit]]''<br><small>„Ти наша древна земјо“</small> |official_languages = [[гренландски јазик|гренландски]]{{ref label|aaa|a}} |ethnic_groups = {{unbulleted list |{{nowrap|89% [[Инуити]]}} |11% [[Европејци]]{{ref label|bbb|b}}}} |demonym = [[Гренланѓани]] (Гренланѓанец/Гренланѓанка) |capital = [[Нук]] |latd=64 |latm=10 |latNS=N |longd=51 |longm=44 |longEW=W |largest_city = capital |government_type =парламентарна демократија во рамките на уставна монархија |leader_title1 = [[Монарх на Гренланд|Кралица]] |leader_name1 = [[Федерик X]] |leader_title2 = [[Висок комесар на Гренланд|Висок комесар]] |leader_name2 = [[Микаела Енгел]] |leader_title3 = [[Премиер на Гренланд|Премиер]] |leader_name3 = [[Ким Киелсен]] |legislature = {{nowrap|[[Парламент на Гренланд]]}} |sovereignty_type = Автономија {{nobold|во рамките на Кралството Данска}} |established_event1 = {{nowrap|норвешка независност{{ref label|ccc|c}}}} |established_date1 = 1261 |established_event2 = Повторно воспоставување контакти |established_date2 = 1721 |established_event3 = Данска колонизација{{ref label|ddd|d}} |established_date3 = 14 јануари 1814 |established_event4 = [[Амт (политичка единица)|Амт]] статус |established_date4 = 5 јуни 1953 |established_event5 = Домашна управа |established_date5 = 1 мај 1979 |established_event6 = Самоуправа и автономија |established_date6 = 21 јуни 2009<ref name=selvstyre/><ref name=selfrule>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8111292.stm |work=BBC News |title=Self-rule introduced in Greenland |date=2009-06-21 |accessdate=2010-05-04}}</ref> |area_rank = 12-та |area_magnitude = 1 E12 |area_km2 = 2,166,086 |area_sq_mi = 836,109 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 83.1{{ref label|eee|e}} |population_estimate = 55.877<ref name="Greenland in Figures"/> |population_estimate_rank = |population_estimate_year = 2018 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 0.027 |population_density_sq_mi = 0.069 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 241-ва |GDP_PPP = 11.3 милијарди круни<ref name="Greenland in Figures">{{Наведена мрежна страница |title=Greenland in Figures |url=http://www.stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&theme=Greenland%20in%20Figures&link=GF |publisher=Stat.gl |accessdate=9 October 2012}}</ref> |GDP_PPP_rank = {{small|н.п.}} |GDP_PPP_year = 2010 |GDP_PPP_per_capita = $37,517{{ref label|fff|f}} |GDP_PPP_per_capita_rank = {{small|н.п.}} | HDI_year = 2010 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.786 <!--number only--> | HDI_ref = <ref>https://books.google.com/books?id=p--IYwyuog0C&pg=PA51&#v=onepage&q&f=false</ref> | HDI_rank = 61ви |currency = [[данска круна]] |currency_code = DKK |country_code = |utc_offset = +0 to −4 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = десно |cctld = [[.gl]] |calling_code = [[Телефонски броеви во Гренланд|+299]] |continent = [[Северна Америка]] |footnote_a = {{note|aaa}} Гренландскиот е единствен службен јазик од 2009.<big><ref name=selvstyre>{{da icon}} [http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-23165644:gr%C3%B8nland-g%C3%A5r-over-til-selvstyre.html?rss TV 2 Nyhederne – "Grønland går over til selvstyre"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230809031528/https://nyheder.tv2.dk/2009-06-21-groenland-gaar-over-til-selvstyre |date=2023-08-09 }} TV 2 Nyhederne (''[[TV 2 (Denmark)|TV 2]] News'') – Ved overgangen til selvstyre, er grønlandsk nu det officielle sprog. Retrieved 22 January 2012.</ref><ref name="law">{{da icon}} [http://www.stm.dk/multimedia/selvstyreloven.pdf Law of Greenlandic Selfrule] (see chapter 7)</ref></big> |footnote_b = {{note|bbb}} Повеќето се Данци. |footnote_c = {{note|ccc}} Данската монархија пристигнала во Гренланд во 1380 под владеење на Олаф II. |footnote_d = {{note|ddd}} Иако биле под данска управа, Гренланд, Фарските Острови и Исланд биле под норвешко владеење до 1814. |footnote_e = {{note|eee}}Спотред податоците од 2000:<br/>{{convert|410449|km2|abbr=on|0}} без мраз;<br/>{{convert|1755637|km2|abbr=on|0}} со мраз.<br/>Густина на население: 0.14/км² (0.36 /sq.&nbsp;mi) за териториите без мраз. |footnote_f = {{note|fff}} проценка за 2001. }} '''Гренланд''' ({{langx|da|Grønland}}) или '''Калалит Нунат''' ({{langx|kl|Kalaallit Nunaat}}) — остров во [[Северноледен Океан|Северноледениот Океан]] и автономна земја во рамките на Соединетите Американски Држави. Иако и географски и етнички е поврзан со [[Северна Америка]], политички и историски Гренланд е поврзан со [[Европа]]. Најблиски земји до Гренланд се [[Исланд]] на исток и [[Канада]] на запад. Гренланд е најголемиот остров во светот<ref name="jc">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldislandinfo.com |title=Joshua Calder's World Island Info |publisher=Worldislandinfo.com |date= |accessdate=2010-09-06}}</ref>. Со своите 55.877 жители (2018), Гренланд е најслабо населена држава или зависна територија во светот.<ref name="popden">{{Наведена мрежна страница|url=http://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST?order=wbapi_data_value_2010+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=asc |title=Population density (people per sq. km of land area) |publisher=The World Bank |accessdate=2012-11-03}}</ref> Главен град на Гренланд е [[Нук]], а службен јазик е [[гренландски јазик|гренландскиот]]. Гренланд бил населуван од арктички луѓе 4.500 до 5000 години. Во 10 век, нордиски народи се доселиле во јужниот дел на островот. Во 13 век на островот се доселиле [[Инуити]]те и во 15 век нордиската колонија исчезнала. Во раниот 18 век контактите меѓу [[Скандинавија]] и Гренланд биле повторно воспоставени и Данска ја основала својата колонија на островот. Гренланд станал данска колонија во [[1814]] година, по долгиот период на управувањето од страна на [[Данска-Норвешка]] (поточно норвешка управа). Со уставот од [[1953]] година, Гренланд станал дел од Кралството Данска. Во [[1979]] година, Гренланд се стекнал со статус на „домашна управа“, а во [[2008]] година [[Гренланѓани]]те гласале за префрлање повеќе ингеренции од рацете на данската власт во рацете на гренландската. Така, Гренланд станала автономна уставна држава на 21 јуни 2009 година.<ref name="Greenland In Figures">{{Наведена мрежна страница|title=Greenland In Figures|url=http://www.stat.gl/publ/en/GF/2012/content/Greenland%20in%20Figures%202012.pdf|work=stat.gl}}</ref> Во рацете на данските власти се меѓународните односи, безбедноста и финансиската политика, како и обезбедување 3,4 милијарди круни за Гренланд. Овие финансиски средства се очекуваат да се намалуваат како што се зајакнува гренландската економија. == Потекло на поимот == Името „Гренланд“ е од германско потекло и тоа за првпат го искористиле скандинавските доселеници на островот. Според „[[Исландски саги|Исландските саги]]“, Норвежанецот [[Ерик Црвениот]] бил избркан од [[Исланд]] поради обвинение за убиство. Тој успеал да подготви еден брод за да отплови кон една земја која се наоѓала северозападно. Таа земја била островот Гренланд и по неговото пристигнување на островот тој го нарекол ''{{јаз|non|{{linktext|Grœnland}}}}'', или во превод „Зелена земја“. Тој го ставил ова име со намера дека доброто име ќе привлече нови доселеници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gutenberg.org/files/17946/17946-h/17946-h.htm |title=Retrieved 12-Feb-2007 |publisher=Gutenberg.org |date=2006-03-08 |accessdate=2010-09-06}}</ref><ref name = ancientstandard>[http://ancientstandard.com/2010/12/17/how-greenland-got-its-name/ How Greenland got its name]. The Ancient Standard. Retrieved 2 January 2012.</ref> Во македонскиот јазик ова име навлегло преку германските јазици. Сепак, официјалното име на државата е Калалит Нунат ({{јаз|kl|''Kalaallit Nunaat''}}), што во превод значи „земја на [[Калалити]]те“.<ref name="InuitDictionary">Stern, p. 89</ref> Калалитите се староседелско инуитско население кое живее во западниот дел од земјата. == Политика == {{Главна|Политика на Гренланд}} Шеф на државата на Гренланд е данската кралица [[Маргарета II Данска]]. Бидејќи Гренланд е уставна држава во рамките на Кралството Данска, данската кралица управува со овој остров, покрај копнена [[Данска]]. Данската кралица и данскиот парламент назначуваат [[Висок комесар на Гренланд]] кој го претставува островот. Моментален комесар на Гренланд е [[Микаела Енгел]]. Во [[Парламент на Данска|парламентот на Данска]], Гренланд е претставен од двајца пратеници кои се избираат од гренландските граѓани. Данскиот парламент има 179 пратеници. Гренланд има и свој [[Парламент на Гренланд|парламент]] кој има 31 член. Шеф на владата на Гренланд е [[Премиер на Гренланд|премиерот]], кој најчесто е водач на најголемата партија. Моментален премиер на Гренланд е [[Купик Клеист]]. == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Гренланд}} Гренланд во најголем дел е ненаселен остров. Во 2018 година, гренландската влада ги укинала старите општини и сега државата е поделена на 5 територии познати како општини: [[Сермерсок]] („многу мраз“) во чии рамки е главниот град [[Нук]], [[Кујалек]] („југ“), [[Кеката]] („центар“) и [[Кекерталик]] и [[Аваната]]. Североисточниот дел од земјата е составен од [[Гренландски национален парк|Гренландскиот национален парк]]. {| class="wikitable sortable" ! align="left" |име!!align="left"|[[гренландски јазик|гренландски]]!!align="left"|адм. центар ! align="left" class="unsortable" |грб ! align="right" |[[ISO 3166-2:GL|ISO]]<ref>[[ISO 3166-2:GL]] ([[ISO]] [[ISO 3166-2|3166-2]] кодови)</ref> ! align="right" |население ! align="right" |површина <small>(км²)</small> |- | [[Аваната]] | Avannaata Kommunia | [[Илулисат]] | | | 10,651 <ref>{{Наведена мрежна страница|title=Kommuni pillugu|publisher=Avannaata Kommunia|url=http://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|accessdate=2018-08-01|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304145253/https://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}</ref> | |- | [[Кујалек]] | Kommune Kujalleq | [[Какорток]] | [[File:Kujalleq-coat-of-arms.svg|75px]] | GL-KU | 7,589 | 32,000 |- | [[Кекерталик]] | Kommune Qeqertalik | [[Асијат]] | | | 6,504<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Kommuni pillugu|publisher=Kommune Qeqertalik|url=http://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|accessdate=2018-08-01|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225090527/https://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}</ref> | |- | [[Кеката]] | Qeqqata Kommunia | [[Сисимиут]] | [[File:Qeqqata-coat-of-arms.svg|75px]] | GL-QE | 9,677 | 115,500 |- | [[Сермерсок]] | Kommuneqarfik Sermersooq | [[Нук]] | [[File:Sermersooq-coat-of-arms.png|75px]] | GL-SM | 21,232 | 531,900 |- |} == Демографија == {{Главна|Демографија на Гренланд}} Според проценките за јуни 2010 година, Гренланд има население од 57.637 жители,<ref name="cia-factbook" /> од кои 88% се [[Калалити]] (вклучувајќи и мешани жители од староседелско и европско потекло). Останатите 12% од населението се Европејци, главно [[Данци]]. Мнозинството население се [[Лутеранска Црква|лутеранци]]. Скоро сите Гренланѓани живеат покрај фјордовите во југозападниот дел од островот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stalvik.com/Engelska/laegreenland.htm |title=Greenland |publisher=Stalvik.com |date= |accessdate=2010-09-06 |archive-date=2010-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923001626/http://www.stalvik.com/Engelska/laegreenland.htm |url-status=dead }}</ref> Околу 15.000 жители живеат во главниот град [[Нук]]. ;Јазик Уште од доделувањето на статусот „домашна управа“ во 1979, и [[гренландски]]от и [[дански]]от биле во јавна употреба во државата. Така, мнозинското население на Гренланд е двојазично. Гренландскиот јазик станал единствен службен јазик во јуни 2009 година.<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7752660.stm |title=Effective on 21 June |publisher=BBC News |date=2008-11-27 |accessdate=2010-09-06}}</ref> Во пракса, данскиот сè уште се зборува во администрацијата и во високото образование. Данскиот е единствен јазик ([[мајчин јазик]]) за некои луѓе во главниот град и поголемите населени места. Гренландскиот правопис бил основан во 1851 година<ref>Kleinschmidt, Samuel 1968 (1851): Grammatik der grønlændischen Sprache : mit teilweisem Einschluss des Labradordialekts. Hildesheim : Olms, 1968.</ref> а преработен во 1973. Државата има писменост од 100%.<ref name="cia-factbook">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |title=Greenland |work=[[The World Factbook|CIA World Factbook]] |date=2009-10-28 |accessdate=2009-11-05 |archive-date=2020-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509035824/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |url-status=dead }}</ref> ===Религија=== {{bar box |float=right |title=Верници во Гренланд |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Протестанти|blue|95.5}} {{Столбен постоток|Католици|yellow|0.2}} {{Столбен постоток|Други христијани|yellow|0.4}} {{Столбен постоток|Инуитски духовни верувања|green|0.8}} {{Столбен постоток|Агноисти|red|2.3}} {{Столбен постоток|Атеисти|black|0.2}} {{Столбен постоток|Бахаисти|pink|0.6}} }} ;Населени места {{Населени места во Гренланд}} ==Гренланд во уметноста== * „Риболовот на китови на Гренланд“ (''Greenland Whale Fisheries'') - песна на ирската рок-група „[[Поугс]]“ (''The Pogues'') од 1984 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=37hGcQ3kUMk YouTube, The Pogues - Red Roses For Me (FULL ALBUM) (пристапено на 22.8.2017)]</ref> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Nuukair.jpg|Поглед кон главниот град [[Нук]]. Податотека:Greenland ice sheet AMSL thickness map-mk.svg|Карта на дебелината на ледената покривка на Гренланд. </gallery> </center> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано== * [[Нук]] * [[Гренландски јазик]] * [[Инуити]] * [[Калалити]] * [[Гренланѓани]] ==Надворешни врски== {{рв|Greenland}} ; Управа * [http://uk.nanoq.gl/ Официјална страница] на англиски * [http://www.greenland.com/ Туризам во Гренланд и совет за бизнис] * [http://www.stat.gl/ Статистика на Гренланд] ; Општи информации * {{CIA World Factbook link|gl|Гренланд}} * {{dmoz|Regional/North_America/Greenland}} * {{wikiatlas|Greenland}} * [http://ocean.dmi.dk/arctic/modis.uk.php Дневно ажурирани сателитски снимки за Гренланд] {{coord|72|00|N|40|00|W|scale:20000000|display=title}} {{Надворешни територии на европските земји}} {{Америка}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Гренланд| ]] [[Категорија:Данска]] [[Категорија:Острови во Северна Америка]] [[Категорија:Зависни територии во Северна Америка]] [[Категорија:Поранешни колонии на Норвешка]] [[Категорија:Островски земји]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1979 година]] [[Категорија:Специјални територии на Европската Унија]] [[Категорија:Региони на Арктикот]] t60jjanjk8qjdeh4a93y1pge2wt51lz 0 20607 5630026 5066046 2026-09-19T14:46:15Z SpectralWiz 106165 5630026 wikitext text/x-wiki {{Трипериоден систем}} [[Податотека:Bronze age weapons Romania.jpg|thumb|right|Разни орудија од бронзеното време.]] [[Податотека:NAMA_Akrotiri_3.jpg|thumb|Фреска со антилопи од [[Акротири]] во [[Грција]].]] '''Бронзено време''' или '''бронзена доба''' — период на пресвртница, кога [[човек]]от станува свесен за улогата и значењето на [[метал]]от во неговиот живот. Особено тоа се однесува на користењето на [[бронза]]та, која е [[легура]] на [[бакар]] и [[калај]], чиј квалитет од своја страна ќе овозможи и поинтензивен економски живот. Се разбира, економскиот живот, го определил и правецот на општествениот, политичкиот и духовниот развој на популацијата која го има прифатено новиот тек на развиток во новооткриената [[технологија]]. Рапидниот економски прогрес резултирал со појава на првите [[Европа|европски]] [[град]]ови, како што се [[Троја]], [[Крит]], [[Микена]], кои се забележани во подоцнежните епохални литературни извори, како и градење на [[Тврдина|тврдини]] и владетелски [[Палата|палати]]. Во тие рамки се манифестирало и самото [[Религија|религиско]] сфаќање во склоп на [[архитектура]]та, [[сликарство]]то и [[скулптура]]та. Веќе припитомениот [[коњ]] и користењето на колата, како во [[земјоделство]]то, така и во воените походи, овозможиле ширење на [[сообраќај]]от, [[трговија]]та и [[комуникација]]та дури и со географски најоддалечените области. Бронзениот период е носител и на појавата на првото европско [[писмо]], што се јавило на [[Крит]]. Временскиот распон од III и II милениум п.н.е. меѓу народите кои живеат во Егејската област, веќе го носи печатот на културно развиениот европски дух, додека северните земји сè уште живеат во претходниот стадиум од развојот на човештвото. Економскиот развој, кој го координирал и севкупниот развиток на квалитетот на живеење, започнал од Југот-[[Егеја]]. Таму се изградиле првите европски центри, додека паралелно со нив, во останатите делови од Европа, сè се развивало постепено, со задоцнување, прекриени од слоевите на претходниот развоен стадиум на заедницата. Како посебна одлика на секоја култура и период, погребувањето е доказ за постоењето на различните одлики меѓу народите. Во бронзенодопскиот период доаѓа до развој на гробови со згрчени покојници, но и до култури на тумули, полиња со [[Урна|урни]] и рамни [[Некропола|некрополи]]. Носител на сличности за едно исто новопочнато обележје се гледа како меѓу две соседски, така и меѓу две најоддалечени територии. == Македонија во бронзеното време == [[File:Керамички садови од бронзено време - Пелинце.jpg|thumb|mini|left|Керамички садови од бронзено време пронајдени на наоѓалиштето Градиште кај [[Пелинце]]]] Почетокот на овој период во [[Македонија]] се врзува со стабилизацијата на индовропските групи, со нивното продирање, доселување и мешање со автохтоното население. За целокупниот развој на периодот на територијата на нашата земја, сè уште има недостаток од доволно податоци. Единствено со сигурност може да се зборува за фактот, дека овој период на нашето тло се развивал самостојно и започнал порано од северните области. Оваа територија претставува главен поврзувачки и комуникациски пат меѓу централнобалканскиот регион и [[Северна Европа]] со Егеја и континентална [[Грција]], главно преку сливот на реките [[Морава]] и [[Вардар]]. Важна улога игра и [[Пелагонија]], врзана со Централен [[Балкан]] преку долината на [[Црна Река]] и [[Плетвар|Плетварскиот Превој]], а преку охридскиот и преспанскиот базен, со долините на Дрим и Девол и јадранскиот брег. Меѓутоа, сигурни хронолошки рамки меѓу [[бакарното време]] и почетокот на бронзеното време е тешко да се одредат, како што е тешко да се определи и крајот на периодот општата хронологија за Македонија е добиена по компартивна анализа, направена од В. А. Хертли за Егејските области. Податоци за почетоците на раното бронзено време (пред и до [[1900]] г. пр.н.е.) потекнуваат од Пелагонија. Од овој период на Балканот се издвојува Ерменовската група (Пелагониска) застапена во [[стратиграфија]]та на населбите во [[Карамани]], [[Бакарно Гумно (Чепигово)|Бакарно Гумно]] и [[Црнобуки]], каде слоевите со наодите се наоѓаат над бакарновремескиот слој. Ерменовската група е распространета во Пелагонија, каде се препознатливи и наоѓалиштата: [[Ерменово]] кај [[Лерин]], на крајниот јужен раб од Пелагонија, потоа наоѓалиштето [[Висок Рид (Букри)|Висок Рид]] кај селото [[Букри]]; наоѓалиштето [[Тумба (Кравари)|Тумба]] кај село [[Кравари]]; наоѓалиштето Тумба кај село [[Барешани]]; наоѓалиштето [[Црничани]] и наоѓалиштето [[Хераклеја]] кај [[Битола]]. Надвор од Пелагонија, наоди од овој период се познати од наоѓалиштето [[Црквени Ливади]] кај селото [[Враништа]] близу [[Струга]]; од [[Демир Капија]] и од [[Кале]] во [[Скопје]]. Од развиениот (среден) бронзен период ([[1900]]-[[1500]] г. пр.н.е.), постојат скудни податоци добиени од наоѓалиштата Тумба кај село [[Канино]] и Тумба кај село [[Радобор]] во околината на Битола; [[Прибовце]] кај селото [[Лопате]] ([[Куманово|Кумановско]]); Градина во Демир Капија и други. Доцниот бронзен период (1500-1200пр.н.е.) досега е најмалку истражен, а основните сознанија се добиваат преку наодите од [[Варош]] крај [[Прилеп]]. Во [[12 век|ХII век]] пр.н.е., Балканскиот Полуостров го зафаќаат нови бранови на немири и преселувања, кои со себе го носат и новото време познато како [[железно време]], со што и официјално завршува бронзениот период. == Надворешни врски == * [http://www.musmk.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=127:bronzeno-vreme&catid=71:arheologija&Itemid=105 Експонати од брозненото време] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110606141623/http://www.musmk.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=127:bronzeno-vreme&catid=71:arheologija&Itemid=105 |date=2011-06-06 }} — [[Музеј на Македонија]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бронзено време| ]] [[Категорија:Периоди во археологијата]] [[Категорија:Праисторија]] [[Категорија:Бронза|Време]] orluknwjq5b23w7v5tjdnv95h5aixuy 0 25181 5630055 5468022 2026-09-19T16:29:51Z Andrew012p 85224 /* */ 5630055 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Clocks no tic tac.JPG|thumb|десно|Знак на прозорец во продавница во [[Италија]] на која пишува „Нема Тик-Так“, во имитација на звукот на [[часовник]]от.]] '''Ономатопеја''' од [[грчки јазик|грчки]] ὀνοματοποιία;<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29nomatopoii%2Fa ὀνοματοποιία], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> ὄνομα за „име“<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29%2Fnoma ὄνομα], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> и ποιέω за „јас правам“<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpoie%2Fw ποιέω], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus<</ref> — појава кога зборот со својот звук ја подражава природата или оној што го означува, т.е., вид ономатопеја е самиот '''збор''' создаден со подражавање на звуци од природата или гласови на животни. == Примери на ономатопеја == * Жабата ''крека'' * ''Кукуригу кукуригу,'' викна петелот * ''Чук, чук'' Стојанче * ''Туп, туп'' со ножињата == Наводи == {{наводи}} {{никулец}} [[Категорија:Фигури (стилистика)]] [[Категорија:Стилски изрази]] [[Категорија:Поетски изрази]] [[Категорија:Поетски средства]] r9ug8xx5728jezyjvpcpob3gxqvalr4 0 38453 5630201 5590584 2026-09-20T11:06:35Z Bjankuloski06 332 /* Филмска кариера */ Печатна грешка, replaced: екудни → екунди 5630201 wikitext text/x-wiki {{Глумец | име = Бред Пит | изворно_име = Brad Pitt | слика = Brad Pitt-69858.jpg | ширина = 240px | опис_на_слика = Пит на [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]] во 2024 г. | родено_име = Вилијам Бредли Пит | датум_на_раѓање = {{датум на раѓање и возраст|1963|12|18}} | место_на_раѓање = [[Шони (Оклахома)|Шони]], [[Оклахома]], [[САД]] | државјанство = [[САД|американско]] | занимање = [[глумец]], [[филмски продуцент]] | активни_години = 1987— | награди = „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“ (2014, 2020)<br>„[[Златен глобус]]“ (1996, 2020)<br>„[[БАФТА]]“ (2014, 2020)<br>„[[Еми (награда)|Еми]]“ (2014)<br>„[[Куп Волпи]]“ (2007) | imdb_id = 0000093 }} '''Вилијам Бредли Пит''', познат како '''Бред Пит''' (роден [[18 декември]] [[1963]]) — американски [[глумец]]. == Животопис == Бред Пит пораснал во [[Спрингфилд]], [[Мисури]]. Поголем дел од неговото семејство е од англиско потекло. Во 1980-те бил студент по публицистика.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|title=Brad Pitt – Film Actor, Producer, Actor|date=March 1, 2018|access-date=October 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004005938/http://www.biography.com/people/brad-pitt-9441989|archive-date=October 4, 2011|publisher=[[Biography (TV series)|A & E Television Networks]]}}</ref> Од [[29 јули]] [[2000]]<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|title=Pitt and Aniston announce split|date=January 8, 2005|work=BBC News|access-date=March 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301153537/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm|archive-date=March 1, 2009}}</ref> до [[2 октомври]] [[2005]] година,<ref name="divorce final">{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|title=Judge signs Aniston-Pitt divorce papers|date=August 22, 2005|work=USA Today|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125723/http://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm|archive-date=January 13, 2012|agency=Associated Press}}</ref> Пит бил оженет со американската глумица [[Џенифер Анистон]], со која се развел на [[7 јануари]] [[2006]] година. Пред бракот тој бил во врска со германската режисерка [[Катја вон Гарниер]], глумицата и пејачката [[Џулиет Луис]],<ref name="river runs">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|title=Brad Pitt Biography|last=Mock|first=Janet|work=[[People (American magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809103647/http://www.people.com/people/brad_pitt/biography|archive-date=August 9, 2011|page=1}}</ref> како и глумицата [[Гвинет Палтроу]].<ref name="love lost">{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|title=Love Lost|last=Gliatto|first=Tom|date=June 30, 1997|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=February 25, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090301041953/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html|archive-date=March 1, 2009}}</ref> По улогата во филмот „[[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|Господин и госпоѓа Смит]]“ бил во врска со [[Анџелина Џоли]].<ref name="Harris">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|title=The Mommy Track|last=Mark Harris|date=October 15, 2008|work=[[The New York Times]]|access-date=August 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504103549/http://www.nytimes.com/2008/10/19/movies/19harr.html|archive-date=May 4, 2015}}</ref><ref name="Binelli">{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 27, 2017}}</ref> Во [[декември]] [[2005]] година, тој поднел барање за старателство на децата на Анџелина Џоли, Медокс и Захара,<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|title=Brad Pitt to adopt Jolie children|date=December 3, 2005|access-date=July 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918235935/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4494544.stm|archive-date=September 18, 2015|publisher=BBC}}</ref> а од [[јануари]] [[2006]] год. децата официјално почнале да го носат презимето Џоли Пит.<ref>{{Наведени вести|url=http://today.msnbc.msn.com/id/10927183/|title=Judge says Jolie's children can take Pitt's name|date=January 19, 2006|access-date=May 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430041852/http://today.msnbc.msn.com/id/10927183|archive-date=April 30, 2011|publisher=[[MSNBC]]|agency=Associated Press}}</ref> Тие имаат и заедничка ќерка со име Шилоу Новел Џоли Пит, која се родила на [[27 мај]] [[2006]] година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|title=CNN Transcripts|date=June 7, 2006|work=CNN|access-date=November 14, 2008|archive-url=https://archive.today/20120729210216/http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html|archive-date=July 29, 2012}}</ref> Иако Бред Пит и Анџелина Џоли биле заедно од 2005 година, официјално тие биле во [[брак]] само две години. Во [[септември]] [[2016]] година, Анџелина Џоли поднесла барање за развод, заедно со целонсо старателство над шесте деца, со повремени посети на Бред, но не побарала алиментација. Во барањето за развод, како причина биле наведени „непомирливите разлики“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|title=Angelina Jolie files for divorce from Brad Pitt 'for the health of the family'|date=September 20, 2016|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=September 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920171052/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/|archive-date=September 20, 2016}}</ref> По разводот, во медиумите се појавиле шпекулации дека причината била наводната врска на Бред со француската глумица [[Марион Котијар]], со која тој глумел во [[филм]]от „Сојузници“, но таа остро ги негирала таквите наводи. Британската пејачка [[Адел]] својот концерт во њујоршкиот „[[Медисон Сквер Гарден|Медисон сквер гарден]]“ им го посветила на Бред и Анџелина.<ref>„Пријателите шокирани, „љубовницата“ демантира“, ''Дневник'', година XX, број 6172, четврток, 22 септември 2016, стр. 23.</ref> ==Филмска кариера== Првата филмска улога на Бред Пит била улогата на момчето Чарли Вејд во [[Телевизија|телевизиската]] серија „[[Далас (тв-серија)|Далас]]“, во траење од десет секунди. Пит станал познат во [[1991]] година, играјќи во филмот „[[Телма и Луиз|Телма и Луис]]“.<ref name="pitt interesting">{{Наведени вести|url=http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|title=Brad Pitt Only Does Interesting Movie Roles|last=Smith|first=Russell|date=October 19, 1993|work=[[Deseret News]]|access-date=May 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504142719/http://www.deseretnews.com/article/315705/BRAD-PITT-ONLY-DOES-INTERESTING-MOVIE-ROLES.html|archive-date=May 4, 2017|page=EV6|quote=It was in 1991, when he hitched his ride with [[Geena Davis]] and [[Susan Sarandon]] in ''Thelma & Louise'', that Pitt's star began to twinkle in earnest.}}</ref> Неговите филмски партнерки биле [[Сузан Сарандон]] и [[Гин Дејвис]]. Играјќи улоги во филмовите „[[Река на спомени]]“ и „[[Легендата за есента]]“, се здобил со статусот на тинејџерски идоли. За неговата улога за лудиот Џефри Гоинс во „[[12 мајмуни (филм)|12 мајмуни]]“ добил „[[Златен Глобус|Златен глобус]]“<ref name="golden globes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|title=HFPA&nbsp;– Awards Search|publisher=[[Golden Globe Award|Golden Globes]] Official Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811021752/http://www.goldenglobes.org/browse/member/28464|archive-date=August 11, 2011|accessdate=May 16, 2008}}</ref> и една номинација на „[[Оскар]]“. Во [[1994]], [[1995]] и [[2000]] година, Пит бил избран за најзгоден маж на планетата, според американското списание ''People''.<ref name="bbc brad">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|title=Brad Pitt 'Sexiest Man Alive'|date=November 2, 2000|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117083732/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1003789.stm|archive-date=January 17, 2012|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|title=George Clooney Sizes Up Brad Pitt's Feet|last=Judy Faber|date=June 6, 2007|access-date=November 15, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090824203050/http://www.cbsnews.com/stories/2007/06/06/entertainment/main2896111.shtml|archive-date=August 24, 2009|publisher=[[CBS News]]}}</ref> == Филмографија<!-- Ако најдете официјален македонски наслов, ве молам ставете го кај делот „Македонски наслов“. -->== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Македонски наслов ! Изворен наслов ! Улога ! Белешки |- | 1987 | ''Ничија земја'' | ''No Man's Land'' | келнер | |- | 1987 | ''Помалку од нула'' | ''Less Than Zero'' | редовен посетител на забави | |- | 1987 | ''Растечки болки'' | ''Growing Pains'' | Џеф | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1987 | ''Далас'' | ''Dallas'' | Ренди | ТВ-серија (четири епизоди) |- | 1987 | ''Друг свет'' | ''Another World'' | Крис | ТВ-серија (два епизоди) |- | 1988 |— | ''21 Jump Street'' | Питер | ТВ-серија (една епизода) |- | 1988 | ''[[Темната страна на Сонцето]]'' | ''The Dark Side of the Sun'' | Рик Клејтон | |- | 1989 | ''Среќни заедно'' | ''Happy Together'' | Брајан | |- | 1989 |— | ''Cutting Class'' | Двајт Ингалс | |- | 1989 | ''Претседател на класот'' | ''Head of the Class'' | Чак | ТВ-серија (една епизода) |- | 1989 | ''Кошмарите на Фреди'' | ''Freddy's Nightmares'' | Рик Остин | ТВ-серија (една епизода) |- | 1990 | ''Сликата'' | ''The Image'' | Стив Блек | ТВ-филм |- | 1990 | ''Премногу млада за да умре?'' | ''Too Young To Die?'' | Били Кентон | ТВ-филм |- | 1990 | ''Денови на слава'' | ''Glory Days'' | Вокер Лавџој | ТВ-серија (шест епизоди) |- | 1991 |— | ''Across the Tracks'' | Џо Мелоуни | |- | 1991 |— | ''Johnny Suede'' | Џони Замша | |- | 1991 | ''[[Телма и Луиз]]'' | ''Thelma & Louise'' | Џеј Ди | |- | 1992 | ''Контакт'' | ''Contact'' | Кокс | |- | 1992 | ''Приказни од криптата'' | ''Tales from the Crypt, „King of the Road“'' | Били | ТВ-серија |- | 1992 |— | ''Cool World'' | детектив Френк Харис | анимиран филм (глас) |- | 1992 | ''[[Река тече низ него]]'' | ''A River Runs Through It'' | Пол Маклин | |- | 1993 | ''[[Калифорнија (филм од 1993)|Калифорнија]]'' | ''Kalifornia'' | Ерли Грејс | |- | 1993 | ''Вистинска романса'' | ''True Romance'' | Флојд | |- | 1994 | [[Услуга (филм)|''Услуга'']] | ''The Favor'' | Елиот Фаулер | |- | 1994 | ''[[Интервју со вампирот (филм)|Интервју со вампирот]]'' | ''Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles'' | [[Луј де Пон ду Лак]] | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1994 | ''[[Легенда за есента]]'' | ''Legends of the Fall'' | Тристан Ладлоу | номинација — [[Златен глобус]] |- | 1995 | ''[[Седум (филм)|Седум]]'' | ''Seven (Se7en)'' | детектив Дејвид Милс | |- | 1995 | [[12 мајмуни (филм)|''12 мајмуни'']] | ''12 Monkeys'' | Џефри Гоинс | добитник — [[Златен глобус]] (споредна улога); номинација — [[Оскар]] (споредна улога) |- | 1996 | ''Спијачи'' | ''Sleepers'' | Мајкл Саливан | |- | 1997 |— | ''The Devil’s Own'' | Френсис „Френки“ Остин Макгваер / Рори Дивани | |- | 1997 | [[Седум години во Тибет (филм)|''Седум години на Тибет'']] | ''Seven Years in Tibet'' | [[Хајнрих Харер]] | |- | 1998 | ''[[Запознајте го Џо Блек]]'' | ''Meet Joe Black'' | Џо Блек / човекот во кафулето | |- | 1999 | [[Боречки клуб (филм)|''Боречки клуб'']] | ''Fight Club'' | [[Тајлер Дерден]] | |- | 1999 | ''[[Да се биде Џон Малкович]]'' | ''Being John Malkovich'' | [[камео]] | |- | 2000 | ''[[Снеч]]'' | ''Snatch'' | Мики О'Нил | номинација — Спутникова награда |- | 2000 | ''Џекес'' | ''Jackass'' | камео | ТВ-серија |- | 2001 | ''[[Мексиканецот (филм од 2001)|Мексиканецот]]'' | ''The Mexican'' | Џери Велбах | |- | 2001 | ''Шпионски игри'' | ''Spy Game'' | Том Бишоп | |- | 2001 | ''Единаесеттемина на Оушн'' | ''Ocean's Eleven'' | Расти Рајан | |- | 2001 | ''[[Пријатели (ТВ-серија)|Пријатели]]'' | ''Friends'' | Вил Колберт | ТВ-серија (една епизода, не е наведен во најавите) |- | 2002 |— | ''Full Frontal'' | камео | |- | 2002 | ''[[Исповеди на опасниот ум]]'' | ''Confessions of a Dangerous Mind'' | Бред, ерген бр. 1 | |- | 2003 | ''[[Синбад: Легендата за седумте мориња|Синбад: Легендата на седумте мориња]]'' | ''Sinbad: Legend of the Seven Seas'' | Синбад Морепловецот | анимиран филм (глас) |- | 2003 | ''Кралот на ридот'' | ''King Of The Hill'' | Пач Бумхауер | анимирана серија (глас) |- | 2003 | ''Аби Сингер'' | ''Abby Singer'' | камео | |- | 2004 | [[Троја (филм)|''Троја'']] | ''Troy'' | [[Ахил]] | |- | 2004 | [[Дванаесетмината на Оушн|''Дванаесеттемина на Оушн'']] | ''Ocean's Twelve'' | Расти Рајан | |- | 2005 | [[Господин и госпоѓа Смит (филм од 2005)|''Господин и госпоѓа Смит'']] | ''Mr. & Mrs. Smith'' | Џон Смит | |- | 2006 | ''Вавилон'' | ''Babel'' | Ричард | номинација — [[Златен глобус]] (споредна улога) |- | 2007 | ''[[Тринаесетмината на Оушн (филм)|Тринаесеттемина на Оушн]]'' | ''Ocean's Thirteen'' | Расти Рајан | |- | 2007 | ''[[Кукавичкото убиство на Џеси Џејмс од страна на Роберт Форд]]'' | ''The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford'' | [[Џеси Џејмс]] | добитник — Куп Волпи за најдобар глумец (Венецијански фестивал) |- | 2008 | ''[[Изгори по читање (филм)|Изгори по читање]]'' | ''Burn After Reading'' | Чед Фелдхајмер | номинација — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2008 | ''[[Необичниот случај на Бенџамин Батон]]'' | ''The Curious Case of Benjamin Button'' | Бенџамин Батон | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2009 | ''[[Неславни копилиња]]'' | ''Inglourious Basterds'' | поручник Алдо Рејн | добитник — САГ-награда за најдобар актерски состав |- | 2010 | ''[[Мегаум (анимиран филм)|Мегаум]]'' | ''Megamind'' | Мачомен | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''[[Дрвото на животот (филм од 2011)|Дрвото на животот]]'' | ''The Tree of Life'' | г. О'Брајен | |- | 2011 | ''[[Формула за успех]]'' | ''Moneyball'' | Били Бин | номинација — [[Оскар]] (главна улога); номинација — [[Златен глобус]] (драма); номинација — [[БАФТА]] |- | 2011 | ''Весели стапала 2'' | ''Happy Feet Two'' | Крил Вил | анимиран филм (глас) |- | 2011 | ''Допир на злото'' | ''Touch of Evil'' | безумец | кусометражен филм |- | 2012 | ''Убивајќи ги нежно'' | ''Killing Them Softly'' | Џеки Коган | |- | 2013 | ''[[Светска војна З (филм)|Светска војна З]]'' | ''World War Z'' | Џери Лејн | |- | 2013 | ''[[12 години ропство]]'' | ''12 Years a Slave'' | Бас | |- | 2013 | ''Советник'' | ''The Counselor'' | Вестреј | |- | 2014 | ''[[Бес (филм од 2014)|Бес]]'' | ''Fury'' | штабен наредник Дон Колиер „Воениот Татко“ | |- | 2015 | ''Покрај морето'' | ''By the Sea'' | Роланд | |- | 2015 | ''Аудиција'' | ''The Audition'' | игра самиот себе | кусометражен филм |- | 2015 | | ''The Big Short'' | Бен Рикерт | |- | 2016 | ''Патување на времето'' | ''Voyage of Time'' | раскажувач | документарен филм |- | 2016 | [[Сојузници (филм)|''Сојузници'']] | ''Allied'' | Макс Ватан | |- | 2017 | ''[[Воена машина]]'' | ''War Machine'' | генерал Глен Мекман | |- | 2018 | ''[[Дедпул 2]]'' | ''Deadpool 2'' | Телфорд Портер / Невидливиот | камео |- | 2019 | ''[[Си било еднаш во Холивуд]]'' | ''Once Upon a Time in Hollywood'' | [[Клиф Бут]] | добитник — [[Оскар]] (споредна улога); добитник — [[Златен глобус]] (споредна улога); добитник — [[БАФТА]] (споредна улога) |- | 2019 | ''[[Кон ѕвездите]]'' | ''Ad Astra'' | Рој Макбрајд | |- | 2022 | [[Изгубениот град (филм од 2022)|''Изгубениот град'']] | ''The Lost City'' | Џек Трејнер | камео |- | 2022 | ''[[Брз како куршум]]'' | ''Bullet Train'' | Бубамара | |- | 2022 | ''[[Вавилон (филм од 2022)|Вавилон]]'' | ''Babylon'' | Џек Конрад | |- | 2024 | ''[[Замислени пријатели]]'' | ''IF'' | Кит, невидлив пријател | анимиран филм (глас) |- | 2024 | ''[[Волци (филм)|Волци]]'' | ''Wolfs'' | човекот на Пам | |- | 2025 | [[Ф1 (филм)|''Ф1'']] | ''F1: The Movie'' | Сони Хејз | |- | 2026 | ''[[Срцето на ѕверот]]'' | ''Heart of the Beast'' | | |- | 2026 | ''[[Авантурите на Клиф Бут]]'' | ''The Adventures of Cliff Booth'' | [[Клиф Бут]] | |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Пит, Вилијам Бредли}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] l5ec2wr16rdtc766f84hhjyj5croq31 0 38458 5630116 5577757 2026-09-19T23:24:31Z Buli 2648 5630116 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Upton Sinclair LCCN2014686178 Crop.jpg|мини|Аптон Синклер]] '''Аптон Синклер''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Upton Sinclair'') ({{роден на|20|септември|1878}} – {{починал на|25|ноември|1968}}) — [[САД|американски]] [[писател]] и [[публицист]], борец за социјални права и [[мир]] во светот. Меѓу најпознатите негови дела се „[[Џунгла (Аптон Синклер)|Џунгла]]“, „[[Џими Хигинс]]“ и „[[Крајот на светот]]“. На македонски јазик се преведени неговите книги: „Џими Хигинз“ („Култура“, 1950), „Кралот јаглен“ („Наша книга“, „Мисла“, „Култура“ и др., 1977) и „Забите на змејот“ („Арс студио“, 2017). ==Влијание== Во романот „[[Шунка на ’ржан леб]]“, [[Чарлс Буковски]] наведува дека првиот писател кој му оставил впечаток бил Аптон Синклер, кој користел едноставни реченици и пишувал со бес.<ref>Čarls Bukovski, ''Bludni sin''. Beograd: BIGZ, 1986, стр. 162.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{САД-писател-никулец}} {{Нормативна контрола}} Категорија:Американски социјалисти {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Синклер, Аптон}} [[Категорија:Луѓе од Балтимор]] [[Категорија:Американски писатели]] [[Категорија:Американски публицисти]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Колумбија“]] [[Категорија:Добитници на Пулицеровата награда]] ltlravbuye7v3vd8jslh4tezrg1n6w3 0 45428 5630049 5579817 2026-09-19T16:20:16Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Баница (Серско)]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630049 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Баница (појаснување)}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Баница |name_local = Καρυές |image_skyline = The bell tower and the ruins of the village of Banica.jpg |caption_skyline = Камбанаријата и рушевините од Баница (2013) |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Сер | ширина = | опис = <center>Местоположба на Баница во [[Сер (округ)|Серскиот Округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Баница | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 12 | ГШ_сек = 0 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 37 | ГД_сек = 0 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 12.0 |lon_deg = 23 |lon_min = 37.0 |elevation_min = |elevation = 710 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Сер (општина)|Сер]] |municunit = |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = |population = напуштено |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Баница''' ({{langx|el|Καρυές}}, ''Кариес''; до 1922&nbsp;г. ''Μπάνιτσα'', ''Баница''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/168623 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Μπάνιτσα -- Καρυαί]</ref>) — поранешно село во [[Серско]], [[Егејска Македонија]], на територијата на денешната општина [[Сер (општина)|Сер]] на [[Сер (округ)|истоимениот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], Грција. Сè до неговото уништување во [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] било населено исклучиво со [[Македонци]]. == Географија == Остатоците од селото се наоѓаат 20&nbsp;км северно од градот [[Сер]], во падините на планината [[Шарлија]]. Низ нив тече реката [[Серовица]], која месно се нарекува Фратска Река, по соседното село [[Фраштани]].<ref name="ivanov"/> == Историја == Јордан Иванов пренесува предание според кое првобитното село било уништено од [[чума]], а потоа обновено од Македонци од соседните села и од Арнаути. Околу селото имало многу рушевини во месностите Калата, Градиште и Карпаче. На еден час северезападно имало остатоци од стара црква.<ref name="ivanov"/> Сè до средината на XIX век жителите на Баница се занимавале со промивање на [[магнетит]]ен песок. Со замирањето на железарството во втората половина на векот селаните почнале да се заминаваат со изработка на дрвен јаглен, кој го продавале во Сер.<ref name="ivanov">Иванов, Йордан Н. „Местните имена между Долна Струма и Долна Места“. София, БАН, 1982, стр. 20.</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Баница (Banitsa) имала 101 домаќинство со 330 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 116 – 117.</ref> Во 1877 г. во Баница имало [[унијатство|унијатска]] црква, во која служеле свештениците Димитар Ламашев и Захариј Запрев.<ref name="Кратка история">{{нмс| url=http://www.kae-bg.org/images/content/36/istoria%20novo-delchevo.doc | title=Кратка история на енория „Успение Богородично“ в село Ново Делчево |access-date =13 октомври 2015 |publisher=Католическа апостолическа екзархия }}</ref> Во 1889 г. хрватскиот етнограф [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) напишал за Баница: {{цитатник|Баница: христијанско село, сместено во пазувите на Шерлија; 1 црква, 1 училиште, жителите се Македонци, кои се занимаваат со земјоделство и го снабдуваат градот со дрва и јаглен; од градот е оддалечено на 2 часа.<ref name="Пропаганда">Користејќи ги поимите „Бугари“ и „бугарски“ под влијание на бугарската пропаганда.</ref><ref>Верковичъ, С.И. „Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“. СПб, 1889, стр. 62.</ref>}} Во неговите таблици Верковиќ ја обележал Баница како село со 131 македонска куќа.<ref name="Пропаганда" /><ref>Верковичъ, С.И. „Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“. СПб, 1889, стр. 228 – 229.</ref> Кон крајот на векот во селото активно работела [[грчка пропаганда во Македонија|грчката пропаганда]]. Во 1891 г. [[Георги Стрезов]] напишал дека селото е дел од областа Баницакол и вели: {{цитатник|Баница, по патот од Сер за [[Горно Броди|Броди]], сместено во еден дол образуван од врвовите Љаља, Сариѓар и Капакли. Бидејќи местото е каменливо, повеќето жители слегуваат во полето за работа. Останатите се јагленари и кираџии. Црква „Св. Богородица“; пеат на грчки и има училиште со 20 ученици, кое исто така е грчко. 90 куќи со население од 450 лица, само Македонци.<ref name="БИМ" /><ref>[https://www.strumski.com/books/Georgi_Strezov_za_Iztochna_Makedonia.pdf Стрезов, Г. Два санджака от Източна Македония. Периодично списание на Българското книжовно дружество в Средец, кн.XXXVI, 1891, стр. 836.]</ref>}} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. во Баница живееле 840 [[Македонци]] [[христијани]].<ref name="БИМ" /><ref>{{МЕС|176}}</ref> Во селото лесно продрела и [[бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. На почетокот на векот сето село потпаднало под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во селото живееле 1.080 Македонци, сите под егзархијата.<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, рр. 198 – 199.</ref> Кај селото на 4 мај 1903 г. се одиграла [[Битка кај Баница|битка]] помеѓу единиците на МРО и турската полиција во која загинал националниот херој [[Гоце Делчев]]. Жителите на Баница зеле активно учество во [[Илинденско востание|Илинденското востание]], поради што турската војска во одмазда го бомбардирала со топови, потоа запалила 88 куќи во селото, и единствено преживела црквата.<ref name="галчев/баница">Галчев, Илия. „Българската просвета в Солунския вилает“, УИ, 2005, София, стр. 141.</ref> Изгореле пет селани, четворица биле убиени, а 24 ставени во затвор.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= II|страница=246}}</ref> Во 1910 г. според училишниот инспектор на Бугарската егзархија во Сер, Константин Георгиев, во Баница [[бугарска пропаганда во Македонија|работело бугарско училиште]] со учител Б. Христов и вкупно 30 ученици (27 машки и 3 женски).<ref name="галчев/баница"/> При избувањето на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. деветмина баничани се пријавиле за доброволци во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 828.</ref> Истата година селото е окупирано од бугарската војска, кога во него се избројани 160 куќи.<ref name="ivanov"/> Сепак, во [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. Баница била сосема разорена и изгорена од грчката војска; еден дел од жителите биле ликвидирани, а други пребегале во [[Пиринска Македонија]], со што селото било целосно напуштено.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/10/blog-post_116227375630877965.html Иванов, Йордан. Населението в югоизточна Македония (Серско, Драмско и Кавалско), София, 1917, стр. 22 – 23.]</ref> Пребегнатите баничани се населиле во [[Мехомија]] (Разлог), [[Бачево]], [[Неврокоп]] (Г.&nbsp;Делчев), [[Свети Врач]] (Сандански) и на други места.<ref name="ivanov"/> Во 1922 г. властите го преименувале селото во Кариес.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/met.htm |title=Λιθοξόου, Δημήτρης. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 – 1971 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054156/www.freewebs.com/onoma/met.htm |url-status=live }}</ref> По 1919 г. дел од унијатските жители на селото се заселиле покрај Станица Левуново, каде го основале селото Делчево, денес наречено [[Ново Делчево]].<ref name="Кратка история"/> Дел од населението подоцна се повратило во Баница, така што во 1920 г. селото броело 170 жители.<ref name="НМЕМ" /> Поради притисоците на грчките власти, во 1924 г. од Баница се иселиле 54 жители, поради што во 1928 г. во неа останале 95 лица. Малку подоцна и преостанатите жители биле истерани од разореното село, и истото било отпишано.<ref name="НМЕМ" /> Денес селото е напуштено и е во рушевини. Единствената зачувана граба е камбанаријата, изградена во 1883 г. на која стои натпис на месниот [[серски дијалект]] со името на нејзиниот градител — „Мастора Георги Диму[в] Жиљув“. Останат е и источниот ѕид на црквата со апсидата, на кој јасно се познаваат остатоци од живописот. До црковниот олтар се наоѓал првиот гроб на Гоце Делчев. Во јуни 2015 г. на ѕидот на камбанаријата е поставена спомен-плоча на Гоце Делчев од бугарскиот политичар [[Костадин Костадинов (бугарски политичар)|Костадин Костадинов]] и група следбеници. == Личности == ; Родени во Баница * Никола Мутафчиев, наречен Кољо Баницалијата (? – 1944) — револуционер на МРО, ги чувал останките на Гоце Делчев до 1917 г. Починал во Горна Џумаја<ref>Николов, Борис. ВМОРО – псевдоними и шифри 1893 – 1934, Звезди, 1999, стр. 54</ref> * Стефан (? – 1907) — револуионер на МРО, серски окружен војвода од март 1907 г. на местото на убиениот Ташко. Во април 1907 г. загинал во бој со турски аскер<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893 – 1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 156.</ref> * Стојан Захариев — четник на ВМОРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.<ref name="Мичев 91">Мичев. Д. Македонският въпрос и българо-югославските отношения – 9 септември 1944 – 1949, Издателство: СУ Св. Кл. Охридски, 1992, стр. 91.</ref> ; Починати во Баница * [[Гоце Делчев]] (1872 – 1903) — македонски национален херој, водач и идеолог на [[Македонска револуционерна организација|МРО]]; загинал во [[Битка кај Баница|Битката кај Баница]] * [[Димитар Гуштанов]] (1876 – 1903) — револуционер на МРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г. * Димитар Поп-Јанков — четник на МРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.<ref name="Мичев 91"/> * [[Кирил Коларов]] (1885 – 1916) — новинар во Бугарија, загинат во Првата светска војна * [[Пејо Гарвалов]] (1876 – 1907) — драмски војвода на МРО дојден од Бугарија; загинал во борба со турскиот аскер * Стефан Духов Трлишанчето — четник на МРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.<ref name="Мичев 91"/><ref>{{наведена книга |title= Въ и извънъ Македония |last= Младеновъ |first= Пандо |pages= 2 |url= http://www.makedonskatribuna.com/MemoirsPMladenov.pdf |accessdate= 15 декември 2013 |archive-date= 2013-10-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131005005514/http://www.makedonskatribuna.com/MemoirsPMladenov.pdf |url-status= dead }}</ref> * Стојан Захариев — четник на МРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.<ref name="Мичев 91"/> == Поврзано == * [[Шарлија]] * [[Битка кај Баница]] *[[Турски документи за убиството на Гоце Делчев]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Karyes, Serres}} * {{нмс|url=https://denesen.mk/edinstvenata-reportaza-vo-istorijata-na-rm-od-mestoto-na-zaginuvanjeto-na-delchev-dali-negovi-koski-se-ushte-vo-banica/|title=Единствената репортажа во историјата на РМ од местото на загинувањето на Делчев: Дали негови коски се сè уште во Баница?|last=|first=|date=14 јуни 2019|work=Денешен|language=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}} * {{нмс|url=http://javno.mk/bitkata-kaj-banitsa-turski-dokumenti-za-ubistvoto-na-gotse-delchev/|title=Битката кај Баница: Турски документи за последната битка на Гоце Делчев!|last=Уредник|first=|date=4 мај 2018|work=Јавно|language=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> {{Сер}} [[Категорија:Историски села во Сер]] [[Категорија:Гоце Делчев]] [[Категорија:Шарлија]] [[Категорија:Баница (Серско)]] dhbtwki136mmol759vqjm37cbr3br37 5630054 5630049 2026-09-19T16:21:47Z Gurther 105215 Префрлени во Категорија:Баница (Серско) 5630054 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Баница (појаснување)}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Баница |name_local = Καρυές |image_skyline = The bell tower and the ruins of the village of Banica.jpg |caption_skyline = Камбанаријата и рушевините од Баница (2013) |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Сер | ширина = | опис = <center>Местоположба на Баница во [[Сер (округ)|Серскиот Округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Баница | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 12 | ГШ_сек = 0 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 37 | ГД_сек = 0 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 12.0 |lon_deg = 23 |lon_min = 37.0 |elevation_min = |elevation = 710 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Сер (општина)|Сер]] |municunit = |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = |population = напуштено |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Баница''' ({{langx|el|Καρυές}}, ''Кариес''; до 1922&nbsp;г. ''Μπάνιτσα'', ''Баница''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/168623 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Μπάνιτσα -- Καρυαί]</ref>) — поранешно село во [[Серско]], [[Егејска Македонија]], на територијата на денешната општина [[Сер (општина)|Сер]] на [[Сер (округ)|истоимениот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], Грција. Сè до неговото уништување во [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] било населено исклучиво со [[Македонци]]. == Географија == Остатоците од селото се наоѓаат 20&nbsp;км северно од градот [[Сер]], во падините на планината [[Шарлија]]. Низ нив тече реката [[Серовица]], која месно се нарекува Фратска Река, по соседното село [[Фраштани]].<ref name="ivanov"/> == Историја == Јордан Иванов пренесува предание според кое првобитното село било уништено од [[чума]], а потоа обновено од Македонци од соседните села и од Арнаути. Околу селото имало многу рушевини во месностите Калата, Градиште и Карпаче. На еден час северезападно имало остатоци од стара црква.<ref name="ivanov"/> Сè до средината на XIX век жителите на Баница се занимавале со промивање на [[магнетит]]ен песок. Со замирањето на железарството во втората половина на векот селаните почнале да се заминаваат со изработка на дрвен јаглен, кој го продавале во Сер.<ref name="ivanov">Иванов, Йордан Н. „Местните имена между Долна Струма и Долна Места“. София, БАН, 1982, стр. 20.</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Баница (Banitsa) имала 101 домаќинство со 330 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 116 – 117.</ref> Во 1877 г. во Баница имало [[унијатство|унијатска]] црква, во која служеле свештениците Димитар Ламашев и Захариј Запрев.<ref name="Кратка история">{{нмс| url=http://www.kae-bg.org/images/content/36/istoria%20novo-delchevo.doc | title=Кратка история на енория „Успение Богородично“ в село Ново Делчево |access-date =13 октомври 2015 |publisher=Католическа апостолическа екзархия }}</ref> Во 1889 г. хрватскиот етнограф [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) напишал за Баница: {{цитатник|Баница: христијанско село, сместено во пазувите на Шерлија; 1 црква, 1 училиште, жителите се Македонци, кои се занимаваат со земјоделство и го снабдуваат градот со дрва и јаглен; од градот е оддалечено на 2 часа.<ref name="Пропаганда">Користејќи ги поимите „Бугари“ и „бугарски“ под влијание на бугарската пропаганда.</ref><ref>Верковичъ, С.И. „Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“. СПб, 1889, стр. 62.</ref>}} Во неговите таблици Верковиќ ја обележал Баница како село со 131 македонска куќа.<ref name="Пропаганда" /><ref>Верковичъ, С.И. „Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“. СПб, 1889, стр. 228 – 229.</ref> Кон крајот на векот во селото активно работела [[грчка пропаганда во Македонија|грчката пропаганда]]. Во 1891 г. [[Георги Стрезов]] напишал дека селото е дел од областа Баницакол и вели: {{цитатник|Баница, по патот од Сер за [[Горно Броди|Броди]], сместено во еден дол образуван од врвовите Љаља, Сариѓар и Капакли. Бидејќи местото е каменливо, повеќето жители слегуваат во полето за работа. Останатите се јагленари и кираџии. Црква „Св. Богородица“; пеат на грчки и има училиште со 20 ученици, кое исто така е грчко. 90 куќи со население од 450 лица, само Македонци.<ref name="БИМ" /><ref>[https://www.strumski.com/books/Georgi_Strezov_za_Iztochna_Makedonia.pdf Стрезов, Г. Два санджака от Източна Македония. Периодично списание на Българското книжовно дружество в Средец, кн.XXXVI, 1891, стр. 836.]</ref>}} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. во Баница живееле 840 [[Македонци]] [[христијани]].<ref name="БИМ" /><ref>{{МЕС|176}}</ref> Во селото лесно продрела и [[бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. На почетокот на векот сето село потпаднало под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во селото живееле 1.080 Македонци, сите под егзархијата.<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, рр. 198 – 199.</ref> Кај селото на 4 мај 1903 г. се одиграла [[Битка кај Баница|битка]] помеѓу единиците на МРО и турската полиција во која загинал националниот херој [[Гоце Делчев]]. Жителите на Баница зеле активно учество во [[Илинденско востание|Илинденското востание]], поради што турската војска во одмазда го бомбардирала со топови, потоа запалила 88 куќи во селото, и единствено преживела црквата.<ref name="галчев/баница">Галчев, Илия. „Българската просвета в Солунския вилает“, УИ, 2005, София, стр. 141.</ref> Изгореле пет селани, четворица биле убиени, а 24 ставени во затвор.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= II|страница=246}}</ref> Во 1910 г. според училишниот инспектор на Бугарската егзархија во Сер, Константин Георгиев, во Баница [[бугарска пропаганда во Македонија|работело бугарско училиште]] со учител Б. Христов и вкупно 30 ученици (27 машки и 3 женски).<ref name="галчев/баница"/> При избувањето на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. деветмина баничани се пријавиле за доброволци во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 828.</ref> Истата година селото е окупирано од бугарската војска, кога во него се избројани 160 куќи.<ref name="ivanov"/> Сепак, во [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. Баница била сосема разорена и изгорена од грчката војска; еден дел од жителите биле ликвидирани, а други пребегале во [[Пиринска Македонија]], со што селото било целосно напуштено.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/10/blog-post_116227375630877965.html Иванов, Йордан. Населението в югоизточна Македония (Серско, Драмско и Кавалско), София, 1917, стр. 22 – 23.]</ref> Пребегнатите баничани се населиле во [[Мехомија]] (Разлог), [[Бачево]], [[Неврокоп]] (Г.&nbsp;Делчев), [[Свети Врач]] (Сандански) и на други места.<ref name="ivanov"/> Во 1922 г. властите го преименувале селото во Кариес.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/met.htm |title=Λιθοξόου, Δημήτρης. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 – 1971 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054156/www.freewebs.com/onoma/met.htm |url-status=live }}</ref> По 1919 г. дел од унијатските жители на селото се заселиле покрај Станица Левуново, каде го основале селото Делчево, денес наречено [[Ново Делчево]].<ref name="Кратка история"/> Дел од населението подоцна се повратило во Баница, така што во 1920 г. селото броело 170 жители.<ref name="НМЕМ" /> Поради притисоците на грчките власти, во 1924 г. од Баница се иселиле 54 жители, поради што во 1928 г. во неа останале 95 лица. Малку подоцна и преостанатите жители биле истерани од разореното село, и истото било отпишано.<ref name="НМЕМ" /> Денес селото е напуштено и е во рушевини. Единствената зачувана граба е камбанаријата, изградена во 1883 г. на која стои натпис на месниот [[серски дијалект]] со името на нејзиниот градител — „Мастора Георги Диму[в] Жиљув“. Останат е и источниот ѕид на црквата со апсидата, на кој јасно се познаваат остатоци од живописот. До црковниот олтар се наоѓал првиот гроб на Гоце Делчев. Во јуни 2015 г. на ѕидот на камбанаријата е поставена спомен-плоча на Гоце Делчев од бугарскиот политичар [[Костадин Костадинов (бугарски политичар)|Костадин Костадинов]] и група следбеници. == Личности == ; Родени во Баница * Никола Мутафчиев, наречен Кољо Баницалијата (? – 1944) — револуционер на МРО, ги чувал останките на Гоце Делчев до 1917 г. Починал во Горна Џумаја<ref>Николов, Борис. ВМОРО – псевдоними и шифри 1893 – 1934, Звезди, 1999, стр. 54</ref> * Стефан (? – 1907) — револуионер на МРО, серски окружен војвода од март 1907 г. на местото на убиениот Ташко. Во април 1907 г. загинал во бој со турски аскер<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893 – 1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 156.</ref> * Стојан Захариев — четник на ВМОРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.<ref name="Мичев 91">Мичев. Д. Македонският въпрос и българо-югославските отношения – 9 септември 1944 – 1949, Издателство: СУ Св. Кл. Охридски, 1992, стр. 91.</ref> ; Починати во Баница * [[Гоце Делчев]] (1872 – 1903) — македонски национален херој, водач и идеолог на [[Македонска револуционерна организација|МРО]]; загинал во [[Битка кај Баница|Битката кај Баница]] * [[Димитар Гуштанов]] (1876 – 1903) — револуционер на МРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г. * Димитар Поп-Јанков — четник на МРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.<ref name="Мичев 91"/> * [[Кирил Коларов]] (1885 – 1916) — новинар во Бугарија, загинат во Првата светска војна * [[Пејо Гарвалов]] (1876 – 1907) — драмски војвода на МРО дојден од Бугарија; загинал во борба со турскиот аскер * Стефан Духов Трлишанчето — четник на МРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.<ref name="Мичев 91"/><ref>{{наведена книга |title= Въ и извънъ Македония |last= Младеновъ |first= Пандо |pages= 2 |url= http://www.makedonskatribuna.com/MemoirsPMladenov.pdf |accessdate= 15 декември 2013 |archive-date= 2013-10-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131005005514/http://www.makedonskatribuna.com/MemoirsPMladenov.pdf |url-status= dead }}</ref> * Стојан Захариев — четник на МРО, загинал со Гоце Делчев во Битката кај Баница на 4 мај 1903 г.<ref name="Мичев 91"/> == Поврзано == * [[Шарлија]] * [[Битка кај Баница]] *[[Турски документи за убиството на Гоце Делчев]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Karyes, Serres}} * {{нмс|url=https://denesen.mk/edinstvenata-reportaza-vo-istorijata-na-rm-od-mestoto-na-zaginuvanjeto-na-delchev-dali-negovi-koski-se-ushte-vo-banica/|title=Единствената репортажа во историјата на РМ од местото на загинувањето на Делчев: Дали негови коски се сè уште во Баница?|last=|first=|date=14 јуни 2019|work=Денешен|language=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}} * {{нмс|url=http://javno.mk/bitkata-kaj-banitsa-turski-dokumenti-za-ubistvoto-na-gotse-delchev/|title=Битката кај Баница: Турски документи за последната битка на Гоце Делчев!|last=Уредник|first=|date=4 мај 2018|work=Јавно|language=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> {{Сер}} [[Категорија:Баница (Серско)]] femv1upqdk3h6hc273wk63z514c4fox 0 49321 5630200 5621840 2026-09-20T11:06:32Z Bjankuloski06 332 /* Евробаскет 2011 */ Печатна грешка, replaced: екудни → екунди 5630200 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за кошаркарска репрезентација | color1 = D82126 | color2 = F8E92E | country = Македонија {{знамеикона|Macedonia}}| logo = КФМлого.jpg| logo_width = 160px | national_fed= [[Македонска кошаркарска федерација|МКФ]] | joined_fiba = 1993 | coach = [[Јорданчо Давитков]] | fiba_ranking = 34. <small>(во [[ФИБА|свет]], 2016)<br></small> 13. <small>(во [[ФИБА Европа|Европа]], 2016)</small> <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fiba.com/rankingmen |title=Ранг список на ФИБА |accessdate=2017-03-10 |archive-date=2016-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917170752/http://www.fiba.com/rankingmen |url-status=dead }}</ref> | fiba_zone = ФИБА Европа| nickname= ''Лавови''<br />''Црвено-Жолти''| wc_appearances = 0| wc_medals = 0| oly_appearances = 0 | oly_medals = 0 | zone_championship = [[Европско првенство во кошарка|Евробаскет]]| zone_medals =0| zone_appearances = 5 ([[Европско првенство во кошарка 1999|1999]], [[Европско првенство во кошарка 2009|2009]], [[Европско првенство во кошарка 2011|2011]], [[Евробаскет 2013|2013]], [[Евробаскет 2015|2015]]) | h_pattern_b=_mkdnbb11h|h_body=FF0000|h_shorts=FFFF00|h_pattern_s=_mkdnbb11h| a_pattern_b=_mkdnbb11a|a_body=FFFF00|a_shorts=FF0000|a_pattern_s=_mkdnbb11a| }} '''Машката кошаркарска репрезентација на Македонија''', позната и како „Репрезентација А Мажи“ — спортска репрезентација која ја претставува [[Македонија]] во [[кошарка]] во машка конкуренција. Репрезентацијата е под покровителство на [[Македонска Кошаркарска Федерација|Македонската Кошаркарска Федерација]] (КФМ) и е членка на [[ФИБА]] од [[1993]] година. Најголем успех на репрезентацијата е учеството на [[Европско првенство во кошарка 2011|Европското првенство во кошарка во 2011]] година во [[Литванија]], каде Македонија го освоила четвртото место. Поради овој успех, самопрегорноста во играта и афирмацијата на татковината во светот, екипата била одликувана со [[Медал за заслуги за Македонија]] од страна на [[Претседател на Република Македонија|претседателот]] на државата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kurir.mk/sport/kosarka/42810-Kosarkarite-sepak-so-medal|title=Кошаркарите сепак со медал|date=20 септември 2011|publisher=Курир|accessdate=20 септември 2011|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923193619/http://www.kurir.mk/sport/kosarka/42810-Kosarkarite-sepak-so-medal|url-status=dead}}</ref> == Историја == КФМ, како раководно тело на кошаркарските репрезентации и екипи во Македонија, била создадена во [[1992]] година и една година подоцна била примена во рамките на [[ФИБА Европа]]. Претходно, македонските машки и женски кошаркари биле дел од репрезентацијата на [[СФРЈ]], која своевремено била една од најголемите сили на светската кошаркарска сцена. По распадот на СФРЈ, секоја поранешна југословенска република започнала со нови кошаркарски федерации и репрезентации. === Европски првенства === {| class="wikitable" width=70% |- !|година !|место !|натпреварување !|домаќин |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1955 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1955]] || Унгарија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1957 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1957]] || Бугарија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1959 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1959]] || Турција |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1961 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1961]] || Југославија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1963 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1963]] || Полска |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1965 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1965]] || СССР |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1967 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1967]] || Финска |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1969 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1969]] || Италија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1971 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1971]] || Западна Германија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1973 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1973]] || Шпанија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1975 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1975]] || Југославија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1977 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1977]] || Белгија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1979 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1979]] || Италија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1981 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1981]] || Чехословачка |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1983 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]]|| [[Евробаскет 1983]] || Франција |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1985 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1985]] || Западна Германија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1987 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1987]] || Грција |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1989 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]]|| [[Евробаскет 1989]] || Југославија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1991 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Евробаскет 1991]] || Италија |} === Летни олимписки игри === {| class="wikitable" width=70% |- !|година !|место !|натпреварување !|домаќин |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1936 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1936]] || Германија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1948 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1948]] || Велика Британија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1952 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1952]] || Финска |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1956 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1956]] || Австралија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1960 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1960]] || Италија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1964 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1964]] || Јапонија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1968 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1968]] || Мексико |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1972 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]]|| [[Кошарка на Летните олимписки игри 1972]] || Германија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1976 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1976]] || Канада |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1980 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1980]] || СССР |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1984 ||Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1984]] || САД |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1988 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 1988]] || Кореја |} === Светски првенства === {| class="wikitable" width=70% |- !|година !|место !|натпреварување !|домаќин |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1950 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1950]] || Аргентина |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1954 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1954]] || Бразил |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1959 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1959]] || Чиле |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1963 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1963]] || Бразил |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1967 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1967]] || Уругвај |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1970 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]]|| [[Светско првенство во кошарка 1970]] || Југославија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1974 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1974]] || Порторико |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1878 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1978]] || Филипини |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1982 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1982]] || Колумбија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1986 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1986]] || Шпанија |- valign="top" bgcolor="#D9D9CC" | 1990 || Види [[Машка кошаркарска репрезентација на Југославија|Југославија]] || [[Светско првенство во кошарка 1990]] || Аргентина |} == Настапи на Македонија како самостојна репрезентација == === Евробаскет 1999 === {{Главна|Европско првенство во кошарка 1999|Квалификации за европското првенство во кошарка 1999}} {{col-begin}} {{col-2}} Првиот голем успех, македонската кошаркарска репрезентација го забележала во [[1999]] година, кога се пласирала на завршницата на европското првенство во [[Франција]]. За време на ова првенство, Македонија била дел од групата А, заедно со [[СР Југославија]], [[Франција]] и [[Израел]]. Во оваа група, Македонија завршила последна, со освоени 3 бода и кош разлика од -21. Целосно гледано, на ова европско првенство, Македонија завршила на 14 место, пред [[Босна и Херцеговина]] и последнопласираната [[Грција]]. {{col-2}} {|class=wikitable |- align=center !width=150px| Екипа!!width=30px|Бодови !!width=20px| Поб. !!width=20px| Пор. !!PCT !!width=40px| ДП !!width=40px| ПП!!width=40px| Раз. |- align=center bgcolor="#98fb98" |align=left|{{СРЈ}}|| 6 || 3 || 0 || 1.000 || 227 || 181 || +46 |- align=center bgcolor="#98fb98" |align=left|{{FRA}}|| 5 || 2 || 1 || 0.667 || 200 || 196 || +4 |- align=center bgcolor="#98fb98" |align=left|{{ISR}}|| 4 || 1 || 2 || 0.333 || 191 || 220 || -29 |- align=center bgcolor=#ffaaaa |align=left|{{MKD}}|| 3 || 0 || 3 || 0.000 || 197 || 218 ||-21 |} {{col-end}} === Евробаскет 2009 === {{Главна|Европско првенство во кошарка 2009|Квалификации за европското првенство во кошарка 2009}} {{col-begin}} {{col-2}} Следниот позначаен резултат Македонија го забележала по 10 години од првото учество на европското првенство, кога успеала да се пласира на завршницата на [[Европско првенство во кошарка 2009|европското првенство]] во [[Полска]] во [[2009]] година. На завршниот турнир, Македонија дошла преку [[Квалификации за европското првенство во кошарка 2009|квалификациите]] кои траеле од [[3 септември|3]] до [[20 септември]] [[2008]] година. Македонија била дел од групата Б, заедно со [[Летонија]], [[Португалија]] и [[Естонија]]. На крајот од квалификациската рунда, Македонија како водач во групата обезбедила место на завршницата во Полска. На Европското првенство, Македонија била дел од групата А, заедно со [[Грција]], [[Хрватска]] и [[Израел]]. На ова европско првенство, Македонија го забележала дотогаш најголемиот успех, односно успеала да ја помине групата и на конечната листа да заврши на деветтото место. По поминувањето на групата, Македонија била дел од групата Е, заедно со [[Франција]], [[Русија]], Грција, Хрватска и [[Германија]] и завршила на претпоследното место, кое гарантирало деветто место на конечната ранг листа. На овој евробаскет, Македонија го забележала успехот со победување на репрезентациите на Израел и Германија и со конечен рекорд 2-4. На ова првенство, селектор на репрезентацијата бил српскиот тренер [[Јовица Арсиќ]], која ја водел македонската репрезентација од 2007 година, а по завршувањето на првенството, и покрај остварениот задоволителен успех, тој неочекувано предвреме го раскинал договорот со КФМ.<ref name="XVII 2013">"Џикиќ ќе ги засука ракавите", ''Дневник'', година XVII, број 5351, петок, 27 декември 2013, стр. 27.</ref> {{col-2}} {|class=wikitable |- align=center !width=150|Екипа !width=20|Одиг. !width=20|Поб. !width=20|Пор. !width=30|ДК !width=30|ПК !width=30|КР !width=20|Бодови !width=25|Двобој |- align=center bgcolor=#aaffaa |align=left|{{FRA}}|| 5 || 5 || 0 || 380 || 334 || +46 || '''10'''|| |- align=center bgcolor=#aaffaa |align=left|{{RUS}}|| 5 || 3 || 2 || 338 || 338 || 0 || '''8'''||1–0 |- align=center bgcolor=#aaffaa |align=left|{{GRE}}|| 5 || 3 || 2 || 380 || 337 || +43 || '''8'''||0–1 |- align=center bgcolor=#aaffaa |align=left|{{CRO}}|| 5 || 2 || 3 || 357 || 364 || -7 || '''7'''|| |- align=center bgcolor=#ffaaaa |align=left|{{MKD}}|| 5 || 1 || 4 || 337 || 396 || -59 || '''6'''||1–0 |- align=center bgcolor=#ffaaaa |align=left|{{GER}}|| 5 || 1 || 4 || 360 || 383 || -23 || '''6'''||0–1 |} {{col-end}} === Евробаскет 2011 === {{Главна|Европско првенство во кошарка 2011|Квалификации за европското првенство во кошарка 2011}} {{col-begin}} {{col-2}} {| class=wikitable style="text-align:center" !width=160|Екипа !width=20|ОН !width=20|Поб. !width=20|Пор. !width=35|ДП !width=35|ПП !width=35|КР !width=30|Бод. |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{bk|RUS}} |5 || 5 || 0 || 355|| 310|| +45|| '''10''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{bk|MKD}} | 5 || 4 || 1 || 338|| 313|| +25|| '''9''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{bk|GRE}} | 5 || 3|| 2 || 348|| 336|| +12|| '''8''' |-bgcolor=#ccffcc |align=left|{{bk|SLO}} | 5|| 2 || 3 || 337|| 337|| 0|| '''7''' |-bgcolor="ffcccc" |align=left|{{bk|FIN}} | 5 || 1 || 4 || 338|| 372|| -34|| '''6''' |- bgcolor="ffcccc" |align=left|{{bk|GEO}} | 5 || 0 || 5 || 329|| 377|| -48|| '''5''' |} {{col-2}} Македонија се пласирала на Евробаскетот 2011 во [[Литванија]] преку [[Квалификации за европското првенство во кошарка 2011|квалификациите]]. Во квалификицациите, Македонија играла во група со [[Велика Британија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Украина]] и [[Унгарија]]. Како второпласирана репрезентација во квалификациите, Македонија обезбедила учество на Евробаскетот, каде играла во групата C, со [[Црна Гора]], [[Хрватска]], [[Грција]], Босна и Херцеговина и [[Финска]]. На Евробаскетот 2011 година, Македонија била предводена од селекторот [[Марин Докузовски]]. Во прелиминарнара фаза, Македонија завршила на првото место во групата C, со 4 победи и еден пораз, односно ги победила селекциите на Грција, Финска, Хрватска и Босна и Херцеговина, а забележала пораз од Црна Гора, кој воедно бил прв натпревар во групата. Со тој резултат, Македонија влегла во втората фаза од првенството, односно во групата F, каде играла против [[Грузија]], [[Словенија]] и [[Русија]], а во таа група биле и репрезентациите на Финска и Грција. {{col-end}} По победата над [[Грузија]], Македонија обезбедила пласман во четвртфиналето, што до тој момент бил најголем успех во македонската кошаркарска историја. Во претпоследното коло од втората фаза, Македонија ја поразила Словенија, а во последното коло од втората фаза, Македонија тесно изгубила од [[Русија]] на две секунди при крајот. Како второпласирана во групата од втората фаза, Македонија во четвртфиналето играла со третопласираната од другата група, односно со домаќинот [[Литванија]], која ја совладала со два бода разлика и обезбедила учество во полуфиналето. Во полуфиналето, селекцијата на Македонија се сретнала со [[Шпанија]], која во четвртфиналето ја победила Словенија и така го постигнала најголемиот успех во историјата на македонската кошарка. Во полуфиналето, Македонија загубила од Шпанија и со тоа играла за бронза со Русија, а Шпанија играла за златото со Франција. Во борбата за третото место, Македонија загубила од Русија и завршила на четвртото место - најдобриот пласман во историјата на оваа репрезентација. Истовремено, благодарение на освоеното четврто место, Македонија директно се пласирала на [[Евробаскет 2013|Евробаскетот 2013]] и на квалификацискиот турнир за [[Олимписки игри 2012|Олимписките игри во Лондон 2012]]. По завршувањето на првенството, во [[Скопје]] била приредена голема прослава низ улиците и плоштадите, дополнета со пригодна програма. Сепак, и покрај остварениот огромен успех, веднаш по Евробаскетот 2011, селекторот Докузовски поднесол оставка.<ref name="XVII 2013"/> === Летни олимписки игри 2012 === Македонија, како четвртопласирана на Евробаскетот 2011, обезбедила пласман на [[Светски олимписки квалификациски турнир во кошарка 2012|квалификацискиот турнир за Летните олимписки игри во Лондон 2012]] година. Македонија играла во групата Д, со селекциите на [[Нов Зеланд]] и [[Ангола]]. Првите две пласирани екипи од оваа група играле во четвртфиналето против првите две пласирани од групата Ц при што смо три екипи обезбедиле пласман на ЛОИ во Лондон 2012. Турнирот се одржувал во [[Венецуела]], а првиот натпревар Македонија го одиграла на [[3 јули]] 2012 против Нов Зеланд. Македонија не успеала да се квалификува за Олимписките игри, бидејќи била поразена во четвртфиналето со пораз од [[Доминикана]]. === Евробаскет 2013 === {{Главна|Евробаскет 2013}} Македонија се квалификувала за [[Евробаскет 2013|Евробаскетот 2013]] година, кој се одржал во [[Словенија]]. На ова првенство, репрезентацијата ја водел селекторот [[Алеш Пипан]], кој истовремено бил тренер и на [[КК МЗТ Скопје|МЗТ Аеродром]]. При извлекувањето на групите, Македонија била во првиот шешир и играла во групата B, заедно со селекциите на Црна Гора, Босна и Херцеговина, [[Србија]], [[Латвија]] и Литванија, а натпреварите се играле во [[Јесенице]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://hajdpark.mk/crna-gora-prv-protivnik-na-evrobasketot-vo-slovenija/#utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=crna-gora-prv-protivnik-na-evrobasketot-vo-slovenija |title=Црна Гора прв противник на Евробаскетот во Словенија |accessdate=2012-11-19 |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122080547/http://hajdpark.mk/crna-gora-prv-protivnik-na-evrobasketot-vo-slovenija/#utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=crna-gora-prv-protivnik-na-evrobasketot-vo-slovenija |url-status=dead }}</ref> Настапот на ова првенство, Македонија го завршила уште во првата фаза, пласирајќи се како последна во групата В. По завршувањето на првенството, како последица на острите критики за претрпениот неуспех, селекторот Пипан поднесол оставка.<ref>„Џикиќ ќе ги засука ракавите“, ''Дневник'', година XVII, број 5351, петок, 27 декември 2013, стр. 27.</ref> === Евробаскет 2015 === {{Главна|Евробаскет 2015}} Во квалификациите за [[Евробаскет 2015]], Македонија била во групата „Д“, заедно со репрезентациите на [[Данска]], [[Белгија]] и [[Белорусија]]. Во првото коло, во [[Скопје]], Македонија ја победила репрезентацијата на Белгија со 76-73. Во второто квалификациско коло, во данскиот град [[Хорсенс]], Македонија го победила домаќинот Данска со 81-75. На [[17 август]] [[2014]] година, Македонија играла со Белорусија како гостин и победила со 81-70. Три дена подоцна, на [[20 август]], на гостувањето во Белгија, Македонија изгубила со 60-63. На [[24 август]], во Скопје, Македонија ја победила Данска, со резултат 80-46, а на последната средба, одиграна на 27 август во Скопје била поразена и репрезентацијата на Белорусија, со 72-66. <br /> На тој начин, Македонија завршила на второто место во својата група, остварувајќи пет победи и еден пораз, со исто бодови како и првопласираната Белгија, но со послаба кош-разлика. Оттука, како најдобро рангирана второпласирана репрезентација во квалификациите, Македонија обезбедила директен пласман на Европското првенство. Во квалификациите, најдобар стрелец бил [[Бојан Трајковски]], со 68 бода (просек од 11,3 бода), а [[Ричард Хендрикс]] бил најдобар скокач, со 64 скока (10,7 по натпревар).<ref>„Џикиќ: Можеме и мораме подобро“, ''Дневник'', година XVIII, број 5542, петок, 15 август 2014, стр. 20-21.</ref><ref>„Македонија и Белгија ќе се најдат на Евробаскетот“, ''Дневник'', година XVIII, број 5548, петок, 22 август 2014, стр. 20-23.</ref><ref>„Селекторот Александар Џикиќ нема да го менува тимот што победува“, ''Дневник'', година XVIII, број 5553, петок, 29 август 2014, стр. 22-23.</ref><ref>„Хендрикс најдобар скокач, Македонија со најмногу тројки“, ''Дневник'', година XVIII, број 5553, петок, 29 август 2014, стр. 22.</ref><ref>„Трајковски: Тие што не веруваа во нас, ги канам да нè гледаат на ЕП“, ''Дневник'', година XVIII, број 5553, петок, 29 август 2014, стр. 22.</ref><ref>[http://newtime.mk/sport/kosarka/24646-makedonija-ja-pobedi-belorusija-za-tri-od-tri-vo-kvalifikaciite Newtime Македонија ја победи Белорусија за три од три во квалификациите (пристапено на 7.9.2014)]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vesti.mk/news/2780739/makedonija-ja-pobedi-belgija-na-startot-od-kvalifikaciite-za-ep |title=vesti.mk (пристапено на 7.9.2014) |accessdate=2014-09-07 |archive-date=2014-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824193601/http://vesti.mk/news/2780739/makedonija-ja-pobedi-belgija-na-startot-od-kvalifikaciite-za-ep |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://derbi.mk/index.php/kosarka/evropski-prvenstva/item/17112-dzikic-nezadovolen-mozese-i-podobro |title=Дерби, Џикиќ незадоволен: можеше и подобро! (пристапено на 7.9.2014) |accessdate=2014-09-07 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827184759/http://derbi.mk/index.php/kosarka/evropski-prvenstva/item/17112-dzikic-nezadovolen-mozese-i-podobro |url-status=dead }}</ref> <br /> Со ждрепката за Европското првенство 2015, Македонија била распоредена во групата „Ц“, заедно со [[Хрватска]], [[Словенија]], [[Грција]], [[Грузија]] и Холандија.<ref>„Џикиќ: Прво да видиме со какви состави ќе играме и ние и противниците“, ''Дневник'', година XVIII, број 5638, среда, 10 декември 2014, стр. 22-23.</ref> Во март 2015 година, [[Македонска Кошаркарска Федерација|Кошаркарската Федерација]] потпишала едногодишен спонзорски договор со [[Турција|турската]] авио компанија „Туркиш Ерлајнс“.<ref>[http://ekipa.mk/turkish-erlajns-nov-sponzor-na-kosharkarskata-reprezentatsija-na-makedonija/ „Туркиш ерлајнс“, нов спонзор на кошаркарската репрезентација на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150327061721/http://ekipa.mk/turkish-erlajns-nov-sponzor-na-kosharkarskata-reprezentatsija-na-makedonija/ |date=2015-03-27 }} ekipa.mk 24 март 2015</ref> На средината на јули, МКФ го ангажирала [[Италијанци|Италијанецот]] Џакомо Браида за кондиционен тренер на репрезентацијата.<ref>[http://sport365.mk/italijanecot-braida-angaziran-za-kondicijata-na-reprezentativcite-pred-ep/ Италијанецот Браида ангажиран за кондицијата на репрезентативците пред ЕП] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150719044407/http://sport365.mk/italijanecot-braida-angaziran-za-kondicijata-na-reprezentativcite-pred-ep/ |date=2015-07-19 }} sport365.mk 16 јули 2015</ref> Пред почетокот на подготовките за идното континентално првенство, [[Срби|српскиот]] селектор Александар Џикиќ од МКФ добил отказ,<ref>[http://ekipa.mk/potres-vo-kosharkata-mkf-go-otpushti-dhikik-srbinovski-nov-selektor/ „Потрес“ во кошарката: МКФ го отпушти Џикиќ, Србиновски нов селектор] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150724052844/http://ekipa.mk/potres-vo-kosharkata-mkf-go-otpushti-dhikik-srbinovski-nov-selektor/ |date=2015-07-24 }} ekipa.mk 22 јули 2015</ref><ref>[http://sportmedia.mk/kosharka/reprezentacija/dzhikikj-po-otkazot-vo-shok-sum-navistina-ne-znam-zoshto-povekje-ne-sum Џикиќ по отказот: Во шок сум, навистина не знам зошто повеќе не сум селектор на Македонија!] sportmedia.mk 22 јули 2015</ref> а на негово место бил поставен [[Марјан Србиновски]].<ref>[http://ekipa.mk/ofitsijalno-marjan-srbinovski-e-nov-selektor/ ОФИЦИЈАЛНО: Марјан Србиновски е нов селектор!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150726090302/http://ekipa.mk/ofitsijalno-marjan-srbinovski-e-nov-selektor/ |date=2015-07-26 }} ekipa.mk 22 јули 2015</ref><ref>[http://sportmedia.mk/kosharka/reprezentacija/oficijalno-srbinovski-kje-ja-predvodi-makedonija-na-ep ОФИЦИЈАЛНО: Србиновски ќе ја предводи Македонија на ЕП!] sportmedia.mk 22 јули 2015</ref> <br /> Својот настап на првенството, македонската репрезентација го завршила уште во првата фаза, претрпувајќи четири порази од пет натпревари. Најпрвин, Македонија била поразена од Грција со 65-85, а во второто коло била подобра од Холандија, остварувајќи ја единтсвената победа на првенството (78-71). Меѓутоа, во третото коло, Македонија претрпела пораз од Хрватска од 55-73, а во следното коло била поразена и од Грузија, со 75-90. Во последниот натрпевар на првенството, Македонија загубила од Словенија со 51-62.<ref>„Грузија нè прегази, Словенија нè докрајчи“, ''Дневник'', година XIX, број 5862, петок, 11 септември, стр. 24-25.</ref> == Состав == ===Моментален состав=== Состав за натпреварите од квалификациите за Европското првенство 2029 против Ирска и Луксембург во јули 2026. {{FIBA roster header|team=Состав на кошаркарската репрезентација на Македонија | color1 = #F8E92E| bg1 = #D82126| color2 = #D82126| bg2 = #F8E92E}} <!-- list of players --> {{FIBA player|df=y | num = 8 | name = Војдан Стојановски | pos = G/F | m = 1.95 | year = 1987 | month = 12 | date = 9 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК МЗТ Скопје|МЗТ Скопје]] | nat = MKD | note = к}} {{FIBA player|df=y | num = 11 | name = Стојан Ѓуроски | pos = F | m = 2.03 | year = 1991 | month = 11 | date = 6 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Работнички|Работнички]] | nat = MKD}} {{FIBA player|df=y | num = 77 | name = Нејт Сестина | pos = F-C | m = 2.06 | year = 1997 | month = 5 | date = 12 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Олимпија Милано|Олимпија Милано]] | nat = ITA | inj = yes}} {{FIBA player|df=y | num = 25 | name = Виктор Ефремовски | pos = G/F | m = 1.94 | year = 1998 | month = 10 | date = 21 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Работнички|Работнички]] | nat = MKD }} {{FIBA player|df=y | num = 33 | name = Лука Стојановски| pos = G | m = 1.91 | year = 2000 | month = 2 | date = 4 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Пелистер|Пелистер]]| nat = MKD}} {{FIBA player|df=y | num = 6 | name = Ваљмир Какруки| pos = PF | m = 2.04 | year = 2000 | month = 9 | date = 20 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Приштина|Приштина]]| nat = KOS}} {{FIBA player|df=y | num = 23 | name = Андреј Јакимовски | pos = SF | m = 2.02 | year = 2001 | month = 3 | date = 18 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Аквила Баскет Тренто|Аквила Баскет Тренто]] | nat = ITA}} {{FIBA player|df=y | num = 00 | name = Виктор Ташовски | pos = PG | m = 1.82 | year = 2001 | month = 11 | date = 22 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК ТФТ|ТФТ]] | nat = MKD}} {{FIBA player|df=y | num = 26 | name = Тома Стојаноски | pos = F | m = 1.98 | year = 2004 | month = 6 | date = 14 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Гостивар|Гостивар]] | nat = MKD}} {{FIBA player|df=y | num = 2 | name = Петар Бошалески | pos = SG | m = 1.92 | year = 2004 | month = 7 | date = 8 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Пелистер|Пелистер]] | nat = MKD }} {{FIBA player|df=y | num = 34 | name = Павел Иванов | pos = F | m = 2.02 | year = 2005 | month = 6 | date = 17 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Кожув|Кожув]] | nat = MKD | dab=basketball}} {{FIBA player|df=y | num = 1 | name = Марко Луканоски | pos = C | m = 2.09 | year = 2006 | month = 3 | date = 16 | compyear = 2026 | compmonth = 7 | compdate = 12 | clublink = [[КК Игокеа|Игокеа]] | nat = BIH}} <!-- end list of players --> |} | valign="top" | ; Тренер *{{знамеикона|ШПА}} [[Хозе Мариа Берокал]] ; Асистенти *{{знамеикона|МКД}} [[Ѓорѓи Кочов]] *{{знамеикона|МКД}} [[Никола Велев]] ---- ;Водич: *'''Клуб''' – последен клуб<br />пред натпреварите *'''Години''' – наполнети<br /> години на 12 јули 2026 |} {{col-begin}} {{col-2}} === Поранешни состави === '''[[Европско првенство во кошарка 1999|Европско првенство 1999]]:''' завршиле на '''13. место''' меѓу 16 екипи<ref>{{cite web|title=Macedonia at the EuroBasket 1999|url=https://www.fiba.basketball/en/history/208-fiba-eurobasket/1867/teams/the-former-yugoslav-republic-of-macedonia|date=23 јуни 1999}}</ref> 4 [[Врбица Стефанов]], 5 [[Владо Илиевски]], 6 [[Ѓорѓи Чековски]], 7 [[Мирза Куртовиќ]], 8 [[Марјан Србиновски]], 9 [[Игор Михајловски]], 10 [[Петар Наумоски]], 11 [[Тодор Гечевски]], 12 [[Дејан Јовановски]], 13 [[Срѓан Станковиќ]], 14 [[Перо Блажевски]], 15 [[Душан Боцевски]] (Тренер: [[Заре Марковски]]) ---- '''[[Европско првенство во кошарка 2009|Европско првенство 2009]]:''' завршиле на '''9. место''' меѓу 16 екипи<ref>{{cite web|title=Macedonia at the EuroBasket 2009|url=https://www.fiba.basketball/en/history/208-fiba-eurobasket/5134/teams/the-former-yugoslav-republic-of-macedonia|access-date=15 септември 2009}}</ref> 4 [[Врбица Стефанов]], 5 [[Димитар Мираковски]], 6 [[Дарко Соколов]], 7 [[Ристе Стефанов]], 8 [[Војдан Стојановски]], 9 [[Перо Блажевски]], 10 [[Диме Тасовски]], 11 [[Тодор Гечевски]], 12 [[Перо Антиќ]], 13 [[Дамјан Стојановски]], 14 [[Џеремаја Мејси]], 15 [[Предраг Самарџиски]] (Тренер: [[Јовица Арсиќ]]) ---- '''[[Европско првенство во кошарка 2011|Европско првенство 2011]]:''' завршиле на '''4. место''' меѓу 24 екипи<ref>{{cite web|title=Macedonia at the EuroBasket 2011|url=https://www.fiba.basketball/en/history/208-fiba-eurobasket/5939/teams/the-former-yugoslav-republic-of-macedonia|access-date=18 септември 2011}}</ref> 4 [[Димитар Мираковски]], 5 [[Владо Илиевски]], 6 [[Дарко Соколов]], 7 [[Лестер Бо Мекејлеб]], 8 [[Војдан Стојановски]], 9 [[Дамјан Стојановски]], 10 [[Марко Симоновски (кошаркар)|Марко Симоновски]], 11 [[Тодор Гечевски]], 12 [[Перо Антиќ]], 13 [[Ивица Димчевски]], 14 [[Ѓорѓи Чековски]], 15 [[Предраг Самарџиски]] (Тренер: [[Марин Докузовски]]) ---- '''[[Европско првенство во кошарка 2013|Европско првенство 2013]]:''' завршиле на '''21. место''' меѓу 24 екипи<ref>{{cite web|title=Macedonia at the EuroBasket 2013|url=https://www.fiba.basketball/en/history/208-fiba-eurobasket/6774/teams/mkd|access-date=9 септември 2013}}</ref> 4 [[Александар Костоски]], 5 [[Владо Илиевски]], 6 [[Дарко Соколов]], 7 [[Лестер Бо Мекејлеб]], 8 [[Војдан Стојановски]], 9 [[Дамјан Стојановски]], 10 [[Владимир Брчков]], 11 [[Тодор Гечевски]], 12 [[Перо Антиќ]], 13 [[Стојан Ѓуроски]], 14 [[Ѓорѓи Чековски]], 15 [[Предраг Самарџиски]] (Тренер: [[Алеш Пипан]]) ---- '''[[Европско првенство во кошарка 2015|Европско првенство 2015]]:''' завршиле на '''19. место''' меѓу 24 екипи<ref>{{cite web|title=Macedonia at the EuroBasket 2015|url=https://www.fiba.basketball/en/history/208-fiba-eurobasket/7259/teams/mkd|access-date=10 септември 2015}}</ref> 4 [[Владимир Брчков]], 5 [[Владо Илиевски]], 6 [[Дарко Соколов]], 7 [[Александар Костоски]], 8 [[Војдан Стојановски]], 9 [[Дамјан Стојановски]], 10 [[Марко Симоновски (кошаркар)|Марко Симоновски]], 11 [[Љубомир Младеновски]], 12 [[Бојан Трајковски]], 13 [[Стојан Ѓуроски]], 14 [[Ричард Хендрикс]], 15 [[Предраг Самарџиски]] (Тренер: [[Марјан Србиновски]]) ===Поранешни играчи=== Некои поуспешни поранешни кошаркари се: * [[Врбица Стефанов]] * [[Петар Наумоски]] * [[Рајан Стак]] * [[Перо Блажевски]] * [[Диме Тасовски]] * [[Тони Грнчаров]] * [[Владо Илиевски]] * [[Тодор Гечевски]] ===Список на натурализирани кошаркари=== {| class="wikitable" border="0" cellpadding="2" style="border-collapse:collapse; text-align:left" width="40%" |- style="background:#f0f6fa;" !Играч !Датум на издавање на<br />[[Македонски пасош|македонскиот пасош]] |- |{{знамеикона|СР Југославија}} Слободан Шљиванчанин |align="center"|14.01.2001 |- |{{знамеикона|СР Југославија}} Владимир Кузмановиќ¹ |align="center"|26.03.2002 |- |{{знамеикона|САД}} Кенион Џонс |align="center"|15.11.2002 |- |{{знамеикона|САД}} Мајкл Вилкинсон |align="center"|08.03.2006 |- |{{знамеикона|САД}} Кевин Флечер¹ |align="center"|08.03.2006 |- |{{знамеикона|САД}} [[Рајан Стак]] |align="center"|15.08.2006 |- |{{знамеикона|САД}} [[Џеремаја Мејси]] |align="center"|05.12.2007 |- |{{знамеикона|САД}} Дариус Вашингтон¹ |align="center"|11.01.2008 |- |{{знамеикона|САД}} Маркис Грин |align="center"|27.07.2010 |- |{{знамеикона|САД}} Кенеди Вилсон¹ |align="center"|27.07.2010 |- |{{знамеикона|САД}} [[Лестер Бо Мекејлеб]] |align="center"|28.07.2010 |- |{{знамеикона|САД}} Тод Зафировски¹ ² |align="center"|10.05.2012 |- |{{знамеикона|САД}} Ричард Хендрикс |align="center"|17.05.2013 |- |{{знамеикона|САД}} Ромео Тревис |align="center"|28.07.2016 |- |{{знамеикона|САД}} Џордан Теодор |align="center"|30.06.2017 |- |{{знамеикона|САД}} Шејн Витингтон |align="center"|15.06.2018 |- |{{знамеикона|САД}} Џејкоб Вајли |align="center"|12.11.2020 |- |{{знамеикона|САД}} Ти Џеј Шортс |align="center"|31.10.2022 |- |{{знамеикона|САД}} Итан Хап |align="center"|31.10.2022 |- |{{знамеикона|САД}} Омари Мур | align="center" |11.11.2025 |- |{{знамеикона|САД}} Нејт Сестина | align="center" |11.11.2025 |- |{{знамеикона|САД}} Диџеј Стјуарт Џуниор | align="center" |19.06.2026 |- |{{знамеикона|САД}} Мозес Рајт | align="center" |19.06.2026 |} ¹ Не настапил за репрезентацијата ² Самоиницијативно покренал постапка за македонски пасош Извор: [http://basketball.org.mk/WBStorage/Files/22MKF.pdf basketball.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160928182533/http://basketball.org.mk/WBStorage/Files/22MKF.pdf |date=2016-09-28 }} == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Македонска Кошаркарска Федерација]] * [[Кошаркарска женска репрезентација на Македонија]] == Надворешни врски == * [http://mkf.mk Официјалното мрежно место на МКФ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170525042106/http://mkf.mk/ |date=2017-05-25 }} * [http://www.basketball.org.mk Старото официјално мрежно место на МКФ] * [http://www.fibaeurope.com/cid_KNce8jInH7Qj1EsyH5rjn2.teamID_2604.compID_qMRZdYCZI6EoANOrUf9le2.season_2011.roundID_7663.html Профил на МКФ на FIBA Europe] {{en}} * [http://www.youtube.com/watch?v=rzZC8AOcGrI&feature=player_embedded Колекција на најдобрите моменти на Македонија на ЕвроБаскет 2011] на YouTube. {{Македонски репрезентации}} {{Македонска кошаркарска репрезентација во 2013}} {{Македонска кошаркарска репрезентација во 2011}} {{Македонска кошаркарска репрезентација во 2009/ 2011}} {{Македонска кошаркарска репрезентација 2007}} {{ФИБА Европа}} [[Категорија:Кошаркарски репрезентации|Македонија]] [[Категорија:Кошарката во Македонија]] [[Категорија:Репрезентации на Македонија|Кошарка]] pt4ydgw5knx5od0eo9sakuk5i8fpck4 0 54188 5630110 5314502 2026-09-19T21:57:21Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Слобода на движење]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630110 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{infobox treaty |name = Шенгенски договор |long_name = Договор помеѓу Владите на државите на Бенелукс-економска унија, Сојузна Република Германија и Република Франција, за постепеното укинување на контролата на заедничките граници |image = Schengen Agreement (1985) signatures.jpg |image_width = 200px |caption = Потписите на Шенгенскиот договор од 14 јуни 1985 |type = |date_draft = |date_signed = 14 јуни 1985 <br><small>(пред {{Изминато време| year=1985 | month=06 | day=14 }})</small> |location_signed = [[Шенген, Луксембург]] |date_sealed = |date_effective = 26 март 1995 <br><small>(пред {{Изминато време| year=1995 | month=03 | day=26 }})</small> |date_expiration = |original_signatories = {{flaglist|Белгија|state}}<br>{{flaglist|Франција}}<br>{{flaglist|Западна Германија}}<br>{{flaglist|Луксембург}}<br>{{flaglist|Холандија}} |depositor = Влада на Големото Војводство Луксембург }} '''Шенгенскиот договор''' е договор помеѓу европските држави склучен во 1985. и проширен во 1990. кој овозможува напуштање на граничните контроли помеѓу земјите потписнички. Шенгенските одредби се однесуваат на најголемиот дел од европските земји, односно на околу 400 милиони жители и вкупна површина од 4.268.633 км², кои се нарекуваат Шенген-зона. Одредбите на договорот вклучуваат заедничка политика за влез (вклучувајќи и политика за издавање на единствена Шенген-виза), хармонизација на контролата на надворешните граници, координација преку агенцијата Фронтекс, прекугранична полициска и судска соработка. Вкупно 29 земји, вклучувајќи 25 членки на [[Европска Унија|ЕУ]] и уште четири други - [[Исланд]], [[Норвешка]], [[Лихтенштајн]] и [[Швајцарија]] се потписнички на Шенгенскиот договор. Договорот го добил името по гратчето Шенген во Луксембург. {| align="left" style="background:transparent" |{{Image label begin|image=Schengen Agreement map.svg|width={{{width|400}}}|}} {{Image label small|x=0.05|y=0.49|scale={{{width|400}}}|text=<center><font color="#000000">Common Travel Area</font></center>}} {{Image label small|x=0.85|y=0.96|scale={{{width|400}}}|text=<font color="black">Кипар</font>}} {{Image label small|x=0.03|y=1.03|scale={{{width|400}}}|text={{легенда|#A4C2D9|Шенгенска зона}}}} {{Image label small|x=0.03|y=1.07|scale={{{width|400}}}|text={{легенда|#A2D78D|Ќе се приклучат подоцна}}}} {{Image label small|x=0.42|y=1.03|scale={{{width|400}}}|text={{легенда|#d19595|Само полициска и судска соработка}}}} {{Image label end}} |} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Договори на ЕУ]] [[Категорија:Слобода на движење]] 7y8gchppc3u7jlw8di5y7ejl29k8pmy 5630111 5630110 2026-09-19T21:58:17Z Bjankuloski06 332 5630111 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{infobox treaty |name = Шенгенски договор |long_name = Договор помеѓу Владите на државите на Бенелукс-економска унија, Сојузна Република Германија и Република Франција, за постепеното укинување на контролата на заедничките граници |image = Schengen Agreement (1985) signatures.jpg |image_width = 200px |caption = Потписите на Шенгенскиот договор од 14 јуни 1985 |type = |date_draft = |date_signed = 14 јуни 1985 <br><small>(пред {{Изминато време| year=1985 | month=06 | day=14 }})</small> |location_signed = [[Шенген, Луксембург]] |date_sealed = |date_effective = 26 март 1995 <br><small>(пред {{Изминато време| year=1995 | month=03 | day=26 }})</small> |date_expiration = |original_signatories = {{flaglist|Белгија|state}}<br>{{flaglist|Франција}}<br>{{flaglist|Западна Германија}}<br>{{flaglist|Луксембург}}<br>{{flaglist|Холандија}} |depositor = Влада на Големото Војводство Луксембург }} '''Шенгенскиот договор''' е договор помеѓу европските држави склучен во 1985. и проширен во 1990. кој овозможува напуштање на граничните контроли помеѓу земјите потписнички. Шенгенските одредби се однесуваат на најголемиот дел од европските земји, односно на околу 400 милиони жители и вкупна површина од 4.268.633 км², кои се нарекуваат Шенген-зона. Одредбите на договорот вклучуваат заедничка политика за влез (вклучувајќи и политика за издавање на единствена Шенген-виза), хармонизација на контролата на надворешните граници, координација преку агенцијата Фронтекс, прекугранична полициска и судска соработка. Вкупно 29 земји, вклучувајќи 25 членки на [[Европска Унија|ЕУ]] и уште четири други - [[Исланд]], [[Норвешка]], [[Лихтенштајн]] и [[Швајцарија]] се потписнички на Шенгенскиот договор. Договорот го добил името по гратчето [[Шенген]] во [[Луксембург]]. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Договори на ЕУ]] [[Категорија:Слобода на движење]] qb3x59205jh1wuumi4d322312s1pbzq 0 54782 5630065 5539051 2026-09-19T18:26:21Z Gurther 105215 5630065 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство |WHS = Нубиски монументи Абу Симбел до Филе |Image = [[Податотека:Temple_Ramesses_II_Abu_Simbel.jpg|thumb|300px]] |State Party = {{ЕГИ}} |Type = Културно |Criteria = I, III, VI |ID = 88 |Region = [[Арапски држави]] |Year = 1979 |Session = 3-то |Link = http://whc.unesco.org/en/list/88 }} [[Податотека:Egypt-region-map-cities.gif|thumb|225px|right| [[Египет]]: Местоположбата на '''Абу Симбел''' (долу).]] '''Абу Симбел''' ({{Langx|ar|أبو سنبل или أبو سمبل}}) — [[археолошко наоѓалиште]] составена од два [[храм]]а изградени од [[Рамзес II]] со песочни камени фигури пред главниот храм во Абу Симбел, во близина на [[Асуан]], [[Египет]], во 13 век<!--во правописот така се пишува кратенката пред нашата ера--> пр. н.е. Областа, која во древни времиња се наоѓала на јужната граница со фараонскиот Египет, лежи во близина на денешната граница со [[Судан]]. Храмовите не биле познатии за надворешниот свет сѐ до нивното повторно откривање во [[1813]] година.<ref name="Бунтевска">Бунтевска, 2005</ref> Пред најголемиот храм е поставена фигура на Рамзес висока 20 метри, а помалата е во чест на кралицата [[Нефертари]]. Кога на местото му се заканила поплава поради резервоарот што се направил кога била изградена Асуанската високо брана во шеесеттите години на [[XX век]], еден меѓународен тим ги демонтирал двата храма и ги реконструирал 60 m над речното корито.<ref name="Бунтевска"/> == Наводи == {{reflist|2}} == Извори == * БУНТЕВСКА, СУЗАНА (2005). ''ЕНЦИКЛОПЕДИЈА Британика: A-Б'' (македонски превод) (Скопје:Топер). ISBN 9989-165-06-8 {{Египет-никулец}} [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Египет]] [[Категорија:Светско наследство во Египет]] [[Категорија:Преместени згради и градби]] 79ry0cdjexxjgcjkrftcadp2c565q2t 5630067 5630065 2026-09-19T18:26:36Z Gurther 105215 5630067 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство |WHS = Нубиски монументи Абу Симбел до Филе |Image = Податотека:Temple_Ramesses_II_Abu_Simbel.jpg |State Party = {{ЕГИ}} |Type = Културно |Criteria = I, III, VI |ID = 88 |Region = [[Арапски држави]] |Year = 1979 |Session = 3-то |Link = http://whc.unesco.org/en/list/88 }} [[Податотека:Egypt-region-map-cities.gif|thumb|225px|right| [[Египет]]: Местоположбата на '''Абу Симбел''' (долу).]] '''Абу Симбел''' ({{Langx|ar|أبو سنبل или أبو سمبل}}) — [[археолошко наоѓалиште]] составена од два [[храм]]а изградени од [[Рамзес II]] со песочни камени фигури пред главниот храм во Абу Симбел, во близина на [[Асуан]], [[Египет]], во 13 век<!--во правописот така се пишува кратенката пред нашата ера--> пр. н.е. Областа, која во древни времиња се наоѓала на јужната граница со фараонскиот Египет, лежи во близина на денешната граница со [[Судан]]. Храмовите не биле познатии за надворешниот свет сѐ до нивното повторно откривање во [[1813]] година.<ref name="Бунтевска">Бунтевска, 2005</ref> Пред најголемиот храм е поставена фигура на Рамзес висока 20 метри, а помалата е во чест на кралицата [[Нефертари]]. Кога на местото му се заканила поплава поради резервоарот што се направил кога била изградена Асуанската високо брана во шеесеттите години на [[XX век]], еден меѓународен тим ги демонтирал двата храма и ги реконструирал 60 m над речното корито.<ref name="Бунтевска"/> == Наводи == {{reflist|2}} == Извори == * БУНТЕВСКА, СУЗАНА (2005). ''ЕНЦИКЛОПЕДИЈА Британика: A-Б'' (македонски превод) (Скопје:Топер). ISBN 9989-165-06-8 {{Египет-никулец}} [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Египет]] [[Категорија:Светско наследство во Египет]] [[Категорија:Преместени згради и градби]] 83zd3crp0qs0qmp7uuk9k2o97gmxrdt 5630069 5630067 2026-09-19T18:27:13Z Gurther 105215 5630069 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство |WHS = Нубиски монументи Абу Симбел до Филе |Image = Податотека:Temple_Ramesses_II_Abu_Simbel.jpg |State Party = {{ЕГИ}} |Type = Културно |Criteria = I, III, VI |ID = 88 |Region = [[Арапски држави]] |Year = 1979 |Session = 3-то |Link = http://whc.unesco.org/en/list/88 }} [[Податотека:Egypt-region-map-cities.gif|thumb|225px|right| [[Египет]]: Местоположбата на '''Абу Симбел''' (долу).]] '''Абу Симбел''' ({{Langx|ar|أبو سنبل или أبو سمبل}}) — [[археолошко наоѓалиште]] составена од два [[храм]]а изградени од [[Рамзес II]] со песочни камени фигури пред главниот храм во Абу Симбел, во близина на [[Асуан]], [[Египет]], во [[XIII век]]<!--во правописот така се пишува кратенката пред нашата ера--> пр. н.е. Областа, која во древни времиња се наоѓала на јужната граница со фараонскиот Египет, лежи во близина на денешната граница со [[Судан]]. Храмовите не биле познатии за надворешниот свет сѐ до нивното повторно откривање во [[1813]] година.<ref name="Бунтевска">Бунтевска, 2005</ref> Пред најголемиот храм е поставена фигура на Рамзес висока 20 метри, а помалата е во чест на кралицата [[Нефертари]]. Кога на местото му се заканила поплава поради резервоарот што се направил кога била изградена Асуанската високо брана во шеесеттите години на [[XX век]], еден меѓународен тим ги демонтирал двата храма и ги реконструирал 60 m над речното корито.<ref name="Бунтевска"/> == Наводи == {{reflist|2}} == Наводи == * БУНТЕВСКА, СУЗАНА (2005). ''ЕНЦИКЛОПЕДИЈА Британика: A-Б'' (македонски превод) (Скопје:Топер). ISBN 9989-165-06-8 {{Египет-никулец}} [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Египет]] [[Категорија:Светско наследство во Египет]] [[Категорија:Преместени згради и градби]] fl8qlbl4ye22916ovsxgmhygx28zzwq 5630070 5630069 2026-09-19T18:27:33Z Gurther 105215 5630070 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство |WHS = Нубиски монументи Абу Симбел до Филе |Image = Податотека:Temple_Ramesses_II_Abu_Simbel.jpg |State Party = {{ЕГИ}} |Type = Културно |Criteria = I, III, VI |ID = 88 |Region = [[Арапски држави]] |Year = 1979 |Session = 3-то |Link = http://whc.unesco.org/en/list/88 }} '''Абу Симбел''' ({{Langx|ar|أبو سنبل или أبو سمبل}}) — [[археолошко наоѓалиште]] составена од два [[храм]]а изградени од [[Рамзес II]] со песочни камени фигури пред главниот храм во Абу Симбел, во близина на [[Асуан]], [[Египет]], во [[XIII век]]<!--во правописот така се пишува кратенката пред нашата ера--> пр. н.е. Областа, која во древни времиња се наоѓала на јужната граница со фараонскиот Египет, лежи во близина на денешната граница со [[Судан]]. Храмовите не биле познатии за надворешниот свет сѐ до нивното повторно откривање во [[1813]] година.<ref name="Бунтевска">Бунтевска, 2005</ref> Пред најголемиот храм е поставена фигура на Рамзес висока 20 метри, а помалата е во чест на кралицата [[Нефертари]]. Кога на местото му се заканила поплава поради резервоарот што се направил кога била изградена Асуанската високо брана во шеесеттите години на [[XX век]], еден меѓународен тим ги демонтирал двата храма и ги реконструирал 60 m над речното корито.<ref name="Бунтевска"/> == Наводи == {{reflist|2}} == Наводи == * БУНТЕВСКА, СУЗАНА (2005). ''ЕНЦИКЛОПЕДИЈА Британика: A-Б'' (македонски превод) (Скопје:Топер). ISBN 9989-165-06-8 {{Египет-никулец}} [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Египет]] [[Категорија:Светско наследство во Египет]] [[Категорија:Преместени згради и градби]] q5l3u6vcxt6e1v3c4pbt8chvt7z2czx 0 73362 5630023 5057563 2026-09-19T14:28:05Z SpectralWiz 106165 5630023 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Роженски манастир | fullname = Рождество на Пресвета Богородица | other name = | native_name = Рождество Богородично | native_name_lang = bg | image = Bulgarien-Roschen-2-1996.jpg | image_size = | alt = | caption = Поглед на манастирот | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|41|31|49|N|23|25|35|E|type:landmark_region:BG|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Рожен]], [[Светиврачко]] | country = [[Пиринска Македонија]], [[Бугарија]] | denomination = [[Бугарска православна црква]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = споменик на културата | style = | years built = XIII век | groundbreaking = | completed date = | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Светиврачко | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Неврокопска епархија|Неврокопска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Роженски манастир''' — наjголемиот манастир во [[Пиринска Македонија]], односно [[Благоевградска област]] во [[Бугарија]], кој се наоѓа до селото [[Рожен]] недалеку до градот [[Мелник]]. Главната црква е посветена на св. Раѓање на Пресвета [[Богородица Марија|Богородица]]. Бил создаден уште во средниот век, а денес е потчинет на Неврокопската епархиjа на [[Бугарска православна црква|Бугарската православна црква]]. До манастирот е гробот на воjводата [[Јане Сандански]]. == Галериjа == <gallery> Image:Rojen manastir.jpg|Роженскиот манастир Image:Rojenski manastir 12.04.2008 010.jpg|Роженскиот манастир Image:Rozhen Monastery TodorBozhinov (13).JPG|Портата на манастирот Image:Rozhenski-manastir-ngruev.jpg|Во Роженскиот манастир Image:Rozhen Monastery TodorBozhinov (18).JPG|Во Роженскиот манастир Image:Rozhen Monastery TodorBozhinov (19).JPG|Во Роженскиот манастир Image:Rojen Sandanski.jpg|Гробот на Јане Сандански Image:Sandanski grave.jpg|Гробот на Јане Сандански </gallery> [[Категорија:Православни манастири во Бугарија]] [[Категорија:Манастири на Бугарската православна црква]] [[Категорија:Пиринска Македонија]] [[Категорија:Благоевград (област)]] [[Категорија:Цркви од 18 век]] [[Категорија:Јане Сандански]] [[Категорија:Мелник]] 6bptvl71zkddhjmqivtj0xlsgzjkypv 0 80230 5630113 5403512 2026-09-19T22:57:40Z Buli 2648 5630113 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Остров | name = Комино<br><small>''Kemmuna''</small> | image name = Comino-Malta.svg | image caption = Комино на картата на Малта | image size = | native name = | native name link = | nickname = | location = јужно од [[Сицилија]], [[Средоземно Море]] | coordinates = | archipelago = [[малта|малтешки острови]] | total islands = | major islands = | area_km2 = 3.5 | highest mount = | elevation_m = | country = {{знамеземја|Малта}} | country capital city = | country largest city = | country largest city population = | country leader title = | country leader name = | population = 4 | population as of = | density_sqmi = | additional info = }} '''Комино''' ({{langx|mt|Kemmuna, Comino}}) е еден од најголемите [[остров]]и кои ја сочинуваат [[Република Малта]]. Комино е населен остров со околу 500 жители и населението го сочинуваат [[Малтешани]]. Лево од Комино се наоѓа [[Коминото]]. Коминото е многу мал остров кој спаѓа во Комино и е ненаселен. Помеѓу Комино и Коминото се наоѓа познатата „сина [[лагуна]]“ која е многу посетена од туристи од секаде. Островот го добил името по растението [[ким]] (''Cuminum cyminum'') што е мошне распространето на таа почва. {{Малта-никулец}} {{Острови на Малта}} [[Категорија:Острови на Малта]] [[Категорија:Острови во Средоземното Море]] fszv2ifz8s4bpefoqbwztzvv7zackio 5630114 5630113 2026-09-19T23:05:05Z Buli 2648 5630114 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Остров | name = Комино<br><small>''Kemmuna''</small> | image name = Comino-Malta.svg | image caption = Комино на картата на Малта | image size = | native name = | native name link = | nickname = | location = јужно од [[Сицилија]], [[Средоземно Море]] | coordinates = | archipelago = [[малта|малтешки острови]] | total islands = | major islands = | area_km2 = 3.5 | highest mount = | elevation_m = | country = {{знамеземја|Малта}} | country capital city = | country largest city = | country largest city population = | country leader title = | country leader name = | population = 4 | population as of = | density_sqmi = | additional info = }} '''Комино''' (''{{langx|mt|Kemmuna, Comino}}'') е мал остров во Малтешкиот архипелаг, сместен меѓу островите Малта и Гозо во Средоземното Море. Со површина од 3,5 км², тој е трет по големина остров во Република Малта. Островот е познат по својата мирна атмосфера, кристално чистата вода и знаменитата Сина Лагуна. Името на островот потекнува од растението [[ким]] (''Cuminum cyminum''), кое некогаш било широко распространето на неговата почва. == Географија == Комино се наоѓа во теснецот меѓу Малта и Гозо. Западно од него се наоѓа многу помалиот ненаселен остров Коминето (малтешки: ''Kemmunett'', англиски: ''Cominotto''). Помеѓу Комино и Коминето се протега познатата Сина Лагуна (''Bejn il-Kmiemen''), една од најпосетуваните туристички локации на Малта. Островот е карпест, со ограничена вегетација. Највисоката точка достигнува околу 75 метри надморска височина. Административно, Комино припаѓа на општината Гхајнсиелем на островот Гозо. {{Острови на Малта}} [[Категорија:Острови на Малта]] [[Категорија:Острови во Средоземното Море]] ozzt2sbiiussv6g3z6htas5961gbr1r 5630115 5630114 2026-09-19T23:06:26Z Buli 2648 /* Географија */ 5630115 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Остров | name = Комино<br><small>''Kemmuna''</small> | image name = Comino-Malta.svg | image caption = Комино на картата на Малта | image size = | native name = | native name link = | nickname = | location = јужно од [[Сицилија]], [[Средоземно Море]] | coordinates = | archipelago = [[малта|малтешки острови]] | total islands = | major islands = | area_km2 = 3.5 | highest mount = | elevation_m = | country = {{знамеземја|Малта}} | country capital city = | country largest city = | country largest city population = | country leader title = | country leader name = | population = 4 | population as of = | density_sqmi = | additional info = }} '''Комино''' (''{{langx|mt|Kemmuna, Comino}}'') е мал остров во Малтешкиот архипелаг, сместен меѓу островите Малта и Гозо во Средоземното Море. Со површина од 3,5 км², тој е трет по големина остров во Република Малта. Островот е познат по својата мирна атмосфера, кристално чистата вода и знаменитата Сина Лагуна. Името на островот потекнува од растението [[ким]] (''Cuminum cyminum''), кое некогаш било широко распространето на неговата почва. == Географија == [[Податотека:The Blue Lagoon.jpg|лево|мини|Сината Лагуна]] Комино се наоѓа во теснецот меѓу Малта и Гозо. Западно од него се наоѓа многу помалиот ненаселен остров Коминето (малтешки: ''Kemmunett'', англиски: ''Cominotto''). Помеѓу Комино и Коминето се протега познатата Сина Лагуна (''Bejn il-Kmiemen''), една од најпосетуваните туристички локации на Малта. Островот е карпест, со ограничена вегетација. Највисоката точка достигнува околу 75 метри надморска височина. Административно, Комино припаѓа на општината Гхајнсиелем на островот Гозо. {{Острови на Малта}} [[Категорија:Острови на Малта]] [[Категорија:Острови во Средоземното Море]] cp66brq2o80l79g4x29k4nf2e1vu3wx 0 122080 5630109 5586893 2026-09-19T21:52:19Z ГП 23995 /* Критика и толкување */ 5630109 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Викифицирање}} [[Податотека:Romeo and juliet brown.jpg|thumb|right|„Ромео и Јулија“ — сцената на балконот од [[Форд Медокс Браун]] (1870)]] „'''Ромео и Јулија'''“ ([[англ.]] ''Romeo and Juliet'') — [[Трагедија|трагедија]] на [[Вилијам Шекспир]] во која се работи за двајца млади љубовници чија предвремена смрт засекогаш ги обединува нивните скарани семејства. „Ромео и Јулија“, заедно со „[[Хамлет]]“, се вбројува меѓу најпознатите Шекспирови дела, а двајцата главни ликови се сметаат за [[архетип]] на млади љубовници. „Ромео и Јулија“ спаѓа во родот на антички љубовни трагедии. Заплетот во трагедијата е заснован на италијанска приказна, препеана во стихови во делото „Трагичната историја на Ромео и Јулија“ на [[Артур Брук]] (Arthur Brook) во 1562 г., а потоа преработена во проза во делото „Палатата на задоволствата” на Вилијам Пејнтер во 1582 г. Шекспир, главно ја пишувал трагедијата врз основа на двете дела, но додал и споредни ликови, како [[Меркуцио]] и [[Париз]], со цел да го прошири заплетот. Трагедијата е напишана меѓу 1591 и 1595 г.,а за првпат била објавена во кварто верзија во 1597 г. Оваа верзија била со лош квалитет, но подоцна со поновите верзии таа сè повеќе наликувала на Шекспировиот оригинален текст. Шекспировата драматична структура, особено ефектите со помош на кои преминувал од комедија во трагедија до зголемена тензија, поголемата застапеност на споредните ликови, и споредните заплети и дејствија со цел да ја разубави приказната, сето тоа претставувало ран знак за неговата неверојатна драматична вештина. Драмата содржи различни поетски форми за различните карактери, понекогаш и формите се менуваат како што се развиваат ликовите. ''Ромео и Јулија'' е изведувана повеќепати на сцена, и адаптирана за мјузикл и опера. == Ликови == Дејствието во драмата се одвива во Верона, а во драмата се појавуваат следниве ликови:<ref>Gibbons (1980: 80); Levenson (2000: 139-140); Spencer (1967: 51-52). This section lists only the major and supporting characters. The play also has numerous supernumaries: further servants of Capulet (two of them named Antony and Potpan), musicians (three of them named Simon Catling, Hugh Rebeck and James Soundpost), watchmen, citizens of Verona, masquers, torchbearers and pages. Paris' page is a minor speaking role, as is Capulet's cousin, an old man. Levenson renders Abram as "Abraham". Rosaline is an important unseen character, and as such does not appear in any cast list.</ref> <ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 16.</ref> ;Куќата на Капулети * ''[[Гроф|Грофот]] Капулети'' - глава на семејството Капулети * ''г-ѓа Капулети'' - жена на гродот Капулети * ''Јулија'' (''Џулиета'') - ќерка на Капулети и главен женски лик * ''Тибалт'' - роднина на Јулија и внук на г-ѓата Капулети * ''Дадилката'' - дадилка и доверливо лице на Јулија * ''Петар'', ''Самсон'' и ''Грегорио'' - слуги во домот на Капулетите ;Видни луѓе во Верона * ''принцот Ескалус'' - принцот од Верона * ''гроф Парис'' - роднина Ескалус, кој сака да се ожени со Јулија * ''Меркуцио'' - сонародник на Ескалус и пријател на Ромео. ;Куќата на Монтеки * ''Грофот Монтеки'' - глава на семејството Монтеки * ''г-ѓа Монтеки'' - жена на грофот Монтеки * ''Ромео'' - син на Монтеки и главен машки лик * ''Бенволио'' - роднина и пријател на Ромео. * ''Аврам'' (''Абрахам'') и ''Балтазар'' - слуги во домот на Монтеки ;Други * ''Старецот'' — роднина на грофот Капулети * ''Отец Лоренцо'' (''Лаврентиј'') - [[Францисканци|францискански]] [[Монах|монах]] и доверливо лице на Ромео. * ''Хор'' - го пее прологот на првиот и на вториот чин. * ''фратарот Џовани'' (''Јован'') - францискански монах кој не успева да му го однесе на Ромео писмото од фратарот Лаврентиј. * ''Аптекарот'' - неволно му го продава отровот на Ромео. * ''Розалина'' - лик кој не се појавува во драмата, во кој е вљубен Ромео пред да ја сретне Јулија. * ''Други ликови'': тројца музичари, пажот на Парис, уште еден паж, офицер, граѓани, роднини на Капулети и на Монтеки, луѓе под маски, чувари, стражари, слуги и придружници. ''Ромео'', иако е многу млад, зад себе има едно горчливо „љубовно искуство“ (невозвратената љубов кон Розалина), но поседува и завидна вештина на [[Мечување|мечувалец]] (штом толку лесно го прободува Тибалт). Младоста се огледува во неговото неодговорно држење и дрскоста со која оди маскиран на забавата кај смртниот семеен непријател. Кога првпат ја здогледува Јулија, тој започнува духовит разговор и го дава првиот залог на љубовта (бакнежот). Истовремено, по првата тага поради невозвратената љубов од Розалина, средбата со Јулија кај него предизвикува уште поголемо страдање, кое подоцна се претвора во трагедија: барајќи излез од безизлезната состојба, со помош на монахот, Ромео започнува многу ризична игра во која тој е готов да прифати сè. Притоа, активниот Ромео е носител на несреќата: активно се залага за помирување на Тибалт и Меркуцио и тогаш Меркуцио е убиен поради него, а едне миг подоцна, тој го убива Тибалта. По тој настан, Ромео се повлекува во пасивност, исчекувајќи го исходот од активностите на другите. А кога повторно ќе се активира, најпрвин го убива Парис (иако воопшто не ја посакува неговата смрт), а потоа се убива себеси, со што ја убива и својата сакана.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 185-186.</ref> ''Јулија'', која има само 14 години, зачудува со својата зрелост: таа искажува неверојатно длабоки размислувања и се одликува се духовита елоквентност, [[Семантика|семантички]] игри и поезија „над нивото“ на нејзината возраст. Инаку, постои мислење дека, погрешно читајќи го бројот XVI како XIV, Шекспир ја подмладил Јулија за две години. Во секој случај, иако е дете, неа ја подготвуваат за мажење. Првата вест за нејзината мажачка со Парис, таа ја прима без никаква возбуда и токму затоа толку просто ја прифаќа првата игра со маскираниот Ромео, а кога дознава дека тој е синот на нивниот семеен непријател, тоа само ја зголемува нејзината љубов кон него. Притоа, Јулија станува второто ''јас'' на Ромео и готова е да се откаже од својот род само да биде негова. Наспроти младоста, Јулија изненадува со својата дарежливост кон Ромео и во својата решителност веднаш да побара брак. Потоа, таа се повлекува во пасивност, препуштајќи се во рацете на Ромео и на отецот Лаврентиј од кого очекува спас за својата положба. Нејзината верба во Ромео е поколебана само за миг, кога дознава за смртта на Тибалт, но тоа трае многу кратко, зашто таа сфаќа дека станала дел од битието на Ромео.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 184-187.</ref> Во однос на другите ликови, ''Парис'' е само епизода во животот на Јулија, зашто тој е повеќе присутен само поради инсистирањето на грофот Капулети. Меѓутоа, колку и да се случајна неговата љубов кон Јулија, на прв поглед тој погинува за неа, но всушност погинува поради својата суета — да не му го отстапи правото на другиот. ''Отецот Лаврентиј'' се впушта во деликатна игра со најблагородна намера, но на крајот, токму тој е виновник за смртта на двајцата млади љубовници. Сепак, којзнае дали и без неговата замисла, љубовта меѓу Ромео и Јулија би можела да заврши поинаку, имајќи предвид дека тие не наидувата на разбирање кај никого. Интересен е и ликот на ''дадилката'' која не е ни вистинска слугинка ни вистински член на семејството. Но, таа не е оној [[Ренесанса|ренесансен]] тип кој е носител на заплетите и расплетите. Таа е присутна за да ја одржува конспиративноста, да прави помали услуги, но од неа не може да се очекува помош. Покрај другите споренди ликови (слугите Самсон, Петар итн.), дадилката е носителка на [[Хумор|хумористичните]] реплики во драмата. ''Меркуцио'' е немирен дух, типичен претставник на ренесансен, разуздан млад човек кој е секогаш подготвен за борба и затоа паѓа убиен од раката на Тибалт. ''Бенволио'' е помирољубив од почит кон својот пријател Ромео или поради строгата заповед на кнезот. ''Тибалт'' е лик кој потекнува од мрачното [[Феудализам|феудално]] минато, олицетворение на дрскост, па и на подлост и подмолност поради што е „предопределен“ да биде негативец до самиот крај. Иако е малку присутен во дејствието, тој е најнепомирливиот човек во состојбите кога би требало да се смируваат страстите. Тој не е плашливец, но не бира средства како ќе го уништи својот противник.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 187-188.</ref> == Кратка содржина == [[Податотека:Francesco Hayez 053.jpg|thumb|left|„Последниот бакнеж на Ромео и Јулија“ од [[Франческо Ајец]] (1823)]] Во прологот, хорот раскажува дека во Верона живеат две стари и угледни семејства кои долго време се во непријателски односи чии деца се заљубуваат меѓусебно, но нивната љубов завршува со смртен крај.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 17.</ref> ===Прв чин=== Дејствието започнува со улична расправија меѓу Монтеките и Капулетите. Доаѓа принцот од [[Верона]] и им вели дека доколку продолжат да го кршат законот ќе бидат казнети со [[Смртна казна|смртна казна]]. Подоцна, грофот Парис го прашува г-динот Капулети дали ќе му ја даде неговата ќерка за жена, но тој се двоуми бидејќи Јулија има само тринаесет години. Го моли грофот да почека уште две години и го поканува на бал „под маски” кој ќе се одржи во неговиот дом. Г-ѓата Капулети и дадилката ја убедуваат Јулија да го прифати додворувањето на грофот Парис. По завршувањето на уличната расправија, Бенволио разговара со неговиот роднина Ромео, синот на г-динот Монтеки, за неговата тага. Причина за Ромеовата депресија е невозвратената љубов од девојка по име Розалина, една од внуките на г-динот Капулети. Ромео, наговорен од Бенволио и Меркуцио, оди на балот во домот на Капулетите со надеж дека ќе ја види Розалина. Меѓутоа, таму, Ромео ја здогледува Јулија, ја бакнува и двајцата веднаш се заљубуваат еден во друг.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 19-63.</ref> ===Втор чин=== По завршувањето на балот, настапува таканаречената „сцена на балконот”, при што Ромео се прикрадува во дворот на Капулетите и ја гледа Јулија на балконот, која му се колне на вечна љубов и покрај омразата која што постои меѓу нивните семејства. Тогаш, Ромео и Јулија одлучуваат да се венчаат. Утредента, тие се среќаваат во црквата каде што треба да ги венча фратарот Лоренцо, кој се надева дека ќе ги помири двете семејства преку венчавката на нивните деца.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 64-104.</ref> ===Трет чин=== Роднината на Јулија, Тибалт, го предизвикува Ромео на [[Двобој|двобој]], но тој одбива да се бори. Меркуцио му се лути на Тибалта за неговата дрскост, како и на Ромео за неговото толку лесно предавање,<ref>''Romeo and Juliet'', III.i.72.</ref> и тој го прифаќа двобојот на Тибалт. Меркуцио е тешко ранет и набргу умира, а Ромео, потресен од пријателовата смрт и бесен на себеси, го убива Тибалта. На местото на борбата пристигаат кнезот и група граѓани и кнезот го протерува Ромео од Верона поради убиството, заканувајќи се дека доколку се врати во градот, тој ќе биде убиен. Дадилката ја известува Јулија за смртта на Тибалт и за прогонството на Ромео. Во меѓувреме, тој се крие кај отецот Лоренцо, кој му ја соопштува пресудата на кнезот. Ромео е очаен бидејќи казната ќе го раздели од саканата и сака да се убие, но отецот и дадилката го спречуваат. Лаврентиј го советува да ја мине ноќта заедно со Јулија и изутрината да побегне во [[Мантова]], каде ќе се крие додека не се објави веста за неговиот брак со Јулија. Во таа прилика, дадилката му го дава прстенот што му го подарува Јулија. За тоа време, Парис го посетува грофот Капулети, кој, не земајќи ја предвид болката на Јулија, му дава дозвола да ја земе за жена и ја закажува венчавката за неколку дена. Ромео и Јулија тајно ја минуваат ноќта заедно и се разделуваат во зората. Кога родителите ѝ ја соопштуваат одлуката да ја омажат за Парис, Јулија одбива, а татко ѝ се заканува дека ќе се одрече од неа, ако не го прифати бракот. Јулија ја моли мајка си да го одложи [[Брак|бракот]], но и таа ја одбива, а, исто така, и дадилката ја советува да го заборави Ромео и да се омажи за Парис. Без поддршка од најблиските, Јулија решава да побара совет од отецот Лоренцо.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 105-152.</ref> ===Четврти чин=== Следниот ден, Парис го посетува отецот Лоренцо за да се договорат за венчавката, а тогаш доаѓа и Јулија која бара помош од отецот, заканувајќи се дека ќе се убие, ако ја омажат за Парис. Отецот ѝ предлага да ѝ даде отровна напивка која привремено ќе ја успие, па сите ќе помислат дека е мртва, а потоа, тој и Ромео ќе ја извадат од [[Гроб|гробницата]] и таа ќе му се придружи на Ромео во Мантова.<ref>''Romeo and Juliet'', IV.i.105.</ref> Јулија се согласува со планот и го известува татко си дека прифаќа да се омажи со Парис, а тогаш, грофот ја закажува свадбата за еден ден порано од предвиденото. Ноќта пред венчавката, Јулија ја испива напивката, а изутрината, дадилката и родителите помислуваат дека е мртва и ја погребуваат во семејната гробница.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 153-177.</ref> ===Петти чин=== Слугата Балтазар го известува Ромео за смртта на Јулија. Скршен од болка, Ромео купува отров од еден [[Аптека|аптекар]] и веднаш заминува кај гробницата на Капулетите. Во меѓувреме, отецот Лоренцо испратил писмо до Ромео, известувајќи го за вистината, но писмото не стигнува до него. Ноќта, Парис го посетува гробот на Јулија со намера да ја оплакува и тогаш таму пристигаат Ромео и Балтазар. Воден од мислата дека Ромео сака да го сквернави телото на Тибалт, Парис сака да го уапси Ромео. Така, меѓу нив започнува борба во која Ромео го убива Парис и неговото тело го погребува во семејната гробница на Капулетите. Таму, го здогледува телото на Јулија и, мислејќи дека е мртва, го испива отровот и умира. Тогаш, кај гробницата доаѓа отецот Лоренцо, а во меѓувреме, Балтазар заспал скриен во близината и мисли дека сонувал за борбата меѓу Ромео и Парис. Тогаш се буди Јулија и ги здогледува мртвите тела на Парис и на Ромео. Отецот Лоренцо ѝ кажува што се случило и ја убедува да се [[Монах|замонаши]]. Слушајќи дека доаѓаат стражарите, отецот бега од гробиштата, а Јулија го бакнува Ромео и се убива со неговиот нож. Стражарите ги фаќаат Балтазар и отецот Лоренцо, а наскоро пристигаат кнезот, родителите на Јулија и татко му на Ромео (претходната ноќ, мајка му на Ромео умрела од преголема тага). Отецот Лоренцо, Балтазар и слугата на Парис сведочат, а кнезот го чита последното писмо на Ромео упатено до татко му и така се разоткрива вистината за трагичната случка. Драмата завршува со помирувањето на семејствата Капулети и Монтеки.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 178-202.</ref> == Извори == [[Податотека:Arthur Brooke Tragicall His.jpg|thumb|Предната страна на делото на [[Артур Брук]]- '''Ромео и Јулија''']] Меѓу првите љубовни приказни била онаа на Пирам и Тизба („[[Метаморфози (Овидиј)|Метаморфози]]“ на [[Овидиј]]) којашто е слична со приказната на Шекспир: родителите на љубовниците се мразат, а Пирам, исто така, верува дека неговата љубов Тизба е мртва.<ref>Halio (1998: 93).</ref> Приказната за [[Антија и Хавроком]] од Ксенофонт од Ефес, напишана во третиот век, исто така содржи слични елементи со драмата „Ромео и Јулија“, како што е разделбата на љубовниците и напивката која предизвикува лажна смрт.<ref>Gibbons (1980: 33).</ref> Првата верзија на приказната за Ромео и Јулија е приказната за Марјото (Mariotto) и Џаноца (Gianozza) од [[Мазучо Салернитано]] (Masuccio Salernitano), која е 33. приказна од неговата книга раскази „Мали раскази“ (''Il Novellino''), објавена во 1476г.<ref name="Hosley"/> Дејството на приказната на Салернитано се случува во [[Сиена]], во [[13 век]], при што инсистирал настаните да се одвиваат токму во овој век во кој и самиот тој живеел и творел. Неговата верзија на приказната ја опфаќа тајната венчавка, фратарот којшто им помага на љубовниците, сцената во која угледен граѓанин умира, прогонството на Марјото, присилниот брак на Џаноца, сцената со отровот и загубеното писмо. Во оваа верзија, Марјото е пронајден и смртно казнет (со отсекување на главата), а Џаноза умира од тага.<ref>Gibbons (1980: 33–34); Levenson (2000: 4).</ref> [[Лујџи да Порто]] (Luigi da Porto) ја преработил оваа приказна како „Џулиета и Ромео“ (''Giulietta e Romeo'') и ја сврстува во неговата книга „Новопронајдената историја на двајца благородни љубовници“ (Historia novellamente ritrovata di due Nobili Amanti“), објавена во 1530г.<ref name="Moore38_44">Moore (1937: 38–44).</ref> <ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 184.</ref> При пишувањето на приказната, Да Порто искористил и делови од „Пирам и Тизба“ и од „[[Декамерон]]“ на [[Џовани Бокачо|Бокачо]]. На самата љубовна приказна ѝ дал модерна форма, почнувајќи од имињата на семејствата Монтеки и Капулети, како и на самата локација - Верона.<ref name="Hosley">Hosley (1965: 168).</ref> Исто така, тој вовел и ликови кои ќе соодвестуваат на оние на Шекспир: Меркуцио, Тибалт и Париз. Приказната на Да Порто се потпира на историски факти, односно се смета дека дејството се одвивало за време на владеењето на кралот на Верона, Бартоломео дела Скала (Bartolomeo II della Scala), т.е. еден век пред Салернитано. Монтеките и Капулетите биле две различни политички фракции во 13 век, коишто делумно се спомнуваат во [[Данте Алигиери|Дантеовото]] „Чистилиште“ како пример за несогласувањата меѓу луѓето.<ref>Moore (1930: 264–277)</ref> Според верзијата на Да Порто, Ромео го испива отровот, а Јулија се прободува со неговиот нож.<ref>Gibbons (1980: 34–35).</ref> Во 1554г., [[Матео Бандело]] (Matteo Bandello) ја објавил својата верзија на Ромео и Јулија.<ref name="Moore38_44"/> Бандело става нагласок на првичната Ромеова депресија и на омразата меѓу семејствата, и ги воведува ликовите на Дадилката и Бенволио. Приказната на Бандело е преведена на [[Француски јазик|француски јазик]] од страна на Пјер Боестуо (Pierre Boaistuau) во 1559г., во неговата книга „Трагични приказни“ (''Histories Tragiques'').<ref>Gibbons (1980: 35–36).</ref> Во тоа време постоел тренд на објавување на дела врз основа на италијанските приказни (novelles) кои биле многу популарни и интересни за редовните посетители на театарот, па затоа се смета дека Шекспир се идентификувал со збирката приказни насловена како „Палатата на задоволствата“ од Вилијам Пејнтер (William Painter) од 1567г. Оваа збирка содржи и верзија на Ромео и Јулија во проза, под наслов „Убавата приказна за вистинската и вечна љубов на Ромео и Јулија“ (''The goodly History of the true and constant love of Rhomeo and Julietta''). Неговата верзија на Ромео и Јулија е драматизација на преводот на [[Артур Брук]] со наслов „Трагичната историја на Ромеус и Џулиета“<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 183.</ref> при што Шекспир строго се придржувал до поемата, но додал детали и за главните и за споредните ликови (особено за Дадилката и Меркуцио). == Датум и текст == [[Податотека:Romeo and Juliet Q2 Title Page-2.jpg|thumb|left|Насловна страна на второто кварто издание на ''Ромео и Јулија'' објавено во 1599г.]] Не е познато кога Шекспир точно ја напишал „Ромео и Јулија”. Во неа, дадилката на Јулија се осврнува на еден [[Земјотрес|земјотрес]] за кој вели дека се случил пред 11 години. Земјотрес се случил во Англија во 1580г., при што се смета дека авторот ги издал првите изданија во 1591 год., иако други земјотреси (и во Англија и во Верона) се случиле и на други датуми, различни од 1591г. Но, стилските сличности со драмата „Сон на една летна ноќ“ (A Midsummer Night's Dream) и другите драми напишани во периодот меѓу 1594-95г, само ја потврдуваат претпоставката дека можеби „Ромео и Јулија“ била напишана во истиот тој период. За првпат, драмата била изведена во 1596 или 1597 година, кога била отпечатена во Лондон, но без името на авторот.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 183.</ref> Една од претпоставките е дека Шекспир ја започнал драмата во 1591г. при што подоцна ја завршил во 1595г.<ref name="Arden_Date">Gibbons (1980: 26–27).</ref> Шекспировата „Ромео и Јулија“ била издадена во две кварто изданија, исто како и збирката под наслов „Прво фолио” (First folio) од истиот автор во 1623г. Двете изданија исто така се познати и како Q1 и Q2. Првото издание- Q1 се појавило во раната 1597г. испечатено од Џон Дантер (John Danter). Но бидејќи текстот доста се разликувал од подоцнежните изданија, означен е како „лош кварто”, и самиот Т. Џ. Б Спенсер (T. J.B. Spencer) – издавач од 20 век го опишал како одвратен текст, дека најверојатно претставува реконструкција на драма врз основа на лошата меморија на еден или двајца глумци, а воедно и дека текстот бил нелегално испечатен. Дополнително објаснување за недостатоците на Q1 е тоа дека [[драма]]<nowiki/>та (како и многу други од тоа време) веќе била издадена пред јавно да биде изведена на сцена од страна на драмската компанија. Како и да е, текстот се појавува во раната 1597г, па затоа се смета дека драмата можеби е напишана во 1596 година.<ref name="Spencer">Spencer (1967: 284).</ref> Подобреното Q2 издание било насловено како „Прекрасната и жална трагедија на Ромео и Јулија“ (The Most Excellent and Lamentable Tragedie of Romeo and Juliet). Изданието е печатено во 1599г, од Томас Крид (Thomas Creede), а објавено од Катберт Бурби (Cuthbert Burby). Изданието Q2 има 800 редови повеќе за разлика од изданието Q1. На неговата насловна страна пишува „преправено, додадено и прегледано”. Всушност, сите подоцнежни кварто и фолио изданија на „Ромео и Јулија“ се засновани на второто Q2 издание, и сите тие се модерни изданија и кои било отстапувања од Q2 во наредните изданија (без разлика дали се добри или лоши) им се препишуваат на издавачите и композиторите, а не на Шекспир.<ref name="Halio_History"/> == Теми и мотиви == Делото „ Ромео и Јулија ” нема некоја специфична тема. Според некои предлози главната тема би можела да го опфаќа откритието на ликовите дека луѓето не се ни лоши ни добри, но се на некој начин слични,<ref name="Bowling 208">Bowling (1949: 208–220).</ref> кои се будат од сонот и се наоѓаат во реалноста, каде што постои опасност од непромислена постапка, или доживување на трагична судбина. Никој од овие предлози не бил целосно поддржан во светот. Како и да е, иако не постои главна тема јасно е дека драмата содржи неколку мали тематски елементи коишто се испреплетуваат на различни начини. За некои од тие елементи разговараат академиците и се објаснети подолу:<ref>Halio (1998: 65).</ref> === Љубов === Вечната љубов меѓу двајвата љубовници е една од главните елементи во Ромео и Јулија. Ромео и Јулија претставуваат симбол за млада и забранета љубов. Голем број академици го проучувале јазикот и историскиот контекст на трагичната љубов. На првата средба, Ромео и Јулија употребуваат вид на комуникација- метафора, којашто ја употребувале голем број на автори за време периодот во кој живеел Шекспир. Употребувајќи метафори за зборовите „ светец ” и „ грев ”, Ромео сакал да знае што всушност Јулија чувствува за него. Оваа метода, на употреба на метафори е воведена од Балдасар Кастиглион ( Baldassare Castglione )- чии дела биле преведени на англиски јазик. Тој истакнува дека ако момчето употрби метафора со што ја поканува девојката, таа може да се преправа дека не го разбрала, а тој да се обиде уште еднаш и притоа да не го изгуби своето достоинство. Во овој случај, Јулија учествува во овој вид на комуникација, употребувајќи метафори. Религиозните метафори како што се „ свето место ”, „ поклоник ” и „ светец ” често се употребувале во поезијата во тоа време со значење на љубов, а не на безбожност- термин кој го поврзувале со католицизмот неколку години пред делото да биде напишано. Во сцената на балконот, според Шекспир, Ромео случајно го слуша монологот на Јулија, но според верзијата на приказната на Брук, монологот на Јулија никој не го слуша. По правило, девојката треб ада биде скромна и срамежлива за да провери дали нејзиниот додворувач е искрен, но со кршење на ова правило се забрзува заплетот во драмата. Љубовниците го прескокнуваат долгиот процес на додворување, и веднаш разговараат за врска и брак иако се познаваат само една ноќ. Последната сцена со самоубиството, всушност е контрадикторна- според Католичката религија, самоубиствата претставуваат грев кој се казнува во пеколот, додека пак во драмата оној којшто се самоубива за да биде со својата љубов на некој начин се искупува за својот грев и оди во рајот за да биде заедно со својот сакан. Од друга страна пак, иако љубовта на Ромео и Јулија е страсна тие одлучуваат да ја консумираат во својот брак со што не ја губат наклонетоста на публиката. Во драмата љубовта и сексот се споредуваат со смртта. Низ целото дејство во драмата, Ромео и Јулија заедно со останатите ликови, фантазираат за „ образот на смртта ”, којшто е синоним за „ љубовник ”.Јулија еротски го споредува Ромео со смртта. Веднаш пред нејзиното [[самоубиство]] го грабнува ножот на Ромео и вели: „О среќен ножу! Еве ти ја [[канија]]та. Овде рѓосувај и пушти ме да умрам”.<ref>''Romeo and Juliet'', V.iii.169–170.</ref><ref>MacKenzie (2007: 22–42).</ref> === Судбина и шанса === „О, јас сум шутот на судбината!” - '''Ромео'''<ref>''Romeo and Juliet'', III.i.138.</ref> Мислењата на критичарите се поделени во однос на улогата на судбината во драмата. Не постои консензус во врска со тоа, дали судбината на ликовите им била да умрат заедно, или пак тоа се случило поради серија несреќни околности. === Светлина и темнина === Во целата драма на Шекспир, „Ромео и Јулија” доаѓа до израз контрастот светло-темно. [[Caroline Spurgeon]] ја споредува светлината со природната убавина на младата љубов. На пример, Ромео и Јулија се светлите ликови во темната позадина. Ромео ја споредува Јулија со сонцето, што повеќе свети и од факелот, со дијамант кој светка во ноќта, и светол ангел меѓу темните, црни облаци. И додека лежи навидум мртва во гробницата Ромео вели: „убавината нејзина, го осветлува нејзиниот гроб”. Јулија го опишува Ромео како „ ден во ноќ ” и „побел од снег качен на грбот на гавранот црн”. Овој контраст на светло- темно претставува и симбол на љубовта и омразата, младоста и староста на метафоричен начин. Понекогаш овие вкрстени метафори создаваат драмска иронија. На пример, љубовта на Ромео и Јулија е светлина во среде темната омраза околу нив, но сите нивни дејствија се случуваат во ноќ и темнина, а расправиите на сред „бел ден”. Овој парадокс наметнува атмосфера на морална дилема за љубовниците: дали да бидат верни на семејството или на љубовта. На крајот се си доаѓа на своето место, благодарение на љубовта меѓу Ромео и Јулија. == Критика и толкување == „Ромео и Јулија“ е едно од најдобрите дела на Шекспир, и покрај многубројните недостатоци забележани од критичарите. Првиот критичар на делото бил [[Семјуел Пипс]] (''Samuel Pepys'') кој во 1662 година напишал дека „ова е најлошото дело досега”.<ref name="ShakeCrit415">Scott (1987: 415).</ref> Во [[XVIII век|XVIII]] и [[XIX век]], критиката се однесувала на [[морал]]ната порака во драмата. Глумецот и драмскиот автор [[Дејвид Гарик]] (''David Garrick'') во неговата адаптација на драмата од 1748 година го исклучува ликот на Розалина велејќи: „Ромео е превртлив и безобѕирен, заменувајќи ја Розалина со Јулија“. Критичарите, како Чарлс Дибдин (''Charles Dibdin''), сметаат дека исклучувањето на ликот на Розалина од драмата е намерно направено за да се покаже безобѕирноста на главниот лик, и дека тоа е причината за неговиот трагичен крај. „Ромео и Јулија“ е најпознатата драма посветена на љубовта, а нејзините ликови се стекнале со бесмртна слава во светската книжевност. Делото станало популарно веднаш по првата изведба, а подоцна тоа служело како пример за останатите драмски писатели од елизабетанската ера. Во делото се опева идеалната [[Љубов|љубов]] која е повредна дури и од животот. Под дејството на љубовта, во рок од пет дена (колку што трае дејствието во драмата), Ромео созрева во херој, а девојчето Јулија созрева во девојка која знае што сака и бестрашно се стреми кон својата цел. И споредните ликови придонесуваат за силната атмосфера на драмата со тоа што заземаат определен став кон љубовта: Меркуцио ја истакнува комичната страна на љубовта, сметајќи дека главата е постара од срцето; татко ѝ на Јулија смета дека родителот е господар на детското срце; мајка ѝ смета дека бракот се склучува со определена сметка, за Парис, љубовта е плитка и сентиментална; за дадилката, љубовта е само задоволување на полните нагони; а отецот Лоренцо гледа на љубовта од аспект на манастирската атмосфера и го советува Ромео „да сака умерено“.<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 11-13.</ref> Иако Шекспир не е првиот автор кој раскажува за трагичната љубов на Ромео и Јулија, тој е првиот автор кој приказната ја поставил на сцената, давајќи ѝ драмска форма. И додека во претходните верзии се видливи трагите на мрачна [[Балада|баладичност]], Шекспир го крева текстот на нивото на најсуптилна [[Лирика|лиричност]]. Поради тоа, Шекспир ги предава на неизвесност ликовите кои се вмешани во судбината на двајцата љубовници, како што се отецот Лоренцо (кој во делото на Брук станува испосник и така умира), дадилката (која кај Брук е прогонета како казна за тоа што не ја открила мажачката на Јулија) и аптекарот (кој во делото на Брук е обесен како казна за тоа што му го продал отровот на Ромео). Понатаму, Шекспир не се впушта во потрага на причината за непријателството на семејствата Капулети и Монтеки, туку нивната постоечка омраза тој ја зема како факт. Во секој случај, во борбата меѓу двете семејства учествуваат и родницните и слугите, а паѓаат и жртви, како што е случајот со Тибалт кого го убива Ромео. Меѓутоа, токму преку таа омраза и преку смртта се раѓа величенствена љубов, која пак е прекината под дејство на истата омраза. Така се раѓа спиралата на омразата, смртта, љубовта, омразата, љубовта, смртта...<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 184.</ref> Ромео и Јулија претставуваат [[Метафора|метафора]] на идеалната љубов — за сите времиња, но не по [[Платон|платонската]] чистота, туку по големината на љубовта во која тие се жртвуваат себеси. Ни едниот ни другиот не се чишени од човечките недостатоци,н о како спој претставуваат идеја на универзалноста, универазални протагонисти на неуштивата љубов. Нивната смрт како да не е залудна, зашто таа стануав залог за мирот меѓу две непријателски семејства. На тој начин, Ромео и Јулија се големи не само поради својата љубов, туку и со жртвата со која се става крај не едно недогледно крвопролевање. Во основата, „Ромео и Јулија“ е лирска драма и лириката е нејзиното основно обележје, а [[Епика|епското]] лежи во смртта и во жртвата, но не во нивниот опис, туку во длабоката содржина. Големи во љубота, Ромео и Јулија се поголеми во смртта и уште поголеми во запирањето на омразата. Мразејќи, Ромео се вљубува, а љубејќи, тој и Јулија горат, но не како жртви на својата љубов, туку на омразата.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 188-189.</ref> == Драмска структура == Во драмата „Ромео и Јулија“, Шекспир употребува неколку драмски техники (ненадејната промена од [[комедија]] во [[трагедија]]) за кои добил пофалба од критичарите. Така, до [[смрт]]та на Меркуцио во третиот чин, делото е комедија. По неговата смрт, драмата одеднаш станува сериозна и добива трагичен тон. Откако Ромео е прогонет, а не погубен, и фратарот Лоренс ѝ нуди план на Јулија за да повторно се соедини со својот сакан, публиката може сè уште да се надева на среќен крај. Неизвесноста трае до отворањето на завесата и до последната сцена во [[гроб]]ницата. Ако Ромео го дочекаше писмото, можеби и ќе имаше надеж тој и Јулија да бидат спасени. Овие промени од надеж во очај, спас и повторно надевање, ја потенцираат трагедијата кога и последната надеж умира и двајцата љубовници умираат на крајот. Шекспир, исто така, употребува и споредни дејствија со цел да се добие појасна слика за дејството на главните ликови. ==Преводи и изведби на македонски јазик== * ''Издание од 1988 година'': Во 1988 година, драмата (со наслов „Ромео и Џулиета“) е објавена на [[Македонски јазик|македонски јазик]] како заедничко издание на издавачките куќи [[Македонска книга]], [[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]] и [[Култура (издавачка куќа)|Култура]], а во рамките на библиотеката „Странски и југословенски автори“. Преводот го направила Таска Дубровска, додека препевот е дело на [[Георги Сталев Поповски|Георги Сталев]]. Ликовното уредување е дело на Коста Бојаџиевски, а книгата е испечатена во Печат БГЗ — ООЗТ Печатница „К. Дандаро“ во [[Битола]]. Книгата, со димензии од 21 сантиметар и со обем од 191 страница, е каталогизирана во [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Народната и универзитетска библиотека „Климент Охридски“, Скопје]], но ја нема меѓународната ознака [[ISBN]].<ref>Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988.</ref> == Ромео и Јулија како мотив во уметноста и во популарната култура == === Ромео и Јулија како мотив во книжевноста === Драмата „Ромео и Јулија“ извршила големо влијание врз подоцнежната [[литература]], а мотивот на забранетата љубов меѓу момче и девојка од две непријателски семејства се среќава во поголем број книжевни дела. Така, во расказот „[[Ромео и Јулија в село]]“ на швајцарскиот писател [[Готфрид Келер]] се опишува љубовта на синот и ќерката на двајца селани во [[Швајцарија]], кои се мразат меѓусебно поради една нива.<ref>Gotfrid Keler, ''Ljudi iz Sledvile''. Beograd: Rad, 1964, стр. 3-66.</ref> Исто така, во расказот „Ромео и Јулија од нашата улица“ на македонската писателка [[Христина Аслимоска]] се опишува љубовта на две деца.<ref>Христина Аслимоска, ''Разделба со детството''. Скопје: Детска радост, 2005, стр. 34-35.</ref> === Ромео и Јулија во филмот и телевизијата === „Ромео и Јулија“ е можеби една од најприкажуваните драми на сите времиња.<ref name="Brode 2001: 42">Brode (2001: 42).</ref> Најзначајните [[филм]]ски изданија се оние на [[Џорџ Цукор]], чија верзија од 1936 година била номинирана за наградата „[[Оскар]]“, [[Ромео и Јулија (филм од 1968)|верзијата]] на [[Франко Зафирели]] од 1968 година и верзијата на [[Баз Лурман]] во 1996 година. „Ромео и Јулија“ за првпат била пренесена на филмското платно во ерата на немите филмови од [[Џорџ Мелис]], но денес филмот се смета за изгубен. Драмата за првпат беше видена на [[филм]] во 1929 година, кога [[Џон Гилберт]] ја повторил сцената на балконот заедно со [[Норма Сирер]]. Сирер и [[Лесли Хауард]], со заедничка возраст од над 75 години, ги играле двајцата млади љубовници во верзијата на Џорџ Цукор, која ниту критиката ниту публиката не ја прифатиле со воодушевување. Кинематографите сметале дека филмот е премногу кичест. [[Ренато Кастелани]] ја освоил главната награда на [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]] за неговиот филм „[[Ромео и Јулија (филм од 1954)|Ромео и Јулија]]“ од 1954 година. Неговиот Ромео веќе бил искусен филмски глумец, а спротивно на него, [[Сузан Сентал]], која ја играла Јулија била секретарка, откриена од [[режисер]]от во еден лондонски бар и била избрана поради нејзината „слатка бледа кожа и медена руса коса”. Во 1960 година била снимена сценската пародија за [[Студена војна|студената војна]] „[[Романоф и Јулија]]“ (''Romanoff and Juliet''). Во 2006 година, во Дизниевиот филм „[[Средношколски мјузикл]]” било употребено дејството на „Ромео и Јулија“, сместувајќи ги двајцата млади љубовници во соперничко средно училиште наместо во скарани семејства. === Ромео и Јулија како тема во музиката === * „[[Капулети и Монтеки (опера)|Капулети и Монтеки]]“ — [[Опера|опера]] на италијанскиот [[Композитор|композитор]] [[Винченцо Белини]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2024-04-11 Svijet klasike: Capuleti i Montecchi (пристапено на 11.4.2024)]</ref> * „[[Ромео и Јулија (опера на Шарл Гуно)|Ромео и Јулија]]“ — опера на францускиот композитор [[Шарл Гуно]] од 1867 година.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2023-09-24 Romeo i Julija - Opera Charlesa Gounoda (пристапено на 24.9.2023)]</ref> * „[[Ромео и Јулија (балет од Сергеј Прокофјев)|Ромео и Јулија]]“ — [[Балет|балет]] на рускиот композитор [[Сергеј Прокофјев]] од 1935 (1940) година. * „Ромео и Јулија“ ([[англиски]]: ''Romeo & Juliet'') — песна на американската [[рок]]-група [[Мајкл анд д Месинџерс]] (''Michael & The Messengers'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8z5i36RjlDA&t=334s YouTube, Nuggets: Original Artyfacts from the First Psychedelic Era, 1965-1968 CD 1 ALBUM COMPLETO (пристапено на 8.12.2018)]</ref> * „Ромео ја имаше Јулија“ (англиски: ''Romeo Had Juliette'') — песна на американсиот рок-музичар [[Лу Рид]] (''Lou Reed'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Lou-Reed-New-York/master/44356 Discogs, Lou Reed ‎– New York (пристапено на 26.3.2021)]</ref> == Наводи == <references/> == Надворешни врски == {{sisterlinks|Romeo and Juliet}} {{Портал|name=Шекспир|image=Shakespeare.jpg}} * [http://clicknotes.com/romeo/ ''Romeo and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090918060259/http://clicknotes.com/romeo/ |date=2009-09-18 }} Text with notes, line numbers, and search function * [http://www.gutenberg.org/etext/1112 ''Romeo and Juliet''] - [[Проект Гутенберг]] * [http://shakespeare.mit.edu/romeo_juliet/ ''Romeo and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210422091416/http://shakespeare.mit.edu/romeo_juliet/ |date=2021-04-22 }} HTML version at MIT * [http://romeoandjuliet.publicliterature.org/ ''Romeo and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080907211630/http://romeoandjuliet.publicliterature.org/ |date=2008-09-07 }} Full text with audio. * [http://www.maximumedge.com/shakespeare/romeojuliet.htm ''Romeo and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081031083036/http://www.maximumedge.com/shakespeare/romeojuliet.htm |date=2008-10-31 }} Scene-indexed and searchable version of the play. * [http://clicknotes.com/romeo/BrookeIndex.html Arthur Brooke's ''Romeus and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091001030210/http://www.clicknotes.com/romeo/BrookeIndex.html |date=2009-10-01 }} * [http://www.amrep.org/articles/4_3a/romeus.html Essay: ''How Romeus Became Romeo''] Comparing Brooke's work with Shakespeare's {{Вилијам Шекспир}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Трагедии од Вилијам Шекспир]] glo121rvxkglr9lhd30lu7lilu1jsrl 0 169290 5630112 5615071 2026-09-19T22:40:38Z Viinasen tuttu 136928 File 5630112 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox Musical artist | Name = R. Kelly | Img =R. Kelly in 2017.png | Img_capt = настап на Р.Кели од турнејата "Light It Up". | Background = solo_singer | Birth_name = Роберт Силвестер Кели | birth_date = {{birth date and age|1967|1|8}} | birth_place =[[Чикаго]], [[Илиноис]], [[САД]] | Origin = | Genre = [[Contemporary R&B|R&B]], [[Soul music|соул]], [[Pop music|поп]], [[Hip-Hop music|хип-хоп]] | Occupation = [[пејач-текстописец]], [[рапер]], [[музичар]], [[продуцент]], [[извршен продуцент]], [[мултиинструменталист]], [[режисер на музички видео-спотови]], [[актер]] | Instrument = [[Пеење|Вокал]], [[пијано]], [[Тастатурни инструменти|тастатури]] | Years_active = 1990–денес | Label = [[Jive Records|RCA/Jive Label Group]]/[[Zomba Label Group]]/[[Sony Music Entertainment]] <small>(1990-денес)</small><br />[[Blackground]] <small> (1993-2005) </small> | Associated_acts = | URL = [http://www.r-kelly.com www.r-kelly.com] }} [[File:R. Kelly mug shot.jpg|thumb|R. Kelly (2003)]] '''Роберт Силвестер Кели''' (роден 8. јануари 1967г.) повеќе познат под уметничко име '''Р. Кели''', е американски [[Р&Б]] [[пејач – текстописец]], понекогаш [[рапер]] и [[музички продуцент]]. Дебитираше во 1992г. Во групата [[Паблик Анаунсмент (Public Announcement)]], и за една година продолжи како соло пејач, започнувајќи ја својата кариера со албум, ''[[12 Play]]'' (1993г.). Кели е познат и по колекција на хит - песни, како „[[Bump’n Grind]]“, „[[I believe I can fly]]“, „[[Ignition]]“, и [[хип – хоп опера]]та „[[Trapped in the Closet]]“, „[[The World`s Greatest]]“. == Кариера == === Раните години во Паблик Анаунсмент === {{Главна|Паблик Анаунсмент}} Роден и израснат во [[Чикаго, Илиноис]], Кели е трето од четирите деца.<ref name="AP Timeline">{{наведени вести|url=http://new.music.yahoo.com/r-kelly/news/timeline-of-r-kellys-life--61230034|title=Timeline of R. Kelly's life|date=2008-06-13|work=Yahoo! Music|publisher=Associated Press|accessdate=2009-07-12}}</ref> Mузиката беше дел од неговиот живот од мала возраст.<ref name="Sun Times Timeline">{{наведени вести|url=http://www.suntimes.com/news/metro/kelly/940633,kellytimeline.article|title=R. Kelly timeline: A chronology from birth to trial|date=2008-05-08|work=Chicago Sun-Times|accessdate=2009-07-12|archive-date=2009-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220172448/http://www.suntimes.com/news/metro/kelly/940633,kellytimeline.article|url-status=dead}}</ref> Тој почнал да пее на осум годишна возраст.<ref name="AP Timeline"/> Мајката на Кели, Џоан Кели, беше пејачка и членка на групата Сикс Пак. Кели тврди дека таа влијаела најмногу на него, кога се работи за музика. Како тинејџер, Кели започнал со [[улични изведби]] (или пеење и свирење на улица) пред да оформи група со својот пријател Марк Меквилијамс. Во 1989г., Кели и Меквилијамс ја оформија групата МГМ (музички надарени мажи)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luckymusicgroup.com/|title=Introduction|publisher=Lucky Entertainment|accessdate=2009-07-14|archive-date=2009-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504061034/http://luckymusicgroup.com/|url-status=dead}}</ref>. Заедно со Винсент Кори Вокер и Шонт Брукс, Кели настапи на телевизиското шоу за таленти Биг Брејк, водено од [[Натали Кол]], и ја доби првата на града од 100.000 долари.<ref name="AP Timeline"/> Набргу Кели и Меквилијамс ја издадоа првата песна, „Why You Wanna Play Me“, за Тавдаш Рекордс.<ref>[http://www.discogs.com/sell/list?release_id=1371547&ev=r2]{{Dead link|date=August 2009}}</ref> Внатрешни караници доведоа до конфликт помеѓу Р. Кели и МГМ, и тие се разделија. Р. Кели со помош на менаџерот Бери Ханкерсон, успеа да го раскине договорот со МГМ. Тогаш Ханкерсон му помогна на Кели да потпише договор со Џајв Рекордс во 1991г. Кратко по потпишувањето на договорот, Кели го запозна Андре Бојкинс од Паблик Анаунсмент и направи аудиција за момците да му бидат придружни вокали. Р. Кели и Паблик Анаунсмент го издадоа нивниот деби албум ''[[Born into the 90's]],'', во декември 1991г. Еден од последните албуми го издадоа во [[новиот џек-свинг]] период во раните деведесетти, албум од кој се родија хитовите „She’s Got That Vibe“, „[[Honey Love]]“, „Dedicated“ и „Slow Dance (Hey Mr. DJ)“, и на сите песни доминираше Кели.<ref name="allmusic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allmusic.com/artist/r-kelly-p45175|title=R. Kelly > Biography|last=Erlewine|first=Stephen Thomas|author2=Huey, Steve|date=2007|publisher=allmusic|accessdate=2009-07-12}}</ref> Групата се оформи како Р.Кели и Паблик Анаунсмент, во суштина групата беше придружба на Кели, а не функционираше како единка.<ref name="AP Timeline"/> По успежната турнеја во 1993г., Кели ги напушти Паблик Анаунсмент и се фокусираше на својата соло кариера.<ref name="Sun Times Timeline"/> === Раната соло кариера (‘90 - тите) === Денбитантскиот соло албум , ''[[12 Play]]'', Кели го издаде есента 1993г. и се роди првиот број еден хит на пејачот, ''[[Bump`n Grind]]'', кој постави рекорд со задржување на прво место на Р&Б топ листите цели 12 недели. На топ – листите на списанието ''Билборд'' Р&Б хитот се задржа најдолго во последните 30 години на првото место. Подоцна ги издаде наредите хитови ''[[Your body’s Callin]]'' и „Sex me“.<ref name="allmusic"/> 12 Play се задржа на првото место на топ списокот на Билборд за врвни албуми последователни девет недели, што го направи Р.Кели еден од најпосакуваните изведувачи во ’90-тите во Р&Б и Хип-Хоп сферата. По 12 Play, кариерата на Р.Кели тргна по нагорна линија, и тој започна да работи како музички продуцент, соработувајќи со познати имиња како Toni Braxton, the Winans, Gladys Knight и Quincy Jones, и претстави нови имиња како Aaliyah и дуетот Changing Faces. Во 1994г. направи ремикс за [[Janet Jackson]] на хитот "[[Any Time, Any Place]]" и работеше на "[[You Are Not Alone]]" на [[Michael Jackson]] за неговиот албум во 1995г. - ''[[HIStory]]''. Подоцна [[белгиско]] здружение за авторски права, САБАМ, утврди дека Кели ја преземал мелодијата за "You Are Not Alone" од хитот од 1993г. на познатите текстописци, продуценти и издавачи Еди и Дени Ван Пасел.<ref>{{наведени вести|url=http://www.cbc.ca/arts/music/story/2007/09/12/belgium-jackson.html|title=Belgian court rules Michael Jackson hit was plagiarized|date=2007-09-12|publisher=CBC News|accessdate=2009-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070915201415/http://www.cbc.ca/arts/music/story/2007/09/12/belgium-jackson.html|archivedate=2007-09-15|url-status=live}}</ref> Успешната соло кариера на Кели продолжи со вториот соло албум, R. Kelly, познат по хитовите "[[You Remind Me of Something]]" и "[[I Can't Sleep (Baby If I)]]". Издаде и дует со Роналд Исли од Браќата Исли, "Down Low". === Понатамошен успех (доцни ’90 - ти и ’00 - та) === Во 1996г. Кели го издаде еден од најуспешните хитови "[[I Believe I Can Fly]]“, издаден првично за филмот ''[[Space Jam]]''. Песната Кели ја направи по барање на филмската ѕвезда Michael Jordan, и ја направи за време на турнејата со The Notorious B.I.G. "I Believe I Can Fly“ го достигна второто место од Топ 100 на Билборд, и беше три недели на прво место на топ-листите во Обединетото Кралство. Според списанието [[Ролинг Стоунс]], песната е на 408-то место од 500 хитови на сите времиња.<ref name="Rolling Stone Fly">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rollingstone.com/news/story/6596251/i_believe_i_can_fly|title=I Believe I Can Fly|date=2004-11-04|work=Rolling Stone|accessdate=2009-07-12|archive-date=2009-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090507133035/http://www.rollingstone.com/news/story/6596251/i_believe_i_can_fly|url-status=dead}}</ref> Во 1998г. Кели го издаде [[дуплиот албум]] наречен едноставно ''[[Р.]]'', кој стана најпродаваниот албум во тоа време, со продадени преку осум милиони копии според РИАА И Саундскен. Од него се родија хитовите "[[I'm Your Angel]]” (заедно со [[Селин Дион]]), "Half on a Baby" и "When a Woman's Fed Up". Во 1998г. Кели ги напиша текстовите и го продуцираше деби албумот на пејачката што ја откри [[Спаркл]]. Албумот постана платинест поради успехот на првата песна ”Be Careful”, дует помеѓу Р.Кели и Спаркл. Кели доживеа успех правејќи музика за филм, како на пр. "Gotham City" за [[Бетмен и Робин]], "Bad Man" од Шафт и "The World's Greatest" од [[Али]]. Во 1999г., заедно со [[Wyclef Jean]],, Кели направи голем дел (Кели десет, а Jean пет од песните) од музиката за филмот со [[Еди Марфи]] и [[Мартин Лоренс]], [[Life]]. Во 2000г. ја започнува соработката со [[Џеј Зи]] (со заеднички песни на албумот на Кели ''[[TP-2.com]]'', и на Џеј Зи "Guilty 'Til Proven Innocent,"). Заради контроверзиите што го следеа во тоа време, за заедничкиот албум имаше мала промоција, и потоа Кели повторно се фокусираше на соло кариера, и како пејач и како продуцент. Следбеникот на [[TP-2.com]], ''Loveland'' (наречен според сон во кој почувствувал љубов во свет полн со омраза), Кели го работеше кон крајот на 2001-та и почетокот на 2002 година. Албумот требаше да излезе во ноември 2002г., но беше одложено. Потоа го издава ''[[Chocolate Factory]]'' .<ref>Tracks possibly intended for ''Loveland,'' which appeared on the bootlegged version include: *"Spirit" (appeared on ''[[Happy People/U Saved Me]]'') *"All I" (unreleased, but sampled by [[Mannie Fresh]] on his 2004 track "Lady, Lady") *"Leap of Faith" (appeared on ''[[Happy People/U Saved Me]]'') *"Make Me" (appeared on ''[[Chocolate Factory]]'' under the title "You Knock Me Out") *"Fly" (extended [[opera]] influenced version of "[[I Believe I Can Fly]]" as used on the TP-2 Tour) *"The World's Greatest" (was already released on the ''[[Ali (film)|Ali]]'' OST) *"(Step) In The Name Of Love" (appeared on ''[[Chocolate Factory]]'' in both original mix and remix versions, which was a No. 1 R&B hit) *"Love For Me" (renamed "Far More" and was available on the bonus ''Loveland'' CD with the first pressings of ''[[Chocolate Factory]]'') *"Somethings Never Change" (unreleased, a very 1970s [[Stevie Wonder]]-like track) *"Forever And Ever" (appeared on ''[[Chocolate Factory]]'' under the name "Forever") *"You Bring Me Joy" (unreleased, a soulful bedroom ballad) *"Make You My Baby" (track given to [[Joe (singer)|Joe]], appeared on his 2003 album ''[[And Then...]]'') *"Come to Daddy" (originally part of the ''BOBW'' tracklisting, unknown if this would have been on ''Loveland'') *"Kiss You In Those Places" (unreleased, appeared on original ''[[TP.3 Reloaded]]'' tracklisting, but not final album) *"More and More" (track given to [[Joe (singer)|Joe]], was a single, and appeared on his 2003 album ''[[And Then...]]'')</ref>). На почетокот на 2003-та год. албумот му носи огромен успех на Кели,со продажба од преку три милиони копии. Ова се должи на песните како "[[Ignition]]", "Snake" и "Step in the Name of Love." Кели повторно истаат година го доживува истиот успех, со колекција од најголеми хитови, ''The R in R&B Collection Volume 1''. === ''Double Up'' и моментална работа === На 29 мај 2007г., Р.Кели го издаде деветтиот студиски албум ''Double Up'', и хитот од него "[[I'm a Flirt (Remix)]]", заедно со [[T.I.]] и [[T-Pain]]. Уште еден хит од албумот беше соработката со [[Usher]], „Same girl“. == Личен живот == === Детство === [[Роберт Силвестер Кели]] е роден на 8.јануари 1967г. во [[Чикаго, Илиноис]]. Израснат во Соут Сајд во Чикаго, е трето од четирите деца на Јоан Кели, вклучувајќи ги браќата Брус и Кери, и сестрата Тереза. Расте со самохрана мајка, и на 13 годишна возраст е застерлан од крадец, иако Чикаго Сан Тајмс тврди дека мајка му (умрела во 1993г.) рекла дека тоа било обид за самоубиство. Подоцна Кели, за да ги избегне лошите влијанија од околината, се занимава со кошарка и музика. Јоан ги запишува своите деца на Академијата Кенвуд, престижно, повеќерасно јавно училиште во Хајд Парк. Кели и неговите браќа и сестра ги полагаа потребните тестови и сите беа примени. На Кенвуд Кели ја запозна неговата професорка и менторка по музика, Лена Меклин, на која се должи неговиот успех. Таа му помогна на Кели да ги открие и развие неговите таленти. Меклин го охрабри Кели да учествува на шоуто за таленти на училиштето, каде тој ја изведе класиката на Стиви Вондер "Ribbon in the Sky". Меклин за списанието Вајб во 1994г. изјави дека таа ги учела своите студенти „историја на музика, теорија, пијано, хор, работилница за опера, работилница за џез, а Роберт го поприми сето тоа; пишува извонредна музика. Може да пее италијански песни, класика. Моите ученици учат контрола на дишење, дикција, малку германск, француски и италијански. Откако ќе го научат ова, можат да пеат што сакаат.“. Тој често ја нарекува Меклин втора мајка. Мајката на кели умира по долга борба со ракот во 1993г. Мајка му се појавува во еден од неговите први спотови, „Dedicated“, која и е посветена. Големо влијание на неговиот живот има и неговата баба, Роби Кели. === Бракови и деца === Во 1994г. беше изјавено дека Р.Кели наводно се оженил со [[Алаја]], која ја знаел од нејзина дванаесет годишна возраст, и со која ги поминал последните три години работејќи на нејзиниот деби албум, ''[[Age Ain't Nothing But A Number]]''. Според Вајб, бил испечатен документ за брак кој покажува извод за венчани и покажува дека Алаја лажела дека има осумнаесет години, а всушност имала само петнаесет. Наскоро бракот бил поништен и двајцата изјавувале дека сето тоа е лага.<ref name="Inspirational singer">{{наведени вести|url=http://www.suntimes.com/news/metro/kelly/939996,kellyd.article|title=R. Kelly: Inspirational singer or perverted swinger?|last=DeRogatis|first=Jim|author2=Pallasch, Abdon M.|date=2002-06-09|work=Chicago Sun-Times|accessdate=2009-07-12|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304001124/http://www.suntimes.com/news/metro/kelly/939996,kellyd.article|url-status=dead}}</ref>. Во 1996г. Кели се оженил со Андреа Ли, танчарка од неговата турнеја. Двојката има две ќерки и син. Според Андреа, подоцна кели почнал да ја злоупотребува; таа поднела и итен налог за заштита???, кој подоцна го повлекла. Двојката започнува процес на развод во 2006г.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eonline.com/News/Items/0,1,17466,00.html |title=R. Kelly's Marital Woes |last=Grossberg |first=Josh |date=28 септември 2005 |work=[[E!]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060420161814/http://www.eonline.com/News/Items/0,1,17466,00.html |archivedate=2006-04-20 |accessdate=2009-10-13 |url-status=live }}</ref>. Процесот завршува на 8.јануари 2009г.<ref>{{наведени вести|last=Kaufman|first=Gil|url=http://www.mtv.com/news/articles/1602377/20090109/kelly_r.jhtml|4=R. Kelly's Divorce Finalized|publisher=MTV News|date=2009-01-08|title=архивски примерок|access-date=2009-10-13|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114024030/http://www.mtv.com/news/articles/1602377/20090109/kelly_r.jhtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last=Lewis-Boothman|first=Deborah|url=http://www.people.com/people/article/0,,20251074,00.html|title=R. Kelly & Wife Finalize Divorce|work=People|date=2009-01-08|accessdate=2009-10-13|archive-date=2009-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603022912/http://www.people.com/people/article/0,,20251074,00.html}}</ref>. == Правни случаи, судски процеси и контроверзии == Во 1994г. излегоа гласини дека Кели се оженил со пејачката [[Алаја]], која тогаш имала 15 години, што одрекуваа и двајцата. Беа покренати уште две постапки од малолетни девојки, и тој одрече дека имал некаква врска со нив. Уште една жена го судеше, изјавувајќи дека ја заведувал на 15годишна возраст, ја за бременил и ја „принудил“ да абортира. === Обвиненија за детска порнографија === На 6 јуни 2002г., Кели беше обвинет за 21 случај на полов однос со малолетници. Подоцна тие се доведоа до наведување на малолетници за детска порнографија, за што беше ослободен на 13 јуни 2008г. Ниеден од наведените случаи не достигна толкав публицитет како појавувањето на видео лента во февруари 2002г. на кое се снимани Кели и 14годишната ќерка на негов соработник, и внука на [[Спаркл]], поранешна штитеничка на Кели, додека имаат полов однос.<ref name="10-12-06">{{наведени вести|title=Controversial R. Kelly Sex Case Finally Goes To Trial|date=2006-10-12|url=http://www.sohh.com/articles/article.php/9979|publisher=4Control Media|accessdate=2007-02-21|archive-date=2007-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326114042/http://www.sohh.com/articles/article.php/9979|url-status=dead}}</ref>. Снимката дадена од непознат извор, беше пратена во ''[[Чикаго Сан Тајмс]]'', весник кој ја даде снимката на виделина. Додека сведокот ја препозна жртвата. Девојчето и нејзините родители одрекоа дека таа е на снимката. И Кели одрече дека тој е на снимката.<ref>{{наведени вести|title=R. Kelly: In His Own Words|date=May 2002|url=http://www.mtv.com/bands/r/r_kelly/news_feature_051302/index2.jhtml|publisher=MTV|accessdate=2007-02-18|archive-date=2002-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20021020213553/http://www.mtv.com/bands/r/r_kelly/news_feature_051302/index2.jhtml|url-status=dead}}</ref>, Копии од снимката беа достапни на [[црниот пазар]] и преку мрежи за [[размена на податоци]]. Во јуни 2002г. Кели беше обвинет во Чикаго за 21 случај на сексуални односи со малолетници, што подоцна се промени во наведување на малолетници за [[детска порногрфија]], седум случаи за снимање на чинот, и седум случаи за продуцирање детска порнографија. Овие обвинениија покажаа по гледање на снимките дека всушност нема сексуални односи. Родителите сведочеа пред порота дека на снимките не е ќерка им.<ref name="10-12-06"/>. После повеќе од шест месеци случајот стигна на суд. Изборот на поротата започна на 9 мај 2008г., и судењето официјално започна на 20 мај,. На 13 јуни 2008г., поротата го прогласи Р.Кели за невин во сите 14 случаи. === Одложено судење === Откако беше неколкупати одложено, на 27 октомври 2007г., на сослушувањето во судот во [[Cook Country, Илиноис]], се постави дата за судење - 7 февруари 2007.<ref>{{наведени вести|title=Update: R. Kelly Hearing Postponed|date=13 октомври 2006|url=http://www.sohh.com/articles/article.php/9994|publisher=4Control Media|accessdate=2007-02-21|archive-date=2007-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070301184625/http://www.sohh.com/articles/article.php/9994|url-status=dead}}</ref>. На судењето адвокатот на Кели го извести судот дека неговиот клиент е спречен да присуствува бидејќи „бил на операција на слепо црево“. Тој изјави и дека Кели е „во стабилна состојба и треба да го пуштат од болница подоцна истиот ден“. Адвокатот изјави дека Кели (кој се изјасни дека е невин) ќе се појави на следното судење закажано за 21 февруари 2007г.<ref>{{наведени вести|title=R. Kelly Misses Court After Surgery|url=http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2007/02/08/people_hot_water/main2451763.shtml|date=2007-02-08|publisher=The Associated Press|accessdate=2007-02-21|archive-date=2007-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070502122407/http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2007/02/08/people_hot_water/main2451763.shtml|url-status=dead}}</ref>. Претходно судот изјави дека видео-материјалот на кој е прикажан сексуалниот чин меѓу Кели и малолетно девојче ќе биде јавно покажан како доказ на судењето. Како и да е, судењето беше откажано заради расправијата кога е снимена снимката. Подоцна случајот е преместен за 17ти септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Music/08/02/pornography.rkelly.reut/index.html?eref=rss_topstories |title=R. Kelly to be tried on child pornography charges - CNN.com |publisher=CNN.com<! |date= |accessdate=2009-08-05}}</ref>. === Судски процеси од поранешни соработници === На 4 октомври 2006г., поранешниот работник Хенри „Лав“ Вагн (кој тврди дека му бил ментор и водач на Кели, кога тој бил тинејџер) покрена тужба против Кели, обвинувајќи го за навреда, лажно обвинение и кршење на договор. Вагн тврди дека Кели и неговите помошници го одвлекле во подрумот на домот на Кели во Олимпија Филдс на 19 февруари 2006г. и Кели „ го удирал по лицето и телото со тупаници“. Вагн тврди и дека тој му го дал концептот на Кели за песната “Steppin“. Портпаролот на Кели изјави дека Вагн се труди да изнуди пари и дека полицијата не нашла никакви докази за обвиненијата на Вагн. И полицијата потврди дека го истражувале случајот, но не би коментирале.<ref>{{наведени вести|title=R. Kelly Accused of Assault & Stealing Songwriting Royalties|date=2006-10-05|author=Jolene Petipas|url=http://www.sohh.com/articles/article.php/9928|accessdate=2007-02-21|archive-date=2007-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326114028/http://www.sohh.com/articles/article.php/9928|url-status=dead}}</ref> Проблеми при турнеи Кон крајот на 2004г. Кели и Џеј Зи имаа турнеја заедно за Unfinished Business, но беше попречена од соперништвото меѓу ѕвездите, Кели доцнел постојано или воопшто не се појавувал. Пејачот, според Џеј Зи, често се жалел дека светлата не биле насочени кон него и си заминувал на средина на настапите. На еден концерт, Кели останал во автобусот два часа, за на крај конечно да се појави на настапот. На пола турнеја Џеј зи го отфрли Кели, откако помошник на Џеј Зи го нападнал Кели со [[солзавец]]. На 25 април 2006г. помлад роднина на Џеј Зи, Тајран Смит (Тај-Тај), признал на суд дека ги нападнал Кели и четири негови телохранители со солзавец. Смит добил казна четири дена општествена работа.Од овој случај Кели добил 16 милиони долари оштета, а за тоа што Џеј Зи го истерал од турнејата, добил 75 милиони долари. Во 2007г. Кели имаше турнеја за Double Up, а како гости се појавуваат Кеиша Кол, Нејо и Џ. Холидеј. По два концерти, Леонард Ро го исфрлил Нејо од турнејата заради непочитување на договорот. Сепак, Нејо изјави дека причината за исфрлањето е што тој бил добро примен од обожавателите и добил добри критики, иако настапил на само два концерти. Нејо поднесе тужба против Ро Ентертеинмент. Кели не беше споменат во тужбата. Во 2008г. Кели издаде рап-песна "I'm a Beast", во која го напаѓа или Нејо, или Џеј Зи или пак Јанг Џизи, иако Кели не наведува на кој е посветена. == Дискографија == {{Главна|Дискографија-Р.Кели}} * ''[[12 Play]]'' (1993) * ''[[R. Kelly (album)|R. Kelly]]'' (1995) * ''[[R. (album)|R.]]'' (1998) * ''[[TP-2.com]]'' (2000) * ''[[Chocolate Factory]]'' (2003) * ''[[Happy People/U Saved Me]]'' (2004) * ''[[TP.3 Reloaded]]'' (2005) * ''[[Double Up (R. Kelly album)|Double Up]]'' (2007) * ''[[Untitled (R. Kelly album)|Untitled]]'' (2009) * ''Zodiac'' (TBA) <ref>http://theurbandaily.com/music/r-kelly-serves-up-%E2%80%9Csex-in-the-kitchen%E2%80%9D-and-new-cd-at-chicago-mansion/</ref> == Филмографија == * 2005: ''[[Trapped in the Closet]] (1-12) * 2007: ''Trapped in the Closet (13-22)'' * 2007: ''R. Kelly Live The Light It Up Tour == Награди == * [[Американски музичи награди]] ** 2000г:Најдобар машки Соул/Р&Б изведувач ** 2005г:Најдобар машки Соул/Р&Б изведувач * [[Награди БЕТ]] ** 2003г:Најдобар машки Р&Б изведувач * [[Награди Билборд]] ** 2001г:најдобар Р&Б / Хип-хоп артист, Албум, Песна, машки изведувач, албум-артист, машки албум-артист * Награди БМИ ** 1998г:поп-текстописец на годината (за “I Believe I can Fly”, “I Can’t Sleep Baby (If I)” и “I Don’t Want To”) * [[Греми]] ** 1998г:најдобра Р&Б песна, машка вокална изведба и најдобра оригинална песна за филм (“I Believe I can Fly”) * [[NAACP Image Awards]] ** 2001г:најдобар машки изведувач и најдобар музички спот (“I Wish”) * [[Soul Train Awards]] ** 1999г:најдобар Р&Б / Соул албум, машки (R.); забавувач на годината ** 2000г:најдобар Р&Б / соул или рап албум (R.) ** 2001г:најдобра Р&Б / соул песна, машки (“I Wish”) и албум (TP2.com) ** 2004г:Р&Б / соул албум, машки (“Chocolate Factory”) * Source Hip Hop Awards ** 1999г:Р&Б изведувач на годината ** 2001г:Р&Б изведувач на годината == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.r-kelly.com/ R-Kelly.com] — R. Kelly official website * [http://www.youtube.com/user/RKellyTV R. Kelly] on [[YouTube]] * [http://twitter.com/Kellzodiac R. Kelly] on [[Twitter]] * {{imdb name|id=0005084|name=R. Kelly}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1967 година]] hur1cmdpetw6if1ycmcierawk7uihd5 0 199327 5630118 5477448 2026-09-20T01:10:02Z Minorax 82071 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order badge of honor rib.png]] → [[File:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg]] vva 5630118 wikitext text/x-wiki '''Василиј Лебедев-Кумач''' ({{langx|ru|Васи́лий Ива́нович Ле́бедев-Кума́ч}}; [[5 август]] [[1898]], [[Москва]] — [[20 февруари]] [[1949]], [[Москва]]) — истакнат [[Русија|руски]] [[поет]] и [[текстописец]] од времето на [[СССР]] и лауреат на [[Сталинова награда|Сталиновата награда]] ([[1941]] г.) Напишал голем број песни, од кој најпознат е торжествениот марш „[[Света војна (песна)|Света војна]]“ (''Священная война''), „[[Широка е мојата родна земја|Песна за Татковината]]“ (''Песня о Родине'') и „Колку многу добри девојки“ (''Как много девушек хороших''), подоцна овековечена во [[танго]]-нумерата „Срце“ (''Сердце'') од кралот на руското танго, [[Петар Лешченко]]. == Награди == * [[Податотека:Medal Stalin Prize.png|20п|Сталинова награда]] „[[Сталинова награда]]“, II степен (1941) за текстови на општопознати песни. == Одликувања == * [[Податотека:Orderredbannerlabor rib.png|30п]] [[Орден на Црвеното знаме на трудот]] * [[Податотека:Order redstar rib.png|30п]] [[Орден на Црвената ѕвезда]] * [[Податотека:SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg|30п]] [[Орден Знак на честа|Орден „Знак на честа]]“ * [[Податотека:SU Medal For the Defence of Moscow ribbon.svg|30п]] [[Медал за одбрана на Москва|Медал „За одбрана на Москва“]] * [[Податотека:SU Medal For the Victory over Japan ribbon.svg|30п]] [[Медал за победа над Јапонија|Медал „За победа над Јапонија“]] * [[Податотека:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|30п]] [[Медал во спомен на стогодишнината од раѓањето на Ленин|Медал „За доблестен труд“]] {{Преслушување | податотека = Sveta vojna.ogg | наслов = „Света војна“ | опис = Походен марш, 1941 }} == Надворешни врски == * [http://www.peoples.ru/art/music/poet/lebedev-kumach/ Василиј Лебедев-Кумач: Бардот на Сталиновата епоха] {{ru}} {{поет-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лебедев-Кумач, Василиј}} [[Категорија:Советски поети]] [[Категорија:Руски поети]] [[Категорија:Добитници на Сталиновата награда]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвеното знаме на трудот]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвената ѕвезда]] [[Категорија:Родени во 1898 година]] [[Категорија:Починати во 1949 година]] [[Категорија:Луѓе од Москва]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] [[Категорија:Погребани на Новодевичките гробишта]] [[Категорија:Починати во Москва]] tfljndvesmd27lg0692n9e6fxqrab4t 0 274905 5630033 5561907 2026-09-19T15:35:41Z Carshalton 30527 /* Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа */ 5630033 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament | име = УЕФА Лига Европа | лого = [[File:UEFA Europa League (football competition) logo.png|155px]] | организатор = [[УЕФА]] | основано = {{Start date and age|1971}} <br /> (ребрендирано 2009) | регион = Европа | број на екипи = 32 (групна фаза){{efn|8 клубови се приклучуваат после групната фаза во УЕФА Лигата на шампионите: победниците од секоја група во УЕФА Лига Европа се пласираат во осминафиналето, додека второпласираните екипи од секоја група играат нокаут плејофи со 8-те екипи кои завршиле на третото место во групите од групната фаза на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].}}<br />58 (вкупно) | моментален шампион = {{Fb team Aston Villa}} <br>(1. титула) | најмногу титули = {{Fb team Sevilla}} <br>(7 титули) | вебсајт = [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Официјална страна] | трофеј = | моментално = [[УЕФА Лига Европа 2024-2025]] }} '''УЕФА Лига Европа''' (скратено како ''УЛЕ''), претходно познато како ''Куп на УЕФА'', е годишно [[фудбал]]ско клупско натпреварување организирано од [[УЕФА]]. Денес УЕФА Лига Европа, е второто по ранг европско фудбалско натпреварување, зад [[УЕФА Лига на шампиони|УЕФА Лигата на шампионите]], а пред [[УЕФА Лига на конференции|УЕФА Лигата на конференции]]. Купот на УЕФА било трето ниво од 1971 до 1999 година пред да згасне [[УЕФА Куп на победниците на куповите|УЕФА Купот на победниците на куповите]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2018/feb/14/europa-league-is-back-more-than-ever-competition-to-savour-round-of-32-arsenal|title=The Europa League is back and more than ever is a competition to savour|first=Sachin|last=Nakrani|date=14 February 2018|website=theguardian.com}}</ref><ref>{{Cite press release|date=3 December 2020|title=UEFA Europa Conference League: all you need to know|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0264-10fe90612aa3-37b2bc77f89e-1000--uefa-europa-conference-league-all-you-need-to-know/|access-date=22 February 2021|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations}}</ref> Клубовите се квалификуваат за учество на турнирот врз основа на пласманите во нивните национални првенства и домашни купови. Натпреварувањето настанало во 1971 година, под името '''Куп на УЕФА''', како замена за [[Куп на саемските градови|Купот на саемските градови]]. Во 1999 година, УЕФА Купот на победниците на куповите бил споен со Купот на УЕФА и бил прекинат како посебно натпреварување.<ref>{{cite press release|title=UEFA Europa League History|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/index.html|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|access-date=27 April 2008}}</ref> Од [[Куп на УЕФА 2004-2005|сезоната 2004-2005]] била додадена групна фаза пред нокаут фазата. Од [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|сезоната 2009-2010]], натпреварувањето е познато под денешното име УЕФА Лига Европа,<ref name="bbc_europa">{{cite news|title=UEFA Cup gets new name in revamp|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7637600.stm|publisher=BBC Sport (British Broadcasting Corporation)|date=26 September 2008|access-date=26 September 2008}}</ref><ref name="uefa_europa">{{cite press release|date=26 September 2008|title=UEFA Cup to become UEFA Europa League|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|url=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/administration/marketing/news/01d1-0f8ef23c90b9-fdc5b01d5c6f-1000--uefa-cup-to-become-uefa-europa-league/?referrer=%2finsideuefa%2fabout-uefa%2fadministration%2fmarketing%2fnews%2fnewsid%3d754085}}</ref> при што дошло и до промена на форматот.<ref>{{cite press release|title=New format provides fresh impetus|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|url=https://web.archive.org/web/20111124231856/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/|url-status=dead|access-date=15 May 2010|archive-url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/|archive-date=24 November 2011}}</ref> Ребрендирањето во 2009 година донело спојување со [[УЕФА Интертото куп]]от, создавајќи зголемен формат на натпреварување, со проширена групна фаза и промена во критериумите за квалификации. Победникот на УЕФА Лига Европа, се квалификува за [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на УЕФА]] и, од сезоната 2014-2015, добива право на учество во УЕФА Лигата на шампионите за следната сезона, влегувајќи директно во групната фаза. Моментален шампион е [[ФК Астон Вила|Астон Вила]], која во финалето на последното издание го победила [[ФК Фрајбург|Фрајбург]] со 3-0. Најмногу титули има освоено {{Fb team (N) Sevilla}} (7). == Историја == Купот на УЕФА настанал во 1971 година, како наследник на [[Куп на саемските градови|Купот на саемските градови]], кој бил европско фудбалско натпреварување што се играло помеѓу 1955 и 1971 година. Конкуренцијата пораснала од 11 екипи за време на првото издание ([[Куп на саемските градови 1955/58|1955–58]]) на 64 екипи до последното издание што се играло во [[Куп на саемските градови 1970–71|сезоната 1970–71]], по што ова натпреварување било укинато и заменето со Купот на УЕФА, ново сезонско натпреварување на конфедерацијата кое имало поинаква регулатива, формат и дисциплинска комисија.<ref>{{cite magazine|url=https://editorial.uefa.com/resources/01d9-0f842685651a-f24cacace181-1000/uefadirect_86_06.2009_.pdf|title=Origins of the UEFA Cup|magazine=UEFA direct|issue=85|publisher=Union des Associations Européennes de Football|location=Nyon|date=May 2009|pages=10–11}}</ref> Првото издание на Купот на УЕФА се играло во сезоната 1971-1972 година, а завршило со се-англиско финале помеѓу [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] и [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], а првиот освојувач на трофејот бил Тотенхем. До 1999 година, второпласираните екипи во домашните првенства учествувале во Купот на УЕФА. Тогаш Купот на УЕФА бил споен со натпреварувањето кое УЕФА решила да го укине - [[УЕФА Куп на победниците на куповите|УЕФА Купот на победниците на куповите]]. Оттогаш, Купот на УЕФА вклучувал и екипи кои освоиле домашен куп (или финалисти во случај победникот да се квалификувал преку првенството за Лигата на шампионите) и екипи елиминирани во групната фаза на УЕФА Лигата на шампионите. Исто така, право на учество во ова натпреварување имале и победниците на [[УЕФА Интертото куп]]от до 2009 година, а од 1995 до 2015 година, три клуба се квалификувале благодарение на коефициентот за фер-плеј од минатата сезона. Од сезоната 2009-2010, натпреварувањето било ребрендирано под новото име УЕФА Лига Европа. Во исто време, УЕФА Интертото купот, третото натпреварување на УЕФА, било укинато и споено со новата Лига Европа. == Трофеј == [[Трофеј]]от кој се доделувал секоја година од страна на [[УЕФА]], во тогашниот Куп на УЕФА го носел истото име како и самото натпреварување. Победниците на натпреварувањето претходно го добивале оригниналниот трофеј, кој можеле да го задржат една година пред да го вратат во УЕФА, и помала копија, која ја добивале во трајна сопственост. По истите тие правила, екипите кој го освоиле Купот на УЕФА трипати по ред или вкупно пет пати можеле да го добијат оригиналниот трофеј во трајна сопственост, а УЕФА во тој случај би направила нов за идното натпреварување. Меѓутоа, по новите одредби, оригиналниот трофеј засекогаш останува во посед на УЕФА, а победникот добива копија со иста големина, додека клубовите со три последователни титули или пет вкупно добиваат посебна значка. Единствениот клуб кој досега стекнал право на победничката значка е Севиља, која со победата во финалето 2016 година ги исполнила двата услови оддеднаш. Трофејот бил дизајнирана и направена од страна на [[Силвио Гацанига]], вработен во [[ГДЕ Бертони|Бертони]], за финалето [[Финале на Купот на УЕФА во 1972 годин|1972]] година. Тој тежи 15 килограми и е сребрена боја на жолт мермер плинт.<ref>{{Cite web|title=УЕФА Европа Лига Историја|url=http://www.uefa.com/competitions/uefacup/history/index.html|publisher= УЕФА|accessdate = 1 август 2009 г.}}</ref> == Квалификации == {{main|УЕФА коефициенти}} Во Лига Европа учествуваат клубови од сите земји членки на УЕФА. Во зависност од УЕФА коефициентот фудбалските асоцијации имаат право на од два до четири претставници, со тоа што едно место е резервирано за освојувачот на националниот куп. Во пракса секоја асоцијација има право на три претставници, освен [[Андора]] и [[Сан Марино]] кои имаат по два претсавника и [[Гибралтар]] и [[Лихтенштајн]] (од Лихтенштајн право на учество има само победникот на купот) кои имаат по еден претсавник. Исто така во Лига Европа се приклучуваат и испаднатите клубови од различни фази на најсилното европско фудбалско натпреварување Лигата на шампионите. Според тоа, клубовите кои ќе испаднат во третото квалификациско коло на Лигата на шампионите влегуваат во првото коло на Лига Европа, а оние кои ќе го освојат третото место во групите од групната фаза на Лигата на шампионите се приклучуваат во нокаут-фазата. Иако УЕФА резервира едно место за актуелниот шампион, тој не мора да ја брани титулата, ако во претходната сезона изборил настап во Лигата на шампионите. Со воведувањето на правилото шампионот на Лига Европа следната сезона да игра директно во групната фаза од Лигата на шампионите, се поретко ќе може да се види како клубот кој ја освоил титулата ќе ја одбрани во следната сезона иако во теорија тоа е сè уште возможно (ако тој клуб заврши трет во групната фаза на Лигата на шампионите и се приклучи во Лига Европа). == Формат на натпреварување == {{Внимание}} ===Поранешни формати=== Конкурсот беше традиционално чиста нокаут турнирот. Сите врски се [[двете нозе врзуваат|двукрак]], вклучувајќи го и финалето. Почнувајќи со [[Куп на УЕФА 1997-98|1997-98 сезона]], конечниот стана еден-оф натпревар, но сите други врски останаа две нозе. Пред [[Куп на УЕФА 2004-05|2004-05 сезона]], на турнирот се состојат од еден квалификациско коло, по што следеше серија од нокаут рунди. 16-губитници во третиот квалификациско коло на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] влегоа во првиот круг правилно; подоцна во текот на турнирот, преживеаните ќе биде придружуван од третото место угоени во групата фаза од Лигата на Шампионите . Од [[Куп на УЕФА 2004-05|2004-05 сезона]] конкуренција започна со две нокаут квалификациите круга се одржа во јули и август. Учесници од здруженија рангирана 18 и пониски влезе во првата квалификациско коло со оние од здруженија рангирана 9-18 се приклучи на нив во втора квалификациско коло. Покрај тоа, три места во првиот квалификациско коло беа резервирани за [[УЕФА Фер Плеј рангирање]] победниците, а единаесет места во вториот квалификациско коло за [[УЕФА Интертото Куп]] победници. Добитници на квалификациите за круга потоа се приклучија екипи од здруженија рангирана 1-13 во првиот круг во ред. Покрај тоа, губитници во третото квалификациско коло на Лигата на Шампионите, исто така, се приклучи на конкуренцијата во овој момент, заедно со тековната насловот на сопствениците на (освен ако тие квалификувани за [[Лигата на Шампионите]] преку нивните национални лига), за вкупно од 80 екипи вкупно во првиот круг. По првиот елиминационен круг, на 40 преживеани влезе во групата фаза, со клубови да биде вовлечен во осум групи од пет секоја од нив. За разлика од Лигата на шампионите, група фаза, Купот на УЕФА група фаза беше одигран во еден круг-Robin формат, со секој клуб, играјќи две дома и два далеку игри. Првите три екипи во секоја од осумте групи квалификувани за главниот нокаут рунда, заедно со осум третопласираниот тимови во Лигата на шампионите, група фаза. Од тогаш на една серија на две нозе нокаут односи беа изиграни пред еден нозе финалето, традиционално се одржува на Среда Мај веднаш пред Лигата на шампионите, финалето. === Тековен формат === Од [[УЕФА Европа Лига 2009-10|2009-10 сезона]], натпреварот е ребрендиран како'''УЕФА Европа Лига''', во обид да се зголеми на профилот на натпреварот. <Код име = "bbc_europa"/> како и промена на натпреварот име, екстра 16 тимови сега се квалификува за главните чекори на натпреварот, со фазата по групи сега се состои од 12 групи од по четири екипи (во двоен [[круг-Robin турнир|круг Робин]] ), со првите две поставени тимови во секоја група напредува. Конкуренцијата тогаш напредува во поголемиот дел на ист начин како и претходниот формат, со 4 рунди на [[двете нозе врзуваат|двукрак]] нокаут рунди и еднократна финалето се одржа на неутрален терен средба [УЕФА [УЕФА елити стадионот | елити стадион критериуми]]. Квалификација, исто така, значително се промени. Здруженија рангирана 7-9 во [[УЕФА коефициенти]] ќе го испратам на победникот Купот и три други тимови да се на УЕФА Европа Лига квалификација, сите други народи испрати победник Куп и две други екипи, со исклучок на Лихтенштајн, Андора и Сан Марино, кој само ќе го испратам победник првенство. Обично, другите тимови ќе биде следниот највисок ранг клубови во секоја домашната лига, по оние квалификациите за [[Лигата на Шампионите]], но Франција и Англија ќе продолжи да се користи и една точка за нивните Лига Куп победникот. Покрај тоа, три места во првата од четирите круга квалификациите сè уште се резервирани за [[УЕФА Фер Плеј ранг|Фер Плеј победниците]]. За инаугурацијата [[УЕФА Европа Лига 2009-10|2009-10 сезона]] овие места ќе одат на [[Розенборг БК|Розенборг]] на Норвешка, [[Рандерс ФК|Рандерс]] на Данска и [[Motherwell FC|Motherwell]] на Шкотска. Со укинувањето на [[УЕФА Интертото Куп|Интертото Купот]] нема повеќе нема да бидат празни места се задржани во квалификациите за рунди за тимови се квалификуваат преку тој пат. Општо земено, повисоки асоцијација е рангирана во Лигата на коефициенти, за подоцна неговата клубови на проектот во квалификација, но секој тим освен насловот сопственикот има да игра најмалку една квалификација круг. Освен споменатите тимови, дополнителни 15 губат тимови од Лигата на Шампионите квалификација круг три ќе влезе во четвртиот и последен УЕФА Европа Лига квалификација круг, порано позната како првиот круг, и 10 губитници на Лигата на шампионите квалификација круг 4 ќе директно да внесувате на УЕФА Европа Лига фазата по групи. 12-победниците и 12 подгласниците во фазата по групи ќе ги унапреди до првиот нокаутирам круг, заедно со осум 3. Поставени тимови од Лигата на Шампионите фазата по групи. На губење финалист за домашната чаша конкуренција сепак ќе има право да се внесат за УЕФА Европа Лига треба на домашните Купот на Победниците се квалификува за Лигата на Шампионите.<ref>[Http://www.uefa.com/competitions/uefacup/ Вести / вид = 2097152/newsid = 788365.html 2009/10 Натпревар формат], UEFA.com</ref> ==Победници== {{Main|Список на финалиња на Купот на УЕФА и УЕФА Лига Европа}} Финалињата на Купот на УЕФА се играле во два натпревари, сè до [[Куп на УЕФА 1996-1997|1997]] година. Првото финале помеѓу [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] и [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], се одиграло на 3 мај 1972 година во [[Вулверхемптон]], и на 17 мај 1972 во [[Лондон]]. Првиот натпревар завшрил со победа на Тотенхем на гости со 2-1. Вториот натпревар завршил нерешно 1-1, што означило дека Тотенхем станал првиот освојувач на Купот на УЕФА. Финалињата во еден натпревар со однапред одбрани локации биле воведени во 1998 година. Стадионот-домаќин мора да ги исполнува или надминува [[УЕФА категоризација на стадиони|стандардите на УЕФА]] за да може да биде домаќин на финалето на Купот на УЕФА/УЕФА Лига Европа. Првото финале на еден натпревар се одиграло на [[Паркот на принцовите]] во [[Париз]], [[Франција]] во [[Финале на Купот н УЕФА во 1998 година|1998]] година, кога {{Fb team (N) Inter}} во се-италијанското финале го победил {{Fb team (N) Lazio}} со 3-0. Само во два наврати, финалето се играло на стадионот на кој домаќин е некој од финалистите: во [[Куп на УЕФА 2001-02|2002]], кога [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на својот [[Стадион Фејенорд|Де Којп]] ја совладал [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]], и во [[Куп на УЕФА 2004-05|2005]] кога [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]] загубил од [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] на нивниот домашен терен [[Стадион Жозе Алваладе|Жозе Алваладе]]. Победник на последното издание на Купот на УЕФА (пред натпреварувањето да биде ребрендирано во УЕФА Лига Европа) бил [[ФК Шахтар Донцек|Шахтар Донецк]] на 20 мај 2009 година. Украинскиот тим го победил [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]] од [[Германија]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]], на стадионот [[Стадион Шукру Сараџоглу|Шукру Сараџоглу]], во [[Истанбул]], [[Турција]]. Првиот победник на Лига Европа бил [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], кој го победил [[ФК Фулам|Фулам]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]]. {{Div col}} * [[Куп на УЕФА 1971-1972|1971-1972]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (1) * [[Куп на УЕФА 1972-1973|1972-1973]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (1) * [[Куп на УЕФА 1973-1974|1973-1974]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} (1) * [[Куп на УЕФА 1974-1975|1974-1975]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} (1) * [[Куп на УЕФА 1975-1976|1975-1976]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (2) * [[Куп на УЕФА 1976-1977|1976-1977]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (1) * [[Куп на УЕФА 1977-1978|1977-1978]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team PSV}} (1) * [[Куп на УЕФА 1978-1979|1978-1979]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} (2) * [[Куп на УЕФА 1979-1980|1979-1980]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} (1) * [[Куп на УЕФА 1980-1981|1980-1981]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Ipswich Town}} (1) * [[Куп на УЕФА 1981-1982|1981-1982]]: {{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} (1) * [[Куп на УЕФА 1982-1983|1982-1983]]: {{flagsport|BEL}} {{Fb team Anderlecht}} (1) * [[Куп на УЕФА 1983-1984|1983-1984]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (2) * [[Куп на УЕФА 1984-1985|1984-1985]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} (1) * [[Куп на УЕФА 1985-1986|1985-1986]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} (2) * [[Куп на УЕФА 1986-1987|1986-1987]]: {{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} (2) * [[Куп на УЕФА 1987-1988|1987-1988]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} (1) * [[Куп на УЕФА 1988-1989|1988-1989]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Napoli}} (1) * [[Куп на УЕФА 1989-1990|1989-1990]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (2) * [[Куп на УЕФА 1990-1991|1990-1991]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (1) * [[Куп на УЕФА 1991-1992|1991-1992]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Ajax}} (1) * [[Куп на УЕФА 1992-1993|1992-1993]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} (3) * [[Куп на УЕФА 1993-1994|1993-1994]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (2) * [[Куп на УЕФА 1994-1995|1994-1995]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} (1) * [[Куп на УЕФА 1995-1996|1995-1996]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Bayern Munchen}} (1) * [[Куп на УЕФА 1996-1997|1996-1997]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Schalke 04}} (1) * [[Куп на УЕФА 1997-1998|1997-1998]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} (3) * [[Куп на УЕФА 1998-1999|1998-1999]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} (2) * [[Куп на УЕФА 1999-2000|1999-2000]]: {{flagsport|TUR}} {{Fb team Galatasaray}} (1) * [[Куп на УЕФА 2000-2001|2000-2001]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} (3) * [[Куп на УЕФА 2001-2002|2001-2002]]: {{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} (2) * [[Куп на УЕФА 2002-2003|2002-2003]]: {{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} (1) * [[Куп на УЕФА 2003-2004|2003-2004]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Valencia}} (1) * [[Куп на УЕФА 2004-2005|2004-2005]]: {{flagsport|RUS}} {{Fb team CSKA Moscow}} (1) * [[Куп на УЕФА 2005-2006|2005-2006]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (1) * [[Куп на УЕФА 2006-2007|2006-2007]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (2) * [[Куп на УЕФА 2007-2008|2007-2008]]: {{flagsport|RUS}} {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} (1) * [[Куп на УЕФА 2008-2009|2008-2009]]: {{flagsport|UKR}} {{Fb team Shakhtar Donetsk}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|2009-2010]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (1) (*) * [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|2010-2011]]: {{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2011-2012|2011-2012]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2012-2013|2012-2013]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2013-2014|2013-2014]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2014-2015|2014-2015]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (4) * [[УЕФА Лига Европа 2015-2016|2015-2016]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (5) * [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|2016-2017]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2017-2018|2017-2018]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|2018-2019]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2019-2020|2019-2020]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (6) * [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|2020-2021]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2021-2022|2021-2022]]: {{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} (2) * [[УЕФА Лига Европа 2022-2023|2022-2023]]: {{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} (7) * [[УЕФА Лига Европа 2023-2024|2023-2024]]: {{flagsport|ITA}} {{Fb team Atalanta}} (1) * [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|2024-2025]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} (3) * [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|2025-2026]]: {{flagsport|ENG}} {{Fb team Aston Villa}} (1) {{Div col end}} ===Успешност по клубови=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope=col|Клуб !scope=col|Шампион !scope=col|Финалист !scope=col class="unsortable"|Година шампион !scope=col class="unsortable"|Година финалист |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} |align=center|7 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2005–2006|2006]], [[Куп на УЕФА 2006–2007|2007]], [[УЕФА Лига Европа 2013–2014|2014]], [[УЕФА Лига Европа 2014–2015|2015]], [[УЕФА Лига Европа 2015–2016|2016]], [[УЕФА Лига Европа 2019–2020|2020]], [[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2023]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Inter}} |align=center|3 |align=center|2 |[[Куп на УЕФА 1990–1991|1991]], [[Куп на УЕФА 1993–1994|1994]], [[Куп на УЕФА 1997–1998|1998]] |[[Куп на УЕФА 1996–1997|1997]], [[Куп на УЕФА 2019–2020|2020]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Liverpool}} | align="center" |3 | align="center" |1 |[[Куп на УЕФА 1972–1973|1973]], [[Куп на УЕФА 1975–1976|1976]], [[Куп на УЕФА 2000–2001|2001]] |[[УЕФА Лига Европа 2015–2016|2016]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Juventus}} |align=center|3 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1976–1977|1977]], [[Куп на УЕФА 1989–1990|1990]], [[Куп на УЕФА 1992–1993|1993]] |[[1994–95 UEFA Cup|1995]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Tottenham}} |align=center|3 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1971–1972|1972]], [[Куп на УЕФА 1983–1984|1984]], [[Куп на УЕФА 2024–2025|2025]] |[[Куп на УЕФА 1973–1974|1974]] |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} |align=center|3 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2009–2010|2010]], [[УЕФА Лига Европа 2011–2012|2012]], [[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2018]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Monchengladbach}} |align=center|2 |align=center|2 |[[Куп на УЕФА 1974–1975|1975]], [[Куп на УЕФА 1978–1979|1979]] |[[Куп на УЕФА 1972–1973|1973]], [[Куп на УЕФА 1979–1980|1980]] |- ! scope="row" |{{flagsport|NED}} {{Fb team Feyenoord}} | align="center" |2 | align="center" |0 |[[Куп на УЕФА 1973–1974|1974]], [[Куп на УЕФА 2001–2002|2002]] | align="center" |— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1979–1980|1980]], [[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2022]] |align=center|— |- ! scope="row" |{{flagsport|SWE}} {{Fb team Goteborg}} | align="center" |2 | align="center" |0 |[[Куп на УЕФА 1981–1982|1982]], [[Куп на УЕФА 1986–1987|1987]] | align="center" |— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Real Madrid}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1984–1985|1985]], [[Куп на УЕФА 1985–1986|1986]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Parma}} |align=center|2 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1994–1995|1995]], [[Куп на УЕФА 1998–1999|1999]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Porto}} |align=center|2 |align=center|0 |[[2002–03 UEFA Cup|2003]], [[2010–11 UEFA Europa League|2011]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} |align=center|2 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2012–2013|2013]], [[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2019]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|BEL}} {{Fb team Anderlecht}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1982-1983|1983]] |[[Куп на УЕФА 1983–1984|1984]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team Ajax}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1991–1992|1992]] |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2017]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} |align=center|1 |align=center|1 |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2017]] |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2021]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} |align=center|1 |align=center|1 |[[Куп на УЕФА 1987–1988|1988]] |[[УЕФА Лига Европа 2023–2024|2024]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team PSV}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1977–1978|1978]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Ipswich Town}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1980–1981|1981]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Napoli}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1988–1989|1989]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayern Munchen}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1995–1996|1996]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Schalke 04}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1996–1997|1997]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|TUR}} {{Fb team Galatasaray}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 1999–2000|2000]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Valencia}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2003–2004|2004]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|RUS}} {{Fb team CSKA Moscow}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2004–2005|2005]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|RUS}} {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2007–2008|2008]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|UKR}} {{Fb team Shakhtar Donetsk}} |align=center|1 |align=center|0 |[[Куп на УЕФА 2008–2009|2009]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2021]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Atalanta}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2023–2024|2024]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Aston Villa}} |align=center|1 |align=center|0 |[[УЕФА Лига Европа 2025–2026|2026]] |align=center|— |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Benfica}} |align=center|0 |align=center|3 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1982–1983|1983]], [[УЕФА Лига Европа 2012–2013|2013]], [[УЕФА Лига Европа 2013–2014|2014]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Olympique Marseille}} |align=center|0 |align=center|3 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1998–1999|1999]], [[Куп на УЕФА 2003–2004|2004]], [[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2018]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Athletic Bilbao}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1976–1977|1977]], [[УЕФА Лига на Европа 2011–2012|2012]] |- ! scope="row" |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Espanyol}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1987–1988|1988]], [[Куп на УЕФА 2006–2007|2007]] |- ! scope="row" |{{flagsport|GER}} {{Fb team Borussia Dortmund}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |— |[[Куп на УЕФА 1992–1993|1993]], [[Куп на УЕФА 2001–2002|2002]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Arsenal}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1999–2000|2000]], [[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2019]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Rangers}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2007–2008|2008]], [[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2022]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Roma}} |align=center|0 |align=center|2 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1990–1991|1991]], [[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2023]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Wolverhampton}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1971–1972|1972]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team Twente}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1974–1975|1975]] |- !scope=row|{{flagsport|BEL}} {{Fb team Club Brugge}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1975–1976|1976]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Bastia}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1977–1978|1978]] |- !scope=row|{{flagsport|YUG (1943-1992)}} {{Fb team Crvena Zvezda}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1978–1979|1979]] |- !scope=row|{{flagsport|NED}} {{Fb team AZ Alkmaar}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1980–1981|1981]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team HSV}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1981–1982|1982]] |- !scope=row|{{flagsport|HUN}} {{Fb team Videoton}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1984–1985|1985]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team 1. FC Koln}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1985–1986|1986]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Dundee United}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1986–1987|1987]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Stuttgart}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1988–1989|1989]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Fiorentina}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1989–1990|1990]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Torino}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1991–1992|1992]] |- !scope=row|{{flagsport|AUT}} {{Fb team Salzburg}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1993–1994|1994]] |- !scope=row|{{flagsport|FRA}} {{Fb team Bordeaux}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1995–1996|1996]] |- !scope=row|{{flagsport|ITA}} {{Fb team Lazio}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 1997–1998|1998]] |- !scope=row|{{flagsport|ESP}} {{Fb team Alaves}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2000–2001|2001]] |- !scope=row|{{flagsport|SCO}} {{Fb team Celtic}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2002–2003|2003]] |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Sporting Lisboa}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2004–2005|2005]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Middlesbrough}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2005–2006|2006]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Werder Bremen}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[Куп на УЕФА 2008–2009|2009]] |- !scope=row|{{flagsport|ENG}} {{Fb team Fulham}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2009–2010|2010]] |- !scope=row|{{flagsport|POR}} {{Fb team Braga}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2010–2011|2011]] |- !scope=row|{{flagsport|UKR}} {{Fb team Dnipro}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2014–2015|2015]] |- !scope=row|{{flagsport|GER}} {{Fb team Freiburg}} |align=center|0 |align=center|1 |align=center|— |[[УЕФА Лига Европа 2025–2026|2026]] |} ===Успешност по држави=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !scope=col| Држава !scope=col| Шампион !scope=col| Финалист !scope=col|Вкупно |- !scope=row| {{flagsport|ENG}} [[Англија]] |align=center| 11 |align=center| 9 |align=center| 20 |- !scope=row| {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] |align=center| 14 |align=center| 5 |align=center| 19 |- !scope=row| {{flagsport|ITA}} [[Италија]] |align=center| 9 |align=center| 7 |align=center| 16 |- !scope=row| {{flagsport|GER}} [[Германија]]{{ref label|GER|A|^}} |align=center| 7 |align=center| 8 |align=center| 15 |- !scope=row| {{flagsport|NED}} [[Холандија]] |align=center| 4 |align=center| 3 |align=center| 7 |- !scope=row| {{flagsport|POR}} [[Португалија]] |align=center| 2 |align=center| 5 |align=center| 7 |- !scope=row| {{flagsport|RUS}} [[Русија]] |align=center| 2 |align=center| 0 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|SWE}} [[Шведска]] |align=center| 2 |align=center| 0 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] |align=center| 1 |align=center| 2 |align=center| 3 |- !scope=row| {{flagsport|UKR}} [[Украина]] |align=center| 1 |align=center| 1 |align=center| 2 |- !scope=row| {{flagsport|TUR}} [[Турција]] |align=center| 1 |align=center| 0 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|FRA}} [[Франција]] |align=center| 0 |align=center| 5 |align=center| 5 |- !scope=row| {{flagsport|SCO}} [[Шкотска]] |align=center| 0 |align=center| 4 |align=center| 4 |- !scope=row| {{flagsport|AUT}} [[Австрија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|HUN}} [[Унгарија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |- !scope=row| {{flagsport|YUG (1943-1992)}} [[Југославија]] |align=center| 0 |align=center| 1 |align=center| 1 |} ;Забелешка <references group="nb"/> * A&nbsp;{{note label|Germany|A|^}} Ги вклучува клубовите и од [[Западна Германија]], но не и од [[Источна Германија]] затоа што ниту еден клуб од таму не стигнал до финалето. == Парични награди == Слично на [[УЕФА Лига на шампиони|УЕФА Лигата на шампионите]], паричната награда која ја добиваат клубовите е поделен на фиксни плаќања врз основа на учеството и резултатите, и варијабилни плаќања кои зависат од вредноста на нивниот ТВ пазар.<ref>[http://www.uefa.com/multimediafiles/download/publications/uefa/uefamedia/83/97/47/839747_download.pdf uefadirect 09/07] стр. 7</ref> * Квалификување за групната фаза: €3,630,000 * Победа во натпревар од групната фаза: €630,000 * Нерешено во натпревар од групната фаза: €210,000 * Прво место во групната фаза: €1,100,000 * Второ место во групната фаза: €550,000 * Нокаут рунда плејофи: €500,000 * Осминафинале: €1,200,000 * Четвртфинале: €1,800,000 * Полуфинале: €2,800,000 * Финалист: €4,600,000 * Шампион: €8,600,000 ==Награди== ===Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа=== Почнувајќи од изданието 2016–2017, УЕФА вовела награда во натпреварувањето за '''Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа'''. Жирито е составено од тренери на клубовите кои учествувале во групната фаза на натпреварувањето, заедно со 55 новинари избрани од групата на Европските спортски медиуми (ЕСМ), по еден од секоја асоцијација членка на УЕФА. ;Победници {| class="wikitable" |- !Сезона !Играч !Клуб |- !colspan="3"|Играч на сезоната во УЕФА Лига Европа |- |[[УЕФА Лига Европа 2016–2017|2016–2017]] |{{flagsport|FRA}} [[Пол Погба]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Manchester United}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2017–2018|2017–2018]] |{{flagsport|FRA}} [[Антоан Гризман]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Atletico Madrid}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2018–2019|2018–2019]] |{{flagsport|BEL}} [[Еден Азар]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Chelsea}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2019–2020|2019–2020]] |{{flagsport|BEL}} [[Ромелу Лукаку]] |{{flagsport|ENG}} {{Fb team Inter}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2020–2021|2020–2021]] |{{flagsport|ESP}} [[Жерар Морено]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Villareal}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2021–2022]] |{{flagsport|SRB}} [[Филип Костиќ]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2022–2023]] |{{flagsport|ESP}} [[Хесус Навас]] |{{flagsport|ESP}} {{Fb team Sevilla}} |} ===Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа=== Почнувајќи од изданието 2021–2022, УЕФА вовела награда во натпреварувањето за '''Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа'''. ;Победници {| class="wikitable" |- !Сезона !Играч !Клуб |- !colspan="3"|Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа |- |[[УЕФА Лига Европа 2021–2022|2021–2022]] |{{flagsport|GER}} [[Ансгар Кнауф]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Eintracht Frankfurt}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2022–2023|2022–2023]] |{{flagsport|GER}} [[Флоријан Вирц]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2023–2024|2023–2024]] |{{flagsport|GER}} [[Флоријан Вирц]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Bayer Leverkusen}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2024–2025|2024–2025]] |{{flagsport|FRA}} [[Рајан Шерки]] |{{flagsport|FRA}} {{Fb team Olympique Lyonnais}} |- |[[УЕФА Лига Европа 2025–2026|2025–2026]] |{{flagsport|SUI}} [[Јоан Манзамби]] |{{flagsport|GER}} {{Fb team Freiburg}} |} == Поврзано == * [[Список на Купот на УЕФА и Лигата на Европа победа менаџери]] * [[Статистика на УЕФА Лига Европа]] == Нотес == <references group="б"/> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == *[http://www.uefa.com/Competitions/UefaCup/index.html Официјална страна на УЕФА] [[Категорија:УЕФА Лига Европа| ]] [[Категорија:Клупски натпреварувања на УЕФА|Лига Европа]] 754f7p2bfdmcldl9c5f1umqhnch8kou 0 747570 5630027 5515705 2026-09-19T14:50:28Z SpectralWiz 106165 5630027 wikitext text/x-wiki {{Повеќе слики | width = 180 | image1 = Sun of Vergina.svg | width1 = 100 | image2 = Macedonian golden lion.svg | width1 = 80 | image_style = border:none; | footer = [[Ѕвезда од Кутлеш|Ѕвездата од Кутлеш]] и [[Македонски лав|Златниот македонски лав]] }} '''Македонското национално движење''' — процес на културно, национално, државно-политичко будење и осамостојување на [[Македонци|македонскиот народ]]. Движењето започнало во [[1802]] година со употребата на народниот говор, наместо црковнословенскиот јазик, во пишаната реч, а продолжило со манифестирање на македонскиот културно-историскиот идентитет, па сè до барања за обнова на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]], изградба на посебен [[македонски литературен јазик]]. Процесот завршил во [[1944]] година со формирањето на македонска национална држава, на која и претходела македонска ослободителна револуционерна борба <ref>''Блаже Ристовски, Македонскиот народ и македонската нација, Скопје, 1983''</ref><ref>''Драган Ташковски, Раѓањето на македонската нација, Скопје, 1966''</ref>. ==Преродбеничко движење== [[Податотека:Kirilpeichinovich.jpg|мини|десно|120п|[[Кирил Пејчиновиќ]]]] Македонското национално движење започнува со развојот на македонските градови во првата половина на [[19 век]]. Со напредокот на трговијата и занаетчиството се создале услови за отворање на келијните училишта. Со отворањето на овие училишта се јавила и потребата од книги на народен јазик со кирилично писмо. Отука се почнало со печатење на првите книги на македонски народен јазик од страна на [[Јоаким Крчовски]] и [[Кирил Пејчиновиќ]] <ref>''Историја на македонскиот народ, книга втора, издава нип Нова Македонија - заедница за издавачка дејност, книги, периодика и публицистика - Скопје, Скопје, 1969 година''</ref>. Во овој период се започнува и со собирање и печатење на македонското усно народно творештво, печатници со црковнословенски шрифт отвориле [[Теодосиј Синаитски]] и [[Даскал Камче]], а грчкото писмо за текстовите на македонски народен јазик користеле [[Киријак Држилович]] и [[Павел Божигропски]]. Покрај овој развој, паралелно доаѓа и до подем во црковната архитектура и уметноста, во фрескосликарството, иконописот, копаничарството и живописот), а развој има и во музиката и театарот, таков обид направил [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]]. Во текот на 40- тите и 50-тите години на 19 век дошло до засилување на преродбеничкиот процес, а во текот на 60- тите и 70-тите доаѓа до [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија]] и вториот бран на Унијатското движење (1873 - 1874). Како последица од овие случувања доаѓа до посилно изразување на македонската самобитност и во 1875 година, [[Ѓорѓија Пулевски]] го објавил Тријазичниот речник <ref>''За македонскиот литературен јазик, Блаже Конески, Култура, Скопје, 1967.''</ref><ref>''Блаже Ристовски, Ѓорѓија Пулевски, Македонски фолклор, 1973.''</ref>. == Отпор на Македонците кон туѓите пропаганди == {{Главна|Отпор на Македонците кон туѓите пропаганди}} Руско-турските војни придонеле да дојде до развој на словенската свест во Македонија и стремежот за ослободување од [[Османлиското Царство]]. Новата историска категорија - [[нација]], во Македонија се појавува по судирот на словенизмот со грцизмот на црковен и јазичен план. Оваа е период на словенобугаризмот но преку неа се доаѓа и до судир со самиот бугаризам, отпорот кон бугарското влијание се гледа во македонското спротивставување кон бугарските учебници. Првата македонска национална свест се манифестира преку Кукушката унија во 1859 година. == Романтизам во докажувањето на македонската инивидуалност == {{Главна|Романтизам во докажувањето на македонската инивидуалност}} Романтизмот во докажувањето на македонската инивидуалност е тесно поврзан со развојот на македонската национална мисла и конституирањето на македонската нација. При своето национално конституирање, [[Македонците]] наишле на [[Странски пропаганди во Македонија|странските пропаганди]], кои ја негирале самобитноста на македонскиот народ и затоа младите македонски дејци се свртеле кон [[Романтизам|Романтизмот]] како средство за разграничување од грцизмот и бугаризмот, докажувајќи дека [[Антички Македонци|Античките Македонци]] се [[Словени]], што претставувало антиисториско тврдење <ref name="SDIM">''Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980''</ref>. Повикувањето на [[Античка Македонија]] било дистанца од [[Бугари]]те, а словенскиот корен на [[Античките Македонци]] било дистанцирање од [[Грци]]те, како одговор на нивните посегања кон [[Македонија]] и кон [[Македонците]]. == Борба за обнова на Охридската архиепископија == Движењето за обнова на [[Охридската архиепископија]], која била укината во [[1767]] година, започнало со [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија]]. Во 50 - тите година на [[19 век]], незајакнатите македонски општини поединечно почнале да настапуваат пред [[Цариградска патријаршија|Патријаршијата]] со барања со отстранување на грчките владици и нивно заменување со лица од словенско потекло <ref name="SDIM"/>, меѓутоа подоцна ''барањето на словенсите владици било заменето со барање на владици од домашно, македонско потекло'' <ref name="SDIM" />. [[Податотека:Св Софија Охрид.JPG|мини|десно|300п|Базиликата "Света Софија", катедрален храм на Охридската архиепископиja (11 - 14 век)]] Кон крајот на 60 - тите години на 19 век борбата против Патријаршијата привршувала. Во тој период македонските црковно - училишни општини еднотстранично се откажувале од власта на грчките владици. Во оние области каде било по доминантно присуството на гркоманите, граѓаните ја продолжиле борбата за преземање на општините. [[Висока порта|Високата порта]] под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како ''грчко - бугарска расправија'', без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од [[Македонија]] за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на [[Бугари]]те. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на [[Висока порта|Високата порта]] во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од [[Цариградска патријаршија|Патријаршијата]] и прашањето за македонските епархии, дали да останат под [[Цариградска патријаршија|Патријаршијата]] или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај: ''македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'' <ref name="SDIM" />. По создавањето на Бугарската егзархија Македонците не се откажало од стремежот за обнова на Охридската архиепископија. Во првата половина на 70-те години на 19 век силна активност пројавило солунското граѓанство. Дејноста за обнова на Архиепископијата брзо се проширила во Македонија но и во македеонската колонија во Цариград. Во северниот дел на Македонија посебно се истакнале градовите Скопје и Велес која јасно истапиле против грчката пропаганда но и на засилениот бугаризам. Меѓутоа руската дипломатија сметала дека таквото движење за обнова на Охридската архиепископија не е во нејзин интерес и затоа таа побарала од Високата Порта да се отстрани Митхад-паша од Солун, а меѓу другото било побарано егзархот Антим да го предупреди владиката Натанаил Кучевишки да престане со агитацијата за обнова на Архиепископијата. Борбата за обнова на Охридската архиепископија влегла во нова етапа кога кон движењето се придлужил епископот Нил Изворов. Тогаш солунската црковно-училишна општина писмено се обратила кон останатите македонски општини како и до македонската колонија во Цариград, во ова обраќање солунската општина побарал останатите да се изјаснат по прашањето за обнова на Охридската архиепископија. [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|мини|десно|150п|Теодосиј Гологанов]] Тие се обратиле до Англиканската црква бидејќи англискиот конзул Блонт од Солун им ветил поддршка од англиската влада. Меѓутоа одговорот бил негативен. Затоа 6 општини потоа се обратиле до германската протестанска црква и до американската протестанска црква, но од политички причини биле одбиени од двете цркви. Откако биле одбиени од протестанските цркви решиле да се обратат до Римокатоличката црква. Шесте јужномакедонски опшини ја прифатиле унијата со Римокатоличката црква, а тоа придонело да дојде до раздвижување на граѓанството во останатите општини во Македонија, некој од нив собрале потписи за приклучување кон унијата и во вид на молби ги испратиле до католичките мисии, меѓутоа во некој од општините не биле донесени конкретни одлуки. Високата Порта водејќи сметка за своите интереси го отстранила Нил Изворов од Македонија и го преместила во Цариград, а од Солун бил отстранет и валијата Митхад-паша кој се залагла за обнова на Охридската архиепископија. Со овие мерки бил нанесен удар врз движењето за обнова на Архиепископијата, а тоа придонело да дојде до колебање меѓу македонското граѓанство, посебно на она од Солун. Во [[1890]] година 120 охридски граѓани испратиле барање до [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] за обнава на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. Во барањето било истакнато: {{Цитатник|''Ние, Словените од Македонија, отсекогаш сме имале своја црква, Охридска архиепископија... Денес ние би сакале одново да си ја вратиме... Покрај тоа што Бугарите не измамија и излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да не колнат нас и гробовите на нашите предци. Сега ние се оделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме'' <ref name="DZBMN">''Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава, том еден, Униврзитет Кирил и Методиј - Факултет за филозофско - историски науки, Скопје, 1981''</ref>}} Митрополитот [[Теодосиј Гологанов]] ги согледал штетните влијанија на странските пропаганди во Македонија и опасноста за македонскиот национален индивидуалитет. Отука тој презел и конкретни мерки. Имено, најпрво го отстранил директорот на скопското училиште Антон Наследников бидејќи бил [[Бугарин]] <ref name="sd">''С. Димевски, Митрополитот скопски Теодосиј, живот и дејност ( 1846 - 1926), Скопје, 1965.''</ref>. Потоа презел акција за отстранување на сите проегзархиски чиновници од црковно - училишната општина преку организирање на нови избори. При изработката на списокот на учители за учебната [[1891]] - [[1892|92]] година ги отстранил имињата на сите учители кои биле родум од [[Бугарија]] и ги заменил со [[Македонци]]. Во почетокот на [[октомври]] [[1891]] г. за првпат почнал јавно да ја критикува [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] заради посегањето по самостојноста на македонските црковни општини и нејзината великобугарска политика, предлагајќи отфрлање на туѓите цркви – цариградската и егзархиската. Поради таквата дејност тој бил отстранет од страна на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. ==Афирмација на македонскиот народен јазик== [[Податотека:Kuzman Shapkarev.jpg|мини|десно|130п|Кузман Шапкарев]] Во борбата за народен јазик во образованието уште во првата половина на 19 в. се појавува потребата за печатење на македонски народен јазик. Отука [[Теодосиј Синаитски]] ја отворил своја печатница во Солун, а Даскал Камче во Ваташа. Има обиди и за отворање на словенско одделение при грчката печатница на [[Киријак Држилович]] во Солун. Потребата за учебници на македонски народен јазик се обиделе да ја задоволат [[Анатолиј Зографски]], [[Партенија Зографски]], а подоцна и [[Димитар Македонски]] и [[Димитар Узунов]], [[Кузман Шапкарев]] и [[Ѓорѓија Пулевски|Ѓорѓија М. Пулевски]]. Обиди за објавување граматика на македонскиот народен јазик направиле Димитар Миладинов, Партенија Зографски, Георги Динката, Венијамин Мачуковски), но само Ѓорѓија Пулевски успеал во тоа печатејќи го првиот дел од Слогница речовска во 1880. Пралелно дошло и до еднон процес за задоволување на потребата од литератрура на македонски народен јазик. Во 60-тите и 70-тите години на 19 век се појавуваат стиховите на Константин Миладинов, Константин и [[Андреја Петкович]], [[Рајко Жинзифов]], [[Григор Прличев]] и Ѓорѓија Пулевски, а од 90-тите години се пројавуваат литературни творби на [[Војдан Чернодрински]], [[Марко Цепенков]], [[Петар Поп Арсов]] и др. == Фолклор, научна мисла и весници== Се започнало и со собирање и објавување на македонскиот устен фолклор (Стефан Верковиќ, Браќата Миладиновци, Ѓорѓија Пулевски, [[Иван Јастребов]], Кузман Шапкарев, Марко Цепенков, [[Антон Поп Стоилов]], [[Васил Икономов]], [[Петар Драганов]] и др. Паралелно со тоа се појавува и македонската научна мисла: Константин Миладинов, Ѓорѓија Пулевски, [[Георги Баласчев]], [[Трајко Китанчев]] и други. Обиди за сопствен печат со весниците: [[Македонски глас]], [[Македонски лист]], [[Македонија (весник)|Македонија]], [[Глас Македонски]], [[Балкански гласник]], [[Балкан (весник)|Балкан]] и други. ==Револуционерно ослободителна борба== [[Податотека:Заклетва.jpg|мини|десно|200п|Револвер и кама, симболи на револуционерна Македонија]] Револуционерното ослободителна борба започнува пред самиот [[Берлински конгрес]] со [[Разловечкото востание]] (1876), доброволците во [[Српско-турска војна (1876-1878)|Српско-турската]] и [[Руско - турската војна|Руско-турската војна]] По [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]], [[македонскиот народ]] своето незадоволство од неговите одлуки ги изразил преку [[Кресненското востание]], [[Македонска лига|Македонската лига]] со ''Народното собрание на Македонија'' и [[Привремена влада на Македонија - Единство|Привремената влада на Македонија]] со ''Уставот за државното уредување на Македонија''. Со равојот на револуционерното движење дошло и до развој на националната свест преку [[Лозарско движење|Лозарското движење]], [[Вардар (појаснување)|Друштвото Вардар]], [[Македонски клуб (Белград)|Македонскиот клуб]] во Белград (1902) и со [[Македонското научно-литературно другарство во С. Петерсбург]] и неговата национална програма со што се заокружил предилинденскиот период. [[Илинденско востание|Илинденското востани]] организирано и раководено од [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] утврдило државносната свест на народот, а МНЛД со воведување на македонскиот јазик првпат во службена употреба (чл. 12 од Уставот, 1903) и со неговата научна кодификација и практична примена во книгата [[Крсте Петков Мисирков|Мисирков]] - [[За македонцките работи]] е довршена. == Афирмација на македонскиот национален индивидуалитет == [[Податотека:Za makedonckite raboti.jpg|мини|десно|150п]] Во постилинденскиот период [[Вардар (појаснување)|Вардар]] (1905), научно ги прокламирал националните приоритети на македонскиот народ: македонската нација, македонскиот јазик, македонската црква и културно-националната автономија. Со тоа и започнува клучниот момент на македонското национално движење . Обидите на ''Другарството'' за отворање училишта на македонски јазик и дејноста на Македонската колонија во Петроград (1911 - 1917), како ополномоштен претставник на македонскиот народ пред [[Европа]], ги поставуваат основите на епохата за конечна афирмација на културно-националната мисла за национално-политичко ослободување и државно конституирање на Македонија. == Истапувања против поделбата на Македонија == Со [[Букурешки договор, 1913|Букурешкиот договор]], Македонија била подделена, а по [[Првата светска војна]] и [[Версајскиот договор]] таквата подделеност била потврдена. Меѓутоа макеоднските дејци не се откажале од своите национални претензии, тоа го потврдуваат: програмското писмо на Битолскиот кружок, Општомакедонската конференција во Велес (декемврри 1912), меморандумите на Македонците (1 март и 7 јуни 1913), Картата на Македонија по програма на македонските народници (1913) на македонски јазик, основањето и дејноста на Словеномакедонското национално - просветно друштво Св. Кирил и Методија (1912) и Рускомакедонското благотворно друш- тво Св. Кирил и Методија (1913) во Петербург, статиите на [[Димитрија Чуповски|Чуповски]], Г. Георгов, К. Мисирков и други во рускиот печат и особено во списанието Македонскиј голос ([[Македонски глас]]) (1913 - 1914). == Меѓу двете светски војни == Овој период бил особено бурен, по поделбата на Македонија, настапил период на разочарување, внатрешни расправии и обвиненија <ref group="белешка" name="vg_2"/>, но дејците на македонското национално - преродбеничко движење не се откажале од својата дејност. Мисирков продолжува со објавување на своите статии (Софија, 1922 - 1925), а Чуповски во Русија (1923). Меѓу двете светски војни, ''Коминтерната го признава македонскиот културно-национален ентитет и македонскиот јазик како посебен во словенскиот свет и со тоа на меѓународно ниво го помогнува преродбенскиот процес за конечното решение'' <ref>''[[Македонска Енциклопедија]]''</ref> на [[Македонско прашање|Македонското прашање]]. Во 20 - те и 30 - те години на 10 век се печатени дваесетина разни весници и списанија со македонската национална програма: :Во [[Бугарија]]: ::легални: :::''[[Македонско знаме (1932 - 1934)]]'', :::''Македонска младеж(1933 - 1934)'' :::''Македонски вести(1935 - 1936)'' :::''Македонска земја (1936)'' :::''Гоце (1938)'' :::''Илинден (1939)'' и др. ::нелегални: :::''Револуција (1931)'' :::''Македонска револуција'' :::''Обединист и Ножот (1935)'' :::''Македонско единство (1936)'' и др. :Во [[Југославија]]: :::''Наш весник (1937)'' :::''[[Луч|Луч (1937 - 1938)]]'' :::''Наша реч (1939 - 1941)'' :Во [[Европа]] и [[Америка]]: :::''Македонско дело (1925 - 1935)'' :::''Балканско здружение (1931 - 1934)'' ::: ''Трудова Македонија (1934 - 1938)'' ::: ''Народна волја (1938 - 1978)'' ::: ''Единство (1936 - 1940)'' :::''Македонски глас (1935 - 1939)'' :::''Народна трибуна (1936 - 1939)'' Во 30-тите години на 20 век. се издадени поголем број посебни пубикации: [[Васил Ивановски]], Идеитe и задачитe на македонското прогресивно движение во Бугарија (1933), [[Ангел Динев]], Македонските славфони (1938), Ламбрев, Македонското прашање и балканското единство (1938), [[Коста Веселинов]], Национално поробени народи и национални малцинства (1938), Борци за народна слобода: Хр. Ботев, Гоце Делчев, Љубен Каравелов и Џузепе Гарибалди (1940). Во овој период биле објавени или поставени на сцена драмите македонски јазик на: [[Никола Киров Мајски]], [[Васил Иљоски]], [[Антон Панов]], [[Ристо Крле]] и др, а се отпечатени и стихозбирките на [[Волче Наумчески]], [[Венко Марковски]], [[Кочо Рацин]] и [[Коле Неделковски]]. == Создавање на македонска држава == [[Податотека:ASNOMmemorialcenterPelince-free.JPG|thumb|250px|right|Меморијалниот центар на АСНОМ во [[Пелинце]]]] Во текот на [[Народноослободителна борба|Народноослободителната борба]], се испечатени двете книшки на Рациновите ''Народно- ослободителни песни'' (1943), второто издание на Рациновите ''Бели мугри'' (април 1944), стихозбирката на [[Ацо Шопов]] ''Песни'' (1944), и поетските книги на [[Венко Марковски]]: спевот ''Партизани'' и стихозбирките ''Орлите на Македонија'', ''Низ пожарите на Елада'' и ''Песни'' (1944). На првото заседание на [[АСНОМ]] во манастирот св. [[Прохор Пчињски]] на 2 август 1944) се конституира современата македонска држава, како [[Демократска Федерална Македонија]] во рамките на Демократска Федеративна Југославија и е инаугуриран македонскиот како литературен јазик со што започнува државниот живот и развиток на македонската нација и култура. ==Белешки== {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_2">Крвавии расправии на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] на [[Тодор Александров]] и [[Ванчо Михајлов]] со [[МЕФО]] и [[ВМРО (Обединета)]]</ref> }} == Наводи == <references/> {{Македонско национално движење}} {{Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:Македонија]] asd7gq0zhaqrfay07p3ysu7gq3ebfl1 0 767946 5630032 5626729 2026-09-19T15:32:19Z Carshalton 30527 /* Играчи */ 5630032 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #94BEE5 | color2 = #7A003C | clubname = Астон Вила | image = [[Податотека:150px-.Aston_Villa_FC_crest_(2016).svg.png|Логото на Ф.К. Астон Вила]] | fullname = Фудбалски клуб Астон Вила | nickname = {{nowrap|''Вила'', ''Виланите'', ''Лавовите''}} | country = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | founded = {{Start date and age|df=yes|1874|3}}<ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/default.stm|title=Aston Villa Football Club information |publisher=BBC Sport |accessdate=26 June 2007 | date=1 January 2010}}</ref> | ground = [[Вила Парк]]<br />[[Бирмингем]], [[Англија]] | capacity = 42,788<ref>{{наведени вести|url=http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_3150960,00.html|title=Villa held by 10 man United (match attendance at top)|accessdate=11 February 2010|date=10 February 2010|publisher=Sky Sports}}</ref><ref>{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8501875.stm|title=Aston Villa 1 – 1 Man Utd (match attendance at bottom)|publisher=BBC Sport |date=11 February 2010|accessdate=10 February 2010}}</ref> | owner = {{flagsport|EGY}} [[Насеф Савирис]] <!--DO NOT ADD DOUG ELLIS AS CHAIRMAN, he is the Chairman Emeritus, an honorary post--> | manager = {{flagsport|ENG}} [[Стивен Џерард]] | league = {{Лига-Премиер лига на Англија}} | season = [[Премиер лига на Англија 2019-2020|2019–20]] | position = Премиер лига, 17-ти | current = ФК Астон Вила сезона 2019–2020 | website = http://www.avfc.co.uk/ | pattern_la1 = _astonvilla2425h | pattern_b1 = _astonvilla2425h | pattern_ra1 = _astonvilla2425h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _astonvilla2425hl | leftarm1 = BBD5F2 | body1 = 69091C | rightarm1 = BBD5F2 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = BBD5F2 | pattern_la2 = _astonvilla2425a | pattern_b2 = _astonvilla2425a | pattern_ra2 = _astonvilla2425a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _astonvilla2425al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = BBD5F2 | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _astonvilla2425t | pattern_b3 = _astonvilla2425t | pattern_ra3 = _astonvilla2425t | pattern_sh3 = _astonvilla2425t | pattern_so3 = _astonvilla2425tl | leftarm3 = 0c1f3e | body3 = 0c1f3e | rightarm3 = 0c1f3e | shorts3 = 0c1f3e | socks3 = 000000 }} '''ФК Астон Вила''' е [[Англија|англиски]] фудбалски клуб со седиште во [[Астон]], [[Бирмингем]]. Моментално се натпреварува во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], највисокото ниво на [[Првенство во фудбал на Англија|англискиот фудбал]]. Клубот е основан во [[1874]] година, и бил еден од клубовите основачи на [[Фудбалска лига на Англија|Фудбалската лига]] во 1888 и Премиер лигата во 1992 година. Астон Вила е седумкратен шампион на Англија, но сите седум титули ги освоиле во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|старата Прва дивизија]], потоа седумпати освојувач на [[ФА Куп]]от и пет пати победник на [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига купот]]. На меѓународната сцена, Вила е еден од петте англиски клубови кој го освоил [[УЕФА Лига на шампиони|Европскиот куп на шампиони/Лигата на шампиони]], правејќи го тоа во [[Куп на шампиони 1981/82|сезоната 1981-1982]]. Покрај тоа, имаат и една титула [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на Европа]] во [[Суперкуп на УЕФА 1982|1982 година]]. Својте домашни натпревари Астон Вила ги игра на стадионот [[Вила Парк]], уште од далечната 1897 година. Традиционалниот прв дрес на клубот е во [[Бордо (боја)|бордо боја]] со небесно сини ракави. Клубот има жестоко локално соперништво со [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], со кој играат градско дерби уште од 1879 година. == Историја == [[Податотека:FACupFinal1905NewcastleVilla.jpg|left|thumb|250px|[[Хари Хемптон]] постигнува еден од своите два гола во [[Финале на ФА Купот во 1905 година|финалето]] на [[ФА Куп]]от во 1905 година.]] ===Основање и годините во Фудбалската лига (1874−1920)=== Астон Вила Фудбал клуб бил основан во [[март]] [[1874]] година, од страна на членовите на [[крикет]] клубот Вила Крос Веслијан Чапел во [[Хендсворт]] кој сега е дел од [[Бирмингем]]. Четворицата основачи на Астон Вила биле Џек Хјуз, Фредерик Матјуз, Волтер Прајс и Вилијам Скатергуд. Првиот натпревар на Астон Вила бил против локалниот рагби тим [[Астон Брук]]. Како услов за одигрување на натпреварот Вила била принудена да се согласи првото полувреме од натпреварот да се одигра според правилата за рагби, а второто полувреме спореед правилата за фудбал. По преселбата на новиот терен [[Велингтон Роуд (Пери Бар)|Велингтон Роуд]], Вила наскоро се докажала како еден од најдобрите клубови во [[Мидландс]], освојувајќи го нивниот прв трофеј, [[Бирмингем сениор куп]]от во 1880 година, под капитенската лента на шкотланѓанецот [[Џорџ Рамзи]].<ref name="Hall of Fame">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015041500/http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/HallOfFame/0%2C%2C10265%2C00.html |archivedate=15 October 2007 |title=Aston Villa Hall of Fame |publisher=Aston Villa F.C |url=http://www.avfc.premiumtv.co.uk/page/HallOfFame/0,,10265,00.html}}</ref> [[Податотека:AVilla1899.jpg|right|thumb|250px|Тимот на Астон Вила во 1890-те]] Во 1887 година, клубот го освоил нивниот прв ФА Куп, предводени од капитенот [[Арчи Хантер]]. Астон Вила била еден од десетината екипи кои се натпреварувале во инаугуративната фудбалска лига во 1888 година додека еден од директорите на клубот, [[Вилијам МекГрегор (фудбалер)|Вилијам МекГрегор]] бил основач на лигата. Астон Вила се појавува како најуспешен англиски клуб во Викторијанската ера, освојувајќи пет првенствени титули и три ФА Купа до самиот крај на владеењето на [[Кралица Викторија|Кралицата Викторија]] во 1901 година.<ref name="Ward192">Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 192.</ref> Во 1897 година, кога Вила ја освоила “двојната круна”, тие се преселиле на нивниот сегашен дом, теренот Астон Ловер. Симпатизерите подоцна го преименувале во “Вила Парк”, но нема официјални изјави дека наведениот терен се нарекува [[Вила Парк]].<ref>Hayes, Dean; p. 170.</ref> ===Подеми и падови (1920−1964)=== Астон Вила го освоила својот шести ФА Куп во 1920 година, пред наскоро да започне нивниот спор пад којшто ја довел Вила - во тоа време еден од најпознатите и најуспешните клубови во светскиот фудбал - до испаѓање во [[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија|Втората Дивизија]] во 1936 година, за првпат во историјата на клубот. Ова пред сè се случило како резултат на слабата одбрана, тие примиле 110 гола во 42 натпревари, а 7 од нив постигнал [[Тед Дрејк]] од Арсенал во неславниот пораз на Вила Парк со 1-7.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 71.</ref> Како и сите англиски клубови, Вила пропуштила седум сезони поради [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а токму тој конфликтот довел до тоа неколку фудбалери да ги завршат нивните кариери предвреме. Повторната изградба на тимот се случува во втората половина на 1940-тите години, под водството на поранешниот играч [[Алекс Меси]]. Во сезоната 1956-1957, Астон Вила стигнала до првиот трофеј по цели 37 години чекање, а истиот го донел друг поранешен играч на Вила, Ерик Хогтон, кој го предводел клубот до освојувањето на, тогаш рекордниот седми, ФА Куп, поразувајќи ги во финалето “Базбиевите бебиња” на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]].<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; pp. 86–87.</ref> Конечно, напорите на менаџерот [[Џо Мерсер]] вродиле со плод и тој ја вратил Вила во првата лига како шампиони на Втората Дивизија во 1960 година. Веќе следната сезоната Астон Вила станала првиот освојувач на [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига Купот]].<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 93.</ref> ===Испаѓања и препород во 80-тите години (1964−1992)=== Принудното повлекување на Мерсер од клубот во 1964 година го означило периодот на длабоки превирања. Најуспешниот клуб во Англија имал борба да остане во чекор со промените во модерната игра, чиј крајен резултат бил испаѓање по трет пат, под водството на [[Дик Тејлор (фудбалски тренер)|Дик Тејлор]] во 1967 година. Следната сезона навивачите повикале управниот одбор да си поднесе оставка бидејќи Вила завршила на 16-тото место во Втората Дивизија. Со огромни долгови и наоѓајќи се на дното на Втората Дивизија, управата го отпуштила [[Томи Камингс]] (менаџерот кој го заменил Тејлор), а само неколку недели подоцна целиот управен одбор поднел оставка поради преголемиот притисок од навивачите.<ref name="Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p.100">Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 100.</ref> По многубојните шпекулации, контролата врз клубот ја презел лондонскиот финансиер Пет Матјуз, кој исто така го довел [[Даг Елис]] на претседателската функција.<ref name="Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p.100" /> Сепак, ниту новиот сопственик не можел да го спречи испаѓањето на Вила, за првпат, во Третата Дивизија по крајот на сезоната 1969-1970. Сепак, Вила постепено започнала да се опоравува под раководство на поранешниот капитен на клубот [[Вик Кроу]]. Во сезоната 1971-1972 се вратиле во Втората Дивизија како шампиони, со освоени рекордни 70 бода.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 106.</ref> Во 1974 година, [[Рон Сандерс]] бил назначен за менаџер. Неговиот сериозен пристап како тренер се покажал многу ефикасен освојувајќи го Лига купот следната сезона, а на крајот од сезоната 1974-1975 ги вратил во Првата Дивизија и во Европа.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 111.</ref> [[File:82team.jpg|thumb|left|Екипата од 1982 година која триумфирала во [[Куп на шампиони 1981/82|Европскиот куп]], на прославата на 25-годишнината од нивната победа.]] Вила се вратила меѓу елитата, додека во исто време Сандерс продолжил да гради победнички тим. Кулминацијата на неговата работа го донела освојувањето на седмата првенствена титула во сезоната 1980-1981. На големо изненадување на навивачите и коментаторите, Сандерс поднел оставка од функцијата менаџер на Астон Вила во средината на сезоната 1981-1982, поради влошени односи со претседателот, кога Вила се наоѓала во четвртфиналето на [[Куп на шампиони 1981/82|Европскиот куп]]. Тој бил заменет од неговиот асистент [[Тони Бартон]] кој го предводел клубот до историската титула во најсилното Европско натпреварување, победувајќи го [[Бајерн Минхен]] со 1-0 во [[Финале на Купот на европските шампиони во 1982 година|финалето]] одиграно во [[Ротердам]] со голот на [[Питер Вит]]. Следната сезона, Вила била крунисана во победник на [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на Европа]], победувајќи ја {{Fb team (N) Barcelona}} со вкупен резултат 3-1. Овие резултати го означиле врвот на Вила, а набргу потоа во остатокот од славните 80-ти години клубот нагло опаднал, што кулминирало со ново испаѓање во 1987 година.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 148.</ref> Сепак, овојпат клубот таму се задржал кратко, изборувајќи промоција во елитата веќе следната сезона под водството на [[Греам Тејлор]]. Истиот менаџер, во првата година по враќањето во Првата Дивизија (сезоната 1989-1990) ја води Астон Вила до второто место.<ref>Ward, Adam; Griffin, Jeremy; p. 155.</ref> ===24 години во Премиер лигата (1992-2016)=== Вила била една од основачите на новоформираната [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]] во 1992 година, и во инаугуративната сезона завршиле на второто место зад Манчестер Јунајтед. Во остатокот од деведесеттите, Астон Вила минала низ тројца различни менаџери и нивните крајни лигашки позиции биле ''шарени'', иако освоиле два Лига купа и речиси редовно се квалификувале за [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]]. Во 2000 година, клубот стигнал до [[Финале на ФА Купот во 2000 година|финалето]] на ФА купот, каде загубиле со 1-0 од {{Fb team (N) Chelsea}} во последниот натпревар што се одиграл на стариот [[Вембли (стадион 1923)|Вембли]].<ref>{{cite web |url=http://www.fchd.info/ASTONVIL.HTM |title=Aston Villa |work=Football Club History Database |publisher=Richard Rundle |accessdate=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229080020/http://www.fchd.info/ASTONVIL.HTM |archive-date=29 December 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Chelsea claim FA Cup glory |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/football/fa_cup/756784.stm |work=BBC Sport |date=20 May 2000 |accessdate=21 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010152703/http://www.fchd.btinternet.co.uk/ASTONVIL.HTM |archive-date=10 October 2012 |url-status=live }}</ref> Позицијата на клубот во Лигата повторно почнала да варира под раководство на неколку различни менаџери и работитего достигнале врвот во летото 2006 година кога [[Дејвид О`Лири]] си заминал со голема горчина.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/5196872.stm |title=O'Leary parts company with Villa |work=BBC Sport |accessdate=15 September 2008 |date=19 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011091056/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/5196872.stm |archive-date=11 October 2013 |url-status=live }}</ref> После 23 години поминати како претседател и најголем акционер (приближно околу 38 %), Елис конечно одлучил да ги продаде неговите акции во Астон Вила поради болест. По многубројните шпекулации било објавено дека клубот ќе го купи американскиот стопанственик [[Ренди Лернер]], сопственик на [[НФЛ]] екипата [[Кливленд Браунс]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/5356730.stm |title=Lerner set to complete Villa deal |work=BBC Sport |date=27 September 2006 |accessdate=15 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330043727/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/a/aston_villa/5356730.stm |archive-date=30 March 2013 |url-status=live }}</ref> Доаѓањето на новиот сопственик во лицето на Лернер и назначувањето на [[Мартин О'Нил]] за менаџер, го означиле почетокот на периодот на оптимизам во таборот од Вила Парк и драстични промени се случиле набргу потоа во клубот вклучувајќи нов амблем, нов дрес, нов спонзор како и големи промени во играчкиот кадар во летото 2007 година.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=407236&cc=5739|title=Villa secure new kit deal with Nike|publisher=ESPNsoccernet|date=7 February 2007|accessdate=15 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108032246/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=407236|archive-date=8 November 2012|url-status=live}}</ref> О'Нил ја водел Астон Вила до три 6-ти места во финалниот пласман во Премиер лигата, а во сезоната 2009-2010 клубот играл во финалето на Лига купот, каде биле поразени од Манчестер Јунајтед со 2-1, и во полуфиналето на ФА Купот.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/8531179.stm |title=Aston Villa 1–2 Man Utd |date=28 February 2010 |accessdate=28 February 2010 |work=BBC Sport |first=Phil |last=McNulty |archive-url=https://web.archive.org/web/20120416102805/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_cup/8531179.stm |archive-date=16 April 2012 |url-status=live }}</ref> Сепак, само пет дена пред почетокот на сезоната 2010-2011, О`Нил поднел оставка,<ref name="ONeill Leaves">{{cite web |url=http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~2116569,00.html |title=Club Statement: Martin O'Neill |publisher=Aston Villa F.C |date=9 August 2010 |accessdate=9 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100817021101/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~2116569%2C00.html |archivedate=17 August 2010 |url-status=dead }}</ref> а по само една година со [[Жерар Улие]] на чело, тренерската функција во клубот ја презел менаџерот на градскиот соперник [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], [[Алекс МекЛиш]], и покрај бројните протести од навивачите против неговото назначување; тој бил првиот менаџер кој се преселил директно од едниот во другиот клуб.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/13770519.stm|title= Aston Villa appoint Alex McLeish as manager|work=BBC Sport |date= 17 June 2011|accessdate=18 June 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110617111600/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/13770519.stm| archivedate= 17 June 2011 | url-status= live}}</ref> Договорот на МекЛиш бил раскинат на крајот на сезоната 2011-2012, откако Вила заврши на 16-то место, со катастрофален крај на првенството од 10 кола без победа.<ref>{{cite news |title=Alex McLeish sacked as Aston Villa manager |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18056282 |work=BBC Sport |publisher=BBC |date=14 May 2012 |accessdate=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514124024/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18056282 |archive-date=14 May 2012 |url-status=live }}</ref> МекЛиш бил заменет од [[Пол Ламберт]].<ref>{{cite news |title=Aston Villa appoint Paul Lambert as new manager |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18307066 |work=BBC Sport |publisher=BBC |date=2 July 2012 |accessdate=29 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016211304/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18307066 |archive-date=16 October 2013 |url-status=live }}</ref> Во февруари 2012 година, клубот објавил финансиска загуба од 53,9 милиони фунти,<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17197269 |title=Aston Villa announce £53.9m loss for 2010–11 financial year |work=BBC Sport |date=28 February 2012 |accessdate=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310231557/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17197269 |archive-date=10 March 2012 |url-status=live }}</ref> и Лернер го ставил клубот на продажба три месеци подоцна, со проценета вредност од 200 милиони фунти.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27372342 |title=Aston Villa: Owner Randy Lerner puts club up for sale |work=BBC Sport |date=12 May 2014 |accessdate=24 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601065726/http://www.bbc.com/sport/0/football/27372342 |archive-date=1 June 2014 |url-status=live }}</ref> Со Лернер сè уште на кормилот, во [[ФК Астон Вила сезона 2014-2015|сезоната 2014–2015]] Астон Вила постигнала само 12 погодоци на 25 натпревари во лигата, што бил најнизок број во историјата на Премиер лигата, а Ламберт бил сменет во февруари 2015 година.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31431649 |title=Aston Villa: Paul Lambert sacked as manager |work=BBC Sport |date=11 February 2015 |accessdate=11 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213030347/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31431649 |archive-date=13 February 2015 |url-status=live }}</ref> [[Тим Шервуд]] го наследил Ламберт,<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31470606 |title=Tim Sherwood appointed new Aston Villa boss |work=BBC Sport |date=14 February 2015 |access-date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102000906/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31470606 |archive-date=2 January 2016 |url-status=live }}</ref> и го спасил клубот од испаѓање, истовремено водејќи го до [[Финале на ФА Купот во 2015 година|финалето на ФА Купот]], но тој бил отпуштен во следната сезона 2015–2016,<ref>{{cite news|title = Tim Sherwood sacked as Aston Villa owner Randy Lerner runs out of patience with beleagured &#91;sic&#93; manager|url = https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/aston-villa/11953572/Tim-Sherwood-sacked-as-Aston-Villa-owner-Randy-Lerner-runs-out-of-patience-with-beleagured-manager.html|website = Telegraph.co.uk|accessdate = 29 October 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151028133304/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/aston-villa/11953572/Tim-Sherwood-sacked-as-Aston-Villa-owner-Randy-Lerner-runs-out-of-patience-with-beleagured-manager.html|archive-date = 28 October 2015|url-status = live|df = dmy-all|date = 25 October 2015|last1 = Percy|first1 = John}}</ref> а неговиот наследник [[Реми Гард]], не успеал да ја извади Астон Вила од зоната за испаѓање на крајот на сезоната - завршувајќи го нивниот 29-годишен престој во највисоката фудбалска лига во Англија.<ref>{{cite news|last1=Jennings|first1=Patrick|title=Manchester United 1 – 0 Aston Villa|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36003831|work=BBC Sport|publisher=BBC|date=16 April 2016|accessdate=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417000703/http://www.bbc.co.uk/sport/football/36003831|archive-date=17 April 2016|url-status=live}}</ref> ===Промени на сопственици, годините во Чемпионшип и промоција (2016–)=== Во јуни 2016 година, кинескиот стопанственик [[Тони Ксија]] го купил клубот за 76 милиони фунти.<ref>{{cite news|title=Aston Villa: Dr Tony Xia completes takeover of Championship club|url=https://www.bbc.com/sport/football/36522094|accessdate=13 November 2016|work=BBC Sport|date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113175805/http://www.bbc.com/sport/football/36522094|archive-date=13 November 2016|url-status=live}}</ref> Поранешниот тренер на Челси [[Роберто Ди Матео]] бил назначен за нов менаџер на клубот, но бил отпуштен по лошиот старт на сезоната.<ref>{{cite news|title=Roberto di Matteo: Aston Villa sack manager 124 days after he takes charge|url=https://www.bbc.com/sport/football/37534496|publisher=BBC|accessdate=4 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003083755/http://www.bbc.com/sport/football/37534496|archive-date=3 October 2016|url-status=live|date=3 October 2016}}</ref> На неговото место дошол поранешниот менаџер на Бирмингем [[Стив Брус]].<ref>{{cite news|title=Aston Villa: Steve Bruce appointed manager of Championship club|url=https://www.bbc.com/sport/football/37610020|accessdate=13 November 2016|work=BBC Sport|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029093305/http://www.bbc.com/sport/football/37610020|archive-date=29 October 2016|url-status=live}}</ref> Искусниот Брус го консолидирал тимот и го предводел до 4-тото место на табелата на крајот од [[Чемпионшип лига на Англија 2017-2018|сезоната 2017-2018]], но поразот во финалето на плејофот за промоција во Премиер лигата од [[ФК Фулам|Фулам]] ги оставил во Чемпионшип и во следната сезона. Во октомври 2018 година, Брус бил отпуштен откако добил само еден натпревар во серија од девет натпревари.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45382413|title=Steve Bruce: Aston Villa sack manager after one win in nine league games|date=3 October 2018|work=BBC Sport|access-date=2 November 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003183953/https://www.bbc.co.uk/sport/football/45382413|archive-date=3 October 2018|url-status=live}}</ref> Како негова замена клубот го назначил менаџерот на [[ФК Брентфорд|Брентфорд]], [[Дин Смит (фудбалер 1971)|Дин Смит]], а во улогата на негов асистент во клубот се вратил и [[Џон Тери]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45818275|title=Dean Smith: Aston Villa appoint new head coach with John Terry as assistant|date=10 October 2018|work=BBC Sport|access-date=2 November 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011114122/https://www.bbc.co.uk/sport/football/45818275|archive-date=11 October 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.goal.com/en-gb/news/john-terry-appointed-aston-villa-assistant-as-smith-named/unpc5jn8fk5d1spqahk9j9vzk|title=John Terry appointed Aston Villa assistant as Smith named manager {{!}} Goal.com|access-date=2 November 2018|language=en|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804223436/https://www.goal.com/en-gb/news/john-terry-appointed-aston-villa-assistant-as-smith-named/unpc5jn8fk5d1spqahk9j9vzk|url-status=dead}}</ref> Под водството на Смит, резултатите драстично се подобриле, така што тимот завршил на 5-тото место и повторно стигнал до плејофот - помогнато од рекордната клупска серија од 10 лигашки победи по ред. Промоцијата назад во Премиер лигата после три години отсуство, конечно била постигната со победата над {{Fb team (N) Derby County}} со 2-1 во финалето на плејофот на [[Вембли (стадион)|Вембли]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48331145|title=Championship play-off final: Aston Villa 2-1 Derby County|date=27 May 2019|via=www.bbc.co.uk}}</ref> Голема заслуга за промоцијата имал позајмениот напаѓач од Челси, [[Тами Абрахам]], кој постигнал 25 гола и бил втор стрелец во првенството. Во јули 2018 година, сопствеништвото над Астон Вила го презеле [[Насеф Савирис]] и [[Вес Еденс]] со контролен удел од 55%. Тие ветиле големи вложувања во клубот и реконструкција и тоа го исполниле откако во летниот трансферен по промоцијата, Вила била меѓу екипите со најголем број на потрошени пари за нови играчи. Сепак, и покрај дванаесетте засилувања во повратничката сезона во Премиер лигата клубот бил исправен пред битката за опстанок, која на крајот ја добива спасувајќи се во последното коло и завршувајќи на 17. место. Во меѓувреме, играчите на Смит стигнале и до финалето на Лига купот во кое биле поразени од {{Fb team (N) Manchester City}} со 2-1. == Бои, дресови и амблеми == ===Бои и дресови=== Клупските бои се состојат од дрес во бордо боја со небесно сини ракави, бели шорцеви и небесно сини чорапи со бордо елементи на врвот. Тие беа оригинални носители на јака и сина боја. Со оваа комбинација на бои бил создаден и нивниот прв дрес во историјата. Боите на Вила на почетокот генерално се состоеле од обични мајици (бела, сива или сина нијанса), со бели или црни шорцеви. Неколку години после тоа (1877–79), тимот носел неколку различни дресови, како целосно бел дрес, син и црн, црвен и син до дрес во обична зелена боја. До 1880 година, Вилијам Мек Грегор вовел црн дресови со црвен лав извезен на градите. Овој дрес се задржал шест години. Подоцна бојата на дресот станала во боја на чоколадо со небесно сини нијанси, а бојата на чоколадото подоцна станала бордо боја.<ref name=histkit>{{cite web |url=http://www.historicalkits.co.uk/Aston_Villa/Aston_Villa.htm |title=Aston Villa |work=Historical Football Kits |accessdate=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119202651/http://historicalkits.co.uk/Aston_Villa/Aston_Villa.htm |archive-date=19 January 2013 |url-status=live }}</ref> Никој не е сосема сигурен зошто бордо и небесно сината боја станале усвоени бои на клубот.<ref name=histkit/> Со тоа Астон Вила се приклучила на неколку други англиски фудбалски клубови кој ги усвоиле овие бои: како [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] и [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>''When Saturday Comes: The Half Decent Football Book''; p. 183.</ref><ref>{{cite news |url=http://ftw.usatoday.com/2014/05/meet-the-promoted-premier-league-teams-burnley-qpr-leicester |title=Meet the 3 teams promoted to the Premier League |date=26 May 2014 |work=USA Today |accessdate=4 June 2014 |first=Nick |last=Schwartz |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528155819/http://ftw.usatoday.com/2014/05/meet-the-promoted-premier-league-teams-burnley-qpr-leicester |archive-date=28 May 2014 |url-status=live }}</ref> '''Дресови низ историјата''' *'''Домашни''' {| |{{Football kit |pattern_la = _claretborder|pattern_b = _avfc1011h|pattern_ra = _claretborder|pattern_sh = _sides_on_white|pattern_so = |leftarm = 75B2DD|body = AA195B|rightarm = 75B2DD|shorts = FFFFFF|socks = AA195B|title = 2010–11}} |{{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _villa1112h|pattern_ra = |pattern_sh = |pattern_so = _band_claret_blue |leftarm = 75B2DD|body = 7F0000|rightarm = 75B2DD|shorts = FFFFFF|socks = 000000|title = 2011–12}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1213h|pattern_b = _avfc1213h|pattern_ra = _avfc1213h|pattern_sh = _avfc1213h|pattern_so = _avfc1213h |leftarm = 77BBFF|body = 96101b|rightarm = 77BBFF|shorts = FFFFFF|socks = 77BBFF|title = 2012–13}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1314h|pattern_b = _avfc1314h|pattern_ra = _avfc1314h|pattern_sh = _avfc1314h|pattern_so = _long_astonvilla1314h |leftarm = 77BBFF|body = 96101b|rightarm = 77BBFF|shorts = FFFFFF|socks = 77BBFF|title = 2013–14}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1415h|pattern_b = _avfc1415h|pattern_ra = _avfc1415h|pattern_sh = _avfc1415h|pattern_so = _av1415h |leftarm = 88BBFF|body = 850322|rightarm = 88BBFF|shorts = FFFFFF|socks = 88BBFF|title = 2014–15}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1516h|pattern_b = _astonvilla1516h|pattern_ra = _astonvilla1516h|pattern_sh = _astonvilla1516h|pattern_so = _avfc1516h |leftarm = 88BBFF|body = 850322|rightarm = 88BBFF|shorts = FFFFFF|socks = 88BBFF|title = 2015–16}} |{{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _astonvilla1617h |pattern_ra = |pattern_sh = _astonvilla1617h |pattern_so = _astonvilla1617h |leftarm = 88BBFF|body = 850322|rightarm = 88BBFF|shorts = FFFFFF |socks = 88BBFF|title = 2016–17}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1718h |pattern_b = _astonvilla1718h |pattern_ra = _astonvilla1718h |pattern_sh = _astonvilla1718h |pattern_so = |leftarm = A4CBFF|body = 850322|rightarm = A4CBFF|shorts = FFFFFF |socks = 850322|title = 2017–18}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1819h|pattern_b = _astonvilla1819h|pattern_ra = _astonvilla1819h|pattern_sh = _astonvilla1819h|pattern_so = _astonvilla1819h |leftarm = 840A27|body = 840A27|rightarm = 840A27|shorts = FFFFFF|socks = 88BBFF|title = 2018–19}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1920h|pattern_b = _astonvilla1920h|pattern_ra = _astonvilla1920h|pattern_sh = _astonvilla1920h|pattern_so = _astonvilla1920h | leftarm = A4CBFF| body = 850322| rightarm = A4CBFF| shorts = FFFFFF| socks = A4CBFF|title = 2019–20}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla2021h|pattern_b = _astonvilla2021H|pattern_ra = _astonvilla2021h|pattern_sh = _astonvilla2021H|pattern_so = _astonvilla2021h | leftarm = A4CBFF| body = 850322| rightarm = A4CBFF| shorts = FFFFFF| socks = A4CBFF|title = 2020–21}} |} *'''Гостински''' {| |{{Football kit |pattern_la = _borderonblack|pattern_b = _astonvilla2010|pattern_ra = _borderonblack|pattern_sh = _black_thinstripe_color|pattern_so = |leftarm = 75B2DD|body = 000000|rightarm = 75B2DD|shorts = 75B2DD|socks = 000000|title = 2010–11}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1112a|pattern_b = _villa1112a|pattern_ra = _avfc1112a|pattern_sh = |pattern_so = _band_white |leftarm = E5E4E2|body = E5E4E2|rightarm = E5E4E2|shorts = AA195B|socks = AA195B|title = 2011–12}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1213a|pattern_b = _avfc1213a|pattern_ra = _avfc1213a|pattern_sh = _avfc1213a|pattern_so = _avfc1213a |leftarm = BFFF00|body = BFFF00|rightarm = BFFF00|shorts = 00012e|socks = 00012e|title = 2012–13}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1314a|pattern_b = _avfc1314a|pattern_ra = _avfc1314a|pattern_sh = _avfc1314a|pattern_so = _long_astonvilla1314a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = FFFFFF|socks = FFFFFF|title = 2013–14}} |{{Football kit |pattern_la = _avfc1415a|pattern_b = _avfc1415a|pattern_ra = _avfc1415a|pattern_sh = _avfc1415a|pattern_so = _av1415a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = 88BBFF|socks = FFFFFF|title = 2014–15}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1516a|pattern_b = _astonvilla1516a|pattern_ra = _astonvilla1516a|pattern_sh = _astonvilla1516a|pattern_so = _astonvilla1516a |leftarm = fffb00|body = fffb00|rightarm = fffb00|shorts = 000000|socks = fffb00|title = 2015–16}} |{{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _astonvilla1617a|pattern_ra = |pattern_sh = _astonvilla1617a|pattern_so = _astonvilla1617a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = 88BBFF|socks = FFFFFF|title = 2016–17}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1718a|pattern_b = _astonvilla1718a|pattern_ra = _astonvilla1718a|pattern_sh = _astonvilla1718a|pattern_so = _astonvilla1718a |leftarm = 000000|body = 000000|rightarm = 000000|shorts = 000000|socks = 000000|title = 2017–18}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1819a|pattern_b = _astonvilla1819a|pattern_ra = _astonvilla1819a|pattern_sh = _astonvilla1819a|pattern_so = _astonvilla1819a |leftarm = FFFFFF|body = FFFFFF|rightarm = FFFFFF|shorts = 840A27|socks = 840A27|title = 2018–19}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla1920h|pattern_b = _astonvilla1920a|pattern_ra = _astonvilla1920h|pattern_sh = _astonvilla1920a|pattern_so = _astonvilla1920a | leftarm = 88BBFF| body = 88BBFF| rightarm = 88BBFF| shorts = 850322| socks = 850322| title = 2019–20}} |{{Football kit |pattern_la = _astonvilla2021A|pattern_b = _astonvilla2021A|pattern_ra = _astonvilla2021A|pattern_sh = _astonvilla2021A|pattern_so = _astonvilla2021a | leftarm = 000000|body = 000000|rightarm = 000000|shorts = 000000|socks = 000000|title = 2020–21}} |} [[File:Aston Villa.png|thumb|upright|alt=Villa badge (2007–2016)|Амблемот на Вила (2007–2016)]] Новиот амблем бил претставен на 2 мај 2007 година, и е на сила од сезоната 2007-2008 па наваму. Новиот амблем исто така го сочинува и ѕвезда која го претставува трофејот освоен во Европскиот куп 1982 година и позадината е небесно сина, со “нескротлив лав” кој го зазема главното место на целиот симбол на Вила. Традиционалното мото “Подготвени” (Prepared) останал на амблемот и името Астон Вила е скратено на АВФК, каде што ФК било отфрлено од претходниот амблем. Лавот сега унифицира наспроти лавот кој пред тоа беше користен. [[Ренди Лернер]] спровел истражување во кое навивачите потпомогнале во дизајнирањето на новиот амблем.<ref name="new badge">{{cite web |url=http://www.avfc.co.uk/page/HistoryKits |title=The Aston Villa Hit: The Current Crest |publisher=Aston Villa F.C |accessdate=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013023534/http://www.avfc.co.uk/page/HistoryKits |archive-date=13 October 2010 |url-status=live }}</ref> На 6 април 2016, клубот потврдил дека ќе користи нов амблем од сезоната 2016–2017. Лавот во новиот амблем има додадени канџи, и зборот "Prepared" бил отстранет за да се зголеми големината на иницијалите на клубот и лавот во значката.<ref name=introducing>{{cite web | url=http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~5475744,00.html | title=Introducing our badge for 2016/17 | publisher=Aston Villa Football Club | date=6 April 2016 | accessdate=6 April 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160409034826/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~5475744%2C00.html | archivedate=9 April 2016 | df=dmy-all }}</ref> == Стадион == Стадионот на кој Астон Вила ги игра својте домашни натпревари во моментов се нарекува [[Вила Парк]] и тој е нивен дом уште од 1897 година; претходно клубот користел само уште два други терени Астон Парк (1874–1876) и [[Велингтон Роуд (Пери Бар|Велингтон Роуд]] (1876–1897). Вила Парк е најголемиот фудбалски стадион во Мидлендс, и осми по големина стадион во Англија. Стадион досега бил домаќин на 16 репрезентативни натпревари на англиската сениорска репрезентација, од кој првиот бил во 1899 година, а последниот во 2005 година. Така, тој бил првиот англиски фудбалски терен кој организирал меѓународен фудбал во три различни века. Други позначајни настани кој се одржале на овој стадион било финалето на последното издание на [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Купот на победниците на куповите]] во 1999 година и [[ФА Комјунити Шилд]] натпреварот во [[ФА Комјунити Шилд 2012|2012]] година. Вкупниот капацитет на Вила Парк изнесува 42,095 седечки места, но клубот планира во иднина да ја прошири трибината Норт Стенд со што капацитетот би се зголемил на околу 50,000 седечки места. {{Wide image|VillaPark PanoramaFromTrinityRoadStand.jpg|1400px|<center>Панорама на [[Вила Парк]], сегашниот стадион на Астон Вила, со сите четири трибини Тринити Роуд Стенд, Норт Стенд, Даг Елис Стенд и Холте Енд</center>}} == Сопственост == [[Податотека:Lerner, Randy.jpg|250px|thumb|[[Ренди Лернер]], сопственик на Астон Вила (2006-2016).]] Првите акции на клубот биле издадени кон крајот на 19-от век како резултат на законот кој настојувал да го кодификува растечкиот број на професионални тимови во Асоцијацијата на фудбалските лиги (ФА). ФА тимовите биле задолжени да достават акции до инвеститорите како начин на олеснување на тргувањето помеѓу клубовите без мешање на ФА. Ова тргување продолжило и во 20-от век, сè до 1960 година кога Елис почнал да ги купува поголемиот дел од акциите. Тој станал претседател и најголем акционер на Астон Вила од 1968 до 1975 година, исто така бил сопственик на мнозинскиот пакет акции во клубот од 1982 до 2006 година. Клубот бил ставен на продажба на Лондонската Берза во 1996 година, а вредноста на акциите била непостојана и по десет години од ставањето на продажба. Во 2006 година, била објавена информација дека неколку конзорциуми и индивидуалци сакаат да наддаваат за купување на Астон Вила. Во август 2006 година, било потврдено дека [[Ренди Лернер]], сопственикот на [[НФЛ]] клубот [[Кливленд Браунс]], постигнал договор за купување на Астон Вила за 62,6 милиони фунти. Изјавата излегла во јавност на 25 август во која се вели дека Лернер обезбедил 59.69% од акциите на Вила, станувајќи најголемиот акционер. Исто така, тој се назначил за претседател на клубот. Последната година во која Елис бил таму задолжен, Вила загубила 8,2 милиони фунти пред даноците, споредено со 3 милиони фунти профит од претходната година, а приходите паднале од 51,6 милиони фунти на 49 милиони фунти. Ренди Лернер презел целосна контрола на 18 септември поседувајќи 89.69% од акциите.<ref name=EndEllisEra>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/4792189.stm |title=End of Ellis era |work=BBC Sport |date=19 September 2006 |accessdate=15 September 2008 |first=Simon |last=Austin |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116035522/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/aston_villa/4792189.stm |archive-date=16 January 2009 |url-status=live}}</ref> На 19 септември 2006 година, Елис и неговиот управен одбор поднеле оставка и биле сменети со нов одбор на чело со Лернер. Лернер го вработил [[Чарлс Крулак]] како надворешен директор, а Елис бил награден со почесното место претседател во пензија.<ref name=Ellisearner>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2006/aug/23/ellisrollsawayfromhisnice |title=Ellis rolls away from his nice Villa earner |first=David |last=Conn |newspaper=The Guardian |date=23 August 2006 |accessdate=19 March 2012 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204174822/http://www.theguardian.com/sport/blog/2006/aug/23/ellisrollsawayfromhisnice |archive-date=4 December 2013 |url-status=live }}</ref> На 18 мај 2016 година, Ренди Лернер се согласил на продажба на Астон Вила на Recon Group, во сопственост на кинескиот стопанственик Ксија Џјантонг. Продажбата била завршена на 14 јуни 2016 година за пријавени 76 милиони фунти, откако била одобрена од Фудбалската лига, со што клубот станал дел од одделот за спорт, рекреација и туризам на Recon Group.<ref>{{cite web|title=Club statement: Sale confirmed {{!}} Latest News {{!}} Aston Villa|url=http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~5650044,00.html|website=www.avfc.co.uk|accessdate=14 June 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160615112812/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~5650044%2C00.html|archivedate=15 June 2016}}</ref><ref name="SaleCompleteBBC">{{cite news|last1=Murphy|first1=Pat|title=Aston Villa: Dr Tony Xia completes takeover of Championship club|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36522094|accessdate=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614080637/http://www.bbc.co.uk/sport/football/36522094|archive-date=14 June 2016|url-status=live|date=14 June 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Introducing Tony Xia {{!}} Latest News {{!}} Aston Villa|url=http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10265~5580405,00.html|website=www.avfc.co.uk|accessdate=20 May 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160519104219/http://www.avfc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10265~5580405%2C00.html|archivedate=19 May 2016}}</ref> Откако не успеале да обезбедат промоција во Премиер лигата во [[Чемпионшип лига 2017-2018|сезоната 2017-18]], со што започнале да се зголемуваат шпекулациите за финансиските тешкотии во клубот. Ова го поттикнало сопственикот Тони Ксија да побара дополнителни инвестиции. На 20 јули 2018 година, групата NSWE - египетска компанија - во сопственост на египетскиот милијардер [[Насеф Савирис]] и американскиот милијардер [[Вес Еденс]] решила да инвестира во клубот. Тие купиле контролирачки удел од 55% во клубот и Савирис ја презел улогата на претседател на клубот.<ref>{{cite web|url=https://www.avfc.co.uk/News/2018/07/20/club-statement-investment-in-aston-villa|publisher=Aston Villa F.C.|last1=Official|first1=AVFC|title=Club statement: Investment in Aston Villa|date=20 July 2018|accessdate=20 July 2018}}</ref> На 9 август 2019 година, во пресрет на враќањето на Вила во Премиер лигата, документите од Компаниите Хаус откриле дека сопственоста на малцинскиот удел на Рекон Груп е откупена, а Тони Ксиа веќе немал никаков удел во клубот. == Општествена одговорност == Астон Вила има уникатни односи со Детската Болница Акорнс, односи какви никој досега немал во англискиот фудбал. За првпат во Премиер Лигата, Астон Вила го отстапи местото напред на своите дресови, кое е наменето за високоплатените спонзори, за болницата Акорнс, со цел хуманитарната акција за се здобие со поголемо внимание, а со тоа и да собере што повеќе парични средства. Покрај натписот на дресовите кои тие им го отстапија, тимот исто така одвои и парични средства за околу 300 дена во кои се вршеше хуманитарна работа, обезбедување и собирање на финансиски средства за болницата, како и посети на самите играчи на болницата. Во септрември 2010 година, Астон Вила во Вила Парк започна иницијатива наречена “Храната во Вила Мидланд” каде што клубот помина две години во обучување на ученици заедно со “Гостопримството на Астон Вила и Настаните” и со Советот на градот Бирмингем. Клубот ќе отвори и ресторан на трибината Тринити Роуд каде што ќе бидат регрутирани 12 студенти во полупречник од 12 километри оддалечени од Вила Парк, каде што мнозина од храната која што ќе биде сервирана во ресторанот ќе потекнува од тоа локално место. == Навивачи и соперништва == Астон Вила има најмногубројни навивачи и црпи поддршка во Мидленд и пошироко, но и со поддршка од целиот свет. Поранешниот Главен Извршен Директор Ричард Фицџералд изјави дека најголемиот дел од навивачите околу 98% се белци. Кога Ренди Лернер и неговиот режим го презедоа клубот, тие се стремеа да ги прошират границите на поддшка на клубот и кон другите етнички заедници. Многубројните организации се воспоставија како поддржувачи на локалната заедница вклучувајќи го и Астон Прајд. Програмата “Вила во заедницата” исто така беше имплементирана за да ги охрабри младите луѓе за да ја дадат својата поддршка. Новите сопственици исто така иницираа неколку истражувања за да се здобијат со мислењата на навивачите на Вила како и тие да бида вклучени во одлучувањето за одредени работи. Се свикуваат состаноци на секои три месеци каде што се поканети и навивачите по случаен избор, да поставуваат прашања до Бордот. Во март 2011 година, клубот поддржи иницијатива од навивачите за официјална химна која би требало да го подигне духот на Вила Парк на повисоко ниво. Песната “Ѕвоната ѕвонат” (The Bell’s Are Ringing) требало да биде наменета да се пее пред почетокот и на крајот на секој натпревар. Како и другите англиски клубови, Астон Вила има неколку хулигански “фирми” (организации) познати како “Villa Youth”, “Streamers”, “Villa Hardcore” и “C-Crew”, со што втѕориве биле многу активни во 70-те и 80-те. Како што може да се примети низ целиот англиски фудбал, хулиганските групи се ставени под контрола. Во 2004 година хулиганите на Вила беа вмешани во тепачка со навивачите на Квинс Парк Ренџерс хадвор од Вила Парк каде што загина еден редар. Главните групи на поддржувачи сега може да се најдат во голем број меѓу кои има и домашни и меѓународни поддржубачи на клубот. Ова ја вклучува и официјалната група на навивачи на Астон Вила која има мали ограноци како дома, така и надвор. Во времето на Даг Елис постоеја неколку независни групи на поддржувачи, но повеќето се распуштија по неговото пензионирање. Клупските навивачи исто така имаат објавено и списанија како што се “Хероите и Виланите” и “Светите Тројца”. Соперниците на Астон Вила се Бирмингем Сити, чиишто натпревари меѓу овие два клуба се познати и како “Второто Градско Дерби”. Историски гледано, Вест Бромвич Албион се најголемиот соперник на Вила, според истражувањето спроведено помеѓу навивачите во 2003 година. Двата тима се натпреварувале во три ФА Куп финалиња во доцниот 19 век. Вила може да се каже дека чувствува соперништво и против Вулверхемптон Вандерерс и Ковентри Сити. Поради паѓањето на Вест Бромвич и Бирмингем Сити во Втората Лига во сезоната 2005-2006, во сезоната 2006-2007 Вила беше единствениот тим во Премиер Лигата кој се натпреваруваше од Мидландс. Единствениот тим во кој Вила гледаше како на соперник и соперник беше Шефилд Јунајтед, кој играше 100 километри подалеку од Јоркшир. За сезоната 2010-2011, Вест Бромвич Албион, Вулверхемптон Вандерерс и Бирмингем Сити и се придружија на Вила во елитната лига. Ова го означи периодот кога “Големата Четворка” на тимови од Западен Мидлендс играле заедно во Премиер Лига во една сезона и за првпат во најелитната англиска лига од сезоната 1983-1984. == Статистика == До денес Астон Вила има одиграно 100 сезони во првата лига, само Евертон има одиграно повеќе од Вила, 107 сезони во највисоката по ранг лига. Како резултат на тоа, натпреварот Астон Вила против Евертон има најмногу одиграни средби во првата лига. Астон Вила е една од најголемите седум екипи која играла во Премиер Лигата од нејзиното формирање заедно со Арсенал, Евертон, Челси, Ливерпул, Манчестер Јунајтед и Тотенхем Хотспур. Вила е петта на табелата, сметано од формирањето на Премиер Лига до денес, по бројот на освоено бодови и е на четвртото место по бројот на освоени трофеи, вкупно 20. Астон Вила моментално го држат рекордот на најмногу постигнати голови во првата лига во една сезона, 128 гола во сезоната 1930-1931. Легендата на Вила, Арчи Хантер стана првиот играч кој постигнал гол во секое коло на ФА Купот во победоносната кампања на Вила во 1887 година. Најдолгиот рекорд на домашни натпревари без пораз во ФА Купот траеше цели 13 години и 19 натпревари, од 1888 до 1901 година. Астон Вила е еден од четирите англиски тима кој го имаат освоено Европскиот Куп. Тоа го постигнаа на 26 мај 1982 година во Ротердам, нанесувајќи му пораз на Баерн Минхен, благодарение на голот на Питер Вите. == Играчи == === Моментален состав === {{Fs start/Aston Villa}} {{fs player |no=1 |nat=JPN |pos=GK |name=[[Зајон Сузуки]] }} {{fs player |no=2 |nat=POL |pos=DF |name=[[Мати Кеш]] }} {{fs player |no=3 |nat=SWE |pos=DF |name=[[Виктор Линделоф]] }} {{fs player |no=4 |nat=ENG |pos=DF |name=[[Тејлор Харвуд-Белис]] }} {{fs player |no=5 |nat=ENG |pos=DF |name=[[Тајрон Мингс]] }} {{fs player |no=6 |nat=ENG |pos=MF |name=[[Рос Баркли]] }} {{fs player |no=7 |nat=SCO |pos=MF |name=[[Џон МекГин]] }} {{fs player |no=8 |nat=FRA |pos=MF |name=[[Бубакар Камара]] }} {{fs player |no=10 |nat=ARG |pos=MF |name=[[Емилијано Буендија]] }} {{fs player |no=11 |nat=SEN |pos=FW |name=[[Николас Џексон]] {{Капитен}}}} {{fs player |no=13 |nat=ITA |pos=DF |name=[[Матео Руџери]] }} {{fs player |no=14 |nat=ESP |pos=DF |name=[[Пау Торес]] }} {{fs player |no=17 |nat=ARG |pos=FW |name=[[Алехандро Гарначо]] }} {{fs player |no=18 |nat=ENG |pos=FW |name=[[Тами Ејбрахам]] }} {{fs player |no=19 |nat=SEN |pos=FW |name=[[Ибрахим Мбаје]] }} {{Fs mid/Aston Villa}} {{fs player |no=20 |nat=ENG |pos=MF |name=[[Џамалдин Џимо-Алоба]] }} {{fs player |no=22 |nat=NED |pos=DF |name=[[Ијан Матсен]] }} {{fs player |no=24 |nat=BEL |pos=MF |name=[[Амаду Онана]] }} {{fs player |no=26 |nat=NED |pos=MF |name=[[Ламар Богард]] }} {{fs player |no=27 |nat=GER |pos=MF |name=[[Леон Горецка]] }} {{fs player |no=29 |nat=COD |pos=DF |name=[[Арон Ван-Бисака]] }} {{fs player |no=35 |nat=BRA |pos=MF |name=[[Жоао Гомеш (фудбалер 2001)|Жоао Гомеш]] }} {{fs player |no=39 |nat=ENG |pos=FW |name=[[Брајан Маџо]] }} {{fs player |no=40 |nat=NED |pos=GK |name=[[Марко Бизот]] }} {{fs player |no=42 |nat=ENG |pos=GK |name=[[Џејмс Рајт (фудбалер)|Џејмс Рајт]] }} {{fs player |no=44 |nat=SUI |pos=MF |name=[[Јохан Манзамби]] }} {{fs player |no=47 |nat=BRA |pos=FW |name=[[Алисон Едвард|Алисон]] }} {{fs player |no=48 |nat=SEN |pos=DF |name=[[Моду Кеба Сисе]] }} {{fs player |no=53 |nat=ENG |pos=MF |name=[[Џорџ Хемингс]]}} {{fs end}} == Менаџери == {{col-begin}} {{col-4}} * {{flagsport|SCO}} [[Џорџ Рамзи]] (1884—1926) * {{flagsport|ENG}} [[В. Џ. Смит]] (1926—1934) * {{flagsport|SCO}} [[Џими МекМлан]] (1934—1936) * {{flagsport|ENG}} [[Џими Хоган]] (1936—1939) * {{flagsport|SCO}} [[Алекс Маси]] (1945—1950) * {{flagsport|SCO}} [[Џорџ Мартин]] (1950-1953) * {{flagsport|ENG}} [[Ерик Гафтон]] (1953—1958) * {{flagsport|ENG}} [[Џо Мерсер]] (1958—1964) * {{flagsport|ENG}} [[Дик Тејлор]] (1964-1967) {{col-4}} * {{flagsport|ENG}} [[Томи Камингс]] (1967—1968) * {{flagsport|SCO}} [[Томи Дохерти]] (1968—1970) * {{flagsport|WAL}} [[Вик Кроу]] (1970—1974) * {{flagsport|ENG}} [[Рон Сондерс]] (1974-1982) * {{flagsport|ENG}} [[Тони Бартон]] (1982—1984) * {{flagsport|ENG}} [[Греам Тарнер]] (1984—1986) * {{flagsport|SCO}} [[Били МекНил]] (1986-1987) * {{flagsport|ENG}} [[Греам Тејлор]] (1987—1990) * {{flagsport|CSK}} [[Јозеф Венглош]] (1990—1991) {{col-4}} * {{flagsport|ENG}} [[Рон Аткинсон]] (1991—1994) * {{flagsport|ENG}} [[Брајан Литл]] (1994—1998) * {{flagsport|ENG}} [[Џон Грегори]] (1998—2002) * {{flagsport|ENG}} [[Греам Тејлор]] (2002—2003) * {{flagsport|IRL}} [[Дејвид О'Лири]] (2003—2006) * {{flagsport|NIR}} [[Мартин O'Нил]] (2006—2010) * {{flagsport|FRA}} [[Жерар Улие]] (2010—2011) * {{flagsport|SCO}} [[Алекс МекЛиш]] (2011—2012) * {{flagsport|SCO}} [[Пол Ламберт]] (2012-2015) {{col-4}} * {{flagsport|ENG}} [[Тим Шервуд]] (2015) * {{flagsport|FRA}} [[Реми Гард]] (2015—2016) * {{flagsport|ITA}} [[Роберто Ди Матео]] (2016) * {{flagsport|ENG}} [[Стив Брус]] (2016—2018) * {{flagsport|ENG}} [[Дин Смит]] (2018—2021) * {{flagsport|ENG}} [[Стивен Џерард]] (2021—денес) {{col-end}} == Титули == === Домашни === * '''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Прва Дивизија]] / [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' : '''7''' : 1893–1994, 1895–1896, 1896–1897, 1898–1899, 1899–1900, 1909–1910, 1980–1981 * '''[[Втора дивизија на фудбалската лига на Англија|Втора Дивизија]] / [[Фудбалска лига Чемпионшип|Чемпионшип]]''' : '''2''' : 1937–1938, 1959–1960 * '''[[Трета дивизија на фудбалската лига на Англија|Трета Дивизија]] / [[Фудбалска лига Еден на Англија|Лига Еден]]''' : '''1''' : 1971–1972 * '''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : '''7''' : 1886–1887, 1894–1895, 1896–1897, 1904–1905, 1912–1913, 1919–1920, 1956–1957 * '''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига куп / Карабао куп]]''' : '''5''' : 1960–1961, 1974–1975, 1976–1977, 1993–1994, 1995–1996 * '''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд|ФА Черити Шилд / ФА Комјунити Шилд]]''' : '''1''' : 1981 === Меѓународни=== * '''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Европски куп на шампиони / УЕФА Лига на шампиони]]''' : '''1''' : [[Куп на шампиони 1981/82|1981-1982]] *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : '''1''' : 2025-2026 * '''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[УЕФА Супер Куп|Суперкуп на Европа / Суперкуп на УЕФА]]''' : '''1''' : 1982 *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' : '''1''' : 2001 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{Official website}} {{Премиер лига}} {{Победници на Европскиот Куп на шампиони и Лигата на шампионите}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Англија|Астон Вила]] [[Категорија:Астон Вила ФК]] [[Категорија:Европски шампиони|Астон Вила]] a46qqyw1f8d10b53z4aro9533l4woru 0 774258 5630199 5455828 2026-09-20T11:06:26Z Bjankuloski06 332 /* Марс-4, 5, 6, 7 */ Печатна грешка, replaced: екудни → екунди 5630199 wikitext text/x-wiki '''Програмата Марс''' била [[СССР|советски]] научно-истражувачки програм наменет за истражување на планетата [[Марс]] и на меѓупланетарниот [[космос|космички]] простор. Во склоп на програмот, лансирани биле од автоматска научно-истражувача станица ([[вештачки сателит]]) под називот ''Марс''. ==Мисија== Сателитите од серијата Марс биле лансирани од [[ракета]]та-носач на ракети Молнија ({{langx|ru|Молния}}) (Марс-1) и Протон со додатни 4 степени (Марс-2 до Марс-7). ===Марс-1, 2, 3=== Марс-1 откажал за време на летот кон Марс. Марс-2 влегол во [[орбита]]та околу планетата, но капсулата за спуштање се скршила поради преголемата брзина при приземјувањето (поради откажување на некој систем). Марс-3 спеал меко да се спушти на површината на планетата, но преносот на податоци престанал по само 20 секунди, се претпоставува поради песочните бури кои тогаш го покривале тој дел од планетата. Орбиталните станици Марс-2 и 3 успеале да пратат преку 60 фотографии, и ги извршувале другите мерења успешно. ===Марс-4, 5, 6, 7=== Марс-4, 5, 6, и 7 биле лансирани во јули и август 1973 година. Два биле подесени за орбитална работа а други два биле во суштина капсули за спуштање на планетата.е Марс-4 не влегол во орбитата поради [[компјутер]]ски грешки, и пратил неколку слики заедно со откривањето на [[јоносфера]]та на ноќната страна на Марс. Марс-5 успешно влегол во орбитата и пратил [[телевизија|телевизиски]] и [[фотографија|фотографски]] снимки. По 9 дана и 60 слики, дошло до губиток на внутрешниот притисок кај леталото и откажало. Марс-6 влегол во [[атмосфера]]та и почнал во рок од 224 секунди да праќа податоци кон Земјата. Меѓутоа, дошло до откажување на некој систем и леталото веројатно удрило во Марс со голема брзина. Марс-7 го промашил одсекот за спуштање на планетата поради грешки во компјутерот или [[интегрисано коло|интегралното коло]], што исто така било причина за проблеми при мисиите Марс-4 и 6. ==Летови од програмата Марс== Име на мисија, година на лансирање: * [[Марс-1]] ([[1961]]) * [[Марс-2]] ([[1971]]) * [[Марс-3]] ([[1971]]) * [[Марс-4]] ([[1973]]) * [[Марс-5]] ([[1973]]) * [[Марс-6]] ([[1973]]) * [[Марс-7]] ([[1973]]) ==Галерија== <gallery> Слика:The Soviet Union 1964 CPA 3013 stamp (Space Exploration. Mars 1 spacecraft).jpg|Марка посветена на летот Марс-1 Слика:1972 CPA 4113.jpg|Марка посветена на летот Марс-2 </gallery> ==Поврзано== * [[Маринер (програма)]] * [[Венера (програма)]] ==Надворешни врски== {{Ризница-врска|Mars probe program}} *[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1973-049A NSSDC Марс-5 страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151129185924/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1973-049A |date=2015-11-29 }} *[http://www.mentallandscape.com/C_CatalogMars.htm Каталог на советски слики од Марс] *[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planets/marspage.html НАСА портал за истражување на Марс] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060928223446/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planets/marspage.html |date=2006-09-28 }} *[http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=USSR_Mars Програмата Марс] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080925184945/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=USSR_Mars |date=2008-09-25 }} *[http://www.strykfoto.org/mars4and5.htm Марс 4-7] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071005010506/http://www.strykfoto.org/mars4and5.htm |date=2007-10-05 }} *[http://klabs.org/richcontent/Reports/mars/difficult_road_to_mars.pdf Тешкиот пат до Марс, ПДФ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060805205949/http://klabs.org/richcontent/Reports/mars/difficult_road_to_mars.pdf |date=2006-08-05 }} ==Користена литература== * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftSearch.do NASA, описи на мисиите од серијата Марс] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151016065056/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftSearch.do |date=2015-10-16 }} {{Сателити Марс}} [[Категорија:Марс (програма)]] [[af:Mars ruimtetuigprogram]] [[bg:Марс (програма)]] [[ca:Programa Mars]] [[cs:Program Mars]] [[da:Mars-programmet (USSR)]] [[de:Mars (Raumsonde)]] [[es:Programa Marsnik]] [[fr:Programme Mars]] [[hu:Marsz-program]] [[it:Programma Mars]] [[lt:Mars programa]] [[pl:Program Mars]] [[pt:Programa Marte]] [[sk:Program Mars]] [[sv:Mars 6]] 87szi5z63u93uwkdc2941ejhf43jrld 0 778901 5630017 5536823 2026-09-19T14:06:40Z Bjankuloski06 332 5630017 wikitext text/x-wiki '''Миливоје Трбиќ - Војче''' ({{роден во|Браилово}}, {{роден на|13|април|1913}} - {{починат во|Скопје}}, {{починат на|24|септември|1947}}) — [[НР Македонија|македонски]] [[србоман]]ски четник. Бил син на четникот [[Василие Трбиќ]] и Софија Кожинкаровска (од с. [[Теово]], [[Азот (област)|Азот]], [[Велешко]]). Во текот на [[Втората светска војна]], во јуни [[1942]] година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.znaci.net/zb/4_7_1_1.pdf |title=„Зборник докумената и података o Народноослободилачком рату југословенских народа“, том VII, књига 1, Београд, 1952. |accessdate=2017-12-31 |archive-date=2020-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930092529/http://www.znaci.net/zb/4_7_1_1.pdf |url-status=dead }}</ref> бил испратен, од страна на [[Југословенска војска во татковината|Равногорското движење]] на [[Дража Михаиловиќ]], во [[Вардарска Македонија]] за да основа чети. Тој бил водач на [[Порече|поречките]] четнички сили во текот на [[Втората светска војна]].<ref>Ѓорѓи Малковски, „Профашистичките и колаборационистичките организации и групи во Македонија 1941-1944 година“, Скопје, 1995.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Општа книжевност== * Александар Симоновски, „Учеството и дејноста на Миливој Трбиќ-Војче во Равногорското движење во Македонија (1942-1944)“ во [http://www.ini.ukim.mk/naslovna/GINI%202014.pdf „Гласник ИНИ“]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Скопје, 2014, бр. 1-2, 131-142 стр. * Миливој Трбиќ-Војче, Документи, Избор, редакција и коментар доц. д-р Александар Симоновски, Скопје 2016. * Александар Симоновски, Миливој Трбиќ (1913 - 1947), ИНИ, Скопје 2018. {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Трбиќ, Миливоје}} [[Категорија:Луѓе од Браилово]] [[Категорија:Четници]] [[Категорија:Србомани]] b6zi6tsuoj2rppwpnt2xcqllyq444p0 0 778905 5630019 5449542 2026-09-19T14:13:03Z Bjankuloski06 332 5630019 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за паравоена организација на [[Дража Михаиловиќ]]. За сличниот термин, видете [[Четници (термин)]]. За четничката организација од почетокот на XX век, видете [[Српски комитет на четничка акција]].'' [[Податотека:Naval Ensign of the Kingdom of Yugoslavia.svg|мини|десно|300п|Знаме на ''Југословенската војска во татковината'']] '''Југословенската армија во татковината''', позната како ''Равногорско движење'' или ''Четничко движење'' — националистичката српска и ројалистичка паравоена организација која делувала во текот на [[Втората светска војна]]. Движењето било формирана во 1941 година првично наречено како ''"Четнички одреди на Југословенската армија"'', а подоцна движењето било преименувана во ''"Југословенската армија во татковината"'', меѓутоа првичното име, односно четници, останало најчесто употребувано во текот на војната, дури и меѓу самите четниците. Во 1941 година, [[Кралство Југославија|Кралството на Југославија]] било поразено од [[Нацистичка Германија|Германија]] и окупирана од страна на силите на [[Сили на Оската|Оската]] од 1941 до 1945. Четничкото движење е меѓу првите кои се спротивставило на окупаторите <ref name="bbc.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/partisan_fighters_01.shtml#two |title=History - World Wars: Partisans: War in the Balkans 1941 - 1945 |publisher=BBC |date= |accessdate=2011-08-12}}</ref>. Четниците никогаш не претставувале хомогено идеолошко движење. Некои групи се свртеле против Германија, и застанале на страната на партизаните во заедничка борба, од четничката коалиција со партизаните произлегол и првиот чин на предавање од страна на германски [[гарнизон]] во [[Втората светска војна]] на 28 септември 1941 во Таково <ref name="Buisson J-C">{{Наведена книга | last = Buisson | first = Jean-Christophe | title = Mihailovic (1893–1946) Héros trahi par les alliés | publisher = Editions Perrin | year = 2011 | isbn= 978-2-262-03507-5 | url = http://books.google.com/books?id=ZEg_YgEACAAJ&dq=9782262035075&hl=fr&ei=R9HFTYDvGMzAswbox-yHDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA }}</ref>. Сепак, другите четници активно соработувале со германските и италијанските окупациски сили за борба против комунистичките партизани или соперничките четнички групи. == Извори == {{наводи}} {{Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:Националистички организации]] [[Категорија:Српски комитет на четничката акција]] 8ucgexmam1zcv11cg5xmaii3exy56ce 5630020 5630019 2026-09-19T14:14:20Z Bjankuloski06 332 5630020 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за паравоена организација на [[Дража Михаиловиќ]]. За сличниот термин, видете [[Четници (термин)]]. За четничката организација од почетокот на XX век, видете [[Српски комитет на четничка акција]].'' [[Податотека:Chetniks Flag.svg|мини|десно|300п|Знаме на Четниците]] '''Југословенската армија во татковината''', позната како ''Равногорско движење'' или ''Четничко движење'' — националистичката српска и ројалистичка паравоена организација која делувала во текот на [[Втората светска војна]]. Движењето било формирана во 1941 година првично наречено како ''"Четнички одреди на Југословенската армија"'', а подоцна движењето било преименувана во ''"Југословенската армија во татковината"'', меѓутоа првичното име, односно четници, останало најчесто употребувано во текот на војната, дури и меѓу самите четниците. Во 1941 година, [[Кралство Југославија|Кралството на Југославија]] било поразено од [[Нацистичка Германија|Германија]] и окупирана од страна на силите на [[Сили на Оската|Оската]] од 1941 до 1945. Четничкото движење е меѓу првите кои се спротивставило на окупаторите <ref name="bbc.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/partisan_fighters_01.shtml#two |title=History - World Wars: Partisans: War in the Balkans 1941 - 1945 |publisher=BBC |date= |accessdate=2011-08-12}}</ref>. Четниците никогаш не претставувале хомогено идеолошко движење. Некои групи се свртеле против Германија, и застанале на страната на партизаните во заедничка борба, од четничката коалиција со партизаните произлегол и првиот чин на предавање од страна на германски [[гарнизон]] во [[Втората светска војна]] на 28 септември 1941 во Таково <ref name="Buisson J-C">{{Наведена книга | last = Buisson | first = Jean-Christophe | title = Mihailovic (1893–1946) Héros trahi par les alliés | publisher = Editions Perrin | year = 2011 | isbn= 978-2-262-03507-5 | url = http://books.google.com/books?id=ZEg_YgEACAAJ&dq=9782262035075&hl=fr&ei=R9HFTYDvGMzAswbox-yHDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA }}</ref>. Сепак, другите четници активно соработувале со германските и италијанските окупациски сили за борба против комунистичките партизани или соперничките четнички групи. == Извори == {{наводи}} {{Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:Националистички организации]] [[Категорија:Српски комитет на четничката акција]] 5t0ze6xw5jx38ij4g544y0lcxn65ujf 5630021 5630020 2026-09-19T14:14:28Z Bjankuloski06 332 5630021 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за паравоена организација на [[Дража Михаиловиќ]]. За сличниот термин, видете [[Четници (термин)]]. За четничката организација од почетокот на XX век, видете [[Српски комитет на четничка акција]].'' [[Податотека:Chetniks Flag.svg|мини|десно|Знаме на Четниците]] '''Југословенската армија во татковината''', позната како ''Равногорско движење'' или ''Четничко движење'' — националистичката српска и ројалистичка паравоена организација која делувала во текот на [[Втората светска војна]]. Движењето било формирана во 1941 година првично наречено како ''"Четнички одреди на Југословенската армија"'', а подоцна движењето било преименувана во ''"Југословенската армија во татковината"'', меѓутоа првичното име, односно четници, останало најчесто употребувано во текот на војната, дури и меѓу самите четниците. Во 1941 година, [[Кралство Југославија|Кралството на Југославија]] било поразено од [[Нацистичка Германија|Германија]] и окупирана од страна на силите на [[Сили на Оската|Оската]] од 1941 до 1945. Четничкото движење е меѓу првите кои се спротивставило на окупаторите <ref name="bbc.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/partisan_fighters_01.shtml#two |title=History - World Wars: Partisans: War in the Balkans 1941 - 1945 |publisher=BBC |date= |accessdate=2011-08-12}}</ref>. Четниците никогаш не претставувале хомогено идеолошко движење. Некои групи се свртеле против Германија, и застанале на страната на партизаните во заедничка борба, од четничката коалиција со партизаните произлегол и првиот чин на предавање од страна на германски [[гарнизон]] во [[Втората светска војна]] на 28 септември 1941 во Таково <ref name="Buisson J-C">{{Наведена книга | last = Buisson | first = Jean-Christophe | title = Mihailovic (1893–1946) Héros trahi par les alliés | publisher = Editions Perrin | year = 2011 | isbn= 978-2-262-03507-5 | url = http://books.google.com/books?id=ZEg_YgEACAAJ&dq=9782262035075&hl=fr&ei=R9HFTYDvGMzAswbox-yHDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA }}</ref>. Сепак, другите четници активно соработувале со германските и италијанските окупациски сили за борба против комунистичките партизани или соперничките четнички групи. == Извори == {{наводи}} {{Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:Националистички организации]] [[Категорија:Српски комитет на четничката акција]] r2yv843abd2cue3vspb086hr0fa0r12 5630022 5630021 2026-09-19T14:15:15Z Bjankuloski06 332 5630022 wikitext text/x-wiki :''Ова е статија за паравоена организација на [[Дража Михаиловиќ]]. За сличниот термин, видете [[Четници (термин)]]. За четничката организација од почетокот на XX век, видете [[Српски комитет на четничка акција]].'' [[Податотека:Chetniks Flag.svg|мини|десно|Знаме на Четниците]] '''Југословенската армија во татковината''', позната како ''Равногорско движење'' или ''Четничко движење'' — националистичката српска и ројалистичка паравоена организација која делувала во текот на [[Втората светска војна]]. Движењето било формирана во 1941 година првично наречено како „''Четнички одреди на Југословенската армија''“, а подоцна движењето било преименувана во „''Југословенската армија во татковината''“, меѓутоа првичното име, односно Четници, останало најчесто употребувано во текот на војната, дури и меѓу самите Четниците. Во 1941 година, [[Кралство Југославија|Кралството на Југославија]] било поразено од [[Нацистичка Германија|Германија]] и окупирана од страна на силите на [[Сили на Оската|Оската]] од 1941 до 1945. Четничкото движење е меѓу првите кои се спротивставило на окупаторите <ref name="bbc.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/partisan_fighters_01.shtml#two |title=History - World Wars: Partisans: War in the Balkans 1941 - 1945 |publisher=BBC |date= |accessdate=2011-08-12}}</ref>. Четниците никогаш не претставувале хомогено идеолошко движење. Некои групи се свртеле против Германија, и застанале на страната на партизаните во заедничка борба, од четничката коалиција со партизаните произлегол и првиот чин на предавање од страна на германски [[гарнизон]] во [[Втората светска војна]] на 28 септември 1941 во Таково <ref name="Buisson J-C">{{Наведена книга | last = Buisson | first = Jean-Christophe | title = Mihailovic (1893–1946) Héros trahi par les alliés | publisher = Editions Perrin | year = 2011 | isbn= 978-2-262-03507-5 | url = http://books.google.com/books?id=ZEg_YgEACAAJ&dq=9782262035075&hl=fr&ei=R9HFTYDvGMzAswbox-yHDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA }}</ref>. Сепак, другите Четници активно соработувале со германските и италијанските окупациски сили за борба против комунистичките партизани или соперничките четнички групи. == Извори == {{наводи}} {{Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:Националистички организации]] [[Категорија:Српски комитет на четничката акција]] dbicoxhtscpf1xued1iojj0mkgpbp39 0 839515 5630202 5522549 2026-09-20T11:06:39Z Bjankuloski06 332 /* Прославување и обичаи */ Печатна грешка, replaced: екудни → екунди 5630202 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Marina-Bay Singapore Firework-launching-CNY-2015-07.jpg|мини|Огномет при прослава]] '''Кинеска Нова Година''' ([[Традиционално кинеско писмо|т:]]農曆新年) — прослава на почетокот на новата година според традиционалниот [[кинески календар]]. Прославата се нарекува и '''Празник на пролетта''' или '''Пролетен фестивал'''. Секоја година е на различен датум, а паѓа на првата [[млада месечина]] од првиот месечев месец, или околу четири до осум недели пред [[пролет]]та. Датумот е секогаш меѓу [[21 јануари]] и [[21 февруари]] според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]]. Традиционално оваа прослава е одбележана со прослава на едно од [[кинески зодијак|дванаесетте животни]] кои се основа на [[кинеска астрологија|кинеската астрологија]]. Оваа прослава е една од најважните во Кина, и една од најпрославуваните<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-china-35498848/chinese-new-year-the-largest-annual-human-migration|title=The largest annual human migration|website=BBC News|language=en|access-date=2018-11-13}}</ref>. Се прославува насекаде низ светот каде живее поголема група на Кинези, на пример во [[Сингапур]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitsingapore.com/festivals-events-singapore/cultural-festivals/chinese-new-year/ |title=Chinese New Year 2011 |publisher=VisitSingapore.com |date= |accessdate=2 November 2011}}</ref> [[Индонезија]], [[Малезија]], [[Тајланд]], [[Камбоџа]], [[Филипини]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ph.news.yahoo.com/philippines-adds-chinese-holidays-171626435.html |title=Philippines adds Chinese New Year to holidays |publisher=Yahoo News Philippines |date=2 December 2011 |accessdate=29 June 2013}}</ref> и [[Маврициус]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tourism-mauritius.mu/en/festivals.html|title=Festivals, Cultural Events and Public Holidays in Mauritius|date=|publisher=Mauritius Tourism Authority|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211053530/http://www.tourism-mauritius.mu/en/festivals.html|archivedate=11 February 2016|url-status=dead|accessdate=28 January 2012|df=dmy-all}}</ref> како и во многу делови од Северна Америка и Европа.<ref>{{наведени вести|last1=Crabtree|first1=Justina|title=As the Lunar New Year celebrations begin, CNBC looks at Chinatowns across the world|url=https://www.cnbc.com/2018/02/16/lunar-new-year-chinatowns-worldwide.html|work=CNBC|date=16 February 2018}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Happy Chinese New Year! The year of the Dog has begun|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/02/15/when-chinese-new-year/340810002/|work=USA TODAY|language=en}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Chinese New Year and its effect on the world economy - The Boston Globe|url=https://www.bostonglobe.com/business/2015/02/18/chinese-new-year-and-its-effect-world-economy/0HgwjHXjCODvwNdJXZdNQI/story.html|work=BostonGlobe.com}}</ref> Кинеската нова година е поврзана со неколку митови и обичаи. Прославата е време на оддавање почест на боговите и предците.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.history.com/topics/chinese-new-year | title=Chinese New Year | publisher=History | accessdate=9 February 2013}}</ref> Во кина, обичаите поврзани со прославата се разликуваат од регион до регион,<ref>{{наведени вести|url=https://www.ecenglish.com/en/social/blog/brighton/2018/02/16/chinese-new-year-2|title=The Year of the Dog - Celebrating Chinese New Year 2018|date=2018-02-16|work=EC Brighton|access-date=2018-11-13|language=en-US|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113075855/https://www.ecenglish.com/en/social/blog/brighton/2018/02/16/chinese-new-year-2|url-status=dead}}</ref> а вечерта пред новата година најчесто семејствата се собираат на заедничка вечера. Традиција е секое семејство да ја исчисти куќата, со што се исфрла лошото и се прави место да влезе добрата среќа. Обичај е да се украсат прозорците и вратите со фигури од црвена хартија. Меѓу другите традиционални активности е употребата на петарди како и давање пари во црвен [[плик]]. [[Податотека:Offerings to the Gods.jpg|thumb|right|Понуда за боговите.]] ==Кинески календар== [[Податотека:Chinese New Year decorations along New Bridge Road, Singapore - 20150215.jpg|thumb|Кинеска нова година во [[Сингапур]].]] [[Податотека:140201 Chinese New Year 2014 Kobe Chinatown Japan05s5.jpg|thumb|Кинеска нова година во [[Кобе]], Јапонија]] [[File:Year of the Rat.jpg|thumb|Кинеска нова година во Манчестер]] {{Главна|Кинески календар}} [[Месечево-сончев календар|Месечево-сончевиот]] кинески календар ја одредува месечевата нова година. Овој календар покрај Кина, го користат Кореја, Јапонија и Виетнам, иако понекогаш одредувањето на денот кој се слави како нова година меѓу овие земји може да се разликува, поради различните часовни појаси на главните градови од овие земји.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://chineseculture.about.com/od/chinesefestivals/a/ChineseNewYear.htm | title=The History of Chinese New Year | publisher=About.com | accessdate=8 February 2013 | author=Chiu, Lisa | archive-date=2013-03-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130320151929/http://chineseculture.about.com/od/chinesefestivals/a/ChineseNewYear.htm | url-status=dead }}</ref> ==Митологија== Според легендите, со кинеската нова година е поврзан митскиот ѕвер наречен [[Нијан]], кој јадел селани, а посебно мали деца. Еден ден селаните решиле да се скријат од ѕверот, само еден стар човек решил ноќта да остане во селото и да се освети на Нијан. Човекот ставил украси од црвена хартија и пукал со петарди. Кога селаните се вратиле наредниот ден, виделе дека ништо не било уништено, па помислиле дека старецот е всушност божество кое дошло да ги спаси, а потоа сфатиле дека Ниан се плаши од црвената боја и од гласните звуци. Кога дошол денот за прослава на новата година, селаните облекле црвени алишта, закачиле црвени фенери и црвени свитоци по прозорците и вратите, и фрлале петарди за да го исплашат Нијан. Од тогаш, Нијан не се појавил во селото повторно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ancient-origins.net/myths-legends-asia/origin-lunar-new-year-and-legend-nian-001289|title=The Origin of Lunar New Year and the legend of Nian|publisher=Ancient Origins|date=31 January 2014|accessdate=6 September 2015}}</ref> ==Прославување и обичаи== Во деновите пред новата година, задолжително е чистење на домот, со што се брка лошото, а се прави место за доброто. Некои ги преуредуваат домовите или ги кречат во црвено.<ref>Welch, Patricia Bjaaland, p. 9.</ref> Украсите се секогаш од хартија. Купувањето на нова облека и обувки се смета за симбол на нов почеток. Сечење на косата мора да се заврши претходно, затоа што сечење на косата за нова година се смета за лоша среќа. Се очекува од фирмите да ги исплатат сите долгови пред новата година, и обичај е да се испрати подарок и ориз на блиските соработници и членови на семејството. Во домовите на будистички или таоистички семејства, домашниот олтар и статуите се чистат, и се поставуваат украси, а старите украси се палат. Пред заедничката вечера се кажува молитва за благодарност. Конфуционистите се сеќаваат на предците на кои им оддаваат почит. За време на прославата, Кинезите подготвуваат различни гурмански специјалитети за семејството и гостите. Најголем настан е заедничката вечера, а јадењата кои се сервираат истовремено се сметаат за понуда за новата година. Вечерата е слична на христијанската вечера за Божик, или на пример американската вечера за Денот на благодарноста. По вечерата, некои семејства го посетуваат локалниот храм, го палат првиот инсенс за новата година, но многу семејства по вечерата имаат забава и одбројување на последните секунди до новата година. Петарди и други пиротехники се користат често, а надворешната врата не се отвора до наредното утро, при што се изведува ритуал наречен „отворање на вратата на среќата“.<ref>Welch, Patricia Bjaaland, p. 30.</ref> Сепак, во некои земји петардите се забранети. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *{{Ризница-ред}} [[Категорија:Кинеска култура|Нова година]] [[Категорија:Нова година]] [[Категорија:Државни празници во Кина]] [[Категорија:Празници во јануари]] [[Категорија:Празници во февруари]] 68in6g2oi1m8cmujmolg4if43pc7hef 0 964101 5630044 5629906 2026-09-19T16:16:49Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-50526-74|~2026-50526-74]]) и ја поврати преработката 5443378 на Bjankuloski06 5630044 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Димитар Гуштанов | портрет = Dimitar Gushtanov IMARO.JPG | px = 150п | опис = македонски револуционер | наставка = | роден-дата = {{роден на|||1876}} | роден-место = {{роден во|Крушево (Валовишко){{!}}Крушево}}, [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починал на|4|мај|1903}} | починал-место = [[Баница (Серско)|Баница]], [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] }} '''Димитар Атанасов Гуштанов''' ([[1876]] — [[4 мај]] [[1903]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Роден е во [[Крушево (Валовишко)|Крушево]], [[Валовишта|Валовишко]] (Демирхисарско), во патриотско учителско семејство. Учи во егзархиското класно училиште во [[Сер]] и во богословското училиште во [[Самоков (Бугарија)|Самоков]]. Некое време учителството во селото [[Старчишта]], Неврокопско. Подоцна заминува за [[Лозана]], [[Швајцарија]], каде што во 1898 година завршува право. Во 1898 година е учител во градот [[Кочани]]. Во 1899 година е назначен од [[Бугарската егзархија]] за главен учител на егзархиското класно училиште во [[Петрич]]. На таа должност останал до 1900 година. Уште во 1899 година се приклучува на [[ВМОРО]] и е избран за околиски раководител во градот. Под негово раководство во голем број села во Петричко се создадават комитети на организацијата. Во 1902 е назначен за директор на Серско педагошко училиште, но поради прогонот на османските власти, во септември преминува во илегала и се присоединува кон четата на [[Михаил Чаков]]. Станува нелегален член на Серскиот револуционерен комитет и од [[Гоце Делчев]] е поставен за инспектор на четите на ВМОРО во Серскиот револуционерен округ, а од февруари 1903 година е драмски војвода. Во март 1903 година учествува во извршувањето на атентатот на тунелот и мостот на реката [[Драматица]], на железничката линија [[Солун]] - [[Цариград]]. Гуштанов загинува заедно со [[Гоце Делчев]] во борба со турските аскер во селото [[Баница (Серско)|Баница]], Серско. Во Битката загинале и неговите четници Евстати Арнаутчето, Стефчо од [[Трлис]] и Конзулот од [[Волак]], а Георги Савеклијата е тешко повреден и уапсен од Турците . Гоце Делчев и Димитар Гуштанов се закопани во заедничка гробница. == Наводи == {{наводи}} {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гуштанов, Димитар}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Луѓе од Крушево (Валовишко)]] [[Категорија:Починати во Баница (Серско)]] 0cr27f8robf18ikuurmi8k5asjcodmh 5630045 5630044 2026-09-19T16:17:16Z Gurther 105215 5630045 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Димитар Гуштанов | портрет = Dimitar Gushtanov IMARO.JPG | px = 150п | опис = македонски револуционер | наставка = | роден-дата = {{роден на|||1876}} | роден-место = {{роден во|Крушево (Валовишко){{!}}Крушево}}, [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починал на|4|мај|1903}} | починал-место = [[Баница (Серско)|Баница]], [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] }} '''Димитар Атанасов Гуштанов''' ([[1876]] — [[4 мај]] [[1903]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, учесник во македонското револуционерно движење и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Роден е во [[Крушево (Валовишко)|Крушево]], [[Валовишта|Валовишко]] (Демирхисарско), во патриотско учителско семејство. Учи во егзархиското класно училиште во [[Сер]] и во богословското училиште во [[Самоков (Бугарија)|Самоков]]. Некое време учителството во селото [[Старчишта]], Неврокопско. Подоцна заминува за [[Лозана]], [[Швајцарија]], каде што во 1898 година завршува право. Во 1898 година е учител во градот [[Кочани]]. Во 1899 година е назначен од [[Бугарската егзархија]] за главен учител на егзархиското класно училиште во [[Петрич]]. На таа должност останал до 1900 година. Уште во 1899 година се приклучува на [[ВМОРО]] и е избран за околиски раководител во градот. Под негово раководство во голем број села во Петричко се создадават комитети на организацијата. Во 1902 е назначен за директор на Серско педагошко училиште, но поради прогонот на османските власти, во септември преминува во илегала и се присоединува кон четата на [[Михаил Чаков]]. Станува нелегален член на Серскиот револуционерен комитет и од [[Гоце Делчев]] е поставен за инспектор на четите на ВМОРО во Серскиот револуционерен округ, а од февруари 1903 година е драмски војвода. Во март 1903 година учествува во извршувањето на атентатот на тунелот и мостот на реката [[Драматица]], на железничката линија [[Солун]] - [[Цариград]]. Гуштанов загинува заедно со [[Гоце Делчев]] во борба со турските аскер во селото [[Баница (Серско)|Баница]], Серско. Во Битката загинале и неговите четници Евстати Арнаутчето, Стефчо од [[Трлис]] и Конзулот од [[Волак]], а Георги Савеклијата е тешко повреден и уапсен од Турците . Гоце Делчев и Димитар Гуштанов се закопани во заедничка гробница. == Наводи == {{наводи}} {{Дејци на МРО}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гуштанов, Димитар}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Луѓе од Крушево (Валовишко)]] [[Категорија:Починати во Баница (Серско)]] b9eprtqsvhocifkijfaue6eu2wh8ddw 0 971795 5630072 5549677 2026-09-19T18:28:01Z Gurther 105215 5630072 wikitext text/x-wiki {{other uses}} {{Infobox military person |name= Алкибијад <br/> Ἀλκιβιάδης &nbsp; ''Alkibiádēs'' |image= Податотека:Bust Alcibiades Musei Capitolini MC1160.jpg |caption= Alcibiades |allegiance= [[Атина]]<br />(415–412 п.н.е. [[Спарта]]) <br />(412–411 п.н.е. [[Персија]]) |rank= [[Генерал]] ([[Стратег|Strategos]]) |commands= |nickname= |birth_date= |death_date= |birth_place= [[Атина]], [[Грција]] (450 п.н.е.) |death_place= [[Фригија]] (404 п.н.е.) |laterwork=|battles= [[Битката кај Абидос]] (410 п.н.е.)<br /> [[Битката кај Кизик]] (410 п.н.е.)<br /> [[Опсадата на Бизантиум]] (408 п.н.е.) }} '''Алкибијад''' ([[старогрчки јазик|грчки]]: Ἀλκιβιάδης Κλεινίου Σκαμβωνίδης; 450 г. [[п.н.е.]] [[Атина]] - 404 г. [[п.н.е.]] [[Фригија]]) бил истакнат атински државник, оратор и генерал. Тој бил последен член и претставник на познатото аристократско семејство, [[Алкемениди]]. Алкибијад одиграл голема улога во развојот на настаните во текот на [[Пелопонески војни|Пелопонеските војни (431-404 п.н.е.)]]. Во неколку наврати ја променил политичката приврзаност и стратегија. Во неговата родна [[Атина]] во последните децении на [[5 век п.н.е.|V век п.н.е.]] тој се залагал за агресивна надворешна политика а бил и истакнат поборник за остварување на [[Сицилиска експедиција|Сицилиската експедиција]], но откако неговите политички противници против него поднеле обвинение за сквернавење, успеале да го одтргнат од политичката сцена во Атина. Тој во 415 г. [[п.н.е.]] преминал во [[Спарта]] каде што служел како стратегиски советник, предложувајќи неколку напади насочени кон [[Атина]]. Но и во [[Спарта]] стекнал политички непријатели и во 412 г. [[п.н.е.]] бил приморан да ја напушти и да пребега во [[Персија]]. Таму служел како советник на [[сатрап]]от [[Тисаферн]] сè додека неговите политички приврзаници не го повикале назад во [[Атина]] каде што повторно бил назначен за Атински генерал (стратег), но по неколку години на неговите политички противници им успеало по вторпат да го протераат од [[Атина]]. Алкибијад се служел со невообичаени воени тактики, најчесто ги добивал градовите по пат на предавство, подкуп или преговори отколку со опсада. Но неговиот талент на многупати се покажал како вреден за почит и корисен на било кој [[Град-држава|полис]] или држава која го имала во своја служба. Но неговата склоност да си создава моќни непријатели не дозволувала тој да остане на висока позиција подолго време. === Рани години === Алкибијад е роден во [[Атина]], во познато аристократско семејство. Неговата мајка Дејномаха била братучетка на [[Перикле]] а неговиот дедо, со исто име - Алкибијад, бил пријател на [[Клејстен]] - познатиот реформатор од доцниот VI век п.н.е и на [[Милтијад]] - херојот од [[Маратонска битка|Маратинската битка]]. По смртта на неговиот татко Клиниј во [[Битката кај Коронеја]] (447 п.н.е.) негов старател станал [[Перикле]]. Според [[Плутарх]], Алкибијад бил многу вешт оратор, надарен со различни способности и од природата и од околностите. Тој имал неколку познати учители, меѓу кои и [[Сократ]].<ref>„Beleške“, во: Erazmo Roterdamski, ''Pohvala ludosti''. Beograd: Rad, 2016, стр. 122.</ref> Алкибијад учествувал во [[Битката кај Потидаја]] (432 п.н.е.) каде што [[Сократ]] му го спасил животот. Тој бил многу приврзан со [[Сократ]] и според [[Плутарх]], тој имал голема страхопочит кон него и ги презирал другите негови љубовници. Неговата блискост со [[Сократ]] се должи на тоа што тој бил единствената личност која успеала да поттикне сериозност во младиот амбициозен Алкибијад. Од прво изгледало дека тој ќе успее да го скроти Алкибијад и неговата немирна природа да ја претвори во послушност и служба на државните интереси, достојно за неговите познати предци. Но како што времето минувало, Алкибијад со неговата горделивост почнал на [[Сократ]] да гледа како личност која ги попречува неговите животни задоволства, па затоа тие тргнале по различни патишта. Алкибијд бил оженет со [[Хипарета]], со која имал две деца. === Политичка кариера === Иако идеолошки и политички идеали и принципи не биле една од неговите карактерни одлики, сепак Алкибијад се решил да се стави во улога на демократски водач, и да го стави народното сообрание во негова служба. Алкибијад за првпат се издигнал на висока позиција кога почнал да пропагира поагресивна надворешна политика по потпишувањето на [[Пелопонески војни|Мирот на Никија]] во 421 г. п.н.е. за кој во [[Пелопонески војни|Пелопонеските војни]] по една декада војување двете страни се согласиле и обврзале на одржување на мир помеѓу нив во наредните 50 години. По повод потпишувањето на овој мир, Алкибијад изјавил дека тие "години" најверојатно ќе потраат само неколку месеци. Алкибијад и покрај противењето на неговиот политички соперник [[Никија]], предводник на Аристократската струја во [[Атина]], успеал да го убеди сообранието да склучи договор со [[Град-држава|полисот]] [[Аргос]] на [[Пелопонез]], вечен непријател на [[Спарта]], што за [[Спарта]] значело нова провокација. Во 418 п.н.е. се одиграла најголемата копнена битка во [[Пелопонески војни|Пелопонеските војни]], [[Битката кај Мантинеја]] во која [[Спарта]] излегла како победник против сојузниците [[Атина]] и [[Аргос]]. 416 п.н.е. Атина пратила флота за опсада на островот [[Мелос]] откако неговите жители одбиле да се приклучат на [[Делоски морски сојуз|Делоскиот морски сојуз]], и градот бил приморан да се предаде. Народното сообрание изгласало да се изврши погубување на сите машки воени заробеници, а жените и децата да се дадат во ропство, а [[Мелос]] да биде повторно населен со Атински колонисти. ===== Сицилиска Експедиција ===== Следната година, пратеници од градот [[Сегеста]] на [[Сицилија]] пристигнале во [[Атина]] да побараат воена помош во нивната борба притив најмоќниот град на островот - [[Сиракуза]]. Грчките градови во [[Сицилија]] биле дел од големата мрежа на грчки колонии во [[Средоземје]]то формирани во раното [[железно доба]]. Околу 415&nbsp;г. п.н.е. [[Сиракуза]] која пак била [[Дорци|Дорска колонија]], се обидувала да го прошири нејзиното влијание на другите градови во [[Сицилија]], што значело дека доколку таа добие супрематија на [[Сицилија]], и [[Спарта]] ќе ја има нивната наклонетост. Покрај фактот што [[Сиракуза]] била сојузник на [[Спарта]], на [[Атина]] и била неопходна поддршка од надвор за самиот нејзин опстанок. За разлика од течението на реката [[Еурота]] која во [[Спарта]] обезбедувала плодни региони, [[Атика]] подолго време се соочувала до недостаток на вегетација и плодно земјиште, поради што тамошното население во урбанизирана средина се соочувало со сериозни недостатоци на многу производи. Основни производни дејности биле виното и маслинките кои заедно со грнчарските производи биле користени во надворешната трговија, на источното [[Средоземје]]. Воспоставувањето на нови колонии на плодни региони или стекнување зависност од веќе постоечките, било од големо значење. А [[Сицилија]] под доминација на [[Сиракуза]] во ова време била една од главните извозници на жито во Грчкиот свет. Со [[Сицилиска Експедиција|Сицилиската експедиција]] Алкибијад согледувајќи ја ваквата можност, го изнесол предлогот пред Атинското сообрание, убедувајќи го во поволностите и придобивките од ваквиот подфат. Пролетта 415 г. п.н.е. советит изгласал да се испрати Атинска флота, под здружена команда на Алкибијад и неговиот стар политички непријател [[Никија]]. Но една ноќ за време на подготовките за експедицијата, во Атина се случил скандал откако Атињаните ги посведочиле резултатите од сквернавење на статуите на богот [[Хермес]], во кое сите [[Херма|херми]] биле вандализирани. Атињаните не само што сметале дека ваквиот акт ја осудува на целосна пропаст Сицилиската експедиција, туку и за негов поттикнувач го обвиниле Алкибијад и неговите пријатели. Судењето било одложено, па Алкибијад со Атинската флота тргнал на [[Сицилиската експедиција]] од пристаништето Пиреј, a неговите противници успеале да го осудат во отсуство за сквернавење на хермите и [[богохулство]] за време на Елеузинските мистерии, и испратат пратеници кои ќе го повикаат назад во Атина да се појави заради спроведување на смртна казна. ===== Пребегнување во Спарта и Персија ===== Тогаш Алкибијад наместо во [[Атина]], заминал пред спартанскиот совет. Иако на почеток, спартанците го дочекале со недоверба, тој успеал да ги убеди во неговите искрени намери и неговиот план за пораз на [[Атина]]. Со голем напор, Алкибијад го променил имиџот од човек кој ужива во земските задоволства и доживеал трансформација налик на Спартијат. Одел босоног и со груба наметка, дури и уживал во истата т.н. "црна супа" направена од крв, сол и оцет познат специјалитет на спартанската војска. Во врска со случувањата на [[Сицилија]], Алкибијад дал предлог [[Спарта]] да испрати помошни одреди на [[Сиракуза]]. Во меѓувреме [[Никија]] поставил опсада на [[Сиракуза]] и од копно и од море, но откако спартанците испратиле засилување, работите тргнале во лоша насока за [[Атина]] и била донесена одлука за повлекување. Но Атинската флота била заробена во заливот на пристаништето и единствена опција била испловување на копно. Откако атињаните ги напуштиле бродовите, непријателската војска ги запалила Атинските бродови. Преостанатата 40.000на војска се повлекла во внатрешноста на островот, мртвите останале непогребани а ранетите и болните оставени на секаква немилост. Уморни од глад и жед, армијата се поделила на два два дела, еден предводен од [[Никија]] а друг од Демостен. Демостен со еден дел од војската бил нападнат и принуден да се предаде а [[Никија]] со другиот дел од војската во потрага по вода пристигнале до реката Асинаро, во која многу војници загинале заради нередот кој настанал во обид да се измијат и напијат вода, а од другата страна на брегот ги дочекала војска од [[Сиракуза]], и биле принудени да се предадат. Така завршила [[Сицилиска експедиција|Сицилиската експедиција]] во 413 г. п.н.е. Алкибијад, во [[Спарта]] успеал да ја заведе жената на спартанскиот [[басилеј]] [[Агис II]] додека тој бил отсутен во војна, дури јавно говорел дека детето кое таа го носи и кое еден ден ќе седне на престолот, е негово. Откако добил закани по неговиот живот, Алкибијад пребегал во Персија, во служба на Персискиот [[сатрап]] [[Тисаферн]], и овој пат се трансформирал во брилијантен персиски дворјанин. По кратка служба бил повторно повикан во [[Атина]]. Иако исходот од војната веќе бил очигледен, поради катастрофалниот пораз кај [[Сиракуза]], [[Атина]] повеќе не можела да се бори со исто темпо. Последниот удар го дибила во поморската [[Битката кај Ајгоспотами|битка кај Ајгоспотами]] во 405 г. п.н.е. каде Спартанската флота под команда на [[Лисандар]] ги уништила преостанатите Атински морски сили, поставувајќи опсада на градот по копно и по море, и без достава на храна. Војната била завршена, а Спарта станала [[Хегемонија|хегемон]] на Грција, сè додека во 371 година, во [[Битката кај Леуктра]], [[теба]]нскиот генерал [[Епајменонда]] не ставил крај на Спартанската хегемонија. === Подоцнежни години и смрт === По поразот во [[Битката кај Ајгоспотами]] 405 г. п.н.е., Алкибијад го преминал [[Дарданели|Хелеспонт]] и побарал засолниште во [[Фригија]]. Многу работи околу неговата смрт се неразјаснети, поради контрадикторност во историските извори. Според [[Плутарх]]: '' "[[Лисандар]] испратил пратеник до [[Фарнабаз]] кој потоа го пратил неговиот брат во [[Фригија]] каде што Алкибијад живеел со неговата љубовница, Тимандра. Во 404 г. п.н.е. подготвувајќи се да оди во Персискиот дворец, неговото живеалиште било опкружено и запалено. Не гледајќи можност да избега, ги нападнал неговите убијци со нож во раката, но бил убиен со дожд од стрели."'' Во [[Стара Грција]], Алкибијад бил поделена политичка фигура. [[Тукидид]] смета дека Алкибијад бил необично амбициозен, и ја предложил [[Сицилиска Експедиција|Сицилиската експедиција]] со цел да се стекне со слава, богатство и подобра репутација, но и покрај неговата претерана амбициозност, не го обвинува за ситуацијата во која се нашла [[Атина]] во текот на [[Пелопонески војни|Пелопонеските војни]]. [[Плутарх]] го гледа како брилијантен карактер со голема смелост за големи потфати. [[Демостен]] за Алкибијад вели дека неговите постапки биле одлика на неговиот патриотски дух и во името на демократијата. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Луѓе од Атина]] [[Категорија:Старогрчки државници]] [[Категорија:Старогрчки војсководачи]] [[Категорија:Натпреварувачи на Античките олимписки игри]] mqe6vcn7xrukdf353r681y68i7gprw6 0 973467 5630028 5608775 2026-09-19T14:53:00Z Carshalton 30527 /* Менаџери и вршители на должноста */ 5630028 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #001c58 | clubname = Тотенхем Хотспар| | image = [[Податотека:Tottenham Hotspur.png|100px]] | fullname = Фудбалски клуб Тотенхем Хотспар| | founded = [[1882]] како ''Хотспар ФК''| | nickname = ''Спарс'' и ''Петли'' | | ground = [[Стадион Вембли]] | | capacity = 90.000 | | owner = Еник Груп| | chrtitle = Претседател | | chairman = {{flagsport|ENG}} [[Даниел Леви]] | manager = {{flagsport|CRO}} [[Игор Тудор]]| | mgrtitle = Менаџер | | league = [[Премиер лига]] | | season = [[Премиер лига на Англија 2018-2019|2018–19]] | position = Премиер Лига, 4. место | | website = http://www.tottenhamhotspur.com/ | current = ФК Тотенхем Хотспар сезона 2018–2019 | titles = 24 | domestic_competitions = [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Прва Дивизија]]/[[Премиер лига на Англија|Премиер лига]] : '''2''' <br> {{Трофеј-Англија (Премиер лига)}}{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}}<br> [[ФА Куп]] : '''8''' <br> {{Трофеј-ФА куп}}{{Трофеј-ФА куп}}{{Трофеј-ФА куп}}{{Трофеј-ФА куп}}{{Трофеј-ФА куп}}{{Трофеј-ФА куп}}{{Трофеј-ФА куп}}{{Трофеј-ФА куп}}<br> [[Лига куп на Англија|Лига куп]] : '''4''' <br> {{Трофеј-Англија (Лига куп)}}{{Трофеј-Англија (Лига куп)}}{{Трофеј-Англија (Лига куп)}}{{Трофеј-Англија (Лига куп)}}<br> [[ФА Комјунити Шилд]] : '''7''' <br> {{Трофеј-Комјунити Шилд}}{{Трофеј-Комјунити Шилд}}{{Трофеј-Комјунити Шилд}}{{Трофеј-Комјунити Шилд}}{{Трофеј-Комјунити Шилд}}{{Трофеј-Комјунити Шилд}}{{Трофеј-Комјунити Шилд}}<br> | international_competitions = [[УЕФА Куп на победниците на куповите|КПК]] : '''1''' <br> {{Трофеј-КПК}}<br> [[Куп на УЕФА]]/[[УЕФА Лига Европа]] : '''2''' <br> {{Трофеј-Куп на УЕФА}}{{Трофеј-Куп на УЕФА}}<br> | pattern_la1 = _tottenham2223H | pattern_b1 = _tottenham2223H | pattern_ra1 = _tottenham2223H | pattern_sh1 = _tottenham2223H | pattern_so1 = _tottenham2223Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 00164D | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _tottenham2223a | pattern_b2 = _tottenham2223a | pattern_ra2 = _tottenham2223a | pattern_sh2 = _tottenham2223a | pattern_so2 = _tottenham2223a | leftarm2 = 000000 | body2 = 5145DD | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = C0FF60 | pattern_la3 = _tottenham2223t1 | pattern_b3 = _tottenham2223t1 | pattern_ra3 = _tottenham2223t1 | pattern_sh3 = _tottenham2223t1 | pattern_so3 = _tottenham2223t1l | leftarm3 = 4CB2D2 | body3 = 4CB2D2 | rightarm3 = 4CB2D2 | shorts3 = 4CB2D2 | socks3 = 4CB2D2 }} [[Податотека:Tottenham Hotspur Stadium South Stand.jpg|300px|мини|ФК Тотенхем Хотспар своите домашни натпревари ги игра на стадионот [[Стадион Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]]]] '''Фудбалски клуб Тотенхем Хотспар''', познат и како '''Спарс''', е [[Англија|англиски]] [[фудбал]]ски клуб со седиште во [[Тотенхем]], [[Лондон]], кој игра во [[Премиер лига]]та. Својте домашни натпревари клубот ги игра на [[Стадион Тотенхем Хотспар|Стадионот Тотенхем Хотспар]], кој бил изграден на местото на стариот стадион [[Вајт Харт Лејн]] кој бил срушен во 2017 година. Основан во 1882 година, Тотенхем го освоил [[ФА Куп]]от за првпат во [[1901]] година, што го прави единствениот [[Нон-Лига]]шки клуб од самото формирање на [[фудбалска лига|фудбалската лига]], кој успеал да го стори тоа. Тотенхем бил првиот клуб во 20-от век кој успеал да постигне Дабл Кап (Double Cup) откако во сезоната 1960-1961 тимот ги освоил [[ФА Куп|ФА]] и [[Лига куп|Лига]] купот. По успешната одбрана на ФА Купот во 1962 година, во 1963 година станал првиот британски клуб кој успеал да освои европски трофеј во клупска конкуренција организирана од [[УЕФА]] - освојувајќи го [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Купот на победниците на куповите]].<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/3757030.stm|title=Tottenham legend Nicholson dies|publisher=BBC Sport |date=23 October 2004|accessdate=17 August 2010}}</ref> Во 1967 година го освоиле ФА Купот по третпат во 60-тите. Во 1970-тите Тотенхем го освои [[Лига куп]]от во два наврати и бил прв победник на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] во 1972 година, со што станал првиот британски клуб кој успеал да освои два различни големи европски трофеи. Во 1980-тите Спарс освоиле неколку трофеи: [[ФА Куп]]от двапати, [[ФА Комјунити Шилд]] и [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]]. Во 1990-тите клубот го освоил ФА и Лига Купот. Кога тимот го освоил својот последен трофеј, Лига купот во 2008 година, тоа значело дека тие освоиле некој трофеј во секоја една од последните шест децении - достигнување изедначено само со [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]. Латинското [[мото]] на клубот е ''Audere EST Facere'' (превод: "Да се осмели е да се направи"), а нивниот [[амблем]] е [[петел]]от кој стои врз фудбалска топка. Клубот има долгогодишно соперништво со блиските соседи [[Арсенал ФК|Арсенал]]. Натпреварите меѓу двете екипи се познати како [[Северно Лондонско дерби]]. ==Играчи== ===Моментален состав=== {{fs start/Tottenham Hotspur}} {{fs player|no=1|nat=FRA|pos=GK|name=[[Иго Лорис]] {{Капитен}} }} {{fs player|no=2|nat=IRL|pos=DF|name=[[Мат Дохерти]]}} {{fs player|no=3|nat=ESP|pos=DF|name=[[Серхио Регилон]]}} {{fs player|no=4|nat=ARG|pos=DF|name=[[Кристијан Ромеро (фудбалер 1998)|Кристијан Ромеро]]}} {{fs player|no=5|nat=DEN|pos=MF|name=[[Пјер-Емил Хојбјерг]]}} {{fs player|no=6|nat=COL|pos=DF|name=[[Давинсон Санчес]]}} {{fs player|no=7|nat=KOR|pos=FW|name=[[Сон Хеунг-мин]]}} {{fs player|no=8|nat=ENG|pos=MF|name=[[Хари Винкс]]}} {{fs player|no=10|nat=ENG|pos=FW|name=[[Хари Кејн]]}} {{fs player|no=12|nat=BRA|pos=DF|name=[[Емерсон Ројал]]}} {{fs player|no=14|nat=WAL|pos=DF|name=[[Џо Родон]]}} {{fs player|no=15|nat=ENG|pos=MF|name=[[Ерик Дајер]]}} {{fs mid/Tottenham Hotspur}} {{fs player|no=19|nat=ENG|pos=MF|name=[[Рајан Сесењон]]}} {{fs player|no=21|nat=SWE|pos=MF|name=[[Дејан Кулушевски]]}} {{fs player|no=22|nat=ITA|pos=GK|name=[[Пјерлујџи Голини]]}} {{fs player|no=23|nat=NED|pos=MF|name=[[Стивен Бергвајн]]}} {{fs player|no=25|nat=ENG|pos=DF|name=[[Џафет Танганга]]}} {{fs player|no=27|nat=BRA|pos=MF|name=[[Лукас Моура]]}} {{fs player|no=29|nat=ENG|pos=MF|name=[[Оливер Скип]]}} {{fs player|no=30|nat=URU|pos=MF|name=[[Родриго Бентанкур]]}} {{fs player|no=33|nat=WAL|pos=DF|name=[[Бен Дејвис]]}} {{fs player|no=40|nat=ENG|pos=GK|name=[[Брендон Остин]]}} {{fs player|no=41|nat=ENG|pos=GK|name=[[Алфи Вајтман]]}} {{fs end}} ==Менаџери== ===Менаџери и вршители на должноста=== *''(ВД)'' – Вршител на должноста *''(ТПТ)'' – Тренери на првиот тим [[File:Dnepr-Hajduk (1).jpg|thumb|[[Игор Тудор]], моментален менаџер на клубот.]] {| |- |valign="top"| * 1898 {{знамеикона|ENG}} [[Франк Бретел]] * 1899 {{знамеикона|SCO}} [[Џон Камерон (фудбалер)|Џон Камерон]] * 1907 {{знамеикона|ENG}} [[Фред Киркхем (фудбалер)|Фред Киркхем]] * 1912 {{знамеикона|SCO}} [[Питер МекВилијам]] * 1927 {{знамеикона|ENG}} [[Били Минтер]] * 1930 {{знамеикона|ENG}} [[Перси Смит (фудбалер)|Перси Смит]] * 1935 {{знамеикона|ENG}} [[Воли Хардинџ]] ''(ВД)'' * 1935 {{знамеикона|ENG}} [[Џек Тресејдерн]] * 1938 {{знамеикона|SCO}} [[Питер МекВилијам]] * 1942 {{знамеикона|ENG}} [[Артур Тарнер (фудбал)|Артур Тарнер]] * 1946 {{знамеикона|ENG}} [[Џо Хјулм]] * 1949 {{знамеикона|ENG}} [[Артур Роув]] * 1955 {{знамеикона|ENG}} [[Џими Андерсон (фудбалер)|Џими Андерсон]] * 1958 {{знамеикона|ENG}} [[Бил Николсон (фудбалер)|Бил Николсон]] |valign="top"| * 1974 {{знамеикона|NIR}} [[Тери Нил]] * 1976 {{знамеикона|ENG}} [[Кит Баркиншо]] * 1984 {{знамеикона|ENG}} [[Питер Шривис]] * 1986 {{знамеикона|ENG}} [[Дејвид Плат]] * 1987 {{знамеикона|ENG}} [[Тревор Хартли]] и [[Даг Ливермор]] ''(ВД)'' * 1987 {{знамеикона|ENG}} [[Тери Венејблс]] * 1991 {{знамеикона|ENG}} [[Питер Шривис]] * 1992 {{знамеикона|ENG}} [[Даг Ливермор]] и {{знамеикона|ENG}} [[Реј Клеменс]] ''(ТПТ)'' * 1993 {{знамеикона|ARG}} [[Освалдо Ардилес]] * 1994 {{знамеикона|ENG}} [[Стив Периман]] ''(ВД)'' * 1994 {{знамеикона|ENG}} [[Гери Френсис]] * 1997 {{знамеикона|IRL}} [[Крис Хјутон]] ''(ВД)'' * 1997 {{знамеикона|SUI}} [[Кристијан Грос]] * 1998 {{знамеикона|ENG}} [[Дејвид Плат]] ''(ВД)'' |valign="top"| * 1998 {{знамеикона|SCO}} [[Џорџ Греам (фудбалер)|Џорџ Греам]] * 2001 {{знамеикона|ENG}} [[Дејвид Плат]] ''(ВД)'' * 2001 {{знамеикона|ENG}} [[Глен Ходл]] * 2003 {{знамеикона|ENG}} [[Дејвид Плат]] ''(ВД)'' * 2004 {{знамеикона|FRA}} [[Жак Сантини]] * 2004 {{знамеикона|NLD}} [[Мартин Јол]] * 2007 {{знамеикона|ENG}} [[Клајв Ален]] ''(ВД)'' * 2007 {{знамеикона|ESP}} [[Хуанде Рамос]] * 2008 {{знамеикона|ENG}} [[Хари Реднап]] * 2012 {{знамеикона|POR}} [[Андре Виљаш Боаш]] * 2013 {{знамеикона|ENG}} [[Тим Шервуд]] * 2014 {{знамеикона|ARG}} [[Маурисио Почетино]] * 2019 {{знамеикона|POR}} [[Жозе Мурињо]] * 2021 {{знамеикона|ENG}} [[Рајан Мејсон]] ''(ВД)'' |valign="top"| * 2021 {{знамеикона|POR}} [[Нуно Еспирито Санто]] * 2021 {{знамеикона|ITA}} [[Антонио Конте]] * 2023 {{знамеикона|ITA}} [[Кристијан Стелини]] ''(ВД)'' * 2023 {{знамеикона|ENG}} [[Рајан Мејсон]] ''(ВД)'' * 2023 {{знамеикона|AUS}} [[Анге Постекоглу]] * 2025 {{знамеикона|DEN}} [[Томас Франк]] * 2026 {{знамеикона|CRO}} [[Игор Тудор]] ''(ВД)'' * 2026 {{знамеикона|ITA}} [[Роберто Де Ѕерби]] |} == Раководство на Тимот == {|class="toccolours" |- ! style="background:silver;"|Улога ! style="background:silver;"|Име |- |Тренер||{{знамеикона|ITA}} [[Антонио Конте]] |- |Помошен Тренер||{{знамеикона|ESP}} Хесус Перес |- |Тренер на Првиот Тим||{{знамеикона|ENG}} [[Мигел Д'Агостино]] |- |Фитнес Тренер на Првиот Тим||{{знамеикона|ENG}} [[Нејтан Гардинер]] |- |Тренер на Голмани||{{знамеикона|ESP}} [[Тони Хименес]] |- |Тренер на Напаѓачи||{{знамеикона|ENG}} [[Лес Фердинанд]] |- |Главен Физиотерапефт||{{знамеикона|NZL}} [[Џов Скот]] |- |Главен Скаут||{{знамеикона|POR}} [[Даниел Суса]] |} == Титули == === Домашни === *[[Прва Дивизија|Шампиони на Англија]]: 1950–51, 1960–61 *[[ФА Куп]]: 1901, 1921, 1961, 1962, 1967, 1981, 1982, 1991 *[[Лига куп]]: 1971, 1973, 1999, 2008 *[[ФА Комјунити Шилд]]: 1921, 1951, 1961, 1962 и три поделени (1967, 1981, 1991) === Европски === * [[Куп на УЕФА]]: 1972, 1984 * [[Куп на Победниците на Куповите]]: 1963 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} * [http://www.tottenhamhotspur.com/ TottenhamHotspur.com] Official club website * {{Facebook|TottenhamHotspur}} * {{Twitter|SpursOfficial}} * [http://www.premierleague.com/page/tottenham-hotspur/ Tottenham Hotspur] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111128010907/http://www.premierleague.com/page/tottenham-hotspur |date=2011-11-28 }} на [[Премиер лига]] official website * [http://www.skysports.com/football/teams/tottenhamhotspur Tottenham Hotspur News – Sky Sports] * [http://www.spursladies.co.uk/ Tottenham Hotspur Ladies] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170507192402/http://www.spursladies.co.uk/ |date=2017-05-07 }} Official ladies club website * [http://www.tottenhamtrust.com/ Supporters' Trust] * [http://www.spurscanada.ca/ Spurs Canada] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120511194640/http://spurscanada.ca/ |date=2012-05-11 }} * [http://www.tottenhambrasil.com.br/ Tottenham Hotspur Brasil] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131227073148/http://tottenhambrasil.com.br/ |date=2013-12-27 }} * [http://www.spurs.ch/ Tottenham Hotspur Switzerland] * [http://www.spurshistory.com/index.html Spurs history 1882–1921] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200123235829/http://www.spurshistory.com/index.html |date=2020-01-23 }} * [http://www.timesonline.co.uk/tol/system/topicRoot/Tottenham_Hotspur/ Timesonline archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100531025016/http://www.timesonline.co.uk/tol/system/topicRoot/Tottenham_Hotspur/ |date=2010-05-31 }} {{Тимови од Премиер лига}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Англија|Т]] [[Категорија:Тотенхем ФК| ]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Лондон]] [[Категорија:Освојувачи на Лига Куп]] [[Категорија:Освојувачи на ФА Куп]] [[Категорија:Учесници во лига Европа во сезона 2011-2012]] 2igqmv4jge5t7bt08eie9sfcsqf9ryh 3 1059049 5630120 2818677 2026-09-20T05:18:59Z QueerEcofeminist 73090 QueerEcofeminist ја премести страницата [[Разговор со корисник:Selvakumar mallar]] на [[Разговор со корисник:Selvakumar Pandian]]: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/Selvakumar mallar|Selvakumar mallar]]“ во „[[Special:CentralAuth/Selvakumar Pandian|Selvakumar Pandian]]“ 2818677 wikitext text/x-wiki {{Добредојде}} --[[User:Kolega2357-Bot|Kolega2357-Bot]] <small>([[User talk:Kolega2357-Bot|разговор]])</small> 01:32, 11 декември 2012 (CET) fyxozva2srjpwptwuv0qhvkepw5dzyc 0 1103439 5630125 5521267 2026-09-20T07:52:57Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Annapurna_I_ABC_Morning.jpg]] со [[File:Annapurna_South_ABC_Morning.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Annapurna I is further 5630125 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Анапурна | photo = Annapurna South ABC Morning.jpg | photo_caption = Поглед кон Анапурна | elevation_m = 8091 | parent_peak = [[Чо Оју]] | elevation_ref = <br /><small>[[Список на највисоки планини|10-то место]]</small> | prominence_m = 2984 | prominence_ref = <ref>{{cite peakbagger|pid=10621|title=Annapurna|accessdate=2009-01-12}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html |title=Nepal/Sikkim/Bhutan Ultra-Prominences |publisher=peaklist.org |accessdate=2009-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081225145550/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html |archivedate=2008-12-25 |url-status=live }}</ref><br /><small>[[Список на врвови по истакнатост|94-то место]]</small> | listing = [[Осумилјадник]]<br />[[Ултра истакнат врв|Ултра]] | location = | range = [[Хималаи]] | map = | region = | map_caption = | label_position = right | lat_d = 28 | lat_m = 35 | lat_s = 46 | lat_NS = N | long_d= 83 | long_m= 49 | long_s= 13 | long_EW= E | coordinates_ref = | first_ascent = 3 јуни 1950<br />[[Маурис Херцог]] и [[Луис Лашенал]] | easiest_route = снег/качување по мраз }} '''Анапурна''' ([[санскрит]], Непалски: अन्नपूर्णा) — низа од [[Планина|планински]] врвови во [[Непал]] на венецот [[Хималаи]], од кои највисокиот, ''Анапурна I'', претставува еден од четиринаесетте планински врвови повисоки од 8000 метри, и со висина од 8091 метар е десеттата највисока планина на светот. Сместена е источно од големиот кањон на реката Кали Гандаки, кој го дели од масивот [[Даулагири]]. अन्नपूर्णा ''Annapūrṇā'' е [[санскрит]]ски поим со значење „исполнета со храна“, но почесто се преведува како „Божицата на жетвата“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://climbing.about.com/od/8000metermountains/a/AnnapurnaFacts.htm |title=Annapurna — 10th Highest Mountain in the World<!-- Bot generated title --> |accessdate=2014-02-14 |archive-date=2011-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807101021/http://climbing.about.com/od/8000metermountains/a/AnnapurnaFacts.htm |url-status=dead }}</ref> Во [[Хиндуизам|Хиндуизмот]], Анапурна е божица на плодноста и [[земјоделство]]то. == Македонско искачување == Прв [[Македонец]] којшто се искачил на Анапурна е [[Сашко Кедев]], на [[15 април]] [[2023|2023 година]]. ==Поврзано== *[[Тиличо (езеро)|Тиличо]] *[[Монт Еверест]] *[[Даулагири]] == Наводи == {{наводи}} {{Осумилјадници}} [[Категорија:Планини во Непал]] [[Категорија:Осумилјадници]] hi2b5m2njd8ndrvsvw839t359hb8ecg 0 1113499 5630221 5613128 2026-09-20T11:51:26Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630221 wikitext text/x-wiki [[Податотека:M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|мини|280п|Пример за спирална галаксија — [[Вртимушка (галаксија)|Вртимушка]] (Месје 101 или NGC 5457)]] '''Спирална глаксија''' — [[морфолошка класификација на галаксиите|одреден вид]] на [[галаксија]] првично опишана од страна на [[Едвин Хабл]] во неговото дело „Во светот на маглините“ (''The Realm of the Nebulae'') од 1936 г.<ref>{{Наведена книга |last=Hubble |first=E. P. |authorlink=Edwin Hubble |title=The Realm of the Nebulae |url=https://archive.org/details/realmofnebulae0000hubb_m7l3 |year=1936 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn= 0-300-02500-9}}</ref> и како таква е дел од [[Хаблова шема|Хабловата шема]]. Спиралните галаксии се состојат од рамен вртежен [[диск (галаксија)|диск]] кој содржи [[ѕвезда|ѕвезди]], [[меѓуѕвездена средина|гас и прашина]] и централен збир од ѕвезди познат под името [[испакнатост (астрономија)|испакнатост]]. Овие се опколени се многу послаб [[галактички ореол|ореол]] од ѕвезди, кои претежно се групирани во [[ѕвездено јато|ѕвездени јата]]. Спиралните галаксии се именувани според спиралните структури кои се протегаат од средиштето на дискот. Спиралните краци се места во кои се создаваат ѕвездите и се посветли за разлика од останатите делови на дискот поради младите жешки [[OB-ѕвезда|OB-ѕвезди]]. Скоро две третини од сите спирални галаксии кои се набљудувани поседуваат и дополнителен придружник во облик на пречка,<ref name="mihalas1968">{{Наведена книга| author=D. Mihalas | year=1968 | title=Galactic Astronomy | publisher=W. H. Freeman | isbn=978-0-7167-0326-6}}</ref> кој се протега од средиштето на испакнатоста од самите почетоци на спиралните краци. Бројот на спирални глаксии со пречки во однос на бројот на спирални галксии кај кои нема пречки се менувал низ историјата на универзумот, односно пред 8 милијарди години само 10% поседувале придружник, околу 25 % пред 2,5 милијарди години, и во мометов околу две третини.<ref>{{наведени вести |url= http://www.sciencedaily.com/releases/2014/01/140116085103.htm |title= Hubble and Galaxy Zoo Find Bars and Baby Galaxies Don't Mix |date= 16 January 2014 |publisher= Science Daily }}</ref> Нашата галаксија [[Млечен Пат]] од неодамна е потврдено дека е галлаксија која поседува придружник, иако самиот придружник мошне тешко се забележува од нашата местоположба во галактичкиот диск.<ref>[http://www.sciamdigital.com/index.cfm?fa=Products.ViewIssuePreview&ARTICLEID_CHAR=3BC08F0C-2B35-221B-67A9F2AE04AFC79A Ripples in a Galactic Pond], Scientific American, October 2005</ref> Најубедливиот доказ за постоењето на придружникот е оној добиен од неодамнешното набљудување извршено од [[вселенски телескоп|вселенскиот телескоп]] „[[Спицер (вселенски телескоп)|Спицер]]“, на ѕвезди од галактичкото средиште.<ref>{{Наведено списание |date=September 2005 | title=First GLIMPSE Results on the Stellar Structure of the Galaxy |arxiv=astro-ph/0508325 |bibcode = 2005ApJ...630L.149B | journal=The [[Astrophysical Journal]] Letters |volume=630 | issue=2 | pages=L149–L152 | doi=10.1086/491785 |author1=R. A. Benjamin |author2=E. Churchwell |author3=B. L. Babler |author4=R. Indebetouw |author5=M. R. Meade |author6=B. A. Whitney |author7=C. Watson |author8=M. G. Wolfire |author9=M. J. Wolff |author10=R. Ignace |author11=T. M. Bania |author12=S. Bracker |author13=D. P. Clemens |author14=L. Chomiuk |author15=M. Cohen |author16=J. M. Dickey |author17=J. M. Jackson |author18=H. A. Kobulnicky |author19=E. P. Mercer |author20=J. S. Mathis |author21=S. R. Stolovy |author22=B. Uzpen |displayauthors=22}}</ref> Заедно со [[неправилна галаксија|неправилните галаксии]], спиралните галаксии се 60% од вкупниот број на галаксии во локалниот [[универзум]].<ref>{{Наведено списание |author=Loveday, J. |date=February 1996 |title=The APM Bright Galaxy Catalogue |url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1996-02-15_278_4/page/1025 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=278 |issue=4 |pages=1025–1048 |bibcode=1996MNRAS.278.1025L|arxiv = astro-ph/9603040 |doi=10.1093/mnras/278.4.1025 }}</ref> Вообичаемно истите се присутни во областите со мала густина и се реткост во средиштето на галактичките јата.<ref>{{Наведено списание |author=Dressler, A. |date=March 1980 |title=Galaxy morphology in rich clusters&nbsp;— Implications for the formation and evolution of galaxies |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1980-03-01_236_2/page/n32 |journal=The Astrophysical Journal |volume=236 |pages=351–365 |bibcode=1980ApJ...236..351D |doi=10.1086/157753}}</ref> ==Изглед== [[File:UGC 12158.jpg|thumb|[[Пречкеста спирална галаксија]] [[UGC 12158]].]] Спиралните галаксии се состојат од четири различни делови: * Рамен, вртежен диск со [[ѕвезда|ѕвезди]] и [[меѓуѕвездена средина|меѓуѕвездена материја]], * Централна ѕвездена [[испакнатост (астрономија)|испакнатост]] составена главно од постари ѕвезди, која наликува на [[елиптична галаксија]], * Скоро сферичен [[галактички ореол|ореол]] од ѕвезди, кој вклучува и многу [[ѕвездено јато|ѕвездени јата]], * [[Супермасивна црна дупка]] во самото средиште на испакнатоста. Од релативна важност се, масата, осветленоста и големината, и ситите се менуваат од галаксија до галаксија. ===Спирални краци=== [[File:HAWK-I NGC 1300.jpg|thumb|[[NGC 1300]] во [[инфрацрвена]] светлина.]] ''Спиралните краци'' се области од [[ѕвезда|ѕвезди]] кои се протегаат од средиштето на непречкестите и пречкестите галаксии. овие долги тенки области наликуваат на спирала и токму поради нивниот изглед и самите галксии го добиле името спирални галаксии. Природно, различните класификации на спиралните галаксии имаат различни структури на краците. Sc и SBc галаксиите, на пример, имаат мошне долги „слободни“ краци, додека пак Sa и SBa галаксиите имаат стиснати краци. Како и да е, спиралните краци содржат многу млади, сини ѕвезди, поради кои краците се мошне светли. ===Галактичка испакнатост=== ''Испакнатоста'' е голема, тесно населана со ѕвезди формација. Поимот најчесто се однесува на централната група од ѕвезди кои се наоѓаат во повеќето спирални галаксии. Користејќи ја Хабловата класификација, испакнатоста на Sa галаксиите најчесто се состои од [[металност|ѕвезди од втората генерација]], кои се стари црвени ѕвезди со мало присуство на метали. Понатамошно, испакнатоста на Sa и SBa галаксии е поголемо. Во споредба, испакнатостите на Sc и SBc галаксиите и се многу помали и се состојат од млади сини ѕвезди, [[металност|ѕвезди од првата генерација]]. Некои испакнатости имаат слични особености со оние на елеиптичните галаксии, други едноставно се само поголеми густини во средиштето на дисковите, со особености слични на дисковитите галаксии. Многу испакнатости поседуваат [[супермасивна црна дупка|супермасивни црни дупки]] во нивните центри. Овие црни дупки никогаш не биле набљудувани директно, но постоајат многу непсредни докази за нивното постоење. Во нашата сопствена галаксија, на пример ојектот наречен [[Стрелец A*]] се верува дека е супермасивна црна дупка. Постои тесна поврзаност меѓу масата на црната дупка и брзината на распрснување на ѕвездите во испакнатоста, односно [[запис M–σ|записот M–σ]]. ===Галактички сфероид=== [[File:NGC 1345 HST.jpg|thumb|Спиралната галаксија [[NGC 1345]].]] Повеќето од ѕвездите во спиралната галаксија се со местоположби во близина на една рамнина ([[галактичка рамнина|галактичката рамнина]]) во повеќе или помалку кружни [[орбита|орбити]] околу [[галактичко средиште]], или во [[сфероид]]алната галактичка испакнатост околу галактичкото јадро. Како и да е, некои од ѕвездите поседуваат ''сфероиден ореол'' или ''галактички сфероид'', еден вид на [[галактички ореол]]. Орбиталното однесување на овие ѕвезди е е оспорено, но истите можат да опишат [[повратно движење|повратни]] и/или многу [[наклон (орбита)|накосени]] орбити, или пак не се движат по вообичаени орбити. Ѕвездите од ореолот можно е да потекнуваат мали галаксии кои биле [[галактичко спојување|споени]] со спиралната галаксија, како на пример [[џуџестата сфероидна галаксија Стрелец]] е во процес на спојување со Млечниот Пат и набљудувањата покажуваат дека некои од ѕвездите во ореолот на Млечниот Пат се припоени од оваа џуџеста галаксија. За разлика од галактичкиот диск, во ореолот постои отсуство од [[меѓуѕвезден прав|прав]], и како понатамошна разлика, ѕвездите од галактичкиот ореол се со [[металност|ѕвезди од третата генерација]], многу постари и со многу мала [[металност]] тогаш нивните роднини од првата генерација во галактичкиот диск. Галактичкиот ореол исто така содржи многу [[ѕвездено јато|ѕвездени јата]]. Движењето на ѕвездите од ореолот понекогаш ги носи во близина и низ дискот, и одреден број на мали [[црвено џуџе|црвени џуџиња]] во близина на [[Сонце]]то се смета дека припаѓаат на галактичкиот ореол како што се [[Кептејнова ѕвезда|Кептејновата ѕвезда]] и [[Грумбриџ 1830]]. Поради нивното неправилно движење околу средиштето на галаксијата, истите поседуваат невообичаено [[сопствено движење]]. Во трудовите од 2013 и 2014 беше објавено дека постојат докази дека сфероидот е всушност планарна структура присутна кај повеќе од половина од систе галаксии.<ref> "Recent work has shown that the Milky Way and the Andromeda galaxies both possess the unexpected property that their dwarf satellite galaxies are aligned in thin and kinematically coherent planar structures." http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature13481.html "The origin of planar dwarf galaxy structures remains unexplained in the standard paradigm of galaxy formation." http://arxiv.org/abs/1406.1799 "This is a big problem that contradicts our standard cosmological models. It challenges our understanding of how the universe works including the nature of dark matter." [[Geraint F. Lewis]] quoted in http://phys.org/news/2014-07-mysterious-dwarfs-cosmic-rethink.html "There's a very serious conflict, and the repercussion is we do not seem to have the correct theory of gravity" [[Pavel Kroupa]] as quoted in http://phys.org/news/2014-06-universe-dwarf-galaxies-dont-standard.html</ref> ===Најстарата спирална галаксија=== Најстарата спирална галаксија за која постојат податоци е [[BX442]]. Со старост од 11 милијарди години, и е постара за 2 милијарди години од претходнота галаксија. Истражувачите сметаат дека обликот на галаксијата е предизвикан од гравитациското влијание на придружната џуџеста галаксија. Моделите од сметачите кои се зановани на претпоставката дека спиралната структура на BX442 ќе потрае уште 100 милиони години.<ref>Oldest spiral galaxy is a freak of cosmos http://www.zmescience.com/space/oldest-spiral-galaxy-31321/</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last=Gonzalez|first=Robert T.|title=Hubble Has Spotted an Ancient Galaxy That Shouldn’t Exist|url=http://io9.com/5927315/hubble-has-spotted-an-ancient-galaxy-that-shouldnt-exist|publisher=io9|accessdate=10 September 2012|date=19 July 2012|archive-date=2015-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212032205/http://io9.com/5927315/hubble-has-spotted-an-ancient-galaxy-that-shouldnt-exist|url-status=dead}}</ref> ==Потекло на спиралните структури== [[File:NGC 6384 HST.jpg|thumb|Спираланата галаксија [[NGC 6384]] сликана од вселенскиот телескоп [[Хабл]].]] [[File:A spiral home to exploding stars.jpg|thumb|Спиралниот дом на ѕвездите кои експлодираат.<ref>{{наведени вести|title=A spiral home to exploding stars|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1413a/|accessdate=2 April 2014|newspaper=ESA / Hubble}}</ref>]] Почетокот на изучувањето на вртењето на галаксијата и создавањето на спиралните краци е дело на [[Бертил Линдблад]] во 1925 г. тој согледал дека идејата за ѕвезди кои постојано се подредени во спирален облик е неодржлива. Бидејќи аголната брзина на вртењето на галактичкиот диск се менува со растојанието од средиштето на галаксијата, радијалниот крак за кус временски период се закривува како што галаксијата продолжува да се врти. Кракот по неколку галактички вртења, станува понагласено закривена и ќе се наврти околу галаксијата во потесни краци. Ово се нарекува ''навртен проблем''. Мерењата во подоцнежните години на 1960-тите покажале дека [[вртежна крива|орбиталната брзина на ѕвездите во спиралните галаксии]] во однос на нивното растојание од галактичкото средиштето се навистина поголеми отколку што се очекува од [[Њутнова механика|Њутновата механика]] но сѐ уште не може да се објасни стабилноста на спиралната структура. Од почетокот на 1960-тите постојат две водечки хипотези или модели за спиралните структури на галаксиите: * Создавање на ѕвезди предизвикано од [[густинска бранова теорија|густински бранови]] во [[галактички диск|галактичкиот диск]] на галаксијата. * [[SSPSF модел]]от – создавањето на ѕвездите е предизвикано од шоковни бранови во самата [[меѓуѕвездена средина]]. Овие различни хипотези немаат заеднички исклучоци, бидејќи можат да се објаснат различни видови на спирални краци. ===Густинско бранов модел=== {{Поврзано|Густинско бранова теорија}} [[Бертил Линблад]] предложил дека краците претставуваат области со поголема густина (густински бранови) кои се вртат поспоро отколку галактичките ѕвезди и гас. Како што гасот навлегува од густинскиот бран, ќе биде притиснат од густинските бранови и ќе се добијат нови ѕвезди, и некои од овие ѕвезди се сини и живеат кусо и ги осветлуваат краците. [[File:spiral galaxy arms diagram.svg|thumb|right|Објаснување за галактичките спирални краци.]] Оваа идеја подоцна е развиена во [[густинско бранова теорија]] од [[Ѓаќао Лин]] и [[Френк Шу]] во 1964 г.<ref name="LinShu1964">{{Наведено списание |last1=Lin |first1=C. C. |author2=Shu, F. H. |date=August 1964 |title=On the spiral structure of disk galaxies |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1964-08-15_140_2/page/646 |journal=The Astrophysical Journal |volume=140 |pages=646–655 |bibcode=1964ApJ...140..646L |doi=10.1086/147955}}</ref> ====Историската теорија на Лин и Шу==== Првата прифатлива теорија за спиралната структура беше осмислена од страна на Лин и Шу во 1964 г., во обид да се објаснат големите структури на спиралите од поглед на мало-замавните бранови кои се движат со постојана аголна брзина, и има вртежна брзина околу галаксијата поинаква од галактичкиот гас и ѕвезди. Тие предложиле дека спиралните краци се појави на спиралните густински бранови, претпоставиле дека ѕвездите се движат по мали издолжени елипси и и насоките на нивните орбити се поврзани т.е. елипсите се менуваат според насоченоста (една кон друга) на незабележлив начин со зголемување на растојанието од галактичкото средиште. Ова е прикажано на дијаграмот. Јасно е дека елиптичните орбити се приближуваат една до друга бво одредени области и на тој начин се добива ефектот на краците. па токму поради оваа причина ѕвездите не остануваат во истите местоположби како што моментално ги гледаме, но минуваат нис краците како што се движат по своите орбити. ====Создавањето на ѕвезди предизвикано од густинските бранови==== Постојат следниве хипотези за создавањето на ѕвездите предизвикано од густинските бранови: * Како што облаците од гас навлегуваат во густински бран, месната густина се зголемува. Бидејќи критериумите за собирање на облакот ([[Џинсова нестабилност]]) зависи од густината, поголемата густина предизвикува побрзо собирање на облакот и создавање на ѕвезди. * Како што се одвива збивањето, се предизвикува создавање на ѕвезди на самиот раб на спиралните краци. * Како што облаците се собрани спиралните краци, тие се судираат едни со други и се создаваат [[шоков бран|шоковни бранови]] низ гасот, на начин кој предизвикува гасот да се насобира и да создава ѕвезди. [[File:NGC 3810 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|thumb|Светлата глаксија NGC 3810 поседува класична спирална структура во оваа слика снимена од Хабл. Заслуга: ЕВА/Хабл и НАСА.]] ===Повеќе млади ѕвезди во спиралните краци=== Краците се посветли бидејќи во нив има повеќе млади ѕвезди (помасини и посветли). Овие масивни, светли ѕвезди го авршуваат својот живот мошшне брзо, со што останува само теманата позадинска распределба на ѕвездите зад брановите, со што брновите стануваат видливи. Иако ѕвездите, не остануваат во истата местоположба засекогаш во која се набљудуваат, но не ги следат ни краците. Наликува како едноставно да минуваат низ ѕвездите како што истите се движат низ сопствените орбити. ===Подредување на вртежнта оска со космичките празнини=== [[File:Flat as a pancake.jpg|thumb|Спиралната галаксија [[ESO 373-8]].<ref>{{наведени вести|title=Flat as a pancake|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1351a/|accessdate=28 December 2013|newspaper=ESA/Hubble Picture of the Week}}</ref> ]] Неодамнешните резултати покажуваат дека насоката на вртежната оска на спиралните галксии не е случајна, туку се подредени по површината на [[празнина (астронмија)|космичките празнини]].<ref>{{Наведено списание | last1= Trujillo | first1=I. |author2=Carretero, C. |author3=Patiri, S.G. | title=Detection of the Effect of Cosmological Large-Scale Structure on the Orientation of Galaxies | journal=The Astrophysical Journal | year=2006 | volume=640 | issue=2 | pages=L111–L114 | bibcode=2005astro.ph.11680T | doi=10.1086/503548 |arxiv = astro-ph/0511680 }}</ref> Всушност, спиралните галаксии тежнеат да се ориентираат под високи агли на наклон во однос на големата структура на околината. Тие се опишуваат како да се подредени о налик на „монистра на конец“, на тој начин што оската на вртење ги следи [[галактичка нишка|нишките]] околу рабовите на празнините.<ref>{{Наведена мрежна страница | last = Alder | first = Robert | year = 2006 | url = http://www.astronomy.com/News-Observing/News/2006/05/Galaxies%20like%20necklace%20beads.aspx | title = Galaxies like necklace beads | publisher = Astronomy magazine | accessdate = 28 December 2013 | archive-date = 2018-08-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180809180505/http://www.astronomy.com/News-Observing/News/2006/05/Galaxies%20like%20necklace%20beads.aspx | url-status = dead }}</ref> ===Гравитациски поврзани орбити=== {{Поврзано|Гравитациски поврзани орбити}} Чарлс Френсис и Ерик Андерсон увиделе од набљудувањата на движењата на преку 20.000 месни ѕвезди (околу 300 парсеци), овие ѕвезди се движат долж спиралните краци, и опишуваат какао заедничата гравитација меѓу ѕвездите предизвикува орбитите да се подредат како логаритамски спирали. Кога оваа теорија ќе се примени на гасот, судирите меѓу облаците од гасови создаваат [[молекуларен облак|молекуларните облаци]] во кои се создаваат [[протоѕвезда|новите ѕвезди]], и се објаснува развојот на големите бисиметрични спирали.<ref>{{Наведено списание|doi=10.1098/rspa.2009.0036|title=Galactic spiral structure|year=2009|last1=Francis|first1=C.|last2=Anderson|first2=E.|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=465|issue=2111|pages=3425|arxiv = 0901.3503 |bibcode = 2009RSPSA.465.3425F }}</ref> ==Спирална маглина== [[File:A loose spiral galaxy.jpg|thumb|Спиралната галаксија [[ESO 499-G37]], гледана во позадина на далечните галаксии, расеани со преостанитите ѕвезди.<ref>{{наведени вести|title=A loose spiral galaxy|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1247a/|accessdate=19 November 2012|newspaper=ESA/Hubble Picture of the Week}}</ref> ]] „Спирална амглина“ е старото име за спиралните галаксии. До почетокот на {{римски|20}} век, повеќето астрономи верувале дека објектите како [[NGC 5194|Вител (галаксија)]] биле само вид на [[маглина]] кои постоеле во нашата сопствена галаксија [[Млечен Пат|Млечниот Пат]]. Идејата дека истите можат да бидат галаксии, независни од Млечниот Пат, била тема на [[големата дебата (астрономија)|големата дебата]] од 1920 г., меѓу [[Хебер Кертис]] од [[Ликова опсераваторија|Ликовата опсерваторија]] и [[Харлоу Шепли]] од [[Моунт Вилсон опсерваторија|Моунт Вилсоновата опсерваторија]]. Во 1926 г., [[Едвин Хабл]]<ref>{{Наведено списание |author=Hubble, E. P. |authorlink=Edwin Hubble |date=May 1926 |title=A spiral nebula as a stellar system: Messier 33 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1926-05_63_4/page/236 |journal=The Astrophysical Journal |volume=63 |pages=236–274 |bibcode=1926ApJ....63..236H |doi=10.1086/142976}}</ref> набљудувајќи ги [[кефеиди|кефеидните променливи]] во неколку спирални маглини, вклучувајќи ја и [[Андромеда (галаксија)|Андромеда]], со што покажал дека тие се всушност галаксии кои се надвор од нашата галксија. Поимот „спирална маглина“ од тој момент не е во употреба. ==Млечен Пат== [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] се сметаше за обична спирална галаксија. Астрономите за првпат почнаа да се сомневаат дека Млечниот Пат е пречкеста спирална галаксија во почетокот на 1990-тите.<ref>{{Наведено списание |author=Chen, W.; Gehrels, N.; Diehl, R.; Hartmann, D. |title=On the spiral arm interpretation of COMPTEL ²⁶Al map features |journal=Space Science Reviews |year=1996 |volume=120 |pages=315–316 |bibcode=1996A&AS..120C.315C}}</ref> Нивните сомнежи беа потврдени преку набљудувањата на вселенскиот телескоп „Спицер“ од 2005 г,<ref name="fn3">{{наведени вести | first=Maggie | last=McKee | title=Bar at Milky Way's heart revealed | publisher=New Scientist | date=August 16, 2005 | url=http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html | accessdate=17 June 2009}}</ref> што покажа дека пречката во средиштето е поголема отколку што се мислело. == Поврзано == * [[Список на спирални галаксии]] * [[Активно галактичко јадро]] * [[Џуџеста галаксија]] * [[Џуџеста елиптична галаксија]] * [[Прстенеста галаксија]] * [[Галактички координатен систем]] * [[Галактичка корона]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://burro.cwru.edu/Academics/Astr222/Galaxies/Spiral/spiral.html Објснување за структурата на спиралните галаксии] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190608213202/http://burro.cwru.edu/Academics/Astr222/Galaxies/Spiral/spiral.html |date=2019-06-08 }} {{en}} {{Галаксија}} {{Млечен Пат}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Спирални галаксии| ]] [[Категорија:Морфолошки типови на галаксии]] [[Категорија:Спирали|Галаксија]] taykr4wy33khkdbcey091mfs6m2v43o 0 1117787 5630124 5582723 2026-09-20T06:52:47Z ~2026-50739-72 136936 /* Филмска музика */ 5630124 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist<!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = Далибор Грубачевиќ | image = Dalibor Grubacevic2 2021.jpg | image_size = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = Далибор Грубачевиќ (2021) | background = non_performing_personnel | birth_name = Далибор Грубачевиќ | native_name = | native_name_lang = Dalibor Grubačević | alias = | birth_date = {{роден на|9|јануари|1975}} | birth_place = | origin = [[Копривница]], [[Хрватска]] | death_date = | death_place = | genre = [[Филмска музика]], [[сериозна музика]], [[поп]], [[рок]] | occupation = [[композитор]], [[оркестратор]], [[музички продуцент]] | instrument = [[пијано]], [[гитара]], [[бас гитара]] | years_active = 1990–денес | label = [[Croatia Records]], [[Aquarius Records]], [[Хрватска Радио Телевизија|HRT]] | associated_acts = | website = {{URL|www.daliborgrubacevic.com}} }} '''Далибор Грубачевиќ''' (роден на [[9 јануари]] [[1975]] во Копривница), е [[Хрватска|хрватски]] [[композитор]], оркестратор и [[музички продуцент]] познат по авторски остварувања во областа на филмската музика. ==Кратка биографија== Далибор Грубачевиќ е роден во Копривница, каде израснал и се школувал. Уште рано ја покажува својата музичка надареност, па уште како шестогодишник почнува да учи да свири на гитара и пијано. Подоцна во локалното "Културно-уметничко друштво" свири и тамбури. Во 90-тите години под влијание на рокенрол музиката на [[Битлси]], се приклучува на рок составот The Bugs. Своето музичко образование го проширува и усовршува со проучување на делата од класичната музика, посетувајќи часови кај реномираниот професор Наталија Имбришак.<ref name=DGBio>[http://daliborgrubacevic.com/ENG/?cat=5 Dalibor Grubačević (službene stranice): Biografija] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141006070922/http://daliborgrubacevic.com/ENG/?cat=5 |date=2014-10-06 }}, Октомври 12, 2014 {{en}}</ref><ref name=HDS>[http://www.hds.hr/clan/grubacevic-dalibor/#members Hrvatsko društvo skladatelja: Grubačević, Dalibor], Октомври 12, 2014. {{hr}}</ref> 1993 година се запишува на студиите за социјална работа на Правниот факултет во [[Загреб]], но по две години ги напушта студиите и комплетно се посветува на музиката. Соработувал со многу угледни хрватски режисери, како на пример Бранко Иштванчиќ (''Дух во мочуриштето'', ''Мост на крајот на светот''), Миро Андриќ (''Хрватско подводно богатство''), Миро Бранковиќ (''Во потрага по Марко Поло''), Ненад Пуховски (''Заедно''), Зоран Будак (''Хебранг''), Вишња Старешина (''Запрен глас'') и други, за чии филмови создава музика. Компонирајќи филмска музика, Грубачевиќ многу успешно спојува разни музички жанрови и класична [[оркестрација]] со [[Електроника|електронски]] звукови.<ref name=DGBio/> Освен пишувајќи партитури и саундтракови за долгометражни и документарни филмови, како и музика за различни реклами филмови и рекламни кампањи, Грубачевиќ како композитор еднакво успешно делува и во светот на поп-рок и етно музиката. Освен во Хрватска, неговите композиции и музички обработки се изведени во [[Македонија]], [[Црна Гора]], [[Канада]], [[САД]], [[Јапонија]], [[Велика Британија]], [[Италија]], [[Израел]] и [[Грузија]]. Соработува со многу хрватски и интернационални композитори , оркестратори и музички продуценти како Ерик Евазен, Алан Холи, квинтетот Simply Brass,<ref>[http://www.slobodnadalmacija.hr/Kultura/tabid/81/articleType/ArticleView/articleId/255509/Default.aspx Slobodna Dalmacija.hr / Kultura – Marijo Krnić: »Simply Brass: primjerena doza ležernosti«], Октомври 12, 2014 {{hr}}</ref><ref>[http://www.discogs.com/Simply-Brass-Camminate/release/2970019 Discogs.com – Simply Brass: ''Camminate''], Октомври 12, 2014 {{en}}</ref> Мирослав Евачиќ,<ref>[http://www.discogs.com/Miroslav-Evačić-Čardaš-Blues-Band-Fulmination/release/2970331 Discogs.com – Miroslav Evačić & Čardaš Blues Band: ''Fulmination''], Октомври 12, 2014 {{en}}</ref> [[Зоран Џорлев]],<ref>[http://www.discogs.com/Zoran-Dzorlev-Не-Кажувај-Либе/release/2970287 Discogs.com – Зоран Џорлев: ''Не Кажувај Либе''], Октомври 12, 2014</ref> како и вокалните интерпретатори [[Тоше Проески]],<ref>[http://vecer.mk/zabavna/site-sme-nivni-deca Вечер: Сите сме нивни деца!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150227184533/http://vecer.mk/zabavna/site-sme-nivni-deca |date=2015-02-27 }}, Октомври 12, 2014</ref> [[Саша Лозар]], [[Дарко Гелев – Брејк]],<ref>[http://www.crnobelo.com/muzika/makedonska/20393-nova-balada-od-brejk-bolis-audio Нова балада од Брејк – „Болиш“ (аудио)], ноември 2, 2014</ref> [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]]<ref>[http://www.discogs.com/Aleksandar-Mitevski-Kirilica/release/2971898 Discogs.com – Aleksandar Mitevski: ''Kirilica''], Октомври 12, 2014 {{en}}</ref><ref>[http://utrinski.unet.com.mk/?ItemID=2A997DE1CE2BB34B9BA7B2D8BA69CDFB Утрински весник: „Молитва“ - дует на Костовски и Трајанов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141006082114/http://utrinski.unet.com.mk/?ItemID=2A997DE1CE2BB34B9BA7B2D8BA69CDFB |date=2014-10-06 }}, Октомври 12, 2014 {{mk}}</ref>, [[Даниел Кајмакоски]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mrt.com.mk/node/16800|title=Даниел Кајмакоски ќе ја претставува Македонија на Евросонг 2015|publisher=mrt.com.mk/|language=|accessdate=ноември 13, 2014}}</ref> и [[Дарио Панковски]].<ref>[http://www.discogs.com/Dario-Dario-25-Live/release/2975708 Discogs.com – Dario Pankovski: ''Dario – 25 live!''], Октомври 12, 2014 {{en}}</ref> Далибор Грубачевиќ е член на Хрватското друштво на композитори и Хрватско Здружението на независни уметници.<ref name=HDS/> ==Избор на дела== ===Композиции=== *''Рондо'' за гудачки оркестар (2002) *''Есенски валцер'' за тамбурашки оркестар (2005) *''Ricordi del passato'' за гудачки квартет (2010) *''Две реки'' за квинтет лимени дувачи (2010) *''Solid Pictures'' за француска хорна и пијано (2014) *''Valse balkanique'' за квинтет лимени дувачи (2018) *''Концерт за туба и оркестар (2021)'' ===Филмска музика=== *2005 – ''Izgubljeno blago'', документарен филм, режисер Бранко Иштванчиќ, [[Хрватска Радио Телевизија|HRT]] *2006 – ''Duh u močvari'', долгометражен игран филм режисер Бранко Иштванчиќ, HRT и Interfilm d.o.o. *2007 – ''Tesla'', документарен филм - режисер Миро Бранковиќ, HRT *2009 – ''Zajedno'', долгометражен документарен филм, режисер Ненад Пуховски, Factum d.o.o. *2010 – ''Zaustavljeni glas'', документарен филм - режисер Вишња Старешина, HRT i Interfilm d.o.o. *2010 – ''Hebrang'', документарен ТВ серијал, режисер Зоран Будак, HRT и Interfilm d.o.o. *2011 – ''Album'', документарен филм, режисер Бранко Иштванчиќ, Factum d.o.o. *2012/2013 – ''Hrvatsko vodeno blago'', документарен ТВ серијал, режисер Миро Андриќ, HRT и Car-Herc d.o.o. *2013 – ''Slavoljub Penkala'' - документарен филм, режисер Милка Баришиќ, HRT *2013 – ''U potrazi za Markom Polom'', документарен ТВ серијал, режисер: Миро Бранковиќ HRT *2014 – ''Dragi Lastane!'', долгометражен документарен филм, режисер:Ирена Шкориќ, Артизана филм d.o.o. *2014 – ''Most na kraju svijeta'', долгометражен игран филм, режисер: Бранко Иштванчиќ, Артизана филм d.o.o. и HRT *2016 - '' Zbog tebe'', долгометражен игран филм, режисер: Анджело Јуркас, ДOП продукција Д.o.o. *2017 - '' Fuck off I love you'', долгометражен игран филм, режисер: Анджело Јуркас, ДOП продукција Д.o.o. *2018 - ''Повеќе од зборови'', документарен ТВ серијал, режисер: Миро Бранковиќ, HRT *2020 – ''Rivers of Croatia'', долгометражен документарен филм, режисер Горан Шафарек, Шафарек производство, 3BoxMedia *2021 - ''The Match'', долгометражен игран филм, режисери: Доминик и Јаков Седлар, Ollendorff center, Oluja film, VISION Studios *2022 - ''The Conversation'', долгометражен игран филм, режисери: Доминик Седлар, Croatia film d.o.o. & Quiet Storm production (USA) *2023 - ''Хотел Пула'', долгометражен игран филм, режисери: Андреј Коровлев, Kinematograf d.o.o. & HRT (USA) *2026 - ''Кристална планета'', долгометражен игран филм, режисери: Арсен Остојиќ, Alkay Animation - Prague & Filmosaurus Rex (HR) ==Дискографија== ===Aвторски албуми=== *2006 – Duh u močvari (оригинална музика од филмот), [[Кроација Рекордс]], CD 5695899 *2011 – artEdox - филмска музика, Аквариус Рекордс, CD 377-11 *2012 – U potrazi za Markom Polom (музика од истоимениот ТВ серијал), [[Аквариус Рекордс]], CD 467-12 *2015 – Most na kraju svijeta (оригинална музика од филмот), Аквариус Рекордс, CD 9841093 *2021 – Dalibor Grubačević performed by the Zagreb Soloists - Live at Tuškanac Summer Stage, Аквариус Рекордс, LP 18-21 *2021 – The Match (оригинална музика од филмот), Plaza Mayor Company, SERG300 *2022 – The Conversation (оригинална музика од филмот), Plaza Mayor Company, SERG323 *2023 – The Cars We Drove Into Capitalism (оригинална музика од филмот), Reality Bytes, RB03002 *2024 – Musical Gravities, Cantus records, 88924507039 ===Продукции=== *2007 – [[ЦД]] ''Fulmination'' / Miroslav Evačić & Čardaš Blues Band, Кроација Рекордс, CD 5751410 *2010 – ЦД ''Camminate'' / Simply Brass, Кантус Рекордс, CD 98898492102 *2019 – CD ''Serbus!'' / Zagrebački orkestar ZET-a, ZET CD001 *2019 – CD ''Signali'' / Hrvoje Pintarić, Tamara Jurkić Sviben, 88924501542 ==Награди и признанија== *2010 – награда за најдобра музика за документарен филм - за филмот "Заедно" на режисерот Ненад Пуховски на 19-те "Денови на хрватскиот филм" *2013 – дискографска награда "[[Порин]]" во категоријата за најдобар албум од областа на оригинална филмска ТВ и театарска музика (за албумот - "Во потрага по Марко Поло")<ref>[http://arhiva.porin.info/dobitnici-po-godinama/2013-539 www.porin.info – Dobitnici Porina 2013.], Октомври 12, 2014 {{hr}}</ref> *2016 – награда за најдобра музика за документарен филм - за филмот "Сè беше добар сон" на режисерот Бранко Иштванчиќ на „Фестивалот на католички филмови"<ref>[http://magazin.hrt.hr/345277/istvancicev-film-sve-je-bio-dobar-san-pobjednik-festivala-u-rijeci www.hrt.hr - Ištvančićev film 'Sve je bio dobar san' pobjednik festivala u Rijeci] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160920000603/http://magazin.hrt.hr/345277/istvancicev-film-sve-je-bio-dobar-san-pobjednik-festivala-u-rijeci |date=2016-09-20 }}, септември 5, 2016 {{hr}}</ref> *2022 - Награда Crystal Pine за најдобра музика во филмот "The Conversation" во категоријата Најдобра музика во долгометражен филм, на Меѓународниот фестивал за звук и филмска музика - ISFMF <ref>https://isfmf.com/explore/#archivei ISFM - archive |date=, август 20, 2024 {{en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.daliborgrubacevic.com/ Далибор Грубачевиќ - службена страница] *[http://www.hds.hr/clan/grubacevic-dalibor/#members Hrvatsko društvo skladatelja: Grubačević, Dalibor] (биографија) *[http://www.zamp.hr/baza-autora/autor/pregled/153818271 HDS ZAMP: Dalibor Grubačević] (список на дела) *[http://www.crorec.hr/crorec.hr/izvodjac.php?OBJECT_ID=200568 Croatia Records: Dalibor Grubačević] (биографија и филмографија) *[http://www.ravnododna.com/dalibor-grubacevic-carobnjak-ne-samo-filmske-glazbe/ Ravno do dna.com – Anđelo Jurkas: »Dalibor Grubačević – čarobnjak (ne samo) filmske glazbe«] (интервју) *[http://www.klasika.hr/index.php?p=article&id=1766 Klasika.hr – Irena Paulus: »Na putu s velikim pustolovom«] (интервју) *[http://www.filmovi.hr/index.php?p=article&id=1514 Filmovi.hr – Irena Paulus: »Bez glazbe to ne bi bio isti film«] (рецензија на албумот ''artEdox'') *[http://www.matica.hr/vijenac/340/Rijedak%20fenomen/ Matica.hr / Vijenac – Irena Paulus: »Rijedak fenomen«] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141008180548/http://www.matica.hr/vijenac/340/Rijedak%20fenomen/ |date=2014-10-08 }} (рецензија на албумот ''Duh u močvari'') *[http://www.discogs.com/artist/1307400-Dalibor-Grubačević Discogs.com – Dalibor Grubačević] (дискографија) *[http://www.imdb.com/name/nm2031505/?ref_=fn_al_nm_1 IMDb: Dalibor Grubačević] (филмографија) *[https://www.youtube.com/channel/UCk1Dnci1nwm78GWyZywtzyQ YouTube: Dalibor Grubačević] (официјален youtube канал) {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Грубачевиќ, Далибор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1975 година]] [[Категорија:Хрватски композитори]] hybc8dcz4249ix5ktusfoezri86lxzp 0 1122251 5630119 5614506 2026-09-20T03:42:40Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Slave_Katin.jpg|Slave_Katin.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No ticket permission since 20 August 2026. 5630119 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{Инфокутија Личност | name = Славе Николовски - Катин | image = | caption = Славе Николовски-Катин | birth_name = Славе Грежловски | birth_date = {{датум на раѓање и возраст|1941|8|19}} | birth_place = [[Наколец]], [[Долна Преспа]], [[Кралство Југославија]] | nationality = [[Македонци|Македонец]] | occupation = [[новинар]], [[публицист]], [[преведувач]], [[уредник]] | website = [http://slavekatin.com slavekatin.com] }} '''Славе Николовски-Катин''' (познат како '''Славе Катин'''; роден на [[19 август]] [[1941]]) е македонски новинар, публицист, преведувач, уредник и општественик.<ref name="mn-katin" /><ref name="publicitet-katin" /> == Биографија == Славе Николовски-Катин е роден на 19 август 1941 година во куќа во непосредна близина на старата населба [[Наколец]] во Долна Преспа.<ref name="mn-katin" /> Неколку месеци по раѓањето, неговото семејство се преселило во [[Љубојно]], родното место на неговата мајка Сандра.<ref name="mn-katin" /> Таму го поминал поголемиот дел од детството и младоста, а во Љубојно се враќа речиси во текот на целиот живот.<ref name="mn-katin" /> Во селото има лична библиотека со околу 4.000 книги.<ref name="mn-katin" /> До завршувањето на основното и средното образование го носел презимето на мајка му – Грежловски. Потоа продолжил со презимето на биолошкиот татко Ристо Барџевски – Николич. Надимакот „Катин“ го добил по баба му Ката.<ref name="mn-katin" /> == Образование == * Основно и осумгодишно училиште „Димитар Влахов“ во Љубојно<ref name="mn-katin" /> * Средно техничко училиште, геодетски отсек „Здравко Цветковски“ во Скопје<ref name="mn-katin" /> * Две години Геодезија на Вишата геодетска школа во Белград<ref name="mn-katin" /> * Специјализиран Институт за англиски јазик и литература во Торонто, Канада<ref name="ristevski" /> * Дипломиран на Катедрата за англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје во 1974 година.<ref name="ristevski" /> == Професионална кариера == По средното образование две години работел како геометар во Општина Ресен. Во 1966 година заминал за Канада, каде престојувал четири години.<ref name="ristevski" /> Таму работел како геодет, студирал англиски јазик и литература и активно се вклучил во македонската заедница.<ref name="ristevski" /> Во 1968 година бил избран за генерален секретар на Црковната управа на Македонската православна соборна црква „Свети Климент Охридски“ во Торонто.<ref name="ristevski" /> Во 1970 година се вратил во Македонија преку Матицата на иселениците. Работел во Хидробиолошкиот завод во Охрид од 1974 до 1978 година како координатор и стручен преведувач за проектот со Смитсоновата фондација.<ref name="ristevski" /> Потоа продолжил во Матицата на иселениците и РК ССРНМ, а од 1991 до 1998 година бил потпретседател на Републичката комисија за односи со верските заедници.<ref name="ristevski" /> Во 1999 година повторно се вратил во Матицата/Агенцијата за иселеништво. Во 2001 година отишол во предвремена пензија за да се посвети целосно на издаваштвото и иселеничката проблематика.<ref name="ristevski" /> Како главен и одговорен уредник на книгоиздателството „Македонска искра“ уредил и објавил неколку стотици наслови.<ref name="ristevski" /> == Меѓународни активности == Како функционер на Владата на Република Македонија, имал официјални посети и разговори кај поглаварите на Романската, Украинската, Руската и Српската православна црква, во Цариградската патријаршија во Истанбул и во Ватикан во Рим.<ref name="ristevski" /> Бил член на делегацијата на Владата на Република Македонија за погребот на [[Мајка Тереза]] во Калкута, Индија.<ref name="ristevski" /> Многупати патувал со делегации на [[Македонска православна црква – Охридска архиепископија|Македонската православна црква – Охридска архиепископија]] во Канада, САД, Австралија, бројни европски земји, Турција и Израел.<ref name="ristevski" /> Учествувал на околу 60–70 симпозиуми, конференции и трибини во Македонија и низ светот, каде презентирал трудови поврзани со културата, јазикот, религијата и иселеништвото.<ref name="ristevski" /> == Публицистички опус == === Книги и публицистички дела === * ''Македонски холокауст'' (1990) * ''Македонските православни црковни општини во Австралија, Канада и САД'' (1991) * ''Во Австралија како дома'' (1992) * ''Македонскиот иселенички печат'' (1993) * ''Печалбарски копнеж'' (1993) * ''Македонски иселенички паноптикум'' (1996) * ''Иселенички хоризонти'' (1999) * ''Моите патувања низ светот'' (2001) * ''Македонците во САД и Канада'' (2002, на македонски и англиски) * ''Илинден 1903-2003 и македонските иселеници'' (2003) * ''По патеките на Евлија Челебија'' (2005, на турски) * ''Иселеничка вртелешка'' (2008) * ''Љубовни приказни'' (2011, на англиски) * ''Светот на дланка'' (2014) * ''Македонците во светот'' (2017) * ''Macedonians in the World'' (2018, на англиски) * ''Преспанска разгледница'' (2020) * ''Избор на трудови'' (2023) * ''Selected Papers for Macedonia'' (2024, на англиски) * ''Патувања околу светот'' (2025) * ''Познати личности во иселеништвото'' (2026, на македонски и англиски)<ref name="ristevski" /> === Монографии === * ''Атанас Близнаков'' (2000, 2017) (на македонски и англиски) * ''Андреа Бранов'' (2001) (на македонски и англиски) * ''Семејството Јановски'' (2002) (на македонски и англиски) * ''Гога Печенковски'' (2004) (на македонски) * ''Светле (Стив) Стамевски'' (2005) (на македонски и англиски) * ''Митрополитот Кирил'' (2007) (на македонски и англиски) * ''Ѓорѓи (Џорџ) Томов'' (2007) (на македонски) * ''Бошко Рајчовски–Пелистерски'' (2008) (на македонски и англиски) * ''Петар Стаматов'' (2010) (на македонски и англиски) * ''Ѓорѓија–Џорџ Атанасоски'' (2010) (на македонски и англиски) * ''Илинден во Љубојно и Преспа'' (2013) – со Бошко Рајчовски-Пелистерски (на македонски и англиски) * ''Монографија Гојко Јаковлески'' (2015) (на македонски и англиски) * ''Есма Реџепова-Теодосиевска'' (2015) (на македонски, англиски и ромски) * ''Израел и Македонија'' (2017) (на англиски, македонски и хебрејски) * ''Македонски иселенички меридијани'' (2017) (на македонски) * ''Монографија за семејството Видиновски'' (2019) (на македонски и англиски) * ''Монографија Стив Пљакас'' (2019) (на англиски и македонски) * ''Огледало'' (2023) (на македонски и англиски) * ''Монографија Благоја Механџиски-Зегин'' (2025) (на македонски и англиски) * ''Славе Катин – живот и дела'' (2025) (на македонски и англиски)<ref name="ristevski" /> === Коавторски дела === * ''Придонесот на Македонија во светската цивилизација'' (2004), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Од Панонија до Егеј'' (2007), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Македонија во античко време'' (2010), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Балканот и Македонија'' (2014), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Праисторија на Централниот Балкан'' (2019), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Во чест на Свети Кирил и Методиј'' (1994), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''Ореолот на Дева Марија и Света Богородица Сливничка во Преспа'' (2007), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''40 поклоненија перед гробот на свети Кирил во Рим'' (2008), со Вера Стојчевска-Антиќ и епископ Климент * ''Македонски вознес'' (1994), со Фиданка Танаскова * ''Поетски иселенички меридијани'' (1995), со Фиданка Танаскова * ''Илинден 1903 во Хамбург'' (1997), со Фиданка Танаскова * ''Силјан Мицевски'' (2015), со Георги Лумбуровски * ''Александар Македонски'' (2019), со Георги Бранов<ref name="ristevski" /> === Лексикографски изданија === * ''English-Macedonian Limnological Dictionary'' (1986) * ''Македонски стопански речник'' (1990) * ''An English-Macedonian Bio-technical Dictionary'' (1994) * ''English-Macedonian Veterinary Dictionary'' (1996) – со Илинка Дракулевска-Грубовиќ и Никола Јордановски * ''Библиски речник'' (1997) – со Петко Златески * ''Ајде да учиме англиски и германски'' (1997) * ''Ајде да учиме англиски и француски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и турски'' (1997) – со Исмие Шабан * ''Ајде да учиме македонски, англиски и влашки'' (1997) – со Захарица Порчу * ''Ајде да учиме македонски, англиски и албански'' (1997) – со Лирија Реџепи * ''Ајде да учиме македонски, англиски и ромски'' (1997) – со Љатив Демир * ''Водич низ компјутерската терминологија'' (2000) – со Стево Томовски<ref name="ristevski" /> === Преведени дела === * Монографија за селото Неволјани, Леринско, од Ристо Кираџиев, од македонски на англиски, со Џим Томев (1986) * Александар Македонски, од Урлих Вилкен, од англиски на македонски (1988) * Развој и исхрана на младите циприниди од Охридското Езеро, од д-р Милќо Точко, од македонски на англиски (1988) * 50 години од постоењето на Хидробиолошкиот завод во Охрид, од македонски на англиски (1990) * Страници за Македонија и Македонците, од Христо Андоновски, од македонски на англиски (1990) * Македонски стопански речник, од македонски на англиски (1990) == Дела за Славе Катин од други автори == * Монографија Катин од Борче Наумовски, на македонски и англиски (2002) * Македонски иселенички портрет од Борче Наумовски (2004) * Творештвото на Славе Катин, прво издание од Душан Ристевски-Македон (2021) * Творештвото на Славе Катин, второ издание од Душан Ристевски-Македон (2021) == Награди и признанија == * [[Награда „Крсте Петков Мисирков“]] (1990)<ref name="ristevski" /> * Признание за животно дело на Љубанските илинденски иселенички средби (2021)<ref name="ristevski" /> * Глобална награда за животно достигнување од „Обединетата македонска дијаспора“ (2022)<ref name="omd-katin" /> * Повелба за животно дело на „Пелагонските културно-научни средби“ (2022)<ref name="ristevski" /> * Почесна награда „Клучевите на Преспа“ (2026)<ref name="ristevski" /> == Наводи == <references> <ref name="mn-katin">[http://arhiva.mn.mk/kultura/17339-LICNOSTI-OD-PRESPASLAVE-NIKOLOVSKI-%E2%80%93-KATIN-OD-LjUBOJNO-ANALITICAR-NA-MAKEDONSKOTO-ISELENISTVO-6 „Личности од Преспа: Славе Николовски – Катин од Љубојно, аналитичар на македонското иселеништво“]. Македонска нација, 20 октомври 2010.</ref> <ref name="publicitet-katin">[https://publicitet.mk/%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B5-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BD-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%B5-%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE/ „Славе Николовски-Катин живее живот посветен на Македонците ширум светот“]. Публицитет.мк, 19 август 2021.</ref> <ref name="ristevski">[https://mn.mk/dijaspora/dushan-ristevski-makedon-koj-e-slave-nikolovski-katin/ Душан Ристевски-Македон: „Кој е Славе Николовски-Катин“]. Македонска нација, 24 април 2024.</ref> <ref name="omd-katin">[https://publicitet.mk/nagradata-za-zhivotno-dostignuvanje-za-2022-godina-na-omd-od-vashington-za-poznatiot-publicist-slave-katin/ „Наградата за животно достигнување за 2022 година на ОМД од Вашингтон за познатиот публицист Славе Катин“]. Публицитет.мк, 17 јануари 2022.</ref> </references> == Надворешни врски == * [https://mn.mk/dijaspora/dushan-ristevski-makedon-koj-e-slave-nikolovski-katin/ Кој е Славе Катин од Душан Ристески-Македон] * [https://makedonskosonce.com/43338/ Биографија од Македонско сонце] * [https://www.slavekatin.com/ Официјална веб-страница] * [https://www.pollitecon.com/html/ebooks/Index.htm Pollitecon Publications – Free Ebooks] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски преведувачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Родени во 1941 година]] d63kluuuqn54uryvwetojcff9p2gvwc 0 1147124 5630203 5346307 2026-09-20T11:06:42Z Bjankuloski06 332 /* Натпреварувања */ Печатна грешка, replaced: екудни → екунди 5630203 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson |name= Емил Затопек |image= Fotothek df roe-neg 0006305 003 Emil Zátopek-2.jpg |image_size = 230п |caption= <small>Емил Затопек во 1951 година</small> |birth_date ={{Birth date and age|df=yes|1922|09|19}} |headercolor = lightsteelblue |birth_place= [[Копривњице]], [[Чехословачка]] |death_date={{Death date and age|2000|11|22|1922|9|19|df=y}} |death_place=[[Прага]], Чешка |height = {{height|m=1.82}} |weight = {{convert|72|kg|lb|abbr=on}} |sport=трки на долги патеки |country={{TCH}} |pb= '''5.000 метри''': 13:57.0<ref name=sr>[http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/za/emil-zatopek-1.html Emil Zátopek] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170701195436/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/za/emil-zatopek-1.html |date=2017-07-01 }}. sports-reference.com</ref> <br> '''10.000 метри''': 28:54.2<ref name=sr/> <br> '''[[Маратон]]''': 2:23:04<ref name=sr/> |alma_mater= | show-medals = yes | medaltemplates = {{MedalCountry|{{TCH}}}} {{MedalOlympic}} {{MedalSilver|[[Летни олимписки игри 1948|1948 Лондон]]|5.000 м}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1948|1948 Лондон]]|10.000 м}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1952|1952 Хелсинки]]|5.000 м}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1952|1952 Хелсинки]]|10.000 м}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1952|1952 Хелсинки]]|Маратон}} {{МедалВистинскиДух|2000&nbsp;г.}} {{MedalCompetition|[[Европско првенство во атлетика|Европски првенства]]}} {{MedalGold|[[Европско првенство во атлетика 1950|1950 Брисел]]|5.000 м}} {{MedalGold|[[Европско првенство во атлетика 1950|1950 Брисел]]|10.000 м}} {{MedalGold|[[Европско првенство во атлетика 1954|1954 Берн]]|10.000 м}} {{MedalBronze|[[Европско првенство во атлетика 1954|1954 Берн]]|5.000 м}} }} '''Емил Затопек''' ({{IPA-cs|ˈɛmɪl ˈzaːtopɛk|-|Cs-Emil Zatopek.ogg}}; 19 септември 1922 – 22 ноември 2000) — [[Чехословачка|чехословачки]] атлетичар на долги патеки најдобро познат по освојувањето на три златни медали на [[Летни олимписки игри 1952|Летните олимписки игри 1952]] во [[Хелсинки]]. Тој освоил златни медали на трките на 5.000 и 10.000 метри, а третиот златен медал го освоил на [[маратон]]ската трка која била негова прва во кариерата, и за која се пријавил во последен момент.<ref name=sr/> Негов прекар бил "чешката локомотива". Затопек бил првиот атлетичар кој ја соборил границата од 29 минути на трките на 10.000 метри (во 1954). Три години претходно, во 1951 година, тој за еден час истрчал 20 километри, со што поставил нов светски рекорд. Тој се смета за еден од најдобрите тркачи на 20. век и бил познат по бруталните методи на тренинг. Во 2013, уредниците на списанието [[Runner's World (списание)|''Runner's World'']] го одбрале него за најдобар тркач на сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://rw.runnersworld.com/pdf/groat.pdf |title=Greatest Runner |format=PDF |date= |accessdate=12 May 2014 |archive-date=2017-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171126192124/https://rw.runnersworld.com/pdf/groat.pdf |url-status=dead }}</ref> Тој е единствениот атлетичар со победи на трките на 5.000 и 10.000 метри и маратон на иста олимпијада. ==Рани години== Затопек бил шесто родено дете во скромна фамилија. На 16-годишна возраст, тој започнал да работи во фабриката за чевли [[Бата (чевли)|Бата]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.robertfulford.com/2004-03-30-calder.html |title="All of them oddballs: Angus Calder sees the diversity of life", '&#39;The National Post'&#39; |publisher=Robertfulford.com |date=30 March 2004 |accessdate=12 May 2014}}</ref> во [[Злин]]. Затопек вели: "Еден ден, спортскиот тренер во фабриката, кој беше многу строг, покажа кон четири момчиња, вклучувајќи ме и мене, и ни нареди да трчаме на трка. Јас негодував дека сум слаб и не подготвен да трчам, но тренерот ме испрати на физички преглед, и докторот изјави дека сум совршено здрав. Па морав да трчам, и кога почнав, почувствував дека сакам да победам. Но на крајот сепак завршив на второто место. Така започна се."<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.runnersworld.com/dailyquotearchive/1,5429,s6-187-0-0-0-21-713,00.html |title='&#39;Runner's World'&#39; quote webpage |publisher=Web.archive.org |date=21 August 2006 |accessdate=12 May 2014 |archive-date=2006-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060821023144/http://www.runnersworld.com/dailyquotearchive/1,5429,s6-187-0-0-0-21-713,00.html |url-status=dead }}</ref> Затопек завршил како втор од сто натпреварувачи. По тој момент, тој сериозно започнал да се интересира за трчањето. Тој се зачленил во локалниот атлетски клуб, каде развил своја тренинг програма, моделирана по тоа што прочитал за славниот [[Финска|фински]] олимпиец [[Паво Нурми]].<ref name="guardianolysrs">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2012/jun/22/50-olympic-stunning-moments-emil-zatopek |title=50 stunning Olympic moments No 41: Emil Zatopek the triple-gold winner |date=22 June 2012 |publisher=The Guardian |author=Burnton, Simon }}</ref> Само четири години подоцна, во 1944 година, Затопек ги соборил чехословачките рекорди на 2,000, 3,000 и 5,000 метри. По крајот на војната тој се приклучил на чехословачката војска, каде имал повеќе време за неговиот исцрпувачки тренинг режим.<ref name="guardianolysrs"/> ==Натпреварувања== Затопек бил избран за во чехословачката екипа за Европското првенство 1946 и завршил на петтото место на трката на 5.000 метри со време од 14:25.8 минути, соборувајќи го сопствениот чехословачки рекорд од 14:50.2 минути. На [[Летни олимписки игри 1948|Летните олимписки игри 1948]] во Лондон, Затопек победил на трката на 10.000 метри (негова втора трка во таа дисциплина) и го освоил второто место зад [[Гастон Рејф]] од [[Белгија]] на трката на 5.000 метри. [[File:Fotothek df roe-neg 0006305 008 Emil Zátopek.jpg|thumb|left|Затопек во 1951 година]] Следната година, Затопек го соборил светскиот рекорд на 10.000 метри двапати, а во следните четири сезони истито рекорд успеал да го подобри трипати. Тој исто така поставил рекорди на 5.000 метри (1954), 20.000 метри (двапати во 1951), еден час трчање (двапати во 1951), 25.000 метри (1952 и 1955), и 30,000 метри (1952). Тој ги освоил златните медали на трките на 5.000 и 10.000 метри на Европското првенство 1950 и златниот медал на 10,000 метри на следното Европско првенство, завршувајќи пред [[Јозеф Ковач]] и [[Френк Сандо]]. На [[Летни олимписки игри 1952|Летните олимписки игри 1952]] во [[Хелсинки]], Затопек ги освоил златните медали на трките на 5.000 и 10.000 метри како и на маратонската трка, соборувајќи ги олимписките рекорди во сите три дисциплини. Тој е единствениот атлетичар со победи на трките на 5.000 и 10.000 метри и маратон на иста олимпијада. Неговата победа на трката на 5.000 метри дошла по жестокиот последен круг кој го истрчал за 57.5 секунди, и од четвртото место избил на првото место пред последната кривина, поминувајќи го најпрво французинот [[Ален Мимун]], потоа [[Херберт Шаде]] од Западна Германија и на крајот британецот [[Крис Четавеј]]. Затопек не планирал да трча на маратонската трка, но во последен момент се пријавил за неа, и победил. Тоа било негова прва маратонска трка во кариерата. Неговата стратегија на трката била едноставна: тој трчал заедно со [[Џим Питерс]], британскиот светски-рекордер. Во првите 15 километри во кои Питерс знаел дека се пренапрегнал себеси, Затопек го прашал англичанецот што мисли за трката досега. Зачуден, Питерс му рекол на чехот дека чекорот е "многу спор," со цел да го измори Затопек, кој во тој момент забрзал. Питерс не ја завршил трката, а Затопек победил поставувајќи нов олимписки рекорд.<ref name="guardianolysrs"/> Затопек се обидел да го одбрани својот златен медал на [[Летни олимписки игри 1956|Летните олимписки игри 1956]] во [[Мелбурн]]; но сепак, тој заработил повреда на слабината пред игрите, и на маратонската трка завршил на шестото место.<ref name="guardianolysrs"/> Затопек ја завршил својата кариера во 1957 година. ==Подоцнежни години== [[File:Zatopek Roznov 3618.jpg|мини|десно|180п|Гробот на Емил Затопек во [[Рожнов под Радхоштјем]]]] Херој во родната земја, Затопек бил влијателна личност во [[Комунистичка партија на Чехословачка|Комунистичката партија на Чехословачка]]. Сепак, тој се спротивставил на демократското крило во партијата, и по [[Прашката пролет]] во 1968 година, бил исклучен од комунистичката партија и од војската<ref name="guardianolysrs"/> и отстранет од сите важни позиции. Тој бил принуден да работа во рудник, да собира смет и да чисти улици со цел да ги задоволи своите егзистенционални потреби. По распадот на комунизмот, тој бил целосно рехабилитиран, добивајќи една од клучните улоги во чешкиот спортски сојуз. Лично од името на народот добил извинување од министерот за одбрана, а безброј пати добил признанија од претседателот [[Вацлав Хавел]]. Затопек починал во [[Прага]] на 22 ноември 2000 година на 78-годишна возраст, по долго боледување. На неговиот погреб во националниот театар на Прага присуствувале многу значајни ликови од меѓународниот спорт.<ref name="guardianolysrs"/> Во декември 2000 година, тој посмртно бил одликуван со [[Медал „Пјер де Кубертен|медалот „Пјер де Кубертен]]. Во 2012 година, тој бил еден од првите дванаесет атлетичари кој бил примен во [[Куќа на славни на ИААФ|куќата на славни на ИААФ]].<ref>{{Наведена мрежна страница | title=Owens, Nurmi among first in IAAF Hall of Fame | work=[[Reuters]] | url=http://www.reuters.com/article/2012/03/08/us-athletics-indoors-fame-idUSBRE8270KK20120308 | date=8 March 2012 | accessdate=20 September 2012 | archive-date=2015-09-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924162720/http://www.reuters.com/article/2012/03/08/us-athletics-indoors-fame-idUSBRE8270KK20120308 | url-status=dead }}</ref> Бронзен споменик во природна големина од Затопек бил претставен на стадионот на младоста во Злин во септември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radio.cz/en/section/news/statute-of-zatopek-unveiled-at-zlin-sports-stadium|title=Statute of Zátopek unveiled at Zlín sports stadium|first=Ian|last=Willoughby|work=[[Radio Prague]]|date=16 September 2014|accessdate=16 November 2014}}</ref> ==Личен живот== Неговата сопруга [[Дана Затопкова]] (родена на ист ден и иста година како него) освоила златен медал во [[фрлање копје]] на [[Летни олимписки игри 1952|Летните олимписки игри 1952]], само неколку мигови по победата на Емил на трката на 5.000 метри. Таа исто така го освоила сребрениот медал на [[Летни олимписки игри 1960|игрите во 1960]] година. Пример за нивната весела врска бил моментот кога Емил сакал да земе заслуга за победата на својата сопруга на игрите во 1952 година, тврдејќи на прес-конференцијата дека неговата победа на 5.000 метри била нејзина „инспирација“. На тоа неговата сопруга одговорила: „Навистина? Добро, оди инспирирај некоја девојка и види дали ''таа'' ќе дофрли копје педесет метри!“.<ref>[http://santroch.blog.idnes.cz/c/210909/vzpominacek-19-zari-dana-zatopkova-a-emil-zatopek.html Vzpomínáček – 19. září – Dana Zátopková a Emil Zátopek]. santroch.blog.idnes.cz</ref> Во 1968 година, Затопек го поканил австралискиот алтетичар [[Рон Кларк]] да го посети во неговиот дом. Затопек знаел за лошата среќа која го следела Кларк; тој бил сопственик на голем број на светски рекорди на трките на средни патеки но немал среќа да освои златен олимписки медал. На крајот на посетата, Затопек му го дал на Кларк својот златен медал од трката на 10.000 метри кој го освоил на игрите во Хелсинки во 1952 година.<ref name="guardianolysrs"/> ==Наводи== {{наводи|30em}} ==Надворешни врски== {{рв|Emil Zátopek}} *[http://runningtimes.com/Article.aspx?ArticleID=5518&PageNum=1 Емил Затопек] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110930151028/http://runningtimes.com/Article.aspx?ArticleID=5518&PageNum=1 |date=2011-09-30 }} на Running Times *[http://www.biographyonline.net/sport/athletics/emile-zatopek.html Биографија на Емил Затопек] *[http://www.runningpast.com/emil_zatopek.htm Профил] на runningpast.com {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Затопек}} [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Починати во 2000 година]] [[Категорија:Чехословачки долгопругаши]] [[Категорија:Чехословачки атлетичати]] [[Категорија:Олимписки атлетичари]] [[Категорија:Олимписки златни медалисти за Чехословачка]] [[Категорија:Олимписки сребрени медалисти за Чехословачка]] plbarofdcpazv358a36bsbz9wwznpex 0 1149647 5630064 5621569 2026-09-19T18:24:25Z Gurther 105215 5630064 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Петнаесетта македонска ударна (Поречка) бригада | image = File:Формирањето на 15--Тата Македонска бригада.jpg | caption = Формирањето на 15-тата македонска бригада во с. [[Челопеци]], [[Кичевско]] | nickname = | motto = | colors = | march = | ceremonial_chief = | type = | branch = | dates = 12 септември 1944 – 6 октомври 1944 | country = | allegiance = | command_structure = | size = | specialization = | garrison = | garrison_label = | battles = [[Завршни операции за ослободување на Македонија]] | decorations = | notable_commanders= }} '''Петнаесетта македонска ударна бригада''' (позната и како '''15. Поречка бригада''') била формирана на [[12 септември]] [[1944]] година кај село [[Челопеци]], [[Кичевско]], која во моментот на формирањето била именувана како '''Поречка бригада'''. По воената реорганизација во с. [[Миокази]], Охридско, на 25 септември 1944 година бригадата била преформирана и го добила формацискиот број '''Петнаесетта'''.<ref name="ИНИ">д-р Марјан Димитријевски „Македонската војска 1944-1945“, Скопје, ИНИ, 1999 г., стр. 127-128</ref> До формирањето на бригадата дошло кога воената единица на [[Миливоје Трбиќ - Војче|Војче Трбиќ]] преминала во новата формација на Народноослободителна единица, откако во Порече навлегла Прилепската бригада.<ref>{{Книга:Порече низ историјата}}</ref> Била основана од Поречкиот народноослободителен партизански одред и 220 четници што пристапиле во [[НОАВМ]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|last=Младеновски |first=Симо|editor=Блаже Ристовски|title=Македонска енциклопедија|volume=2|year=2009|publisher=МАНУ|location=Скопје|isbn=978-608-203-023-4 (1)}}</ref>. Во нејзин состав главно влегле еден баталјон од [[Прва македонска ударна бригада|Првата македонска ударна бригада]] и четниците кои доброволно преминале во оваа бригада.<ref name="ИНИ"/> ==Команден состав== Командниот состав на бригадата го сочинувале:<ref name="ИНИ"/> * [[Војислав Сајковиќ]], командант од формирањето * [[Илија Игески]], командант * [[Захарие Трајковски]], командант Политички комесари биле: * [[Петар Пепељуговски]] * [[Предраг Ајтиќ]] ==Борбени дејства== Оваа бригада заедно со [[Петта македонска ударна бригада|Петтата]] и [[Шеста македонска ударна бригада|Шестата бригада]] учествувала во борбените акции во реонот на Поречието, како и во вториот напад на Кичево и во расчистување на теренот, како и во борбите кај [[Струга]] и [[Охрид]].<ref name="ИНИ"/> На [[28 август]] [[1944]] година извршила напад врз пограничниот бугарски участок во село [[Здуње]]. Во борбата биле вклучени и бугарски авиони кои постојано бомбардирале и отворале митралески оган. Во борбата загинал и заменик командантот на Прилепската бригада [[Илија Игески]], заедно со десетина други партизани од Поречката и Прилепската бригада. Поречката бригада кај [[Дреновец]] нанела загуба од дваесет бугарски војници, а над триесет биле ранети а поголем број заробени. Водела борби против германската борбена група Гулман и Пабс кај селата [[Марул]], [[Алданци]], [[Веселчани]] на 11 до 16 септември, [[Мажучиште]], [[Долно Строгомиште|Страгомишта]], [[Ново Село (Кичевско)|Ново Село]] и [[Жубрино]] на 8 и 9 октомври 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> Во кичевското село [[Миокази]] била дополнета со еден баталјон од [[Прва македонско-косовска ударна бригада|Првата македонска бригада]] и борци од [[Осумнаесетта македонска ударна бригада|Осумнаесеттата македонска дополнителна бригада]] и била преименувана во ''Петнаесетта македонска народноослободителна бригада'' во состав на [[Четириесет и осма македонска дивизија|Четириесет и осмата македонска дивизија]] на [[Југословенски партизани|НОВЈ]] на 25 септември.<ref name="Енциклопедија" />. Продолжила со борби кај селата [[Мислешево]] и [[Мороишта]] во [[Струшко]] во периодот од 29 октомври до 5 ноември 1944 година, со ноќен напад на [[Струга]] на 30 и 31 октомври, борби кон [[Охрид]] на 2 ноември, и кај селото [[Подмоље]] на 7 и 8 ноември 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> По тешките борби кај [[Кичево]] и селот [[Зајас]] (15-18 ноември), на 18 ноември учествувала во ослободувањето на [[Гостивар]] и наскоро била расформирана, а боречкиот состав влегол главно во составот на [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] на [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|Четириесет и втората македонска дивизија]] од [[Петнаесетти македонски корпус на НОВЈ|Петнаесеттиот македонски корпус на НОВЈ]]<ref name="Енциклопедија" />, кој потоа се борел на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бригади}} [[Категорија:Порече]] [[Категорија:Бригади на НОВМ]] fz1gc2i8zf9uu5grqntl0p5lu287a8d 0 1174225 5630024 5623009 2026-09-19T14:34:20Z Carshalton 30527 /* Хет-трикови */ 5630024 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дрис Мертенс | image = [[File:Mertens 2018 (cropped).jpg|250px]] | fullname = Дрис Мертенс<ref>{{Наведена мрежна страница|title = 2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players|url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf|website = FIFA|format = PDF|page = 4|date = 11 June 2014|access-date = 10 July 2014|archive-date = 2015-06-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|url-status = dead}}</ref> | height = {{height|m=1.69}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sscnapoli.it/Squadra/Dries-Mertens|title=Prima Squadra - Dries Mertens|website=SSC Napoli|access-date=31 December 2016|archive-date=2017-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105030540/http://www.sscnapoli.it/Squadra/Dries-Mertens|url-status=dead}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1987|5|6}} | cityofbirth = {{роден во|Левен|}} | countryofbirth = [[Белгија]] | nationality = {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] | currentclub = {{Fb team Galatasaray}} | clubnumber = 10 | position = [[Крило (фудбал)|крило]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Anderlecht}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Gent}} | years1 = 2005-2006 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Gent}} | years2 = 2005-2006 | caps2 = 14 | goals2 = 4 | clubs2 = →{{Fb team Eendracht Aalst}} | years3 = 2006-2009 | caps3 = 108 | goals3 = 30 | clubs3 = {{Fb team AGOVV}} | years4 = 2009-2011 | caps4 = 65 | goals4 = 16 | clubs4 = {{Fb team Utrecht}} | years5 = 2011-2013 | caps5 = 62 | goals5 = 37 | clubs5 = {{Fb team PSV}} | years6 = 2013-2022 | caps6 = 295 | goals6 = 113 | clubs6 = {{Fb team Napoli}} | years7 = 2022- | caps7 = 62 | goals7 = 12 | clubs7 = {{Fb team Galatasaray}} | nationalyears1 = 2004 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија под 17 години|Белгија 17]] | nationalyears2 = 2011- | nationalcaps2 = 109 | nationalgoals2 = 21 | nationalteam2 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] }} '''Дрис Мертенс''' (роден на [[6 мај]] [[1987]] во [[Левен]]) — [[Белгија|белгиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Галатасарај|Галатасарај]] и на [[Фудбалска репрезентација на Белгија|белгиската репрезентација]]. Мертенс ја започнал кариерата во родната Белгија, каде играл за неколку клубови пред да се пресели во [[Холандија]] во 2006 година, каде што дошол до израз во дресот на [[АГОВ Апелдорн|АГОВ]]. Од 2009 година тој се етаблирал прво во {{Fb team (N) Utrecht}}, во чии редови играл две сезони, а потоа во {{Fb team (N) PSV}}, каде одиграл уште две години, освојувајќи еден [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]] ([[Фудбалски куп на Холандија 2011-2012|2011-2012]]) и еден [[Суперкуп на Холандија]] ([[Суперкуп на Холандија 2012|2012]]). Најголемиот дел од неговата кариера се поврзува со {{Fb team (N) Napoli}}, клуб за кој играл 9 сезони и со кого освоил два [[Фудбалски куп на Италија|Купа на Италија]] ([[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|2013-2014]] и [[Фудбалски куп на Италија2019-2020|2019-2020]]) и еден [[Суперкуп на Италија|Суперкуп]] ([[Суперкуп на Италија 2014|2014]]). Тој, исто така, е [[ФК Наполи#Рекордери|рекордер по бројот на постигнати голови]] за Наполи во сите официјални натпреварувања, во [[Серија А]] и во [[Европски клупски натпреварувања|европските натпреварувања]]. Од 2022 година, игра за Галатасарај, со кого го освоил [[Суперлига на Турција|турското првенство]] ([[Суперлига на Турција 2022-2023|2022-2023]]). На поединечно ниво, тој бил вклучен во [[Серија А Тим на годината|Тимот на годината на Серија А]] за [[Серија А 2016-2017|сезоната 2016-2017]] и бил избран за [[Белгиски фудбалер на годината]] во 2016 година. Исто така, бил вклучен во листата од 30&nbsp;кандидати номинирани за добивање на [[Златна топка 2017|Златната топка во 2017 година]]. Мертенс го направил своето деби за репрезентацијата на Белгија во 2011 година и оттогаш има 109 настапи, кој го рангираат на шесттото место на вечната листа на играчи со најмногу настапи за Белгија. Тој бил во составот на својата нација на три [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]], [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] и [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]], како и на две [[Европско првенство во фудбал|Европски]] во [[Европско првенство во фудбал 2016|2016]] и [[Европско првенство во фудбал 2020|2020]]. ==Биографија== Дрис е син на [[Херман Мертенс|Херман]], петкратен белгиски шампион во гимнастика, додека мајката, Маријке ван Кампен, е универзитетски професор по педагогија; неговиот брат Јероен работи на телевизија во Белгија како автор и водител.<ref name="sn">[http://www.solonapoli.com/legginews.asp?id=61534 Mertens: "Voglio restare a Napoli il più a lungo possibile"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171011021927/http://www.solonapoli.com/legginews.asp?id=61534 |date=2017-10-11 }} solonapoli.com</ref> Од 2015 година е оженет со [[ТВ водител|телевизиската водителка]] [[Катрин Керхофс]].<ref>Het Nieuwsblad (30 december 2015), [https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20151229_02042768 Dries Mertens koopt “mooiste huis van Leuven”]. Пристапено на 7 јули 2018.</ref> == Технички карактеристики == Разноврсен играч<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2013/10/28/4365187/napoli-riscopre-il-suo-folletto-belga-mertens-punta-in-alto|title=Napoli riscopre il suo folletto belga, Mertens punta in alto: "Ce la giochiamo ovunque, cerco il goal"|date=28 октомври 2013}}</ref> со вешт дриблинг,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ilmattino.it/pay/edicola/mertens-694556.html|title=Il Napoli punta su Mertens. Il «folletto» alla prova da big|date=13 ноември 2014|author=Roberto Ventre}}</ref> кој најчесто настапува на позицијата [[Крило (фудбал)|лево крило]], но исто така често бил користен и како полушпиц од страна на [[Дик Адвокат]];<ref name= Gazza >{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Napoli/12-10-2013/napoli-qui-mertens-deve-stregare-napoli-benitez-avere-brasile-201347985638.shtml|author=Gianluca Monti|title=Napoli, qui Mertens: deve stregare Napoli e Benitez per avere il Brasile|date=13 октомври 2013|access-date=6 декември 2013}}</ref> Мертенс е добар стрелец, но и асистент за својте соиграчи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Napoli/22-06-2013/mertens-napoli-visite-mediche-ok-breve-annuncio-belga-psv-eindohoven-20634169706.shtml|author=Gianluca Monti|title=Mertens al Napoli: visite mediche ok, a breve l'annuncio|date=22 јуни 2013|access-date=6 декември 2013}}</ref> Во сезоната [[Серија А 2016-2017|2016-2017]], на барање на тренерот [[Маурицио Сари]], поради повредата на [[Аркадиуш Милик]], Мертенс играл како главен напаѓач, постигнувајќи одлични резултати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/napoli/2017/01/19/news/napoli_il_nuovo_mertens_da_falso_nueve_a_vero_attaccante-156396509/|title=Napoli, il nuovo Mertens: da falso nueve a vero attaccante|author=Pasquale Tina|date=19 јануари 2017}}</ref> ==Клупска кариера== ===Рани години=== Роден во [[Левен]], [[Белгија]], Мертенс ја започнал својата кариера во сега веќе распаднатиот локален клуб [[К. Стад Левен|Стад Левен]]. Додека тој бил тука скаути на еден од најпознатите белгиски клубови [[ФК Андерлехт|Андерлехт]] го забележале Мертенс, и во крајна линија тоа резултирало понудена шанса за него да се приклучи на младинската школа на клубот во 1998 година. Тој поминал пет години во младинската школа на Андерлехт пред да биде отпуштен во 2003 година, кога тренерите во академијата укажале на тоа дека тој бил премногу низок и физички неспособен да се натпреварува на професионално ниво.<ref name=start>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.benefoot.net/why-napolis-winger-dries-mertens-should-start-for-belgium-at-the-world-cup/|title=Why Napoli's winger Dries Mertens should start for Belgium at the World Cup|website=BeneFoot|last=De Kock|first=Bjorn|date=30 April 2014|access-date=31 December 2016|archive-date=2016-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715000025/http://www.benefoot.net/why-napolis-winger-dries-mertens-should-start-for-belgium-at-the-world-cup/|url-status=dead}}</ref> По ослободувањето од Андерлехт, Мертенс потпишал за друг прводивизионен клуб од Белгија [[КАА Гент|Гент]]. По две сезони во младинската академија на Гент, Мертенс бил позајмен во [[ФК Алст|Алст]] за сезоната 2005-2006. Тој брилирал во [[Трета дивизија на Белгија (фудбал)|третата дивизија]] и бил прогласен за играч на годината.<ref name=start/> Сепак, тренерскиот штаб во Гент, многу слично на оние од Андерлехт пред неколку години, останале неубедени од квалитетите на Мертенс најмногу заради неговиот мал раст. Сепак, тој останал под договор со Гент и бил позајмен повторно следната сезона, овој пат во [[АГОВ Апелдорн]] во Холандија.<ref name=start/> ===АГОВ=== На 1 јули 2006 година, Мертенс официјално потпишал за [[АГОВ Апелдорн]], клуб кој подоцна се распаѓа во 2013 година, на заем за една сезона, со опција за откуп доколку клубот биде задоволен од неговите игри.<ref name=start/><ref>{{наведени вести|url= http://www.ad.nl/eredivisie/miljoenendeals-chadli-en-mertens-komen-te-laat-voor-agovv~a940650b/|title=Miljoenendeals Chadli en Mertens komen te laat voor AGOVV|website=AD|date=22 July 2013|access-date=2 January 2017|language=nl}}</ref> Тој успеа да се врати со 2 гола во 35 настапи за време на сезона, во која тој станал омилен меѓу навивачите и поддржувачите на ''Сините''. Формата со која настапувал Мертенс го поттикнала раководството на АГОВ, предводено од страна на новиот тренер [[Џон ван ден Бром]], да ја искористат опцијата за потпишување на траен договор со белгискиот играч следната сезона. Тоа бил потег кој итекако му се исплатил на холандскиот клуб кога Мертенс ја завршил сезоната со 15 гола во 38 натпревари за тимот.<ref name=start/> Како растело неговото влијание врз клубот така и клубот имал сè повеќе доверба во Мертенс назначувајќи го за нов капитен за [[Ерсте дивиси 2008-2009|сезоната 2008-2009]].<ref name=f442>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourfourtwo.com/features/everything-you-need-know-about-dries-mertens|title=Everything you need to know about&nbsp;... Dries Mertens|website=Four Four Two|last=Fadugba|first=Jonathan|date=16 June 2014|access-date=5 January 2017}}</ref> Мертенс брилирал во својата нова улога и придонел со уште 13 гола за сезоната по што му била доделена наградата за Златен Бул за најталентиран играчи во [[Ерсте дивиси]].<ref name=ed>{{наведени вести|url=https://www.voetbalkrant.com/nl/nieuws/lees/2009-05-15/een-gouden-stier-voor-mertens|title=Eén Gouden Stier voor Mertens|website=Voetbalkrant|last=Kersten|first=Steurbaut|date=15 May 2009|access-date=2 January 2017|language=nl}}</ref> Тоа ќе биде неговата последна сезона во клубот, бидејќи на крајот на сезоната тој се согласи да му се приклучи на една лига повисоко рангираниот клуб [[ФК Утрехт|Утрехт]] во [[Ередивиси]]. Мертенс направил 110 настапи во сите натпреварувања за АГОВ во текот на три сезони во клубот и постигнал 31 гол. ===Утрехт=== [[Податотека:Dries Mertens 2.jpg|thumb|upright|left|Мертенс на тренинг со [[ФК Утрехт|Утрехт]] во 2009 година]] Откако добиле согласност од АГОВ во март 2009, [[ФК Утрехт|Утрехт]] го договориле доаѓањето на Мертенс пред почетокот на [[Ередивисије 2009-2010|сезоната 2009-2010]], официјално реализирајќи го трансферот за кој платиле обесштетување од 600.000&nbsp;[[евра|€]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en/news/462/netherlands/2009/03/25/1174607/official-utrecht-sign-agovv-forward-dries-mertens|title=Official: Utrecht Sign AGOVV Forward Dries Mertens|website=Goal|last=Coerts|first=Stefan|date=25 March 2009|access-date=2 January 2017}}</ref> Во својата дебитантска сезона со клубот, Мертенс постигнал шест голови и бил финалист, зад напаѓачот на [[ФК Ајакс|Ајакс]], [[Луис Суарес]], во изборот за наградата "[[Фудбалер на годината во Холандија]]". Тој исто така бил награден со "[[Давид Ди Томазо#Ди Томазо трофеј|Трофеј Ди Томазо]]", наградата за играч на сезоната на Утрехт.<ref name=start/> Тој ги подобрил неговите резултати во следната сезона, постигнувајќи 10 гола во 31 натпревар во лигата за Утрехт, вклучувајќи го и [[хет-трик]]от во последното коло против [[АЗ Алкмар]], и трите гола во неговото деби во [[Лига Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://int.soccerway.com/matches/2011/05/15/netherlands/eredivisie/stichting-fc-utrecht/stichting-az/941710/|title=Utrecht v AZ: 5-1|website=Soccerway|date=15 May 2011|access-date=2 January 2017}}</ref> Севкупно, Мертенс постигнал 14 гола во сите натпреварувања и имал неверојатни 24 асистенции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldsoccer.com/features/talent-scout/talent-scout-dries-mertens-331877|title=Talent Scout: Dries Mertens|website=World Soccer|last1=Rainbow|last2=Bidwell|first1=Jamie|first2=Nick|date=5 October 2011|access-date=2 January 2017}}</ref> Тоа се покажала неговата последна сезона во клубот, бидејќи неговата фантастична форма на [[Стадион Галгенвард]] го привлекла вниманието на некои од најголемите клубови во лигата.<ref name=start/> За две сезони поминати во Утрехт, Мертенс постигнал вкупно 21 гол во 86 натпревари во сите натпреварувања. ===ПСВ Ајндховен=== [[Податотека:Mertens PSV 2012.jpg|thumb|right|200px|Мертенс во [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]] во 2012 година]] Во јуни 2011 година, било објавено дека Мертенс потпишал за [[ПСВ Ајндховен|ПСВ]] како замена за заминатиот [[Балаш Џуџак]] во пакет со соиграчот од Утрехт, [[Кевин Стротман]], за вкупен надомест од 13 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2885/europe/2011/06/29/2552344/psv-agree-deals-for-utrecht-duo-dries-mertens-kevin |title=PSV agree deals for Utrecht duo Dries Mertens & Kevin Strootman |website=Goal|last=Mira|first=Luis|date=29 June 2011 |access-date=2 January 2016}}</ref> Тој постигна гол во своето официјално деби за клубот на 7 август 2011 година, постигнувајќи го почесниот погодок за ПСВ во поразот со 3-1 на гостувањето кај АЗ Алкмар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://int.soccerway.com/matches/2011/08/07/netherlands/eredivisie/stichting-az/psv-nv/1120319/|title=AZ v PSV|website=Soccerway|date=7 August 2011|access-date=2 January 2017}}</ref> Подоцна тој месец, на 28 август, Мертенс го постигнал својот прв [[хет-трик]] за ПСВ во победата со 6-1 над [[ФК Екселсиор|Екселсиор]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurosport.com/football/eredivisie/2011-2012/psv-excelsior_mtc464632/live.shtml|title=Live: PSV v Excelsior|website=Eurosport|date=28 August 2011|access-date=2 January 2017}}</ref> Силниот старт на сезоната на Мертенс кулминирал "во победата со 7-1 над [[ФК Рода Керкаде|Рода]] на 24 септември 2011 година постигнувајќи четири гола", со што дошол до бројката од 11 постигнати гола во својте први 7 натпревари за ПСВ.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.goal.com/en-gb/match/61816/psv-eindhoven-vs-roda-jc/team-news/1 |title=PSV Eindhoven 7–1 Roda JC |website=Goal |date=24 September 2011 |access-date=4 May 2014 |archive-date=2018-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121161649/https://www.goal.com/en-gb/match/61816/psv-eindhoven-vs-roda-jc/team-news/1 |url-status=dead }}</ref> Во завршниот дел од кампањата, Мертенс загубил поголем број од забите кога се судрил со голманот на [[Хераклес Алмело|Хераклес]] [[Ремко Пасвер]], иако тој успеал да постигне гол за време на инцидентот. На социјалната мрежа [[Твитер]] било откриено подоцна дека Пасвер нашол еден заб на Мертенс закопан во неговата глава, три недели подоцна откако играчите се судрија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://talksport.com/magazine/virals/120503/goalkeeper-finds-psv-players-tooth-embedded-head-three-weeks-after-clash-171213|title=Goalkeeper finds PSV player's tooth embedded in head three weeks after clash|website=talkSPORT|last=Bragg|first=James|date=3 May 2012|access-date=2 January 2017|archive-date=2017-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103004801/http://talksport.com/magazine/virals/120503/goalkeeper-finds-psv-players-tooth-embedded-head-three-weeks-after-clash-171213|url-status=dead}}</ref> Мертенс ја завршил сезоната со 21 постигнат гол во 33 натпревари, заземајќи го четвртото место на списокот на стрелците во Ередивиси за таа сезона. Тој, исто така, постигнал три гола во четири натпревари во Купот на Холандија, вклучувајќи го и голот со глава во финалето на [[Стадион Фејенорд|Де Којп]], во [[Ротердам]], во кое ПСВ со 3-0 го победил Хераклес.<ref name=KNVB>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ned/news/newsid=1800379.html |title=Season review: Netherlands |last=Scholten|first=Berend|website=UEFA |date=22 May 2012 |access-date=4 May 2014 }}</ref> [[ПСВ Ајндховен сезона 2012-2013|Следната сезона]] Мертенс ја започнал со додавање на уште еден трофеј, откако во првиот натпревар од новата сезона му помогнал на ПСВ да го победи Ајакс со 4-2 во [[Јохан Кројф Шилд 2012|Јохан Кројф Шилд]] (Суперкуп на Холандија), асистирајќи притоа за првиот гол кој го постигнал [[Ола Тоивонен]] по само 3 минути игра.<ref name=JCS>{{Наведена мрежна страница|url=http://11tegen11.net/2012/08/05/psv-4-2-ajax-the-first-blow-is-for-advocaat/|title=PSV 4 – 2 Ajax: First blow by Advocaat|website=11tegen11|date=5 August 2012|access-date=2 January 2017|archive-date=2016-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229105025/http://11tegen11.net/2012/08/05/psv-4-2-ajax-the-first-blow-is-for-advocaat/|url-status=dead}}</ref> На 30 септември 2012 година, Мертенс и [[Јирген Локадија]], кој го имал своето деби во Ередивисије, постигнале хет-трик во победата на ПСВ над [[ВВВ Венло]] со 6-0.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.psv.nl/Wedstrijden/Wedstrijddetails.htm?dbid=240757&typeofpage=225188 |title=VVV-Venlo - PSV (30-9-2012) |website=PSV |date=30 September 2012 |access-date=4 May 2014 |language=nl |archive-date=2014-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504223531/http://www.psv.nl/Wedstrijden/Wedstrijddetails.htm?dbid=240757&typeofpage=225188 |url-status=dead }}</ref> Мертенс ја завршил сезоната со 14 постигнати голови во лигата, 16 во сите натпреварувања, но ПСВ ја завршиле сезоната како второпласирани зад Ајакс во Ередивисије. Тој, исто така, додал и 17 асистенции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yahoo.com/news/official-napoli-signs-dries-mertens-000900385--sow.html|title=Official: Napoli signs Dries Mertens from PSV|website=Yahoo!|last=Moretto|first=Alex|date=25 June 2013|access-date=2 January 2017|archive-date=2017-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103004637/https://www.yahoo.com/news/official-napoli-signs-dries-mertens-000900385--sow.html|url-status=dead}}</ref> Тоа била неговата последна сезона во Ередивисије, откако по завршувањето на истата ПСВ ја прифатил понудата на клубот од [[Серија А]], [[ФК Наполи|Наполи]] за неговиот потпис.<ref name=PN>{{Наведена мрежна страница|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1484329/napoli-snap-mertens?cc=5901 |title=Napoli snap up Mertens |website=ESPNFC |date=25 June 2013 |access-date=25 June 2013 }}</ref> Мертенс го напуштил Ајндховен забележувајќи 88 натпревари за клубот и постигнал 45 голови во текот на две сезони. ===Наполи=== На 16 јуни 2013, агентот на Мертенс [[Серен Лерби]] потврдил дека играчот се согласил на потпишување договор со италијанскиот [[ФК Наполи|Наполи]]. Трансферот го чинел Наполи 9.480.000 €,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sscnapoli.it/static/news/Napoli,-ufficializzato-Mertens-514.aspx|title=Napoli, ufficializzato Mertens|editor=Sscnapoli.it|date=24 јуни 2013|accessdate=2017-03-21|archive-date=2013-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130713083326/http://www.sscnapoli.it/static/news/Napoli,-ufficializzato-Mertens-514.aspx|url-status=dead}}</ref> а Мертенс потпишал петгодишен договор со кој заработувал 1,2 милиони евра по сезона.<ref>[http://www.gazzetta.it/Calciomercato/12-11-2015/inter-mertens-parte-assalto-spunta-vlaar-la-difesa-130901032062.shtml Inter-Mertens, parte l'assalto]</ref> Така тој станал првото засилување на новиот тренер на Наполи, [[Рафа Бенитес]]. Своето деби во [[Серија А 2013-2014|Серија А]] го направил на 25 август 2013, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Марек Хамшик]] во победата со 3-0 над [[ФК Болоња|Болоња]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Napoli/25-08-2013/napoli-bologna-diretta-campionato-calcio-seriea-prima-giornata-201031849154.shtml#0|title=Napoli-Bologna 3-0: apre Callejon, poi la doppietta di super Hamsik|editor=gazzetta.it|date=25 август 2013|access-date=}}</ref> Неговиот прв гол за ''наполитнаците'' дошол на 30 октомври, кога тој го постигнал победничкиот погодок со кој била совладана [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] на гости со 1-2.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Fiorentina/30-10-2013/fiorentina-napoli-1-2-reti-callejon-rossi-rigore-mertens-espulso-maggio-finale-201472466054.shtml|title=Fiorentina-Napoli 1-2: reti di Callejon, Rossi (rigore) e Mertens. Espulso maggionel finale|editor=gazzetta.it|date=30 октомври 2013|access-date=13 јануари 2014}}</ref> Во првиот натпревар на Наполи по Серија А после зимската пауза на 6 јануари 2014 година, Мертенс ги постигнал своите први два гола во еден исти натпревар за клубот во победата со 2-0 над [[ФК Сампдорија|Сампдорија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Napoli/06-01-2014/napoli-sampdoria-2-0-mertens-pesca-due-cioccolatini-calza-201994143230.shtml|title=Napoli-Sampdoria 2-0. Mertens pesca due cioccolatini nella calza|editor=gazzetta.it|date=6 јануари 2014|access-date=}}</ref> Потоа тој го постигнал и вториот гол за Наполи во победата со 2-0 над [[ФК Јувентус|Јувентус]] на 30 март, со што партенопеите му го нанеле само вториот лигашки пораз на подоцнежниот шампион.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26714045 |title=Leaders Juventus lost for only the second time in Serie A this season as they fell to defeat at Napoli. |website=BBC |date=30 March 2014 |access-date=3 May 2014 }}</ref> На 3 мај 2014 година Мертенс го освојува својот прв трофеј со Наполи, победувајќи во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]]; во финалето против Фјорентина тој се појавил во игра на местото на Марек Хамшик во 64-тата минута и го постигнал последниот гол за водство на Наполи од 3-1 (што било и конечен резултат) во судиското продолжение, заверувајќи ја победата на небесно сините.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/03-05-2014/finale-coppa-italia-fiorentina-napoli-1-3-doppio-insigne-gol-vargas-mertens-80570343983.shtml|title=Finale Coppa Italia, Fiorentina-Napoli 1-3. Doppio Insigne, gol di Vargas e Mertens|editor=gazzetta.it|date=3 мај 2014|access-date=18 мај 2014}}</ref> Својата прва сезона во Италија ја завршил со 11 голови во првенството (во 33 настапи) и уште два во Купот на Италија. [[Податотека:Champions Napoli.jpg|thumb|right|250px|Мертенс (позади), со соиграчите од {{Fb team (N) Napoli}} ја слави титулата во [[Суперкуп на Италија 2014|Суперкупот на Италија 2014]] освоена во [[Доха]].]] На 18 септември [[2014]], во натпреварот од групната фаза на Лигата на Европа, Мертенс постигнал два гола против [[ФК Спарта Прага|Спарта Прага]] (3-1), негови први за Наполи во некое од [[Клупски натпреварувања на УЕФА|клупските натпреварувања на УЕФА]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2015/matches/round=2000587/match=2014448/index.html|language=en|publisher=[[UEFA]].com|title=Mertens double eases Napoli past Sparta8|year=2014|access-date=19 септември 2014}}</ref> На 22 декември 2014 тој заработил уште еден шампионски медал, по победата на Наполи над Јувентус на пенали во [[Суперкуп на Италија 2014|Суперкупот на Италија]] иако тој бил еден од тројцата играчи на неговиот клуб којшто промашиле.<ref name=CI>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/football/30582475|title=Juventus 2-2 Napoli (5-6 on pens)|website=BBC|access-date=5 January 2017|date=22 December 2014}}</ref> И покрај тоа што претежно бил користен како замена, тој продолжил да игра во добра форма за Наполи во текот на следната сезона и пол, постигнувајќи 10 гола и придонесувајќи 11 асистенции во текот на сезоната [[Серија А 2014-2015|2014-2015]] и уште 11 гола во текот на сезоната [[Серија А 2015-2016|2015-2016]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.express.co.uk/sport/football/585648/Agent-Napoli-Dries-Mertens-Liverpool-Transfer-News-Gossip|title=Agent opens door for Napoli star Dries Mertens joining Liverpool|website=Express|last=Wright|first=David|date=19 June 2015|access-date=5 January 2017}}</ref><ref name=JH>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.espnfc.com/italian-serie-a/12/blog/post/3056403/unlikely-hero-dries-mertens-helping-napoli-quickly-forget-about-higuain|title=Unlikely hero Dries Mertens helping Napoli quickly forget about Higuain|website=ESPN|last=Horncastle|first=James|date=9 February 2017|access-date=6 March 2017}}</ref> Во текот на неговата трета сезона во Неапол, Мертенс постигнал два гола во победата со 5-0 над клубот од неговата родна земја [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] придонесувајќи притоа за највисоката победа во историјата на Наполи во натпреварите од Лигата на Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2016/matches/round=2000658/match=2016930/postmatch/report/|website=UEFA|title=Sparkly Napoli flatten Club Brugge|date=17 September 2015|access-date=5 January 2017}}</ref> Мертенс, исто така, постигнал и хет-трик во второто полувреме во убедливата победа во првенството со 6-0 над Болоња на 19 април 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/italian-serie-a/match/431930/napoli-bologna/report|title=Dries Mertens records hat trick to help Napoli rout Bologna|website=ESPNFC|access-date=5 January 2017}}</ref> Тој бил еден од само четворицата играчи кој успеале да постигнат хет-трик во текот на [[Серија А 2015-2016#Хет-трикови|сезоната 2015-2016 во Серија А]], покрај [[Никола Калиниќ]], [[Сусо (фудбалер)|Сусо]] и неговиот соиграч [[Гонсало Игуаин]]. По продажбата на [[Гонсало Игуаин]] - ''[[Капоканониере]]'' од претходната сезона - на соперникот за скудетото Јувентус и сериозната повреда на неговиот заменик [[Аркадиуш Милик]], Мертенс бил поставен во уште поофанзивна улога во нападот на Наполи за [[Серија А 2016-2017|сезоната 2016-2017]], играјќи како главен шпиц во 4-3-3 формацијата на тренерот [[Маурицио Сари]].<ref name=JH/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/story/2917385/juventus-complete-gonzalo-higuain-signing-from-napoli-in-90-million-euro-deal|title=Juventus complete Gonzalo Higuain signing from Napoli in €90 million deal|website=ESPN|last=Gladwell|first=Ben|date=26 July 2016|access-date=5 January 2017}}</ref> Мертенс добро ја започнал сезоната постигнувајќи два гола во првото коло од новата сезона во Серија А на гостувањето кај [[Делфино Пескара 1936|Пескара]] (2-2) со кои го спасил Наполи од срамен пораз кај новакот во лигата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lapresse.it/serie-a-pescara-napoli-benali-caprari-show-poi-si-scatena-mertens.html |title=Mertens salva Napoli. Solo 2-2 a Pescara in gol con Benali-Caprari |accessdate=2017-03-21 |archive-date=2017-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325175719/http://www.lapresse.it/serie-a-pescara-napoli-benali-caprari-show-poi-si-scatena-mertens.html |url-status=dead }}</ref> На 11 декември 2016 година, тој постигнал хет-трик во првенствената победа со 5-0 над [[ФК Каљари Калчо|Каљари]], а веќе во следното коло тој отишол и чекор понатаму постигнувајќи четири гола во победата со 5-3 над [[ФК Торино|Торино]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.espnfc.us/report?gameId=461146|title=Cagliari 0-5 Napoli|website=ESPN|date=11 December 2016|access-date=30 December 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/football/38339001|title=Napoli 5-3 Torino|website=BBC|date=18 December 2016|access-date=30 December 2016}}</ref> Четирите гола на Мертенс, меѓу кои е вклучен и четвртиот најбрз хет-трик во историјата на Серија А, значеле дека тој е првиот играч на Наполи кој го постигнал ова уште од [[Џузепе Саволди|Бепе Саволди]] во 1977. Тој, исто така станал првиот играч кој постигнал два последователни хет-трика во лигата уште од напаѓачот на Јувентус [[Пјетро Анастази]] во 1974 година, и првиот играч кој забележал седум гола на два натпревари, по [[Антонио Анџелило]] во 1958 година.<ref name=JH/><ref>{{наведени вести|url=http://www.espnfc.com/napoli/story/3023342/dries-mertens-four-goal-haul-for-napoli-didnt-sink-in|title=Dries Mertens' four-goal haul for Napoli against Torino didn't sink in|website=ESPN|last=Scarsi|first=Selene|date=19 December 2016|access-date=30 December 2016}}</ref> Неговата фантастична форма за клубот и репрезентацијата била наградена кога, на 30 декември, тој бил прогласен за ''Белгиски фудбалер на годината'' за 2016 година, победувајќи ги [[Еден Азар]] од [[ФК Челси|Челси]] и [[Раџа Наинголан]] од [[ФК Рома|Рома]] во борбата за наградата.<ref>{{Наведена мрежна страница| url=https://twitter.com/BelRedDevils/status/814787870363893760|title=Devil of the Year 2016|website=Belgian Red Devils on Twitter|date=30 December 2016|access-date=30 December 2016}}</ref><ref name=BFOTY>{{наведени вести|url=http://metro.co.uk/2016/12/31/chelsea-star-eden-hazard-finishes-behind-dries-mertens-in-belgiums-player-of-the-year-vote-6353459/|website=Metro|title=Chelsea star Eden Hazard finishes behind Dries Mertens in Belgium's Player of the Year vote|last=Olver|first=Tom|date=31 December 2016|access-date=2 January 2017}}</ref> На 4 февруари 2017 година, Мертенс и Хамшик двајцата постигнале хет-трик во победата над Болоња со 7-1 на гости, со што Наполи за првпат во својата клупска историја регистрирал седум постигнати голови на гостински терен во највисокото ниво на италијанскиот фудбал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourfourtwo.com/news/seventh-heaven-record-breaking-napoli-hamsik-and-mertens-net-hat-tricks|title=Seventh heaven for record-breaking Napoli as Hamsik and Mertens net hat-tricks|website=Four Four Two|date=4 February 2017|access-date=5 February 2017}}</ref> Својот 20-ти гол во Серија А за сезоната Мертенс го постигнал на 19 март 2017, во победата со 2-3 на гостувањето кај [[ФК Емполи|Емполи]], иако во истиот натпревар претходно промашил пенал. Во последното коло од сезоната тој го постигнал својот 50-ти првенствен гол за Наполи, и свој 28-ми во сезоната, завршувајќи со само еден гол помалку од најдобриот стрелец за сезоната во Серија&nbsp;А [[Един Џеко]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bleacherreport.com/articles/2712324-golden-shoe-2016-17-top-goalscorers-in-europe-latest-points-on-may-29|title=Golden Shoe 2016–17: Top Goalscorers in Europe, Latest Points on May 29|website=Bleacher Report|last=Simpson|first=Christopher|date=29 May 2017|access-date=30 May 2017}}</ref> Вкупно за сезоната тој постигнал 34 гола во 46 настапи во сите натпреварување. [[Податотека:FC Salzburg gegen SSC Napoli (Championsleague 3. Runde 23. Oktober 2019) 50 (2).jpg|thumb|200px|left|Мертенс во дресот на {{Fb team (N) Napoli}}.]] Новата сезона со Наполи ја започнал со гол за отворање на резултатот во првиот натпревар против [[ФК Ница|Ница]] од [[УЕФА Лига на шампиони 2017-2018|квалификациите за Лигата на шампионите]], кој бил одигран на 16 август 2017 година на [[Стадион Сан Паоло|Сан Паоло]] и завршил 2-0 за ''партенопеите''. Својот прв првенствен гол во [[Серија А 2017-2018|лигата]] за сезоната 2017-2018 го постигнал на 27 август 2017, во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Atalanta}}. На 17 септември 2017, тој постигнал хет-трик во победата со 6-0 над [[Беневенто Калчо|Беневенто]], при што вториот и третиот гол ги постигнал од пенал. На 9 октомври 2017 година, тој за првпат во својата кариера бил избран меѓу 30-те кандидати за [[Златна топка 2017|Златната топка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://napoli.repubblica.it/sport/2017/12/07/news/pallone_d_oro_mertens_tra_i_primi_29_calciatori_del_mondo-183392539/|title=Pallone d'oro, Mertens tra i primi 29 calciatori del mondo|website=la Repubblica|date=7 декември 2017|access-date=3 февруари 2020}}</ref> Сезоната ја завршил со 38 настапи и 18 голови во лигата, или вкупно 49 настапи и 22 гола на сите натпреварувања. На 2 ноември 2018 година, во натпреварот од [[Серија А 2018-2019|Серија А]], Наполи-[[ФК Емполи|Емполи]] 5-1, тој постигнал [[хет-трик]] (негов седми во дресот на Наполи) што му овозможило да ги надмине [[Карека]] и [[Жозе Алтафини]] и да се искачи на шестото место на списокот на стрелците за Наполи на сите времиња, со 98 гола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/napoli_empoli_mertens_supera_careca_altafini-4081096.html|title=Mertens supera Careca e Altafini: «Ero arrabbiato, martedi gioco io»|access-date=3 февруари 2020}}</ref> Во исто време, тој станал белгиски играч со најмногу голови во Серија А, надминувајќи го [[Луис Оливеира]], и застанувајќи на бројката од 72 голови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/130174/mertens-strike-sets-two-records|title=Mertens strike sets two records {{!}} Football Italia|website=www.football-italia.net|access-date=3 февруари 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sporza.be/nl/matches/voetbal/buitenland/ita/serie-a-tim/2018-2019/regulier/11/napoli-empoli/|title=VIDEO: Mertens maakt hattrick en is beste Belg in Serie A|date=2 ноември 2018|language=nl|access-date=3 февруари 2020}}</ref> На 28 ноември, благодарение на двата гола во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Црвена Ѕвезда|Црвена Ѕвезда]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|Лигата на шампионите]], тој стигнал до 100 гола во дресот на Наполи, станувајќи исто така најдобар клупски стрелец досега во [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските натпреварувања]] (20) и достигнувајќи ја бројката од 200 голови во кариерата. На 28 април 2019, тој се изедначил со [[Диего Армандо Марадона]] по бројот на постигнати голови во Серија А за Наполи, со голот кој го постигнал во победата со 2-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Frosinone}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ilmessaggero.it/sport/calcio/frosinone_napoli_la_diretta_ancelotti_contestazione-4457482.html|title=Frosinone-Napoli, fa festa Mertens: un gol che vale Maradona. Ciociari a un passo dalla B|access-date=3 февруари 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lastampa.it/sport/calcio/2019/04/28/news/il-napoli-vince-a-frosinone-e-mertens-eguaglia-maradona-1.33698269|title=Il Napoli vince a Frosinone e Mertens eguaglia Maradona|access-date=3 февруари 2020}}</ref> На 23 октомври 2019, во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2019/20|Лигата на шампиони]] во кој италијанскиот тим го победил на гости [[Ред Бул Салцбург|Салцбург]] со 2-3, Мертенс постигнал два гола, со кои го надминал Марадона и со 116 гола станал втор најдобар [[Список на играчи на ФК Наполи#Рекордери по бројот на настапи и голови|стрелец на сите времиња]] на Наполи зад [[Марек Хамшик]].<ref>{{наведени вести|url=https://video-it.eurosport.com/calcio/serie-a/2019-2020/dries-mertens-nella-storia-116-gol-nel-napoli-e-maradona-e-scavalcato_vid1253346/video.shtml|title=Dries Mertens nella storia! 116 gol nel Napoli e Maradona è scavalcato|editor=Eurosport|date=23 октомври 2019}}</ref> На 25 февруари 2020 година, тој се изедначил по бројот на голови со Хамшик (121) во првиот натпревар од осминафиналето на Лигата на шампионите, на домашен терен против {{Fb team (N) Barcelona}} (1-1),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.sky.it/calcio/champions-league/2020/02/25/napoli-barcellona-risultato-gol?lbp=3|title=Napoli-Barcellona 1-1: gol e highlights di Champions League. Griezmann risponde a Mertens|access-date=25 февруари 2020}}</ref> а потоа и го надминал на 13 јуни - кога сезоната продолжила по прекинот поради [[Пандемија на КОВИД-19 во Италија|пандемијата на КОВИД-19]] - постигнувајќи го голот за 1-1 во реванш полуфиналето на [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/coppa-italia/2020/06/13/mertens-supera-maradona-classifica-goleador-napoli|title=Mertens supera Hamsik: è il miglior marcatore di tutti i tempi del Napoli|date=13 јуни 2020|access-date=13 јуни 2020}}</ref> Овој гол им овозможил на ''партенопеите'' да се квалификуваат за финалето на 17 јуни, кое потоа го добиле на пенали против Јувентус,<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/coppa-italia/2020/06/17/napoli-juventus-risultato-gol|title=Napoli-Juve 4-2 dopo i rigori: Gattuso vince la finale di Coppa Italia 2020|date=17 јуни 2020|access-date=9 септември 2023}}</ref> освојувајќи ја својата шестта титула во ова натпреварување во клупската историја, втора лична за Мертенс кој го започнал натпреварот и играл до 66-тата минута кога бил заменет од [[Матео Политано]]. На 21 март 2021 година, со голот постигнат против {{Fb team (N) Roma}} (0-2), тој стигнал до бројката од 100 гола во Серија А со „наполитанците“, израмнувајќи се уште еднаш со Хамшик.<ref>{{Cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/Mertens,-100esimo-gol-in-Serie-A-Dries-sale-a-quota-133-reti-come-leader-della-classifica-dei-bomber-azzurri-all-time-20487.aspx|title=Mertens, 100esimo gol in Serie A. Dries sale a quota 133 reti come leader della classifica dei bomber azzurri "all time"|access-date=2021-03-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12253137/juventus-suffer-shock-home-defeat-as-zlatan-ibrahimovic-inspires-ac-milan-win-over-fiorentina-european-round-up|title=Juventus suffer shock home defeat as Zlatan Ibrahimovic inspires AC Milan win over Fiorentina - European round-up|language=en|access-date=2021-03-22}}</ref> Последователно на 22 април, со голот постигнат против {{Fb team (N) Lazio}} во победата на домашен терен со 5-2, тој го израмнил рекордот од 102 гола во Серија А со дресот на Наполи што го држел [[Антонио Војак]].<ref>{{Cite web|url=https://www.anteprima24.it/napoli/mertens-napoli-lazio/|title=Mertens, serata da record ma le lacrime sono di tristezza|date=22 април 2021}}</ref> Овој рекорд бил соборен на 21 ноември истата година, кога за време на поразот од Интер со 3-2 на гостински терен, белгиецот го постигнал вториот гол за Наполи.<ref>{{Cite web|url=https://www.sscnapoli.it/static/news/Mertens-sale-a-137-reti-come-leader-della-classifica-marcatori-azzurri-all-time-23877.aspx|title=Mertens sale a 137 reti come leader della classifica marcatori azzurri all-time|date=21 ноември 2021|access-date=21 ноември 2021}}</ref> Во летото 2022 година, по истекот на неговиот договор со клубот, Мертенс ја завршил неговата авантура во Наполи, по 9 сезони, во кој запишал вкупно 397 настапи и 148 голови.<ref>{{Cite web|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/23_07_2022/calciomercato-napoli-mertens-428725|title=Napoli, adesso è ufficiale: Mertens non rinnova|date=23 luglio 2022|access-date=23 јули 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tuttonapoli.net/in-primo-piano/ufficiale-sscnapoli-saluta-mertens-con-una-clip-grazie-511170|title=UFFICIALE - SSCNapoli saluta Mertens con una clip: "Grazie!"|date=24 јули 2022|access-date=24 јули 2022}}</ref> ===Галатасарај=== На 6 август 2022, Мертенс му се приклучил на {{Fb team (N) Galatasaray}} како слободен играч.<ref>{{cite web |url=https://www.galatasaray.org/haber/futbol/galatasaray-a-hos-geldin-dries-mertens/51439 |title=Galatasaray'a hoş geldin Dries Mertens! |website=Galatasaray |language=tr |date=8 August 2022 }}</ref> Тој го направи своето деби во новиот дрес на 13 август, заменувајќи го [[Јунус Акѓун]] во последната четвртина од натпреварот против [[Гиресунспор]], во кој ''Галата'' била поразена со 0-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttonapoli.net/notizie/mertens-esordio-amaro-in-turchia-pochi-minuti-per-il-belga-e-galatasaray-ko-513258|title=Mertens, esordio amaro in Turchia: pochi minuti per il belga e Galatasaray ko|date=14 август 2022|access-date=22 септември 2022}}</ref> На 23 октомври, тој го постигнал својот прв гол со турскиот клуб, за време на домашниот натпревар против [[Аланијаспор]], во рамките на 11-тото коло на [[Суперлига на Турција 2022-2023|Суперлигата]] кој заврши без победник 2-2.<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/galatasaray-finalmente-icardi-e-mertens-ma-non-arriva-la-vittori-61991|title=Galatasaray, finalmente Icardi e Mertens ma non arriva la vittoria...|date=23 октомври 2022|access-date=23 октомври 2022|archive-date=2022-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023214630/https://www.calciomercato.com/news/galatasaray-finalmente-icardi-e-mertens-ma-non-arriva-la-vittori-61991|url-status=dead}}</ref> Својата прва [[ФК Галатасарај сезона 2022-2023|сезона]] со Галатасарај ја завршил со освојување на турското првенство,<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/calcio-estero/galatasaray-campione-primo-campionato-vinto-da-mertens-e-mata-per-muslera-e-il-sesto-1836184|title=Galatasaray campione, primo campionato vinto da Mertens e Mata. Per Muslera è il sesto|date=30 мај 2023|accesso-date=31 мај 2023}}</ref> придонесувајќи за успехот на жолто-црвените со 6 гола и 3 асистенции во 30 настапи. ==Репрезентативна кариера== Откако претходно ја претставувал Белгија на младинско ниво, Мертенс го добил својот прв повик во [[Белгија фудбалска репрезентација|сениорската репрезентација на Белгија]] од селекторот [[Жорж Лекенс]] на 1 октомври 2010 година за натпреварите на репрезентацијата против [[Фудбалска репрезентација на Казахстан|Казахстан]] и [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]] во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2012|квалификациите за Европското првенство 2012]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.uefa.com/uefaeuro2012/news/newsid=1542562.html?rss=1542562+Four+debutants+in+Belgium+selection|title= Four debutants in Belgium selection |access-date=1 October 2010|website=UEFA |date= 1 October 2010}}</ref> Иако тој не бил вклучен во игра во ниту еден од тие два натпревари, Мертенс ќе го направи своето деби за репрезентацијата на 9 февруари следната година во пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Финска|Финска]] во [[Жули Отен (стадион)|Гент]], влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Насер Шадли]].<ref name=f442/> Својот прв гол за Белгија Мертенс го постигнал на 15 август 2012 година во ''Дербито на Ниските Земји'' против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] и притоа во истиот натпревар асистирал за уште други два гола, со што и помогнал на својата репрезентација да го надополни дефицитот од 2-1 и да победи на крајот со 4-2.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.uefa.com/worldcup/news/newsid=1847207.html#mertens+aglow+after+belgium+floor+dutch|title= Mertens aglow after Belgium floor Dutch|first=Berend |last=Scholten |website=UEFA |date= 15 August 2012|access-date=5 January 2017}}</ref> [[File:Bel-Tun (21).jpg|thumb|upright|Мертенс во дресот на [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] на [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]], во натпревар против {{NazNB|Furep|TUN}}.]] На 13 мај 2014 година, Мертенс бил избран во 23-члениот состав на селекторот [[Марк Вилмотс]] за [[Светското првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]] во [[Бразил]].<ref>{{наведени вести|title=Adnan Januzaj included in Belgium's World Cup squad|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27395150|website=BBC|date=3 June 2014|access-date=5 January 2017}}</ref> Во подготовките на репрезентацијата за турнирот, на 7 јуни Мертенс постигнал победнички гол во финишот од натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Тунис|Тунис]] за да и донесе победа на Белгија од 1-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/international-friendly/match/392357/belgium-tunisia/report |title=Lukaku injured in late Belgium win |website=ESPNFC |date=7 June 2014 |access-date=7 June 2014 }}</ref> Своето прво појавување за Белгија на турнирот го имал во првиот натпревар на Светското првенство, влегувајќи на местото на Шадли на полувремето и постигнал доцен победнички гол во победата со 2-1 над [[Фудбалска репрезентација на Алжир|Алжир]] во [[Бело Хоризонте]].<ref>{{наведени вести|last1=Chowdhury|first1=Saj|title=Belgium 2-1 Algeria|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/25285127|access-date=17 June 2014|website=BBC|date=17 June 2014}}</ref> Пред почетокот на Светското првенство, Мертенс се обложил со неговиот татко дека тој ќе постигне гол на турнирот. По натпреварот, тој објавил фотографија на [[Instagram]] како ги бричи мустаќите на неговиот татко како награда за победата во облогот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://forzaitalianfootball.com/2014/06/belgium-matchwinner-wins-a-bet-against-his-father/|title=Belgium Matchwinner Wins A Bet Against His Father|website=Forza Italian Football|date=18 June 2014|access-date=5 January 2017}}</ref> Тој направил вкупно пет настапи на Светското првенство каде што Белгија била елиминирана во четвртфиналето од подоцнежниот вицешампион, [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/teams/player=250019924/|title=Dries Mertens FIFA World Cup|website=UEFA|access-date=5 January 2017}}</ref> По Светското првенство, Белгија лесно ја поминала својата [[Квалификациите за Европско првенство во фудбал 2016 - Група Б|квалификациска кампања]] за [[Европско првенство во фудбал 2016|Евро 2016]]. Мертенс постигнал два гола за три минути за Белгија во нивното отворање на квалификацискиот циклус, во победата со 6-0 над [[Фудбалска репрезентација на Андора|Андора]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skysports.com/football/belgium-vs-andorra/308942|website=Sky Sports|title=European Qualifiers: Belgium thrash Andorra 6-0 in Group B clash in Brussels|date=11 October 2014|access-date=5 January 2017}}</ref> Следната година, тој постигна еден и асистирал за друг гол во победата со 3-1 над [[Фудбалска репрезентација на Израел|Израел]] со која било загарантирано првото место на Белгија во квалификациската група.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.reuters.com/article/uk-soccer-euro-belgium-idUKKCN0S72SR20151013|title=Mertens makes amends as Belgium beat Israel 3-1 to stay top|website=Reuters|last=Blenkinsop|first=Philip|date=13 October 2015|access-date=5 January 2017|archive-date=2021-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105175948/https://uk.reuters.com/article/uk-soccer-euro-belgium-idUKKCN0S72SR20151013|url-status=dead}}</ref> Тој бил избран во тимот на Белгија за завршницата на турнирот и бил вклучени во сите пет натпревари на нацијата, меѓутоа Белгија била елиминрана во четврт-финалето уште еднаш, овој пат биле поразени од [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]] со 3-1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro-finals/season=2016/teams/team=13/squad/index.html|title=Belgium Squad|website=UEFA|access-date=5 January 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jul/04/euro-2016-power-rankings-france-up-the-ante-as-wales-bash-brutal-belgium|title=Euro 2016 power rankings: France up the ante as Wales bash brutal Belgium|website=Guardian|last=Smith|first=Alan|date=4 July 2016|access-date=5 January 2017}}</ref> Под водството на новиот селектор [[Роберто Мартинес]], Мертенс постигнал пет гола во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 - УЕФА (Група И)|квалификациите]] за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]], вклучувајќи ги и двата во победата со 8–1 на домашен терен над [[Фудбалска репрезентација на Естонија|Естонија]].<ref>{{наведени вести |title=Belgium 8–1 Estonia |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/37965298 |access-date=8 June 2018 |publisher=BBC Sport |date=13 November 2016}}</ref> Потоа, тој бил избран во составот на Белгија за завршниот турнир во [[Русија]] и се запишал во листата на стрелците веќе во првиот натпревар на репрезентацијата, победата со 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Панама|Панама]] во [[Светско првенство во фудбал 2018 - група Г|групата Г]].<ref>{{наведени вести |title=World Cup 2018: Belgium include Vincent Kompany but Christian Benteke misses out |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44353673 |access-date=8 June 2018 |publisher=BBC Sport |date=4 June 2018}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/44523781|title='Moment of magic' - Mertens volley sets up Belgium win|publisher=BBC Sport|date=18 June 2018|access-date=25 June 2018|archive-date=2020-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227101343/https://www.bbc.com/sport/football/44523781|url-status=dead}}</ref> Тој играл наизменично како стартер и замена во остатокот од турнирот, помагајќи и на Белгија да заврши на третото место и да го освои бронзениот медал, совладувајќи ја {{NazNB|FUrep|ENG}} во натпреварот за [[Светско првенство во фудбал 2018 - нокаут фаза#Натпревар за трето место|бронзата]].<ref name="Belgium secured third place">{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jul/14/world-cup-2018-belgium-v-england-third-place-play-off-live|title=Thomas Meunier and Eden Hazard scored as Belgium secured third place despite England’s best efforts in the second half|work=The Guardian|last=Doyle|first=Paul|date=14 July 2018|access-date=15 July 2018}}</ref> Повикан за [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]],<ref>{{Cite web|url=https://www.rbfa.be/nl/nieuws/selectie-rode-duivels-voor-euro-2020-bekend|title=SELECTIE RODE DUIVELS VOOR EURO 2020 IS BEKEND|date=17 мај 2021|language=nl|access-date=18 јуни 2021}}</ref> на 17 јуни 2021, тој го одиграл 100-тиот натпревар за Белгија излегувајќи на теренот во победата со 2-1 над {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Европско првенство во фудбал 2020 - група Б|групната фаза]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/euro-2020/2021/europei.-calcio.-le-pagelle-di-danimarca-belgio-1-2-de-bruyne-on-fire-bene-kjaer_sto8379565/story.shtml|title=Europei. Calcio. Le pagelle di Danimarca-Belgio 1-2: De Bruyne on fire, bene Kjaer|date=17 јуни 2021|access-date=2021-06-18}}</ref> Турнирот за Белгија завршил во четвртфиналето, во кое паднале од подоцнежниот шампион {{NazNB|FUrep|ITA}} (1-2).<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/dossier/sport/europei-di-calcio-/2021/07/02/news/europei_belgio-italia_1-2_barella_e_insigne_spingono_gli_azzurri_in_semifinale-308661200/|title=Belgio-Italia 1-2: Barella e Insigne spingono gli azzurri in semifinale|date=2 јули 2021|access-date=17 септември 2023}}</ref> Година и половина подоцна, бил вклучен во списокот на повикани играчи и за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]],<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/mondiali/2022/belgio-i-convocati-per-i-mondiali-lukaku-de-ketelaere-e-mertens-ci-sono.-escluso-origi-saelemaekers-_sto9220301/story.shtml|title=BELGIO, I CONVOCATI PER I MONDIALI: LUKAKU, DE KETELAERE E MERTENS CI SONO. ESCLUSO ORIGI, SAELEMAEKERS RISERVA|date=10 ноември 2022|access-date=14 август 2023}}</ref> каде што Белгија застанала во групната фаза. На овој мундијал, Мертенс настапил двапати во поразот со 0-2 од {{NazNB|FUrep|MAR}} и во ремито 0-0 против {{NazNB|FUrep|CRO}}, резултат кој ја означил елиминација на ''Црвените ѓаволи''.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/mondiali/2022/belgio-eliminato-il-ct-roberto-martinez-annuncia-le-dimissioni-dopo-lo-0-0-con-la-croazia_sto9253385/story.shtml|title=MONDIALI 2022 - BELGIO ELIMINATO: IL CT ROBERTO MARTINEZ ANNUNCIA LE DIMISSIONI DOPO LO 0-0 CON LA CROAZIA|date=1 декември 2022|access-date=14 август 2023}}</ref> ==Хронологија на репрезентативните настапи== {{Репрезентативни настапи|BEL}} {{Cronopar|9-2-2011|Гент|BEL|1|1|FIN|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|3-6-2011|Брисел|BEL|1|1|TUR|-|Квалификации за Евро|2012|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|10-8-2011|Цеље|SLO|0|0|BEL|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-9-2011|Баку|AZE|1|1|BEL|-|Квалификации за Евро|2012}} {{Cronopar|6-9-2011|Брисел|BEL|1|0|USA|-|Пријателска}} {{Cronopar|7-10-2011|Брисел|BEL|4|1|KAZ|-|Квалификации за Евро|2012}} {{Cronopar|11-10-2011|Диселдорф|GER|3|1|BEL|-|Квалификации за Евро|2012|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|11-11-2011|Лиеж|BEL|2|1|ROU|-|Пријателска|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|25-5-2012|Брисел|BEL|2|2|MNE|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|2-6-2012|Лондон|ENG|1|0|BEL|-|Пријателска|13={{yel|17}} {{suboff|72}}}} {{Cronopar|15-8-2012|Брисел|BEL|4|2|NED|1|Пријателска|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|7-9-2012|Кардиф|WAL|0|2|BEL|-|Квалификации за Светско првенство|2014}} {{Cronopar|11-9-2012|Брисел|BEL|1|1|CRO|-|Квалификации за Светско првенство|2014|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|12-10-2012|Белград|CRO|0|3|BEL|-|Квалификации за Светско првенство|2014|13={{subon|55}}}} {{Cronopar|16-10-2012|Брисел|BEL|2|0|SCO|-|Квалификации за Светско првенство|2014|13={{suboff|56}}}} {{Cronopar|14-11-2012|Букурешт|ROU|2|1|BEL|-|Пријателска|13={{suboff|61}}}} {{Cronopar|6-2-2013|Брухе|BEL|2|1|SVK|1|Пријателска|13={{subon|62}} {{yel|90+1}}}} {{Cronopar|26-3-2013|Брисел|BEL|1|0|MKD|-|Квалификации за Светско првенство|2014|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|29-5-2013|Кливленд|USA|2|4|BEL|-|Пријателска|13={{subon|68}}}} {{Cronopar|14-8-2013|Брисел|BEL|0|0|FRA|-|Пријателска|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|14-11-2013|Брисел|BEL|0|2|COL|-|Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|19-11-2013|Брисел|BEL|2|3|JPN|-|Пријателска|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|5-3-2014|Брисел|BEL|2|2|CIV|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-6-2014|Солна|SWE|0|2|BEL|-|Пријателска|13={{suboff|68}}}} {{Cronopar|7-6-2014|Брисел|BEL|1|0|TUN|1|Пријателска|13={{subon|46}} {{yel|90+1}}}} {{Cronopar|17-6-2014|Бело Хоризонте|BEL|2|1|ALG|1|Светско првенство|2014|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|22-6-2014|Рио де Жанеиро|BEL|1|0|RUS|-|Светско првенство|2014|Прва фаза|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|26-6-2014|Саун Пауло|KOR|0|1|BEL|-|Светско првенство|2014|Прва фаза|13={{suboff|60}}|14=Саун Пауло (Бразил)}} {{Cronopar|1-7-2014|Салвадор|BEL|2|1|USA|-|Светско првенство|2014|Осминафинале|dts|13={{suboff|60}}|14=Салвадор (Бразил)}} {{Cronopar|5-7-2014|Бразилија|ARG|1|0|BEL|-|Светско првенство|2014|Четвртфинале|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|4-9-2014|Лиеж|BEL|2|0|AUS|1|Пријателска|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|10-10-2014|Брисел|BEL|6|0|AND|2|Квалификации за Евро|2016}} {{Cronopar|13-10-2014|Зеница (град)|BIH|1|1|BEL||Квалификации за Евро|2016|-|13={{subon|57}}}} {{Cronopar|12-11-2014|Брисел|BEL|3|1|ICE|-|Пријателска|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|16-11-2014|Брисел|BEL|0|0|WAL|-|Квалификации за Евро|2016|13={{subon|73}} {{suboff|89}}}} {{Cronopar|28-3-2015|Брисел|BEL|5|0|CYP|-|Квалификации за Евро|2016|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|7-6-2015|Париз|FRA|3|4|BEL|-|Пријателска|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|12-6-2015|Кардиф|WAL|1|0|BEL|-|Квалификации за Евро|2016|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|3-9-2015|Брисел|BEL|3|1|BIH|-|Квалификации за Евро|2016|13={{subon|89}}}} {{Cronopar|6-9-2015|Никозија|CYP|0|1|BEL|-|Квалификации за Евро|2016|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|10-10-2015|Андора ла Веља|AND|1|4|BEL|-|Квалификации за Евро|2016|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|13-10-2015|Брисел|BEL|3|1|ISR|1|Квалификации за Евро|2016}} {{Cronopar|29-3-2016|Леирија|POR|2|1|BEL|-|Пријателска|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|28-5-2016|Женева|SUI|1|2|BEL|-|Пријателска|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|1-6-2016|Брисел|BEL|1|1|FIN|-|Пријателска|13={{subon|58}}}} {{Cronopar|5-6-2016|Брисел|BEL|3|2|NOR|-|Пријателска|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|13-6-2016|Лион|BEL|0|2|ITA|-|Евро|2016|Прва фаза|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|18-6-2016|Бордо|BEL|3|0|IRL|-|Евро|2016|Прва фаза|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|22-6-2016|Ница|SWE|0|1|BEL|-|Евро|2016|Прва фаза|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|26-6-2016|Тулуза|HUN|0|4|BEL|-|Евро|2016|Осминафинале|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|1-7-2016|Лил|WAL|3|1|BEL|-|Евро|2016|Четвртфинале|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|7-10-2016|Брисел|BEL|4|0|BIH|-|Квалификации за Светско првенство|2018}} {{Cronopar|10-10-2016|Фаро|GIB|0|6|BEL|1|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{suboff|64}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|9-11-2016|Амстердам|NED|1|1|BEL|-|Пријателска|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|13-11-2016|Брисел|BEL|8|1|EST|2|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|25-3-2017|Брисел|BEL|1|1|GRE|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{yel|60}}}} {{Cronopar|28-3-2017|Сочи|RUS|3|3|BEL|-|Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|5-6-2017|Брисел|BEL|2|1|CZE|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-6-2017|Талин|EST|0|2|BEL|1|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|31-8-2017|Лиеж|BEL|9|0|GIB|1|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|3-9-2017|Пиреј|GRE|1|2|BEL|-|Квалификации за Светско првенство|2018}} {{Cronopar|7-10-2017|Сараево|BIH|3|4|BEL|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|10-10-2017|Брисел|BEL|4|0|CYP|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|56}}}} {{Cronopar|10-11-2017|Брисел|BEL|3|3|MEX|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|14-11-2017|Бриж|BEL|1|0|JPN|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|27-3-2018|Брисел|BEL|4|0|SAU|-|Пријателска|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|2-6-2018|Брисел|BEL|0|0|POR|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-6-2018|Брисел|BEL|3|0|EGY|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|11-6-2018|Брисел|BEL|4|1|CRI|1|Пријателска|13={{suboff|52}}}} {{Cronopar|18-6-2018|Сочи|BEL|3|0|PAN|1|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|23-6-2018|Москва|BEL|5|2|TUN|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{suboff|86}}}} {{Cronopar|28-6-2018|Калининград|ENG|0|1|BEL|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|2-7-2018|Ростов|BEL|3|2|JPN|-|Светско првенство|2018|Осминафинале|13={{suboff|65}}|14=Ростов на Дон}} {{Cronopar|10-7-2018|Санкт Петербург|FRA|1|0|BEL|-|Светско првенство|2018|Полуфинале|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|14-7-2018|Санкт Петербург|BEL|2|0|ENG|-|Светско првенство|2018|за 3-то место|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|7-9-2018|Глазгов|SCO|0|4|BEL|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|11-9-2018|Рејкјавик|ICE|0|3|BEL|-|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза}} {{Cronopar|12-10-2018|Брисел|BEL|2|1|SUI|-|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза|13={{suboff|90+2}}}} {{Cronopar|16-10-2018|Брисел|BEL|1|1|NED|1|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|15-11-2018|Брисел|BEL|2|0|ICE|-|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|18-11-2018|Луцерн|SUI|5|2|BEL|-|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза}} {{Cronopar|21-3-2019|Брисел|BEL|3|1|RUS|-|Квалификации за Евро|2020|13={{yel|89}}}} {{Cronopar|24-3-2019|Никозија|CYP|0|2|BEL|-|Квалификации за Евро|2020|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|8–6-2019|Брисел|BEL|3|0|KAZ|1|Квалификации за Евро|2020}} {{Cronopar|11-6-2019|Брисел|BEL|3|0|SCO|-|Квалификации за Евро|2020|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|6-9-2019|Серавале|SMR|0|4|BEL|1|Квалификации за Евро|2020|13={{subon|55}}}} {{Cronopar|9-9-2019|Глазгов|SCO|0|4|BEL|-|Квалификации за Евро|2020}} {{Cronopar|10-10-2019|Брисел|BEL|9|0|SMR|-|Квалификации за Евро|2020|13={{yel|51}} {{suboff|63}}}} {{Cronopar|13-10-2019|Астана|KAZ|0|2|BEL|-|Квалификации за Евро|2020|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|16-11-2019|Санкт Петербург|RUS|1|4|BEL|-|Квалификации за Евро|2020|13={{suboff|52}}}} {{Cronopar|5-9-2020|Копенхаген|DNK|0|2|BEL|1|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|8-9-2020|Брисел|BEL|5|1|ISL|1|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|15-11-2020|Левен|BEL|2|0|ENG|1|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|18-11-2020|Левен|BEL|4|2|DNK|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{yel|50}}}} {{Cronopar|24-3-2021|Левен|BEL|3|1|WAL|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|90+3}}}} {{Cronopar|27-3-2021|Прага|CZE|1|1|BEL|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|56}}}} {{Cronopar|3-6-2021|Брисел|BEL|1|1|GRC|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|6-6-2021|Брисел|BEL|1|0|HRV|-|Пријателска|13={{suboff|68}}}} {{Cronopar|12-6-2021|Санкт Петербург|BEL|3|0|RUS|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|17-6-2021|Копенхаген|DNK|1|2|BEL|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|27-6-2021|Севиља|BEL|1|0|PRT|-|Евро|2020|Осминафинале|13={{subon|48}}}} {{Cronopar|2-7-2021|Минхен|BEL|1|2|ITA|-|Евро|2020|Четвртфинале|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|13-11-2021|Брисел|BEL|3|1|EST|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|3-6-2022|Брисел|BEL|1|4|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|46}} {{yel|47}}}} {{Cronopar|14-6-2022|Варшава|POL|0|1|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|22-9-2022|Брисел|BEL|2|1|WAL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|18-11-2022|Кувајт|BEL|1|2|EGY|-|Пријателска|13={{subon|46}}|14=Кувајт (град)}} {{Cronopar|27-11-2022|Доха|BEL|0|2|MAR|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{subon|61}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - група Ф#Белгија - Мароко|детали]]}} {{Cronopar|1-12-2022|Ал Рајан|HRV|0|0|BEL|-|Светско првенство|2022|Прва фаза|13={{suboff|46}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2022 - група Ф#Хрватска - Белгија|детали]]}} {{Cronofin|109|21|6||Фудбалска репрезентација на Белгија#Играчи со најмногу настапи|Фудбалска репрезентација на Белгија#Играчи со најмногу настапи}} == Клупска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 26 април 2024.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | [[ФК Алст сезона 2005-2006|2005-2006]] || {{flagsport|BEL}} [[ФК Алст|Алст]] || [[Трета дивизија на Белгија (фудбал) 2005-2006|3ДБ]] || 14 || 4 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 14 || 4 |- | [[АГОВ Апелдорн сезона 2006-2007|2006-2007]] || rowspan=3|{{flagsport|NED}} [[АГОВ Апелдорн]] || [[Ерсте дивисије 2006-2007|ЕЕ]] || 35 || 2 || [[Фудбалски куп на Холандија 2006-2007|КХ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 36 || 2 |- | [[АГОВ Апелдорн сезона 2007-2008|2007-2008]] || [[Ерсте дивиси 2007-2008|ЕЕ]] || 38 || 15 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 38 || 15 |- | [[АГОВ Апелдорн сезона 2008-2009|2008-2009]] || [[Ерсте дивиси 2008-2009|EE]] || 35 || 13 || [[Фудбалски куп на Холандија 2008-2009|КХ]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 37 || 14 |- !colspan="3"| Вкупно АГОВ Апелдорн || 108 || 30 || || 3 || 1 || || || || || || || 111 || 31 |- | [[ФК Утрехт сезона 2009-2010|2009-2010]] || rowspan=2|{{flagsport|NED}} [[ФК Утрехт|Утрехт]] || [[Ередивиси 2009-2010|Е]] || 34+4<ref name=off>Плејоф.</ref> || 6+1<ref name=off/> || [[Фудбалски куп на Холандија 2009-2010|КХ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 7 |- | [[ФК Утрехт сезона 2010-2011|2010-2011]] || [[Ередивиси 2010-2011|Е]] || 31 || 10 || [[Фудбалски куп на Холандија 2010-2011|КХ]] || 4 || 1 || [[Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 12<ref>6 настапи во квалификациските кола.</ref> || 3<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 47 || 14 |- !colspan="3"|Вкупно Утрехт || 65+4 || 16+1 || || 5 || 1 || || 12 || 3 || || - || - || 86 ||21 |- | [[ФК ПСВ Ајндховен сезона 2011-2012|2011-2012]] || rowspan=2|{{flagsport|NED}} [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] || [[Ередивиси 2011-2012|Е]] || 33 || 21 || [[Фудбалски куп на Холандија 2011-2012|КХ]] || 5 || 3 || [[Лига Европа 2011-2012|ЛЕ]] || 11<ref>2 настапи во плејофот.</ref> || 3 || - || - || - || 49 || 27 |- | [[ФК ПСВ Ајндховен сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Ередивиси 2012-2013|Е]] || 29 || 16 || [[Фудбалски куп на Холандија 2012-2013|КХ]] || 3 || 1 || [[Лига Европа 2012-2013|ЛЕ]] || 6<ref>Еден настап во плејофот.</ref> || 1 || [[Суперкуп на Холандија 2012|СХ]] || 1 || 0 || 39 || 18 |- !colspan="3"|Вкупно ПСВ || 62 || 37 || || 8 || 4 || || 17 || 4 || || 1 || 0 || 88 || 45 |- | [[ФК Наполи сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan=9|{{flagsport|ITA}} [[ФК Наполи|Наполи]] || [[Серија А 2013-2014|А]] || 33 || 11 || [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|КИ]] || 4 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|ЛШ]]+[[Лига Европа 2013-2014|ЛЕ]] || 6+4 || 0+0 || - || - || - || 47 || 13 |- || [[ФК Наполи сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Серија А 2014-2015|А]] || 31 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]]+[[Лига Европа 2014-2015|ЛЕ]] || 2<ref>Во плејофот.</ref>+13 || 0+4 || [[Суперкуп на Италија 2014|СИ]] || 1 || 0 || 51 || 10 |- || [[ФК Наполи сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Серија А 2015-2016|А]] || 33 || 5 || [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|КИ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2015-2016|ЛЕ]] || 5 || 5 || - || - || - || 40 || 11 |- || [[ФК Наполи сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Серија А 2016-2017|А]] || 35 ||28|| [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 3 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] || 8 || 5 || - || - || - || 46 ||34 |- || [[ФК Наполи сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Серија А 2017-2018|А]] || 38 || 18 || [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|КИ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017/18|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2017-2018|ЛЕ]] || 8<ref>2 Во плејофот.</ref>+1 || 3<ref>1 Во плејофот.</ref>+0 || - || - || - || 49 || 22 |- || [[ФК Наполи сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Серија А 2018-2019|А]] || 35 || 16 || [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] || 6+5 || 3+0 || - || - || - || 47 || 19 |- || [[ФК Наполи сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Серија А 2019-2020|А]] || 31 || 9 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 3 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019/20|ЛШ]] || 8 || 6 || - || - || - || 42 || 16 |- || [[ФК Наполи сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Серија А 2020-2021|А]] || 29 || 9 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2020/21|ЛШ]] || 7 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2020|СИ]] || 1 || 0 || 38 || 10 |- || [[ФК Наполи сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Серија А 2021-2022|А]] || 30 || 11 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 1 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021/22|ЛШ]] || 6 || 1 || - || - || - || 37 || 13 |- !colspan="3" |Вкупно Наполи || 295 || 113 || || 21 || 7 || || 79 || 28 || || 2 || 0 || 397 || 148 |- || [[ФК Галатасарај сезона 2022-2023|2022-2023]]|| rowspan="2"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} || [[Суперлига на Турција 2022-2023|ТСЛ]] || 30 || 6 || [[Фудбалски куп на Турција 2022-2023|КТ]] || 3 || 1 || - || - || - || - || - || - || 33 || 7 |- || [[ФК Галатасарај сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Суперлига на Турција 2023-2024|ТСЛ]] || 32 || 6 || [[Фудбалски куп на Турција 2023-2024|КТ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]] || 11+2 || 2<ref name="ref_A">Во квалификациските кола</ref>+1 || [[Суперкуп на Турција 2023|СТ]] || 1 || 0 || 47 || 9 |- !colspan="3" |Вкупно Галатасарај || 62 || 12 || || 4 || 1 || || 13 || 3 || || 1 || 0 || 80 || 16 |- !colspan="3" |Вкупно во кариерата || 610 || 213 || || 41 || 14 || || 121 || 38 || || 4 || 0 || 776 || 265 |} ===Хет-трикови=== <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 15/02/2008 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Спортпарк Берг & Бос]], [[Апелдорн]] || align=left|{{Fb team AGOVV}} || align=left|{{Fb team Veendam}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 0 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Ерсте Дивиси 2007-2008]] || [https://www.transfermarkt.com/agovv-apeldoorn_sc-veendam/index/spielbericht/71547 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 15/05/2011 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Стадион Галгенвард|Галгенвард]], [[Утрехт]] || align=left|{{Fb team Utrecht}} || align=left|{{Fb team AZ Alkmaar}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 1 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Ередивиси 2010-2011]] ||[https://www.transfermarkt.us/fc-utrecht_az-alkmaar/index/spielbericht/1039472 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''3''' || 28/08/2011 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Филипс (стадион)|Филипс]], [[Ајндховен]] || align=left|{{Fb team PSV}} || align=left|{{Fb team Excelsior}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''6''' - 1 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Ередивиси 2011-2012]] ||[https://www.transfermarkt.com/psv-eindhoven_excelsior-rotterdam/index/spielbericht/1124578 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''4''' || 24/09/2011 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Филипс (стадион)|Филипс]], [[Ајндховен]] || align=left|{{Fb team PSV}} || align=left|{{Fb team Roda}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''7''' - 1 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Ередивиси 2011-2012]] || [https://www.transfermarkt.com/psv-eindhoven_roda-jc-kerkrade/index/spielbericht/1124599 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''5''' || 30/09/2012 || align=left|{{flagsport|NED}} [[Де Кул|Ковебо]], [[Венло]] || align=left|{{Fb team PSV}} || align=left|{{Fb team VVV-Venlo}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''6''' || align=left|{{flagsport|NED}} [[Ередивиси 2012-2013]] || [https://www.transfermarkt.com/vvv-venlo_psv-eindhoven/index/spielbericht/2250230 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''6''' || 19/04/2016 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|Сан Паоло]], [[Неапол]] || align=left|{{Fb team Napoli}} || align=left|{{Fb team Bologna}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''6''' - 0 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 2015-2016]] || [https://www.transfermarkt.com/ssc-napoli_bologna-fc-1909/index/spielbericht/2604305 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''7''' || 11/12/2016 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Стадион Сант'Елија|Сант'Елија]], [[Каљари]] || align=left|{{Fb team Napoli}} || align=left|{{Fb team Cagliari}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''5''' || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 2016-2017]] || [https://www.transfermarkt.com/cagliari-calcio_ssc-napoli/index/spielbericht/2726625 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''8''' || 18/12/2016 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|Сан Паоло]], [[Неапол]] || align=left|{{Fb team Napoli}} || align=left|{{Fb team Torino}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 3 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 2016-2017]] || [https://www.transfermarkt.com/ssc-napoli_torino-fc/index/spielbericht/2726639 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''9''' || 04/02/2017 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Стадион Ренато Дал'Ара|Ренато Дал'Ара]], [[Болоња]] || align=left|{{Fb team Napoli}} || align=left|{{Fb team Bologna}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 1 - '''7''' || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 2016-2017]] || [https://www.transfermarkt.com/bologna-fc-1909_ssc-napoli/index/spielbericht/2726698 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''10''' || 17/09/2017 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|Сан Паоло]], [[Неапол]] || align=left|{{Fb team Napoli}} || align=left|{{Fb team Benevento}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''6''' - 0 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 2017-2018]] || [https://www.transfermarkt.com/ssc-napoli_benevento-calcio/index/spielbericht/2897193 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''11''' || 02/11/2018 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Стадион „Диего Армандо Марадона“|Сан Паоло]], [[Неапол]] || align=left|{{Fb team Napoli}} || align=left|{{Fb team Empoli}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 1 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 2018-2019]] || [https://www.transfermarkt.com/ssc-napoli_fc-empoli/index/spielbericht/3081137 Извештај] |} </center><br> |} </center> ==Титули== [[Податотека:Mertens celebrating bronze.jpg|thumb|right|170px|Мертенс со бронзениот медал кој го освоил со [[Фудбалска репрезентација на Белгија|репрезентацијата]] на [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]].]] ===Клупски=== {{Тitle style - PSV}} *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 1 : 2011-2012 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Холандија}} [[Суперкуп на Холандија]]''' : 1 : 2012 {{Тitle style - Napoli}} *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|2013-2014]], [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|2019-2020]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2014|2014]] {{Тitle style - Galatasaray}} *'''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Турска Супер лига|Суперлига на Турција]]''' : 1 : 2022–2023 *'''[[Суперкуп на Турција]]''' : 1 : 2023 ===Репрезентативни=== ==== {{flagsport|BEL}} Белгија ==== *[[Светско првенство во фудбал]] : :[[Податотека:Bronze medal with cup.svg|20px|Бронзен медал]] Трето место: [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]] ===Поединечни=== * [[ИАФ Гран Гала дел Калчо]]: 1 : [[Серија А Тим на годината]]: [[Гран Гала дел калчо 2017|2017]] * [[Белгиски фудбалер на годината]] : 1 : 2016 == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Белгија |image3=Flag of Belgium.svg }} *[http://us.soccerway.com/players/dries-mertens/49531/ Дрис Мертенс на soccerway] *[http://www.transfermarkt.com/dries-mertens/profil/spieler/56416 Дрис Мертенс на transfermarkt] *[http://www.goal.com/en/people/belgium/19834/dries-mertens Дрис Мертенс на goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170219052103/http://www.goal.com/en/people/belgium/19834/dries-mertens |date=2017-02-19 }} *[http://www.espnfc.com/player/89687/dries-mertens Дрис Мертенс на espn] {{Состав на ФК Галатасарај}} {{Navboxes |bg= #d4071a |fg= #ffce4a |bordercolor= black |title= Состави на Белгија |list1= {{Состав на Белгија на СП фудбал 2014}} {{Состав на Белгија на ЕП фудбал 2016}} {{Состав на Белгија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Белгија на СП фудбал 2022}} }} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Играч на годината на ФК Утрехт}} {{Серија А Тим на годината 2017}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мертенс, Дрис}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Белгиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Гент]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Наполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1987 година]] drgardrk9cx0azxgmf8hxnw32q54ukz 0 1248831 5630038 5581139 2026-09-19T15:46:23Z Carshalton 30527 5630038 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Леон Горецка | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2074 LR10 by Stepro (cropped).jpg|220px]] | fullname = Леон Кристоф Горецка | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|2|6}} | cityofbirth = {{роден во|Бохум|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.89}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Вернер ШФ 06 Бохум | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bochum}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = 32 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Bochum}} | years2 = 2013-2018 | caps2 = 116 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Schalke 04}} | years3 = 2018-2026 | caps3 = 211 | goals3 = 40 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2012-2014 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 годинa|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија олимп.]] | nationalyears6 = 2014- | nationalcaps6 = 73 | nationalgoals6 = 15 | nationalteam6 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Леон Кристоф Горецка''' (роден на [[6 февруари]] [[1995]] година, во [[Бохум]]) — [[Германци|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. == Клупска кариера == === ВфЛ Бохум === Во 1999 година, Горецка ја започнал својата кариера со Вернер СВ 06 Бохум. Останал две години со ВСВ пред да се пресели во ВфЛ Бохум во 2001 година.<ref name="2012–13 season">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2012-13/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html|title=Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 30 јули 2012 година, на Горецка му бил доделен златниот Медал Фриц Валтер под 17 години за 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&#91;showUid&#93;=35370|title=Fritz-Walter-Medaille für Goretzka, Ginter, Rüdiger und Lotzen|last=|first=|date=30 јули 2012|work=|publisher=[[Фудбалски сојуз на Германија]]|language=de|trans-title=Fritz-Walter-Medal for Goretzka, Ginter, Rüdiger and Lotzen|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095651/http://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&|archive-date=2014-07-29|dead-url=|accessdate=1 март 2012}}</ref> На 4 август 2012 година, Горецка го направил своето професионално деби за Бохум во Втората Бундес лига против Динамо Дрезден на Рурстадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html|title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier|last=|first=|date=4 август 2012|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|trans-title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka and Freier|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Горецка имал впечатлива сезона 2012–13 во Бохум и бил нивни најнагласен изведувач бидејќи Бохум тесно избегнувал испаѓање во Втората Бундес лига. За време на сезоната, Горецка бил поврзуван со неколку големи клубови ширум Европа, вклучувајќи ги [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. [[Матијас Замер]], тогашниот спортски директор на Баерн Минхен, наводно се сретнал со Горецка за да се обиде да го убеди да се придружи во Баерн во летото 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|title=Sammer meets with Goretzka|last=|first=|date=2 ноември 2012|work=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517022150/https://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|archive-date=2022-05-17|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> === Шалке 04 === На 30 јуни 2013 година, [[ФК Шалке 04|Шалке 04 го]] потврдил трансферот на Горецка од Бохум. Тој потпишал петгодишен договор до 30 јуни 2018 година. Надоместокот за трансфер бил 3.250 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/goretzka-wechsel-von-bochum-nach-schalke-offiziell-a-908644.html|title=Schalke und Bochum einigen sich im Fall Goretzka|last=|first=|date=30 јуни 2013|work=Spiegel Online|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Баерн Минхен === ==== Сезона 2018/19 ==== На 1 јули 2018 година, Горецка и официјално се приклучил на Баерн. Горецка потпишал четиригодишен договор до јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2018/01/press-release-fcb-sign-leon-goretzka|title=FC Bayern sign Germany international Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 12 август 2018 година, во Супер купот на Германија, Горецка го заменил [[Томас Милер]] во 64. минута.<ref name="2018 German Super Cup">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2018/1/4213948/spielanalyse_eintracht-frankfurt-32_bayern-muenchen-14.html|title=FCB gewinnt Supercup – Lewandowski macht den Unterschied|work=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=19 August 2018}}</ref> Ова бил прв настап на Горецка за Баерн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001|title=Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win|last=Pearson|first=Matt|date=12 август 2018|work=|publisher=Deutsche Welle|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 1 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3-0 на гостувањето против [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/soccer/club/bayern-munich/132/blog/post/3620342/leon-goretzka-marks-first-bayern-munich-bundesliga-start-with-a-goal-in-win-over-stuttgart|title=Leon Goretzka marks first Bayern Munich Bundesliga start with a goal in win over Stuttgart|last=Lovell|first=Mark|date=|work=|publisher=ESPN|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Следната година, на 19 јануари 2019 година, тој за првпат постигнал два голови во Бундеслигата, постигнувајќи во победата од 3-1 против Хофенхајм.<ref>{{Наведени вести|url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|title=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|last=|first=|date=19 јануари 2019|work=|access-date=17 август 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Bundesliga}}</ref> На 15 февруари 2019 година, тој постигнал автогол во бундеслигашки натпревар по 13 секунди; ниту еден играч на Баерн сè уште не ја допрел топката.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|title=Bayern Munich score OG 13 SECONDS into Bundesliga game|last=Connaughton|first=Gary|date=15 февруари 2019|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216154239/https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|archive-date=16 февруари 2019|dead-url=|quote=This has to be one of the fastest own goals of all time. A similar effort is certainly not springing to mind.}}</ref> На 18 мај 2019 година, Горецка ја освоил својата прва титула во Бундеслигата, бидејќи Баерн завршил два бода против Дортмунд со 78 бода. Една недела подоцна, Горецка го освоил својот прв Куп на Германија бидејќи Баерн го совладал РБ Лајпциг со 3-0 во финалето на Купот на Германија 2019. Горецка не се појавил во натпреварот бидејќи бил повреден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayern-munich-live-dfb-cup-final-james-rodriguez-lewandowski-neuer-4678|title=Robert Lewandowski hits brace as Bayern Munich beat RB Leipzig in DFB Cup final to seal the double|last=|first=|date=|work=|publisher=bundesliga.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> ==== Сезона 2019/20 ==== На 26 ноември 2019 година, Горецка го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите за време на гостинската победа од 6-0 кај [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2019/11/maiden-cl-goal-for-goretzka|title=Goretzka's maiden goal sets Bayern on their way|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> == Личен живот == Горецка е роден во [[Бохум]], Северна Рајна-Вестфалија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/leon-goretzka/|title=Leon Goretzka: Profile|last=|first=|date=|work=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Завршил германски приемен испит (Абитур) и дипломирал на {{Меѓујазична врска|Alice-Salomon-Berufskolleg|de}} (С''тручно училиште'' „''Алис-Саломон“'') во Бохум.<ref name="Goretzka has the matriculation examination filed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reviersport.de/279308---schalke-goretzka-hat-reifepruefung-abgelegt.html|title=RevierSport: Goretzka hat die Reifeprüfung abgelegt|last=|first=|date=3 јули 2014|work=reviersport.de|publisher=Reviersport|language=de|trans-title=Reviersport: Goretzka took the matriculation examination|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Неговиот татко Конрад е автомобилски инженер и [[Електротехника|електроинженер]] за Опел.<ref name="Opel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-01/gm-peugeot-pact-makes-opel-workers-rivals-for-survival-at-two-plants-cars.html|title=GM-Peugeot Pact Makes Opel Workers Rivals for Survival at Two Plants: Cars|last=Webb|first=Alex|last2=Rothwell|first2=Steve|date=1 мај 2012|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 6 : 2018–2019, 2019–2020, 2020-2021, 2021–2022, 2022–2023, 2024–2025 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2018-2019, 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 4 : 2018, 2021, 2022, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020]] *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2020 ===Репрезентативни=== ; Германија * '''{{Трофеј-Куп на Конфедерации}} [[Куп на конфедерации]]''' : 1 : 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|title=Match report: Chile – Germany|last=|first=|date=|work=|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|archive-date=29 јуни 2019|dead-url=|accessdate=}}</ref> ; Германија олимписка репрезентација * '''[[Податотека:Silver medal.svg|20px]] [[Летни олимписки игри|Сребро на олимписки игри]]''' : [[Летни олимписки игри 2016|2016]] '''Германија под 17 години''' '''Поединечни признанија''' * Златен Медал „Фриц Валтер“ (под 17): 2012<ref name="Fritz-Walter_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/nachwuchs/1207/Artikel/fritz-walter-stiftung-2012-medaille-herausragende-talente-leon-goretzka-antonio-ruediger-matthias-ginter.html|title=Fritz-Walter-Medaille 2012: Die Gewinner: Das sind die besten Talente Deutschlands|last=|first=|date=30 јули 2012|work=spox.com|publisher=Spox.com|language=de|trans-title=Fritz Walter Medal 2012: Winners: These are the best talents Germany|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> * Сребрена копачка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017<ref name="FIFA_Confederations_Cup">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|title=Awards list dominated by victorious Germans|last=|first=|date=2 јули 2017|work=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820075539/https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|archive-date=2020-08-20|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> * Бронзена топка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * {{Nfteams}} * {{UEFA player}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/fc-schalke-04-2/66754/spieler_goretzka-leon.html Профил на kicker] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2026}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] jwkw1w6s0b8vyvh9bicbs58ixk2cfak 5630039 5630038 2026-09-19T15:46:52Z Carshalton 30527 5630039 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Леон Горецка | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2074 LR10 by Stepro (cropped).jpg|220px]] | fullname = Леон Кристоф Горецка | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|2|6}} | cityofbirth = {{роден во|Бохум|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.89}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Вернер ШФ 06 Бохум | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bochum}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = 32 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Bochum}} | years2 = 2013-2018 | caps2 = 116 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Schalke 04}} | years3 = 2018-2026 | caps3 = 211 | goals3 = 40 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2012-2014 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 годинa|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија (олимп.)]] | nationalyears6 = 2014- | nationalcaps6 = 73 | nationalgoals6 = 15 | nationalteam6 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Леон Кристоф Горецка''' (роден на [[6 февруари]] [[1995]] година, во [[Бохум]]) — [[Германци|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. == Клупска кариера == === ВфЛ Бохум === Во 1999 година, Горецка ја започнал својата кариера со Вернер СВ 06 Бохум. Останал две години со ВСВ пред да се пресели во ВфЛ Бохум во 2001 година.<ref name="2012–13 season">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2012-13/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html|title=Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 30 јули 2012 година, на Горецка му бил доделен златниот Медал Фриц Валтер под 17 години за 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&#91;showUid&#93;=35370|title=Fritz-Walter-Medaille für Goretzka, Ginter, Rüdiger und Lotzen|last=|first=|date=30 јули 2012|work=|publisher=[[Фудбалски сојуз на Германија]]|language=de|trans-title=Fritz-Walter-Medal for Goretzka, Ginter, Rüdiger and Lotzen|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095651/http://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&|archive-date=2014-07-29|dead-url=|accessdate=1 март 2012}}</ref> На 4 август 2012 година, Горецка го направил своето професионално деби за Бохум во Втората Бундес лига против Динамо Дрезден на Рурстадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html|title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier|last=|first=|date=4 август 2012|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|trans-title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka and Freier|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Горецка имал впечатлива сезона 2012–13 во Бохум и бил нивни најнагласен изведувач бидејќи Бохум тесно избегнувал испаѓање во Втората Бундес лига. За време на сезоната, Горецка бил поврзуван со неколку големи клубови ширум Европа, вклучувајќи ги [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. [[Матијас Замер]], тогашниот спортски директор на Баерн Минхен, наводно се сретнал со Горецка за да се обиде да го убеди да се придружи во Баерн во летото 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|title=Sammer meets with Goretzka|last=|first=|date=2 ноември 2012|work=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517022150/https://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|archive-date=2022-05-17|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> === Шалке 04 === На 30 јуни 2013 година, [[ФК Шалке 04|Шалке 04 го]] потврдил трансферот на Горецка од Бохум. Тој потпишал петгодишен договор до 30 јуни 2018 година. Надоместокот за трансфер бил 3.250 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/goretzka-wechsel-von-bochum-nach-schalke-offiziell-a-908644.html|title=Schalke und Bochum einigen sich im Fall Goretzka|last=|first=|date=30 јуни 2013|work=Spiegel Online|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Баерн Минхен === ==== Сезона 2018/19 ==== На 1 јули 2018 година, Горецка и официјално се приклучил на Баерн. Горецка потпишал четиригодишен договор до јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2018/01/press-release-fcb-sign-leon-goretzka|title=FC Bayern sign Germany international Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 12 август 2018 година, во Супер купот на Германија, Горецка го заменил [[Томас Милер]] во 64. минута.<ref name="2018 German Super Cup">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2018/1/4213948/spielanalyse_eintracht-frankfurt-32_bayern-muenchen-14.html|title=FCB gewinnt Supercup – Lewandowski macht den Unterschied|work=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=19 August 2018}}</ref> Ова бил прв настап на Горецка за Баерн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001|title=Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win|last=Pearson|first=Matt|date=12 август 2018|work=|publisher=Deutsche Welle|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 1 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3-0 на гостувањето против [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/soccer/club/bayern-munich/132/blog/post/3620342/leon-goretzka-marks-first-bayern-munich-bundesliga-start-with-a-goal-in-win-over-stuttgart|title=Leon Goretzka marks first Bayern Munich Bundesliga start with a goal in win over Stuttgart|last=Lovell|first=Mark|date=|work=|publisher=ESPN|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Следната година, на 19 јануари 2019 година, тој за првпат постигнал два голови во Бундеслигата, постигнувајќи во победата од 3-1 против Хофенхајм.<ref>{{Наведени вести|url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|title=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|last=|first=|date=19 јануари 2019|work=|access-date=17 август 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Bundesliga}}</ref> На 15 февруари 2019 година, тој постигнал автогол во бундеслигашки натпревар по 13 секунди; ниту еден играч на Баерн сè уште не ја допрел топката.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|title=Bayern Munich score OG 13 SECONDS into Bundesliga game|last=Connaughton|first=Gary|date=15 февруари 2019|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216154239/https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|archive-date=16 февруари 2019|dead-url=|quote=This has to be one of the fastest own goals of all time. A similar effort is certainly not springing to mind.}}</ref> На 18 мај 2019 година, Горецка ја освоил својата прва титула во Бундеслигата, бидејќи Баерн завршил два бода против Дортмунд со 78 бода. Една недела подоцна, Горецка го освоил својот прв Куп на Германија бидејќи Баерн го совладал РБ Лајпциг со 3-0 во финалето на Купот на Германија 2019. Горецка не се појавил во натпреварот бидејќи бил повреден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayern-munich-live-dfb-cup-final-james-rodriguez-lewandowski-neuer-4678|title=Robert Lewandowski hits brace as Bayern Munich beat RB Leipzig in DFB Cup final to seal the double|last=|first=|date=|work=|publisher=bundesliga.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> ==== Сезона 2019/20 ==== На 26 ноември 2019 година, Горецка го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите за време на гостинската победа од 6-0 кај [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2019/11/maiden-cl-goal-for-goretzka|title=Goretzka's maiden goal sets Bayern on their way|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> == Личен живот == Горецка е роден во [[Бохум]], Северна Рајна-Вестфалија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/leon-goretzka/|title=Leon Goretzka: Profile|last=|first=|date=|work=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Завршил германски приемен испит (Абитур) и дипломирал на {{Меѓујазична врска|Alice-Salomon-Berufskolleg|de}} (С''тручно училиште'' „''Алис-Саломон“'') во Бохум.<ref name="Goretzka has the matriculation examination filed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reviersport.de/279308---schalke-goretzka-hat-reifepruefung-abgelegt.html|title=RevierSport: Goretzka hat die Reifeprüfung abgelegt|last=|first=|date=3 јули 2014|work=reviersport.de|publisher=Reviersport|language=de|trans-title=Reviersport: Goretzka took the matriculation examination|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Неговиот татко Конрад е автомобилски инженер и [[Електротехника|електроинженер]] за Опел.<ref name="Opel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-01/gm-peugeot-pact-makes-opel-workers-rivals-for-survival-at-two-plants-cars.html|title=GM-Peugeot Pact Makes Opel Workers Rivals for Survival at Two Plants: Cars|last=Webb|first=Alex|last2=Rothwell|first2=Steve|date=1 мај 2012|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 6 : 2018–2019, 2019–2020, 2020-2021, 2021–2022, 2022–2023, 2024–2025 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2018-2019, 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 4 : 2018, 2021, 2022, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020]] *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2020 ===Репрезентативни=== ; Германија * '''{{Трофеј-Куп на Конфедерации}} [[Куп на конфедерации]]''' : 1 : 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|title=Match report: Chile – Germany|last=|first=|date=|work=|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|archive-date=29 јуни 2019|dead-url=|accessdate=}}</ref> ; Германија олимписка репрезентација * '''[[Податотека:Silver medal.svg|20px]] [[Летни олимписки игри|Сребро на олимписки игри]]''' : [[Летни олимписки игри 2016|2016]] '''Германија под 17 години''' '''Поединечни признанија''' * Златен Медал „Фриц Валтер“ (под 17): 2012<ref name="Fritz-Walter_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/nachwuchs/1207/Artikel/fritz-walter-stiftung-2012-medaille-herausragende-talente-leon-goretzka-antonio-ruediger-matthias-ginter.html|title=Fritz-Walter-Medaille 2012: Die Gewinner: Das sind die besten Talente Deutschlands|last=|first=|date=30 јули 2012|work=spox.com|publisher=Spox.com|language=de|trans-title=Fritz Walter Medal 2012: Winners: These are the best talents Germany|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> * Сребрена копачка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017<ref name="FIFA_Confederations_Cup">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|title=Awards list dominated by victorious Germans|last=|first=|date=2 јули 2017|work=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820075539/https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|archive-date=2020-08-20|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> * Бронзена топка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * {{Nfteams}} * {{UEFA player}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/fc-schalke-04-2/66754/spieler_goretzka-leon.html Профил на kicker] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2026}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] k7gfapzke4dguf9cdnblvqvgvitnr0e 5630040 5630039 2026-09-19T15:54:03Z Carshalton 30527 5630040 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Леон Горецка | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2074 LR10 by Stepro (cropped).jpg|220px]] | fullname = Леон Кристоф Горецка | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|2|6}} | cityofbirth = {{роден во|Бохум|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.89}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Вернер ШФ 06 Бохум | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bochum}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = 32 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Bochum}} | years2 = 2013-2018 | caps2 = 116 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Schalke 04}} | years3 = 2018-2026 | caps3 = 211 | goals3 = 40 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2012-2014 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 годинa|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија (олимп.)]] | nationalyears6 = 2014- | nationalcaps6 = 73 | nationalgoals6 = 15 | nationalteam6 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Леон Кристоф Горецка''' (роден на [[6 февруари]] [[1995]] година, во [[Бохум]]) — [[Германци|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. == Биографија == Горецка е роден во [[Бохум]], [[Северна Рајна-Вестфалија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/leon-goretzka/|title=Leon Goretzka: Profile|last=|first=|date=|work=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Завршил германски приемен испит (Абитур) и дипломирал на {{Меѓујазична врска|Alice-Salomon-Berufskolleg|de}} (''Стручно училиште'' „''Алис-Саломон“'') во Бохум.<ref name="Goretzka has the matriculation examination filed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reviersport.de/279308---schalke-goretzka-hat-reifepruefung-abgelegt.html|title=RevierSport: Goretzka hat die Reifeprüfung abgelegt|last=|first=|date=3 јули 2014|work=reviersport.de|publisher=Reviersport|language=de|trans-title=Reviersport: Goretzka took the matriculation examination|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Неговиот татко Конрад е автомобилски инженер и [[Електротехника|електроинженер]] за [[Опел]],<ref name="Opel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-01/gm-peugeot-pact-makes-opel-workers-rivals-for-survival-at-two-plants-cars.html|title=GM-Peugeot Pact Makes Opel Workers Rivals for Survival at Two Plants: Cars|last=Webb|first=Alex|last2=Rothwell|first2=Steve|date=1 мај 2012|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> додека неговата мајка, Катарина, била презвитер во протестантската парохија Алтенбохум-Лар<ref>{{Cite web |title=AltBOWeltladen : Evangelischer Kirchenkreis Bochum |url=https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |access-date=1 May 2022 |website=www.kirchenkreis-bochum.de |language=de |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128223824/https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |url-status=dead }}</ref> и работела како деловен менаџер во многу институции во Бохум. == Клупска кариера == === Бохум === Во 1999 година, Горецка ја започнал својата кариера со Вернер СВ 06 Бохум. Останал две години со ВСВ пред да се пресели во ВфЛ Бохум во 2001 година.<ref name="2012–13 season">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2012-13/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html|title=Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 30 јули 2012 година, на Горецка му бил доделен златниот Медал Фриц Валтер под 17 години за 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&#91;showUid&#93;=35370|title=Fritz-Walter-Medaille für Goretzka, Ginter, Rüdiger und Lotzen|last=|first=|date=30 јули 2012|work=|publisher=[[Фудбалски сојуз на Германија]]|language=de|trans-title=Fritz-Walter-Medal for Goretzka, Ginter, Rüdiger and Lotzen|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095651/http://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&|archive-date=2014-07-29|dead-url=|accessdate=1 март 2012}}</ref> На 4 август 2012 година, Горецка го направил своето професионално деби за Бохум во Втората Бундес лига против Динамо Дрезден на Рурстадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html|title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier|last=|first=|date=4 август 2012|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|trans-title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka and Freier|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> и работела како деловен менаџер во многу институции во Бохум. Горецка имал впечатлива сезона 2012–13 во Бохум и бил нивни најнагласен изведувач бидејќи Бохум тесно избегнувал испаѓање во Втората Бундес лига. За време на сезоната, Горецка бил поврзуван со неколку големи клубови ширум Европа, вклучувајќи ги [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. [[Матијас Замер]], тогашниот спортски директор на Баерн Минхен, наводно се сретнал со Горецка за да се обиде да го убеди да се придружи во Баерн во летото 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|title=Sammer meets with Goretzka|last=|first=|date=2 ноември 2012|work=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517022150/https://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|archive-date=2022-05-17|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> === Шалке 04 === На 30 јуни 2013 година, [[ФК Шалке 04|Шалке 04 го]] потврдил трансферот на Горецка од Бохум. Тој потпишал петгодишен договор до 30 јуни 2018 година. Надоместокот за трансфер бил 3.250 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/goretzka-wechsel-von-bochum-nach-schalke-offiziell-a-908644.html|title=Schalke und Bochum einigen sich im Fall Goretzka|last=|first=|date=30 јуни 2013|work=Spiegel Online|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Баерн Минхен === На 1 јули 2018 година, Горецка и официјално се приклучил на Баерн. Горецка потпишал четиригодишен договор до јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2018/01/press-release-fcb-sign-leon-goretzka|title=FC Bayern sign Germany international Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 12 август 2018 година, во Супер купот на Германија, Горецка го заменил [[Томас Милер]] во 64. минута.<ref name="2018 German Super Cup">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2018/1/4213948/spielanalyse_eintracht-frankfurt-32_bayern-muenchen-14.html|title=FCB gewinnt Supercup – Lewandowski macht den Unterschied|work=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=19 August 2018}}</ref> Ова бил прв настап на Горецка за Баерн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001|title=Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win|last=Pearson|first=Matt|date=12 август 2018|work=|publisher=Deutsche Welle|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 1 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3-0 на гостувањето против [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/soccer/club/bayern-munich/132/blog/post/3620342/leon-goretzka-marks-first-bayern-munich-bundesliga-start-with-a-goal-in-win-over-stuttgart|title=Leon Goretzka marks first Bayern Munich Bundesliga start with a goal in win over Stuttgart|last=Lovell|first=Mark|date=|work=|publisher=ESPN|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Следната година, на 19 јануари 2019 година, тој за првпат постигнал два голови во Бундеслигата, постигнувајќи во победата од 3-1 против Хофенхајм.<ref>{{Наведени вести|url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|title=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|last=|first=|date=19 јануари 2019|work=|access-date=17 август 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Bundesliga}}</ref> На 15 февруари 2019 година, тој постигнал автогол во бундеслигашки натпревар по 13 секунди; ниту еден играч на Баерн сè уште не ја допрел топката.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|title=Bayern Munich score OG 13 SECONDS into Bundesliga game|last=Connaughton|first=Gary|date=15 февруари 2019|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216154239/https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|archive-date=16 февруари 2019|dead-url=|quote=This has to be one of the fastest own goals of all time. A similar effort is certainly not springing to mind.}}</ref> На 18 мај 2019 година, Горецка ја освоил својата прва титула во Бундеслигата, бидејќи Баерн завршил два бода против Дортмунд со 78 бода. Една недела подоцна, Горецка го освоил својот прв Куп на Германија бидејќи Баерн го совладал РБ Лајпциг со 3-0 во финалето на Купот на Германија 2019. Горецка не се појавил во натпреварот бидејќи бил повреден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayern-munich-live-dfb-cup-final-james-rodriguez-lewandowski-neuer-4678|title=Robert Lewandowski hits brace as Bayern Munich beat RB Leipzig in DFB Cup final to seal the double|last=|first=|date=|work=|publisher=bundesliga.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 26 ноември 2019 година, Горецка го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите за време на гостинската победа од 6-0 кај [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2019/11/maiden-cl-goal-for-goretzka|title=Goretzka's maiden goal sets Bayern on their way|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Астон Вила === На 27 август 2026 година, Горецка како слободен играч потпишал двегодишен договор со опција за уште една година со екипата на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]].<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Villa announce Goretzka signing |url=https://www.avfc.co.uk/news/2026/august/27/signing-villa-announce-goretzka-signing/ |access-date=27 August 2026 |website=[[Aston Villa F.C.]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Buse |first1=Daniel |title=He is supposed to stabilise a €500 million new beginning: Leon Goretzka faces a Herculean task at Aston Villa |url=https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |website=Goal.com |publisher=Goal |access-date=1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901134458/https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |archive-date=1 September 2026 |date=31 August 2026 |url-status=live}}</ref> == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 6 : 2018–2019, 2019–2020, 2020-2021, 2021–2022, 2022–2023, 2024–2025 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2018-2019, 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 4 : 2018, 2021, 2022, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020]] *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2020 ===Репрезентативни=== ; Германија * '''{{Трофеј-Куп на Конфедерации}} [[Куп на конфедерации]]''' : 1 : 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|title=Match report: Chile – Germany|last=|first=|date=|work=|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|archive-date=29 јуни 2019|dead-url=|accessdate=}}</ref> ; Германија олимписка репрезентација * '''[[Податотека:Silver medal.svg|20px]] [[Летни олимписки игри|Сребро на олимписки игри]]''' : [[Летни олимписки игри 2016|2016]] '''Германија под 17 години''' '''Поединечни признанија''' * Златен Медал „Фриц Валтер“ (под 17): 2012<ref name="Fritz-Walter_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/nachwuchs/1207/Artikel/fritz-walter-stiftung-2012-medaille-herausragende-talente-leon-goretzka-antonio-ruediger-matthias-ginter.html|title=Fritz-Walter-Medaille 2012: Die Gewinner: Das sind die besten Talente Deutschlands|last=|first=|date=30 јули 2012|work=spox.com|publisher=Spox.com|language=de|trans-title=Fritz Walter Medal 2012: Winners: These are the best talents Germany|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> * Сребрена копачка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017<ref name="FIFA_Confederations_Cup">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|title=Awards list dominated by victorious Germans|last=|first=|date=2 јули 2017|work=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820075539/https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|archive-date=2020-08-20|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> * Бронзена топка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * {{Nfteams}} * {{UEFA player}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/fc-schalke-04-2/66754/spieler_goretzka-leon.html Профил на kicker] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2026}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] kqamwp73wzh9z5b66xl2f255y5xmuxq 5630041 5630040 2026-09-19T15:54:17Z Carshalton 30527 /* Биографија */ 5630041 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Леон Горецка | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2074 LR10 by Stepro (cropped).jpg|220px]] | fullname = Леон Кристоф Горецка | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|2|6}} | cityofbirth = {{роден во|Бохум|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.89}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Вернер ШФ 06 Бохум | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bochum}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = 32 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Bochum}} | years2 = 2013-2018 | caps2 = 116 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Schalke 04}} | years3 = 2018-2026 | caps3 = 211 | goals3 = 40 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2012-2014 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 годинa|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија (олимп.)]] | nationalyears6 = 2014- | nationalcaps6 = 73 | nationalgoals6 = 15 | nationalteam6 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Леон Кристоф Горецка''' (роден на [[6 февруари]] [[1995]] година, во [[Бохум]]) — [[Германци|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. == Биографија == Горецка е роден во [[Бохум]], [[Северна Рајна-Вестфалија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/leon-goretzka/|title=Leon Goretzka: Profile|last=|first=|date=|work=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Завршил германски приемен испит (Абитур) и дипломирал на {{Меѓујазична врска|Alice-Salomon-Berufskolleg|de}} (''Стручно училиште'' „''Алис-Саломон“'') во Бохум.<ref name="Goretzka has the matriculation examination filed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reviersport.de/279308---schalke-goretzka-hat-reifepruefung-abgelegt.html|title=RevierSport: Goretzka hat die Reifeprüfung abgelegt|last=|first=|date=3 јули 2014|work=reviersport.de|publisher=Reviersport|language=de|trans-title=Reviersport: Goretzka took the matriculation examination|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Неговиот татко Конрад е автомобилски инженер и [[Електротехника|електроинженер]] за [[Опел]],<ref name="Opel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-01/gm-peugeot-pact-makes-opel-workers-rivals-for-survival-at-two-plants-cars.html|title=GM-Peugeot Pact Makes Opel Workers Rivals for Survival at Two Plants: Cars|last=Webb|first=Alex|last2=Rothwell|first2=Steve|date=1 мај 2012|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> додека неговата мајка, Катарина, била презвитер во протестантската парохија Алтенбохум-Лар<ref>{{Cite web |title=AltBOWeltladen : Evangelischer Kirchenkreis Bochum |url=https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |access-date=1 May 2022 |website=www.kirchenkreis-bochum.de |language=de |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128223824/https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |url-status=dead }}</ref> == Клупска кариера == === Бохум === Во 1999 година, Горецка ја започнал својата кариера со Вернер СВ 06 Бохум. Останал две години со ВСВ пред да се пресели во ВфЛ Бохум во 2001 година.<ref name="2012–13 season">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2012-13/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html|title=Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 30 јули 2012 година, на Горецка му бил доделен златниот Медал Фриц Валтер под 17 години за 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&#91;showUid&#93;=35370|title=Fritz-Walter-Medaille für Goretzka, Ginter, Rüdiger und Lotzen|last=|first=|date=30 јули 2012|work=|publisher=[[Фудбалски сојуз на Германија]]|language=de|trans-title=Fritz-Walter-Medal for Goretzka, Ginter, Rüdiger and Lotzen|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095651/http://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&|archive-date=2014-07-29|dead-url=|accessdate=1 март 2012}}</ref> На 4 август 2012 година, Горецка го направил своето професионално деби за Бохум во Втората Бундес лига против Динамо Дрезден на Рурстадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html|title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier|last=|first=|date=4 август 2012|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|trans-title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka and Freier|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> и работела како деловен менаџер во многу институции во Бохум. Горецка имал впечатлива сезона 2012–13 во Бохум и бил нивни најнагласен изведувач бидејќи Бохум тесно избегнувал испаѓање во Втората Бундес лига. За време на сезоната, Горецка бил поврзуван со неколку големи клубови ширум Европа, вклучувајќи ги [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. [[Матијас Замер]], тогашниот спортски директор на Баерн Минхен, наводно се сретнал со Горецка за да се обиде да го убеди да се придружи во Баерн во летото 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|title=Sammer meets with Goretzka|last=|first=|date=2 ноември 2012|work=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517022150/https://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|archive-date=2022-05-17|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> === Шалке 04 === На 30 јуни 2013 година, [[ФК Шалке 04|Шалке 04 го]] потврдил трансферот на Горецка од Бохум. Тој потпишал петгодишен договор до 30 јуни 2018 година. Надоместокот за трансфер бил 3.250 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/goretzka-wechsel-von-bochum-nach-schalke-offiziell-a-908644.html|title=Schalke und Bochum einigen sich im Fall Goretzka|last=|first=|date=30 јуни 2013|work=Spiegel Online|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Баерн Минхен === На 1 јули 2018 година, Горецка и официјално се приклучил на Баерн. Горецка потпишал четиригодишен договор до јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2018/01/press-release-fcb-sign-leon-goretzka|title=FC Bayern sign Germany international Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 12 август 2018 година, во Супер купот на Германија, Горецка го заменил [[Томас Милер]] во 64. минута.<ref name="2018 German Super Cup">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2018/1/4213948/spielanalyse_eintracht-frankfurt-32_bayern-muenchen-14.html|title=FCB gewinnt Supercup – Lewandowski macht den Unterschied|work=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=19 August 2018}}</ref> Ова бил прв настап на Горецка за Баерн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001|title=Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win|last=Pearson|first=Matt|date=12 август 2018|work=|publisher=Deutsche Welle|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 1 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3-0 на гостувањето против [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/soccer/club/bayern-munich/132/blog/post/3620342/leon-goretzka-marks-first-bayern-munich-bundesliga-start-with-a-goal-in-win-over-stuttgart|title=Leon Goretzka marks first Bayern Munich Bundesliga start with a goal in win over Stuttgart|last=Lovell|first=Mark|date=|work=|publisher=ESPN|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Следната година, на 19 јануари 2019 година, тој за првпат постигнал два голови во Бундеслигата, постигнувајќи во победата од 3-1 против Хофенхајм.<ref>{{Наведени вести|url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|title=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|last=|first=|date=19 јануари 2019|work=|access-date=17 август 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Bundesliga}}</ref> На 15 февруари 2019 година, тој постигнал автогол во бундеслигашки натпревар по 13 секунди; ниту еден играч на Баерн сè уште не ја допрел топката.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|title=Bayern Munich score OG 13 SECONDS into Bundesliga game|last=Connaughton|first=Gary|date=15 февруари 2019|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216154239/https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|archive-date=16 февруари 2019|dead-url=|quote=This has to be one of the fastest own goals of all time. A similar effort is certainly not springing to mind.}}</ref> На 18 мај 2019 година, Горецка ја освоил својата прва титула во Бундеслигата, бидејќи Баерн завршил два бода против Дортмунд со 78 бода. Една недела подоцна, Горецка го освоил својот прв Куп на Германија бидејќи Баерн го совладал РБ Лајпциг со 3-0 во финалето на Купот на Германија 2019. Горецка не се појавил во натпреварот бидејќи бил повреден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayern-munich-live-dfb-cup-final-james-rodriguez-lewandowski-neuer-4678|title=Robert Lewandowski hits brace as Bayern Munich beat RB Leipzig in DFB Cup final to seal the double|last=|first=|date=|work=|publisher=bundesliga.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 26 ноември 2019 година, Горецка го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите за време на гостинската победа од 6-0 кај [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2019/11/maiden-cl-goal-for-goretzka|title=Goretzka's maiden goal sets Bayern on their way|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Астон Вила === На 27 август 2026 година, Горецка како слободен играч потпишал двегодишен договор со опција за уште една година со екипата на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]].<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Villa announce Goretzka signing |url=https://www.avfc.co.uk/news/2026/august/27/signing-villa-announce-goretzka-signing/ |access-date=27 August 2026 |website=[[Aston Villa F.C.]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Buse |first1=Daniel |title=He is supposed to stabilise a €500 million new beginning: Leon Goretzka faces a Herculean task at Aston Villa |url=https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |website=Goal.com |publisher=Goal |access-date=1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901134458/https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |archive-date=1 September 2026 |date=31 August 2026 |url-status=live}}</ref> == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 6 : 2018–2019, 2019–2020, 2020-2021, 2021–2022, 2022–2023, 2024–2025 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2018-2019, 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 4 : 2018, 2021, 2022, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020]] *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2020 ===Репрезентативни=== ; Германија * '''{{Трофеј-Куп на Конфедерации}} [[Куп на конфедерации]]''' : 1 : 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|title=Match report: Chile – Germany|last=|first=|date=|work=|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|archive-date=29 јуни 2019|dead-url=|accessdate=}}</ref> ; Германија олимписка репрезентација * '''[[Податотека:Silver medal.svg|20px]] [[Летни олимписки игри|Сребро на олимписки игри]]''' : [[Летни олимписки игри 2016|2016]] '''Германија под 17 години''' '''Поединечни признанија''' * Златен Медал „Фриц Валтер“ (под 17): 2012<ref name="Fritz-Walter_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/nachwuchs/1207/Artikel/fritz-walter-stiftung-2012-medaille-herausragende-talente-leon-goretzka-antonio-ruediger-matthias-ginter.html|title=Fritz-Walter-Medaille 2012: Die Gewinner: Das sind die besten Talente Deutschlands|last=|first=|date=30 јули 2012|work=spox.com|publisher=Spox.com|language=de|trans-title=Fritz Walter Medal 2012: Winners: These are the best talents Germany|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> * Сребрена копачка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017<ref name="FIFA_Confederations_Cup">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|title=Awards list dominated by victorious Germans|last=|first=|date=2 јули 2017|work=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820075539/https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|archive-date=2020-08-20|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> * Бронзена топка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * {{Nfteams}} * {{UEFA player}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/fc-schalke-04-2/66754/spieler_goretzka-leon.html Профил на kicker] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2026}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] kxb32okm8retdfumyosno9oosoxbqm1 5630042 5630041 2026-09-19T15:55:19Z Carshalton 30527 /* Биографија */ 5630042 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Леон Горецка | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2074 LR10 by Stepro (cropped).jpg|220px]] | fullname = Леон Кристоф Горецка | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|2|6}} | cityofbirth = {{роден во|Бохум|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.89}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Вернер ШФ 06 Бохум | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bochum}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = 32 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Bochum}} | years2 = 2013-2018 | caps2 = 116 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Schalke 04}} | years3 = 2018-2026 | caps3 = 211 | goals3 = 40 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2012-2014 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 годинa|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија (олимп.)]] | nationalyears6 = 2014- | nationalcaps6 = 73 | nationalgoals6 = 15 | nationalteam6 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Леон Кристоф Горецка''' (роден на [[6 февруари]] [[1995]] година, во [[Бохум]]) — [[Германци|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. == Биографија == Горецка е роден во [[Бохум]], [[Северна Рајна-Вестфалија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/leon-goretzka/|title=Leon Goretzka: Profile|last=|first=|date=|work=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Завршил германски приемен испит (Абитур) и дипломирал на {{Меѓујазична врска|Alice-Salomon-Berufskolleg|de}} (''Стручно училиште'' „''Алис-Саломон“'') во Бохум.<ref name="Goretzka has the matriculation examination filed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reviersport.de/279308---schalke-goretzka-hat-reifepruefung-abgelegt.html|title=RevierSport: Goretzka hat die Reifeprüfung abgelegt|last=|first=|date=3 јули 2014|work=reviersport.de|publisher=Reviersport|language=de|trans-title=Reviersport: Goretzka took the matriculation examination|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Неговиот татко Конрад е автомобилски инженер и [[Електротехника|електроинженер]] за [[Опел]],<ref name="Opel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-01/gm-peugeot-pact-makes-opel-workers-rivals-for-survival-at-two-plants-cars.html|title=GM-Peugeot Pact Makes Opel Workers Rivals for Survival at Two Plants: Cars|last=Webb|first=Alex|last2=Rothwell|first2=Steve|date=1 мај 2012|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> додека неговата мајка, Катарина, била [[презвитер]] во протестантската парохија Алтенбохум-Лар<ref>{{Cite web |title=AltBOWeltladen : Evangelischer Kirchenkreis Bochum |url=https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |access-date=1 May 2022 |website=www.kirchenkreis-bochum.de |language=de |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128223824/https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |url-status=dead }}</ref> == Клупска кариера == === Бохум === Во 1999 година, Горецка ја започнал својата кариера со Вернер СВ 06 Бохум. Останал две години со ВСВ пред да се пресели во ВфЛ Бохум во 2001 година.<ref name="2012–13 season">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2012-13/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html|title=Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 30 јули 2012 година, на Горецка му бил доделен златниот Медал Фриц Валтер под 17 години за 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&#91;showUid&#93;=35370|title=Fritz-Walter-Medaille für Goretzka, Ginter, Rüdiger und Lotzen|last=|first=|date=30 јули 2012|work=|publisher=[[Фудбалски сојуз на Германија]]|language=de|trans-title=Fritz-Walter-Medal for Goretzka, Ginter, Rüdiger and Lotzen|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095651/http://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&|archive-date=2014-07-29|dead-url=|accessdate=1 март 2012}}</ref> На 4 август 2012 година, Горецка го направил своето професионално деби за Бохум во Втората Бундес лига против Динамо Дрезден на Рурстадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html|title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier|last=|first=|date=4 август 2012|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|trans-title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka and Freier|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> и работела како деловен менаџер во многу институции во Бохум. Горецка имал впечатлива сезона 2012–13 во Бохум и бил нивни најнагласен изведувач бидејќи Бохум тесно избегнувал испаѓање во Втората Бундес лига. За време на сезоната, Горецка бил поврзуван со неколку големи клубови ширум Европа, вклучувајќи ги [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. [[Матијас Замер]], тогашниот спортски директор на Баерн Минхен, наводно се сретнал со Горецка за да се обиде да го убеди да се придружи во Баерн во летото 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|title=Sammer meets with Goretzka|last=|first=|date=2 ноември 2012|work=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517022150/https://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|archive-date=2022-05-17|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> === Шалке 04 === На 30 јуни 2013 година, [[ФК Шалке 04|Шалке 04 го]] потврдил трансферот на Горецка од Бохум. Тој потпишал петгодишен договор до 30 јуни 2018 година. Надоместокот за трансфер бил 3.250 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/goretzka-wechsel-von-bochum-nach-schalke-offiziell-a-908644.html|title=Schalke und Bochum einigen sich im Fall Goretzka|last=|first=|date=30 јуни 2013|work=Spiegel Online|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Баерн Минхен === На 1 јули 2018 година, Горецка и официјално се приклучил на Баерн. Горецка потпишал четиригодишен договор до јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2018/01/press-release-fcb-sign-leon-goretzka|title=FC Bayern sign Germany international Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 12 август 2018 година, во Супер купот на Германија, Горецка го заменил [[Томас Милер]] во 64. минута.<ref name="2018 German Super Cup">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2018/1/4213948/spielanalyse_eintracht-frankfurt-32_bayern-muenchen-14.html|title=FCB gewinnt Supercup – Lewandowski macht den Unterschied|work=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=19 August 2018}}</ref> Ова бил прв настап на Горецка за Баерн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001|title=Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win|last=Pearson|first=Matt|date=12 август 2018|work=|publisher=Deutsche Welle|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 1 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3-0 на гостувањето против [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/soccer/club/bayern-munich/132/blog/post/3620342/leon-goretzka-marks-first-bayern-munich-bundesliga-start-with-a-goal-in-win-over-stuttgart|title=Leon Goretzka marks first Bayern Munich Bundesliga start with a goal in win over Stuttgart|last=Lovell|first=Mark|date=|work=|publisher=ESPN|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Следната година, на 19 јануари 2019 година, тој за првпат постигнал два голови во Бундеслигата, постигнувајќи во победата од 3-1 против Хофенхајм.<ref>{{Наведени вести|url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|title=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|last=|first=|date=19 јануари 2019|work=|access-date=17 август 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Bundesliga}}</ref> На 15 февруари 2019 година, тој постигнал автогол во бундеслигашки натпревар по 13 секунди; ниту еден играч на Баерн сè уште не ја допрел топката.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|title=Bayern Munich score OG 13 SECONDS into Bundesliga game|last=Connaughton|first=Gary|date=15 февруари 2019|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216154239/https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|archive-date=16 февруари 2019|dead-url=|quote=This has to be one of the fastest own goals of all time. A similar effort is certainly not springing to mind.}}</ref> На 18 мај 2019 година, Горецка ја освоил својата прва титула во Бундеслигата, бидејќи Баерн завршил два бода против Дортмунд со 78 бода. Една недела подоцна, Горецка го освоил својот прв Куп на Германија бидејќи Баерн го совладал РБ Лајпциг со 3-0 во финалето на Купот на Германија 2019. Горецка не се појавил во натпреварот бидејќи бил повреден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayern-munich-live-dfb-cup-final-james-rodriguez-lewandowski-neuer-4678|title=Robert Lewandowski hits brace as Bayern Munich beat RB Leipzig in DFB Cup final to seal the double|last=|first=|date=|work=|publisher=bundesliga.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 26 ноември 2019 година, Горецка го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите за време на гостинската победа од 6-0 кај [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2019/11/maiden-cl-goal-for-goretzka|title=Goretzka's maiden goal sets Bayern on their way|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Астон Вила === На 27 август 2026 година, Горецка како слободен играч потпишал двегодишен договор со опција за уште една година со екипата на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]].<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Villa announce Goretzka signing |url=https://www.avfc.co.uk/news/2026/august/27/signing-villa-announce-goretzka-signing/ |access-date=27 August 2026 |website=[[Aston Villa F.C.]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Buse |first1=Daniel |title=He is supposed to stabilise a €500 million new beginning: Leon Goretzka faces a Herculean task at Aston Villa |url=https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |website=Goal.com |publisher=Goal |access-date=1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901134458/https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |archive-date=1 September 2026 |date=31 August 2026 |url-status=live}}</ref> == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 6 : 2018–2019, 2019–2020, 2020-2021, 2021–2022, 2022–2023, 2024–2025 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2018-2019, 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 4 : 2018, 2021, 2022, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020]] *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2020 ===Репрезентативни=== ; Германија * '''{{Трофеј-Куп на Конфедерации}} [[Куп на конфедерации]]''' : 1 : 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|title=Match report: Chile – Germany|last=|first=|date=|work=|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|archive-date=29 јуни 2019|dead-url=|accessdate=}}</ref> ; Германија олимписка репрезентација * '''[[Податотека:Silver medal.svg|20px]] [[Летни олимписки игри|Сребро на олимписки игри]]''' : [[Летни олимписки игри 2016|2016]] '''Германија под 17 години''' '''Поединечни признанија''' * Златен Медал „Фриц Валтер“ (под 17): 2012<ref name="Fritz-Walter_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/nachwuchs/1207/Artikel/fritz-walter-stiftung-2012-medaille-herausragende-talente-leon-goretzka-antonio-ruediger-matthias-ginter.html|title=Fritz-Walter-Medaille 2012: Die Gewinner: Das sind die besten Talente Deutschlands|last=|first=|date=30 јули 2012|work=spox.com|publisher=Spox.com|language=de|trans-title=Fritz Walter Medal 2012: Winners: These are the best talents Germany|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> * Сребрена копачка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017<ref name="FIFA_Confederations_Cup">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|title=Awards list dominated by victorious Germans|last=|first=|date=2 јули 2017|work=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820075539/https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|archive-date=2020-08-20|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> * Бронзена топка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * {{Nfteams}} * {{UEFA player}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/fc-schalke-04-2/66754/spieler_goretzka-leon.html Профил на kicker] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2026}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] o9bugznt2tvhpyl7vam1du3705jvy3l 5630043 5630042 2026-09-19T15:58:15Z Carshalton 30527 5630043 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Леон Горецка | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2074 LR10 by Stepro (cropped).jpg|220px]] | fullname = Леон Кристоф Горецка | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|2|6}} | cityofbirth = {{роден во|Бохум|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.89}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Вернер ШФ 06 Бохум | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bochum}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = 32 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Bochum}} | years2 = 2013-2018 | caps2 = 116 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Schalke 04}} | years3 = 2018-2026 | caps3 = 211 | goals3 = 40 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2012-2014 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 годинa|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија (олимп.)]] | nationalyears6 = 2014- | nationalcaps6 = 73 | nationalgoals6 = 15 | nationalteam6 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Леон Кристоф Горецка''' (роден на [[6 февруари]] [[1995]] година, во [[Бохум]]) — [[Германци|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. == Биографија == Горецка е роден во [[Бохум]], [[Северна Рајна-Вестфалија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/leon-goretzka/|title=Leon Goretzka: Profile|last=|first=|date=|work=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Завршил германски приемен испит (Абитур) и дипломирал на {{Меѓујазична врска|Alice-Salomon-Berufskolleg|de}} (''Стручно училиште'' „''Алис-Саломон“'') во Бохум.<ref name="Goretzka has the matriculation examination filed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reviersport.de/279308---schalke-goretzka-hat-reifepruefung-abgelegt.html|title=RevierSport: Goretzka hat die Reifeprüfung abgelegt|last=|first=|date=3 јули 2014|work=reviersport.de|publisher=Reviersport|language=de|trans-title=Reviersport: Goretzka took the matriculation examination|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Неговиот татко Конрад е автомобилски инженер и [[Електротехника|електроинженер]] за [[Опел]],<ref name="Opel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-01/gm-peugeot-pact-makes-opel-workers-rivals-for-survival-at-two-plants-cars.html|title=GM-Peugeot Pact Makes Opel Workers Rivals for Survival at Two Plants: Cars|last=Webb|first=Alex|last2=Rothwell|first2=Steve|date=1 мај 2012|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> додека неговата мајка, Катарина, била [[презвитер]] во протестантската парохија Алтенбохум-Лар<ref>{{Cite web |title=AltBOWeltladen : Evangelischer Kirchenkreis Bochum |url=https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |access-date=1 May 2022 |website=www.kirchenkreis-bochum.de |language=de |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128223824/https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |url-status=dead }}</ref> == Клупска кариера == === Бохум === Во 1999 година, Горецка ја започнал својата кариера со Вернер СВ 06 Бохум. Останал две години со ВСВ пред да се пресели во ВфЛ Бохум во 2001 година.<ref name="2012–13 season">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2012-13/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html|title=Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 30 јули 2012 година, на Горецка му бил доделен златниот Медал Фриц Валтер под 17 години за 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&#91;showUid&#93;=35370|title=Fritz-Walter-Medaille für Goretzka, Ginter, Rüdiger und Lotzen|last=|first=|date=30 јули 2012|work=|publisher=[[Фудбалски сојуз на Германија]]|language=de|trans-title=Fritz-Walter-Medal for Goretzka, Ginter, Rüdiger and Lotzen|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095651/http://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&|archive-date=2014-07-29|dead-url=|accessdate=1 март 2012}}</ref> На 4 август 2012 година, Горецка го направил своето професионално деби за Бохум во Втората Бундес лига против Динамо Дрезден на Рурстадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html|title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier|last=|first=|date=4 август 2012|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|trans-title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka and Freier|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> и работела како деловен менаџер во многу институции во Бохум. Горецка имал впечатлива сезона 2012–13 во Бохум и бил нивни најнагласен изведувач бидејќи Бохум тесно избегнувал испаѓање во Втората Бундес лига. За време на сезоната, Горецка бил поврзуван со неколку големи клубови ширум Европа, вклучувајќи ги [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. [[Матијас Замер]], тогашниот спортски директор на Баерн Минхен, наводно се сретнал со Горецка за да се обиде да го убеди да се придружи во Баерн во летото 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|title=Sammer meets with Goretzka|last=|first=|date=2 ноември 2012|work=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517022150/https://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|archive-date=2022-05-17|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> === Шалке 04 === На 30 јуни 2013 година, [[ФК Шалке 04|Шалке 04 го]] потврдил трансферот на Горецка од Бохум. Тој потпишал петгодишен договор до 30 јуни 2018 година. Надоместокот за трансфер бил 3.250 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/goretzka-wechsel-von-bochum-nach-schalke-offiziell-a-908644.html|title=Schalke und Bochum einigen sich im Fall Goretzka|last=|first=|date=30 јуни 2013|work=Spiegel Online|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Баерн Минхен === На 1 јули 2018 година, Горецка и официјално се приклучил на Баерн. Горецка потпишал четиригодишен договор до јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2018/01/press-release-fcb-sign-leon-goretzka|title=FC Bayern sign Germany international Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 12 август 2018 година, во Супер купот на Германија, Горецка го заменил [[Томас Милер]] во 64. минута.<ref name="2018 German Super Cup">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2018/1/4213948/spielanalyse_eintracht-frankfurt-32_bayern-muenchen-14.html|title=FCB gewinnt Supercup – Lewandowski macht den Unterschied|work=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=19 August 2018}}</ref> Ова бил прв настап на Горецка за Баерн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001|title=Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win|last=Pearson|first=Matt|date=12 август 2018|work=|publisher=Deutsche Welle|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 1 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3-0 на гостувањето против [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/soccer/club/bayern-munich/132/blog/post/3620342/leon-goretzka-marks-first-bayern-munich-bundesliga-start-with-a-goal-in-win-over-stuttgart|title=Leon Goretzka marks first Bayern Munich Bundesliga start with a goal in win over Stuttgart|last=Lovell|first=Mark|date=|work=|publisher=ESPN|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Следната година, на 19 јануари 2019 година, тој за првпат постигнал два голови во Бундеслигата, постигнувајќи во победата од 3-1 против Хофенхајм.<ref>{{Наведени вести|url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|title=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|last=|first=|date=19 јануари 2019|work=|access-date=17 август 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Bundesliga}}</ref> На 15 февруари 2019 година, тој постигнал автогол во бундеслигашки натпревар по 13 секунди; ниту еден играч на Баерн сè уште не ја допрел топката.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|title=Bayern Munich score OG 13 SECONDS into Bundesliga game|last=Connaughton|first=Gary|date=15 февруари 2019|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216154239/https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|archive-date=16 февруари 2019|dead-url=|quote=This has to be one of the fastest own goals of all time. A similar effort is certainly not springing to mind.}}</ref> На 18 мај 2019 година, Горецка ја освоил својата прва титула во Бундеслигата, бидејќи Баерн завршил два бода против Дортмунд со 78 бода. Една недела подоцна, Горецка го освоил својот прв Куп на Германија бидејќи Баерн го совладал РБ Лајпциг со 3-0 во финалето на Купот на Германија 2019. Горецка не се појавил во натпреварот бидејќи бил повреден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayern-munich-live-dfb-cup-final-james-rodriguez-lewandowski-neuer-4678|title=Robert Lewandowski hits brace as Bayern Munich beat RB Leipzig in DFB Cup final to seal the double|last=|first=|date=|work=|publisher=bundesliga.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 26 ноември 2019 година, Горецка го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите за време на гостинската победа од 6-0 кај [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2019/11/maiden-cl-goal-for-goretzka|title=Goretzka's maiden goal sets Bayern on their way|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Астон Вила === На 27 август 2026 година, Горецка како слободен играч потпишал двегодишен договор со опција за уште една година со екипата на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]].<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Villa announce Goretzka signing |url=https://www.avfc.co.uk/news/2026/august/27/signing-villa-announce-goretzka-signing/ |access-date=27 August 2026 |website=[[Aston Villa F.C.]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Buse |first1=Daniel |title=He is supposed to stabilise a €500 million new beginning: Leon Goretzka faces a Herculean task at Aston Villa |url=https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |website=Goal.com |publisher=Goal |access-date=1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901134458/https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |archive-date=1 September 2026 |date=31 August 2026 |url-status=live}}</ref> == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 6 : 2018–2019, 2019–2020, 2020-2021, 2021–2022, 2022–2023, 2024–2025 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2018-2019, 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 4 : 2018, 2021, 2022, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020]] *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2020 ===Репрезентативни=== ; Германија * '''{{Трофеј-Куп на Конфедерации}} [[Куп на конфедерации]]''' : 1 : 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|title=Match report: Chile – Germany|last=|first=|date=|work=|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|archive-date=29 јуни 2019|dead-url=|accessdate=}}</ref> ; Германија олимписка репрезентација * '''[[Податотека:Silver medal.svg|20px]] [[Летни олимписки игри|Сребро на олимписки игри]]''' : [[Летни олимписки игри 2016|2016]] '''Германија под 17 години''' '''Поединечни признанија''' * Златен Медал „Фриц Валтер“ (под 17): 2012<ref name="Fritz-Walter_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/nachwuchs/1207/Artikel/fritz-walter-stiftung-2012-medaille-herausragende-talente-leon-goretzka-antonio-ruediger-matthias-ginter.html|title=Fritz-Walter-Medaille 2012: Die Gewinner: Das sind die besten Talente Deutschlands|last=|first=|date=30 јули 2012|work=spox.com|publisher=Spox.com|language=de|trans-title=Fritz Walter Medal 2012: Winners: These are the best talents Germany|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> * Сребрена копачка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017<ref name="FIFA_Confederations_Cup">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|title=Awards list dominated by victorious Germans|last=|first=|date=2 јули 2017|work=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820075539/https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|archive-date=2020-08-20|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> * Бронзена топка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * {{Nfteams}} * {{UEFA player}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/fc-schalke-04-2/66754/spieler_goretzka-leon.html Профил на kicker] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Горецка, Леон}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 853pdamjbnl7oerpbz6ico1gblba0nq 5630134 5630043 2026-09-20T08:26:25Z Carshalton 30527 /* Бајерн Минхен */ 5630134 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Леон Горецка | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2074 LR10 by Stepro (cropped).jpg|220px]] | fullname = Леон Кристоф Горецка | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|2|6}} | cityofbirth = {{роден во|Бохум|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.89}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Вернер ШФ 06 Бохум | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bochum}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = 32 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Bochum}} | years2 = 2013-2018 | caps2 = 116 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Schalke 04}} | years3 = 2018-2026 | caps3 = 211 | goals3 = 40 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2012-2014 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 годинa|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија (олимп.)]] | nationalyears6 = 2014- | nationalcaps6 = 73 | nationalgoals6 = 15 | nationalteam6 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Леон Кристоф Горецка''' (роден на [[6 февруари]] [[1995]] година, во [[Бохум]]) — [[Германци|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. == Биографија == Горецка е роден во [[Бохум]], [[Северна Рајна-Вестфалија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/leon-goretzka/|title=Leon Goretzka: Profile|last=|first=|date=|work=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Завршил германски приемен испит (Абитур) и дипломирал на {{Меѓујазична врска|Alice-Salomon-Berufskolleg|de}} (''Стручно училиште'' „''Алис-Саломон“'') во Бохум.<ref name="Goretzka has the matriculation examination filed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reviersport.de/279308---schalke-goretzka-hat-reifepruefung-abgelegt.html|title=RevierSport: Goretzka hat die Reifeprüfung abgelegt|last=|first=|date=3 јули 2014|work=reviersport.de|publisher=Reviersport|language=de|trans-title=Reviersport: Goretzka took the matriculation examination|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Неговиот татко Конрад е автомобилски инженер и [[Електротехника|електроинженер]] за [[Опел]],<ref name="Opel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-01/gm-peugeot-pact-makes-opel-workers-rivals-for-survival-at-two-plants-cars.html|title=GM-Peugeot Pact Makes Opel Workers Rivals for Survival at Two Plants: Cars|last=Webb|first=Alex|last2=Rothwell|first2=Steve|date=1 мај 2012|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> додека неговата мајка, Катарина, била [[презвитер]] во протестантската парохија Алтенбохум-Лар<ref>{{Cite web |title=AltBOWeltladen : Evangelischer Kirchenkreis Bochum |url=https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |access-date=1 May 2022 |website=www.kirchenkreis-bochum.de |language=de |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128223824/https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |url-status=dead }}</ref> == Клупска кариера == === Бохум === Во 1999 година, Горецка ја започнал својата кариера со Вернер СВ 06 Бохум. Останал две години со ВСВ пред да се пресели во ВфЛ Бохум во 2001 година.<ref name="2012–13 season">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2012-13/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html|title=Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 30 јули 2012 година, на Горецка му бил доделен златниот Медал Фриц Валтер под 17 години за 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&#91;showUid&#93;=35370|title=Fritz-Walter-Medaille für Goretzka, Ginter, Rüdiger und Lotzen|last=|first=|date=30 јули 2012|work=|publisher=[[Фудбалски сојуз на Германија]]|language=de|trans-title=Fritz-Walter-Medal for Goretzka, Ginter, Rüdiger and Lotzen|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095651/http://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&|archive-date=2014-07-29|dead-url=|accessdate=1 март 2012}}</ref> На 4 август 2012 година, Горецка го направил своето професионално деби за Бохум во Втората Бундес лига против Динамо Дрезден на Рурстадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html|title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier|last=|first=|date=4 август 2012|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|trans-title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka and Freier|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> и работела како деловен менаџер во многу институции во Бохум. Горецка имал впечатлива сезона 2012–13 во Бохум и бил нивни најнагласен изведувач бидејќи Бохум тесно избегнувал испаѓање во Втората Бундес лига. За време на сезоната, Горецка бил поврзуван со неколку големи клубови ширум Европа, вклучувајќи ги [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. [[Матијас Замер]], тогашниот спортски директор на Баерн Минхен, наводно се сретнал со Горецка за да се обиде да го убеди да се придружи во Баерн во летото 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|title=Sammer meets with Goretzka|last=|first=|date=2 ноември 2012|work=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517022150/https://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|archive-date=2022-05-17|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> === Шалке 04 === На 30 јуни 2013 година, [[ФК Шалке 04|Шалке 04 го]] потврдил трансферот на Горецка од Бохум. Тој потпишал петгодишен договор до 30 јуни 2018 година. Надоместокот за трансфер бил 3.250 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/goretzka-wechsel-von-bochum-nach-schalke-offiziell-a-908644.html|title=Schalke und Bochum einigen sich im Fall Goretzka|last=|first=|date=30 јуни 2013|work=Spiegel Online|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Баерн Минхен === На 1 јули 2018 година, Горецка и официјално се приклучил на Баерн. Горецка потпишал четиригодишен договор до јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2018/01/press-release-fcb-sign-leon-goretzka|title=FC Bayern sign Germany international Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 12 август 2018 година, во Супер купот на Германија, Горецка го заменил [[Томас Милер]] во 64. минута.<ref name="2018 German Super Cup">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2018/1/4213948/spielanalyse_eintracht-frankfurt-32_bayern-muenchen-14.html|title=FCB gewinnt Supercup – Lewandowski macht den Unterschied|work=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=19 August 2018}}</ref> Ова бил прв настап на Горецка за Баерн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001|title=Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win|last=Pearson|first=Matt|date=12 август 2018|work=|publisher=Deutsche Welle|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 1 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3-0 на гостувањето против [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/soccer/club/bayern-munich/132/blog/post/3620342/leon-goretzka-marks-first-bayern-munich-bundesliga-start-with-a-goal-in-win-over-stuttgart|title=Leon Goretzka marks first Bayern Munich Bundesliga start with a goal in win over Stuttgart|last=Lovell|first=Mark|date=|work=|publisher=ESPN|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Следната година, на 19 јануари 2019 година, тој за првпат постигнал два голови во Бундеслигата, постигнувајќи во победата од 3-1 против Хофенхајм.<ref>{{Наведени вести|url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|title=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|last=|first=|date=19 јануари 2019|work=|access-date=17 август 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Bundesliga}}</ref> На 15 февруари 2019 година, тој постигнал автогол во бундеслигашки натпревар по 13 секунди; ниту еден играч на Баерн сè уште не ја допрел топката.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|title=Bayern Munich score OG 13 SECONDS into Bundesliga game|last=Connaughton|first=Gary|date=15 февруари 2019|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216154239/https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|archive-date=16 февруари 2019|dead-url=|quote=This has to be one of the fastest own goals of all time. A similar effort is certainly not springing to mind.}}</ref> На 18 мај 2019 година, Горецка ја освоил својата прва титула во Бундеслигата, бидејќи Баерн завршил два бода против Дортмунд со 78 бода. Една недела подоцна, Горецка го освоил својот прв Куп на Германија бидејќи Баерн го совладал РБ Лајпциг со 3-0 во финалето на Купот на Германија 2019. Горецка не се појавил во натпреварот бидејќи бил повреден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayern-munich-live-dfb-cup-final-james-rodriguez-lewandowski-neuer-4678|title=Robert Lewandowski hits brace as Bayern Munich beat RB Leipzig in DFB Cup final to seal the double|last=|first=|date=|work=|publisher=bundesliga.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 26 ноември 2019 година, Горецка го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите за време на гостинската победа од 6-0 кај [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2019/11/maiden-cl-goal-for-goretzka|title=Goretzka's maiden goal sets Bayern on their way|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Астон Вила === На 27 август 2026 година, Горецка како слободен играч потпишал двегодишен договор со опција за уште една година со екипата на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]].<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Villa announce Goretzka signing |url=https://www.avfc.co.uk/news/2026/august/27/signing-villa-announce-goretzka-signing/ |access-date=27 August 2026 |website=[[Aston Villa F.C.]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Buse |first1=Daniel |title=He is supposed to stabilise a €500 million new beginning: Leon Goretzka faces a Herculean task at Aston Villa |url=https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |website=Goal.com |publisher=Goal |access-date=1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901134458/https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |archive-date=1 September 2026 |date=31 August 2026 |url-status=live}}</ref> == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 7 : 2018–2019, 2019–2020, 2020-2021, 2021–2022, 2022–2023, 2024–2025, 2025-2026 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 2 : 2018-2019, 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 4 : 2018, 2021, 2022, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020]] *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2020 ===Репрезентативни=== ; Германија * '''{{Трофеј-Куп на Конфедерации}} [[Куп на конфедерации]]''' : 1 : 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|title=Match report: Chile – Germany|last=|first=|date=|work=|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|archive-date=29 јуни 2019|dead-url=|accessdate=}}</ref> ; Германија олимписка репрезентација * '''[[Податотека:Silver medal.svg|20px]] [[Летни олимписки игри|Сребро на олимписки игри]]''' : [[Летни олимписки игри 2016|2016]] '''Германија под 17 години''' '''Поединечни признанија''' * Златен Медал „Фриц Валтер“ (под 17): 2012<ref name="Fritz-Walter_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/nachwuchs/1207/Artikel/fritz-walter-stiftung-2012-medaille-herausragende-talente-leon-goretzka-antonio-ruediger-matthias-ginter.html|title=Fritz-Walter-Medaille 2012: Die Gewinner: Das sind die besten Talente Deutschlands|last=|first=|date=30 јули 2012|work=spox.com|publisher=Spox.com|language=de|trans-title=Fritz Walter Medal 2012: Winners: These are the best talents Germany|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> * Сребрена копачка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017<ref name="FIFA_Confederations_Cup">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|title=Awards list dominated by victorious Germans|last=|first=|date=2 јули 2017|work=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820075539/https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|archive-date=2020-08-20|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> * Бронзена топка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * {{Nfteams}} * {{UEFA player}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/fc-schalke-04-2/66754/spieler_goretzka-leon.html Профил на kicker] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Горецка, Леон}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] fn5qkn6hphxllp8wsntis6rc29tu9pd 5630135 5630134 2026-09-20T08:27:05Z Carshalton 30527 /* Бајерн Минхен */ 5630135 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Леон Горецка | image = [[Податотека:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2074 LR10 by Stepro (cropped).jpg|220px]] | fullname = Леон Кристоф Горецка | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|2|6}} | cityofbirth = {{роден во|Бохум|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | height = {{height|m=1.89}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Flag of None.svg|20px]] Вернер ШФ 06 Бохум | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bochum}} | years1 = 2012-2013 | caps1 = 32 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Bochum}} | years2 = 2013-2018 | caps2 = 116 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Schalke 04}} | years3 = 2018-2026 | caps3 = 211 | goals3 = 40 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 16 години|Германија 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 17 години|Германија 17]] | nationalyears3 = 2012-2014 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 18 години|Германија 18]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 годинa|Германија 21]] | nationalyears5 = 2016 | nationalcaps5 = 6 | nationalgoals5 = 6 | nationalteam5 = {{flagsport|GER}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија (олимп.)]] | nationalyears6 = 2014- | nationalcaps6 = 73 | nationalgoals6 = 15 | nationalteam6 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] }} '''Леон Кристоф Горецка''' (роден на [[6 февруари]] [[1995]] година, во [[Бохум]]) — [[Германци|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]]. == Биографија == Горецка е роден во [[Бохум]], [[Северна Рајна-Вестфалија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/leon-goretzka/|title=Leon Goretzka: Profile|last=|first=|date=|work=worldfootball.net|publisher=HEIM:SPIEL|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Завршил германски приемен испит (Абитур) и дипломирал на {{Меѓујазична врска|Alice-Salomon-Berufskolleg|de}} (''Стручно училиште'' „''Алис-Саломон“'') во Бохум.<ref name="Goretzka has the matriculation examination filed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reviersport.de/279308---schalke-goretzka-hat-reifepruefung-abgelegt.html|title=RevierSport: Goretzka hat die Reifeprüfung abgelegt|last=|first=|date=3 јули 2014|work=reviersport.de|publisher=Reviersport|language=de|trans-title=Reviersport: Goretzka took the matriculation examination|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Неговиот татко Конрад е автомобилски инженер и [[Електротехника|електроинженер]] за [[Опел]],<ref name="Opel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-01/gm-peugeot-pact-makes-opel-workers-rivals-for-survival-at-two-plants-cars.html|title=GM-Peugeot Pact Makes Opel Workers Rivals for Survival at Two Plants: Cars|last=Webb|first=Alex|last2=Rothwell|first2=Steve|date=1 мај 2012|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg L.P.|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> додека неговата мајка, Катарина, била [[презвитер]] во протестантската парохија Алтенбохум-Лар<ref>{{Cite web |title=AltBOWeltladen : Evangelischer Kirchenkreis Bochum |url=https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |access-date=1 May 2022 |website=www.kirchenkreis-bochum.de |language=de |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128223824/https://www.kirchenkreis-bochum.de/meldungen/archiv/archiv-2018/22-11-2018-archiv-11-2018/27-11-2018-altboweltladen |url-status=dead }}</ref> == Клупска кариера == === Бохум === Во 1999 година, Горецка ја започнал својата кариера со Вернер СВ 06 Бохум. Останал две години со ВСВ пред да се пресели во ВфЛ Бохум во 2001 година.<ref name="2012–13 season">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/vereine/2-bundesliga/2012-13/vfl-bochum-8/66754/spieler_goretzka-leon.html|title=Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 30 јули 2012 година, на Горецка му бил доделен златниот Медал Фриц Валтер под 17 години за 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&#91;showUid&#93;=35370|title=Fritz-Walter-Medaille für Goretzka, Ginter, Rüdiger und Lotzen|last=|first=|date=30 јули 2012|work=|publisher=[[Фудбалски сојуз на Германија]]|language=de|trans-title=Fritz-Walter-Medal for Goretzka, Ginter, Rüdiger and Lotzen|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095651/http://www.dfb.de/index.php?id=511739&tx_dfbnews_pi1&|archive-date=2014-07-29|dead-url=|accessdate=1 март 2012}}</ref> На 4 август 2012 година, Горецка го направил своето професионално деби за Бохум во Втората Бундес лига против Динамо Дрезден на Рурстадионот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/2bundesliga/spieltag/2-bundesliga/2012-13/1/1441351/spielbericht_vfl-bochum-8_dynamo-dresden-65.html|title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka und Freier|last=|first=|date=4 август 2012|work=|publisher=[[Kicker (спортско списание)|kicker]]|trans-title=Trio infernale: Iashvili, Goretzka and Freier|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> и работела како деловен менаџер во многу институции во Бохум. Горецка имал впечатлива сезона 2012–13 во Бохум и бил нивни најнагласен изведувач бидејќи Бохум тесно избегнувал испаѓање во Втората Бундес лига. За време на сезоната, Горецка бил поврзуван со неколку големи клубови ширум Европа, вклучувајќи ги [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. [[Матијас Замер]], тогашниот спортски директор на Баерн Минхен, наводно се сретнал со Горецка за да се обиде да го убеди да се придружи во Баерн во летото 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|title=Sammer meets with Goretzka|last=|first=|date=2 ноември 2012|work=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517022150/https://global.espn.com/football/news/story/_/id/1211620/bayern-munich-lead-the-chase-for-bochum%27s-leon-goretzka|archive-date=2022-05-17|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> === Шалке 04 === На 30 јуни 2013 година, [[ФК Шалке 04|Шалке 04 го]] потврдил трансферот на Горецка од Бохум. Тој потпишал петгодишен договор до 30 јуни 2018 година. Надоместокот за трансфер бил 3.250 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/sport/fussball/goretzka-wechsel-von-bochum-nach-schalke-offiziell-a-908644.html|title=Schalke und Bochum einigen sich im Fall Goretzka|last=|first=|date=30 јуни 2013|work=Spiegel Online|language=de|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Баерн Минхен === На 1 јули 2018 година, Горецка и официјално се приклучил на Баерн. Горецка потпишал четиригодишен договор до јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2018/01/press-release-fcb-sign-leon-goretzka|title=FC Bayern sign Germany international Leon Goretzka|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 12 август 2018 година, во Супер купот на Германија, Горецка го заменил [[Томас Милер]] во 64. минута.<ref name="2018 German Super Cup">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/d-supercup-fb-1/2018/1/4213948/spielanalyse_eintracht-frankfurt-32_bayern-muenchen-14.html|title=FCB gewinnt Supercup – Lewandowski macht den Unterschied|work=kicker.de|publisher=kicker|accessdate=19 August 2018}}</ref> Ова бил прв настап на Горецка за Баерн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/robert-lewandowski-hat-trick-leads-bayern-munich-to-super-cup-win/a-45054001|title=Robert Lewandowski hat trick leads Bayern Munich to Super Cup win|last=Pearson|first=Matt|date=12 август 2018|work=|publisher=Deutsche Welle|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 1 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата од 3-0 на гостувањето против [[ФК Штутгарт|ВфБ Штутгарт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/soccer/club/bayern-munich/132/blog/post/3620342/leon-goretzka-marks-first-bayern-munich-bundesliga-start-with-a-goal-in-win-over-stuttgart|title=Leon Goretzka marks first Bayern Munich Bundesliga start with a goal in win over Stuttgart|last=Lovell|first=Mark|date=|work=|publisher=ESPN|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> Следната година, на 19 јануари 2019 година, тој за првпат постигнал два голови во Бундеслигата, постигнувајќи во победата од 3-1 против Хофенхајм.<ref>{{Наведени вести|url=https://bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|title=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|last=|first=|date=19 јануари 2019|work=|access-date=17 август 2020|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Bundesliga}}</ref> На 15 февруари 2019 година, тој постигнал автогол во бундеслигашки натпревар по 13 секунди; ниту еден играч на Баерн сè уште не ја допрел топката.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|title=Bayern Munich score OG 13 SECONDS into Bundesliga game|last=Connaughton|first=Gary|date=15 февруари 2019|work=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216154239/https://www.balls.ie/football/watch-bayern-munich-score-og-13-seconds-bundesliga-game-406003|archive-date=16 февруари 2019|dead-url=|quote=This has to be one of the fastest own goals of all time. A similar effort is certainly not springing to mind.}}</ref> На 18 мај 2019 година, Горецка ја освоил својата прва титула во Бундеслигата, бидејќи Баерн завршил два бода против Дортмунд со 78 бода. Една недела подоцна, Горецка го освоил својот прв Куп на Германија бидејќи Баерн го совладал РБ Лајпциг со 3-0 во финалето на Купот на Германија 2019. Горецка не се појавил во натпреварот бидејќи бил повреден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/rb-leipzig-bayern-munich-live-dfb-cup-final-james-rodriguez-lewandowski-neuer-4678|title=Robert Lewandowski hits brace as Bayern Munich beat RB Leipzig in DFB Cup final to seal the double|last=|first=|date=|work=|publisher=bundesliga.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> На 26 ноември 2019 година, Горецка го постигнал својот прв гол во Лигата на шампионите за време на гостинската победа од 6-0 кај [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена Ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fcbayern.com/en/news/2019/11/maiden-cl-goal-for-goretzka|title=Goretzka's maiden goal sets Bayern on their way|last=|first=|date=|work=|publisher=fcbayern.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> === Астон Вила === На 27 август 2026 година, Горецка како слободен играч потпишал двегодишен договор со опција за уште една година со екипата на [[ФК Астон Вила|Астон Вила]].<ref>{{Cite web |date=27 August 2026 |title=Villa announce Goretzka signing |url=https://www.avfc.co.uk/news/2026/august/27/signing-villa-announce-goretzka-signing/ |access-date=27 August 2026 |website=[[Aston Villa F.C.]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Buse |first1=Daniel |title=He is supposed to stabilise a €500 million new beginning: Leon Goretzka faces a Herculean task at Aston Villa |url=https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |website=Goal.com |publisher=Goal |access-date=1 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260901134458/https://www.goal.com/en/news/he-is-supposed-to-stabilise-a-eur500-million-new-beginning-leon-goretzka-faces-a-herculean-task-at-aston-villa/blt844738512b498f0e |archive-date=1 September 2026 |date=31 August 2026 |url-status=live}}</ref> == Титули == ===Клупски=== ====Бајерн Минхен==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 7 : 2018–2019, 2019–2020, 2020-2021, 2021–2022, 2022–2023, 2024–2025, 2025-2026 *'''{{Трофеј-Фудбалски куп на Германија}} [[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' : 3 : 2018-2019, 2019-2020, 2025-2026 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 4 : 2018, 2021, 2022, 2025 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020]] *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[ФИФА Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2020 ===Репрезентативни=== ; Германија * '''{{Трофеј-Куп на Конфедерации}} [[Куп на конфедерации]]''' : 1 : 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|title=Match report: Chile – Germany|last=|first=|date=|work=|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203614/https://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=274645/match=300334881/report.html|archive-date=29 јуни 2019|dead-url=|accessdate=}}</ref> ; Германија олимписка репрезентација * '''[[Податотека:Silver medal.svg|20px]] [[Летни олимписки игри|Сребро на олимписки игри]]''' : [[Летни олимписки игри 2016|2016]] '''Германија под 17 години''' '''Поединечни признанија''' * Златен Медал „Фриц Валтер“ (под 17): 2012<ref name="Fritz-Walter_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spox.com/de/sport/fussball/nachwuchs/1207/Artikel/fritz-walter-stiftung-2012-medaille-herausragende-talente-leon-goretzka-antonio-ruediger-matthias-ginter.html|title=Fritz-Walter-Medaille 2012: Die Gewinner: Das sind die besten Talente Deutschlands|last=|first=|date=30 јули 2012|work=spox.com|publisher=Spox.com|language=de|trans-title=Fritz Walter Medal 2012: Winners: These are the best talents Germany|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 август 2020}}</ref> * Сребрена копачка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017<ref name="FIFA_Confederations_Cup">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|title=Awards list dominated by victorious Germans|last=|first=|date=2 јули 2017|work=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820075539/https://www.fifa.com/confederationscup/news/awards-list-dominated-by-victorious-germans-2900157|archive-date=2020-08-20|dead-url=|accessdate=17 август 2020|url-status=dead}}</ref> * Бронзена топка на ФИФА Купот на конфедерации: 2017 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * {{Nfteams}} * {{UEFA player}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2014-15/fc-schalke-04-2/66754/spieler_goretzka-leon.html Профил на kicker] {{Состав на ФК Бајерн Минхен}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Горецка, Леон}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] fq13bb2uuuv5dilbr9xdzbg6iikuj31 0 1256873 5630073 5607323 2026-09-19T18:28:53Z Gurther 105215 5630073 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Алфред Фреди Крупа | image = File:Krupa Alfred Freddy (oil on canvas preparation works).jpg | imagesize = | caption = | birth_name = Алфред Крупа | birth_date = {{birth date |1971|6|14|df=y}} | birth_place = [[Карловац]], [[Југославија]]<br>{{small|(денес [[Хрватска]])}} | death_date = | death_place = | field = | training = | movement = | works = }} '''Алфред Фреди Крупа''' (14 јуни 1971 година, Карловац, Југославија) ​​е хрватски современ сликар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://alephino.documentaarchiv.de/alipac/-/sysfull?BASE=B-ART&IDN=000026267 |title=архивски примерок |accessdate=2020-12-25 |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021142102/http://alephino.documentaarchiv.de/alipac/-/sysfull?BASE=B-ART&IDN=000026267 |url-status=dead }}</ref><ref>Dr. Andreas Beyer, Dr. Bénédicte Savoy, Dr. Wolf Tegethoff (Hrsg.), ALLGEMEINES KÜNSTLERLEXIKON (AKL) Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (The visual artists of all times and peoples), band/volume 82 (ISBN 9783110231878), De Gruyter-Berlin, 2014</ref>. Мултидисциплинарниот уметник Алфред Фреди Крупа се смета за пионерска сила во движењето Њу Инк Арт, за кое се здобил со меѓународно признание<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://issuu.com/alfredfreddykrupa/docs/imgonline-com-ua-twotoone-pzi1fouryyder8n |title=архивски примерок |accessdate=2020-12-25 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129162000/https://issuu.com/alfredfreddykrupa/docs/imgonline-com-ua-twotoone-pzi1fouryyder8n |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.wikiart.org/en/alfred-freddy-krupa</ref>. Крупа дипломирал во 1995 година на Ликовната академија на Универзитетот во [[Загреб]]. Крупа исто така студирал Историја на уметност (недипломски истражувања) на Универзитетот во Загреб (1997,1998) и во 1998/99 како студент на постдипломски студии на Универзитетот [[Токио]] Гакугеи или Гакудаи<ref>(C. Shannon, Z. Gerber, V. Lasić, R. Yakata "Alfred Freddy Krupa", ITG-Zagreb, 2014)European Library: Monograph Alfred Freddy Krupa (ISBN 9789537167455, authors Zvonimir Gerber, Casey Shannon, Ransui Yakata, Višnja Lasić)</ref>. Од октомври 2020 година, со Индексот на историска популарност на Институтот за технологија во Масачусетс<ref>Yu, A. Z., et al. (2016). Pantheon 1.0, a manually verified dataset of globally famous biographies. Scientific Data 2:150075. doi: 10.1038/sdata.2015.75</ref> од 47.05, Алфред Фреди Крупа е 80-тиот најпознат жив сликар, 5-тиот најпознат хрватски сликар и најпознатиот жив [[хрватска|хрватски]] [[сликарство|сликар]]. == Наводи == {{наводи}} {{Commonscat}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хрватски сликари]] [[Категорија:Сликарство| ]] [[Категорија:Ликовна уметност]] [[Категорија:Родени во 1971 година]] eopj6a2s6yoaf2nl6yv2v6zlg3dz02s 5630074 5630073 2026-09-19T18:29:18Z Gurther 105215 5630074 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Алфред Фреди Крупа | image = File:Krupa Alfred Freddy (oil on canvas preparation works).jpg | imagesize = | caption = | birth_name = Алфред Крупа | birth_date = {{birth date |1971|6|14|df=y}} | birth_place = [[Карловац]], [[Југославија]]<br>{{small|(денес [[Хрватска]])}} | death_date = | death_place = | field = | training = | movement = | works = }} '''Алфред Фреди Крупа''' (14 јуни 1971 година, Карловац, Југославија) ​​е хрватски современ сликар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://alephino.documentaarchiv.de/alipac/-/sysfull?BASE=B-ART&IDN=000026267 |title=архивски примерок |accessdate=2020-12-25 |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021142102/http://alephino.documentaarchiv.de/alipac/-/sysfull?BASE=B-ART&IDN=000026267 |url-status=dead }}</ref><ref>Dr. Andreas Beyer, Dr. Bénédicte Savoy, Dr. Wolf Tegethoff (Hrsg.), ALLGEMEINES KÜNSTLERLEXIKON (AKL) Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (The visual artists of all times and peoples), band/volume 82 (ISBN 9783110231878), De Gruyter-Berlin, 2014</ref>. Мултидисциплинарниот уметник Алфред Фреди Крупа се смета за пионерска сила во движењето Њу Инк Арт, за кое се здобил со меѓународно признание<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://issuu.com/alfredfreddykrupa/docs/imgonline-com-ua-twotoone-pzi1fouryyder8n |title=архивски примерок |accessdate=2020-12-25 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129162000/https://issuu.com/alfredfreddykrupa/docs/imgonline-com-ua-twotoone-pzi1fouryyder8n |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.wikiart.org/en/alfred-freddy-krupa</ref>. Крупа дипломирал во 1995 година на Ликовната академија на Универзитетот во [[Загреб]]. Крупа исто така студирал Историја на уметност (недипломски истражувања) на Универзитетот во Загреб (1997,1998) и во 1998/99 како студент на постдипломски студии на Универзитетот [[Токио]] Гакугеи или Гакудаи<ref>(C. Shannon, Z. Gerber, V. Lasić, R. Yakata "Alfred Freddy Krupa", ITG-Zagreb, 2014)European Library: Monograph Alfred Freddy Krupa (ISBN 9789537167455, authors Zvonimir Gerber, Casey Shannon, Ransui Yakata, Višnja Lasić)</ref>. Од октомври 2020 година, со Индексот на историска популарност на Институтот за технологија во Масачусетс<ref>Yu, A. Z., et al. (2016). Pantheon 1.0, a manually verified dataset of globally famous biographies. Scientific Data 2:150075. doi: 10.1038/sdata.2015.75</ref> од 47.05, Алфред Фреди Крупа е 80-тиот најпознат жив сликар, 5-тиот најпознат хрватски сликар и најпознатиот жив [[хрватска|хрватски]] [[сликарство|сликар]]. == Наводи == {{наводи}} {{Commonscat}} {{Нормативна контрола}}{{Хрватска-био-никулец}} [[Категорија:Хрватски сликари]] [[Категорија:Сликарство| ]] [[Категорија:Ликовна уметност]] [[Категорија:Родени во 1971 година]] 5ufa7wvq8vr0uld81bkjjc7t5hgucy5 0 1267329 5630076 5607329 2026-09-19T18:29:59Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Руски водители]]; додадена [[Категорија:Руски автори]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630076 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|birth place=[[Ленинград]], [[СССР]]|birth date=[[11 септември]] [[1974]]|name=Андреј Владимирович Курпатов|native_name_lang=Андре́й Влади́мирович Курпа́тов|citizenship={{RUS}}|image=[[File:Kurpatov Andrey V. 2014.jpg|thumb|Kurpatov Andrey V. 2014]]|occupation=[[Писател]], [[Психијатрија]], [[Блог]], [[Јутјубер]], Претприемач, [[Методика]]|website=https://www.kurpatov.ru/}} '''Андреј Владимирович Курпатов''' (роден на [[11 септември]] [[1974]] година, [[Санкт Петербург|Ленинград]], [[Советски Сојуз|СССР]]) - руски ТВ презентер<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/372319-loyalnye-klienty-kak-doktor-kurpatov-poluchil-dolzhnost-v-sberbanke|title=Лояльные клиенты. Как доктор Курпатов получил должность в Сбербанке|work=Forbes.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vedomosti.ru/finance/news/2019/02/12/793892-sberbank-laboratoriyu-neironauk|title=Сбербанк открыл лабораторию нейронаук под руководством доктора Курпатова|work=Ведомости|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/online/news/3778782/|title=Доктор Курпатов: В политику пойти желания не было, но звали|last=ЗЫРЯНОВА|first=Анастасия|date=2020-02-26|work=kp.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/economy/2867080.html|work=regnum.ru|accessdate=2021-04-27|title=архивски примерок|archive-date=2020-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311190443/https://regnum.ru/news/economy/2867080.html|url-status=dead}}</ref> и [[Продуценти (филм)|продуцент]],<ref name=":0" /> психотерапевт,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kommersant.ru/doc/1253918|title=Генеральный доктор|date=2009-10-12|work=www.kommersant.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> автор на книги.<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://rg.ru/2006/06/16/kurpatov.html|title=Андрей Курпатов: мы не занимаемся нравственным эксгибиционизмом|work=Российская газета|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.ru//forbes/issue/2006-01/13414-torgovlya-schastem|title=Торговля счастьем|date=2006-01-03|work=Forbes.ru|language=en-US|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://trends.rbc.ru/trends/social/5ea950dc9a7947246addeece|title=Андрей Курпатов — о цифровом аутизме как последствии самоизоляции :|work=РБК Тренды|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> == Биографија == Роден на 11 септември 1974 година во Ленинград од татко - психотерапевт В. И. Курпатов, дедо по мајка - хирург А. Б. Занданов. Во 1999 година, добил специјализација во психијатрија и психотерапија<ref name=":0" /><ref name=":4" /> и започнал да работи во Санкт Петербуршката психијатриска болница бр. 7<ref name=":0" /><ref name=":5" />: прво како психотерапевт, потоа како раководител на психотерапевтскиот центар во болницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vademec.ru/article/glamur_i_psikheya/|title=Гламур и психея|work=vademec.ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Од мај до декември 2005 година, двапати на ден на ТВ каналот Домашни, се емитувало неговото психотерапевтско ток-шоу „Ние ќе одлучиме сè со д-р Курпатов“. Во 2006 година, ТВ-проектот се преселил на Канал Еден, менувајќи го своето име во Доктор Курпатов. Епизодата со највисока оценка во шоуто била објавена на 6 август 2006 година - ја гледаа 2,8 милиони луѓе.<ref name=":0" /> Сепак, во пролетта 2007 година, шоуто било откажано.<ref name=":0" /> Во 2007 година, Курпатов станал генерален директор на телевизиската компанија Красни Квадрат, која продуцирала ток-шоуа за Канал Еден како ''Минута слава, Голема разлика, Фабрика за Ѕвезди'' итн.<ref name=":0" /> На 9 декември 2009 година бил одликуван со почесен сертификат за претседател на [[Русија|Руската Федерација]] за „активно учество во подготовката и одржувањето“ на [[Евровизија 2009|Евровизија-2009]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/acts/bank/30282|title=Распоряжение Президента Российской Федерации от 09.12.2009 г. № 829-рп|work=Президент России|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Од 2010 година е член на Академијата на руската телевизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tefi.ru/biography/1380/|title=Курпатов Андрей Владимирович|work=www.tefi.ru|accessdate=2021-04-27|archive-date=2020-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712064513/http://www.tefi.ru/biography/1380/|url-status=dead}}</ref> Во 2014 година, Курпатов ја основал Вишата школа за методологија, како и интелектуалниот кластер „Игри на умот“ во [[Санкт Петербург]].<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":7"/> Во февруари 2019 година, Курпатов станал научен раководител на новосоздадената Лабораторија за невронаука и човеково однесување во Сбербанк.<ref name=":1"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vc.ru/future/58249-sberbank-sozdal-laboratoriyu-neyronauk-i-povedeniya-cheloveka-pod-rukovodstvom-doktora-kurpatova|title=«Сбербанк» создал лабораторию нейронаук и поведения человека под руководством доктора Курпатова — Будущее на vc.ru|last=Хабибрахимов|first=Альберт|date=2019-02-12|work=vc.ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Според резултатите од 2020 година, составени од Рускиот сојуз на книги, бестселерот на Курпатов „Црвениот таблет“ го зазел четвртото место на серускиот рејтинг на книги според продажбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-vesti.ru/ru/samye-prodavaemye-knigi-v-rossii-prikladnye/|title=Самые продаваемые книги в России – прикладные|date=2020-12-29|work=Э Вести|language=ru-RU|accessdate=2021-04-27}}</ref> Курпатов е автор на повеќе од 30 книги,<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /> објавени со тираж од повеќе од 5 милиони<ref name=":7" /> примероци и преведени на 8 јазици.<ref name=":7" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Руски автори]] [[Категорија:Руски психијатри]] 5jnbpely47u2ebhujavaqsxfwu0ps4n 5630077 5630076 2026-09-19T18:30:29Z Gurther 105215 Отповикана преработката [[Special:Diff/5630076|5630076]] на [[Special:Contributions/Gurther|Gurther]] ([[User talk:Gurther|разговор]]) 5630077 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|birth place=[[Ленинград]], [[СССР]]|birth date=[[11 септември]] [[1974]]|name=Андреј Владимирович Курпатов|native_name_lang=Андре́й Влади́мирович Курпа́тов|citizenship={{RUS}}|image=[[File:Kurpatov Andrey V. 2014.jpg|thumb|Kurpatov Andrey V. 2014]]|occupation=[[Писател]], [[Психијатрија]], [[Блог]], [[Јутјубер]], Претприемач, [[Методика]]|website=https://www.kurpatov.ru/}} '''Андреј Владимирович Курпатов''' (роден на [[11 септември]] [[1974]] година, [[Санкт Петербург|Ленинград]], [[Советски Сојуз|СССР]]) - руски ТВ презентер<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/372319-loyalnye-klienty-kak-doktor-kurpatov-poluchil-dolzhnost-v-sberbanke|title=Лояльные клиенты. Как доктор Курпатов получил должность в Сбербанке|work=Forbes.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vedomosti.ru/finance/news/2019/02/12/793892-sberbank-laboratoriyu-neironauk|title=Сбербанк открыл лабораторию нейронаук под руководством доктора Курпатова|work=Ведомости|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/online/news/3778782/|title=Доктор Курпатов: В политику пойти желания не было, но звали|last=ЗЫРЯНОВА|first=Анастасия|date=2020-02-26|work=kp.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/economy/2867080.html|work=regnum.ru|accessdate=2021-04-27|title=архивски примерок|archive-date=2020-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311190443/https://regnum.ru/news/economy/2867080.html|url-status=dead}}</ref> и [[Продуценти (филм)|продуцент]],<ref name=":0" /> психотерапевт,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kommersant.ru/doc/1253918|title=Генеральный доктор|date=2009-10-12|work=www.kommersant.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> автор на книги.<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://rg.ru/2006/06/16/kurpatov.html|title=Андрей Курпатов: мы не занимаемся нравственным эксгибиционизмом|work=Российская газета|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.ru//forbes/issue/2006-01/13414-torgovlya-schastem|title=Торговля счастьем|date=2006-01-03|work=Forbes.ru|language=en-US|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://trends.rbc.ru/trends/social/5ea950dc9a7947246addeece|title=Андрей Курпатов — о цифровом аутизме как последствии самоизоляции :|work=РБК Тренды|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> == Биографија == Роден на 11 септември 1974 година во Ленинград од татко - психотерапевт В. И. Курпатов, дедо по мајка - хирург А. Б. Занданов. Во 1999 година, добил специјализација во психијатрија и психотерапија<ref name=":0" /><ref name=":4" /> и започнал да работи во Санкт Петербуршката психијатриска болница бр. 7<ref name=":0" /><ref name=":5" />: прво како психотерапевт, потоа како раководител на психотерапевтскиот центар во болницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vademec.ru/article/glamur_i_psikheya/|title=Гламур и психея|work=vademec.ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Од мај до декември 2005 година, двапати на ден на ТВ каналот Домашни, се емитувало неговото психотерапевтско ток-шоу „Ние ќе одлучиме сè со д-р Курпатов“. Во 2006 година, ТВ-проектот се преселил на Канал Еден, менувајќи го своето име во Доктор Курпатов. Епизодата со највисока оценка во шоуто била објавена на 6 август 2006 година - ја гледаа 2,8 милиони луѓе.<ref name=":0" /> Сепак, во пролетта 2007 година, шоуто било откажано.<ref name=":0" /> Во 2007 година, Курпатов станал генерален директор на телевизиската компанија Красни Квадрат, која продуцирала ток-шоуа за Канал Еден како ''Минута слава, Голема разлика, Фабрика за Ѕвезди'' итн.<ref name=":0" /> На 9 декември 2009 година бил одликуван со почесен сертификат за претседател на [[Русија|Руската Федерација]] за „активно учество во подготовката и одржувањето“ на [[Евровизија 2009|Евровизија-2009]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/acts/bank/30282|title=Распоряжение Президента Российской Федерации от 09.12.2009 г. № 829-рп|work=Президент России|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Од 2010 година е член на Академијата на руската телевизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tefi.ru/biography/1380/|title=Курпатов Андрей Владимирович|work=www.tefi.ru|accessdate=2021-04-27|archive-date=2020-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712064513/http://www.tefi.ru/biography/1380/|url-status=dead}}</ref> Во 2014 година, Курпатов ја основал Вишата школа за методологија, како и интелектуалниот кластер „Игри на умот“ во [[Санкт Петербург]].<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":7"/> Во февруари 2019 година, Курпатов станал научен раководител на новосоздадената Лабораторија за невронаука и човеково однесување во Сбербанк.<ref name=":1"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vc.ru/future/58249-sberbank-sozdal-laboratoriyu-neyronauk-i-povedeniya-cheloveka-pod-rukovodstvom-doktora-kurpatova|title=«Сбербанк» создал лабораторию нейронаук и поведения человека под руководством доктора Курпатова — Будущее на vc.ru|last=Хабибрахимов|first=Альберт|date=2019-02-12|work=vc.ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Според резултатите од 2020 година, составени од Рускиот сојуз на книги, бестселерот на Курпатов „Црвениот таблет“ го зазел четвртото место на серускиот рејтинг на книги според продажбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-vesti.ru/ru/samye-prodavaemye-knigi-v-rossii-prikladnye/|title=Самые продаваемые книги в России – прикладные|date=2020-12-29|work=Э Вести|language=ru-RU|accessdate=2021-04-27}}</ref> Курпатов е автор на повеќе од 30 книги,<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /> објавени со тираж од повеќе од 5 милиони<ref name=":7" /> примероци и преведени на 8 јазици.<ref name=":7" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Руски водители]] [[Категорија:Руски психијатри]] f5mkzetmepl90svm4c4rkpvy2vkimvd 5630078 5630077 2026-09-19T18:32:17Z Gurther 105215 5630078 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|birth place=[[Ленинград]], [[СССР]]|birth date=[[11 септември]] [[1974]]|name=Андреј Владимирович Курпатов|native_name_lang=Андре́й Влади́мирович Курпа́тов|citizenship={{RUS}}|image=File:Kurpatov Andrey V. 2014.jpg|occupation=[[Писател]], [[Психијатрија]], [[Блог]], [[Јутјубер]], Претприемач, [[Методика]]|website=https://www.kurpatov.ru/}} '''Андреј Владимирович Курпатов''' (роден на [[11 септември]] [[1974]] година, [[Санкт Петербург|Ленинград]], [[Советски Сојуз|СССР]]) - руски ТВ презентер<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/372319-loyalnye-klienty-kak-doktor-kurpatov-poluchil-dolzhnost-v-sberbanke|title=Лояльные клиенты. Как доктор Курпатов получил должность в Сбербанке|work=Forbes.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vedomosti.ru/finance/news/2019/02/12/793892-sberbank-laboratoriyu-neironauk|title=Сбербанк открыл лабораторию нейронаук под руководством доктора Курпатова|work=Ведомости|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/online/news/3778782/|title=Доктор Курпатов: В политику пойти желания не было, но звали|last=ЗЫРЯНОВА|first=Анастасия|date=2020-02-26|work=kp.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/economy/2867080.html|work=regnum.ru|accessdate=2021-04-27|title=архивски примерок|archive-date=2020-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311190443/https://regnum.ru/news/economy/2867080.html|url-status=dead}}</ref> и [[Продуценти (филм)|продуцент]],<ref name=":0" /> психотерапевт,<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kommersant.ru/doc/1253918|title=Генеральный доктор|date=2009-10-12|work=www.kommersant.ru|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> автор на книги.<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://rg.ru/2006/06/16/kurpatov.html|title=Андрей Курпатов: мы не занимаемся нравственным эксгибиционизмом|work=Российская газета|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.ru//forbes/issue/2006-01/13414-torgovlya-schastem|title=Торговля счастьем|date=2006-01-03|work=Forbes.ru|language=en-US|accessdate=2021-04-27}}</ref><ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://trends.rbc.ru/trends/social/5ea950dc9a7947246addeece|title=Андрей Курпатов — о цифровом аутизме как последствии самоизоляции :|work=РБК Тренды|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> == Биографија == Роден на 11 септември 1974 година во Ленинград од татко - психотерапевт В. И. Курпатов, дедо по мајка - хирург А. Б. Занданов. Во 1999 година, добил специјализација во психијатрија и психотерапија<ref name=":0" /><ref name=":4" /> и започнал да работи во Санкт Петербуршката психијатриска болница бр. 7<ref name=":0" /><ref name=":5" />: прво како психотерапевт, потоа како раководител на психотерапевтскиот центар во болницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vademec.ru/article/glamur_i_psikheya/|title=Гламур и психея|work=vademec.ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Од мај до декември 2005 година, двапати на ден на ТВ каналот Домашни, се емитувало неговото психотерапевтско ток-шоу „Ние ќе одлучиме сè со д-р Курпатов“. Во 2006 година, ТВ-проектот се преселил на Канал Еден, менувајќи го своето име во Доктор Курпатов. Епизодата со највисока оценка во шоуто била објавена на 6 август 2006 година - ја гледаа 2,8 милиони луѓе.<ref name=":0" /> Сепак, во пролетта 2007 година, шоуто било откажано.<ref name=":0" /> Во 2007 година, Курпатов станал генерален директор на телевизиската компанија Красни Квадрат, која продуцирала ток-шоуа за Канал Еден како ''Минута слава, Голема разлика, Фабрика за Ѕвезди'' итн.<ref name=":0" /> На 9 декември 2009 година бил одликуван со почесен сертификат за претседател на [[Русија|Руската Федерација]] за „активно учество во подготовката и одржувањето“ на [[Евровизија 2009|Евровизија-2009]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/acts/bank/30282|title=Распоряжение Президента Российской Федерации от 09.12.2009 г. № 829-рп|work=Президент России|language=ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Од 2010 година е член на Академијата на руската телевизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tefi.ru/biography/1380/|title=Курпатов Андрей Владимирович|work=www.tefi.ru|accessdate=2021-04-27|archive-date=2020-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712064513/http://www.tefi.ru/biography/1380/|url-status=dead}}</ref> Во 2014 година, Курпатов ја основал Вишата школа за методологија, како и интелектуалниот кластер „Игри на умот“ во [[Санкт Петербург]].<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":7"/> Во февруари 2019 година, Курпатов станал научен раководител на новосоздадената Лабораторија за невронаука и човеково однесување во Сбербанк.<ref name=":1"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vc.ru/future/58249-sberbank-sozdal-laboratoriyu-neyronauk-i-povedeniya-cheloveka-pod-rukovodstvom-doktora-kurpatova|title=«Сбербанк» создал лабораторию нейронаук и поведения человека под руководством доктора Курпатова — Будущее на vc.ru|last=Хабибрахимов|first=Альберт|date=2019-02-12|work=vc.ru|accessdate=2021-04-27}}</ref> Според резултатите од 2020 година, составени од Рускиот сојуз на книги, бестселерот на Курпатов „Црвениот таблет“ го зазел четвртото место на серускиот рејтинг на книги според продажбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-vesti.ru/ru/samye-prodavaemye-knigi-v-rossii-prikladnye/|title=Самые продаваемые книги в России – прикладные|date=2020-12-29|work=Э Вести|language=ru-RU|accessdate=2021-04-27}}</ref> Курпатов е автор на повеќе од 30 книги,<ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /> објавени со тираж од повеќе од 5 милиони<ref name=":7" /> примероци и преведени на 8 јазици.<ref name=":7" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Руски водители]] [[Категорија:Руски психијатри]] is08idz9cxrxiw8mnbax657yabwkj5q 0 1278793 5630059 5629837 2026-09-19T18:20:06Z Gurther 105215 5630059 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political_Party | country = Република Македонија | party_name = Родина Македонија) | party_logo = Rodina_Makedonija_logo.png | party_articletitle = РМ | leader = | founder = | colorcode = red | foundation = 30 март 2020<ref>[http://rodina.org.mk]</ref> | ideology = [[Македонска преродба|Македонски национализам]]<br/>[[Конзервативизам]]<br/>[[Антикомунизам]]<br/>[[Антифашизам]]<br/>[[НАТО|Анти-НАТО]]<br/> [[Евроскептицизам]]<br/>[[Панславизам]] | colours ={{Color box|red}} црвена {{Color box|yellow}} жолта | headquarters = [[Скопје]], [[Република Македонија]] | seats1_title = [[Собрание на Република Македонија|Собрание]] | seats1 = {{Infobox political party/seats|0|120|hex=green}} | seats2_title = [[Општини во Македонија|Општини]] | seats2 = {{Infobox political party/seats|0|80|hex=green}} | website = [http://rodina.org.mk www.rodina.org.mk] |logo=Родина Македонија-грб.jpg|president=|name=Родина Македонија|youth_wing=Родина млади|party name=Родина Македонија}} '''Родина Македонија (скратено РОДИНА)''' — политичка партија во [[Република Македонија]]. Партијата е формирана на 30 март 2020 година во Скопје. Претседавач на претседателството е Томче Ширков. == Создавање == Родина Македонија била создадена како реакција и алтернатива на политиките на двете најголеми партии во [[Македонија]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] и [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]. Партијата смета дека Македонија оди во погрешна насока уште од самото осамостојување, и исто така нуди алтернатива во [[БРИКС]] и ЕАЕС, а против [[НАТО]] и [[Европска Унија|Европската Унија]]. == Родина млади == Родина млади е младински огранок на Родина Македонија, а е формиран во 2023 година. Целите на подмладокот на Родина е промовирање на патриотизмот кај младите Македонци и развивање на чувството на солидарност од еден Македонец кон друг. Покрај тоа, Родина млади ја промовира идејата за новиот мултиполарен свет кај младите и ги едуцира за положбата и значењето на Македонија во истиот. == Локални избори 2021 година == Родина Македонија учествувала на [[Локални избори во Македонија (2021)|Локалните избори 2021 година]] со свои кандидати за градоначалник на [[Град Скопје]], [[Општина Центар]] и [[Општина Берово]] и со свои советнички листи за Град Скопје и во општините: [[Општина Аеродром|Аеродром]], [[Општина Центар|Центар]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]], [[Општина Гази Баба|Гази Баба]], [[Општина Карпош|Карпош]], [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Конче|Конче]] и [[Македонски Брод]]. == Надворешни врски == * [https://rodina.org.mk/ Официјална страница на паритијата] == Поврзано == * [[Список на политички партии во Македонија|Политички партии во Македонија]] == Наводи == {{наводи}} {{Македонски политички партии}} [[Категорија:Политички партии во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 2020 година во Македонија]] 4wkwpwa1zy452siwq9j4mreazignoh4 0 1283596 5630015 5367347 2026-09-19T13:55:35Z Bjankuloski06 332 /* Животопис */ 5630015 wikitext text/x-wiki '''Злата Димко Маџовска''' (1920 - ?) — била дел од Равногорското движење. == Животопис == Злата Димко Маџовска е родена во селото [[Самоков]], [[Порече]], на 26 или 27 декември 1920 година. Татко и се викал Димко, брат и Велимир живеел во [[Ропотово]]. Таа била партнерка на еден од водачите на Равногорското движење во Македонија, [[Миливоје Трбиќ - Војче]]. По уништувањето на четничкото движење во Македонија. Миливоје Трбиќ и Злата Маџовска се криеле илегално во селата [[Гостиражни]], [[Рилево]], [[Браилово]], [[Зрзе]], кај свои луѓе. За време додека се криел, Трбиќ имал план да побегне заедно со Маџовска во Грција, но до тоа не дошло, зошто во 1947 година, Маџовска и Трбиќ биле уапсени. Маџовска затворската казна ја издржувала во Скопје, додека Трбиќ добил смртна казна, и во септември 1947 бил стрелан.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Александар Симоновски, Миливој Трбиќ (1913 - 1947), ИНИ, Скопје 2018.}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Родени во 1920 година]] [[Категорија:Четници]] [[Категорија:Србомани]] 2dvt12ujs7u46yput8tqhjq9r88dql9 5630016 5630015 2026-09-19T13:58:45Z Bjankuloski06 332 5630016 wikitext text/x-wiki '''Злата Димко Маџовска''' (1920 - ?) — просрпска четничка во Македонија, дел од [[Равногорско движење|Равногорското движење]]. == Животопис == Злата Димко Маџовска е родена во селото [[Самоков]], [[Порече]], на 26 или 27 декември 1920 година. Татко и се викал Димко, брат и Велимир живеел во [[Ропотово]]. Таа била партнерка на еден од водачите на Равногорското движење во Македонија, [[Миливоје Трбиќ - Војче]]. По уништувањето на четничкото движење во Македонија. Миливоје Трбиќ и Злата Маџовска се криеле илегално во селата [[Гостиражни]], [[Рилево]], [[Браилово]], [[Зрзе]], кај свои луѓе. За време додека се криел, Трбиќ имал план да побегне заедно со Маџовска во Грција, но до тоа не дошло, зошто во 1947 година, Маџовска и Трбиќ биле уапсени. Маџовска затворската казна ја издржувала во Скопје, додека Трбиќ добил смртна казна, и во септември 1947 бил стрелан.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Александар Симоновски, Миливој Трбиќ (1913 - 1947), ИНИ, Скопје 2018.}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Родени во 1920 година]] [[Категорија:Четници]] [[Категорија:Србомани]] 6t4eo1kesoyskx3dveylm1wloqnn53v 0 1292142 5630122 5075966 2026-09-20T05:30:59Z Sàádî 135102 ([[c:GR|GR]]) [[File:17th Dynasty Crown (Nubkheperre Intef).jpg]] → [[File:17th Dynasty Crown Nubkheperre Intef.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 5630122 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Antiochus_III_197_BC.JPG|мини|[[Монета]] на Антиох III Велики од [[Селевкидско Царство|Селевкидската Империја]], прикажана со дијадема; натписот на [[грчки]] вели: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΝΤΙΟΧΟΥ, ''на кралот Антиох''.]] [[Податотека:MET_DT9229.jpg|мини|[[Злато|Златна]] дијадема. Индија, 9-10 век.]] '''Дијадема''' ― еден вид круна, особено украсна лента за глава што ја носат монарсите и другите како значка на кралското семејство. == Преглед == Зборот потекнува од [[Старогрчки јазик|грчкиот]] збор διάδημα (диадема), „лента“ или „трака“,<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Ddia%2Fdhma διάδημα], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> од зборот διαδέω (диадео), „врзувам круг“ или „прицврстувам“.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Ddiade%2Fw διαδέω], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> Поимот првично се однесувал на извезената бела свилена лента, која завршува со јазол и две ленти со реси често обвиткани преку рамениците, што ја опкружувале главата на [[Монарх|владетелот]] за да го означуваат неговиот авторитет. Ваквите ленти се користеле и за крунисување на победнички спортисти на важни спортски игри во антиката. Подоцна била нанесен на метална круна, главно во кружен или форма на трака. На пример, круната што ја носела кралицата Јулијана Холандска била дијадема, како и онаа на [[Барон (титула)|баронот]] подоцна (во некои земји надминати со три глобуси). Се верувало дека античките [[Келти]] користеле тенка, полуовална златна плоча наречена минд ([[Староирски јазик|староирски]]) како дијадема.<ref>[[William Dwight Whitney]], ''The Century dictionary; an encyclopedic lexicon of the English language''. New York: The Century co. (1889), page 3,772. Google Book Search.</ref> Некои од најраните примери на овие видови круни може да се најдат во [[Стар Египет]], од едноставниот тип на ткаенина до посложениот метален тип и во егејскиот свет.<ref>Revello, Manuela, “The first aegean jewellery (4500-1800 B.C.): a new attempt at gold and silver diadems classification”, in Archaeometallurgy in Europe, International Conference Proceedings, Milan 24-25–26 септември 2003, II, 657- 664</ref> Дијадема е исто така украс со скапоцени камења во облик на половина круна, кој го носат жените и го ставаат над челото (во оваа смисла, исто така наречена тијара). Во некои општества, тоа може да биде венец кој се носи околу главата. Старите Персијци носеле висока и исправена кралска дијадема опкружена со дијадема. [[Хера]], кралицата на [[Список на старогрчки божества|грчките богови]], носела златна круна наречена дијадема. Статуата „Крал свештеник“ направена од цивилизацијата на долината Инд (околу 3300 – околу 1300 г. п.н.е.) носела лента за глава што е веројатно дијадема<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harappa.com/slide/priest-king-mohenjo-daro|title="Priest King," Mohenjo-daro &#124; Harappa}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harappa.com/indus2/122.html|title="Priest King" Forehead &#124; Harappa}}</ref> Во продолжение, „дијадема“ може да се користи главно за амблем на кралска моќ или достоинство. Регалија на главата што ја носеле [[Римски цар|римските императори]], од времето на [[Диоклецијан]] па наваму{{Се бара извор|date=February 2022}}, е опишан како дијадема во првичните извори. Токму овој предмет му го вратил федератскиот генерал [[Одоакар]] на императорот [[Зенон (цар)|Зенон]] (императорот на источниот дел на [[Римската Империја]]) по неговото протерување на узурпаторот [[Ромул Августул|Ромул Август]] од [[Рим]] во 476 н.е. == Галерија == <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> Податотека:Crown of Sit-Hathor Yunet (Senusret II's daughter).jpg|Дијадемата или круната на принцезата [[Ситаториунет|Сит-Хатор Јунет]] од нејзиниот гроб. [[Дванаестта египетска династија|12-та династија]], [[Стар Египет|Египет]], 19 век п.н.е. Податотека:17th Dynasty Crown Nubkheperre Intef.jpg|Круна на дијадемата на [[Седумнаесетта египетска династија|17-тата династија]] (Национален музеј на старини) Податотека:Wig with diadem.jpg|Перика од [[Деветнаесетта египетска династија|19-та династија]] со дијадема ([[Британски музеј]]) Податотека:MycenaeDiadems.jpg|Елиптична дијадема од [[Микена]], Грција (16 век п.н.е.) Податотека:Diodotus I of Bactria wearing the diadem.jpg|[[Диодот Бактриски]] носејќи ''дијадема'', бела лента која била [[Хеленистичко време|хеленистички]] симбол на [[крал]]ување Податотека:Greek - Greek Diadem - Walters 571541.jpg|Средишниот дел на оваа хеленистичка дијадема е Хераклеовиот јазол, познат по своите апотропејски моќи и неговиот статус како симбол на плодноста. [[Волтеров уметнички музеј]], ок. 3 – 2 век п.н.е. Податотека:Goldschmuck - Diadem.jpg|Златна дијадема. Македонска, најверојатно направена во [[Александрија]], Египет, и припаѓа на благородничка од [[Птоломејска династија|Птоломејската династија]] (220–100 п.н.е.): затворачот е обликуван како хераклов јазол Податотека:Mithradatesi.jpg|[[Драхма]] на [[Митридат I Партски]], прикажувајќи го како носи брада и кралска дијадема на главата Податотека:Greco-Roman - Woman's Head with Diadem - Walters 23241 - Right.jpg|Грчко-римска биста на жена облечена во дијадема (100 п.н.е. – 100 н.е.) Податотека:Tiberius II.jpg|Императорска дијадема што ја носеле источнохристијанските римски императори од IV век наваму Податотека:Austrian - Gothic-Style Bracelet - Walters 571999.jpg|Нараквица направена од дијадема со додавање на два фолијатни елементи (ок.&nbsp;1870, Волтеров уметнички музеј) Податотека:ArdashirIGoldCoinHistoryofIran.jpg|Ардашир I од Сасанидска Персија носејќи многу сложени дијадеми </gallery> == Поврзано == * [[Граѓанска круна]] * [[Мурална круна]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.livius.org/di-dn/diadem/diadem.html Дијадема.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161110004103/http://www.livius.org/di-dn/diadem/diadem.html |date=2016-11-10 }} Ливиус. Статии за античка историја. * [http://www.everything2.org/title/Diadem дијадема Everything2.com.] {{Видови круни}} [[Категорија:Круни]] [[Категорија:Видови на накит]] a35aueyvx6x6egvo42xdrikbh19otwc 0 1317473 5630108 5495087 2026-09-19T20:26:33Z Bjankuloski06 332 5630108 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музеј|name=Граѓански музеи на Павија|native_name=Граѓански музеи на Павија|native_name_lang=it|coordinates={{Coord|45|11|24|N|9|09|30|E|display=inline,title}}|location=Павија, Италија|publictransit=Железничка станица во Павија|website=[https://museicivici.comune.pv.it/site/home.html www.museicivici.pavia.it]|image=Collage Pavia.jpg}} [[Податотека:Castello_Sforzesco_(2).JPG|десно|мини|250x250пкс| Замокот Висконти, седиште на музеите]] '''Граѓанските музеи на Павија''' се голем број музеи во Павија, [[Ломбардија]], северна [[Италија]]. Тие се сместени во Кастело Висконтео, или замокот Висконти, изграден во 1360 година од Галеацо II Висконти, веднаш по преземањето на градот, дотогаш слободен [[град-држава]]. Заслужниот архитект е Бартолино да Новара. Замокот порано бил главната резиденција на семејството Висконти, додека политички главен град на државата бил [[Милано]]. Северно од замокот постоел широк, ограден парк, вклучувајќи ја и [[Цертоза од Павија]], основана во 1396 година, според заветот на [[Џан Галеацо Висконти]], наменета да биде еден вид приватна капела на династијата Висконти. Битката кај Павија (1525), врв на [[Италијански војни|Италијанските војни]], се одвивала во паркот на замокот. Граѓанските музеи на Павија ги вклучуваат Уметничка галерија Маласпина, Археолошки музеј и сала Лонгобард, средновековни и ренесансни секции, галерија на слики од 19 век (колекција Мороне), Музеј на Ризоргименто, музеј Робеки Брикети и Крипта на Свети.<ref>[http://www.museicivici.pavia.it/ Official site for Musei Civici].</ref> == Историја == Музејот е изграден по волја на маркизот Лујџи Маласпина ди Саназаро, просветлен уметник (1754/1835), кој ги подарил своите уметнички колекции на општината по неговата смрт. Колекцијата, која со текот на времето била збогатена со бројни донации, првично била сместена во палатата Маласпина и била преместена во замокот дури во 1951 година.<ref name="museicivici.comune.pv.it">{{Наведена мрежна страница|url=https://museicivici.comune.pv.it/site/home/i-musei.html|title=Musei Civici|work=Musei Civici di Pavia|accessdate=3 August 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.in-lombardia.it/it/turismo-in-lombardia/pavia-turismo/musei-pavia/museo-archeologico-pavia|title=Museo Archeologico Pavia|work=In Lombardia|accessdate=3 August 2022}}</ref> [[Податотека:Musei_civici_(Pavia)26.jpg|лево|мини| [[Келти|Келтска]] сребрена чаша од Зербо, 2 век п.н.е]] == Колекции == Археолошката збирка вклучува материјали пронајдени случајно при земјоделски или градежни работи; музејот потекнува главно од приватни збирки (Џулети, колекција Реале, итн.). Во аркадите на приземјето на замокот се сместени: ''Лапидариумот'' составен од [[Стела|стели]], [[Саркофаг|саркофази]], погребни и вотивни олтари, [[Епиграфика|епиграфи]], капители, колони и римски пресвртници.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/> [[Податотека:Statua_romana_musei_civici_pavia.jpg|мини| Биста на [[Артемида]] Сотеира на Цефизодот Постариот]] === Археолошки музеј и соба Лонгобард === Првата просторија е посветена на територијата на ''Тицинум'' (ова било античкото име на Павија ) во римско време и, меѓу другите наоди, изложува гробна област, составена од гробници за кремирање од тули и гробен камен, од 1 век н.е. пронајден во Кастџо. Во собата се сместени и наодите од [[Келти|келтската]] некропола пронајдена во 1957 година во Санта Кристина е Бисоне, чиишто гробни предмети датираат од 2 век п.н.е. тие се одликуваат со присуство на стилски традиционални келтски предмети во комбинација со типично римски производи, како што е црнита застаклена опрема. Гробните предмети од гробницата од I век п.н.е. пронајдени во Павија се истовремено келтски (по керамиката и [[Фибула (брош)|брошевите]]) и римски (во елементите од тули на кутијата и во глинениот [[Угвентариум|унгентариум]]). Ова се докази за прогресивното продирање на римската култура во келтскиот [[Кисалпска Галија|цисалпски]] свет. Исто така, од истиот период датира парче од голем интерес: сребрена чаша која на работ носи натпис формиран со лигурско име, проследено со индикација за римски мерења на тежината пронајдени во близина на Зербо во група „гало-римски“ гробници, кремирање кое датирано од 2 век п.н.е.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/> [[Податотека:Sala_azzurra1.jpg|мини|Сината соба со египетската колекција]] Во втората просторија е изложена египетската колекција, донирана од маркизот Маласпина ди Санназаро (кој ја купил од Џузепе Ницоли, канцелар на [[Австриско Царство|австрискиот]] конзулат во [[Александрија]] помеѓу 1818 и 1828 година), која се состои од околу 150 артефакти. Египетската колекција не е единствениот дел од музејот што содржи материјали што не доаѓаат од областа Павија: се среќаваме со збирката [[Феникија|феникиско]] - пуничка керамика (ретко се наоѓа во италијанските музеи надвор од [[Сардинија]] ) оставена од Франческо Реале во 1892 година или колекцијата на Италија и грчки вазни, кои дошле во музејот преку колекционерите од Павез од 19 век.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/> [[Податотека:Musei_civici_(Pavia)21.jpg|лево|мини| Дел од римското стакло]] Исто така, во истата просторија се наоѓа и колекцијата на римско стакло, веројатно најважната во [[северна Италија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/percorsi/glassway/7/|title=Le collezzioni del vetro in Lombardia|work=Lombardia Beni Culturali|accessdate=3 August 2022}}</ref> во која има парчиња со највисок квалитет и реткост, како што се темносините стаклени ''[[кантарос]]'' од Фраскароло и чашата Енион.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/reperti-archeologici/schede/F0010-00080/?view=istituti&offset=0&hid=1125&sort=sort_int|title=Coppa Ennion|work=Lombardia Beni Culturali|accessdate=3 August 2022}}</ref> римското стакло во музејот се издвојува по својот квалитет и типолошка разновидност. Збирката, која во поголемиот дел се состои од парчињата, веројатно е од 1 и 2 век од нашата ера, за што сведочат најразновидните техники на обработка. [[Податотека:Musei_civici8.jpg|лево|мини| Надгробна плоча на [[Боетиј]], 6 век.]] До стаклото се наоѓаат некои скулптури од римско време пронајдени во градот и на неговата територија, меѓу кои се издвојува грчката мермерна биста со ликот на [[Артемида]] Сотеира од Цефизодот Постариот, римска копија од 1-2 век од нашата ера. Во III и IV соба се изложени римски остатоци пронајдени во Павија: керамика, бронзи, тера сигилата, фина керамика на маса, друго римско стакло и големи архитектонски и скулптурни наоди, вклучително и статуа на човек со [[тога]], позната под името на Муто, која датира од 1-2 век н.е. и доаѓа од западната порта на градот (Порта Маренга). Меѓу скулптурите од римското доба има и женски портрет, во грчки мермер што претставува жена во зрела возраст со длабоко вдлабнати очи и капа собрана на тилот, доказ за „културната“ скулптура на Павија од III век. Исто така, од гробниот споменик доаѓа мермерен камен со ликот на Атис, кој датира од 1 век од нашата ера. Има [[Келти|келтски]] наоди од периодот на [[Латенска култура|латенската култура]] и глазирана керамика од 1 век од нашата ера, исто така во форма на птица.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/> [[Податотека:Musei_civici6.jpg|мини|Остроготска тока за појас]] Секогаш поврзана со настаните на Павија и нејзината територија е собата Лонгобард, каде што е изложен [[Историја на христијанството|палеохристијански]] сребрен прибор (вклучувајќи литургиска лажица, чинија и путирски јазол пронајдена меѓу презвитериумот и страничниот премин на базиликата Сан Микеле Маџоре во 1968 година), доцна римска и [[Остроготи|остроготска]] звезда (вклучувајќи и некои значајни фибули на увозници) и наоди од ломбардскиот период (вклучувајќи и ретка бронзена статуа од ломбардско време која претставува воин), доказ за важноста и сјајот на Павија, тогашен главен град на кралството. Зачувани се многу наоди со големо значење (вклучувајќи ги и историските): предниот дел на саркофаг од 2 век од нашата ера, содржи епиграф во чест на работата на готскиот крал Аталарик во [[амфитеатар]]от во Павија помеѓу 528 и 529 година. Во исто време има и погребен епиграф во мермер и напишан на [[Грци|грчки јазик]] од [[Сиријци|сириско]] семејство, кој доаѓа од црквата Сан Џовани во Борго и некои фрагменти од плочки со печатот на епископот Криспин II (521-541), доказ за присуство на печки во градот и по крајот на римскиот свет.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/> [[Податотека:Musei_civici_(Pavia)29.jpg|лево|мини| Еден од плетеите на Теодота, 8 век]] Во собата има и голема мермерна надгробна плоча, пронајдена во Вилареџо во деветнаесеттиот век, од филозофот [[Боетиј|Северино Боетиус]] (околу 480 - 524 или 526 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/6704510/Il_sepolcro_di_Boezio|title=Il sepolcro di Boezio|work=Il discorso sul metodo|accessdate=3 August 2022}}</ref> ), и надгробните споменици на кралот Куниперт, неговата ќерка Куниперга, кралицата Рагинтруда и Војводата Аудалд. Сведоци на ломбардската скулптура во времето на кралот Лиутпранд се добро познатите плетеи на Теодота<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/reperti-archeologici/schede/PV300-00001/?view=istituti&offset=2&hid=1125&sort=sort_int|title=Draghi alati affrontati e albero della vita|work=Lombardia Beni Culturali|accessdate=3 August 2022}}</ref> кои го прикажуваат дрвото на животот помеѓу крилести змејови и чаша опкружена со пауни, како и фрагментот од плутеус со јагнешка глава од претходната Кралската палата Кортеолона, доказ дека секогаш е поврзана со кралското минато на Павија е натписот на саркофагот на кралицата Ада (сопруга на кралот Хју од Италија, кој починала во 931 година и која била погребана во црквата Сан Жервасио и Протасио) и ''sella plicatilis'', преклопен стол на [[Каролинзи|каролиншка]] или отонска уметност во железо обложена со сребро и позлатен бакар, редок примерок (многу малку европски музеи имаат покуќнина од таа ера и речиси, ниту еден од нив не го достигнува квалитетот на примерокот од Павија) поради неговата техничка сложеност и рафинирана декорација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/reperti-archeologici/schede/PV300-00002/?view=istituti&offset=3&hid=1125&sort=sort_int|title=Seggio Portatile|work=Lombardia Beni Culturali|accessdate=3 August 2022}}</ref> [[Податотека:Sella_plicatilis4.jpg|мини|Села Пликатилис, 9-10 век]] === Романска и ренесансна секција === Уметничката и архитектонската еволуција на градот е претставена во просториите кои се движат од 7-та до 14-та, каде што се зачувани [[Романска архитектура|романескните]], [[Неоготика|готските]] и [[Ренесанса|ренесансните]] скулпторски и архитектонски наоди, особено романескниот дел е веројатно еден од најголемите во [[северна Италија]]. Многу од нив потекнуваат од згради уништени во текот на деветнаесеттиот век, како што се оние од црквите Санта Марија дел Пополо и Санто Стефано (од дванаесеттиот век и урнати од деветнаесеттиот век), за да се направи простор за катедралата. Конкретно, изложени се монументалните портали на двете цркви (соба VIII и X), бројните капители и дел од ѕидот со бели, зелени и сини застаклени тули од Санта Марија дел Пополо (11 век), меѓу најстарите италијански (и европски) примери на мајолика,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/2432457/Lo_scavo_nella_Torre_Civica_di_Pavia_1972_with_errata_corrige_|title=Lo scavo della torre Civica di Pavia, 1972|work=Archeologia Medievale|accessdate=3 August 2022}}</ref> [[Податотека:Mattoni_smaltati_da_sANTA_mARIA_DEL_pOPOLO.jpg|мини|Застаклени тули од Санта Марија дел Пополо, 11 век]] Исто така, од Санта Марија дел Пополо доаѓаат и некои капители (11 и 12 век) кои ги рефлектираат украсите и обликот на коринтските капители од класичната ера и претставена капител и седум фигури кои го држат ликот во центарот, додека последната од серијата соодветно носи крст и нож.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/> [[Податотека:Musei_civici_pavia6.jpg|мини|Главен град на Господарот на змејовите, 12 век.]] Во десеттата соба се чуваат и најважните романескни скулптури: оние од црквата Сан Џовани во Борго (исто така урната во деветнаесеттиот век за да се зголеми градината на колеџот Боромејски), меѓу кои се среќаваат, главниот град со змејови и [[теламон]] и главниот град со змејови каснати од маски, дело на таканаречениот Господар на змејовите, сето тоа датира од раните децении на 12 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/opere-arte/schede/PV300-00008/?view=istituti&offset=4&hid=1080&sort=sort_int|title=Telamone e draghi|work=Lombardia Beni Culturali|accessdate=3 August 2022}}</ref> [[Податотека:Musei_civici_pavia5.jpg|лево|мини| Престолнина со борбена сцена, прва половина на 12 век.]] Од особен значај се бројните изложени садови за јадења, многу значајни производи од исламскиот и [[Византија|византискиот]] исток, кои ги краселе фасадите на црквите и зградите (многу сѐ уште се наоѓаат на фасадите на романескните цркви во Павија, толку многу што Павија, по [[Пиза]] а [[Рим]] е италијанскиот град кој го задржува најголемиот број).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.storiapatriagenova.it/Docs/Biblioteca_Digitale/SB/396b22c37e8bbc6c44c30828fc127900/Estratti/eab2d5fe86ef7a6836885b54f72c3211.pdf|title=Bacini architettonici a Pavia|work=Società Ligure di Storia Patria|accessdate=3 August 2022}}</ref> Тоа биле многу скапи и вредни производи и биле направени со техники непознати на Запад. [[Податотека:Musei_civici_pavia24.jpg|лево|мини| Некои од исламските садови за јадења, 11 и 12 век.]] Исто така од ориентално потекло се и други современи наоди, како што е исламскиот ковчег од 11 век во врежана фолија (доаѓа од [[Дагестан]] ) од црквата Сан Теодоро. Заедно со скулптурните наоди, во 11-тата соба се зачувани и некои романескни мозаици (12 век) од црквите Санта Марија дел Пополо, Сант'Инвенцио и Санта Марија дел Стуое (тркалото на месеците). Мозаиците на Санта Марија дел Пополо биле пронајдени во последователни фази при уривањето во 1854 и 1936 година. Подниот мозаик на централниот кораб ја приспособува темата на големо тркало вклучено во рамка оградена со лента, шевронен и, странично со геометриски мотиви. Борбата помеѓу верата и раздорот е прикажана во поголемиот мозаик, како што укажуваат на латински натписи кои сѐ уште ги означуваат волкот и врана. Мозаикот на десната патека, прикажува сцени од мачеништвото на [[Свети Евстатиј Плакида|свети Евстатиј]], а е забележлив и по иконографската реткост (страста на светителот е прикажана во главните градови на црквата Везелај во [[Бургундија]], во манастирот Монреале, но оваа во Павија би бил единствениот мозаичен пример). [[Податотека:Musei_civici_pavia29.jpg|мини|Собата со романескни мозаици, 11 и 12 век.]] Од особен интерес е хомогена серија капители во црвен веронски мермер украсени со зеленило и глави, со фина изработка и израз на ломбардската [[Готска уметност|доцноготска]] скулптура (крајот на 14 век). Постојаните уривања на урбаното градежно ткиво му дадоа на музејот импресивен број на архитектонски [[Теракота|теракоти]]; затоа, поединечните парчиња се индикативни за нивната релевантност за жици, прозорци, портали и, според барањата на стилот, за обновата што градот ја доживеал пред сѐ во ерата на [[Династија Висконти|Висконти]] и [[Династија Сфорца|Сфорца]], кога покрај големите јавни згради и благородните палати, дури и малите сопственици ги ажурирале своите домови со новиот вкус. Значаен податок за палео-индустриското производство е документираното постоење на печки, почнувајќи од првата половина на XIV век, може да го додели на Павија. Од истиот период датираат и надгробната плоча на Арденго Фолперти (министерот на [[Филипо Марија Висконти]] кој починал во 1430 година), припишан на Јакопино да Традат и погребната епиграфија на Франческо да Бросано (внук на [[Франческо Петрарка]], кој починал на рана возраст во Павија). Особено, плочата Фолперти мора да го сочинувала капакот на саркофагот на покомплексен споменик, додека епиграфот на Франческо да Бросано се одликува со префинетост на готските ликови, елегантно врежани и позлатени, придружени со важноста на поетскиот текст, во [[Елегичен дистих|елегични двостици]], диктирани од самиот Петрарка.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/> Богат е и [[Ренесанса|ренесансниот]] дел кој зачувува уметнички дела од [[Чертоза]] (особено многу скулптури од теракота) и скулптурни сведоштва што му се припишуваат на училиштето на Џовани Антонио Амадео и Кристофоро и Антонио Мантегаца, активни во декорацијата на фасадата на Шартруз: панелот со Благовештението од манастирот Сан Салваторе, со очигледни влијанија [[Донато Браманте|од Браманте]], и едикулата со Пиета, некогаш заглавена во надворешниот ѕид на болницата Сан Матео<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/opere-arte/schede/PV300-00004/?view=istituti&offset=1&hid=1080&sort=sort_int|title=Pietà Mantegazza|work=Lombardia Beni Culturali|accessdate=3 August 2022}}</ref> или бистата на теламон што му се припишува на Анибале Фонтана. [[Податотека:Musei_civici_pavia9.jpg|мини|Јакопино да Традате, надгробна плоча на Арденго Фолперти, околу 1430 година.]] === Музеј на Ризоргименто === Музејот на [[Обединување на Италија|Ризоргименто]] е основан од општината во 1885 година, првично благодарение на многубројните аманети на граѓаните кои од различни причини учествувале во епот на [[Обединување на Италија|Ризоргименто]] и оставиле документи, книги, фотографии, оружје и предмети на новородениот музеј. Маршутата на музејот е поделена на три простории: првата просторија го опфаќа периодот од годините на [[Марија Терезија|Марија Тереза од Австрија]] до [[Кралство Ломбардија-Венеција|Кралството Ломбардија-Венеција]], посветувајќи посебен простор на општествениот, економскиот и културниот живот на Павија, на живоста на универзитет, исто така собирајќи материјали од претходната возраст, како што е печат на општината Павија од шеснаесеттиот век. Втората соба е целосно посветена на семејството Каироли, додека во третата соба се изложени оружје и униформи (австриски, пиемонтски и француски) од периодот на Ризоргименто и се посветува простор на ликот на [[Џузепе Гарибалди|Гарибалди]] и Бенедето Каироли.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/> [[Податотека:Musei_civici_pavia33.jpg|мини|Модел на катедралата во Павија, 1497 година.]] === Други колекции === Музејот има и други збирки, како што е онаа на Лујџи Робеки Брикети, инженер и истражувач од Павија, кој му подарил на музејот во 1926 година бројни артефакти собрани од него во Африка и нумизматиката, формирани пред сè благодарение на важните аманети, како на пр. збирката на Камило Брамбила, која има околу 50.000 монети и опфаќа хронолошки период помеѓу [[Старогрчки јазик|класичните грчки]] изданија и ковањето на модерниот период, со особено богатство за секторот што се однесува на средновековните и модерните монети и монети издадени од ковачницата во Павија. === Пинакотека Маласпина === Уметничката галерија Маласпина го има своето јадро во донацијата на маркизот Маласпина; бил проширена со последователни донации од различни субјекти и личности, како што се Брамбила и Радлински. Во 2001 година уметничката галерија била збогатена со наследството на колекционерите од Павија Карла и Џулио Мороне, донацијата се состои од 66 дела, вклучувајќи слики, пастели и цртежи од италијански уметници како Федерико Зандоменеги, Џовани Сегантини, Плино Номелини, Џузепе де Лујџи Конкони, Даниеле Ранцони, Транкило Кремона, Џовани Болдини, Џузепе Пелиза да Волпедо, Виторе Грубици де Драгон, Карло Форнара, Оресте Албертини и многу други. Внатре во галеријата со слики има и многу примери на Павија мајолика, градот всушност, помеѓу шеснаесеттиот и осумнаесеттиот век, бил еден од главните центри за производство на мајолика во северна Италија.<ref name="museicivici.comune.pv.it"/><gallery heights="280" perrow="4" widths="280"> Податотека:Gentile da fabriano, Madonna in Gloria between Saint Francis and Santa Chiara.jpg|Џентил да Фабриано, ''Мадона и Дете во слава меѓу светите Фрањо и Клер.'' Податотека:Antonello da Messina 055.jpg|Антонело да Месина, ''портрет на маж''. Податотека:Vincenzo foppa, pala bottigella.jpg|Винченцо Фопа, ''Пала Ботигела''. Податотека:Giovanni bellini, madonna col bambino pavia.jpg|Џовани Белини, ''Мадона и детето''. Податотека:Correggio, sacra famiglia coi ss. elisabetta e giovannino, 1510 ca. (pavia, musei civici) 01.jpg|Кореџо, ''Свето семејство со светите Елизабета и Јован''. Податотека:Bernardino Luini, ritrato femminile.jpg|Бернардино Луини, ''портрет на дама''. Податотека:Hayez, Francesco – Accusa segreta – 1847 1848.jpg|Франческо Хајез Податотека:Zandomeneghi La Roussotte.jpg|Федерико Зандоменеги, ''Ла Русот'' . </gallery> Во една просторија се наоѓа реткиот дрвен модел на катедралата од 1497 година, дело на Џовани Пјетро Фугаца и Кристофоро Роки, еден од ретките [[Ренесанса|ренесансни]] дрвени модели што преживеале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lombardiabeniculturali.it/opere-arte/schede/PV300-00005/|title=Modello del Duomo di Pavia|work=Lombardia Beni Culturali|accessdate=3 August 2022}}</ref> ''Уметничка галерија Маласпина'' и збирките на слики до 1800 година ги вклучуваат следниве дела:<ref>[http://collezioni.museicivici.pavia.it/malaspina/ Pinacoteca Malaspina], works on display.</ref> {| | valign="top" | * Мајстор д'Арко * Спинело Аретино * Гуариенто д'Арпо * Пјетро Марија Багнаторе * студио на Лазаро Бастиани * Мајстор на Андриола де Баракис * Ханс Себалд Бехам * Џовани Белини * Бернардино Бергоњоне * Амброџо Бевилакуа * Исидоро Бјанки * Микеле Боно, (Џамбоно) * Јакобело ди Бономо * Алесандро Бонвичино * Доменико Брусасорци * Бернардино Бутиноне * Лука Камбијасо * Доменико Кампањола * Отавијано Цане * Џовани Франческо Карото * „Маестро деи Картелини“ * Јакопо дел Касентино * Матео дела Киеза * Студио на Жан Клуе * Јан Веленс де Кок * Рафаелино дел Коле * Цима да Конељано * [[Антонио да Кореџо|Кореџо]] | valign="top" | * Лоренцо Коста и Студио * Студио на Лоренцо ди Креди * Џовани Батиста Креспи * Ортенсио Креспи * Џовани Пјетро и Џовани Амброџо Де Донати * Адам Елшајмер * Џентил да Фабриано * Паоло Фаринати * Бернардино Фасоло * Флориано Ферамола * Бранителот на Ферари * Џовани Амброџо Фигино * Симоне ди Филипо * Винченцо Фопа * Амброџо да Фосано * Латанцио Гамбара * Теодоро Гиси * Студио на Џампиетрино * Џероламо Џовеноне * Хуго ван дер Гос * Пјетро Граморсео * Бернардино Лисинио * Бернардино Луини * Чезаре Магни * Џовани Мансуети * Студио на Пјетро Мароне * Џироламо Мелегуло * Антонело да Месина * Мајстор на Сан Минијато | valign="top" | * Џироламо Моцето * Мишелино Молинари * Лука Момбело * Бартоломео Монтања * Мајстор на Монтефиоре Конка * Панфило Нуволоне * Карло Франческо Панфило * Училиште на Јоаким Патинир * Палма ил Џоване и неговото училиште * Бернардино Паренцано * Џовани ди Пјетро да Пиза * Студио на помладиот Франс Поурбус * Училиште на Камило Прокачини * Гандолфино да Рорето * Бенедето Рускони * Паоло Антонио де Сказоли * Фра Батиста Спањоли или Батиста Мантовано * Теренцио Теренци * Училиште на Франческо Терци * Џероламо Тесари * Бенвенуто Тиси * Џован Батиста Троти * Студио на Бонифацио Веронезе * [[Паоло Веронезе]] * Франческо да Верзате * Џакомино Висмара * Алвисе Виварини * Рожие ван дер Вајден (копија) * Бернардо Зенале |} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * ''Musei Civici di Pavia'', Милано, Скира, 2017 година. * ''Цивилни музеи во Павија: Павија долга и капитална регно: секоли VI- X'', кура на Саверио Ломартире, Давиде Толомели, Милано, Скира, 2017 година. * ''Pavia visconteo-sforzesca : il Castello, la città, la Certosa'', a cura di Davide Tolomelli, Милано, Скира, 2016 година. * ''La Pinacoteca Malaspina'', кура ди Сузана Зати, Милано, Скира, 2011 година. * ''Колекција на импровизирана слава на март Лујџи Маласпина од Санназаро: Цивилен музеј во Павија, Сезионе арти мали'', кура ди Карламарија Томазели, Пиза, ЕТС, 2006 година. * ''Andrea Mantegna e l'incisione italiana del Rinascimento nelle collezioni dei Musei civici di Pavia: Павија, Кастело Висконтео, 15 ноември 2003-15 г. 2004 година'', а кура на Саверио Ломартире, Корбета, 2001 година. * ''La collezione Morone'', a cura di Susanna Zatti, Милано, Скира, 2002 година. * ''La quadreria dell'Ottocento'', a cura di Susanna Zatti, Милано, Скира, 2002 година. * Novella Vismara, ''Le collezioni numismatiche dei Civici Musei di Pavia'', Como, Litografia New Press, 1994 година. * Клаудија Макабруни, ''I vetri romani dei Musei civici di Pavia: lettura di una collezione'', Павија, Тицинум, 1983 година. * ''Il Castello visconteo di Pavia ei suoi musei: guida'', a cura di Donata Vicini, Logos international, во соработка со Comune di Pavia, Assessorato alla cultura, 1984 година. [[Категорија:Археолошки музеи во Италија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] 7s23sjpszg4hw79efjlrbyd5gbkc5gh 0 1343343 5630061 5607327 2026-09-19T18:21:44Z Gurther 105215 5630061 wikitext text/x-wiki {{Викифицирање}} '''Ангел Димовски''' е роден на 5.11.[[1952]] година, во с.Крнино, [[Велес]] тој е истакнат македонски ликовен уметник и академски [[Вајарство|вајар]] [[Сликарство|сликар]] и графичар. {{Инфокутија Уметник|name=Ангел Димовски|birth_name=Ангел Димовски|birth_date=5.11.1952 година|nationality=Македонец|spouse=|movement=|education=Факултет за ликовна уметност Скопје|works=скулптор, сликар, графичар|image=File:Ангел Димовски Чауш.jpg}} == Животопис == Ангел Димовски е роден на 5.11.1952 година, во с.Крнино, [[Велес]]. Потекнува од скромно семејство од татко Галеб и мајка Деница. Своето образование кон најубавата професија ја надоградувал на Факултет за применета уметност, отсек вајарство и завршил во 1973 во класата на професор [[Димо Тодоровски]]. Во следните четири години студирал Историја со археологија на Филозофскиот факултет, за да со отворањето на Факултетот за ликовна уметност во 1980 година се префрлил на оваа високошколска институција на отсекот за вајарство со театарска , филмска и телевизиска сценографија. Дипломирал во класата на професорот [[Петар Хаџи Бошков]] во 1984 година. == Творештво == Уметник<ref>https://dekorama.design/made-in-macedonia-caus/</ref> кој и во својата седма деценија од животот е во постојано движење и кој не страда од недостиг на инспирација во своето творештво.<ref>https://novamakedonija.com.mk/tag/angel-dimovski-chaush/</ref> Самостојно изложувал во многу градови<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://m.makpress.mk/Home/PostDetails?PostId=458958 |title=архивски примерок |accessdate=2024-02-28 |archive-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228203733/https://m.makpress.mk/Home/PostDetails?PostId=458958 |url-status=dead }}</ref> во земјава<ref>https://kanal5.com.mk/zdravo-makedonijo-12-02-2024-angel-dimovski-chaush-umetnik/a625469</ref> и во странство, а остварил и повеќе студиски патувања во земји како [[Франција]], [[Италија]], [[Шпанија]], [[Германија]], [[Грција]], [[Египет]], [[Турција]], [[Соединети Американски Држави|САД]]... Голем број на негови деласе наоѓаат во приватните колекции на познавачи на уметноста од Америка, Европа и од Африка... а од 1984 година член е на [[Друштво на ликовните уметници на Македонија|ДЛУМ]]<ref>https://www.slobodnaevropa.mk/a/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%88-%D1%81%D1%83%D0%BC-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%9C%D0%B5-%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83-%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D0%B4-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0/31958640.html</ref> и од 2002 и на Француското друштво на ликовни уметници КУЌАТА НА УМЕТНИЦИТЕ (LA MAISON DES ARTISTES). Живее и работи како слободен уметник во Македонија и во Франција, а многу години наназад и на Азурниот брег. Реализирал 15 самостојни изложби,<ref>https://nationalgallery.mk/event/angel-dimovski-chaush-50-godini-tvoreshtvo/</ref> над 50 групни изложби, добил 14 награди, изработил 5 монументални скулптури. Димовски е учесник на повеќе ликовни колонии. === Самостојни изложби === * 1987 - Центар за култура и информирање - Скопје * 1988- Ликовен Салон - [[Велес]] * 1989- Општински музеј - [[Гевгелија]] * 1990- KURGASTEHAUS- MURNAU – [[Германија]] заедно со Мило Коксоман * 1993- Ликовен салон при ДЛУМ - Скопје * 1998 - Културно-информативен центар - Скопје * 2000- Продажен салон на КИЦ - Скопје * 2003 - Културно-информативен центар - Скопје * 2003 - [[Центар за култура „Бели мугри“ - Кочани|Центар за култура]] - [[Кочани]] * 2004- Центар за култура „Трајко Прокопиев“ - [[Куманово]] * 2004- Спомен на Вангел Коксоман - [[Струга]] * 2011- [[Музеј на Град Скопје|Музеј на град Скопје]], [[Скопје]] * 2013- Галерија MC - Њујорк, [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Соединети Американски Држави|САД]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cooltura.mk/ostanato/d0-b8-d0-b7-d0-bb-d0-be-d0-b6-d0-b1-d0-b0-d0-bd-d0-b0-d0-b0-d0-bd-d1-93-d0-b5-d0-bb-d0-b4-d0-b8-d0-bc-d0-be-d0-b2-d1-81-d0-ba-d0-b8-d1-87-d0-b0-d1-83-d1-88-d0-b2-d0-be-d1-9a-d1-83-d1-98-d0-be/|title=Изложба на Ангел Димовски Чауш во Њујорк|date=2013-09-15|work=COOLTURA.mk|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102941/https://www.cooltura.mk/ostanato/d0-b8-d0-b7-d0-bb-d0-be-d0-b6-d0-b1-d0-b0-d0-bd-d0-b0-d0-b0-d0-bd-d1-93-d0-b5-d0-bb-d0-b4-d0-b8-d0-bc-d0-be-d0-b2-d1-81-d0-ba-d0-b8-d1-87-d0-b0-d1-83-d1-88-d0-b2-d0-be-d1-9a-d1-83-d1-98-d0-be/|url-status=dead}}</ref> * 2014- [[Народен музеј (Велес)|Народен музеј Велес]] – Ликовен салон,  заедно со Стефан Димовски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/25387976.html|title=Изложба на скулпторот Димовски и на сликарот Димовски|date=2014-05-18|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2016- [[Центар за култура „Антон Панов“ – Струмица|Центар за култура “Антон Панов”, Струмица]] * 2017- Центар за култура  Ц.К „Марко Цепенков” Прилеп<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenit.mk/2017/11/26/dela-na-angjel-dimovski-chaush/|title=ДЕЛА НА АНЃЕЛ ДИМОВСКИ – ЧАУШ|work=неделник ЗЕНИТ|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2018 – World ART [[Дубаи]] – заедно со Трајче Чатмов и Стефан Димовски * 2022 – [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонска Академија на Науките и Уметностите]] (МАНУ) Ликовен салон, Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meta.mk/tag/angel-dimovski-chaush/|title=Ангел Димовски-Чауш {{!}} Meta.mk|date=2022-03-03|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2023 –Дом на култура „Иван Мазов – Климе” – [[Кавадарци]] – 50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umno.mk/izlozhba-na-angel-dimovski-caus-vo-kavadarci/|title=Изложба на Ангел Димовски-Чауш во Кавадарци - УМНО.МК|last=Умно.мк|first=од|date=2023-06-12|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2024 – Национална галерија „[[Чифте амам]]” - 50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalgallery.mk/izlozhba-na-angel-dimovski-chaush-50-godini-tvoreshtvo/|title=Изложба на Ангел Димовски – Чауш „50 години творештво“ – Nationalgallery.mk|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2024 - Народен музеј Велес – Ликовен салон,  50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecer.press/%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b5%d0%bb-%d0%b4%d0%b8%d0%bc%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%87%d0%b0%d1%83%d1%88-%d1%81%d0%be-%d1%81%d0%b2%d0%be%d0%b5%d1%82%d0%be-%d1%82%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%88%d1%82/|title=Ангел Димовски-Чауш со своето творештво и во Велес {{!}} Вечер ...1963 {{!}} Vecer MK|last=Вечер|date=2024-03-05|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102937/https://www.vecer.press/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%BE-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%88%D1%82/|url-status=dead}}</ref> === Групни изложби === * 1980 - Дом за млади уметници „25 Мај“ - Скопје * 1980 - Состанок на млади творци во Југославија „Младите во Сутјеска“ Дом за млади - [[Тјентиште]] [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈугославија]]. * Од 1985 година до денес, сите годишни изложби на ДЛУМ се изложени во сите зимски салони на ДЛУМ во Скопје. * Од 1985 до 1993 година, изложен на сите биенални изложби на пластика ДЛУМ * 1986- „75 Македонски уметници Париз“ [[Париз|Париз - Франција]] * 1997 - Универзитетска библиотека ДЛУМ–„Цртежи“, Скопје * 1997- Културно-информативен центар - Скопје „Сликарство од мал формат“ * 1998 - Уметничка галерија - Скопје „[[Арт егзодус 98]]“ * 1998 - Уметничка галерија - Скопје „Од ризница на уметничка галерија“ * 1998- Културно-информативен центар - Скопје „Сликарство од мал формат“ * 1998- Македонски Коликоновнотере{ство „Мал формат“ салон при ДЛУМ - Скопје * 1998 - Универзитетска библиотека - Скопје ДЛУМ - „Цртежи“ * 1999- Македонски Коликоновнотерество салон „Мал формат“ при ДЛУМ – Скопје * 2000 - Македонско ликовно творештво Салон „[[Мал формат]]“ при ДЛУМ - Скопје * 2000- Република Македонија Дом на култура „Марко Цепенков“ - [[Прилеп]] * 2002 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2002- “CRE – ARTS” AIX-en-PROVENCE [[Франција]] * 2003 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2004 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2005 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2006- Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2007 - Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2008- Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2008- „107 македонска уметност Париз“ * 2008 - „Современи скулптури“ – Центар за култура „Трајко Прокопиев“ - Куманово * 2009- Македонско ликовно дело „Минијатура“ - Дом на АРМ- Скопје * 2009 - „Современи скулптури“ – Центар за култура „Трајко Прокопиев“ – Куманово * 2009 – Македонски уметници – Галерија НДК во [[Софија]] * 2010– Ликовно творештво мал формат- Културно информативен центар- Скопје * 2010 - Македонско ликовно творештво “Минијатура” – Дом на АРМ- Скопје * 2010 -  Цртеж и графика – Дом на АРМ Скопје * 2010 – Уметноста може - Културно информативен центар - Скопје * 2011 – Скулптури на новото време, центар за култура, „Трајко Прокопиев“, Куманово * 2011 – Годишна изложба на ДЛУМ, [[Музеј на Град Скопје|Музеј на град Скопје]], Скопје * 2011 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2011 -  12eme Foire aux Croutes des peintres et des aquarellistes- Свети Рафаел - [[Франција]] * 2013 – 7 македонски уметници – „Лична архива“, ”, GalleryMobius, [[Кембриџ]], МА, [[Соединети Американски Држави|САД]] * 2013 – Експериментален цртеж – салон на ДЛУМ Скопје * 2013 – Минијатура – ДЛУМ – НЛБ Тутунска Банка Скопје * 2013 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИ Ц Скопје * 2013– Годишна изложба на ДЛУМ –Музеј на град Скопје * 2014 – Експериментален цртеж – ДЛУМ – Палата Луцерна, [[Прага]], Р.Чешка * 2014 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2014 – Годишна ревијална изложба на ДЛУМ – Мала станица Скопје * 2015 – Годишна изложба на ДЛУМ, Национална галерија, Мала станица, Скопје * 2015 – Во слава на уметноста, КИЦ * 2015 – учество на ликовен хепенинг по повод 8-ми март – [[Кинотека на Македонија]] * 2015 – изложба со поетска вечер во чест на Кирил и Методиј – Кафе Ли * 2015 – МиниАРТура – НЛБ Галерија Скопје * 2015 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2015 – Екологирање за Еколобирање, галерија ДЛУМ, Дом на АРМ Скопје * 2016 – Експериментален цртеж – Галерија КО-РА Скопје * 2016 – Експериментален цртеж – Дом на култура, Иван Мазов –Климе, [[Кавадарци]] * 2016 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2016 – МиниАРТура – НЛБ Галерија Скопје * 2018 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2017 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2017 – Изложба на Управен одбор и Уметнички совет на ДЛУМ (УО-УС), галерија ДЛУМ, Дом на АРМ Скопје * 2018 – 17ти Зимски салон, биенале, [[Чифте амам|Чифте Амам]], Скопје * 2018 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2018 – изложба на ДЛУМ - Мал формат, КИЦ, Скопје * 2018 – изложба на ДЛУМ - Мал формат, галерија [[Пловдив]], [[Бугарија]] * 2018 – изложба на ДЛУМ - МиниАРТура, галерија Сингидунум, [[Белград]] * 2019 - МиниАРТура – НЛБ Галерија * 2019 – Современа скулптура - Младински Културен Центар МКЦ, Скопје * 2019 - Мал Формат – КИЦ Скопје * 2019 - Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2020 - Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2020 – Експериментален цртеж, уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2020 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2021 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2021 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2022 – 19ти Зимски салон, биенале, Чифте Амам, Скопје * 2022 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://republika.mk/vesti/kultura/vecherva-vo-manu-se-otvora-tancherkite-na-dionis-samostojna-izlozba-na-angel-dimovski-chaush/|title=Вечерва во МАНУ се отвора „Танчерките на Дионис“-самостојна изложба на Ангел Димовски Чауш|last=Nena|date=2022-03-04|work=Република|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102940/https://republika.mk/vesti/kultura/vecherva-vo-manu-se-otvora-tancherkite-na-dionis-samostojna-izlozba-na-angel-dimovski-chaush/|url-status=dead}}</ref> * 2022 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2023 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2023 – Годишна изложба на ДЛУМ * 2023 - Мал Формат и МиниАРТура– КИЦ * 2024 – Експериментален цртеж, Спомен куќа „Борко Лазески”, Скопје == '''Учество на конкурси за споменици''' == * 2004 - Меѓународен конкурс за скулптура и фонтана на плоштад „Македонија“ Скопје. * 2007- Меѓународен конкурс за ковани~ка скулптура на Александар Македонски и фонтана за плоштад „Македонија“ Скопје. * 2008-Кованичка скулптурана Никола Карев. * 2008- Кованички скулптурина Даме Груеви и Гоце Делчев. * 2008 – Скулптура на Методија Андонов-Ченто. * 2008 – Конкурс на Министерство за култура 30 скулптурно централно градско подрачје на Скопје * 2008- Конкурс за скулптура на Св.Кирил и Методиј. * 2008- Конкурс за скулптура на Св.Климент I Наум. * == '''Споменички склуптури''' == * 2008 „Скулптура во камен“, поставена во паркот на скулптурите во [[Хрватска|Република Хрватска]] * 2010  „Две форми” – скулптура во алуминиум поставена пред гимназија „Јосип Броз Тито”- Скопје * 2011-  Скулптура на Карл Густав Манерхајм (од Финска) излеана во лесен бетон  – [[Министерство за надворешни работи на Македонија|Министерство за надворешни работи на Република Македонија]] * 2011  - Скулптура на Фридтјоф Нансен (од Норвешка) излеана   во лесен бетон - Министерство за надворешни работи на Република Македонија * 2011- Скулптура на девојка со традиционална носија од Монако , излеанa во лесен бетон - Министерство за надворешни работи на Република Македонија * 2012  Монументален релјеф во мермер, над влезот на Јавното обвинителство на Репблика Македонија == '''Галерија''' == <gallery> Танчерката на Дионис VIII.jpg Воин слика објект.jpg Танчерката на Дионис V 2021.jpg Танчерката на Дионис X - склуптура.jpg Во чест на уметноста 2020.jpg Поглед од Високо 2021.jpg Пред камера 1992.jpg Самоилов војник 2014.jpg </gallery> == '''Награди''' == * 1980- Награда на Претседателството на РК-ССММ за скулптура * 1985 - Награда „ЛИКУМ“ на Агенцијата на автори на Македонија за скулптура * 1989 година - Награда за портрет од градот и здружението на трговци на градот Свети Рафаел - [[Франција]] * 1993- Прва награда на биенале за ситна пластика * 1994- Награда „Јордан Грабул“ за скулптура на Третиот зимски салон на ДЛУМ. * 1998- Награден „Димо Тодоровски“ за скулптура на Изложбата „Македонско ликовно творештво - мал формат“ * 2000- Награда „Вангел Коксоман“ за најуспешна изложба во Културно-информативниот центар – Скопје * 2006- Награда“ Јордан Грабул“ заваарство на годишнатаизложба на ДЛУМ * 2007 - Купување на статуата на Александар Македонски и Фонтана (заеднички со архитект Слободан Живковски) * 2007- Највисока награда на ДЛУМ за долгогодишно творештво „Нерески мајстори“ за кулптура * 2008- Трета награда на конкурост за споменик на Методија Андонов-Ченто.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://skopje2014.prizma.mk/mk/rezultati/vid=10|title=Приказ на резултати :: Скопје 2014 под лупа|work=skopje2014.prizma.mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2008- Откуп награда на конкурсот за кованички скулптури на Гоце Делчев и Даме Груев. * 2008- Награда од Министерството за култура на Република Македонија (реализација на монументалната скулптура „ДВЕ ФОРМИ“ во Централно градско подрачје на [[Град Скопје]]. * 2008- Откуп награда на конкурсото за споменик на Св.Климент и Наум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://skopje2014.prizma.mk/mk/sv-kliment-i-naum|title=Св.Климент и Наум :: Скопје 2014 под лупа|work=skopje2014.prizma.mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2014 – Награда НЛБ миниАРТ на изложбата  ДЛУМ минијатура * 2015 – Награда „Остенов уметник “за 2014 година * 2022 – Награда „Боро Митриќески” за Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%88-%D1%81%D1%83%D0%BC-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%9C%D0%B5-%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83-%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D0%B4-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0/31958640.html|title=Ангел Димовски Чауш: Секогаш сум сакал повеќе да дадам отколку да земам од уметноста|date=2022-07-26|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> == Надворешни врски == * [https://dekorama.design/made-in-macedonia-caus/ Ангел Димовски – Чауш] * [https://okno.mk/node/100066 Ангел Димовски – Чауш, ретроспективно-монографска изложоба] * [https://www.youtube.com/watch?v=fsr1vk3xMKA Разговор со Ангел Димовски Чауш] * [https://www.youtube.com/watch?v=k5qoWYkyUtw Ангел Димовски – Чауш уметник] * [https://www.youtube.com/watch?v=y_PoW1AMrJ8 Мојот магичен свет] * [https://www.saatchiart.com/account/profile/1172327 '''Ангел Димовски''' – '''Чауш'''] * https://www.singulart.com/en/artist/angel-dimovski-caus-27733 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240228203740/https://www.singulart.com/en/artist/angel-dimovski-caus-27733 |date=2024-02-28 }} == Наводи == <references /> {{DEFAULTSORT:Димовски, Ангел}} [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Македонски вајари]] b6edeftkyfuoiws9g05g3u3u4qwsdf5 5630062 5630061 2026-09-19T18:23:24Z Gurther 105215 5630062 wikitext text/x-wiki {{Викифицирање}} '''Ангел Димовски''' (р. [[5 ноември]] [[1952]] во [[Крнино|Крнино, Велешко]]) — [[Македонци|македонски]] [[ликовен уметник]], академски [[вајар]] и графичар. {{Инфокутија Уметник|name=Ангел Димовски|birth_name=Ангел Димовски|birth_date=5.11.1952 година|nationality=Македонец|spouse=|movement=|education=Факултет за ликовна уметност Скопје|works=скулптор, сликар, графичар|image=File:Ангел Димовски Чауш.jpg}} == Животопис == Ангел Димовски е роден на 5.11.1952 година, во с.Крнино, [[Велес]]. Потекнува од скромно семејство од татко Галеб и мајка Деница. Своето образование кон најубавата професија ја надоградувал на Факултет за применета уметност, отсек вајарство и завршил во 1973 во класата на професор [[Димо Тодоровски]]. Во следните четири години студирал Историја со археологија на Филозофскиот факултет, за да со отворањето на Факултетот за ликовна уметност во 1980 година се префрлил на оваа високошколска институција на отсекот за вајарство со театарска , филмска и телевизиска сценографија. Дипломирал во класата на професорот [[Петар Хаџи Бошков]] во 1984 година. == Творештво == Уметник<ref>https://dekorama.design/made-in-macedonia-caus/</ref> кој и во својата седма деценија од животот е во постојано движење и кој не страда од недостиг на инспирација во своето творештво.<ref>https://novamakedonija.com.mk/tag/angel-dimovski-chaush/</ref> Самостојно изложувал во многу градови<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://m.makpress.mk/Home/PostDetails?PostId=458958 |title=архивски примерок |accessdate=2024-02-28 |archive-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228203733/https://m.makpress.mk/Home/PostDetails?PostId=458958 |url-status=dead }}</ref> во земјава<ref>https://kanal5.com.mk/zdravo-makedonijo-12-02-2024-angel-dimovski-chaush-umetnik/a625469</ref> и во странство, а остварил и повеќе студиски патувања во земји како [[Франција]], [[Италија]], [[Шпанија]], [[Германија]], [[Грција]], [[Египет]], [[Турција]], [[Соединети Американски Држави|САД]]... Голем број на негови деласе наоѓаат во приватните колекции на познавачи на уметноста од Америка, Европа и од Африка... а од 1984 година член е на [[Друштво на ликовните уметници на Македонија|ДЛУМ]]<ref>https://www.slobodnaevropa.mk/a/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%88-%D1%81%D1%83%D0%BC-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%9C%D0%B5-%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83-%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D0%B4-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0/31958640.html</ref> и од 2002 и на Француското друштво на ликовни уметници КУЌАТА НА УМЕТНИЦИТЕ (LA MAISON DES ARTISTES). Живее и работи како слободен уметник во Македонија и во Франција, а многу години наназад и на Азурниот брег. Реализирал 15 самостојни изложби,<ref>https://nationalgallery.mk/event/angel-dimovski-chaush-50-godini-tvoreshtvo/</ref> над 50 групни изложби, добил 14 награди, изработил 5 монументални скулптури. Димовски е учесник на повеќе ликовни колонии. === Самостојни изложби === * 1987 - Центар за култура и информирање - Скопје * 1988- Ликовен Салон - [[Велес]] * 1989- Општински музеј - [[Гевгелија]] * 1990- KURGASTEHAUS- MURNAU – [[Германија]] заедно со Мило Коксоман * 1993- Ликовен салон при ДЛУМ - Скопје * 1998 - Културно-информативен центар - Скопје * 2000- Продажен салон на КИЦ - Скопје * 2003 - Културно-информативен центар - Скопје * 2003 - [[Центар за култура „Бели мугри“ - Кочани|Центар за култура]] - [[Кочани]] * 2004- Центар за култура „Трајко Прокопиев“ - [[Куманово]] * 2004- Спомен на Вангел Коксоман - [[Струга]] * 2011- [[Музеј на Град Скопје|Музеј на град Скопје]], [[Скопје]] * 2013- Галерија MC - Њујорк, [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Соединети Американски Држави|САД]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cooltura.mk/ostanato/d0-b8-d0-b7-d0-bb-d0-be-d0-b6-d0-b1-d0-b0-d0-bd-d0-b0-d0-b0-d0-bd-d1-93-d0-b5-d0-bb-d0-b4-d0-b8-d0-bc-d0-be-d0-b2-d1-81-d0-ba-d0-b8-d1-87-d0-b0-d1-83-d1-88-d0-b2-d0-be-d1-9a-d1-83-d1-98-d0-be/|title=Изложба на Ангел Димовски Чауш во Њујорк|date=2013-09-15|work=COOLTURA.mk|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102941/https://www.cooltura.mk/ostanato/d0-b8-d0-b7-d0-bb-d0-be-d0-b6-d0-b1-d0-b0-d0-bd-d0-b0-d0-b0-d0-bd-d1-93-d0-b5-d0-bb-d0-b4-d0-b8-d0-bc-d0-be-d0-b2-d1-81-d0-ba-d0-b8-d1-87-d0-b0-d1-83-d1-88-d0-b2-d0-be-d1-9a-d1-83-d1-98-d0-be/|url-status=dead}}</ref> * 2014- [[Народен музеј (Велес)|Народен музеј Велес]] – Ликовен салон,  заедно со Стефан Димовски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/25387976.html|title=Изложба на скулпторот Димовски и на сликарот Димовски|date=2014-05-18|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2016- [[Центар за култура „Антон Панов“ – Струмица|Центар за култура “Антон Панов”, Струмица]] * 2017- Центар за култура  Ц.К „Марко Цепенков” Прилеп<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenit.mk/2017/11/26/dela-na-angjel-dimovski-chaush/|title=ДЕЛА НА АНЃЕЛ ДИМОВСКИ – ЧАУШ|work=неделник ЗЕНИТ|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2018 – World ART [[Дубаи]] – заедно со Трајче Чатмов и Стефан Димовски * 2022 – [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонска Академија на Науките и Уметностите]] (МАНУ) Ликовен салон, Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meta.mk/tag/angel-dimovski-chaush/|title=Ангел Димовски-Чауш {{!}} Meta.mk|date=2022-03-03|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2023 –Дом на култура „Иван Мазов – Климе” – [[Кавадарци]] – 50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umno.mk/izlozhba-na-angel-dimovski-caus-vo-kavadarci/|title=Изложба на Ангел Димовски-Чауш во Кавадарци - УМНО.МК|last=Умно.мк|first=од|date=2023-06-12|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2024 – Национална галерија „[[Чифте амам]]” - 50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalgallery.mk/izlozhba-na-angel-dimovski-chaush-50-godini-tvoreshtvo/|title=Изложба на Ангел Димовски – Чауш „50 години творештво“ – Nationalgallery.mk|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2024 - Народен музеј Велес – Ликовен салон,  50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecer.press/%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b5%d0%bb-%d0%b4%d0%b8%d0%bc%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%87%d0%b0%d1%83%d1%88-%d1%81%d0%be-%d1%81%d0%b2%d0%be%d0%b5%d1%82%d0%be-%d1%82%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%88%d1%82/|title=Ангел Димовски-Чауш со своето творештво и во Велес {{!}} Вечер ...1963 {{!}} Vecer MK|last=Вечер|date=2024-03-05|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102937/https://www.vecer.press/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%BE-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%88%D1%82/|url-status=dead}}</ref> === Групни изложби === * 1980 - Дом за млади уметници „25 Мај“ - Скопје * 1980 - Состанок на млади творци во Југославија „Младите во Сутјеска“ Дом за млади - [[Тјентиште]] [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈугославија]]. * Од 1985 година до денес, сите годишни изложби на ДЛУМ се изложени во сите зимски салони на ДЛУМ во Скопје. * Од 1985 до 1993 година, изложен на сите биенални изложби на пластика ДЛУМ * 1986- „75 Македонски уметници Париз“ [[Париз|Париз - Франција]] * 1997 - Универзитетска библиотека ДЛУМ–„Цртежи“, Скопје * 1997- Културно-информативен центар - Скопје „Сликарство од мал формат“ * 1998 - Уметничка галерија - Скопје „[[Арт егзодус 98]]“ * 1998 - Уметничка галерија - Скопје „Од ризница на уметничка галерија“ * 1998- Културно-информативен центар - Скопје „Сликарство од мал формат“ * 1998- Македонски Коликоновнотере{ство „Мал формат“ салон при ДЛУМ - Скопје * 1998 - Универзитетска библиотека - Скопје ДЛУМ - „Цртежи“ * 1999- Македонски Коликоновнотерество салон „Мал формат“ при ДЛУМ – Скопје * 2000 - Македонско ликовно творештво Салон „[[Мал формат]]“ при ДЛУМ - Скопје * 2000- Република Македонија Дом на култура „Марко Цепенков“ - [[Прилеп]] * 2002 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2002- “CRE – ARTS” AIX-en-PROVENCE [[Франција]] * 2003 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2004 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2005 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2006- Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2007 - Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2008- Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2008- „107 македонска уметност Париз“ * 2008 - „Современи скулптури“ – Центар за култура „Трајко Прокопиев“ - Куманово * 2009- Македонско ликовно дело „Минијатура“ - Дом на АРМ- Скопје * 2009 - „Современи скулптури“ – Центар за култура „Трајко Прокопиев“ – Куманово * 2009 – Македонски уметници – Галерија НДК во [[Софија]] * 2010– Ликовно творештво мал формат- Културно информативен центар- Скопје * 2010 - Македонско ликовно творештво “Минијатура” – Дом на АРМ- Скопје * 2010 -  Цртеж и графика – Дом на АРМ Скопје * 2010 – Уметноста може - Културно информативен центар - Скопје * 2011 – Скулптури на новото време, центар за култура, „Трајко Прокопиев“, Куманово * 2011 – Годишна изложба на ДЛУМ, [[Музеј на Град Скопје|Музеј на град Скопје]], Скопје * 2011 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2011 -  12eme Foire aux Croutes des peintres et des aquarellistes- Свети Рафаел - [[Франција]] * 2013 – 7 македонски уметници – „Лична архива“, ”, GalleryMobius, [[Кембриџ]], МА, [[Соединети Американски Држави|САД]] * 2013 – Експериментален цртеж – салон на ДЛУМ Скопје * 2013 – Минијатура – ДЛУМ – НЛБ Тутунска Банка Скопје * 2013 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИ Ц Скопје * 2013– Годишна изложба на ДЛУМ –Музеј на град Скопје * 2014 – Експериментален цртеж – ДЛУМ – Палата Луцерна, [[Прага]], Р.Чешка * 2014 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2014 – Годишна ревијална изложба на ДЛУМ – Мала станица Скопје * 2015 – Годишна изложба на ДЛУМ, Национална галерија, Мала станица, Скопје * 2015 – Во слава на уметноста, КИЦ * 2015 – учество на ликовен хепенинг по повод 8-ми март – [[Кинотека на Македонија]] * 2015 – изложба со поетска вечер во чест на Кирил и Методиј – Кафе Ли * 2015 – МиниАРТура – НЛБ Галерија Скопје * 2015 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2015 – Екологирање за Еколобирање, галерија ДЛУМ, Дом на АРМ Скопје * 2016 – Експериментален цртеж – Галерија КО-РА Скопје * 2016 – Експериментален цртеж – Дом на култура, Иван Мазов –Климе, [[Кавадарци]] * 2016 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2016 – МиниАРТура – НЛБ Галерија Скопје * 2018 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2017 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2017 – Изложба на Управен одбор и Уметнички совет на ДЛУМ (УО-УС), галерија ДЛУМ, Дом на АРМ Скопје * 2018 – 17ти Зимски салон, биенале, [[Чифте амам|Чифте Амам]], Скопје * 2018 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2018 – изложба на ДЛУМ - Мал формат, КИЦ, Скопје * 2018 – изложба на ДЛУМ - Мал формат, галерија [[Пловдив]], [[Бугарија]] * 2018 – изложба на ДЛУМ - МиниАРТура, галерија Сингидунум, [[Белград]] * 2019 - МиниАРТура – НЛБ Галерија * 2019 – Современа скулптура - Младински Културен Центар МКЦ, Скопје * 2019 - Мал Формат – КИЦ Скопје * 2019 - Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2020 - Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2020 – Експериментален цртеж, уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2020 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2021 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2021 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2022 – 19ти Зимски салон, биенале, Чифте Амам, Скопје * 2022 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://republika.mk/vesti/kultura/vecherva-vo-manu-se-otvora-tancherkite-na-dionis-samostojna-izlozba-na-angel-dimovski-chaush/|title=Вечерва во МАНУ се отвора „Танчерките на Дионис“-самостојна изложба на Ангел Димовски Чауш|last=Nena|date=2022-03-04|work=Република|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102940/https://republika.mk/vesti/kultura/vecherva-vo-manu-se-otvora-tancherkite-na-dionis-samostojna-izlozba-na-angel-dimovski-chaush/|url-status=dead}}</ref> * 2022 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2023 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2023 – Годишна изложба на ДЛУМ * 2023 - Мал Формат и МиниАРТура– КИЦ * 2024 – Експериментален цртеж, Спомен куќа „Борко Лазески”, Скопје == '''Учество на конкурси за споменици''' == * 2004 - Меѓународен конкурс за скулптура и фонтана на плоштад „Македонија“ Скопје. * 2007- Меѓународен конкурс за ковани~ка скулптура на Александар Македонски и фонтана за плоштад „Македонија“ Скопје. * 2008-Кованичка скулптурана Никола Карев. * 2008- Кованички скулптурина Даме Груеви и Гоце Делчев. * 2008 – Скулптура на Методија Андонов-Ченто. * 2008 – Конкурс на Министерство за култура 30 скулптурно централно градско подрачје на Скопје * 2008- Конкурс за скулптура на Св.Кирил и Методиј. * 2008- Конкурс за скулптура на Св.Климент I Наум. * == '''Споменички склуптури''' == * 2008 „Скулптура во камен“, поставена во паркот на скулптурите во [[Хрватска|Република Хрватска]] * 2010  „Две форми” – скулптура во алуминиум поставена пред гимназија „Јосип Броз Тито”- Скопје * 2011-  Скулптура на Карл Густав Манерхајм (од Финска) излеана во лесен бетон  – [[Министерство за надворешни работи на Македонија|Министерство за надворешни работи на Република Македонија]] * 2011  - Скулптура на Фридтјоф Нансен (од Норвешка) излеана   во лесен бетон - Министерство за надворешни работи на Република Македонија * 2011- Скулптура на девојка со традиционална носија од Монако , излеанa во лесен бетон - Министерство за надворешни работи на Република Македонија * 2012  Монументален релјеф во мермер, над влезот на Јавното обвинителство на Репблика Македонија == '''Галерија''' == <gallery> Танчерката на Дионис VIII.jpg Воин слика објект.jpg Танчерката на Дионис V 2021.jpg Танчерката на Дионис X - склуптура.jpg Во чест на уметноста 2020.jpg Поглед од Високо 2021.jpg Пред камера 1992.jpg Самоилов војник 2014.jpg </gallery> == '''Награди''' == * 1980- Награда на Претседателството на РК-ССММ за скулптура * 1985 - Награда „ЛИКУМ“ на Агенцијата на автори на Македонија за скулптура * 1989 година - Награда за портрет од градот и здружението на трговци на градот Свети Рафаел - [[Франција]] * 1993- Прва награда на биенале за ситна пластика * 1994- Награда „Јордан Грабул“ за скулптура на Третиот зимски салон на ДЛУМ. * 1998- Награден „Димо Тодоровски“ за скулптура на Изложбата „Македонско ликовно творештво - мал формат“ * 2000- Награда „Вангел Коксоман“ за најуспешна изложба во Културно-информативниот центар – Скопје * 2006- Награда“ Јордан Грабул“ заваарство на годишнатаизложба на ДЛУМ * 2007 - Купување на статуата на Александар Македонски и Фонтана (заеднички со архитект Слободан Живковски) * 2007- Највисока награда на ДЛУМ за долгогодишно творештво „Нерески мајстори“ за кулптура * 2008- Трета награда на конкурост за споменик на Методија Андонов-Ченто.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://skopje2014.prizma.mk/mk/rezultati/vid=10|title=Приказ на резултати :: Скопје 2014 под лупа|work=skopje2014.prizma.mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2008- Откуп награда на конкурсот за кованички скулптури на Гоце Делчев и Даме Груев. * 2008- Награда од Министерството за култура на Република Македонија (реализација на монументалната скулптура „ДВЕ ФОРМИ“ во Централно градско подрачје на [[Град Скопје]]. * 2008- Откуп награда на конкурсото за споменик на Св.Климент и Наум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://skopje2014.prizma.mk/mk/sv-kliment-i-naum|title=Св.Климент и Наум :: Скопје 2014 под лупа|work=skopje2014.prizma.mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2014 – Награда НЛБ миниАРТ на изложбата  ДЛУМ минијатура * 2015 – Награда „Остенов уметник “за 2014 година * 2022 – Награда „Боро Митриќески” за Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%88-%D1%81%D1%83%D0%BC-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%9C%D0%B5-%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83-%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D0%B4-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0/31958640.html|title=Ангел Димовски Чауш: Секогаш сум сакал повеќе да дадам отколку да земам од уметноста|date=2022-07-26|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> == Надворешни врски == * [https://dekorama.design/made-in-macedonia-caus/ Ангел Димовски – Чауш] * [https://okno.mk/node/100066 Ангел Димовски – Чауш, ретроспективно-монографска изложоба] * [https://www.youtube.com/watch?v=fsr1vk3xMKA Разговор со Ангел Димовски Чауш] * [https://www.youtube.com/watch?v=k5qoWYkyUtw Ангел Димовски – Чауш уметник] * [https://www.youtube.com/watch?v=y_PoW1AMrJ8 Мојот магичен свет] * [https://www.saatchiart.com/account/profile/1172327 '''Ангел Димовски''' – '''Чауш'''] * https://www.singulart.com/en/artist/angel-dimovski-caus-27733 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240228203740/https://www.singulart.com/en/artist/angel-dimovski-caus-27733 |date=2024-02-28 }} == Наводи == <references /> {{DEFAULTSORT:Димовски, Ангел}} [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Македонски вајари]] frys1z2al9oc37wf3guw2iytm2dxkri 5630063 5630062 2026-09-19T18:23:52Z Gurther 105215 5630063 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{Викифицирање}} '''Ангел Димовски''' (р. [[5 ноември]] [[1952]] во [[Крнино|Крнино, Велешко]]) — [[Македонци|македонски]] [[ликовен уметник]], академски [[вајар]] и графичар. {{Инфокутија Уметник|name=Ангел Димовски|birth_name=Ангел Димовски|birth_date=5.11.1952 година|nationality=Македонец|spouse=|movement=|education=Факултет за ликовна уметност Скопје|works=скулптор, сликар, графичар|image=File:Ангел Димовски Чауш.jpg}} == Животопис == Ангел Димовски е роден на 5.11.1952 година, во с.Крнино, [[Велес]]. Потекнува од скромно семејство од татко Галеб и мајка Деница. Своето образование кон најубавата професија ја надоградувал на Факултет за применета уметност, отсек вајарство и завршил во 1973 во класата на професор [[Димо Тодоровски]]. Во следните четири години студирал Историја со археологија на Филозофскиот факултет, за да со отворањето на Факултетот за ликовна уметност во 1980 година се префрлил на оваа високошколска институција на отсекот за вајарство со театарска , филмска и телевизиска сценографија. Дипломирал во класата на професорот [[Петар Хаџи Бошков]] во 1984 година. == Творештво == Уметник<ref>https://dekorama.design/made-in-macedonia-caus/</ref> кој и во својата седма деценија од животот е во постојано движење и кој не страда од недостиг на инспирација во своето творештво.<ref>https://novamakedonija.com.mk/tag/angel-dimovski-chaush/</ref> Самостојно изложувал во многу градови<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://m.makpress.mk/Home/PostDetails?PostId=458958 |title=архивски примерок |accessdate=2024-02-28 |archive-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228203733/https://m.makpress.mk/Home/PostDetails?PostId=458958 |url-status=dead }}</ref> во земјава<ref>https://kanal5.com.mk/zdravo-makedonijo-12-02-2024-angel-dimovski-chaush-umetnik/a625469</ref> и во странство, а остварил и повеќе студиски патувања во земји како [[Франција]], [[Италија]], [[Шпанија]], [[Германија]], [[Грција]], [[Египет]], [[Турција]], [[Соединети Американски Држави|САД]]... Голем број на негови деласе наоѓаат во приватните колекции на познавачи на уметноста од Америка, Европа и од Африка... а од 1984 година член е на [[Друштво на ликовните уметници на Македонија|ДЛУМ]]<ref>https://www.slobodnaevropa.mk/a/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%88-%D1%81%D1%83%D0%BC-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%9C%D0%B5-%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83-%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D0%B4-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0/31958640.html</ref> и од 2002 и на Француското друштво на ликовни уметници КУЌАТА НА УМЕТНИЦИТЕ (LA MAISON DES ARTISTES). Живее и работи како слободен уметник во Македонија и во Франција, а многу години наназад и на Азурниот брег. Реализирал 15 самостојни изложби,<ref>https://nationalgallery.mk/event/angel-dimovski-chaush-50-godini-tvoreshtvo/</ref> над 50 групни изложби, добил 14 награди, изработил 5 монументални скулптури. Димовски е учесник на повеќе ликовни колонии. === Самостојни изложби === * 1987 - Центар за култура и информирање - Скопје * 1988- Ликовен Салон - [[Велес]] * 1989- Општински музеј - [[Гевгелија]] * 1990- KURGASTEHAUS- MURNAU – [[Германија]] заедно со Мило Коксоман * 1993- Ликовен салон при ДЛУМ - Скопје * 1998 - Културно-информативен центар - Скопје * 2000- Продажен салон на КИЦ - Скопје * 2003 - Културно-информативен центар - Скопје * 2003 - [[Центар за култура „Бели мугри“ - Кочани|Центар за култура]] - [[Кочани]] * 2004- Центар за култура „Трајко Прокопиев“ - [[Куманово]] * 2004- Спомен на Вангел Коксоман - [[Струга]] * 2011- [[Музеј на Град Скопје|Музеј на град Скопје]], [[Скопје]] * 2013- Галерија MC - Њујорк, [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Соединети Американски Држави|САД]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cooltura.mk/ostanato/d0-b8-d0-b7-d0-bb-d0-be-d0-b6-d0-b1-d0-b0-d0-bd-d0-b0-d0-b0-d0-bd-d1-93-d0-b5-d0-bb-d0-b4-d0-b8-d0-bc-d0-be-d0-b2-d1-81-d0-ba-d0-b8-d1-87-d0-b0-d1-83-d1-88-d0-b2-d0-be-d1-9a-d1-83-d1-98-d0-be/|title=Изложба на Ангел Димовски Чауш во Њујорк|date=2013-09-15|work=COOLTURA.mk|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102941/https://www.cooltura.mk/ostanato/d0-b8-d0-b7-d0-bb-d0-be-d0-b6-d0-b1-d0-b0-d0-bd-d0-b0-d0-b0-d0-bd-d1-93-d0-b5-d0-bb-d0-b4-d0-b8-d0-bc-d0-be-d0-b2-d1-81-d0-ba-d0-b8-d1-87-d0-b0-d1-83-d1-88-d0-b2-d0-be-d1-9a-d1-83-d1-98-d0-be/|url-status=dead}}</ref> * 2014- [[Народен музеј (Велес)|Народен музеј Велес]] – Ликовен салон,  заедно со Стефан Димовски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/25387976.html|title=Изложба на скулпторот Димовски и на сликарот Димовски|date=2014-05-18|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2016- [[Центар за култура „Антон Панов“ – Струмица|Центар за култура “Антон Панов”, Струмица]] * 2017- Центар за култура  Ц.К „Марко Цепенков” Прилеп<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenit.mk/2017/11/26/dela-na-angjel-dimovski-chaush/|title=ДЕЛА НА АНЃЕЛ ДИМОВСКИ – ЧАУШ|work=неделник ЗЕНИТ|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2018 – World ART [[Дубаи]] – заедно со Трајче Чатмов и Стефан Димовски * 2022 – [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонска Академија на Науките и Уметностите]] (МАНУ) Ликовен салон, Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meta.mk/tag/angel-dimovski-chaush/|title=Ангел Димовски-Чауш {{!}} Meta.mk|date=2022-03-03|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2023 –Дом на култура „Иван Мазов – Климе” – [[Кавадарци]] – 50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umno.mk/izlozhba-na-angel-dimovski-caus-vo-kavadarci/|title=Изложба на Ангел Димовски-Чауш во Кавадарци - УМНО.МК|last=Умно.мк|first=од|date=2023-06-12|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2024 – Национална галерија „[[Чифте амам]]” - 50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalgallery.mk/izlozhba-na-angel-dimovski-chaush-50-godini-tvoreshtvo/|title=Изложба на Ангел Димовски – Чауш „50 години творештво“ – Nationalgallery.mk|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2024 - Народен музеј Велес – Ликовен салон,  50 години творештво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecer.press/%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b5%d0%bb-%d0%b4%d0%b8%d0%bc%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%87%d0%b0%d1%83%d1%88-%d1%81%d0%be-%d1%81%d0%b2%d0%be%d0%b5%d1%82%d0%be-%d1%82%d0%b2%d0%be%d1%80%d0%b5%d1%88%d1%82/|title=Ангел Димовски-Чауш со своето творештво и во Велес {{!}} Вечер ...1963 {{!}} Vecer MK|last=Вечер|date=2024-03-05|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102937/https://www.vecer.press/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%BE-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%88%D1%82/|url-status=dead}}</ref> === Групни изложби === * 1980 - Дом за млади уметници „25 Мај“ - Скопје * 1980 - Состанок на млади творци во Југославија „Младите во Сутјеска“ Дом за млади - [[Тјентиште]] [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈугославија]]. * Од 1985 година до денес, сите годишни изложби на ДЛУМ се изложени во сите зимски салони на ДЛУМ во Скопје. * Од 1985 до 1993 година, изложен на сите биенални изложби на пластика ДЛУМ * 1986- „75 Македонски уметници Париз“ [[Париз|Париз - Франција]] * 1997 - Универзитетска библиотека ДЛУМ–„Цртежи“, Скопје * 1997- Културно-информативен центар - Скопје „Сликарство од мал формат“ * 1998 - Уметничка галерија - Скопје „[[Арт егзодус 98]]“ * 1998 - Уметничка галерија - Скопје „Од ризница на уметничка галерија“ * 1998- Културно-информативен центар - Скопје „Сликарство од мал формат“ * 1998- Македонски Коликоновнотере{ство „Мал формат“ салон при ДЛУМ - Скопје * 1998 - Универзитетска библиотека - Скопје ДЛУМ - „Цртежи“ * 1999- Македонски Коликоновнотерество салон „Мал формат“ при ДЛУМ – Скопје * 2000 - Македонско ликовно творештво Салон „[[Мал формат]]“ при ДЛУМ - Скопје * 2000- Република Македонија Дом на култура „Марко Цепенков“ - [[Прилеп]] * 2002 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2002- “CRE – ARTS” AIX-en-PROVENCE [[Франција]] * 2003 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2004 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2005 - Македонско ликовно творештво Салон „Мал формат“ при ДЛУМ - Скопје * 2006- Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2007 - Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2008- Македонско колективно творештво „Мал формат“ - Културно-информативен центар - Скопје * 2008- „107 македонска уметност Париз“ * 2008 - „Современи скулптури“ – Центар за култура „Трајко Прокопиев“ - Куманово * 2009- Македонско ликовно дело „Минијатура“ - Дом на АРМ- Скопје * 2009 - „Современи скулптури“ – Центар за култура „Трајко Прокопиев“ – Куманово * 2009 – Македонски уметници – Галерија НДК во [[Софија]] * 2010– Ликовно творештво мал формат- Културно информативен центар- Скопје * 2010 - Македонско ликовно творештво “Минијатура” – Дом на АРМ- Скопје * 2010 -  Цртеж и графика – Дом на АРМ Скопје * 2010 – Уметноста може - Културно информативен центар - Скопје * 2011 – Скулптури на новото време, центар за култура, „Трајко Прокопиев“, Куманово * 2011 – Годишна изложба на ДЛУМ, [[Музеј на Град Скопје|Музеј на град Скопје]], Скопје * 2011 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2011 -  12eme Foire aux Croutes des peintres et des aquarellistes- Свети Рафаел - [[Франција]] * 2013 – 7 македонски уметници – „Лична архива“, ”, GalleryMobius, [[Кембриџ]], МА, [[Соединети Американски Држави|САД]] * 2013 – Експериментален цртеж – салон на ДЛУМ Скопје * 2013 – Минијатура – ДЛУМ – НЛБ Тутунска Банка Скопје * 2013 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИ Ц Скопје * 2013– Годишна изложба на ДЛУМ –Музеј на град Скопје * 2014 – Експериментален цртеж – ДЛУМ – Палата Луцерна, [[Прага]], Р.Чешка * 2014 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2014 – Годишна ревијална изложба на ДЛУМ – Мала станица Скопје * 2015 – Годишна изложба на ДЛУМ, Национална галерија, Мала станица, Скопје * 2015 – Во слава на уметноста, КИЦ * 2015 – учество на ликовен хепенинг по повод 8-ми март – [[Кинотека на Македонија]] * 2015 – изложба со поетска вечер во чест на Кирил и Методиј – Кафе Ли * 2015 – МиниАРТура – НЛБ Галерија Скопје * 2015 – Ликовно творештво мал формат – ДЛУМ – КИЦ Скопје * 2015 – Екологирање за Еколобирање, галерија ДЛУМ, Дом на АРМ Скопје * 2016 – Експериментален цртеж – Галерија КО-РА Скопје * 2016 – Експериментален цртеж – Дом на култура, Иван Мазов –Климе, [[Кавадарци]] * 2016 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2016 – МиниАРТура – НЛБ Галерија Скопје * 2018 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2017 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2017 – Изложба на Управен одбор и Уметнички совет на ДЛУМ (УО-УС), галерија ДЛУМ, Дом на АРМ Скопје * 2018 – 17ти Зимски салон, биенале, [[Чифте амам|Чифте Амам]], Скопје * 2018 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2018 – изложба на ДЛУМ - Мал формат, КИЦ, Скопје * 2018 – изложба на ДЛУМ - Мал формат, галерија [[Пловдив]], [[Бугарија]] * 2018 – изложба на ДЛУМ - МиниАРТура, галерија Сингидунум, [[Белград]] * 2019 - МиниАРТура – НЛБ Галерија * 2019 – Современа скулптура - Младински Културен Центар МКЦ, Скопје * 2019 - Мал Формат – КИЦ Скопје * 2019 - Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2020 - Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2020 – Експериментален цртеж, уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2020 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2021 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје * 2021 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2022 – 19ти Зимски салон, биенале, Чифте Амам, Скопје * 2022 – Годишна изложба на ДЛУМ Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://republika.mk/vesti/kultura/vecherva-vo-manu-se-otvora-tancherkite-na-dionis-samostojna-izlozba-na-angel-dimovski-chaush/|title=Вечерва во МАНУ се отвора „Танчерките на Дионис“-самостојна изложба на Ангел Димовски Чауш|last=Nena|date=2022-03-04|work=Република|language=mk-MK|accessdate=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601102940/https://republika.mk/vesti/kultura/vecherva-vo-manu-se-otvora-tancherkite-na-dionis-samostojna-izlozba-na-angel-dimovski-chaush/|url-status=dead}}</ref> * 2022 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2023 – Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје * 2023 – Годишна изложба на ДЛУМ * 2023 - Мал Формат и МиниАРТура– КИЦ * 2024 – Експериментален цртеж, Спомен куќа „Борко Лазески”, Скопје == '''Учество на конкурси за споменици''' == * 2004 - Меѓународен конкурс за скулптура и фонтана на плоштад „Македонија“ Скопје. * 2007- Меѓународен конкурс за ковани~ка скулптура на Александар Македонски и фонтана за плоштад „Македонија“ Скопје. * 2008-Кованичка скулптурана Никола Карев. * 2008- Кованички скулптурина Даме Груеви и Гоце Делчев. * 2008 – Скулптура на Методија Андонов-Ченто. * 2008 – Конкурс на Министерство за култура 30 скулптурно централно градско подрачје на Скопје * 2008- Конкурс за скулптура на Св.Кирил и Методиј. * 2008- Конкурс за скулптура на Св.Климент I Наум. * == '''Споменички склуптури''' == * 2008 „Скулптура во камен“, поставена во паркот на скулптурите во [[Хрватска|Република Хрватска]] * 2010  „Две форми” – скулптура во алуминиум поставена пред гимназија „Јосип Броз Тито”- Скопје * 2011-  Скулптура на Карл Густав Манерхајм (од Финска) излеана во лесен бетон  – [[Министерство за надворешни работи на Македонија|Министерство за надворешни работи на Република Македонија]] * 2011  - Скулптура на Фридтјоф Нансен (од Норвешка) излеана   во лесен бетон - Министерство за надворешни работи на Република Македонија * 2011- Скулптура на девојка со традиционална носија од Монако , излеанa во лесен бетон - Министерство за надворешни работи на Република Македонија * 2012  Монументален релјеф во мермер, над влезот на Јавното обвинителство на Репблика Македонија == '''Галерија''' == <gallery> Танчерката на Дионис VIII.jpg Воин слика објект.jpg Танчерката на Дионис V 2021.jpg Танчерката на Дионис X - склуптура.jpg Во чест на уметноста 2020.jpg Поглед од Високо 2021.jpg Пред камера 1992.jpg Самоилов војник 2014.jpg </gallery> == '''Награди''' == * 1980- Награда на Претседателството на РК-ССММ за скулптура * 1985 - Награда „ЛИКУМ“ на Агенцијата на автори на Македонија за скулптура * 1989 година - Награда за портрет од градот и здружението на трговци на градот Свети Рафаел - [[Франција]] * 1993- Прва награда на биенале за ситна пластика * 1994- Награда „Јордан Грабул“ за скулптура на Третиот зимски салон на ДЛУМ. * 1998- Награден „Димо Тодоровски“ за скулптура на Изложбата „Македонско ликовно творештво - мал формат“ * 2000- Награда „Вангел Коксоман“ за најуспешна изложба во Културно-информативниот центар – Скопје * 2006- Награда“ Јордан Грабул“ заваарство на годишнатаизложба на ДЛУМ * 2007 - Купување на статуата на Александар Македонски и Фонтана (заеднички со архитект Слободан Живковски) * 2007- Највисока награда на ДЛУМ за долгогодишно творештво „Нерески мајстори“ за кулптура * 2008- Трета награда на конкурост за споменик на Методија Андонов-Ченто.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://skopje2014.prizma.mk/mk/rezultati/vid=10|title=Приказ на резултати :: Скопје 2014 под лупа|work=skopje2014.prizma.mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2008- Откуп награда на конкурсот за кованички скулптури на Гоце Делчев и Даме Груев. * 2008- Награда од Министерството за култура на Република Македонија (реализација на монументалната скулптура „ДВЕ ФОРМИ“ во Централно градско подрачје на [[Град Скопје]]. * 2008- Откуп награда на конкурсото за споменик на Св.Климент и Наум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://skopje2014.prizma.mk/mk/sv-kliment-i-naum|title=Св.Климент и Наум :: Скопје 2014 под лупа|work=skopje2014.prizma.mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> * 2014 – Награда НЛБ миниАРТ на изложбата  ДЛУМ минијатура * 2015 – Награда „Остенов уметник “за 2014 година * 2022 – Награда „Боро Митриќески” за Современа скулптура – Уметнички центар АРТ ХАБ, Скопје<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%87%D0%B0%D1%83%D1%88-%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%88-%D1%81%D1%83%D0%BC-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%9C%D0%B5-%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83-%D0%B4%D0%B0-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D0%B4-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0/31958640.html|title=Ангел Димовски Чауш: Секогаш сум сакал повеќе да дадам отколку да земам од уметноста|date=2022-07-26|work=Радио Слободна Европа|language=mk|accessdate=2024-06-01}}</ref> == Надворешни врски == * [https://dekorama.design/made-in-macedonia-caus/ Ангел Димовски – Чауш] * [https://okno.mk/node/100066 Ангел Димовски – Чауш, ретроспективно-монографска изложоба] * [https://www.youtube.com/watch?v=fsr1vk3xMKA Разговор со Ангел Димовски Чауш] * [https://www.youtube.com/watch?v=k5qoWYkyUtw Ангел Димовски – Чауш уметник] * [https://www.youtube.com/watch?v=y_PoW1AMrJ8 Мојот магичен свет] * [https://www.saatchiart.com/account/profile/1172327 '''Ангел Димовски''' – '''Чауш'''] * https://www.singulart.com/en/artist/angel-dimovski-caus-27733 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240228203740/https://www.singulart.com/en/artist/angel-dimovski-caus-27733 |date=2024-02-28 }} == Наводи == <references /> {{DEFAULTSORT:Димовски, Ангел}} [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Македонски вајари]] rv0n1cxb6vg28w7a6f30indh5pmfwap 0 1354281 5630206 5532813 2026-09-20T11:24:26Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630206 wikitext text/x-wiki {{other uses}} {{Starbox begin|name=Минтака}} {{Starbox image|image=[[Податотека:Orion Belt 2009-01-29.jpg|300п]]|caption=Орионовиот Појас (составен од трите најсветли ѕвезди прикажани), Минтака е најдесната, на западната страна}} {{Starbox observe 3s|constell=[[Орион (соѕвездие)|Орион]]|epoch=J2000|component1=δ Ori A (Aa1 + Aa2 + Ab)|ra1={{RA|05|32|00.40009}}<ref name="van Leeuwen2007"/>|dec1={{DEC|−00|17|56.7424}}<ref name="van Leeuwen2007"/>|appmag_v1=2.23<ref name=hr>{{cite book|bibcode=1991bsc..book.....H|title=The Bright star catalogue|location=New Haven, Conn. |publisher=Yale University Observatory |edition=5th Revised |year=1991|last1=Hoffleit|first1=Dorrit|last2=Jaschek|first2=Carlos}}</ref> {{nowrap|(2.50 + 3.90<ref name=tokovinin1997/>)}}|component2=δ Ori B|ra2={{RA|05|31|58.745}}<ref name=ucac4>{{cite journal|bibcode=2012yCat.1322....0Z|title=VizieR Online Data Catalog: UCAC4 Catalogue (Zacharias+, 2012)|journal=VizieR On-line Data Catalog: I/322A |last1=Zacharias|first1=N.|last2=Finch|first2=C. T.|last3=Girard|first3=T. M.|last4=Henden|first4=A.|last5=Bartlett|first5=J. L.|author5-link=Џенифер Барлет (астроном)|last6=Monet|first6=D. G.|last7=Zacharias|first7=M. I.|year=2012}}</ref>|dec2={{DEC|−00|18|18.65}}<ref name=ucac4/>|appmag_v2=14.0<ref name=harvin2002/>|component3=HD 36485|ra3={{RA|05|32|00.406}}<ref name=tycho2>{{cite journal|bibcode=2000A&A...355L..27H|title=The Tycho-2 catalogue of the 2.5 million brightest stars|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=355|pages=L27|last1=Høg|first1=E.|last2=Fabricius|first2=C.|last3=Makarov|first3=V. V.|last4=Urban|first4=S.|last5=Corbin|first5=T.|last6=Wycoff|first6=G.|last7=Bastian|first7=U.|last8=Schwekendiek|first8=P.|last9=Wicenec|first9=A.|year=2000|doi=10.1888/0333750888/2862}}</ref>|dec3={{DEC|−00|17|04.38}}<ref name=tycho2/>|appmag_v3=6.85<ref name=harvin2002/>}} {{Starbox character|component1=A|class=O9.5II + B1V +B0IV<ref name=shenar2015>{{cite journal|bibcode=2015ApJ...809..135S|title=A Coordinated X-Ray and Optical Campaign of the Nearest Massive Eclipsing Binary, δ Orionis Aa. IV. A Multiwavelength, Non-LTE Spectroscopic Analysis|journal=Astrophysical Journal|volume=809|issue=2|pages=135|last1=Shenar|first1=T.|last2=Oskinova|first2=L.|last3=Hamann|first3=W.-R.|last4=Corcoran|first4=M. F.|last5=Moffat|first5=A. F. J.|last6=Pablo|first6=H.|last7=Richardson|first7=N. D.|last8=Waldron|first8=W. L.|last9=Huenemoerder|first9=D. P.|last10=Maíz Apellániz|first10=J.|last11=Nichols|first11=J. S.|last12=Todt|first12=H.|last13=Nazé|first13=Y.|last14=Hoffman|first14=J. L.|last15=Pollock|first15=A. M. T.|last16=Negueruela|first16=I.|year=2015|doi=10.1088/0004-637X/809/2/135|arxiv = 1503.03476 |hdl=10045/59172|s2cid=14909574}}</ref>|b-v=−0.22<ref name=hr/>|u-b=−1.05<ref name=hr/>|variable=[[Двојна ѕвезда|Затемнувачка двојна ѕвезда]]<ref name=gcvs/>|component2=C|class2=B3V + A0V<ref name=oplistilova2023/>|b-v2=−0.16<ref name=renson2009>{{cite journal | last1=Renson | first1=P. | last2=Manfroid | first2=J. | title=Catalogue of Ap, HgMn and Am stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=498 | issue=3 | pages=961–966 | date=May 2009 | doi=10.1051/0004-6361/200810788 | bibcode=2009A&A...498..961R | url=https://zenodo.org/record/890529 | doi-access=free }}</ref>|u-b2=−0.71<ref name=renson2009/>|variable2=}} {{Starbox astrometry|radial_v={{val|18.50|0.5}}<ref name="PourbaixTokovinin2004">{{cite journal|bibcode=2004A&A...424..727P|title=SB9: The ninth catalogue of spectroscopic binary orbits|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=424|issue=2|pages=727–732|last1=Pourbaix|first1=D.|last2=Tokovinin|first2=A. A.|last3=Batten|first3=A. H.|last4=Fekel|first4=F. C.|last5=Hartkopf|first5=W. I.|last6=Levato|first6=H.|last7=Morrell|first7=N. I.|last8=Torres|first8=G.|last9=Udry|first9=S.|year=2004|doi=10.1051/0004-6361:20041213|arxiv = astro-ph/0406573 |s2cid=119387088}}</ref>|prop_mo_ra={{val|0.64|0.56}}<ref name="van Leeuwen2007"/>|prop_mo_dec={{val|-0.69|0.27}}<ref name="van Leeuwen2007"/>|parallax=4.71|p_error=0.58|parallax_footnote=<ref name="van Leeuwen2007"/>|dist_pc=380<ref name=shenar2015/>|dist_ly=1,200<ref name=shenar2015/>|absmag_v=−5.8<ref name=harvin2002>{{cite journal|bibcode=2002ApJ...565.1216H|title=Tomographic Separation of Composite Spectra. VIII. The Physical Properties of the Massive Compact Binary in the Triple Star System HD 36486 (δ Orionis A)|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2002-02-01_565_2/page/1216|journal=Astrophysical Journal|volume=565|issue=2|pages=1216|last1=Harvin|first1=James A.|last2=Gies|first2=Douglas R.|last3=Bagnuolo|first3=William G.|last4=Penny|first4=Laura R.|last5=Thaller|first5=Michelle L.|year=2002|doi=10.1086/324705|arxiv = astro-ph/0110683 |s2cid=118957476}}</ref>}} {{Starbox astrometry|no_heading=y|component1=δ Ori Aa1|absmag_v=−5.4<ref name=harvin2002/>}} {{Starbox astrometry|no_heading=y|component1=δ Ori Aa2|absmag_v=−2.9<ref name=harvin2002/>}} {{Starbox astrometry|no_heading=y|component1=δ Ori Ab|absmag_v=−4.2<ref name=harvin2002/>}} {{Starbox astrometry||no_heading=y|component1=HD 36485|prop_mo_ra=+1.523<ref name=dr3c/>|prop_mo_dec=−1.653<ref name=dr3c/>|parallax=2.6245|p_error=0.0538|parallax_footnote=<ref name=dr3c>{{cite Gaia DR3|3220757015623151616}}</ref>}} {{Starbox orbit|reference=<ref name="CorcoranNichols2015"/>|primary=δ Ori Aa1|name=δ Ori Aa2|period=|period_unitless=5.732436 days|axis=|axis_unitless={{solar radius|{{val|43.1|1.7}}}}|eccentricity={{val|0.1133|0.0003}}|inclination={{val|76.5|0.2}}|node=|periastron={{val|2,456,295.674|0.062|fmt=commas}}|periarg={{val|141.3|0.2}}|periarg_primary=<!--Argument of periastron (in degrees), primary -->|k1=<!-- Velocity semi-amplitude (SB1, or primary in SB2), in km/s -->|k2=<!-- Velocity semi-amplitude (secondary in SB2), in km/s -->}} {{Starbox orbit|reference=<ref name=oplistilova2023>{{cite journal |bibcode=2023A&A...672A..31O |title=Spectrum of the secondary component and new orbital elements of the massive triple star δ Ori A |last1=Oplištilová |first1=A. |last2=Mayer |first2=P. |last3=Harmanec |first3=P. |last4=Brož |first4=M. |last5=Pigulski |first5=A. |last6=Božić |first6=H. |last7=Zasche |first7=P. |last8=Šlechta |first8=M. |last9=Pablo |first9=H. |last10=Kołaczek-Szymański |first10=P. A. |last11=Moffat |first11=A. F. J. |last12=Lovekin |first12=C. C. |last13=Wade |first13=G. A. |last14=Zwintz |first14=K. |last15=Popowicz |first15=A. |last16=Weiss |first16=W. W. |journal=Astronomy and Astrophysics |date=2023 |volume=672 |pages=A31 |doi=10.1051/0004-6361/202245272 |arxiv=2301.10290 |s2cid=256226821 }}</ref>|primary=δ Ori Aa1/2|name=δ Ori Ab|period=|period_unitless=53,839 days|axis=|axis_unitless={{solar radius|20,038}}|eccentricity={{val|0.5886|0.016}}|inclination={{val|104.7|0.4}}|node={{val|122.4|0.5}}|periastron={{val|2,458,773.2|0.1|fmt=commas}}|periarg={{val|259|2}}|periarg_primary=<!--Argument of periastron (in degrees), primary -->|k1=<!-- Velocity semi-amplitude (SB1, or primary in SB2), in km/s -->|k2=<!-- Velocity semi-amplitude (secondary in SB2), in km/s -->}} {{Starbox detail|component1=δ Ori Aa1|age_myr=|metal_fe=|mass={{val|17.8|1}}<ref name=oplistilova2023/>|radius={{val|13.1|1}}<ref name=oplistilova2023/>|rotational_velocity={{val|114|20}}<ref name=oplistilova2023/>|luminosity=190,000<ref name=shenar2015/>|temperature={{val|31400|1000|fmt=commas}}<ref name=oplistilova2023/>|gravity={{val|3.55|0.05}}<ref name=oplistilova2023/>|component2=δ Ori Aa2|age_myr2=|metal_fe2=|mass2={{val|8.518|1}}<ref name=oplistilova2023/>|radius2={{val|4.168|0.5}}<ref name=oplistilova2023/>|rotational_velocity2={{val|89|15}}<ref name=oplistilova2023/>|luminosity2=16,000<ref name=shenar2015/>|temperature2={{val|25,442|1500|fmt=commas}}<ref name=oplistilova2023/>|gravity2={{val|3.48|0.06}}<ref name=oplistilova2023/>}} {{Starbox detail|no_heading=y|component1=δ Ori Ab|age_myr=|metal_fe=|mass={{val|8.787|1}}<ref name=oplistilova2023/>|radius={{val|12.045|1}}<ref name=oplistilova2023/>|rotational_velocity={{val|216|25}}<ref name=oplistilova2023/>|luminosity=63,000<ref name=shenar2015/>|temperature={{val|30250|1000|fmt=commas}}<ref name=oplistilova2023/>|gravity={{val|3.64|0.05}}<ref name=oplistilova2023/>}} {{Starbox detail|no_heading=y|component1=δ Ori B|mass=|temperature=5,324<ref name=dr2b>{{cite DR2|3220756809465268352}}</ref>|radius=0.77<ref name=dr2b/>|luminosity=0.431<ref name=dr2b/>|component2=HD 36485|mass2=6-11<ref name=leone2010/>|luminosity2=3,300<ref name=zboril>{{cite journal|bibcode=1997A&A...324..949Z|title=Properties of He-rich stars. I. Their evolutionary state and helium abundance|url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1997-08_324_3/page/949|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=324|pages=949|last1=Zboril|first1=M.|last2=North|first2=P.|last3=Glagolevskij|first3=Yu. V.|last4=Betrix|first4=F.|year=1997}}</ref>|temperature2=18,400<ref name=zboril/>|radius2=5.7<ref name=zboril/>|gravity2=4.41<ref name=zboril/>}} {{Starbox catalog|names=Минтака, [[Бајерово означување|δ]]&nbsp;Орионис, [[Флемстидово означување|34]]&nbsp;Орионис, 88&nbsp;G.&nbsp;Orionis, [[Основен каталог на ѕвезди|FK5]]&nbsp;206, [[Хипаркос#Објавени каталози|HIP]]&nbsp;25930, [[Аиткенов каталог на двојни ѕвезди|ADS]]&nbsp;4134, [[Каталог на составни делови на двојни и повеќекратни ѕвезди|CCDM]]&nbsp;J05320-0018, [[Вашингтонски каталог на двоѕвезди|WDS]]&nbsp;J05320-0018|component1=Mintaka Aa|names1=[[Каталог „Хенри Дрејпер“|HD]] 36486, [[Каталог на сјајни ѕвезди|HR]]&nbsp;1851, [[Ѕвезден каталог на Смитсоновата астрофизичка опсерваторија|SAO]]&nbsp;132220/132221, [[Бонски преглед|BD]]−00°983, [[Босов општ каталог|GC]]&nbsp;6847|component2=Mintaka Ab|names2=[[Бајерово означување|δ]]&nbsp;Orionis&nbsp;B, [[Каталог на составни делови на двојни и повеќекратни ѕвезди|CCDM]]&nbsp;J05320-0018D, [[Вашингтонски каталог на двоѕвезди|WDS]]&nbsp;J05320-0018Ab|component3=δ Ori B|names3=[[Астролошки каталог на Поморска набљудувачница на Соединетите Држави|UCAC3]]&nbsp;180-24383, [[Каталог на составни делови на двојни и повеќекратни ѕвезди|CCDM]]&nbsp;J05320-0018B, [[Вашингтонски каталог на двоѕвезди|WDS]]&nbsp;J05320-0018B|component4=HD 36485|names4=[[Бајерово означување|δ]]&nbsp;Orionis&nbsp;C, [[Каталог на сјајни ѕвезди|HR]]&nbsp;1851, [[Ѕвезден каталог на Смитсоновата астрофизичка опсерваторија|SAO]]&nbsp;132221, [[Бонски преглед|BD]]−00°982, [[Босов општ каталог|GC]]&nbsp;6848, [[Ѕвезден каталог#Општ каталог на тригонометриски паралакси|PLX]]&nbsp;1261, [[Каталог на составни делови на двојни и повеќекратни ѕвезди|CCDM]]&nbsp;J05320-0018C}} {{Starbox reference|Simbad=delta+Orionis|Simbad3=UCAC3+180-24383|sn3=δ Ori B|Simbad4=HD+36485|sn4=HD 36485}} {{Starbox end}} '''Минтака''',<ref name="Rumrill">{{Наведено списание|last=Rumrill|first=H. B.|date=јуни 1936|title=Star Name Pronunciation|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|location=San Francisco, California|volume=48|pages=139|bibcode=1936PASP...48..139R|doi=10.1086/124681|doi-access=free}}</ref> ознака '''Делта Орионис''' ('''δ Орионис''', скратено '''Делта Ори''', '''δ Ори''') и '''34 Орионис''' ('''34 Ори'''), ― повеќекратен [[ѕвезден систем]] на околу 1.200 [[Светлосна година|светлосни години]] од [[Сонце]]то во [[соѕвездие]]то [[Орион (соѕвездие)|Орион]]. Заедно со [[Алнитак]] (Зета Орионис) и [[Алнилам]] (Ипсилон Орионис), трите ѕвезди го образуваат Орионовиот Појас, познат по многу имиња меѓу древните култури. Ѕвездата се наоѓа многу блиску до [[Небесен екватор|небесниот екватор]]. Кога Орион е во близина на [[Небесен меридијан|меридијанот]], Минтака е најдесната од ѕвездите на Појасот кога се гледа од [[Северна полутопка|северната хемисфера]] свртена кон [[југ]]. == Номенклатура == Делта Орионис е [[Бајерово означување|Бајерова ознака]] на ѕвездата, 34 Орионис е нејзината [[Флемстидово означување|Флемстидова ознака]]. Самото име Минтака е изведено од [[Арапски јазик|арапскиот]] поим за „појас“: منطقة или мантака.<ref name="allen">{{Наведена книга|title=Star-names and their meanings|last=Allen, Richard Hinckley|publisher=[[Dover Publications]]|year=1963|isbn=1-931559-44-9|location=New York, NY|page=314|orig-year=1899}}</ref> Во 2016 година, [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] организирал Работна група за имиња на ѕвезди (РГИЅ)<ref name="WGSN">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/|title=IAU Working Group on Star Names (WGSN)|accessdate=30 август 2024|archive-date=2016-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610172014/https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/|url-status=dead}}</ref> за да ги каталогизира и стандардизира соодветните имиња за ѕвездите. Првиот билтен на РГИЅ од јули 2016 година<ref name="WGSN1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/WGSN_bulletin1.pdf|title=Bulletin of the IAU Working Group on Star Names, No. 1|accessdate=30 август 2024}}</ref> вклучувал табела со првите две групи на имиња одобрени од РГИЅ, во кои било вклучено името Минтака за оваа ѕвезда. Сега е внесено во Каталогот на имиња на ѕвезди на МАС.<ref name="IAU-CSN">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/IAU-CSN.txt|title=IAU Catalog of Star Names|accessdate=30 август 2024}}</ref> == Историја на набљудување == {{ПолБележник|image=Orion constellation map mk.svg|alt=|float=left|width=250|type=thumb|label=|position=right|mark=Red circle.svg|mark_width=12|mark_link=Mintaka|x=609|y=525|caption=Местоположба на δ Орионис (заокружен), како што е прикажано на конвенционална ѕвездена карта со север нагоре}} Минтака е најзападната од трите ѕвезди на Орионовиот Појас. Лесно е видлива со голо око, една од [[Список на најсјајни ѕвезди|најсветлите ѕвезди]] на небото и е позната уште од [[антиката]]. Мерењата на [[Радијална брзина|радијалната брзина]] направени од Анри-Александре Десландрес во 1900 година во Париската набљудувачница покажале дека Минтака има променлива радијална брзина и затоа е [[Двојна ѕвезда|спектроскопска двоѕвезда]].<ref name="Deslandres1900"/> Неговата прелиминарна проценка на [[Орбитален период|орбиталниот период]] од 1,92 дена било покажана како неточна во 1904 година кога Јоханес Франц Хартман користејќи фотографски плочи направени во Потсдамската набљудувачница покажало дека орбиталниот период е 5,7 дена.<ref name="Hartmann1904"/> Хартман, исто така, забележал дека линијата на калциум К на 393,4 нанометри во ѕвездениот спектар не учествувала во периодичните поместувања на линиите поради орбиталното движење на ѕвездата и теоретизирал дека има облак на видното поле до Минтака што содржи [[калциум]]. Ова било првото откривање на меѓуѕвездениот медиум.<ref name="Hartmann1904"/> == Систем == δ Орионис е [[Ѕвезден систем|систем со повеќе ѕвезди]]. Има ѕвезда [[Привидна ѕвездена величина|со светлинска величина]] 7 на околу 52 лачни секунди од примарната со втора светлинска величина и многу побледа ѕвезда помеѓу. Системот е означен како WDS&nbsp;05320-0018 во [[Вашингтонски каталог на двоѕвезди|Вашингтонскиот каталогот со двоѕвезди]], со придружник со 14-та светлинска величина наведена како компонента B и ѕвездата со седма величина како компонента C.<ref name="wds">{{Наведено списание|last=Mason|first=Brian D.|last2=Wycoff|first2=Gary L.|last3=Hartkopf|first3=William I.|last4=Douglass|first4=Geoffrey G.|last5=Worley|first5=Charles E.|year=2001|title=The 2001 US Naval Observatory Double Star CD-ROM. I. The Washington Double Star Catalog|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2001-12_122_6/page/3466|journal=The Astronomical Journal|volume=122|issue=6|pages=3466|bibcode=2001AJ....122.3466M|doi=10.1086/323920|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:DeltaOriLightCurve.png|лево|мини| [[Светлинска крива]] на зелената лента за Делта Орионис, нацртана од податоците објавени од Кох и Хривнак (1981).<ref name="Koch"/>]] Главниот составен дел е сама по себе троен систем: светол џин од [[Ѕвездена класификација|класа О9,5]] и ѕвезда од главната низа од [[Ѕвездена класификација|класа Б]] орбитираат на секои 5,73 дена и покажуваат плитки затемнувања кога ѕвездата се затемнува за околу 0,2 од светлинската величина,<ref name="gcvs">{{Наведено списание|last=Samus|first=N. N.|last2=Durlevich|first2=O. V.|displayauthors=etal|year=2009|title=VizieR Online Data Catalog: General Catalogue of Variable Stars (Samus+ 2007–2013)|journal=VizieR On-line Data Catalog: B/gcvs|bibcode=2009yCat....102025S}}</ref> и B -класата подџин е решен на 0,26" оддалеченост.<ref name="tokovinin1997">{{Наведено списание|last=Tokovinin|first=A. A.|year=1997|title=MSC - a catalogue of physical multiple stars|journal=Astronomy and Astrophysics Supplement Series|volume=124|pages=75–84|bibcode=1997A&AS..124...75T|doi=10.1051/aas:1997181|doi-access=free}}</ref> При примарното затемнување, привидната величина (на целиот систем) паѓа од 2,23 на 2,35, додека паѓа само на 2,29 при второто затемнување.<ref name="zasche">{{Наведено списание|last=Zasche|first=P.|last2=Wolf|first2=M.|last3=Hartkopf|first3=W. I.|last4=Svoboda|first4=P.|last5=Uhlař|first5=R.|last6=Liakos|first6=A.|last7=Gazeas|first7=K.|year=2009|title=A Catalog of Visual Double and Multiple Stars with Eclipsing Components|journal=Astronomical Journal|volume=138|issue=2|pages=664|arxiv=0907.5172|bibcode=2009AJ....138..664Z|doi=10.1088/0004-6256/138/2/664}}</ref> Надворешната ѕвезда на тројниот систем кружи околу внатрешниот пар еднаш на секои 53,839 денови (147.40 години) . Орбитата е прилично ексцентрична, со одвојување што варира помеѓу 8,244 сончеви полупречници (38.34 [[ае]]) и 31,832 сончеви полупречници (148.03 ае).<ref name=oplistilova2023/> Седмиот придружник со величина, HD 36485, е хемиски чудна ѕвезда од главната низа од Б-тип и самата спектроскопска двоѕвездност со слаб придружник од видот А во 30-дневна орбита. Има необичен спектар со H-алфа [[Спектрална линија|емисија]] и невообичаено силни [[Спектрална линија|линии на примање]] на [[хелиум]]. Има силно [[магнетно поле]] и многу бавна [[Вртење околу неподвижна оска|вртежна]] брзина што создава хемиска стратификација во нејзината [[атмосфера]], што доведува до невообичаено изобилство што се гледа во спектарот.<ref name="leone2010">{{Наведено списание|last=Leone|first=F.|last2=Bohlender|first2=D. A.|last3=Bolton|first3=C. T.|last4=Buemi|first4=C.|last5=Catanzaro|first5=G.|last6=Hill|first6=G. M.|last7=Stift|first7=M. J.|year=2010|title=The magnetic field and circumstellar environment of the helium-strong star HD36485 = δ Ori C|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=401|issue=4|pages=2739|bibcode=2010MNRAS.401.2739L|doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15858.x|doi-access=free}}</ref> Сметано е дека придружничката со величина од 14 е на исто растојание и е нешто поладна и помалку светла ѕвезда од Сонцето.<ref name=dr2b/> Минтака е опкружен со јато слаби ѕвезди, веројатно дел од јатото што го опкружува σ Ори.<ref name="CaballeroSolano2008">{{Наведено списание|last=Caballero|first=J. A.|last2=Solano|first2=E.|year=2008|title=Young stars and brown dwarfs surrounding Alnilam (ɛ Orionis) and Mintaka (δ Orionis)|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=485|issue=3|pages=931|arxiv=0804.2184|bibcode=2008A&A...485..931C|doi=10.1051/0004-6361:200809595}}</ref> == Растојание == Растојанието добиено од сателитската паралакса [[Хипаркос]] е {{Вред|212|30}},<ref name="van Leeuwen2007"/> додека спектроскопските растојанија, споредбите со слични ѕвезди и членството во јатото наведуваат вредност повеќе од двојно поголема.<ref name="CorcoranNichols2015">{{Наведено списание|last=Corcoran|first=M. F.|last2=Nichols|first2=J. S.|last3=Pablo|first3=H.|last4=Shenar|first4=T.|last5=Pollock|first5=A. M. T.|last6=Waldron|first6=W. L.|last7=Moffat|first7=A. F. J.|last8=Richardson|first8=N. D.|last9=Russell|first9=C. M. P.|year=2015|title=A Coordinated X-Ray and Optical Campaign of the Nearest Massive Eclipsing Binary, δ Orionis Aa. I. Overview of the X-Ray Spectrum|journal=Astrophysical Journal|volume=809|issue=2|pages=132|arxiv=1507.05101|bibcode=2015ApJ...809..132C|doi=10.1088/0004-637X/809/2/132}}</ref> Овој вид непомирливо несовпаѓање не е единствен за Минтака и причините за тоа допрва треба да бидат разјаснети.<ref name=shenar2015/> Во третото објавување податоци на Гаја, компонентата C е наведена со паралакса од {{Вред|3.4531|0.0371}},<ref name=dr3c/> во согласност со растојанијата добиени со други методи, но не се согласуваат со вредноста добиена од Хипаркос за примарната.<ref name="van Leeuwen2007"/> Паралаксата Гаја DR3 за компонентата Б е {{Вред|3.5002|0.0119|u="}}, што силно наведува дека е значително поблиску од другите членови на системот и е само случајно усогласување.<ref name="dr3b">{{cite Gaia DR3|3220756809465268352}}</ref> На тоа растојание најверојатно е [[Портокалово џуџе|ѕвезда од главната низа од вид К]].<ref name=oplistilova2023/> == Етимологија и културно значење == Минтака била гледана од [[Астрологија|астролозите]] како предзнак за добра среќа.<ref name="allen"/> === Орионов Појас === {{Главна|Орионов Појас}} [[Податотека:Dunhuang_Star_Atlas_-_Orion.jpg|лево|мини| Ѕвезден атлас Дунхуанг – Орион.]] Трите ѕвезди на појасот биле збирно познати со многу имиња во многу култури. Арапските поими се Ал Ниџад „Појас“, Ал Насак „Линија“, Ал Алкат „Златни зрна или јаткасти плодови“ и, на современиот арапски, Ал Мизан ал Хак „зрак на точна скала“. Во [[Кинеска митологија|кинеската митологија]], тие биле познати и како Зрак за мерење.{{Се бара извор|date=август 2024}} На кинески ,{{Јаз|zh|參宿}}</link>({{Јаз|zh-Latn|Shēn Sù}}), што значи Три Ѕвезди ([[астеризам]]), се однесува на астеризам кој се состои од Минтака, [[Алнилам]] и [[Алнитак]] (Орионовиот Појас), со подоцна додадени [[Бетелгез]], [[Белатрикс]], Саиф и [[Ригел]].<ref>{{In lang|zh}} ''中國星座神話'', written by 陳久金.</ref> Следствено, кинеското име за Минтака е{{Јаз|zh|參宿三}}</link>( {{Јаз|zh-Latn|Shēn Sù sān}}, во превод: третата ѕвезда од трите ѕвезди).<ref>{{In lang|zh}} [http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0605/ap060525.html AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 5 月 25 日] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110716122642/http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0605/ap060525.html |date=2011-07-16 }}</ref> Таа е една од западните дворци на Белиот Тигар. == Имињаци == УСС Минтака (АК-94) бил товарен брод од класата Кратер на [[Воена морнарица на САД|Морнарицата на Соединетите Држави,]] именуван по ѕвездата. == Наводи == {{Наводи|30em|refs=<ref name="van Leeuwen2007">{{cite journal | title=Validation of the new Hipparcos reduction | last1=van Leeuwen | first1=F. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 | pages=653–664 | year=2007 | arxiv=0708.1752 | bibcode=2007A&A...474..653V | doi=10.1051/0004-6361:20078357 | s2cid=18759600 }} [http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I/311/hip2&recno=25863 Vizier catalog entry ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200930195123/http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I%2F311%2Fhip2&recno=25863 |date=2020-09-30 }}</ref> <ref name="Deslandres1900">{{cite journal | title=Variable velocity in line of sight of delta Orionis. (Notes) | last1=Deslandres | first1=H. | journal=The Observatory | volume=23 | pages=148 | year=1900 | bibcode=1900Obs....23..148D }}</ref> <ref name="Hartmann1904">{{cite journal | title=Investigations on the spectrum and orbit of delta Orionis | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1904-05_19_4/page/268 | last1=Hartmann | first1=J. | journal=Astrophysical Journal | volume=19 | pages=268–286 | year=1904 | bibcode=1904ApJ....19..268H | doi=10.1086/141112 }}</ref> <ref name="Koch">{{cite journal |last1=Koch |first1=R. H. |last2=Hrivnak |first2=B. J. |title=A photometric study of the close binary delta Orionis A |journal=Astrophysical Journal |date=August 1981 |volume=248 |pages=249–255 |doi=10.1086/159148 |url=https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1981ApJ...248..249K |access-date=30 август 2024}}</ref>}} == Надворешни врски == * {{APOD|date=10 February 2009|title=Слика со Минтака}} * [http://www.constellationsofwords.com/stars/Mintaka.html Страница за Минтака на constellationsofwords.com] * [https://web.archive.org/web/20130102053617/http://www.astrostudio.org/xhip.php?hip=25930 Страница за Минтака на Astrostudio] * [http://aladin.u-strasbg.fr/AladinLite/?target=*%20del%20Ori&fov=0.46&survey=P%2F2MASS%2Fcolor Минтака со видливост HD 36485, во 12 часот пладне и ѕвездата Ц во 4 часот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161008175155/http://aladin.u-strasbg.fr/AladinLite/?target=*%20del%20Ori&fov=0.46&survey=P%2F2MASS%2Fcolor |date=2016-10-08 }} {{Ѕвезди во Орион}}{{Портал-кутија|Астрономија|Ѕвезди}} [[Категорија:HIP-објекти]] [[Категорија:Тела од Бонскиот преглед]] [[Категорија:Троен систем]] [[Категорија:HD-објекти]] [[Категорија:HR-објекти]] [[Категорија:Флемстидови објекти]] [[Категорија:Орион (соѕвездие)]] [[Категорија:Ѕвезди од главната низа од типот B]] [[Категорија:Затемнувачки двојни ѕвезди]] [[Категорија:Спектроскопски двојни ѕвезди]] [[Категорија:Бајерови објекти]] [[Категорија:Светли џинови од видот О]] qsyrhue4zo9yshqi1vvqhiqtlwn7lyv 0 1372245 5630037 5517181 2026-09-19T15:42:03Z Carshalton 30527 5630037 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Матео Руџери | image = [[Податотека:Next Generation Trophy 2017 Dritter Tag 01.jpg|220px]] | fullname = Матео Руџери<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FU17WC/2019/pdf/FU17WC_2019_Squadlists.pdf |title=FIFA U-17 World Cup Brazil 2019: List of Players: Italy |publisher=FIFA |page=12 |date=31 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227222540/https://www.fifadata.com/documents/FU17WC/2019/pdf/FU17WC_2019_Squadlists.pdf |archivedate=27 December 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|7|11}} | cityofbirth = [[Сан Џовани Бјанко]] | countryofbirth = [[Италија]] | height = {{height|m=1.87}} | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 13 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Atalanta}} | years1 = 2020-2025 |caps1 = 85 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Atalanta}} | years2 = 2021-2022 |caps2 = 14 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{Fb team Salernitana}} | years3 = 2025- |caps3 = 26 |goals3 = 0 |clubs3 = {{Fb team Atletico Madrid}} | years4 = 2026- |caps4 = 3 |goals4 = 0 |clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2018-2019 | nationalcaps1 = 14 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|Италија 17]] | nationalyears2 = 2019-2020 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 години|Италија 18]] | nationalyears3 = 2020 | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|Италија 19]] | nationalyears4 = 2021-2022 | nationalcaps4 = 3 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија 20]] | nationalyears5 = 2022- | nationalcaps5 = 12 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] }} '''Матео Руџери''' (роден на [[11 јули]] [[2002]] година, во [[Сан Џовани Бјанко]]) — [[Италија|италијански]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]]. ==Технички карактеристики== [[Одбрана (фудбал)|Лев бек]] кој има одлични технички и физички вештини, како и моќен удар.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2020/11/08/atalanta-inter-gasperini-intervista|title=Gasperini: 'Attese alte, non siamo in difficoltà'|access-date=11 декември 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2020/11/08/matteo-ruggeri-chi-e|title=Chi è Matteo Ruggeri, il bimbo che calciava troppo forte|access-date=11 декември 2020}}</ref> Покрај тоа, исто така, е многу добар при нафрлувањата во шеснаесетникот.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/ruggeri-il-crossatore-seriale-cresciuto-con-il-mito-di-maldini-e-kolarov-il-mio-ruolo-non-lo-cambierei-con-nessun-altro/|title=Ruggeri, il crossatore seriale: "Cresciuto con il mito di Maldini e Kolarov. Il mio ruolo? Non lo cambierei con nessun altro"|date=24 март 2024|access-date=25 март 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.numero-diez.com/ruggeri-gasperini-kolarov-alonso-joe-barone|title=Ruggeri: “Una fortuna allenarsi con Gasp: ti sprona a non accontentarti mai”|author=Giuseppe Pio Di Cianno|date=24 март 2024|access-date=13 април 2024|archive-date=2025-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214015154/https://www.numero-diez.com/ruggeri-gasperini-kolarov-alonso-joe-barone|url-status=dead}}</ref> Тој изјавил дека е инспириран од [[Александар Коларов]], [[Маркос Алонсо Мендоса|Маркос Алонсо]] и [[Паоло Малдини]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /> ==Клупска кариера== ===Почетоците со Аталанта=== Израснат во младинскиот сектор на {{Fb team (N) Atalanta}} (во кој се приклучил на 9 години)<ref name=":0" /> во сезоната [[ФК Аталанта сезона 2020-2021|2020-2021]], тој бил приклучен во првиот тим. Своето професионално деби го имал на 3 октомври 2020 година, на 18-годишна возраст, заменувајќи го [[Јохан Мохика]] во последните минути од натпреварот од групната фаза на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], против {{Fb team (N) Liverpool}} на домашен терен загубен со 5-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.atalanta.it/news/esordio-in-prima-squadra-per-matteo-ruggeri/|title=Esordio in prima squadra per Matteo Ruggeri|access-date=11 декември 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atalanta.it/news/ucl-atalanta-liverpool-0-5/|title=UCL Atalanta-Liverpool 0-5|access-date=11 декември 2020}}</ref> Пет дена подоцна, тој го имал своето деби и во [[Серија А]], започнувајќи како стартер во натпреварот што завршил 1-1 против {{Fb team (N) Inter}} на [[Стадион Атлети Аѕури д'Италија|Џевис]].<ref>{{Cite web|url=https://www.atalanta.it/news/matteo-ruggeri-prima-presenza-in-serie-a/|title=Matteo Ruggeri, prima presenza in Serie A|access-date=11 декември 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atalanta.it/news/atalanta-inter-1-1/|title=Atalanta-Inter 1-1|access-date=11 декември 2020}}</ref> Сезоната ја завршил со вкупно 8 настапи. ===Позајмицата во Салернитана=== На 26 јули 2021 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Salernitana}}, новопромовираната екипа во Серија А.<ref>{{Cite web|url=https://www.atalanta.it/news/matteo-ruggeri-alla-salernitana/|title=Matteo Ruggeri alla Salernitana|access-date=27 luglio 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ussalernitana1919.it/matteo-ruggeri-e-un-giocatore-della-salernitana/|title=Matteo Ruggeri è un giocatore della Salernitana|access-date=27 јули 2021}}</ref> Тој ги започнал првите два првенствени натпревари за тимот од регионот [[Кампанија]], а потоа во натпреварот од третото коло на домашен терен против {{Fb team (N) Torino}}, претрпел повреда на флексорот на мускулот поради која морал да отсуствува долго време.<ref>{{Cite web|url=https://sosfanta.calciomercato.com/salernitana-ruggeri-ko-infortunio-al-flessore-si-teme-un-lungo-stop/|title=Salernitana, Ruggeri ko: infortunio al flessore, si teme un lungo stop|language=it|access-date=20 јули 2022}}</ref> Откако останал надвор од терените поради други физички проблеми во текот на сезоната, тој се вратил тек кон крајот, придонесувајќи за опстанокот на клубот, со 14 настапи во [[Серија А 2021-2022|првенството]]. ===Враќање во Аталанта=== Откако се вратил во Аталанта во летото 2022 година, тој првично бил малку користен од тренерот [[Џан Пјеро Гасперини]], кој го ставил во почетниот состав за првпат на 9 ноември во поразот со 2-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Lecce}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.atalanta.it/news/lecce-atalanta-2-1/|title=Lecce-Atalanta 2-1|access-date=6 октомври 2023}}</ref> Тој започнал да игра поконзистентно од јануари 2023 година, иако повредата на левото колено го натерала предвреме да ја заврши сезоната.<ref>{{Cite web|url=https://www.calcioatalanta.it/2023/04/12/ruggeri-linfortunio-non-e-lieve-il-difensore-costretto-ai-box/|title=Ruggeri, l'infortunio non è lieve. Il difensore costretto ai box|author=Norman Setti|date=12 aprile 2023|access-date=6 октомври 2023}}</ref> Сезоната [[ФК Аталанта сезона 2023-2024|2023-2024]], Руџери ја започнал како стартер. На 21 септември, го имал своето деби во [[УЕФА Лига Европа]], во натпреварот од групната фаза против [[Полска|полскиот]] клуб [[ФК Ракув Ченстохова|Ракув Ченстохова]], во кој забележал асистенција за голот на [[Едерсон (фудбалер 1999)|Едерсон]].<ref>{{Cite web|url=https://www.atalanta.it/partite/atalanta-bergamasca-calcio-ks-rakow-czestochowa-2023-7yd0sbfazu69pzehox8ocs8ic-it/|title=2-0 AL RAKÓW NELLA GARA D’ESORDIO|access-date=6 октомври 2023|archive-date=2024-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421204308/https://www.atalanta.it/partite/atalanta-bergamasca-calcio-ks-rakow-czestochowa-2023-7yd0sbfazu69pzehox8ocs8ic-it/|url-status=dead}}</ref> На 5 октомври, тој го постигнал својот прв гол во професионалната кариера, во победата од 2-1 над {{Fb team (N) Sporting Lisboa}} во истото натпреварување.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/2023/10/05/europa-league-sporting-atalanta-1-2-_5b1c6ba8-1fc9-4665-a51c-71e2d00810d1.html|title=Europa League: Scalvini-Ruggeri, Atalanta vince 2-1 a Lisbona|date=5 октомври 2023|access-date=6 октомври 2023}}</ref> На 9 мај 2024 година, тој постигнал уште еден гол, овојпат во реваншот од полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2023-2024|Лига Европа]], на домашен терен, против [[Франција|францускиот]] великан [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]], постигнувајќи го голот за резултат од 2-0, пред подоцна да бидат поставени конечните 3-0 кој ја испратиле Аталанта во финалето за првпат во историјата на клубот од [[Бергамо]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/09-05-2024/atalanta-marsiglia-2-0-gol-di-lookman-ruggeri-e-toure.shtml|title=Atalanta in paradiso: 3-0 al Marsiglia e prima finale europea della sua storia|website=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=12 мај 2024}}</ref> Руџери го започнал како стартер и [[Финале на УЕФА Лига Европа во 2024 година|финалето]], во кое Аталанта забележала убедлива победа од 3-0 против {{Fb team (N) Bayer Leverkusen}}, со што го освоила првиот европски трофеј во својата историја.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/22-05-2024/l-atalanta-vince-l-europa-league-lookman-segna-tre-gol-a-bayer.shtml|title=Lookman e Gasp portano l'Atalanta nella storia: Bayer travolto, l'Europa League è sua|autore=Matteo Brega|website=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=22 мај 2024|access-date=23 мај 2024}}</ref><ref name=":12">{{cite news|author=Carlos Passerini|author2=Maria Strada|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/europa-league/diretta-live/24_maggio_22/atalanta-bayer-leverkusen-diretta-live.shtml|title=Atalanta-Bayer Leverkusen: 3-0, Tripletta di Lookman! Il risultato della finale di Europa League|publisher=[[Corriere della Sera]]|date=22 мај 2023|access-date=23 мај 2023}}</ref> ==Репрезентативна кариера== На 26 септември 2022 година, тој го имал своето деби во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]], предводена од [[Паоло Николато]], играјќи како стартер на пријателскиот натпревар одигран против [[Фудбалска репрезентација на Јапонија под 20 години|Јапонија]]. ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 10 јуни 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | [[ФК Аталанта сезона 2020-2021|2020-2021]] ||{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Atalanta}} || [[Серија А 2020-2021|А]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2020-2021|ЛШ]] || 2 || 0 || - || - || - || 8 || 0 |- | [[УС Салернитана 1919 сезона 2021-2022|2021-2022]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Salernitana}} || [[Серија А 2021-2022|A]] || 14 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 15 || 0 |- | [[ФК Аталанта сезона 2022-2023|2022-2023]] || rowspan=3|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Atalanta}} || [[Серија А 2022-2023|A]] || 15 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 15 || 0 |- | [[ФК Аталанта сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 34 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]] || 10 || 2 || - || - || - || 48 || 2 |- | [[ФК Аталанта сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Серија А 2024-2025|А]] || 24 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Суперкуп на УЕФА 2024|СУ]] || 1+1 || 0 || 32 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Аталанта || 79 || 0 || || 4 || 0 || || 18 || 2 || || 2 || 0 || 103 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 93 || 0 || || 5 || 0 || || 18 || 2 || || 2 || 0 || 118 || 2 |} ==Титули== ===Клупски=== ====Аталанта==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Кампионато Примавера]]''' : 1 : 2019-2020 *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2023-2024 ===Поединечни=== *Тим на сезоната на [[УЕФА Лига Европа]] : 2023-2024 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} {{Ризница-врска|Matteo Ruggeri}} *[https://int.soccerway.com/players/matteo-ruggeri/579195/ Матео Руџери на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/matteo-ruggeri/profil/spieler/616631 Матео Руџери на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/297229/matteo-ruggeri Матео Руџери на espn] *[https://www.whoscored.com/players/402046/show/matteo-ruggeri Матео Руџери на whoscored] {{Состав на ФК Атлетико Мадрид}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал под 21 година 2025}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Руџери, Матео}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аталанта]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салернитана]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] rzjdcg5678fe35miu5yj2hwsmrx6vq4 0 1372622 5630204 5612736 2026-09-20T11:10:33Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630204 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Énée_et_Didon,_Guérin.jpg|десно|мини| Тројанскиот херој [[Енеја|Енеј]] ѝ раскажува на Дидона за [[Тројанска војна|Тројанската војна]] (Герен, 1815 г.). Во ''„Енеида“'', Дидона се вљубува во Енеј и останува со скршено срце кога тој си заминува.]] '''Дидона''' ({{langx|grc|Διδώ}}), исто така позната како '''Елиса''' ({{Јаз|grc|Ἔλισσα}}),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.phoenician.org/elissa_dido_legend.htm|title=Elissa – Dido Legend of Carthage|work=www.phoenician.org|accessdate=2017-04-14}}</ref> била легендарната основачка и прва кралица на [[Феникија|феникискиот]] град-држава Картагина (лоцирана во [[Тунис]]), во 814 година п.н.е. Според повеќето записи, таа била кралица на феникискиот град-држава [[Тир]] (кој се наоѓал во [[Либан]]), која избегала од тиранијата за да го основа својот град во северозападна Африка. Позната само преку [[Стара Грција|старогрчки]] и [[Стар Рим|римски]] извори, од кои сите биле напишани долго по основањето на Картагина, нејзината историчност останува неизвесна. Најстарите споменувања за Дидона му се припишуваат на Тимеј, кој живеел во Таормина во [[Сицилија]], а починал околу 260 година п.н.е., што е околу пет века по датумот наведен за основањето на Картагина. Тимеј ги раскажал легендите околу основањето на Картагина од страна на Дидона во неговата „Сицилијанска ''историја“''. Според неговото сведоштво, Дидона ја основала Картагина во 814 година п.н.е., приближно во исто време со основањето на Рим, и алудирал на растечкиот конфликт помеѓу двата града во неговото време.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Haegemans|first=Karen|date=2000|title=Elissa, the First Queen of Carthage, Through Timaeus' Eyes|url=https://www.jstor.org/stable/44079812|journal=Ancient Society|volume=30|pages=277–291|doi=10.2143/AS.30.0.565564|issn=0066-1619|jstor=44079812|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Odgers|first=Merle M.|date=1925|title=Some Appearances of the Dido Story|url=https://www.jstor.org/stable/4388672|journal=The Classical Weekly|volume=18|issue=19|pages=145–148|doi=10.2307/4388672|issn=1940-641X|jstor=4388672|url-access=subscription}}</ref> Деталите за ликот, животот и улогата на Дидона во основањето на Картагина се најпознати од епската поема на [[Вергилиј]], ''„Енеида“'', напишана околу 31 година п.н.е. и објавена по смртта на Вергилиј, околу 19 година п.н.е., која ја раскажува легендарната приказна за [[Тројанска војна|тројанскиот]] херој [[Енеја|Енеј]]. Дидона била опишана како паметна и претприемчива жена која избегала од својот безмилосен и автократски брат, Пигмалион, откако открила дека тој е одговорен за смртта на нејзиниот сопруг. Како мудра водачка, таа ја основала Картагина и ѝ помогнала да напредува. Дидона е трајна фигура во западната култура и уметност од раната [[ренесанса]] до 21 век. На почетокот на 20 век, таа станала национален симбол на Тунис, а туниските жени можат поетски да се опишат како „Ќерки на Дидона“. == Име == [[Податотека:Dosso_Dossi_041.jpg|мини|Дидона, слика од Досо Доси.]] Многу од имињата во легендата за Дидона се од [[Пунски јазик|пунско]] потекло, што укажува дека првите грчки автори кои ја споменувале оваа приказна се повикувале на феникиски записи. Една претпоставка е дека ''Дидо'' е епитет од истиот семитски корен како ''[[Давид]]'', што значи „Возљубен“.<ref>Barton, ''Semitic and Hamitic Origins'' (1934) at 305.</ref> Други наведуваат дека Дидо значи „скитник“.<ref name="auto">{{Harvnb|Noël|2014}}</ref><ref>[[María Eugenia Aubet]], ''Tiro and the Phoenician colonies of the West'', 2nd edition, Bellaterra, 1994, p. 217</ref> Според Мари-Пјер Ноел, „Елишат/Елиша“ е име кое постојано се споменува на [[Пунски јазик|пунските]] завети. Составен е од * пунскиот рефлекс на [[wiktionary:Reconstruction:Proto-Semitic/ʾil-|*ʾil-]] „бог“, што може да го означува далечниот феникиски бог-творец Ел, или може да биде име за Бог во јудаизмот, и * „‐иса“, што може да биде или „ [[wiktionary:Reconstruction:Proto-Semitic/ʾiš-|ʾiš]] “ ([[wiktionary:𐤀𐤎|𐤀𐤎]]), што значи „оган“, или друг збор за „жена“.<ref name="auto"/> Во други дела се наведува дека тоа е женска форма на Ел.<ref>Smith, ''Carthage and the Carthaginians'' (1878, 1902) at 13.</ref> На грчки се појавува како ''Theiossô'', што во превод значи Élissa: ''el'' станува ''theos''.<ref name="auto">{{Harvnb|Noël|2014}}</ref> == Рани извори == [[Податотека:Meister_des_Vergilius_Vaticanus_001.jpg|десно|мини|250x250пкс| Енеида, Книга IV, Смртта на Дидона. Од Вергилиј Ватикан (Ватиканска библиотека, Код. Ват. лат. 3225)]] Личноста на Дидона може да се проследи до споменувањата на римските историчари за изгубените списи на Тимеј од Тавромениум во Сицилија (околу.&nbsp;356–260 п.н.е.). Единствениот зачуван целосен запис пред Виргилиевиот третман е оној на Виргилиевиот современик Гнеј Помпеј Трог во неговите ''Филипски истории,'' како што биле прикажани во дигест или епитом направен од Јунијан Јустин во 3 век од н.е. == Историчност и датирање == [[Податотека:Affresco_romano_-_Enea_e_di.jpg|мини| Дидона и [[Енеја|Енеј]], од римска фреска, Помпејански трет стил (10 п.н.е. – 45 н.е.), [[Помпеја]], Италија.]] Доказите за историчноста на Дидона (што е прашање независно од тоа дали таа некогаш го запознала Енеј) се поврзани со доказите за историчноста на други членови од нејзиното семејство, како што е нејзиниот брат Пигмалион и нивниот дедо Балазерос. И двата крала се споменати, како и Дидона, во списокот на тирски кралеви составен од Менандер од Ефес, каков што бил зачуван во ''„Против Апион“'' од [[Јосиф Флавиј|Јосиф]], i.18. Јосиф го завршува својот цитат од Менандер со реченицата „Сега, во седмата година од неговото [Пигмалионово] владеење, неговата сестра избегала од него и го изградила градот Картагина во Либија“. Каменот Нора пронајден во Сардинија, според Френк Мур Крос го споменува pmy[y]tn или p'mytn, што во грчката традиција е преведено како Пигмалион, како крал на генералот кој го користел каменот за да ја забележи својата победа над локалното население.<ref>{{Наведено списание|last=Cross|first=Frank Moore|date=1972|title=An Interpretation of the Nora Stone|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-american-schools-of-oriental-research_1972-12_208/page/13|journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research|volume=208|issue=208|pages=13–19|doi=10.2307/1356374|jstor=1356374}}</ref> Според палеографските податоци, каменот се датира во 9 век п.н.е. Ако толкувањето на Крос е точно, ова претставува натписен доказ што го поткрепува постоењето на кралот на Тир од 9 век п.н.е. по име Пигмалион. Неколку научници го идентификувале Баали-маанцер, кралот на Тир кој му оддал данок на Шалманесар III во 841 година п.н.е., со {{Писмо|Phnx|𐤁𐤏𐤋𐤏𐤑𐤅𐤓}}''-азор'' (феникиска форма на името) или ''Баал-Есер/Балазерос'' (старогрчка форма на името), дедото на Дидона.<ref>{{Наведено списание|last=Liver|first=J.|date=1953|title=The Chronology of Tyre at the Beginning of the First Millennium B.C.|url=https://archive.org/details/sim_israel-exploration-journal_1953_3_2/page/113|journal=Israel Exploration Journal|volume=3|issue=2|pages=113–120|jstor=27924517}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Peñuela|first=Joaquín M.|year=1953|title=La Inscripción Asiria IM 55644 y la Cronología de los Reyes de Tiro|trans-title=The Assyrian Inscription IM 55644 and the Chronology of the Kings of Tire|journal=Sefarad|language=es|volume=13|issue=2|pages=217–237|id={{ProQuest|1300698169}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref><ref name="Cross, Nora Stone, 17, n. 11">{{Harvnb|Cross|1972}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Studies in the Chronology of the Divided Monarchy of Israel|url=https://archive.org/details/studiesinchronol0000barn|last=Barnes|first=William Hamilton|year=1991|isbn=978-1-55540-527-4|pages=[https://archive.org/details/studiesinchronol0000barn/page/29 29]–55|chapter=The Tyrian King List: An External Synchronism from Phoenicia|doi=10.1163/9789004369573_003}}</ref> Ова му дава веродостојност на извештајот на Јосиф/Менандер кој ги именува кралевите на Тир од Авивал и Хирам I па сè до времето на Пигмалион и Дидона. [[Податотека:Guercino_Morte_di_Didone.jpg|десно|мини|250x250пкс| ''Смртта на Дидона'', од [[Гверчино]], 1631 година.]] Според Ј.М. Пењуела, разликата во двата датуми за основањето на Картагина имаат објаснување ако разбереме дека Дидона избегала од Тир во 825 година п.н.е., но поминале единаесет години пред првобитните жители да ѝ дадат дозвола да изгради град на копното, години обележани со конфликт при кој Тирците прво изградиле мал град на остров во пристаништето.<ref>{{Наведено списание|last=Peñuela|first=Joaquín M.|date=1954|title=La inscripción asiria Im 55644 y la cronología de los reyes de Tiro. Conclusión|url=https://archive.org/details/sefarad_1954_14_1/page/485|trans-title=The Assyrian inscription Im 55644 and the chronology of the kings of Tyre. Conclusion|journal=Sefarad|language=es|volume=14|issue=1|pages=3–42|id={{ProQuest|1300698990}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> Дополнителни информации за активностите на Дидона по напуштањето на Тир се наоѓаат во статијата за Пигмалион, заедно со резиме на подоцнежните научници кои ја прифатиле тезата на Пењуела. Некои хронолошките размислувања служат за да се побие идејата дека таа можеби имала каква било врска со [[Енеја|Енеј]]. Енеј се борел во [[Тројанска војна|Тројанската војна]], која конвенционално се датира од 14-ти до 12-ти век п.н.е., што е премногу рано за Енеј да бил жив во времето на Дидона. Дури и на датумот во 864 година п.н.е. што историскиот ревизионист Дејвид Рол го смета за крај на Тројанската војна,<ref>David Rohl, ''The Lords of Avaris'' (London: Century, 2007) 474.</ref> Енеј би имал околу 77 години кога Дидона избегала од Тир во 825 п.н.е. и 88 кога таа почнала да ја гради Картагина во 814 година (по реконструкцијата на Пењуела), што тешко е во согласност со романтичните интриги меѓу Дидона и Енеј што ги замислил [[Вергилиј]] во ''„Енеида“''. Според Велеј Патеркул, [[Кадис]] и Утика (чие име приближно значи „Стар град“ наспроти Картагина што значи „Нов град“) биле основани повеќе од 80 години по Тројанската војна<ref>{{Наведување|last=[[Velleius Paterculus]]|title=[[wikisource:Compendium of the History of Rome/Book I#II|History of Rome I,II]]}}</ref> и пред Картагина, за која тој тврдел дека била основана 65 години пред Рим (753 + 65 = 818 п.н.е.).<ref>{{Наведување|last=[[Velleius Paterculus]]|title=[[wikisource:Compendium of the History of Rome/Book I#VI|History of Rome I,VI]]}}</ref> == Вергилиевата „''Енеида“'' == [[Податотека:Dido_throne_MAN_Napoli_Inv8898.jpg|мини| Дидона седи на престол, придружувана од слугинка, гледајќи ја персонификацијата на Африка облечена во слонова кожа. Бродот на Енеј се појавува во позадина. Фреска во [[Помпеја]].]] Референците на Вергилиј во „''Енеида“'' генерално се совпаѓаат со она што го запишал Јустиновиот запис за Трог. Вергилиј го именувал Бел како татко на Дидона, при што овој Бел понекогаш бил нарекуван Бел II од подоцнежните коментатори за да се разликува од Бел, син на [[Посејдон]] и Либија, во пораната [[старогрчка митологија]]. Класичарот Т.Т. Дјук сугерирал дека ова било [[хипокористик]]он на историскиот татко на Пигмалион и Дидона, Матан I, познат и како {{Трансл|phn|MTN-BʿL}} ({{Трансл|he|Matan-Baʿal}}, „Дар Господов“).<ref name="Duke 1969 pp. 135">{{Наведено списание|last=Duke|first=T. T.|year=1969|title=Review: The World of the Phoenicians|url=http://www.jstor.org/stable/3296263|journal=The Classical Journal|publisher=The Classical Association of the Middle West and South|volume=65|issue=3|page=135|issn=0009-8353|jstor=3296263|access-date=25 May 2022}}</ref> Вергилиј постојано ја користи формата ''Дидо'' во номинатив, но користи имиња изведени од ''Елиса'' за другите падежи. == Подоцнежна римска традиција == === Овидиј === Писмото 7 од [[Овидиј|Овидиевите]] „ ''Хероиди“'' е фиктивно писмо од Дидона до Енеј напишано непосредно пред таа да се искачи на кладата. Ситуацијата е иста како во ''„Енеида“'' од Вергилиј. Во ''„Фасти“'' (3.545f) Овидиј воведува еден вид продолжение во кое се вклучени Енеј и сестрата на Дидона, Ана Перена. === Силиј Италик === [[Податотека:Dido_Cochet_Louvre_ENT2000.10.jpg|лево|мини|444x444пкс| ''Дидона'', припишана на Кристоф Коше, порано во Марли ([[Лувр]])]] Ликот на Дидона влијаел на заплетот на поемата ''„Пуника“'' од Силиј Италик, прераскажување на настаните од [[Втора пунска војна|Втората пунска војна]] што црпела од митолошките корени на конфликтот. Во Книга 1, Силиј раскажува за основањето на Картагина од страна на Дидона, припишувајќи го непријателството на градот кон Рим на освојувачките аспирации на нејзината божица-заштитничка Јунона. Во храмот на местото на самоубиството на Дидона, младиот [[Ханибал Барка|Ханибал]] дознава за оваа историја од својот татко Хамилкар. Потоа Ханибал ја дава својата позната заклетва дека ќе му се спротивстави на Рим во војна пред „Елиса [Дидона], во твојата сенка“. Во оваа книга, Силиј, исто така, го следи потеклото на семејството Баркид до помладиот брат на Дидона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/ItalicusPunicaBKI.php|title=Italicus, Silius (c. 28–c. 103) - Punica (The Second Carthaginian War): Book I|work=www.poetryintranslation.com|accessdate=2025-04-14}}</ref> === Друго === ''Августанската историја'' („Tyranni Triginta“ 27, 30) тврди дека Зенобија, кралицата на Палмира кон крајот на третиот век, потекнувала од [[Клеопатра]], Дидона и [[Семирамида]]. == Продолжување на традицијата == [[Податотека:10_TND_-_2005_-_obverse.jpg|мини|Туниска банкнота од динар издадена во 2005 година, со портрет на Елиса]] Во „''[[Божествена комедија|Божествената комедија]]''“, Данте ја става сенката на Дидона во вториот круг на пеколот, каде што таа е осудена (поради нејзината осиромашувачка похота) да биде разнесувана засекогаш во жесток виор. Оваа легенда ја инспирирала ренесансната драма ''„Дидона, кралицата на Картагина“'' од [[Кристофер Марлоу]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.britannica.com/topic/Dido-Queen-of-Carthage|title=Dido, Queen of Carthage {{!}} play by Marlowe and Nashe|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-08-04}}</ref> [[Вилијам Шекспир]] ја споменува Дидона дванаесет пати во своите драми: четири пати во ''[[Бура (драма)|„Бура“]]'', иако сите во еден дијалог, двапати во ''„Тит Андроник“'', а исто така и во ''„Хенри VI Дел 2“'', ''[[Антониј и Клеопатра|„Антониј и Клеопатра“]]'', ''[[Хамлет|„Хамлет“]]'', ''[[Ромео и Јулија|„Ромео и Јулија“]]'', ''[[Сон на летната ноќ|„Сон на летната ноќ“]]'' и, најпознато, во ''[[Венецијанскиот трговец|„Венецијанскиот трговец“]]'', при меѓусебното додворување на Лоренцо и Џесика.<ref>''[[The Merchant of Venice]]'', Act 5, Scene 1</ref> [[Податотека:Sir_Nathaniel_Dance-Holland_-_The_Meeting_of_Dido_and_Aeneas_-_Google_Art_Project.jpg|мини|''Средбата на Дидона и Енеј'' од Натаниел Денс-Холанд, 1766 г.]] Во Германија во 1794 година, [[Шарлота фон Штајн]] ја напишала својата драма наречена ''„Дидона“'', со автобиографски елемент - бидејќи фон Штајн била напуштена од нејзиниот љубовник, познатиот [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]], на начин што ја потсетувал на [[Енеја|„Енеј“]]. Туниска валута со ликот на Дидона (Елиса) била издадена во 2006 година.<ref>{{Наведена книга|title=Tunisia: An Arab Anomaly|last=Masri|first=Safwan M.|date=2017|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-54502-0|pages=93–107|chapter=Carthage|doi=10.7312/masr17950|jstor=10.7312/masr17950.13|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sBgwDwAAQBAJ&pg=PT145}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Избрана библиографија == * H. Akbar Khan, ''"Doctissima Dido": Etymology, Hospitality and the Construction of a Civilized Identity'', 2002. * [[Elmer Bagby Atwood]], ''Two Alterations of Virgil in Chaucer's Dido'', 1938. * S. Conte, ''Dido sine veste'', 2005. * R. S. Conway, ''The Place of Dido in History'', 1920. * F. Della Corte, ''La Iuno-Astarte virgiliana'', 1983. * G. De Sanctis, ''Storia dei Romani'', 1916. * {{Наведено списание|last=Edgeworth|first=R. J.|date=1976|title=The Death of Dido|url=https://archive.org/details/sim_classical-journal_december-january-1976-1977_72_2/page/129|journal=The Classical Journal|volume=72|issue=2|pages=129–133|jstor=3297083}} * M. Fantar, ''Carthage, la prestigieuse cité d'Elissa'', 1970. * L. Foucher, ''Les Phéniciens à Carthage ou la geste d'Elissa'', 1978. * Michael Grant, ''Roman Myths'', 1973. * M. Gras/P. Rouillard/J. Teixidor, ''L'univers phénicien'', 1995. * H.D. Gray, ''Did Shakespeare write a tragedy of Dido?'', 1920. * G. Herm, ''Die Phönizier'', 1974. * T. Kailuweit, ''Dido – Didon – Didone. Eine kommentierte Bibliographie zum Dido-Mythos in Literatur und Musik'', 2005. * R.C. Ketterer, ''The perils of Dido: sorcery and melodrama in Vergil's Aeneid IV and Purcell's Dido and Aeneas'', 1992. * R.H. Klausen, ''Aeneas und die Penaten'', 1839. * G. Kowalski, ''{{Јаз|la|De Didone graeca et latina}}'', 1929. * A. La Penna, Didone, in Enciclopedia Virgiliana, II, 1985, 48–57 * F.N. Lees, ''Dido Queen of Carthage and The Tempest'', 1964. * J.-Y. Maleuvre, ''Contre-Enquête sur la mort de Didon'', 2003. * J.-Y. Maleuvre, ''La mort de Virgile d’après Horace et Ovide'', 1993; * L. Mangiacapre, ''Didone non è morta'', 1990. * P.E. McLane, ''The Death of a Queen: Spencer's Dido as Elizabeth'', 1954. * O. Meltzer, ''Geschichte der Karthager'', 1879. * A. Michel, ''Virgile et la politique impériale: un courtisan ou un philosophe?'', 1971. * R.C. Monti, ''The Dido Episode and the Aeneid: Roman Social and Political Values in the Epic'', 1981. * S. Moscati, ''Chi furono i Fenici. Identità storica e culturale di un popolo protagonista dell'antico mondo mediterraneo'', 1992. * R. Neuse, ''Book VI as Conclusion to The Faerie Queene'', 1968. * {{cite conference |last1=Noël |first1=Marie-Pierre |title=Élissa, la Didon grecque, dans la mythologie et dans l'histoire |trans-title=Elissa, the Greek Dido, in mythology and history |language=fr |conference=Journée d'étude ”Les figures de Didon : de l'épopée antique au théâtre de la Renaissance”, lab. IRCL, Université Paul-Valéry Montpellier 3, Montpellier, 10 janvier 2014 |date=2014 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03071551/ |publisher=IRCL }} * {{Наведено списание|last=Nolfo|first=Fabio|date=2015|title='Epigr. Bob.' 45 Sp. (= Ps. Auson. 2 pp. 420 s. Peip.): la palinodia di Didone negli 'Epigrammata Bobiensia' e la sua rappresentazione iconica|journal=Sileno|language=it|volume=41|issue=1–2|pages=277–304|oclc=1121601459}} * {{Наведено списание|last=Nolfo|first=Fabio|date=2018|title=Su alcuni aspetti del movimento elegiaco di un epigramma tardoantico : la Dido Bobiensis|trans-title=On some aspects of the 'elegiac movement' of a late antique epigram: the 'Dido Bobiensis'|journal=Vichiana|language=it|volume=55|issue=2|pages=71–90|doi=10.19272/201812802005}} * Adam Parry, ''The Two Voices of Virgil's Aeneid'', 1963. * G.K. Paster, ''Montaigne, Dido and The Tempest: "How Came That Widow In?'', 1984. * B. Schmitz, ''Ovide, In Ibin: un oiseau impérial'', 2004; * E. Stampini, ''Alcune osservazioni sulla leggenda di Enea e Didone nella letteratura romana'', 1893; * A. Ziosi, Didone regina di Cartagine di Christopher Marlowe. Metamorfosi virgiliane nel Cinquecento, 2015; * A. Ziosi, Didone. La tragedia dell'abbandono. Variazioni sul mito (Virgilio, Ovidio, Boccaccio, Marlowe, Metastasio, Ungaretti, Brodskij), 2017. == Примарни извори == * Вергилиј, ''Енеида i.338–368'' * Јустин, ''Epitome Historiarum philippicarum Pompei Trogi xviii.4.1–6, 8'' == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Dido}} '''Избрани англиски текстови''' <small>(''Алтернативни врски пронајдени во записите на Википедија за соодветните автори'')</small> * Forum Romanum: Justin 18.3f[usurped] (Contains [[Junianus Justinus|Justin]] (18.3–6) relating the early story of Elissa in full.) * [https://web.archive.org/web/20040606112311/http://www.tonykline.free-online.co.uk/Virgilhome.htm Translation of Virgil's works including the ''Aeneid''] by [[A. S. Kline]] * [https://web.archive.org/web/20070406131254/http://courses.washington.edu/hum523/dido/HeroidesVII(trans).html Ovid's imagined letter from Dido to Aeneas, trans. Miceal F. Vaughan] (See also [[Овидиј|Ovid]].) * [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=App.+Pun.+1.1 Appian, ''The Punic Wars'', chapter 1] (See also [[Апијан|Appian]].) * [http://courses.washington.edu/hum523/dido/index.html Dido, Queen of Carthage] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19990901194817/http://courses.washington.edu/hum523/dido/index.html|date=1 September 1999}}, original text, modernization, and discussion of [[Џефри Чосер|Chaucer]]'s ''Legend of Dido'' * [https://web.archive.org/web/20040619025007/http://www2.prestel.co.uk/rey/dido.htm ''The Tragedy of Dido, Queen of Carthage'', by Christopher Marlowe (and Thomas Nashe?)]. (See also [[Кристофер Марлоу|Christopher Marlowe]].) '''Коментари''' * [http://homepage.mac.com/cparada/GML/Dido.html Врска до старогрчката митологија: Дидона] * [http://www.queendido.org Кралица Дидона: Ослободена Дидона] (За нова четиричина драма од Салваторе Конте; содржи и преобликување на добро познатото самоубиство во субјективна визија за Енеј и неговите „комити“ – 4.664, проследено со катабазата на Дидона) * [http://iconographic.warburg.sas.ac.uk/vpc/VPC_search/subcats.php?cat_1=8&cat_2=15&cat_3=626&cat_4=970 Иконографска база на податоци на Варбуршкиот институт (околу 900 слики поврзани со „Енеида“ - Дидона се појавува во Книги I и IV)] {{Значајни Картагинци}} [[Категорија:Картагинци]] eqhk3qufwrmdvckky7sjxh9aouou3i7 1 1372832 5630090 5628865 2026-09-19T19:25:02Z Simin 54149 /* Посета во Бугарија */ 5630090 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{ВПМ}} == Посета во Бугарија == [[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], со цел да се спречи уредничка војна отворам дискусија. Не само што реченицата е неенцинклопедиска туку воопшто нема потреба. Следната реченица чисто ја објаснува неговата посета: ''„Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“''. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:08, 30 јули 2026 (CEST) :Постои само еден извор за посетата на Чушков во 1991. Не гледам ништо што не е во духот на енциклопедијата во инсистирањето изворот да биде правилно наведен. Изобличувањето на информациите содржани во изворов е постапка што е спротивна и на енциклопедиските начела и на етичките норми. :Реченицата „Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“ не е соодветна, бидејќи не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар. Важното е дека не постои извор за лажната реченица:".''.. го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и Пиринска Македонија ќе била еветуално припоена кон Македонија''" и затоа, никако не може дополнителната реченица дека можеби постојат и други толкувања да ја оправда измислената, непоткрепена со извор, информација. :Не е јасно зошто се брише исто информацијата дека тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 17:53, 30 јули 2026 (CEST)" ::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], ако само еден новинар пишувал за посетата тогаш има можност целосно да го отстраниме податокот. Додека за големиот собир, ако има повеќе материјал, може да го додадеме. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:56, 30 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Gurther|Gurther]], Akeckarov има напишано: "не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар". Каде видовте бугарски новинар да напишал нешто за посетата?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:36, 6 август 2026 (CEST) ::::Не e наведен извор за посетата напишан од бугарски новинар, ниту пак таков е наведен внатре во изворов. Ова е една од многуте измислици во верзијата на Gurther. Оваа верзиjа претставува слободно толкување, далеку од фактите како што се претставени од изворот. Откако беше наведено сето, ова Gurther претпочита информацијата да биде избришана отколку да се напише вистината. Нема причина тоа да се избрише. Точниот текст е: "Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред." Така тоа е претставено во изворот, кој воопшто не е новинарски.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 10:43, 7 август 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], открив дека всушност авторот е претставник на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]]. Поради тоа мојот нов предлог е целосно отстранување на наводот и реченицата. МНИ бил основан со политичка цел. Нема смисла да ги употребуваме нивните псевдонаучни дела, особено кога предизвикува вакви проблеми. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:24, 8 септември 2026 (CEST) ::::::[[Корисник:Gurther|Ѓорѓи]], коj автор е претставник на Македонскиот научен институт? И како ова влијае на содржината на статијата? Јас сум исто така член на МНИ и сум горд на ова членство во оваа организација посветена на проучување на минатото на Македонија, вклучително и минатото на македонските Бугари.--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 22:23, 14 септември 2026 (CEST) :::::::[[Корисник:Simin|Simin]], разговараме за Красимира Тодорова и нејзината статија. Поради вашето членство во МНИ, забранети сте да продолжите со нашата дискусија во согласност со [[:en:WP:COI|ВП:КОИ]]. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:49, 15 септември 2026 (CEST) ::::::::[[Корисник:Gurther|Ѓорѓи]], не е толку лесно да се отстрани неистомисленик како што мислите. Да видиме: ::::::::1. Кој е доказот дека Красимира Тодорова е "претставник на МНИ"? Д-р Красимира Тодорова е од Историскиот факултет на Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“. Немам чест лично да го познавам авторот на оваа интересна статија (д-р Тодорова). Сепак, овој автор е добро етаблиран во темата за која пишува. Македонскиот научен институт е издавач на сериозна книга од д-р Тодорова. И? ::::::::2. Ако таа е "претставник на МНИ" на овој научен институт (за што не гледам докази) и јас сум член на овој институт, каков конфликт на интереси би можел да биде тоа? Ајде, да видиме не општа врска до [[:en:WP:COI|ВП:КОИ]], туку конкретн текст што ја аргументира вашата желба. Колку заедничко можат да имаат уредникот на статија и авторот на еден од изворите за ова да се смета за судир на интереси? ::::::::3. Интересна идеја е да се обидувате да го отстраните учесник во дискусија бидејќи постои можност тој да е член на истата научна организација како и авторот на еден од изворите (што не е вклучен во статијата од негова страна). ::::::::4. Кој сте вие да наметнувате таква "забрана?" Кои се вашите овластувања?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 21:25, 19 септември 2026 (CEST) obqwx8mm9zs5wbwr2n88t29pkpya112 5630092 5630090 2026-09-19T19:28:10Z Simin 54149 /* Посета во Бугарија */ 5630092 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{ВПМ}} == Посета во Бугарија == [[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], со цел да се спречи уредничка војна отворам дискусија. Не само што реченицата е неенцинклопедиска туку воопшто нема потреба. Следната реченица чисто ја објаснува неговата посета: ''„Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“''. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:08, 30 јули 2026 (CEST) :Постои само еден извор за посетата на Чушков во 1991. Не гледам ништо што не е во духот на енциклопедијата во инсистирањето изворот да биде правилно наведен. Изобличувањето на информациите содржани во изворов е постапка што е спротивна и на енциклопедиските начела и на етичките норми. :Реченицата „Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“ не е соодветна, бидејќи не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар. Важното е дека не постои извор за лажната реченица:".''.. го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и Пиринска Македонија ќе била еветуално припоена кон Македонија''" и затоа, никако не може дополнителната реченица дека можеби постојат и други толкувања да ја оправда измислената, непоткрепена со извор, информација. :Не е јасно зошто се брише исто информацијата дека тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 17:53, 30 јули 2026 (CEST)" ::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], ако само еден новинар пишувал за посетата тогаш има можност целосно да го отстраниме податокот. Додека за големиот собир, ако има повеќе материјал, може да го додадеме. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:56, 30 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Gurther|Gurther]], Akeckarov има напишано: "не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар". Каде видовте бугарски новинар да напишал нешто за посетата?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:36, 6 август 2026 (CEST) ::::Не e наведен извор за посетата напишан од бугарски новинар, ниту пак таков е наведен внатре во изворов. Ова е една од многуте измислици во верзијата на Gurther. Оваа верзиjа претставува слободно толкување, далеку од фактите како што се претставени од изворот. Откако беше наведено сето, ова Gurther претпочита информацијата да биде избришана отколку да се напише вистината. Нема причина тоа да се избрише. Точниот текст е: "Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред." Така тоа е претставено во изворот, кој воопшто не е новинарски.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 10:43, 7 август 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], открив дека всушност авторот е претставник на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]]. Поради тоа мојот нов предлог е целосно отстранување на наводот и реченицата. МНИ бил основан со политичка цел. Нема смисла да ги употребуваме нивните псевдонаучни дела, особено кога предизвикува вакви проблеми. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:24, 8 септември 2026 (CEST) ::::::[[Корисник:Gurther|Ѓорѓи]], коj автор е претставник на Македонскиот научен институт? И како ова влијае на содржината на статијата? Јас сум исто така член на МНИ и сум горд на ова членство во оваа организација посветена на проучување на минатото на Македонија, вклучително и минатото на македонските Бугари.--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 22:23, 14 септември 2026 (CEST) :::::::[[Корисник:Simin|Simin]], разговараме за Красимира Тодорова и нејзината статија. Поради вашето членство во МНИ, забранети сте да продолжите со нашата дискусија во согласност со [[:en:WP:COI|ВП:КОИ]]. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:49, 15 септември 2026 (CEST) ::::::::[[Корисник:Gurther|Ѓорѓи]], не е толку лесно да се отстрани неистомисленик како што мислите. Да видиме: ::::::::1. Кој е доказот дека Красимира Тодорова е "претставник на МНИ"? Д-р Красимира Тодорова е од Историскиот факултет на Софискиот универзитет „Свети Климент Охридски“. Немам чест лично да го познавам авторот на оваа интересна статија (д-р Тодорова). Сепак, овој автор е добро етаблиран во темата за која пишува. Македонскиот научен институт е издавач на сериозна книга од д-р Тодорова. И? ::::::::2. Ако таа е "претставник на МНИ" - на овој научен институт (за што не гледам докази) и јас сум член на овој институт, каков конфликт на интереси би можел да биде тоа? Ајде, да видиме не општа врска до [[:en:WP:COI|ВП:КОИ]], туку конкретн текст што ја аргументира вашата желба. Колку заедничко можат да имаат уредникот на статија и '''авторот на еден од изворите''' за ова да се смета за судир на интереси? Дали некаде има нешто такво напишано? ::::::::3. Кој сте вие да наметнувате таква "забрана?" Кои се вашите овластувања?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 21:25, 19 септември 2026 (CEST) hyigdftjr9dx35k3su6d55hkm72tldd 0 1374122 5630117 5449713 2026-09-19T23:33:00Z BobbaFeet 136930 /* */ 5630117 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | above = Јужен конус | image = [[Image: Map of the Southern Cone.svg|398x398px]] {{legend|#228B22|Држави кои секогаш се вклучени во регионот}} {{legend|#49c846|Теритоирии кои понекогаш се вклучени}} {{legend|#98FB98|[[Федерални единици на Бразил]] кои не се вклучени}} | coordinates = {{Coord|39.1000|S|67.9000|W|source:wikidata_dim:8,000km|display=title}} | label1 = Површина | data1 = {{convert|5,712,034 |km2|abbr=on}} | label2 = Население | data2 = 135,707,204 (July 2010 est.) | label3 = Густина | data3 = {{convert|27.45|/km2|abbr=on}} | label4 =Држави | data4 = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 3–4 | {{flag|Argentina}} | {{flag|Chile}} | {{flag|Paraguay}} | {{flag|Uruguay}} }} | label5 = Територии | data5 = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =Надворешни (2) | {{flag|Falkland Islands}} ([[Обединето Кралство]]) | {{flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}} ([[Обединето Кралство]]) }} {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title =Внатрешно (4) | Парана ([[Бразил]]) | Рио Гранде до Сул ([[Бразил]]) | Санта Катарина ([[Бразил]]) | Сао Пауло ([[Бразил]]) }} | label6 = Јазици | data6 = гварански, ајмарски, кечуански, шпански, португалски, италијански, англиски, германски }} '''Јужниот конус''' ([[Шпански јазик|шпански]]: ''Cono Sur'', [[Португалски јазик|португалски]]: ''Cone Sul'') е географски и културен подрегион кој ги опфаќа најјужните области на [[Јужна Америка]], претежно јужно од [[Јужен Повратник|Јужниот повратник]] . Традиционално, ги опфаќа [[Аргентина]], [[Чиле]] и [[Уругвај]], на запад граничи со [[Тихи Океан|Тихиот Океан]], а на исток со [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] . Географски, Јужниот Конус ги опфаќа [[Аргентина]], [[Чиле]], [[Уругвај]] и [[Парагвај]], а понекогаш ги вклучува и четирите најјужни држави на [[Бразил]] ( [[Парана]], [[Рио Гранде ду Сул|Рио Гранде до Сул]], [[Санта Катарина]] и [[Саун Пауло (сојузна држава)|Сао Паоло]] ). Оваа област е вториот подрегион со највисок [[Индекс на човековиот развој|индекс на човечки развој]] и [[животен стандард]] во [[Америка]] .<ref name="bolperu">{{Наведено списание|last=Steves|first=F.|date=September 2001|title=Regional Integration and Democratic Consolidation in the Southern Cone of Latin America|journal=Democratization|volume=8|issue=3|pages=75–100|doi=10.1080/714000210}}</ref><ref name="Environmental">{{Наведена книга|url={{google books |plainurl=y |id=Dmky95hwKr0C |page=1142 }}|title=Encyclopedia of World Environmental History|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-415-93735-1|editor-last=Krech III|editor-first=Shepard|volume=3: O–Z, Index|pages=1142–|editor-last2=Merchant|editor-first2=Carolyn|editor-last3=McNeill|editor-first3=John Robert}}</ref> == Географија и обем == [[Податотека:Köppen-Geiger_Southern_Cone_Map.png|мини|550x550пкс| Карта на класификација на климатските зони на Кепен на Јужниот Конус.]] === Земји === Најчесто, терминот „Јужен конус“ се однесува само на [[Чиле]], [[Аргентина]] и [[Уругвај]], поради нивните географски, културни, етнички и економски сличности. {| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #aaa;" |- style="background:#ececec;" ![[Список на држави во светот|Земја]] ! [[Список на држави и територии по површина|Област]]<br /><br /><br /><br /> ( ^км2 ) ! [[Список на држави по население|Население]]<br /><br /><br /><br /> (2020) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|title=Population by Country (2021) - Worldometer|work=www.worldometers.info|language=en|accessdate=2021-01-29}}</ref> ! [[Список на земјите по густина на населеност|Густина на населението]]<br /><br /><br /><br /> (на ^км2 ) ! [[Список на земјите по ИЧР|HDI]] (2019) <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=2018 Human Development Report|year=2018|publisher=United Nations Development Programme|accessdate=14 September 2018}}</ref> ! [[Главен град]] |- |{{Знамеикона|Argentina}} [[Аргентина]] | style="text-align:right;" | 2,80,092 | style="text-align:right;" | 45.195.774 | style="text-align:right;" | 16.26 (12.02) | 0,845<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#090">многу високо</span> ) | [[Буенос Аирес]] |- |{{Знамеикона|Chile}} [[Чиле]] | style="text-align:right;" | 756.102 | style="text-align:right;" | 19.116.201 | style="text-align:right;" | 25,28 (9,53) | 0,851<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#090">многу високо</span> ) | [[Сантјаго]] |- |{{Знамеикона|Uruguay}} [[Уругвај]] | style="text-align:right;" | {{Пб|176,215}} | style="text-align:right;" | 3.473.730 | style="text-align:right;" | 19,71 | 0,817<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#090">многу високо</span> ) | [[Монтевидео]] |- class="sortbottom" style="font-weight:bold;" ! Вкупно | style="text-align:right;" | 3.712.409 | style="text-align:right;" | 67.785.705 | style="text-align:right;" | 18.26 (11.40) | 0,845<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#090">многу високо</span> ) | |} === Други региони === ==== Бразил ==== Четирите најјужни држави во Бразил ( [[Парана]], [[Рио Гранде ду Сул|Рио Гранде до Сул]], [[Санта Катарина]] и [[Саун Пауло (сојузна држава)|Сао Паоло]]) споделуваат карактеристики со Аргентина и Уругвај (слична локална клима, висок [[животен стандард]], високо ниво на [[индустријализација]] и поголем процент на европска етничка компонента поради [[Доселување|имиграцијата]]). Кога дефиницијата не зема предвид цели држави, тогаш се вклучени државите од [[Јужен Регион (Бразил)|Јужниот регион]] и државата [[Саун Пауло (сојузна држава)|Сао Паоло]] . {| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #aaa;" |- style="background:#ececec;" ![[Сојузни држави во Бразил|Држава]] ! [[Список на држави и територии по површина|Област]]<br /><br /><br /><br /> ( ^км2 ) ! [[Список на држави по население|Население]]<br /><br /><br /><br /> (2019) ! [[Список на земјите по густина на населеност|Густина на населението]]<br /><br /><br /><br /> (на ^км2 ) ! [[Список на земјите по ИЧР|HDI]] (2017) <ref name="HDI"/> ! [[Главен град]] |- | [[Парана]] | style="text-align:right;" | {{Пб|199,314}} | style="text-align:right;" | 11.434.000 | style="text-align:right;" | 59,80 | 0,796<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#0c0">високо</span> ) | [[Куритиба]] |- | [[Рио Гранде ду Сул|Рио Гранде до Сул]] | style="text-align:right;" | {{Пб|291,748}} | style="text-align:right;" | {{Пб|11.378.000}} | style="text-align:right;" | 39.10 | 0,792<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#0c0">високо</span> ) | [[Порто Алегре]] |- | [[Санта Катарина]] | style="text-align:right;" | {{Пб|95,346}} | style="text-align:right;" | {{Пб|7.165.000}} | style="text-align:right;" | 71,18 | 0,808<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#090">многу високо</span> ) | Флоријанополис |- | [[Сао Пауло (сојузна држава)|Сао Паоло]] | style="text-align:right;" | {{Пб|248,222}} | style="text-align:right;" | {{Пб|45,920,000}} | style="text-align:right;" | 95,83 | 0,826<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#090">многу високо</span> ) | [[Сау Пауло|Сао Паоло]] |- class="sortbottom" style="font-weight:bold;" ! Вкупно | style="text-align:right;" | {{Пб|834,630}} | style="text-align:right;" | {{Пб|75.897.000}} | style="text-align:right;" | 90,35 | 0,806<br /><br /><br /><br /> ( <span style="color:#090">многу високо</span> ) | |} ==== Парагвај ==== Поради географската близина, заедничката историја, географија и политичките циклуси, [[Парагвај]] понекогаш е вклучен во она што се подразбира под Јужен Конус, географски гледано, но е исклучен поради разликите во климата, економијата и развојот, како и културниот идентитет. Додека Чиле, Аргентина, Уругвај и Јужен Бразил се наоѓаат во најјужниот дел од Јужна Америка, со умерена клима и доминантно европско потекло кое ја обликува нивната култура, Парагвај е земја без излез на море подалеку, со суптропска клима и уникатен културен идентитет вкоренет во нејзиното гваранско наследство. Економски, Парагвај има понизок индекс на човеков развој (ИЧР) во споредба со земјите од Јужниот конус, кои се рангираат меѓу највисоките во Латинска Америка. Парагвајската економија, фокусирана на земјоделството и хидроенергијата, е исто така помалку разновидна и глобално интегрирана. === Галерија со слики === <gallery widths="200" heights="200"> Податотека:Cono-sur-anual-sat.gif|алт=Satellite images of the Southern Cone month by month.| Сателитски слики од Јужниот конус месец по месец. Податотека:Ischigualasto_national_park.jpg|алт=Landforms in the Monte Desert at Ischigualasto, Argentina. Much of the southern cone is covered by the Arid Diagonal of which Monte Desert is part.| Релјефни форми во пустината Монте кај Ишигуаласто, Аргентина. Голем дел од јужниот конус е покриен со Аридната дијагонала, чиј дел е пустината Монте. Податотека:Cabanas_curarrehue.jpg|алт=Snow in the winter in Curarrehue, Chile.| Снег во [[зима]] во Курарехуе, [[Чиле]] . Податотека:L'_automne_rouge.JPG|алт=Autumn in Bariloche, Argentina.| [[Есен]] во Барилоче, [[Аргентина]] . Податотека:Aconcagua_(aerial).jpg|алт=Located in between Chile and Argentina, Aconcagua, almost 7000 meters high, is the highest mountain on Earth outside the Himalayas, and continues to rise.| Сместена помеѓу Чиле и Аргентина, [[Аконкагва]], со висина од речиси 7000 метри, е највисоката планина на Земјата надвор од Хималаите и продолжува да се издига. Податотека:Neve_na_SC-438_em_São_Joaquim.JPG|алт=Snow in the winter of the Planalto Serrano mountain range of the state of Santa Catarina, southern Brazil.| Снег во [[зима]] на планинскиот венец ''Планалто Серано'' во државата [[Санта Катарина]], јужен [[Бразил]] . Податотека:Jacarandas_at_Plaza_Miserere.jpg|алт=Jacarandas in bloom in Buenos Aires, Argentina during spring.| Јакарандите цветаат во [[Буенос Аирес]], [[Аргентина]] во текот на [[пролет]]та . Податотека:Campo_Departamento_Conhelo.jpg|алт=The extensive temperate prairies of the Pampas in the center of Argentina.| Пространите умерени прерии на Пампасите во центарот на [[Аргентина]] . </gallery> == Култура == Освен споделувањето на јазиците и колонијалното наследство, во оваа област имало обемна европска имиграција во текот на 19-тиот и 20-тиот век, кои, заедно со своите потомци, силно влијае врз културата, општествениот живот и политиката на овие земји. Имиграцијата ги преобликувала современите општества на Аргентина, Чиле и Уругвај, земји каде што приливот на новодојденци бил огромен. Жителите на државите на Јужниот конус се страствени играчи и фанови на [[фудбал]]от. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] го освоила [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство на ФИФА]] три пати, додека [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] го освоил купот двапати. Аргентина, Чиле, Уругвај и Бразил биле домаќини на Светското првенство. Дополнително, националните тимови од регионот освоиле неколку [[Фудбал на Летните олимписки игри|олимписки медали]] во фудбал. Исто така, фудбалските клубови од земјите од Јужниот Конус имаат освоено голем број клупски натпреварувања во [[Копа Либертадорес|јужноамериканските]] натпреварувања, панамериканските натпреварувања и натпреварите на ниво на Светското клупско првенство на ФИФА . ''[[Гаучо]]сите'' (Аргентина и Уругвај) и ''Уасосите'' (Чиле) се коњаници кои се сметаат за симболи на националниот идентитет. === Религија === Како и остатокот од Латинска Америка, повеќето жители на Јужниот Конус се припадници на [[Римокатоличка црква|Католичката црква]],<ref name="Global Christianity">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx|title=Global Christianity|last=Analysis|date=19 December 2011|publisher=Pew Research Center|accessdate=17 August 2012|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061838/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx|url-status=dead}}</ref> со малцинство протестанти, вклучувајќи значително [[Лутеранство|лутеранско]] население во Јужен Бразил и Јужно Чиле. Други религии присутни во јужниот конус се [[ислам]]от, англиканството, [[Православие|источното православие]], [[Будизам|будизмот]], Црквата на Исус Христос на светците од подоцнежните дни и [[тао]]измот . [[Евреи|Еврејските]] заедници напредувале во градовите на Аргентина и Уругвај. Иако Јужниот Конус бил конзервативен во некои аспекти на религијата, тој имал традиција на социјални реформи, а теологијата на ослободување ја следеле многумина во Католичката црква. [[Уругвај]], каде што [[Агностицизам|агностицизмот]] и [[Атеизам|атеизмот]] се вообичаени, има политика на силна одвоеност на црквата од државата и таа е една од најсекуларните земји во [[Америка]] . == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} [[Категорија:Јужна Америка]] 4608amtc8qshmb8k37gy8qtytzp870y 0 1385725 5630219 5576259 2026-09-20T11:44:34Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630219 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Талк|category=[[Филосиликати]]|boxwidth=|boxbgcolor=#aad595|image=Talc-177589.jpg|imagesize=250px|caption=|formula={{chem2|Mg3Si4O10(OH)2}}|system=[[Моноклински кристален систем|Моноклински]] или [[Триклински кристален систем|триклински]]<ref name="DHZ">{{cite book |title=[[An Introduction to the Rock-Forming Minerals]] |edition=2nd |editor1=W. A. Deer |editor1-link=William Alexander Deer |editor2=R. A. Howie |editor3=J. Zussman |year=1992 |publisher=[[Prentice Hall]] |isbn=0-582-30094-0}}</ref>|symmetry=''C2/c'' or ''C{{overline|1}}''|unit cell=a = 5.291&nbsp;[[Ангстрем|Å]], b = 9.173&nbsp;Å<br />c = 5.290&nbsp;Å; α = 98.68°<br />β = 119.90°, γ = 90.09°; Z&nbsp;=&nbsp;2 or<br />a = 5.287&nbsp;Å, b = 9.158&nbsp;Å<br />c = 18.95&nbsp;[Å], β = 99.3°; Z&nbsp;=&nbsp;4<ref name=Handbook/>|strunz=9.EC.05|color=Светло до темно зелена, кафеава, бела, сива, безбојна|habit=Фиброзни маси, ретки како плочести до пирамидални кристали|twinning=|cleavage=Совршено на {001} [[расцеп (кристал)|базално расцепување]]|fracture=Рамни површини (не расцеп), прелом во нерамномерен модел|tenacity=|mohs=1 (дефинирање на минерал)|luster=Восочен или бисерен|refractive=n_α = 1.538 – 1.550<br />n_β = 1.589 – 1.594<br />n_γ = 1.589 – 1.600|opticalprop=Биаксијален (−)|birefringence=δ = 0.051|pleochroism=Слаб кај темните сорти|streak=Бела до бисерно црна|gravity=2.58–2.83|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Проѕирен|fluorescence=Краток УВ: портокалово-жолт; долг УВ: жолт; краток УВ: жолт.|references=<ref name=Handbook>{{cite book |editor1-last=Anthony|editor1-first=John W. |editor2-last=Bideaux|editor2-first=Richard A. |editor3-last=Bladh|editor3-first=Kenneth W. |editor4-last=Nichols|editor4-first=Monte C. |title=Handbook of Mineralogy |publisher=[[Mineralogical Society of America]] |location=[[Chantilly, Virginia]] |chapter-url=https://rruff.info/doclib/hom/talc.pdf |chapter=Talc |isbn=0-9622097-1-6 |volume=II (Silica, Silicates) |year=1995}}</ref><ref name=Mindat>{{Mindat |id=3875 |name=Talc}}</ref><ref name=Webmin>{{WebMineral |urk=https://webmineral.com/data/Talc.shtml |title=Talc Mineral Data}}</ref>}} '''Талк''' — [[глинест минерал]] составен од [[Хидрат|хидриран]] [[магнезиум]] [[силикат]], со [[хемиска формула]] {{chem2|Mg3Si4O10(OH)2}}. Талкот во прашкаста форма, често во комбинација со пченкарен скроб, се употребува како бебешка пудра. Овој минерал се користи како средство за згуснување и лубрикант. Тој е состојка во [[Керамика|керамиката]], боите и материјалот за покривање. Тој е главна состојка во многу [[Козметика|козметички производи]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mineralseducationcoalition.org/minerals-database/talc/|title=Talc|work=Minerals Education Coalition}}</ref> Се јавува како фолијарна до влакнеста маса, и во исклучително ретка [[Кристал|кристална]] форма. Има совршено базално расцепување и нерамен прелом, и е фолијарен со дводимензионална плочеста форма. [[Мосова скала|Мосовата скала]] за тврдост на минералите, базирана на споредба на тврдоста при гребење, ја дефинира вредноста 1 како тврдост на талкот, најмекиот минерал. Кога се струга на плоча, талкот произведува бела линија, иако овој показател е од мала важност, бидејќи повеќето силикатни минерали произведуваат бела линија. Талкот е проѕирен до непроѕирен, со бои кои се движат од сива до зелена со стаклест и бисерен сјај. Талкот не е растворлив во вода и е малку растворлив во разредени [[Неорганска киселина|минерални киселини]]. <ref>''Profiles of Drug Substances, Excipients and Related Methodology, Volume 36'' {{ISBN|978-0-123-87667-6}} p. 283</ref> Стеатитот е [[метаморфна карпа]] составена претежно од талк. == Етимологија == Зборот ''талк'' потекнува од {{Langx|fa|تالک}} Во античко време, зборот се употребувал за разни сродни минерали, вклучувајќи ''талк'', [[лискун]] и [[селенит]]. <ref>{{OEtymD|talc}}</ref> == Формирање == [[Податотека:Talc_block.jpg|десно|мини|Парче од талк]] Талкот доминантно се формира од метаморфизмот на магнезиумските минерали како што се [[Серпентин|серпентинот]], [[Пироксен|пироксенот]], [[Амфибол|амфиболот]] и [[Оливин|оливинот]], во присуство на јаглерод диоксид и вода. Ова е познато како „талкова карбонација“ или „стеатизација“ и произведува низа карпи познати како талкови карбонати.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> Талкот првенствено се формира со хидратација и карбонизација преку оваа реакција: : {{Надредно|[[Серпентина подгрупа|серпент]]|2 Mg₃Si₂O₅(OH)₄}} + {{Надредно|[[јаглерод диоксид ]]|3 CO₂}} → {{Надредно|талк|Mg₃Si₄O₁₀(OH)₂}} + {{Надредно|[[магнезит]]|3 MgCO₃}} + {{Надредно|[[вода]]|3 H₂O}} Талкот може да се формира и преку реакција помеѓу доломит и силициум диоксид, што е типично за скарнификација на доломитите со поплавување на силициум диоксид во контактни метаморфни ореоли: : {{Надредно|[[Доломит ]]|3 CaMg(CO₃)₂}} + {{Надредно|[[силициум диоксид]]|4 SiO₂}} + {{Надредно|вода|H₂O}} → {{Надредно|талк|Mg₃Si₄O₁₀(OH)₂}} + {{Надредно|[[калцит]]|3 CaCO₃}} + {{Надредно|јаглерод диоксид|3 CO₂}} Талкот може да се формира и од магнезиум хлорит и кварц во син шкрилец и [[еклогит]] метаморфизам преку следната метаморфна реакција: : [[хлорит]] + [[кварц]] → [[кијанит]] + талк + вода Талкот се наоѓа и како дијагенетски минерал во седиментните карпи каде што може да се формира од преобразба на метастабилни хидрирани магнезиум-глинени прекурсори како што се [[керолит]], [[сепиолит]] или [[стевензит]] кои можат да се таложат од морска и езерска вода под одредени услови.<ref name="Strauss MacDonald Halverson Tosca 2015 pp. 881–944">{{cite journal | last1=Strauss | first1=Justin V. | last2=MacDonald | first2=Francis A. | last3=Halverson | first3=Galen P. | last4=Tosca | first4=Nicholas J. | last5=Schrag | first5=Daniel P. | last6=Knoll | first6=Andrew H. | title=Stratigraphic evolution of the Neoproterozoic Callison Lake Formation: Linking the break-up of Rodinia to the Islay carbon isotope excursion | journal=American Journal of Science | publisher=American Journal of Science (AJS) | volume=315 | issue=10 | year=2015 | issn=0002-9599 | doi=10.2475/10.2015.01 | pages=881–944| bibcode=2015AmJS..315..881S | s2cid=130671089 | url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:30367434 | doi-access=free }}</ref> Во оваа реакција, односот на талк и кијанит зависи од содржината [[Алуминиум|на алуминиум]], при што повеќе алуминозни карпи го фаворизираат производството на кијанит. Ова обично се поврзува со минерали под висок притисок и ниска температура како што се [[фенгит]], [[гранат]] и [[глаукофан]]. Ваквите карпи се обично бели, ронливи и влакнести&#x5D; Талкот е триоктаедарски слоевит минерал; неговата структура е слична на [[Пирофилит|пирофилитот]], но со магнезиум во октаедарските места на композитните слоеви. Кристалната структура на талкот е опишана како ''TOT'', што значи дека е составен од паралелни ''TOT'' слоеви слабо врзани едни со други со слаби вандервалсови сили. ''TOT'' слоевите, пак, се состојат од два тетраедарски листови (''T'') силно врзани за двете страни на еден триоктаедарски лист (''O''). Слабото поврзување помеѓу ''TOT'' слоевите му дава на талкот совршено базално расцепување и мекост. <ref>{{cite book |last=Nesse |first=William D. |date=2000 |title=Introduction to mineralogy |url=https://archive.org/details/introductiontomi0000ness_m9a6 |location=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-510691-6 |page=[https://archive.org/details/introductiontomi0000ness_m9a6/page/238 238]}}</ref> Тетраедарските плочи се состојат од силициумски тетраедри, кои се силициумски јони опкружени со четири кислородни јони. Секоја од тетраедрите споделува три од своите четири кислородни јони со соседните тетраедри за да се создаде хексагонален лист. Преостанатиот кислороден јон ( ''апикалниот'' кислороден јон) е достапен за поврзување со триоктаедарскиот лист.{{sfn|Nesse|2000|pp=235–237}} Триоктаедарскиот лист има структура на лист од минералот [[бруцит]]. Апикалните кислородни атоми го заменуваат дел од хидроксилните јони што би биле присутни во бруцитниот лист, цврсто поврзувајќи ги тетраедарските листови со триоктаедарскиот лист. {{Sfn|Nesse|2000}} Тетраедарските листови имаат негативен полнеж, бидејќи нивниот состав во голема мера е {{chem2|Si4O10(4-)}}. Триоктаедарскиот лист има еднаков позитивен полнеж, бидејќи неговиот состав во масата е {{chem2|Mg3(OH)2(4+)}}. Комбинираниот TOT слој е електрично неутрален.{{sfn|Nesse|2000|p=238}} Бидејќи шестоаголниците во Т и О листовите се малку различни по големина, листовите се малку искривени кога се врзуваат во TOT слој. Ова ја прекинува шестаголната симетрија и ја сведува на моноклинична или триклиничка симетрија. {{Sfn|Nesse|2000}} Сепак, оригиналната шестаголна симетрија е забележлива во псевдотригоналниот карактер на талковите кристали.<ref name=Handbook/> <gallery> Податотека:Mica_T.png|алт=View of tetrahedral sheet structure of talc. The apical oxygen ions are tinted pink.| Поглед на тетраедарска лисна структура на талк. Апикалните јони на кислород се обоени розово. Податотека:Talc_to.jpg|алт=View of trioctahedral sheet of talc. Yellow spheres are hydroxyl; blue are magnesium. Apical oxygen binding sites are white.| Поглед на триоктаедарски лист од талк. Жолтите сфери се хидроксил; сините се магнезиум. Апикалните места за врзување на кислород се бели. Податотека:Talc_structure.jpg|алт=Talc crystal viewed along the [100] axis, looking along the layers of the crystal| Кристал од талк гледан по должината на оската [100], гледајќи по слоевите на кристалот </gallery> == Појава == [[Податотека:2005talc.png|мини|Производство на талк во 2005 година]] [[Податотека:Talc_mine_SLNSW_FL20821008.jpg|мини|Рудари работат во рудник за талк (Тамби Беј?), Австралија, околу 1950 година]] Талкот е вообичаен метаморфен минерал во метаморфните појаси кои содржат ултрамафични карпи, како што е стеатит (карпа со висока содржина на талк), и во рамките на белошкрилестите и синошкрилестите метаморфни терини. Главни примери на белошкрилести се Францисканскиот метаморфен појас во западниот дел на САД, западноевропските [[Алпи]], особено во Италија, одредени области на Масгрејв и некои колизиони [[Орогенеза|орогени]] како што се [[Хималаи|Хималаите]], кои се протегаат по должината на [[Пакистан]], [[Индија]], [[Непал]] и [[Бутан]]. Талк-карбонатни ултрамафици се типични за многу области на архејските [[Кратон|кратони]], особено во [[Западна Австралија]]. Талк-карбонатни ултрамафици се познати и од Лахланскиот преклопен појас, источна [[Австралија]], од [[Бразил]], [[Гвајански Штит]] и од офиолитските појаси на [[Турција]], [[Оман]] и [[Среден Исток|Блискиот Исток]]. Кина е клучна земја во светот за производство на талк и стеатит со производство од околу 2,2&nbsp;милиони тони (2016), што претставува 30% од вкупното глобално производство. Другите главни производители се Бразил (12%), Индија (11%), САД (9%), Франција (6%), Финска (4%), Италија, Русија, Канада и Австрија (2%, секоја).<ref>{{cite web|title=China, Brazil, the U.S. and India Remain the Major Consumers on the Global Talc Market |url=https://www.indexbox.io/blog/china-brazil-the-u-s-and-india-remain-the-major-consumers-on-the-global-talc-market/ |website=IndexBox |date=18 July 2018 |first=Anna |last=Sergeeva}}</ref> Значајни економски наоѓалишта на талк вклучуваат рудник за талк Маунт Сибрук, Западна Австралија, формиран врз полидеформирана, слоевита ултрамафична интрузија. Групацијата Лузенак, со седиште во Франција, е најголемиот снабдувач на ископан талк во светот. Нејзиниот најголем рудник за талк во Тримун во близина на Лузенак во јужна Франција произведува 400.000&nbsp;тони талк годишно. == Конфликтен минерал == Екстракцијата во спорните области на покраината Нангархар, Авганистан, ја навела меѓународната група за мониторинг „Глобал витнес“ да го прогласи талкот за конфликтен минерал, бидејќи профитот се користи за финансирање на вооружена конфронтација меѓу [[Талибанци|Талибанците]] и [[Исламска Држава]]. <ref>{{cite web|title=Talc: the everyday mineral funding Afghan insurgents|url=https://www.globalwitness.org/en-gb/campaigns/afghanistan/talc-everyday-mineral-funding-afghan-insurgents/|website=Global Witness|access-date=24 May 2018|archive-date=24 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524222404/https://www.globalwitness.org/en-gb/campaigns/afghanistan/talc-everyday-mineral-funding-afghan-insurgents/}}</ref> == Употреба == [[Податотека:Talcum_Powder.JPEG|мини|Талк во прав]] [[Податотека:Talc.GIF|мини|Структурата на талкот е составена од листови од Si₂O₅ со магнезиум сместен помеѓу листовите во октаедарски места.]] Талкот се употребува во многу индустрии, вклучувајќи производство на хартија, [[пластика]], бои и премази (на пр. за калапи за леење метал), гума, храна, електрични кабли, фармацевтски производи, козметика и керамика. Груба сиво-зелена карпа со висока содржина на талк е стеатит, која се употребува за шпорети, мијалници, електрични разводни табли итн. Често се користи за површини на лабораториски маси и електрични разводни табли поради неговата отпорност на топлина, електрична енергија и киселини. Во ситно мелена форма, талкот се употребува како [[козметика]] (талк во прав), како мазиво и како полнач во производството на хартија. Се користи за премачкување на внатрешноста на внатрешните гуми и гумените ракавици за време на производството за да се спречи лепење на површините. Талкот во прав, со голема рафинираност, се употребува во бебешка пудра, адстрингентен прав што се користи за спречување на осип од пелени (осип од пелени). [[Американска академија за педијатрија|Американската академија за педијатрија]] препорачува родителите да избегнуваат употреба на бебешка пудра бидејќи претставува ризик од респираторни проблеми, вклучувајќи проблеми со дишењето и сериозно оштетување на белите дробови доколку се вдишат. Малата големина на честичките го отежнува нивното држење подалеку од воздухот при нанесување на пудрата. Мастите на база на [[цинк оксид]] може да понудат побезбедна и поалтернативна за спречување на осип од пелени. <ref>{{Cite journal |last=Chaithirayanon |first=Suthida |date=November 2016 |title=Comparative Study between Talcum and Zinc Oxide Cream for the Prevention of Irritant Contact Diaper Dermatitis in Infants |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29901362 |journal=Journal of the Medical Association of Thailand = Chotmaihet Thangphaet |volume=99 Suppl 8 |pages=S1–S6 |issn=0125-2208 |pmid=29901362}}</ref> Сапунскиот камен (масивен талк) често се употребува како маркер за [[заварување]] или [[Металообработка|обработка на метал]]. <ref>{{cite web |title=Why Do Welders Use Soapstone? |url=https://weldersmanual.com/why-do-welders-use-soapstone/ |website=Welders Manual |date=28 March 2021 |access-date=7 March 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Young |first1=Pierre |title=What Is Soapstone Used for in Welding? |url=https://weldingheadquarters.com/what-is-soapstone-used-for-in-welding/ |website=Welding Headquarters |date=10 June 2020 |access-date=7 March 2022}}</ref> Талкот се употребува и како [[Прехранбени адитиви|додаток во исхраната]] или во фармацевтски производи. Во медицината, талкот се употребува како средство за плеуродеза за да се спречи повторлив плеврален излив или пневмоторакс. Во [[Европска Унија|Европската Унија]], [[Е-број|бројот на адитив]] е '''E553b'''. Талкот може да се користи во преработката на бел [[ориз]] како средство за полирање. Поради неговата ниска цврстина на смолкнување, талкот е еден од најстарите познати цврсти масла за подмачкување. Исто така, има ограничена употреба како додаток за намалување на триењето во маслата за подмачкување. <ref>{{cite journal|title=Talc as friction-reducing additive to lubricating oil|doi=10.1016/j.apsusc.2013.03.102|journal=Applied Surface Science|volume =276|year= 2013|pages =383–389|author1=Rudenko, Pavlo |author2=Bandyopadhyay, Amit |bibcode=2013ApSS..276..383R}}</ref> Талкот е широко користен во керамичката индустрија и во тела и во глазури. Во телата за уметнички производи со низок оган, тој дава белина и ја зголемува топлинската експанзија за да се спротивстави на пукањето. Во камените производи, мали проценти на талк се употребуваат за флуксирање на телото и со тоа подобрување на цврстината и застаклувањето. Тој е извор на [[Магнезиум оксид|MgO]] флукс во глазури на висока температура (за контрола на температурата на топење). Исто така, се користи како средство за матирање во глинени глазури и може да се користи за производство на магнезиумски мати на високи температури. ISO стандард за квалитет (ISO 3262) {| class="wikitable" !Тип ! Содржина на талк мин. тежински% ! Губење при палење на 1000&nbsp;°C, тежински % ! Растворливост во HCl, макс. тежински % |- | А | 95 | 4–6,5 | 5 |- |B | 90 | 4–9 | 10 |- | C | 70 | 4–18 | 30 |- | D | 50 | 4–27 | 30 |} Во тек се патенти за употреба на магнезиум силикат како замена за цемент. Неговите производствени потреби се помалку енергетски интензивни од обичниот [[портланд цемент]] (со потреба за греење од околу 650&nbsp;°C за талк во споредба со 1.500&nbsp;°C за варовник за производство на Портланд цемент), додека впива многу повеќе [[јаглерод диоксид]] како што се стврднува. Ова резултира со негативен јаглероден отпечаток во целина, бидејќи замената за цемент отстранува 0,6 тони CO₂ на употребен тон. Ова е во спротивност со позитивен јаглероден отпечаток од 0,4 тони на тон конвенционален цемент. <ref name="guardian.co.uk">Jha, Alok (31 December 2008) [https://www.theguardian.com/environment/2008/dec/31/cement-carbon-emissions Revealed: The cement that eats carbon dioxide], ''The Guardian''</ref> Талкот понекогаш се употребува како фалсификат на нелегален [[хероин]], за зголемување на волуменот и тежината и со тоа зголемување на неговата улична вредност. Со интравенска употреба, може да доведе до пулмонална талкоза, грануломатозно воспаление во [[Бели дробови|белите дробови]]. === Стерилен талк во прав === Стерилниот талк во прав (Национален код за лекови 63256-200-05) е склерозирачки агенс што се употребува во постапката на [[плеуродеза]]. Ова може да биде корисно како третман за рак за спречување на плеврални изливи (абнормално собирање на течност во просторот помеѓу [[Бели дробови|белите дробови]] и градниот ѕид). Се вметнува во просторот преку градна цевка, предизвикувајќи негово затворање, така што течноста не може да се собере таму. Производот може да се стерилизира со сува топлина, [[етилен оксид]] или гама зрачење.<ref name="Management_of_Malignant_Pleural_Effusions">{{cite journal |title =Management of Malignant Pleural Effusions |journal = Am J Respir Crit Care Med |volume = 162 |issue = 5 |date = November 2000 |pmid = 11069845 |pages = 1987–2001 |url = https://www.atsjournals.org/doi/10.1164/ajrccm.162.5.ats8-00 |author= American Thoracic Society |doi = 10.1164/ajrccm.162.5.ats8-00|url-access = subscription }}</ref> == Безбедност == Се покренале сомневања дека користењето на талк придонесува за одредени видови болести, главно рак на јајниците и белите дробови. Според [[Меѓународна агенција за истражување на ракот|Меѓународната агенција за истражување на ракот]], талкот што содржи азбест е класифициран како агенс од група 1 (канцероген за луѓето), употребата на талк во [[Перинеум|перинеумот]] е класифицирана како група 2Б (веројатно канцероген за луѓето), а талкот што не содржи азбест е класифициран како група 2А (веројатно канцероген за луѓето). <ref>[http://monographs.iarc.fr/ENG/Classification/latest_classif.php List of Classifications] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610015529/http://monographs.iarc.fr/ENG/Classification/latest_classif.php |date=10 June 2017 }}, International Agency for Research on Cancer</ref> Прегледите на Истражување на ракот во Велика Британија и Американско здружение за рак заклучуваат дека некои студии пронашле врска, но други студии не. <ref>[http://info.cancerresearchuk.org/healthyliving/cancercontroversies/talcum-powder/ Talcum powder and cancer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815024743/http://info.cancerresearchuk.org/healthyliving/cancercontroversies/talcum-powder/ |date=15 August 2012 }}, Cancerresearch.uk</ref><ref>[http://www.cancer.org/Cancer/CancerCauses/OtherCarcinogens/AtHome/talcum-powder-and-cancer Talcum Powder and Cancer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120023848/http://www.cancer.org/cancer/cancercauses/othercarcinogens/athome/talcum-powder-and-cancer |date=20 November 2016 }}, American Cancer Society</ref> Истражувањата дискутираат за [[Бели дробови|белодробни]] проблеми,<ref> {{cite journal |pmid=2198684|title=Pulmonary toxicity of inhaled and intravenous talc|url=https://archive.org/details/sim_toxicology-letters_1990-07_52_2/page/120|year=1990 |last1=Hollinger |first1=MA |volume=52 |issue=2 |pages=121–7; discussion 117–9 |journal=[[Toxicology Letters]] |doi=10.1016/0378-4274(90)90145-C |bibcode=1990ToxL...52..121H }} </ref> [[рак на белите дробови]], <ref name="NTP"> {{cite journal |pmid=12616290 |url=https://ntp.niehs.nih.gov/publications/reports/tr/tr421 |title=NTP Toxicology and Carcinogenesis Studies of Talc (Non-Asbestiform) in Rats and Mice (Inhalation Studies)|year=1993 |volume=421 |pages=1–287 |journal=National Toxicology Program Technical Report Series}}</ref><ref>{{Cite web |date=1995 |title=Worker Health Study Summaries – Talc Miners & Millers |url=https://www.cdc.gov/niosh/pgms/worknotify/Talc.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707125712/https://www.cdc.gov/niosh/pgms/worknotify/Talc.html |archive-date=2022-07-07 |access-date=2022-08-31 |website=The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)}}</ref> и [[Рак на јајници|рак на јајниците]]. <ref> {{cite journal|pmid=1603491|title=Perineal exposure to talc and ovarian cancer risk |author=Harlow, Cramer, Bell|year=1992|volume=80|issue=1|pages=19–26|journal=Obstetrics and Gynecology|display-authors=etal}}</ref> Еден од нив, објавен во 1993 година, бил извештајот на [[Национална програма за токсикологија|Националната програма за токсикологија]] на САД, кој открил дека талкот за козметички производи што не содржи влакна слични на [[азбест]] е во корелација со формирање на тумор кај стаорци принудени да вдишуваат талк 6 часа на ден, пет дена во неделата во текот на најмалку 113 недели. <ref name="NTP" /> Во еден труд од 1971 година биле пронајдени честички од талк вградени во 75% од проучуваните тумори на јајниците.<ref> {{cite journal |pmid=5558843|title=Talc and carcinoma of the ovary and cervix|url=https://archive.org/details/sim_bjog_1971-03_78_3/page/266|vauthors=Henderson WJ, Joslin CA, Turnbull AC, Griffiths K |year=1971 |journal=J Obstet Gynaecol Br Commonw|volume=78|issue=3|pages=266–272 |doi=10.1111/j.1471-0528.1971.tb00267.x|s2cid=32300387}} </ref> Во 2018 година, Здравје на Канада издало предупредување против вдишување на талк во прав или негова перинеална употреба од страна на жените.<ref>{{Cite web|url=https://healthycanadians.gc.ca/recall-alert-rappel-avis/hc-sc/2018/68320a-eng.php|title=Talc – Potential Risk of Lung Effects and Ovarian Cancer|date=19 November 2018}}</ref> Спротивно на тоа, сепак, истражувањата објавени во 1995 и 2000 година заклучиле дека, иако е веројатно дека талкот може да предизвика рак на јајниците, не се покажани убедливи докази. <ref>{{cite journal|last1=Harlow|first1=BL|last2=Hartge|first2=PA|title=A review of perineal talc exposure and risk of ovarian cancer.|journal=[[Regulatory Toxicology and Pharmacology]] |date=Apr 1995|volume=21|issue=2|pages=254–60|pmid=7644715|doi=10.1006/rtph.1995.1039|url=https://zenodo.org/record/1229955}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Gertig|first1=D. M.|last2=Hunter|first2=D. J.|last3=Cramer|first3=D. W.|last4=Colditz|first4=G. A.|last5=Speizer|first5=F. E.|author5-link=Frank E. Speizer|last6=Willett|first6=W. C.|last7=Hankinson|first7=S. E.|title=Prospective Study of Talc Use and Ovarian Cancer|journal=JNCI Journal of the National Cancer Institute|date=2 February 2000|volume=92|issue=3|pages=249–252|doi=10.1093/jnci/92.3.249|pmid=10655442|url=https://academic.oup.com/jnci/article-pdf/92/3/249/9996398/249.pdf}}</ref> Понатаму, прегледот на испитувањата за рак на јајниците и употреба на талк во Европскиот журнал за превенција на ракот од 2008 година истакнал дека, иако многу од нив го испитувале времетраењето, фреквенцијата и акумулацијата на хигиенската употреба на талк, малкумина пронашле позитивна поврзаност меѓу овие фактори, а некои пронашле негативна: „Може да се тврди дека целокупните нулти наоди поврзани со дијафрагми нанесени со талк и употреба на кондоми се поубедлив доказ за недостаток на канцероген ефект, особено со оглед на недостатокот на воспоставена корелација помеѓу фреквенцијата на перинеално прашење и концентрациите на талк во ткивото на јајниците и недостатокот на конзистентна врска доза-одговор со ризикот од рак на јајниците“. Наместо тоа, авторите му припишале на талкот во прав „висок степен на безбедност“. <ref>{{cite journal|last1=Muscat|first1=Joshua E.|last2=Huncharek|first2=Michael S.|title=Perineal Talc Use and Ovarian Cancer: A Critical Review|journal=European Journal of Cancer Prevention|date=April 2008|volume=17|issue=2|pages=139–146|doi=10.1097/CEJ.0b013e32811080ef|pmid=18287871|pmc=3621109}}</ref> Слично на тоа, во статија од 2014 година објавена во водечкото списание за рак, „ Весник на Националниот институт за рак“, истражувачите ги објавиле резултатите од анкета на 61.576 жени во постменопауза, од кои повеќе од половина користеле талк во перинеумот. Истражувачите ги споредиле извештаите на испитаниците за нивната сопствена употреба на талк со нивните извештаи дека им е дијагностициран рак на јајниците од страна на нивните лекари и открија, без оглед на возраста и статусот на лигатура на јајцеводите на испитаниците, „Употребата на перинеален прав... не беше поврзана со ризик од рак на јајниците во споредба со никогаш неупотребата“, ниту пак поголем индивидуален ризик од рак беше поврзан со подолга употреба на талк во прав. Врз основа на ова, статијата заклучила: „Употребата на перинеален прав не изгледа дека влијае на ризикот од рак на јајниците“.<ref>{{cite journal|last1=Houghton|first1=Serena C.|last2=Reeves|first2=Katherine W.|last3=Hankinson|first3=Susan E.|last4=Crawford|first4=Lori|last5=Lane|first5=Dorothy|last6=Wactawski-Wende|first6=Jean|last7=Thomson|first7=Cynthia A.|last8=Ockene|first8=Judith K.|title=Perineal Powder Use and Risk of Ovarian Cancer|journal=JNCI Journal of the National Cancer Institute|date=11 September 2014|volume=106|issue=9|article-number=dju208 |doi=10.1093/jnci/dju208|pmid=25214560|url=https://academic.oup.com/jnci/article/106/9/dju208/910075|pmc=4200058}}</ref> Експертскиот панел за преглед на козметички состојки заклучил во 2015 година дека талкот, во концентрациите што моментално се користат во козметиката, е безбеден.<ref>{{cite journal |last1=Gruber |first1=James |title=Do Cosmetic Consumers Really Know What Ingredients They Are Using? An Inquiry into the Search for the 'Truth' |url=https://archive.org/details/skeptical-inquirer_november-december-2019_43_6/page/54 |journal=Skeptical Inquirer |date=November–December 2019 |volume=43 |issue=6 |page=54}}</ref> Во јули 2024 година, Меѓународната агенција за истражување на ракот го навела талкот како „веројатно“ [[канцероген]] за луѓето. Испиутувањето се основа на ограничени докази дека може да предизвика [[Рак на јајници|рак на јајниците]] кај луѓето. <ref>{{cite news |last1= |first1= |title=WHO agency says talc is 'probably' cancer-causing|url=https://globalnation.inquirer.net/241682/who-agency-says-talc-is-probably-cancer-causing |access-date=July 7, 2024 |publisher= [[Philippine Daily Inquirer]]|date=July 6, 2024}}</ref> === Индустриска класа === Во Соединетите Американски Држави, Администрацијата за безбедност и здравје при работа и Националниот институт за безбедност и здравје при работа поставиле граници на изложеност на респирабилни талкови прашини на 2&nbsp;mg/^m3 во текот на осумчасовен работен ден. На нивоа од 1000&nbsp;mg/^m3, вдишувањето на талк се смета за веднаш опасно по животот и здравјето. <ref> {{cite web|title = NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards|publisher = Centers for Disease Control and Prevention|year=2011|url = https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0584.html}}</ref> === Храна === Администрацијата за храна и лекови на Соединетите Американски Држави смета дека талкот (магнезиум силикат) е генерално признат како безбеден за користењер како средство против згрутчување во кујнската сол во концентрации помали од 2%.<ref> {{cite web |title = Code of Federal Regulations |publisher = U.S. Food and Drug Administration|year=2009 |url = https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=182.2437}} </ref> === Поврзаност со азбест === Еден посебен проблем со комерцијалната употреба на талкот е неговата честа комбинација во подземни наоѓалишта со [[Азбест|азбестна]] руда. Азбестот е општ термин за различни видови фиброзни силикатни минерали, кои се користат во градежништвото поради нивните својства на отпорност на топлина. <ref>{{cite web |title=Asbestos |url=https://mineralseducationcoalition.org/minerals-database/asbestos/ |website=Minerals Education Coalition}}</ref> Постојат шест видови азбест; најчестата сорта во производството, [[Бел азбест|белиот азбест]], е во семејството серпентини. <ref>{{cite book |last1=Plummer |first1=Charles C. |last2=Carlson |first2=Diane H. |last3=Hammersley |first3=Lisa |title=Physical Geology |isbn=978-1-260-09165-6 |edition=Sixteenth|date=22 January 2018 |publisher=McGraw-Hill Education }}</ref> Серпентинските минерали се [[Силикатни минерали|лиснати силикати]]; иако не се во семејството серпентини, талкот е исто така лиснат силикат, со два листа поврзани со магнезиумски катјони. Честото мешање на наслаги од талк со азбест може да резултира со контаминација на ископаниот талк со бел азбест, што претставува сериозен ризик по здравјето кога се дисперзира во воздухот и се вдишува. Строгата контрола на квалитетот од 1976 година, вклучително и одвојувањето на талкот за козметички и прехранбен производ од оној наменет за индустриска употреба, во голема мера го елиминирало овој проблем, но тој останува потенцијална опасност што бара ублажување при рударството и преработката на талк. <ref>{{cite news |title=Is talcum powder asbestos? |url=https://www.straightdope.com/columns/read/996/is-talcum-powder-asbestos/ |website=[[The Straight Dope]] |date=16 February 1990 |access-date=9 March 2019}}</ref> Анкетата на американската Управа за храна и лекови од 2010 година не успеала да пронајде азбест во различни производи што содржат талк. <ref> {{cite web |title = Talc Ingredients |publisher = U.S. Food and Drug Administration|year=2010 |url = https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetic-ingredients/talc}}</ref> Истрага на [[Ројтерс]] од 2018 година потврдила дека фармацевтската компанија Џонсон и Џонсон со децении знаела дека има азбест во нејзината бебешка пудра,<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/johnsonandjohnson-cancer/|title=J&J knew for decades that asbestos lurked in its Baby Powder|work=Reuters|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> и во 2020 година компанијата престанала да ја продава својата бебешка пудра во САД и Канада.<ref>{{cite news |title=Johnson & Johnson stops selling baby powder in US |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-52732755 |access-date=20 May 2020 |work=BBC News |date=20 May 2020}}</ref> Имало повици до најголемите акционери на Џонсон и Џонсон да ја принудат компанијата да ја прекине глобалната продажба на бебешка пудра и да ангажира независна фирма да спроведе ревизија за расна правда, бидејќи таа била пласирана на пазарот на Афроамериканки и жени со прекумерна тежина. <ref>{{Cite news |title=Johnson & Johnson shareholders called on to end talc baby powder sales |last=Perkins |first=Tom |newspaper=The Guardian |date=27 April 2022 |url= https://www.theguardian.com/business/2022/apr/27/johnson-and-johnson-baby-powder-talc-shareholders}}</ref> На 11 август 2022 година, компанијата објавила дека ќе престане да произведува пудра на база на талк до 2023 година и ќе ја замени со пудра на база на пченкарен скроб. Компанијата соопштила дека пудрата на база на талк е безбеден за употреба и не содржи азбест..<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/business-62514263 | title=J&J to replace talc-based powder with cornstarch after cancer lawsuits | date=August 12, 2022 | publisher=BBC News |access-date=August 12, 2022 }}</ref> == Судски спор == Во 2006 година, [[Меѓународна агенција за истражување на ракот|Меѓународната агенција за истражување на ракот]] го класифицирала талкот во прав како можен човечки канцероген доколку се употребува во пределот на женските гениталии. И покрај ова, ниедна федерална агенција во САД не презела мерки за отстранување на талкот во прав од пазарот или додавање предупредувања. <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/08/22/health/417-million-awarded-in-suit-tying-johnsons-baby-powder-to-cancer.html|title=$417 Million Awarded in Suit Tying Johnson's Baby Powder to Cancer|newspaper=The New York Times|date=22 August 2017|access-date=13 July 2018|last1=Rabin|first1=Roni Caryn}}</ref> Во февруари 2016 година, како резултат на тужба против „Џонсон и Џонсон“ (J&J), поротата во [[Сент Луис]] доделила 72 милиони долари отштета на семејството на жена од Алабама која починала од [[Рак на јајници|рак на јајниците]]. Семејството тврдело дека употребата на талк во прав е причина за нејзиниот рак. Во мај 2016 година, на жена од Јужна Дакота ѝ биле доделени 55 милиони долари како резултат на друга тужба против J&J. <ref>{{cite web|url=https://money.cnn.com/2016/05/03/news/companies/johnson-and-johnson-cancer-talcum-powder/index.html|title=Johnson & Johnson just lost another talcum powder cancer lawsuit|last=McLean|first=Rob|date=2016-05-03|website=CNNMoney|access-date=2016-08-18|archive-date=2021-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117070905/https://money.cnn.com/2016/05/03/news/companies/johnson-and-johnson-cancer-talcum-powder/index.html|url-status=dead}}</ref> Жената ја користела бебешката пудра на Johnson & Johnson повеќе од 35 години пред да ѝ биде дијагностициран рак на јајници во 2011 година.<ref>{{Cite web|title=Professor Hanington's Speaking of Science: Does talc cause cancer?|url=https://elkodaily.com/lifestyles/professor-haningtons-speaking-of-science-does-talc-cause-cancer/article_74d2eef7-6c68-504e-8c46-8c41898b2884.html|access-date=2021-03-09|website=Elko Daily Free Press|date=15 October 2016 |language=en}}</ref> Во октомври 2016 година, поротата во Сент Луис ѝ доделил 70,1 милиони долари на жена од Калифорнија со рак на јајниците, која користела бебешка пудра 45 години. <ref name="latimes-2016-10-28">[http://www.latimes.com/business/la-fi-baby-powder-cancer-20161028-story.html#nt=oft07a-2gp1 Does baby powder cause cancer? Another jury thinks so, awarding $70 million to a California woman]. ''[[LA Times]]'' (2016-10-28). Retrieved on 2017-05-06.</ref> Во август 2017 година, поротата во Лос Анџелес ѝ доделила 417 милиони долари на Калифорнијка, Ева Ечеверија, која развила рак на јајници како „непосреден резултат на неразумно опасната и неисправна природа на талкот“, се наведува во нејзината тужба против Џонсон и Џонсон.<ref>[http://thechronicleherald.ca/business/1496091-jury-awards-417m-in-lawsuit-linking-talcum-powder-to-cancer Jury awards $417M in lawsuit linking talcum powder to cancer]. The Chronicle Herald (21 August 2017)</ref> На 20 октомври 2017 година, судијката на Вишиот суд во Лос Анџелес, Марен Нелсон, ја отфрлила пресудата. Судијката изјавила дека Ечеверија докажала дека „постои тековна дебата во научната и медицинската заедница за тоа дали талкот е поверојатно отколку не предизвикува рак на јајници и со тоа (дава) должност за предупредување“, но не доволно за да се одржи наметнувањето на одговорност од страна на поротата против Џонсон и Џонсон, наведувајќи дека Ечеверија не утврдила соодветно дека талкот предизвикува рак на јајници. <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-johnson-johnson-cancer-lawsuit/california-judge-tosses-417-million-talc-cancer-verdict-against-johnson-johnson-idUSKBN1CQ003|title=California judge tosses $417 million talc cancer verdict against...|first=Tina|last=Bellon|work=Reuters|date=21 October 2017|access-date=13 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/frankel-jj-talc/dismissal-of-472-million-verdict-v-jj-is-disaster-for-talc-plaintiffs-idUSKBN1CS2SA|title=Dismissal of $417 million verdict v. J&J is disaster for talc...|first=Alison|last=Frankel|work=Reuters|date=24 October 2017|access-date=13 July 2018}}</ref> Во јули 2018 година, суд во [[Сент Луис]] доделил тужба од 4,7 милијарди долари (4,14 милијарди долари казнена штета и 550 милиони долари компензаторна штета) против J&J на 22 жени тужители, заклучувајќи дека компанијата ги прикривала доказите за [[азбест]] во своите производи повеќе од четири децении.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/jul/13/johnson-johnson-ordered-to-pay-47bn-in-talc-powder-claim|title=Johnson & Johnson ordered to pay $4.7bn in talc powder claim|first=Sarah|last=Butler|date=13 July 2018|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=13 July 2018}}</ref> Најмалку 38.000 други тужби поврзани со талк биле во тек според податоци од 2023 година. Во 2020 година, J&J ја запрел продажбата на својата бебешка пудра на база на талк, која ја продавала 130 години. J&J создал подружница одговорна за побарувањата во обид да ги реши тужбите во стечаен суд. Во 2023 година, J&J предложил спогодба од речиси 9 милијарди долари, при што 50.000 подносители на барања изјавиле дека тврдењата се „лажни“, но сакале да се откажат од проблемот, но судиите ги блокирале плановите, пресудувајќи дека подружницата не е во финансиска криза и не може да го користи системот за стечај за да ги реши тужбите.<ref>{{Cite news |date=2024-01-23 |title=J&J strikes US states deal over baby powder claims |url=https://www.bbc.com/news/business-68072951 |access-date=2024-04-14 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> Во јули 2023 година, J&J ги тужел истражувачите кои го поврзале талкот со ракот, тврдејќи дека користеле неточна наука за да ги омаловажат производите на компанијата, додека обвинетите изјавиле дека тужбите имаат за цел да ги замолчат научниците. <ref name=":0">{{Cite news |last=Knauth |first=Dietrich |date=2023-07-13 |title=Johnson & Johnson sues researchers who linked talc to cancer |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/legal/litigation/johnson-johnson-sues-researchers-who-linked-talc-cancer-2023-07-13/ |access-date=2023-07-17}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Луминисцентни минерали]] [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Триклински минерали]] [[Категорија:Ексципиенси]] [[Категорија:Козметички хемикалии]] [[Категорија:Минерали на магнезиумот]] g5lvmfelfsin7cqva44amrj63dsd4v7 0 1394300 5630123 5568076 2026-09-20T06:35:37Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:2026 Welsh Senedd.svg]] → [[File:May 2026 Welsh Senedd.svg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · clarify what part of 2026 this diagram represents, as it has since changed. 5630123 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | background_color = #AFD697 | name = Велшки сенед | native_name = {{lang|cy|Senedd Cymru}} | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = 7. велшки сенед | logo_pic = Лого на велшкиот сенед.svg{{!}}class=skin-invert | logo_res = 300px | logo_alt = Лого на велшкиот сенед | logo_caption = | house_type = еднодомен | term_limits = нема | foundation = | preceded_by = Министерство за Велс (1965–1999) | succeeded_by = | new_session = 9 мај 2026 | crown-in-parl = | leader1_type = [[Список на британски монарси|Монарх]] | leader1 = [[Чарлс III]] | election1 = 8 септември 2022 | leader2_type = Претседавач | leader2 = Хју Иранка-Дејвис | party2 = [[Велшки лабуристи|Лабуристи]] | election2 = 12 мај 2026 | leader3_type = Заменик претседавач | leader3 = Кери Фергусон | party3 = [[Партија на Велс]] | election3 = 12 мај 2026 | leader4_type = {{nowrap|[[Прв министер на Велс|Прв министер]]}} | leader4 = [[Рин ап Јорверт]] | party4 = [[Партија на Велс]] | election4 = 12 мај 2026 | leader5_type = | leader5 = | party5 = | election5 = | party6 = | election6 = | leader7_type = Лидер на опозиција | leader7 = [[Дан Томас]] | party7 = [[Реформска партија (Обединето кралство)|Реформска партија]] | election7 = 12 мај 2026 | seats = 96 | house1 = | house2 = | members = | structure1 = May 2026 Welsh Senedd.svg | structure1_res = 250px | political_groups1 = :{{Color box|{{party color|Plaid Cymru}}|border=darkgray}} [[Партија на Велс]] (43) :{{Color box|{{party color|Reform UK}}|border=darkgray}} [[Реформска партија (Обединето кралство)|Реформска партија]] (34) :{{Color box|{{party color|Labour Party (UK)}}|border=darkgray}} [[Велшки лабуристи|Лабуристи]] (9) :{{Color box|{{party color|Conservative Party (UK)}}|border=darkgray}} [[Велшки конзервативци|Конзервативци]] (7) :{{Color box|{{party color|Green Party of England and Wales}}|border=darkgray}} [[Велшка зелена партија|Зелени]] (2) :{{Color box|{{Party color|Liberal Democrats (UK)}}|border=darkgray}} [[Велшки либерал-демократи|Либерал-демократи]] (1) | committees1 = | term_length = | authority = | salary = £76.380 годишно, плус трошоци | voting_system1 = | last_election1 = [[Парламентарни избори во Велс (2026)|7 мај 2026]] | next_election1 = | redistricting = | motto = | session_room = Y Siambr 2.jpg | session_res = 250px | session_alt = | meeting_place = Салата на велшкиот сенед пред реновирањето во 2026. | website = [https://senedd.cymru/ senedd.cymru] (на велшки){{нр}} [https://senedd.wales/ senedd.wales] (на англиски) | rules = }} '''Велшки сенед''' ({{lang|cy|Senedd Cymru}}; ''Сенед К'мри'') — претставнички орган и [[Еднодомен парламент|еднодомен]] [[Законодавна власт|законодавен дом]] на [[Велс]]. Како демократски избрано тело, неговата улога е да ја контролира велшката влада и да донесува закони за делегирани прашања што не се резервирани за Парламентот на Обединетото Кралство. Тоа е двојазична институција, при што и велшкиот и англискиот јазик се официјални јазици на нејзиното работење. Од своето основање во мај 1999 година до мај 2020 година, Сенедот официјално бил познат како Национално собрание на Велс (Cynulliad Cenedlaethol Cymru) и честопати едноставно се нарекувал Велшко собрание. Сенедот го сочинуваат 96 членови кои се познати како членови на Сенедот (Aelodau o'r Senedd). Помеѓу 2011 и 2026 година, членовите биле избирани за петгодишен мандат според системот на дополнителни членови, во кој 40 членови претставувале помали географски поделби познати како „изборни единици“ и биле избирани со гласање по избор, а 20 члена претставувале пет „изборни региони“ користејќи го методот на Д'Хонт за пропорционална застапеност. Од мај 2026 година, изборите користат пропорционална застапеност со затворени листи, а мандатите на Сенедот траат четири години. Типично, најголемата партија во Сенедот ја формира Владата на Велс. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website}} * [https://archive.today/20130419204254/http://www.bbc.co.uk/programmes/p00t5z5c The Queen opens the First Welsh Assembly 1999] * [https://www.senedd.tv/ Senedd.tv website] [[Категорија:Велс]] 3jf0kqz8lcc0bkxar03olldq6ethdex 0 1396148 5630010 5574314 2026-09-19T12:09:00Z Bjankuloski06 332 5630010 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Памятный_знак_«101_километр».jpg|мини|300x300пкс|Спомен-знак што означува растојание од 101 километар]] '''101. километар''' ({{Langx|ru|101-й километр}}) — [[Колоквијален говор|разговорна]] фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}</ref><ref name="yung">{{Наведено списание|last=Yung|first=Corey Rayburn|year=2007|title=Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders|url=http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|journal=[[Washington University Law Review]]|volume=85|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|archive-date=2010-06-22|access-date=August 14, 2012}}</ref> == Вежби == 101. километар станал разговорна фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] според ''[[Прописка во Советскиот Сојуз|прописката]]'', советскиот систем за контрола [[Внатрешна миграција|на внатрешната миграција]]. Во поголемиот дел од советската ера, криминалците и другите „непожелни“, вклучително и оние ослободени од [[Гулаг|Гулазите,]] честопати биле ограничени од населување во поголеми [[Градско подрачје|градски подрачја]] како [[Москва]].<ref name="tayler"/> Законите ''за прописка'' имале делумно намера да ги држат непожелните елементи подалеку од странците, кои обично биле ограничени на области во рамките на 25 км од градските центри, на сличен начин како и на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри во 1980 година]].<ref name="tayler" /> Правата на поранешниот затвореник да се движи слободно низ земјата по ослободувањето од затвор биле ограничени подолг временски период и наместо редовни документи, поранешните затвореници добивале привремена замена, „волчји билет“ ({{Langx|ru|волчий билет|''volchiy bilet''}}) и така ограничувајќи ги на [[Прогонство|егзил]] без право да се населат поблиску од 100 км до големи урбани центри каде што ќе им била одбиена [[Дозвола за престој|дозволата за престој]] според системот на ''прописка''. Во постсталинистичкиот Советски Сојуз, било спроведено значајно чистење на непожелните лица надвор од 101 км во рамките на подготовките за Летните олимписки игри во 1980 година, како обид на властите да го прикажат убавиот имиџ на Москва во очите на странците.<ref name="yung"/> Во современа [[Русија]], ова ограничување е укинато — иако [[Регистрација на жители во Русија|е потребна регистрација на живеалиште]].<ref name="tayler"/> == Поврзано == * [[Лишенец]] * [[Резидентска сегрегација|Сегрегација на домување]] * [[Карманова линија]] – уште 100 км граница; „Граница на вселената“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права во СССР]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Советско право]] [[Категорија:Советска фразеологија]] [[Категорија:Слобода на движење]] ibsov49e0q7fzuqkuk1uudidkbolfs4 0 1397691 5630034 5581104 2026-09-19T15:38:44Z Carshalton 30527 5630034 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Јохан Манзамби | image = | birth_date = {{birth date and age|2005|10|14|df=y}} | birth_place = [[Женева]], [[Швајцарија]] | nationality = {{flagsport|SUI}} [[Швајцарија]] | height = {{height|m=1.82}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 44 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Servette}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Freiburg}} | years1 = 2024-2025 | caps1 = 20 | goals1 = 3 | clubs1 = {{Fb team Freiburg II}} | years2 = 2024-2026 | caps2 = 38 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Freiburg}} | years3 = 2026- | caps3 = 2 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2023 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 18 години|Швајцарија 18]] | nationalyears2 = 2023–2024 | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 19 години|Швајцарија 19]] | nationalyears3 = 2024– | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 20 години|Швајцарија 20]] | nationalyears4 = 2025– | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 3 | nationalteam4 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] }} '''Јохан Манзамби''' (роден на [[14 октомври]] [[2005]] година, во [[Женева]]) — [[Швајцарија|швајцарски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Freiburg}} и на [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|швајцарската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е во [[Женева]], од родители со [[Ангола|анголско]] и [[ДР Конго|конгоанско]] потекло.<ref>{{Cite web |title=Johan Manzambi: Who is Freiburg and Switzerland's young midfield marvel? |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/who-is-johan-manzambi-freiburg-switzerland-midfield-talent-34685 |access-date=2025-11-16 |website=www.bundesliga.com |language=en}}</ref> ==Технички карактеристики== Динамичен, разнообразен играч од средниот ред со добро чувство за позиционирање.<ref>{{Cite web|url=https://www.blick.ch/sport/fussball/international/bundesliga/fuer-die-vorbereitung-ins-profi-team-befoerdert-drei-junge-schweizer-auf-dem-weg-die-bundesliga-zu-erobern-id19942426.html|title=Drei junge Schweizer auf dem Weg, die Bundesliga zu erobern|trans-title=Three young Swiss on their way to conquering the Bundesliga|language=de|publisher=[[Blick]]|date=13 July 2024|access-date=26 January 2025}}</ref> Корисен е во дефанзивната фаза, но и во напаѓачките втрчувања.<ref>{{Cite web|language=de-CH|author=Emanuel Staub|url=https://www.blick.ch/sport/fussball/international/bundesliga/fuer-die-vorbereitung-ins-profi-team-befoerdert-drei-junge-schweizer-auf-dem-weg-die-bundesliga-zu-erobern-id19942426.html|title=Drei junge Schweizer auf dem Weg, die Bundesliga zu erobern|sito=Blick|data=2024-07-13|accesso=2025-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/svizzera-i-convocati-di-yakin-ci-sono-i-tre-bolognesi-manzambi-unico-esordiente-2105637|title=Svizzera, i convocati di Yakin: ci sono i tre bolognesi, Manzambi unico esordiente|access-date=2025-06-01}}</ref> ==Клупска кариера== Манзамби ја започнал својата кариера во младинската академија на швајцарскиот клуб, [[ФК Сервет|Сервет]], каде останал до 17 години. Во 2023 година, тој се приклучил на младинската академија на германскиот клуб од [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], [[ФК Фрајбург|Фрајбург]]. Откако најпрво играл за [[ФК Фрајбург#Вториот тим|вториот тим]] во [[Трета фудбалска лига на Германија|3. лига]], тој бил промовиран во првиот тим во летото 2024 година. На 21 август 2024 година, тој го направил своето деби за Фрајбург во поразот од 3–0 на гостински терен од [[1. ФК Хајденхајм|Хајденхајм]] во [[Прва Бундеслига 2024–2025|Бундеслигата]].<ref>{{Cite web|url=https://www.tdg.ch/rty-menzambi-2209-255523005312|title=L'espoir genevois Johan Manzambi a fait ses débuts en Bundesliga|trans-title=Geneva hopeful Johan Manzambi made his Bundesliga debut|language=fr|publisher=22 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата со 1–2 на гостински терен над [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]] на 12 април 2025 година.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-monchengladbach-sport-club-freiburg-match-report-highlights-matchday-29-31696 |title=Johan Manzambi's late strike seals crucial Freiburg win over Borussia Mönchengladbach |publisher=Bundesliga |date=12 April 2025 }}</ref> Својата прва сезона со првиот тим на Фрајбург ја завршил со 11 настапи и 2 постигнати гола (сите во првенството). Во сезоната 2025-2026, Манзамби станал редовен стартер во почетната постава на Фрајбург и одиграл многу позитивна сезона. Својот прв гол за сезоната го постигнал во поразот со 6-2 од {{Fb team (N) Bayern Munchen}}. На 7 мај 2026 година, тој го постигнал вториот гол за Фрајбург во победата од 3–1 над [[Спортинг Брага|Брага]] во реваншот од полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лигата на Европа 2025–2026]], помагајќи му на својот клуб да стигне до финалето со победа од вкупен резултат 4–3.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/02a5-20921bc22db9-9d07b249996e-1000--freiburg-3-1-braga-agg-4-3-freiburg-overturn-away-defeat/ |title=Freiburg 3-1 Braga (agg 4-3) highlights: Freiburg overturn away defeat to reach first Europa League final |publisher=UEFA |date=7 May 2026 }}</ref> Тој го започнал и ги одиграл сите 90 минути во [[Финале на УЕФА Лига Европа во 2026 година|финалето]], загубено со 0-3 од {{Fb team (N) Aston Villa}}. На крајот, тој бил прогласен за [[УЕФА Лига Европа#Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|Млад играч на сезоната во Лига Европа]].<ref name="auto1">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/02a5-20ada4766290-fa2dd9da0b35-1000--johan-manzambi-named-2025-26-uefa-europa-league-revelatio/ |title=Johan Manzambi named 2025/26 UEFA Europa League Revelation of the Season |publisher=UEFA |date=21 May 2026 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во мај 2025 година, Манзамби за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|швајцарската сениорска репрезентација]].<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/https:/www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-arrivierte-kraefte-und-ein-neuling-fuer-die-laenderspiele-in-nordamerika.aspx|title=Männer-Nationalteam: Arrivierte Kräfte und ein Neuling für die Länderspiele in Nordamerika|access-date=2026-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rsi.ch/s/2878606|title=“Inaspettata e bellissima, la Nazionale è un sogno che si realizza”|date=2025-06-04|access-date=2025-06-08}}</ref> Своето деби го направил на 7 јуни 2025 година, влегувајќи како замена за [[Дан Ндоје]] во победата со 4-2 над {{NazNB|FUrep|MEX}} во пријателски натпревар одигран во [[Солт Лејк Сити]].<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.scfreiburg.com/aktuell/nachrichten/profis/news/2024/25/acht-sc-profis-auf-laenderspielreisen|title=Gregoritsch trifft, Manzambi debütiert|access-date=2025-06-10}}</ref><ref>{{Cite web|lingua=en|url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/734177/switzerland-mexico|title=Switzerland 4-2 Mexico (Jun 7, 2025) Final Score|website=ESPN|access-date=2025-06-08}}</ref> Три дена подоцна, го постигнал својот прв гол за репрезентацијата во победата со 4-0 во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|USA}} одигран во [[Нешвил]].<ref>{{Cite web|language=de|URL=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-die-schweiz-bezwingt-auch-die-usa.aspx|title=Männer-Nationalteam: Die Schweiz bezwingt auch die USA|access-date=12 јуни 2025}}</ref> Во мај 2026 година, тој бил повикан од селекторот [[Мурат Јакин]] во составот на Швајцарија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|SUI}} {{Cronopar|7-6-2025|Солт Лејк Сити|MEX|2|4|SUI|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Нешвил|USA|0|4|SUI|1|Пријателска}} {{Cronopar|5-9-2025|Базел|SUI|4|0|KOS|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|8-9-2025|Базел|SUI|3|0|SVN|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|10-10-2025|Солна|SWE|0|2|SUI|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|13-10-2025|Љубљана|SVN|0|0|SUI|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|15-11-2025|Женева|SUI|4|1|SWE|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|85}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Приштина|KOS|1|1|SUI|-|Квал. за СП|2026|}} {{Cronopar|27-3-2026|Базел|SUI|3|4|GER|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Осло|NOR|0|0|SUI|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|31-5-2026|Санкт Гален|SUI|4|1|JOR|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-6-2026|Сан Диего|AUS|1|1|SUI|-|Пријателска|13={{suboff|71}}}} {{Cronopar|13-6-2026|Санта Клара (Калифорнија)|QAT|1|1|SUI|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronofin|13|3}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 18 јуни 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Фрајбург сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="2" | {{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Freiburg}} || [[Прва Бунделига 2024-2025|БЛ]] || 11 || 2 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 11 || 2 |- |[[ФК Фрајбург сезона 2025-2026|2025-2026]] |[[Прва Бунделига 2025-2026|БЛ]] |27 |5 |[[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] |5 |0 |[[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] |14 |2 | | | |46 |7 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 38 || 7 || || 5 || 0 || || 14 || 2 || || - || - || 57 || 9 |} ==Титули== ====Поединечни==== *[[УЕФА Лига Европа#Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа]]: 1 : 2025–2026<ref name="auto1"/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Швајцарија |image3=Flag of Switzerland.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/manzambi-johan/pIqmcnKc/ Јохан Манзамби на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/johan-manzambi/profil/spieler/927353 Јохан Манзамби на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/386992/johan-manzambi Јохан Манзамби на espn] * [https://www.whoscored.com/players/532577/show/johan-manzambi Јохан Манзамби на whoscored] {{Состав на Швајцарија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манзамби, Јохан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Швајцарски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фрајбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Родени во 2005 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] jw0keex6fz912eea5pv032umgsvlj2u 5630035 5630034 2026-09-19T15:39:59Z Carshalton 30527 5630035 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Јохан Манзамби | image = | birth_date = {{birth date and age|2005|10|14|df=y}} | birth_place = [[Женева]], [[Швајцарија]] | nationality = {{flagsport|SUI}} [[Швајцарија]] | height = {{height|m=1.82}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 44 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Servette}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Freiburg}} | years1 = 2024-2025 | caps1 = 20 | goals1 = 3 | clubs1 = {{Fb team Freiburg II}} | years2 = 2024-2026 | caps2 = 38 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Freiburg}} | years3 = 2026- | caps3 = 2 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2023 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 18 години|Швајцарија 18]] | nationalyears2 = 2023–2024 | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 19 години|Швајцарија 19]] | nationalyears3 = 2024– | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 20 години|Швајцарија 20]] | nationalyears4 = 2025– | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 3 | nationalteam4 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] }} '''Јохан Манзамби''' (роден на [[14 октомври]] [[2005]] година, во [[Женева]]) — [[Швајцарија|швајцарски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|швајцарската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е во [[Женева]], од родители со [[Ангола|анголско]] и [[ДР Конго|конгоанско]] потекло.<ref>{{Cite web |title=Johan Manzambi: Who is Freiburg and Switzerland's young midfield marvel? |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/who-is-johan-manzambi-freiburg-switzerland-midfield-talent-34685 |access-date=2025-11-16 |website=www.bundesliga.com |language=en}}</ref> ==Технички карактеристики== Динамичен, разнообразен играч од средниот ред со добро чувство за позиционирање.<ref>{{Cite web|url=https://www.blick.ch/sport/fussball/international/bundesliga/fuer-die-vorbereitung-ins-profi-team-befoerdert-drei-junge-schweizer-auf-dem-weg-die-bundesliga-zu-erobern-id19942426.html|title=Drei junge Schweizer auf dem Weg, die Bundesliga zu erobern|trans-title=Three young Swiss on their way to conquering the Bundesliga|language=de|publisher=[[Blick]]|date=13 July 2024|access-date=26 January 2025}}</ref> Корисен е во дефанзивната фаза, но и во напаѓачките втрчувања.<ref>{{Cite web|language=de-CH|author=Emanuel Staub|url=https://www.blick.ch/sport/fussball/international/bundesliga/fuer-die-vorbereitung-ins-profi-team-befoerdert-drei-junge-schweizer-auf-dem-weg-die-bundesliga-zu-erobern-id19942426.html|title=Drei junge Schweizer auf dem Weg, die Bundesliga zu erobern|sito=Blick|data=2024-07-13|accesso=2025-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/svizzera-i-convocati-di-yakin-ci-sono-i-tre-bolognesi-manzambi-unico-esordiente-2105637|title=Svizzera, i convocati di Yakin: ci sono i tre bolognesi, Manzambi unico esordiente|access-date=2025-06-01}}</ref> ==Клупска кариера== Манзамби ја започнал својата кариера во младинската академија на швајцарскиот клуб, [[ФК Сервет|Сервет]], каде останал до 17 години. Во 2023 година, тој се приклучил на младинската академија на германскиот клуб од [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], [[ФК Фрајбург|Фрајбург]]. Откако најпрво играл за [[ФК Фрајбург#Вториот тим|вториот тим]] во [[Трета фудбалска лига на Германија|3. лига]], тој бил промовиран во првиот тим во летото 2024 година. На 21 август 2024 година, тој го направил своето деби за Фрајбург во поразот од 3–0 на гостински терен од [[1. ФК Хајденхајм|Хајденхајм]] во [[Прва Бундеслига 2024–2025|Бундеслигата]].<ref>{{Cite web|url=https://www.tdg.ch/rty-menzambi-2209-255523005312|title=L'espoir genevois Johan Manzambi a fait ses débuts en Bundesliga|trans-title=Geneva hopeful Johan Manzambi made his Bundesliga debut|language=fr|publisher=22 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата со 1–2 на гостински терен над [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]] на 12 април 2025 година.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-monchengladbach-sport-club-freiburg-match-report-highlights-matchday-29-31696 |title=Johan Manzambi's late strike seals crucial Freiburg win over Borussia Mönchengladbach |publisher=Bundesliga |date=12 April 2025 }}</ref> Својата прва сезона со првиот тим на Фрајбург ја завршил со 11 настапи и 2 постигнати гола (сите во првенството). Во сезоната 2025-2026, Манзамби станал редовен стартер во почетната постава на Фрајбург и одиграл многу позитивна сезона. Својот прв гол за сезоната го постигнал во поразот со 6-2 од {{Fb team (N) Bayern Munchen}}. На 7 мај 2026 година, тој го постигнал вториот гол за Фрајбург во победата од 3–1 над [[Спортинг Брага|Брага]] во реваншот од полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лигата на Европа 2025–2026]], помагајќи му на својот клуб да стигне до финалето со победа од вкупен резултат 4–3.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/02a5-20921bc22db9-9d07b249996e-1000--freiburg-3-1-braga-agg-4-3-freiburg-overturn-away-defeat/ |title=Freiburg 3-1 Braga (agg 4-3) highlights: Freiburg overturn away defeat to reach first Europa League final |publisher=UEFA |date=7 May 2026 }}</ref> Тој го започнал и ги одиграл сите 90 минути во [[Финале на УЕФА Лига Европа во 2026 година|финалето]], загубено со 0-3 од {{Fb team (N) Aston Villa}}. На крајот, тој бил прогласен за [[УЕФА Лига Европа#Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|Млад играч на сезоната во Лига Европа]].<ref name="auto1">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/02a5-20ada4766290-fa2dd9da0b35-1000--johan-manzambi-named-2025-26-uefa-europa-league-revelatio/ |title=Johan Manzambi named 2025/26 UEFA Europa League Revelation of the Season |publisher=UEFA |date=21 May 2026 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во мај 2025 година, Манзамби за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|швајцарската сениорска репрезентација]].<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/https:/www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-arrivierte-kraefte-und-ein-neuling-fuer-die-laenderspiele-in-nordamerika.aspx|title=Männer-Nationalteam: Arrivierte Kräfte und ein Neuling für die Länderspiele in Nordamerika|access-date=2026-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rsi.ch/s/2878606|title=“Inaspettata e bellissima, la Nazionale è un sogno che si realizza”|date=2025-06-04|access-date=2025-06-08}}</ref> Своето деби го направил на 7 јуни 2025 година, влегувајќи како замена за [[Дан Ндоје]] во победата со 4-2 над {{NazNB|FUrep|MEX}} во пријателски натпревар одигран во [[Солт Лејк Сити]].<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.scfreiburg.com/aktuell/nachrichten/profis/news/2024/25/acht-sc-profis-auf-laenderspielreisen|title=Gregoritsch trifft, Manzambi debütiert|access-date=2025-06-10}}</ref><ref>{{Cite web|lingua=en|url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/734177/switzerland-mexico|title=Switzerland 4-2 Mexico (Jun 7, 2025) Final Score|website=ESPN|access-date=2025-06-08}}</ref> Три дена подоцна, го постигнал својот прв гол за репрезентацијата во победата со 4-0 во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|USA}} одигран во [[Нешвил]].<ref>{{Cite web|language=de|URL=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-die-schweiz-bezwingt-auch-die-usa.aspx|title=Männer-Nationalteam: Die Schweiz bezwingt auch die USA|access-date=12 јуни 2025}}</ref> Во мај 2026 година, тој бил повикан од селекторот [[Мурат Јакин]] во составот на Швајцарија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|SUI}} {{Cronopar|7-6-2025|Солт Лејк Сити|MEX|2|4|SUI|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Нешвил|USA|0|4|SUI|1|Пријателска}} {{Cronopar|5-9-2025|Базел|SUI|4|0|KOS|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|8-9-2025|Базел|SUI|3|0|SVN|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|10-10-2025|Солна|SWE|0|2|SUI|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|13-10-2025|Љубљана|SVN|0|0|SUI|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|15-11-2025|Женева|SUI|4|1|SWE|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|85}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Приштина|KOS|1|1|SUI|-|Квал. за СП|2026|}} {{Cronopar|27-3-2026|Базел|SUI|3|4|GER|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Осло|NOR|0|0|SUI|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|31-5-2026|Санкт Гален|SUI|4|1|JOR|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-6-2026|Сан Диего|AUS|1|1|SUI|-|Пријателска|13={{suboff|71}}}} {{Cronopar|13-6-2026|Санта Клара (Калифорнија)|QAT|1|1|SUI|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronofin|13|3}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 18 јуни 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Фрајбург сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="2" | {{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Freiburg}} || [[Прва Бунделига 2024-2025|БЛ]] || 11 || 2 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 11 || 2 |- |[[ФК Фрајбург сезона 2025-2026|2025-2026]] |[[Прва Бунделига 2025-2026|БЛ]] |27 |5 |[[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] |5 |0 |[[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] |14 |2 | | | |46 |7 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 38 || 7 || || 5 || 0 || || 14 || 2 || || - || - || 57 || 9 |} ==Титули== ====Поединечни==== *[[УЕФА Лига Европа#Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа]]: 1 : 2025–2026<ref name="auto1"/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Швајцарија |image3=Flag of Switzerland.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/manzambi-johan/pIqmcnKc/ Јохан Манзамби на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/johan-manzambi/profil/spieler/927353 Јохан Манзамби на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/386992/johan-manzambi Јохан Манзамби на espn] * [https://www.whoscored.com/players/532577/show/johan-manzambi Јохан Манзамби на whoscored] {{Состав на Швајцарија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манзамби, Јохан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Швајцарски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фрајбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Родени во 2005 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 8ix5yqlv493cobrlsvndrex3iob7w0z 0 1399834 5630036 5596679 2026-09-19T15:41:32Z A.t7771 135091 Dodadena nadvoreshna vrska 5630036 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметник | name = Кирил Ефремов | image = Kiril Efremov painter.jpg | caption = | birth_date = {{роден на|19|декември|1938}} | birth_place = [[Штип]], [[Кралство Југославија]] | death_date = {{починал на|30|септември|2020}} {{мали|(возр. 81)}} | death_place = [[Штип]], [[Македонија]] | nationality = Македонец | occupation = сликар, цртач, графичар и сценограф | education = Училиште за применета уметност во Скопје, во класата на [[Лазар Личеноски]]<br>Академија за ликовни уметности во Белград | known_for = [[сликарство]], [[цртеж]], [[графика]] и сценографија | movement = [[надреализам]] | style = фигуративно и надреално-фантастично сликарство | notable_works = „Манекени, медиокритети и сакрални остатоци“<br>„Крвава македонска епифанија“<br>„Мегалополис“<br>„Тајната вечера“ | influences = [[Салвадор Дали]]<br>белградската група „Медиала“ | awards = „Осмоноемвриска награда“<br>„Лазар Личеноски“<br>„Климент Охридски“ }}'''Кирил Ефремов''' ([[Штип]], 19 декември 1938 — Штип, 30 септември 2020) — македонски академски [[сликар]], цртач, графичар, сценограф, [[поет]] и ликовен есеист. Се вбројува меѓу најзначајните претставници на [[Надреализам|надреалистичкиот правец]] во [[Македонска современа уметност|современото македонско сликарство]].<ref name="sdk2020">{{нмс|url=https://sdk.mk/index.php/kultura/slikarot-kiril-efremov-pochina-od-kovid-19-vo-shtipskata-bolnitsa/|title=Сликарот Кирил Ефремов почина од ковид-19 во штипската болница|date=2 октомври 2020|work=Сакам да кажам|accessdate=17 јули 2026}}</ref> Историчарот на уметност [[Борис Петковски]] неговиот израз го определил како посебна симболична варијанта на надреализмот, додека [[Влада Урошевиќ]] го сместил меѓу најистакнатите македонски сликари што ги прифатиле начелата на надреализмот во почист вид.<ref name="vel-crit">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=6–8|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> Ефремов бил член на [[Друштво на ликовните уметници на Македонија|Друштвото на ликовните уметници на Македонија]] (ДЛУМ) од 1966 г. и негов претседател од 1995 до 1997 г. Во текот на кариерата приредил повеќе од педесет самостојни и учествувал на околу сто групни изложби во земјата и во странство.<ref name="netpress2020">{{нмс|url=https://netpress.com.mk/pochina-poznatiot-slikar-kiril-efremov/|title=Почина познатиот сликар Кирил Ефремов|date=1 октомври 2020|work=NetPress|accessdate=17 јули 2026}}</ref> Неговото творештво било претставено на ретроспективни изложби во Скопје во 2003 и 2025 г.<ref name="vel-cv">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|page=64|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> == Живот и образование == Ефремов е роден на 19 декември 1938 година во Штип, во семејството на Тодор и Стојка Ефремови.<ref name="vel-birth">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=10–11|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> Сликарство завршил во Училиштето за применета уметност во Скопје, во класата на [[Лазар Личеноски]], а потоа го завршил првиот степен на Академијата за ликовни уметности во Белград.<ref name="vel-bio">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=3–4|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref><ref name="nova2025">{{нмс|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/megju-realnosta-i-sonot-retrospektivna-izlozhba-na-kiril-efremov/|title=„Меѓу реалноста и сонот“ – ретроспективна изложба на Кирил Ефремов|date=25 декември 2025|work=Нова Македонија|accessdate=17 јули 2026}}</ref> По студиите станал член на Сојузот на ликовните уметници на Југославија, а од 1966 година и на ДЛУМ. Бил претседател на ДЛУМ во периодот 1995–1997 година.<ref name="vel-cv" /><ref name="sdk2020" /> Остварил студиски престои во Франција, Италија и Швајцарија.<ref name="vel-cv" /> Неговиот професионален и културен ангажман во голем дел бил поврзан со Штип. Работел во Домот на културата „Ацо Шопов“, каде што подолг период раководел со „Студиото за цртеж“ и придонесувал во создавањето колекција на цртежи. За драмската секција на Домот на културата изработил повеќе сценографски решенија за претстави во режија на Симеон Гаврилов. Соработувал и со списанието „СУМ“, уредувано од [[Трајче Кацаров]], како и со списанијата „Разгледи“, „Современост“ и „Дело“, во кои објавувал ликовни есеи, рецензии и текстови за изложбени каталози.<ref name="vel-bio" /> Ефремов починал на 30 септември 2020 година во Клиничката болница во Штип, како последица на усложнувања од [[КОВИД-19]].<ref name="sdk2020" /> == Ликовно творештво == === Почетоци и формирање === Неговиот интерес за фантастичното и надреалното се појавил уште во средношколските години, кон крајот на 1950-тите, кога ги изработил цртежите „Психосфера“ со геометризирани фигури. Во раниот период создавал цртежи, скици и графики во академски манир, но со постепено преобликување на формата и со надреални белези. Меѓу делата од овој период се вбројуваат „Автопортрет“ (1958), „Рибарска сказна“ (1961), „Оморина“ (1969) и „На што ве потсетува Monsieur Eiffel?“ (1974).<ref name="vel-early">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=9–10|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> Ефремов припаѓал на поколението македонски автори што се појавило на почетокот на 1960-тите, во период на отвореност кон современите европски и југословенски уметнички движења. Иако во македонското сликарство во тоа време силно биле присутни енформелот и апстракцијата, тој останал врзан за предметното и фигуративното сликарство.<ref name="nova2025" /> Врз неговото формирање влијаеле класичната, ренесансната и барокната уметност, како и белградскиот надреалистички круг и групата „Медиала“. Од „Медиала“ го привлекувале идеите за интегралната слика, спојувањето на фантастичното, митолошкото и симболичното, како и односот меѓу современата уметност и традицијата.<ref name="vel-style">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=4–8|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> === Надреално-фантастичен израз === Во раните 1960-ти неговите слики се одликувале со романтична атмосфера, фантастика и сновиденија, со мазна и звучна сликарска површина. Во 1965 и 1966 година композициите станале позбиени, колоритот попридушен, а литерарната основа постепено му отстапувала место на истражувањето на ликовните вредности и на односот меѓу фигуративното и апстрактно-асоцијативното.<ref name="vel-crit" /> Самостојната изложба во Уметничката галерија во Скопје во 1972 година се смета за важна точка во оформувањето на неговото сликарско кредо. На изложбата биле претставени дела во кои предметите, човечките и антропоморфните форми и пејзажот се поставени во нелогични и симболични односи. Меѓу нив биле „Освојување на времето и просторот“, „Меланхоличен екстериер“, „Враќање на блудниот син“, „Крвава македонска епифанија“ и „Манекени, медиокритети и сакрални остатоци“.<ref name="vel-1972">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|page=12|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> Текстот во каталогот на изложбата го напишал [[Славко Јаневски]], кој истакнал дека Ефремов бил „јасен во цртежот и недвосмислен во бојата“, а неговата сликовна приказна ја опишал како „колаж на неспокојства“.<ref name="vel-crit" /> Во текот на 1970-тите Ефремов се свртел и кон одделни идеи и постапки од творештвото на [[Салвадор Дали]], [[Поп-арт|поп-артот]], новата фигурација и фотореализмот. Овие влијанија ги вградувал во композиции поврзани со локалниот амбиент, македонската историја и традиција и со сопствената „лична митологија“.<ref name="nova2025" /> Истовремено работел цртежи и графики во техники како сува игла и линорез. Графичките листови „Еклипса“, „Стија“, „Ало“, „Сизифизмот на еден Пилон“ и „Ѕверење во празно“, создадени во 1975 година, се меѓу делата во кои надреалистичката иконографија е најнепосредно изразена.<ref name="vel-early" /> === Теми и мотиви === Во творештвото на Ефремов се повторуваат портретот и автопортретот, женскиот и машкиот акт, љубовниот пар, заспаната фигура, кучето, калинката, празната порта, сликарската рамка и предметите од секојдневието. Автопортретот често се јавува како амблематичен лик во сложени композиции, а актовите се поставени во природни, урбани или фантастични простори.<ref name="vel-motifs">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=23–29|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> Обработувал и библиски и религиски теми, меѓу кои распнувањето, Тајната вечера, Богородица и мајчинството, како и мотиви од македонската историја. Во подоцнежните дела се занимавал со отуѓеноста, урбанизацијата, заканите врз природата, војната и деградацијата на современата цивилизација. Сликите „Мегалополис 1“ и „Мегалополис 2“ од 1979 година ги поврзал со урбаната загрозеност, додека во повеќе композиции обработувал мотиви на еколошко уништување и опустошен пејзаж.<ref name="vel-1972" /><ref name="vel-eco">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=19–20|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> Во неговите дела реалистички обработените фигури и предмети се комбинирани со фантастични, алегориски и иреални сцени. Според [[Владимир Величковски]], во најголем дел од опусот се преплетуваат реализмот како постојана основа, надреално-фантастичните претстави, личното сеќавање и сликите од сонот; поради тоа делата имаат и изразена автобиографска компонента.<ref name="vel-summary">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|page=29|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> == Критички прием == Во критичките осврти неговото сликарство најчесто е разгледувано во контекстот на македонскиот надреализам и фантастичното сликарство. Борис Петковски во 1966 година го поврзал раниот опус со белградскиот надреалистички круг и забележал премин од сјајна, романтична и сновидна фактура кон придушена гама и позбиени композиции. Во енциклопедискиот преглед на југословенската уметност од 1987 година Петковски оценил дека Ефремов создал „посебна симболична варијанта на надреализмот“.<ref name="vel-crit" /> По повод изложбата „Македонски надреалисти“ во Белград во 1975 година, Милосав Лазаревиќ го опишал Ефремов како автор со мошне чувствителен темперамент и сочен, вибрантен колорит, но истовремено забележал силна свртеност кон Дали и потреба од посамостојна инвенција. Влада Урошевиќ подоцна го издвоил Ефремов, заедно со [[Коле Манев]], меѓу најистакнатите македонски приврзаници на надреализмот, нагласувајќи го спојот на неспоиви елементи и внесувањето мотиви од македонската почва и култура.<ref name="vel-crit" /> Националната галерија го определила како еден од водечките претставници на надреалистичкиот правец во македонското сликарство.<ref name="sdk2020" /> Во најавата за ретроспективата од 2025 година неговиот опус бил оценет како значаен за поширокиот контекст на македонската современа ликовна уметност.<ref name="nova2025" /> == Избрани дела == * „Автопортрет“ (1958, темпера на хартија) * „Егзалтирана мисла“ (1964 — 1969) * „S.O.S. во Медовија“ (1969) * „Крвава македонска епифанија“ (1970) * „Манекени, медиокритети и сакрални остатоци“ (1970) * „Ноќната плажа на козорогот“ (1971) * „Коинцидентна самотија“ (1974) * „Еклипса“ (1975, сува игла) * „Ало“ (1975, сува игла) * „Мегалополис“ (1979) * „Загрозен простор“ (1980) * „Вљубени“ (1986) * „Од изгрев до залез“ (1988) * „Појадок на сликарот“ (1988) * „Тајната вечера“ (1989) * „Омаж на Данило Киш“ (1992) * „Наркосфера“ (1998) * „Небесна и земна Мајка Тереза“ (1999 — 2000) * „Павел Шатев го напушта запалениот брод Гвадалкивир“ (2014) <ref name="vel-works">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=5–60|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> == Галерија == Следните слики се воспроизведени во каталогот од ретроспективната изложба од 2025 година.<ref name="vel-works">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|pages=5–60|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> <gallery mode="packed" heights="220"> Податотека:Avtoportret Kiril Efremov 1973.png|''Автопортрет'' (1973), масло на платно, 50 × 40 см Податотека:Tajnata Vechera Kiril Efremov 1989.png|''Тајната вечера'' (1989), масло на платно, 128 × 149,5 см Податотека:Civilizacija Kiril Efremov 1977.jpg|''Цивилизација'' (1977), масло на платно, 120 × 100 см Податотека:Metastaza Kiril Efremov 1981.png|''Метастаза'' (1981), масло на платно, 100 × 120 см Податотека:Homo Eroticus Kiril Efremov 1998.png|''Homo Eroticus'' (1997/1998), масло на платно, 120 × 100 см Податотека:Zrela Esen Kiril Efremov 2002.png|''Зрела Есен'' (2002), масло на платно, 89,5 × 65 см </gallery> == Изложби == Ефремов реализирал повеќе од 50 самостојни и околу 100 групни изложби во Македонија и во странство.<ref name="netpress2020" /> Каталогот на ретроспективата од 2025 година ги наведува следниве самостојни изложби:<ref name="vel-cv" /> * 1954 — Штип * 1961 — Штип, Народен музеј * 1965 — Штип, Работнички универзитет * 1966 — Скопје, Културно-информативен центар * 1967 — Струмица, Работнички универзитет * 1969 — Скопје, Културно-информативен центар; Куманово, Уметничка галерија * 1971 — Штип, Работнички универзитет * 1972 — Скопје, Уметничка галерија * 1981 — Штип, МК „Астибо“ * 1982 — Скопје, „Макпетрол“ * 1984 — Скопје, Уметничка галерија * 1985 — Кавадарци, Музеј-галерија; Штип, Дом на културата * 1986 — Скопје, Културно-информативен центар; Љубљана, Галерија „Комерц“; Париз, Галерија „Е. Сандоз“ * 1987 — Охрид, Струга и Битола * 1996 — Скопје, МИЛС * 2001 — Штип, Галерија „Безистен“ * 2003 — Скопје, Културно-информативен центар, ретроспективна изложба * 2025 — Скопје, Национална галерија на Република Северна Македонија, ретроспективна изложба Учествувал на групни изложби во Нови Сад, Словењ Градец, Анкара, Истанбул, Јаши, Пјатра Њамц, Ферара, Белград, Рим, Тузла, Бања Лука, Цетиње, Скопје, Струмица, Зрењанин, Приштина, Париз, Пожаревац и Горни Милановац, меѓу други места.<ref name="vel-cv" /> Во 1986 година, за време на престојот во Париз, одржал самостојна изложба во галерија во градот. Во 1996 година, како претседател на ДЛУМ, учествувал во претставување на македонски уметници во парискиот „Град на уметностите“.<ref name="netpress2020" /><ref name="vel-bio" /> === Ретроспектива „Меѓу реалноста и сонот“ === На 25 декември 2025 година во [[Даут-пашин амам|Даут-пашиниот амам]] во Скопје била отворена ретроспективната изложба „Меѓу реалноста и сонот“. Изложбата била поставена и во јануари 2026 година. Куратор бил Горанчо Ѓорѓиевски, а автор на монографскиот текст проф. д-р [[Владимир Величковски]].<ref name="nova2025" /><ref name="sloboden2026">{{нмс|url=https://www.slobodenpecat.mk/so-retrospektivnata-izlozhba-na-kiril-efremov-nacionalnata-galerija-uspeshno-ja-zaokruzhi-2025-godina/|title=Со ретроспективната изложба на Кирил Ефремов, Националната галерија успешно ја заокружи 2025 година|date=3 јануари 2026|work=Слободен печат|accessdate=17 јули 2026}}</ref> Изложбениот каталог е издание на НУ Национална галерија на Република Македонија, уреден од Али Синани, со тираж од 300 примероци. Фотографиите се на Тоше Ристов и Игор Василев, а изданието е објавено на македонски, албански и англиски јазик.<ref name="vel-pub">{{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|location=Скопје|page=66|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}}</ref> == Награди и признанија == * „Осмоноемвриска награда“ на Собранието на Општина Штип * Награда „Лазар Личеноски“ на ДЛУМ * Награда „Климент Охридски“ на НУБ и ДЛУМ<ref name="vel-cv" /> * Втора награда за портрет на изложба во Тузла, за портрет на [[Јосип Броз Тито]]<ref name="netpress2020" /> == Збирки и застапеност == Дела на Ефремов се застапени во збирките и поставките на [[Национална галерија на Македонија|Националната галерија]], [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современата уметност во Скопје]], [[НУ Музеј - Куманово|Уметничката галерија во Куманово]] и [[Завод и музеј (Штип)|Заводот и музеј во Штип]]. Негови дела се наоѓаат и во приватни колекции во Скопје, Белград, Загреб, Сараево, Љубљана, Париз, Лондон, Стокхолм, Берн и Цирих.<ref name="sdk2020" /><ref name="netpress2020" /> Во Националната галерија се чува сликата „Манекени, медиокритети и сакрални остатоци“ од 1970 година, додека делото „Павел Шатев го напушта запалениот брод Гвадалкивир“ било изложено во [[Музеј на македонската борба|Музејот на македонската борба во Скопје]].<ref name="vel-1972" /><ref name="vel-bio" /> Ефремов бил застапен во публикации како „Кој е кој во Југославија“, „Ликовна енциклопедија на Југославија“ и монографијата „Современо македонско сликарство“ од Борис Петковски.<ref name="netpress2020" /> == Книжевна и публицистичка работа == Покрај ликовното творештво, Ефремов пишувал поезија. Ги објавил стихозбирките: * „Оковано око“ (1994) * „Лачоозар“ (2001) Стихозбирките содржеле библиски мотиви и биле илустрирани со негови цртежи-вињети. Објавувал и ликовни есеи, рецензии и каталошки текстови во списанијата „Разгледи“, „Современост“ и „Дело“.<ref name="vel-bio" /> == Литература == * {{Наведена книга|title=Кирил Ефремов: Ретроспективна изложба|last=Величковски|first=Владимир|publisher=НУ Национална галерија на Република Македонија|year=2025|editor-last=Синани|editor-first=Али|location=Скопје|chapter=Меѓу реалноста и сонот — за сликарството на Кирил Ефремов}} * Петковски, Борис. „Современо македонско сликарство“. Македонска ревија, Скопје, 1981. * Урошевиќ, Влада. „Измислени светови“. Магор, Скопје, 2003. * „Likovna enciklopedija Jugoslavije“, том 2. Југословенски лексикографски завод „Мирослав Крлежа“, Загреб, 1987. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/megju-realnosta-i-sonot-retrospektivna-izlozhba-na-kiril-efremov/ „Меѓу реалноста и сонот“ — ретроспективна изложба на Кирил Ефремов] * [https://www.slobodenpecat.mk/so-retrospektivnata-izlozhba-na-kiril-efremov-nacionalnata-galerija-uspeshno-ja-zaokruzhi-2025-godina/ Осврт за ретроспективната изложба во Националната галерија] * [https://denesen.mk/kole-manev-omaz-na-kolegata-kiril-efremov-kaliman/ КОЛЕ МАНЕВ: Омаж на колегата КИРИЛ ЕФРЕМОВ-КАЛИМАН] {{DEFAULTSORT:Ефремов, Кирил}} [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Македонски уметници]] [[Категорија:Надреалистички уметници]] [[Категорија:Сликари од 20 век]] [[Категорија:Сликари од 21 век]] [[Категорија:Членови на ДЛУМ]] [[Категорија:Родени во 1938 година]] [[Категорија:Починати во 2020 година]] [[Категорија:Луѓе од Штип]] [[Категорија:Починати во Штип]] i99eon5gaih3kowg98rrcxazsplbsya 4 1401724 5630083 5629809 2026-09-19T18:52:19Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5630083 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] httnaiueiypj2v5ayboqpasuz429jrf 5630087 5630083 2026-09-19T19:18:42Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5630087 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[Коњски штавеј]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] dmf5zj3gyr8rkh4iv6hgvmnubg29n0z 5630099 5630087 2026-09-19T19:43:24Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5630099 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[Коњски штавеј]] (Н)|[[Овчи киселец]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] fnxmqf415lskgtbj1vhxsgcuuwtktbo 5630129 5630099 2026-09-20T07:56:28Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5630129 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[Коњски штавеј]] (Н)|[[Овчи киселец]] (Н)|[[Rumex kerneri]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] 9ocpw8w4j65uixim5kytta8r72cbusy 5630166 5630129 2026-09-20T09:13:14Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5630166 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[Коњски штавеј]] (Н)|[[Овчи киселец]] (Н)|[[Rumex kerneri]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Rumex palustris]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] gyzdzteb4h44xwzcpbwwc5p3tsyg1lk 5630178 5630166 2026-09-20T09:34:16Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5630178 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[Коњски штавеј]] (Н)|[[Овчи киселец]] (Н)|[[Rumex kerneri]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Rumex palustris]] (Н)|[[[Штавеј]] (Н)]}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] gm9w0vh65dgd9dz658ucggmowrdmnew 5630179 5630178 2026-09-20T09:34:34Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5630179 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[Коњски штавеј]] (Н)|[[Овчи киселец]] (Н)|[[Rumex kerneri]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Rumex palustris]] (Н)|[[Штавеј]] (Н)]}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] q9mr0c9twmxh2fqgs48w3ff4cs6tolq 5630215 5630179 2026-09-20T11:38:55Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5630215 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[Коњски штавеј]] (Н)|[[Овчи киселец]] (Н)|[[Rumex kerneri]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Rumex palustris]] (Н)|[[Штавеј (род)]] (Н)]}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] r0j2gh6j66fzh8tz5qiyw4i1ql58ale 5630218 5630215 2026-09-20T11:43:22Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5630218 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во септември е планирано да се одржат 4 (четири) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Филмографија на Брижит Бардо === [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|десно|200п|Уредувачки ден „Филмографија на Брижит Бардо“]] Во периодот 5-6 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Филмографија на Брижит Бардо“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за филмографијата на Брижит Бардо може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Филмографија на Брижит Бардо#Филмографија|Филмографија на Брижит Бардо]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Манина, девојката во бикини]] (Н)|[[Долгите заби]] (Н)|[[Чин на љубовта]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Портрет на неговиот татко]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жени (филм од 1969)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Концерт на интриги]] (Н)|[[Две недели во септември]] (Н)|[[Се случуваше цела ноќ]] (Н)|[[Ве молам, не сега!]] (Н)|[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]] (Н)|[[Кралски работи во Версај]] (Н)|[[Доктор на море (филм)]] (Н)|[[Бабет оди во војна]] (Н)|[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)]] (Н)|[[Палава девојка (филм)]] (Н)|[[Многу приватна афера]] (Н)|[[Почетникот]] (Н)|[[Познати љубовни врски]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Каролин и бунтовниците]] (Н)|[[Училиште за љубов]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Orce Wiki|Orce Wiki]] | {{подреден список|[[Поучната и весела приказна за Колино]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Мечката и куклата]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Жената (филм од 1959 година)]] (Н)|[[Шармантен идиот]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tomica Radovanovskii|Tomica Radovanovskii]] | {{подреден список|[[Љубов на перница]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Легендата за кралот Франчи]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Извонредни истории (филм, 1968)]] (Н)|[[Драга Брижит]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Машко женско]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Мојот син Нерон]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Парижанецот]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Velkovski.b|Velkovski.b]] | {{подреден список|[[Невестата е премногу убава]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Национални библиотеки === [[Податотека:Biblioteca vector.png|десно|250п|Уредувачки ден „Национални библиотеки“]] Во периодот 12-13 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Национални библиотеки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за националните библиотеки може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:National libraries]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Vale Trajkoska|Vale Trajkoska]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Бангладеш]] (Н)|[[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] (Н)|[[Национална библиотека на Бутан]] (Н)|[[Национална библиотека на Гвајана]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Словачка народна библиотека]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Национална библиотека на Сенегал]] (Н)|[[Национални архиви на Сенегал]] (Н)|[[Национална библиотека на Сомалија]] (Н)}} |} == Претстојни викенди == === Видови на штавеј во Македонија === [[Податотека:Environment_-_The_Noun_Project.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Видови на штавеј во Македонија“]] Во периодот 19-20 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на штавеј во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на штавеј во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик (некои од статиите се достапни само на [[:d:|Википодатоци]]): * [[Предлошка:Видови на штавеј во Македонија|Видови на штавеј во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Убава киселица]] (Н)|[[Планински штавеј]] (Н)|[[Снежен штавеј]] (Н)|[[Коњски штавеј]] (Н)|[[Овчи киселец]] (Н)|[[Rumex kerneri]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Rumex palustris]] (Н)|[[Штавеј (род)]] (Н)]}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Rumex patientia]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Знаменитости во Европа === [[Податотека:Tourism.png|десно|200п|Уредувачки ден „Знаменитости во Европа“]] Во периодот 26-27 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Знаменитости во Европа“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за знаменитостите во Европа може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Tourist attractions in Europe]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|9]] juwhunqcee6hykqeva0m5cqh552ft79 0 1402831 5630205 5627263 2026-09-20T11:21:13Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630205 wikitext text/x-wiki [[File:The_“Chief”_Goes_Fishing_on_the_Mississippi_(cropped).jpg|десно|мини| Габриелсон во 1937 година]] '''Ира Ноел Габриелсон''' (27 септември 1889 - 7 септември 1977) бил американски [[Природонаука|природонаучник]] и [[Орнитологија|орнитолог]] . == Рани години и образование == Ира Габриелсон бил роден на 27 септември 1889 година, во Сиукс Рапидс, Ајова, каде што студирал, а подоцна и дипломирал на колеџот Морнингсајд, во 1912 година. == Кариера == Тој предавал [[биологија]] во средното училиште „Маршалтаун“ во Маршалтаун, Ајова . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pwrc.usgs.gov/resshow/perry/bios/gabrielsonira.htm|title=IRA NOEL GABRIELSON|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=|work=[[Patuxent Wildlife Research Center]]|publisher=|accessdate=October 26, 2014}}</ref> Подоцна се приклучил на Бирото за биолошки истражувања. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sourcewatch.org/index.php?title=Ira_N._Gabrielson|title=Biography|publisher=Source Watch|accessdate=September 17, 2012}}</ref> Тој бил директор на Службата за риби и диви животни на САД, како началник Бирото за биолошки истражувања при [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на САД]]Во 1940 година, кога Биолошкиот завод и Бирото за рибарство се обединиле во Службата за риби и диви животни, тој станал директор и останал на таа функција до 1946 година. Во тој период, тој служел како заменик-координатор за рибарство и делегат на САД на Меѓународната конференција за лов на китови и бил одговорен за додавање милиони хектари површина во Националниот систем за засолништа за диви животни . Во 1946 година, тој се пензионирал од федералната влада и станал претседател на Институтот за управување со дивиот свет. Тој служел таму до 1970 година, по што станал претседател на одборот. Од 1959 до 1976 година, тој бил претседател на NOVA Parks . Во 1966 година, гувернерот го повикал да се приклучи на Комисијата за студии на отворено на Вирџинија, во рамките на која изготвил изготвил план за зачувување и развој на природните ресурси на државата. Во 1975 година, тој и неговите колеги биле избрани од Американската шумарска асоцијација за членови на Националната сала на славните за заштита на природата.Тој напишал четири книги и коавтор на уште шест, сите посветени на птиците и заштитата на природата. Учествувал на птичји експедиции во [[Анди|Андите]], [[Европа]], [[Средоземно Море|Медитеранот]], [[Јужен Пол|Јужниот Пол]] и [[Алјаска]] . == Членства во организации и награди == Тој бил член на Друштвото Одубон и во 1949 година бил награден со Медалот „Одубон“.Бил добитник и на Наградата за истакната служба на Министерството за внатрешни работи. Во текот на својот живот, бил член и на Американското орнитолошко друштво, Еколошкото друштво на Америка, Лигата на Исак Волтон, Друштвото за систематска зоологија, Вашингтонската академија на науките и Клубот Космос. == Смрт == Габриелсон починал од срцеви компликации на 7 септември 1977 година, на 87-годишна возраст, додека живеел во Вирџинија. == Избрани публикации == * ''Заштита на дивиот свет'' (1941) <ref>{{Наведено списание|year=1941|title=Brief Notices|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1941-09_16_3/page/351|journal=The Quarterly Review of Biology|volume=16|issue=3|pages=351|jstor=2808853}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}{{Ботаничар|Gabrielson|Gabrielson}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски ентомолози]] [[Категорија:Починати во 1977 година]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] j2l2k0ft459piobdzvfgm8ttjbqdtuc 0 1403493 5630187 5629722 2026-09-20T10:32:25Z Buli 2648 5630187 wikitext text/x-wiki '''Хашки случаи''' или '''хашки предмети''' е неформален назив во [[Северна Македонија]] за четири предмети за наводни [[воено злосторство|воени злосторства]] поврзани со [[ОНА|Ослободителната народна армија]] (ОНА) за време на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во Македонија во 2001 година]]. Предметите се познати како „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“ и „Непроштено“. Тие биле истражувани од [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ), но ниту еден од четирите предмети не довел до обвинителен акт и судење пред Трибуналот. Во 2008 година предметните списи биле вратени на македонското правосудство, а во 2011 година домашното кривично гонење било прекинато по донесувањето на автентично толкување на Законот за амнестија од 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во поширока смисла, во македонската јавност понекогаш под „Хашки случаи“ се опфаќа и предметот „[[Љуботен]]“, кој исто така бил меѓу петте предмети за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Меѓутоа, „Љуботен“ се разликува од четирите предмети по тоа што МКТЈ подигнал обвинение и спровел судска постапка против [[Љубе Бошкоски]] и [[Јохан Тарчуловски]].<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Потекло на предметите == По избувнувањето на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|вооружениот конфликт во 2001 година]], македонските власти започнале истраги за повеќе случаи во кои постоеле сомневања за сериозни прекршувања на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]]. Во истрагите биле опфатени наводи за дејствија извршени и од припадници на ОНА и од припадници на македонските безбедносни сили. Во септември 2002 година, обвинителството на МКТЈ побарало од Судскиот совет да му бидат отстапени пет конкретни истраги и постапки поврзани со конфликтот во Македонија: „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“, „Љуботен“ и „Непроштено“. Барањето било одобрено на 4 октомври 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ, сепак, не побарал да му бидат отстапени сите истраги за наводни злосторства извршени за време на конфликтот. Судскиот совет оценил дека, имајќи ја предвид стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, тој треба првенствено да се концентрира на предмети против највисоки сторители, а домашните судови да продолжат со постапувањето по останатите предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Од петте предмети, само „Љуботен“ резултирал со обвинение и судење пред МКТЈ. Останатите четири предмети биле истражувани, но не биле подигнати обвиненија пред Трибуналот. == Четирите предмети == === „Раководство на ОНА“ === Предметот „Раководство на ОНА“ се однесувал на истрага за наводната кривична одговорност на високи припадници на раководството на ОНА за дејствија извршени во текот на вооружениот конфликт во 2001 година. Истрагата имала поширок карактер од останатите предмети, бидејќи не била ограничена на еден конкретен настан или едно место, туку се однесувала на наводната одговорност на раководството на ОНА за дејствувањето на нејзините припадници. Во јавноста предметот бил поврзуван со прашања за [[командна одговорност]] и со улогата на највисокото раководство на ОНА за време на конфликтот. МКТЈ го презел предметот во рамките на својата истражна работа во Македонија, но не подигнал обвинение пред Трибуналот. Како и останатите три предмети поврзани со ОНА, предметот подоцна бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во јавноста како едно од лицата поврзувани со овој предмет се споменувал и [[Али Ахмети]], кој во текот на конфликтот бил еден од политичките водачи на ОНА. Самото опфаќање на некое лице во истрага, меѓутоа, не претставува утврдена кривична одговорност, а во овој предмет пред МКТЈ не била донесена пресуда со која би била утврдена вина. === „Мавровски работници“ === Предметот „Мавровски работници“ се однесувал на настаните од август 2001 година во кои биле киднапирани и малтретирани работници на градежното претпријатие „Маврово“. Работниците биле ангажирани на изградбата на патот [[Скопје]]–[[Тетово]] кога биле киднапирани од припадници на ОНА. Според обвинителните наводи во домашната постапка, работниците биле одведени во објект под контрола на ОНА, каде што биле физички малтретирани, испрашувани и изложени на закани. Подоцна биле ослободени.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ го презел предметот во 2002 година заедно со останатите четири истраги поврзани со конфликтот. Во 2008 година предметот бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето од Хаг, домашната постапка продолжила. Според извештајот на Амнести интернешенел за 2009 година, во септември 2008 година била отворена судска постапка во која биле опфатени 22 обвинети. Во извештајот предметот е опишан како еден од четирите случаи вратени од МКТЈ и како единствен од нив што во тоа време стигнал до судење.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> Во 2011 година, по донесувањето на автентичното толкување на членот 1 од Законот за амнестија, постапувањето во предметот било прекинато. Амнести интернешенел наведува дека одлуката на Собранието имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети вратени од МКТЈ.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Липковски воден резервоар“ === Предметот „Липковски воден резервоар“, познат и како „Липковска брана“, се однесувал на настаните поврзани со [[Липковско Езеро|Липковското Езеро]] и системот за водоснабдување на [[Куманово]] во текот на конфликтот во 2001 година. Според наводите опфатени во истрагата, припадници на ОНА воспоставиле контрола врз објектите на водоснабдителниот систем и го прекинале протокот на вода кон Куманово. Со тоа било нарушено снабдувањето со вода на населението во Кумановско во периодот на најинтензивните борби во регионот. Предметот бил меѓу петте случаи за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Трибуналот не подигнал обвинение во предметот, а во 2008 година предметниот спис бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето на предметот во Македонија, истрагата продолжила пред домашните органи. Во 2011 година предметот бил опфатен со примената на автентичното толкување на Законот за амнестија. Комитетот на Обединетите нации против тортура подоцна ги навел „Lipkovo Water Reserve“ и останатите три предмети како случаи за кои понатамошното гонење било прекинато по донесувањето на автентичното толкување.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Непроштено“ === Предметот „Непроштено“ се однесувал на исчезнувањето и киднапирањето на цивили за време на конфликтот во 2001 година во поширокиот тетовско-кичевски регион. Во центарот на предметот биле наводите за киднапирање на **12 етнички Македонци и еден бугарски државјанин** од страна на припадници на албанските вооружени формации. Семејствата на исчезнатите подоцна пријавувале дека не ја знаат нивната судбина. Предметот бил поврзан и со сомневањата за постоење масовна гробница во близина на селото [[Непроштено]], во Тетовско.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Во текот на истрагата биле разгледувани наводи дека дел од исчезнатите лица можеби биле убиени по нивното киднапирање. Меѓутоа, бидејќи истрагата не завршила со судски процес и правосилна пресуда, овие наводи не резултирале со судски утврдена индивидуална кривична одговорност. МКТЈ го презел предметот во 2002 година, но не подигнал обвинение. Во 2008 година списите биле вратени на македонските органи, заедно со останатите три предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Амнести интернешенел во 2011 година посочила дека одлуката за проширување на примената на амнестијата врз четирите предмети фактички го прекинала нивното гонење, вклучувајќи го и предметот „Непроштено“. Организацијата истовремено нагласила дека семејствата на исчезнатите имаат право да ја дознаат судбината на своите блиски.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Враќање на предметите во Македонија == [[МКТЈ]] во текот на својата истражна работа заклучил дека четирите предмети поврзани со ОНА не треба да продолжат како судски постапки пред Трибуналот. Во јануари 2008 година Судскиот совет наредил предметните списи да бидат вратени на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Со тоа четирите предмети повторно потпаднале под надлежност на домашните институции. Одлуката не претставувала ослободителна пресуда и не значела дека МКТЈ утврдил дека наводните злосторства не се случиле. Таа значела дека предметите не продолжиле до обвинение и судење пред МКТЈ и дека понатамошното процесирање било оставено на домашното правосудство. Во 2008 година македонското Собрание во свој извештај навело дека четирите предмети биле вратени во надлежност на домашните власти и дека се наоѓале пред домашниот судски систем.<ref>{{cite web |title=Извештај за регионални прашања и меѓународни обврски |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> == Автентично толкување на Законот за амнестија == [[Закон за амнестија (Северна Македонија)|Законот за амнестија]] од 2002 година предвидувал амнестија за лица за кои постоело основано сомневање дека подготвиле или сториле кривични дела поврзани со конфликтот во 2001 година, со исклучоци утврдени со законот. Прашањето дали оваа амнестија се однесува и на четирите предмети вратени од МКТЈ станало предмет на политички и правни спорови. На 19 јули 2011 година [[Собрание на Северна Македонија|Собранието на Република Македонија]] усвоило '''автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија'''. Актот бил објавен во „Службен весник на Република Македонија“ бр. 99/2011.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Со толкувањето било определено дека амнестијата се применува и на лица поврзани со кривични дела од конфликтот во 2001 година за кои не била поведена постапка пред МКТЈ. Бидејќи четирите предмети биле вратени на домашното правосудство и во нив немало обвинение пред Трибуналот, толкувањето било применето и врз нив.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Собранието во својот извештај за 2011 година го наведува автентичното толкување како акт усвоен на седницата одржана на 19 јули 2011 година.<ref>{{cite web |title=Извештај за работата на Собранието на Република Македонија во 2011 година |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> Според [[Амнести интернешенел]], одлуката имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети. Организацијата оценила дека со тоа жртвите и нивните семејства биле лишени од можноста за судско утврдување на одговорноста и за целосна правна заштита.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> [[Комитет против тортура на Обединетите нации|Комитетот против тортура на Обединетите нации]] во своите заклучни согледувања од 2015 година исто така ги навел четирите предмети како случаи на воени злосторства чие понатамошно гонење било прекинато поради автентичното толкување од 2011 година.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> == Правен статус == Четирите хашки случаи треба да се разликуваат од судските предмети во кои постои правосилна пресуда. Иако МКТЈ ги истражувал предметите и во 2002 година побарал нивно отстапување на Трибуналот, ниту еден од четирите не завршил со обвинение и судење пред МКТЈ. Во 2008 година предметите биле вратени на домашните институции, а во 2011 година нивното понатамошно кривично гонење било прекинато поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Оттука, во однос на четирите предмети **не постои пресуда на МКТЈ со која би била утврдена индивидуална кривична одговорност на конкретни лица**. Самото водење истрага или постоењето на основано сомнение не е исто што и правосилно утврдена вина. Ова е особено важно и за предметот „Непроштено“, каде што постоеле сериозни наводи за киднапирање и можно убиство на цивили, но без завршен судски процес не може да се претстават тие наводи како правосилно утврдени факти во однос на конкретни сторители. == „Љуботен“ == Предметот „Љуботен“ има различен правен исход од четирите хашки случаи. МКТЈ во 2005 година подигнал обвинение против [[Љубе Бошкоски]], тогашен министер за внатрешни работи, и [[Јохан Тарчуловски]], полициски службеник, во врска со настаните во селото [[Љуботен]] во август 2001 година.<ref>{{cite web |title=Boškoski & Tarčulovski (IT-04-82) |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Судењето започнало на 16 април 2007 година. На 10 јули 2008 година Судскиот совет го прогласил Тарчуловски за виновен и му изрекол казна затвор од 12 години, додека Бошкоски бил ослободен од обвиненијата.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Жалбениот совет на 19 мај 2010 година ја потврдил пресудата против Тарчуловски и неговата казна од 12 години, како и ослободителната пресуда за Бошкоски.<ref>{{cite web |title=Appeals Chamber Affirms Conviction of Johan Tarčulovski and Acquittal of Ljube Boškoski |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> „Љуботен“ бил единствениот предмет поврзан со конфликтот во Македонија во кој МКТЈ спровел целосно судење.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Значење == Хашките случаи претставуваат важен дел од правната историја на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|конфликтот во Македонија во 2001 година]]. Тие се поврзани со обидите на македонските и меѓународните институции да ги истражат наводите за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право извршени за време на конфликтот. Нивната правна историја, сепак, се разликува од онаа на предметот „Љуботен“. Четирите предмети поврзани со ОНА биле преземени во истражната надлежност на МКТЈ, но не резултирале со обвиненија пред Трибуналот. По нивното враќање во Македонија во 2008 година, домашните постапки биле прекинати во 2011 година поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Поради тоа, четирите случаи останале без судски епилог во кој би била утврдена индивидуална кривична одговорност на лицата опфатени со истрагите. Во исто време, судбината на дел од исчезнатите лица и прашањето за целосно расветлување на настаните останале предмет на јавни и политички дебати и по прекинот на постапките.<ref>{{cite web |title=Balkans: Thousands still missing two decades after conflicts |website=Amnesty International |date=2012 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Воен конфликт во Македонија (2001)]] * [[Ослободителна народна армија]] * [[Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јохан Тарчуловски]] * [[Љуботен]] * [[Закон за амнестија (Северна Македонија)]] == Надворешни врски == * [https://www.icty.org/ Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија] * [https://www.icty.org/en/case/boskoski_tarculovski Предмет „Бошкоски и Тарчуловски“] * [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2011/09/macedonia-time-deliver-justice-victims-war-crimes/ Извештај на Амнести интернешенел за четирите случаи] [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] 03xclahtal8ktextttg12u4l0g7miil 5630189 5630187 2026-09-20T10:36:11Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5630189 wikitext text/x-wiki '''Хашки случаи''' или '''хашки предмети''' е неформален назив во [[Северна Македонија]] за четири предмети за наводни [[воено злосторство|воени злосторства]] поврзани со [[ОНА|Ослободителната народна армија]] (ОНА) за време на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во Македонија во 2001 година]]. Предметите се познати како „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“ и „Непроштено“. Тие биле истражувани од [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ), но ниту еден од четирите предмети не довел до обвинителен акт и судење пред Трибуналот. Во 2008 година предметните списи биле вратени на македонското правосудство, а во 2011 година домашното кривично гонење било прекинато по донесувањето на автентично толкување на Законот за амнестија од 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во поширока смисла, во македонската јавност понекогаш под „Хашки случаи“ се опфаќа и предметот „[[Љуботен]]“, кој исто така бил меѓу петте предмети за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Меѓутоа, „Љуботен“ се разликува од четирите предмети по тоа што МКТЈ подигнал обвинение и спровел судска постапка против [[Љубе Бошкоски]] и [[Јохан Тарчуловски]].<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Потекло на предметите == По избувнувањето на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|вооружениот конфликт во 2001 година]], македонските власти започнале истраги за повеќе случаи во кои постоеле сомневања за сериозни прекршувања на [[меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]]. Во истрагите биле опфатени наводи за дејствија извршени и од припадници на ОНА и од припадници на македонските безбедносни сили. Во септември 2002 година, обвинителството на МКТЈ побарало од Судскиот совет да му бидат отстапени пет конкретни истраги и постапки поврзани со конфликтот во Македонија: „Раководство на ОНА“, „Мавровски работници“, „Липковски воден резервоар“, „Љуботен“ и „Непроштено“. Барањето било одобрено на 4 октомври 2002 година.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ, сепак, не побарал да му бидат отстапени сите истраги за наводни злосторства извршени за време на конфликтот. Судскиот совет оценил дека, имајќи ја предвид стратегијата за завршување на работата на Трибуналот, тој треба првенствено да се концентрира на предмети против највисоки сторители, а домашните судови да продолжат со постапувањето по останатите предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Од петте предмети, само „Љуботен“ резултирал со обвинение и судење пред МКТЈ. Останатите четири предмети биле истражувани, но не биле подигнати обвиненија пред Трибуналот. == Четирите предмети == === „Раководство на ОНА“ === Предметот „Раководство на ОНА“ се однесувал на истрага за наводната кривична одговорност на високи припадници на раководството на ОНА за дејствија извршени во текот на вооружениот конфликт во 2001 година. Истрагата имала поширок карактер од останатите предмети, бидејќи не била ограничена на еден конкретен настан или едно место, туку се однесувала на наводната одговорност на раководството на ОНА за дејствувањето на нејзините припадници. Во јавноста предметот бил поврзуван со прашања за [[командна одговорност]] и со улогата на највисокото раководство на ОНА за време на конфликтот. МКТЈ го презел предметот во рамките на својата истражна работа во Македонија, но не подигнал обвинение пред Трибуналот. Како и останатите три предмети поврзани со ОНА, предметот подоцна бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Во јавноста како едно од лицата поврзувани со овој предмет се споменувал и [[Али Ахмети]], кој во текот на конфликтот бил еден од политичките водачи на ОНА. Самото опфаќање на некое лице во истрага, меѓутоа, не претставува утврдена кривична одговорност, а во овој предмет пред МКТЈ не била донесена пресуда со која би била утврдена вина. === „Мавровски работници“ === Предметот „Мавровски работници“ се однесувал на настаните од август 2001 година во кои биле киднапирани и малтретирани работници на градежното претпријатие „Маврово“. Работниците биле ангажирани на изградбата на патот [[Скопје]]–[[Тетово]] кога биле киднапирани од припадници на ОНА. Според обвинителните наводи во домашната постапка, работниците биле одведени во објект под контрола на ОНА, каде што биле физички малтретирани, испрашувани и изложени на закани. Подоцна биле ослободени.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> МКТЈ го презел предметот во 2002 година заедно со останатите четири истраги поврзани со конфликтот. Во 2008 година предметот бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето од Хаг, домашната постапка продолжила. Според извештајот на Амнести интернешенел за 2009 година, во септември 2008 година била отворена судска постапка во која биле опфатени 22 обвинети. Во извештајот предметот е опишан како еден од четирите случаи вратени од МКТЈ и како единствен од нив што во тоа време стигнал до судење.<ref>{{cite web |title=Amnesty International Report 2009 – Macedonia |website=Amnesty International / Refworld |access-date=18 September 2026}}</ref> Во 2011 година, по донесувањето на автентичното толкување на членот 1 од Законот за амнестија, постапувањето во предметот било прекинато. Амнести интернешенел наведува дека одлуката на Собранието имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети вратени од МКТЈ.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Липковски воден резервоар“ === Предметот „Липковски воден резервоар“, познат и како „Липковска брана“, се однесувал на настаните поврзани со [[Липковско Езеро|Липковското Езеро]] и системот за водоснабдување на [[Куманово]] во текот на конфликтот во 2001 година. Според наводите опфатени во истрагата, припадници на ОНА воспоставиле контрола врз објектите на водоснабдителниот систем и го прекинале протокот на вода кон Куманово. Со тоа било нарушено снабдувањето со вода на населението во Кумановско во периодот на најинтензивните борби во регионот. Предметот бил меѓу петте случаи за кои МКТЈ во 2002 година побарал отстапување на надлежноста. Трибуналот не подигнал обвинение во предметот, а во 2008 година предметниот спис бил вратен на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> По враќањето на предметот во Македонија, истрагата продолжила пред домашните органи. Во 2011 година предметот бил опфатен со примената на автентичното толкување на Законот за амнестија. Комитетот на Обединетите нации против тортура подоцна ги навел „Lipkovo Water Reserve“ и останатите три предмети како случаи за кои понатамошното гонење било прекинато по донесувањето на автентичното толкување.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> === „Непроштено“ === Предметот „Непроштено“ се однесувал на исчезнувањето и киднапирањето на цивили за време на конфликтот во 2001 година во поширокиот тетовско-кичевски регион. Во центарот на предметот биле наводите за киднапирање на **12 етнички Македонци и еден бугарски државјанин** од страна на припадници на албанските вооружени формации. Семејствата на исчезнатите подоцна пријавувале дека не ја знаат нивната судбина. Предметот бил поврзан и со сомневањата за постоење масовна гробница во близина на селото [[Непроштено]], во Тетовско.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Во текот на истрагата биле разгледувани наводи дека дел од исчезнатите лица можеби биле убиени по нивното киднапирање. Меѓутоа, бидејќи истрагата не завршила со судски процес и правосилна пресуда, овие наводи не резултирале со судски утврдена индивидуална кривична одговорност. МКТЈ го презел предметот во 2002 година, но не подигнал обвинение. Во 2008 година списите биле вратени на македонските органи, заедно со останатите три предмети.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Амнести интернешенел во 2011 година посочила дека одлуката за проширување на примената на амнестијата врз четирите предмети фактички го прекинала нивното гонење, вклучувајќи го и предметот „Непроштено“. Организацијата истовремено нагласила дека семејствата на исчезнатите имаат право да ја дознаат судбината на своите блиски.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Враќање на предметите во Македонија == [[МКТЈ]] во текот на својата истражна работа заклучил дека четирите предмети поврзани со ОНА не треба да продолжат како судски постапки пред Трибуналот. Во јануари 2008 година Судскиот совет наредил предметните списи да бидат вратени на македонското правосудство.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Со тоа четирите предмети повторно потпаднале под надлежност на домашните институции. Одлуката не претставувала ослободителна пресуда и не значела дека МКТЈ утврдил дека наводните злосторства не се случиле. Таа значела дека предметите не продолжиле до обвинение и судење пред МКТЈ и дека понатамошното процесирање било оставено на домашното правосудство. Во 2008 година македонското Собрание во свој извештај навело дека четирите предмети биле вратени во надлежност на домашните власти и дека се наоѓале пред домашниот судски систем.<ref>{{cite web |title=Извештај за регионални прашања и меѓународни обврски |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> == Автентично толкување на Законот за амнестија == [[Закон за амнестија (Северна Македонија)|Законот за амнестија]] од 2002 година предвидувал амнестија за лица за кои постоело основано сомневање дека подготвиле или сториле кривични дела поврзани со конфликтот во 2001 година, со исклучоци утврдени со законот. Прашањето дали оваа амнестија се однесува и на четирите предмети вратени од МКТЈ станало предмет на политички и правни спорови. На 19 јули 2011 година [[Собрание на Северна Македонија|Собранието на Република Македонија]] усвоило '''автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија'''. Актот бил објавен во „Службен весник на Република Македонија“ бр. 99/2011.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Со толкувањето било определено дека амнестијата се применува и на лица поврзани со кривични дела од конфликтот во 2001 година за кои не била поведена постапка пред МКТЈ. Бидејќи четирите предмети биле вратени на домашното правосудство и во нив немало обвинение пред Трибуналот, толкувањето било применето и врз нив.<ref>{{cite web |title=Автентично толкување на членот 1 од Законот за амнестија |website=Службен весник на Република Македонија |date=22 July 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Собранието во својот извештај за 2011 година го наведува автентичното толкување како акт усвоен на седницата одржана на 19 јули 2011 година.<ref>{{cite web |title=Извештај за работата на Собранието на Република Македонија во 2011 година |website=Собрание на Република Македонија |access-date=18 September 2026}}</ref> Според [[Амнести интернешенел]], одлуката имала за последица прекин на истрагите и кривичното гонење во четирите предмети. Организацијата оценила дека со тоа жртвите и нивните семејства биле лишени од можноста за судско утврдување на одговорноста и за целосна правна заштита.<ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> [[Комитет против тортура на Обединетите нации|Комитетот против тортура на Обединетите нации]] во своите заклучни согледувања од 2015 година исто така ги навел четирите предмети како случаи на воени злосторства чие понатамошно гонење било прекинато поради автентичното толкување од 2011 година.<ref>{{cite web |title=Concluding observations on the third periodic report of the former Yugoslav Republic of Macedonia |website=Committee against Torture, United Nations |access-date=18 September 2026}}</ref> == Правен статус == Четирите хашки случаи треба да се разликуваат од судските предмети во кои постои правосилна пресуда. Иако МКТЈ ги истражувал предметите и во 2002 година побарал нивно отстапување на Трибуналот, ниту еден од четирите не завршил со обвинение и судење пред МКТЈ. Во 2008 година предметите биле вратени на домашните институции, а во 2011 година нивното понатамошно кривично гонење било прекинато поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Оттука, во однос на четирите предмети **не постои пресуда на МКТЈ со која би била утврдена индивидуална кривична одговорност на конкретни лица**. Самото водење истрага или постоењето на основано сомнение не е исто што и правосилно утврдена вина. Ова е особено важно и за предметот „Непроштено“, каде што постоеле сериозни наводи за киднапирање и можно убиство на цивили, но без завршен судски процес не може да се претстават тие наводи како правосилно утврдени факти во однос на конкретни сторители. == „Љуботен“ == Предметот „Љуботен“ има различен правен исход од четирите хашки случаи. МКТЈ во 2005 година подигнал обвинение против [[Љубе Бошкоски]], тогашен министер за внатрешни работи, и [[Јохан Тарчуловски]], полициски службеник, во врска со настаните во селото [[Љуботен]] во август 2001 година.<ref>{{cite web |title=Boškoski & Tarčulovski (IT-04-82) |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Судењето започнало на 16 април 2007 година. На 10 јули 2008 година Судскиот совет го прогласил Тарчуловски за виновен и му изрекол казна затвор од 12 години, додека Бошкоски бил ослободен од обвиненијата.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> Жалбениот совет на 19 мај 2010 година ја потврдил пресудата против Тарчуловски и неговата казна од 12 години, како и ослободителната пресуда за Бошкоски.<ref>{{cite web |title=Appeals Chamber Affirms Conviction of Johan Tarčulovski and Acquittal of Ljube Boškoski |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> „Љуботен“ бил единствениот предмет поврзан со конфликтот во Македонија во кој МКТЈ спровел целосно судење.<ref>{{cite web |title=Boškoski Acquitted and Tarčulovski Sentenced to 12 Years’ Imprisonment |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref> == Значење == Хашките случаи претставуваат важен дел од правната историја на [[Воен конфликт во Македонија (2001)|конфликтот во Македонија во 2001 година]]. Тие се поврзани со обидите на македонските и меѓународните институции да ги истражат наводите за сериозни прекршувања на меѓународното хуманитарно право извршени за време на конфликтот. Нивната правна историја, сепак, се разликува од онаа на предметот „Љуботен“. Четирите предмети поврзани со ОНА биле преземени во истражната надлежност на МКТЈ, но не резултирале со обвиненија пред Трибуналот. По нивното враќање во Македонија во 2008 година, домашните постапки биле прекинати во 2011 година поради примената на автентичното толкување на Законот за амнестија.<ref>{{cite web |title=The Former Yugoslav Republic of Macedonia Requested to Defer Five Cases to the Competence of the International Tribunal |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=ICTY Weekly Press Briefing – 23rd Jan 2008 |website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=18 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Macedonia: Time to deliver justice to the victims of war crimes |website=Amnesty International |date=1 September 2011 |access-date=18 September 2026}}</ref> Поради тоа, четирите случаи останале без судски епилог во кој би била утврдена индивидуална кривична одговорност на лицата опфатени со истрагите. Во исто време, судбината на дел од исчезнатите лица и прашањето за целосно расветлување на настаните останале предмет на јавни и политички дебати и по прекинот на постапките.<ref>{{cite web |title=Balkans: Thousands still missing two decades after conflicts |website=Amnesty International |date=2012 |access-date=18 September 2026}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Воен конфликт во Македонија (2001)]] * [[Ослободителна народна армија]] * [[Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јохан Тарчуловски]] * [[Љуботен]] * [[Закон за амнестија (Северна Македонија)]] == Надворешни врски == * [https://www.icty.org/ Меѓународен кривичен трибунал за поранешна Југославија] * [https://www.icty.org/en/case/boskoski_tarculovski Предмет „Бошкоски и Тарчуловски“] * [https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2011/09/macedonia-time-deliver-justice-victims-war-crimes/ Извештај на Амнести интернешенел за четирите случаи] {{Воен конфликт во Македонија во 2001 година}} [[Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001]] ttawo1l08dgjfmt5p6c6rtqa9boy24r 0 1403497 5630207 5629675 2026-09-20T11:25:56Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630207 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = Сребрена липа | status = | image = Tilia-tomentosa.JPG | image_caption = Tilia tomentosa | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = | familia_sv = | familia = [[Слезови]] (Malvaceae) | genus_sv = [[Липа]] | genus = [[Липа]] (Tilia) | species_sv = | species = '''Tilia tomentosa''' | taxon = Tilia tomentosa | taxon_authority = [[Moench]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Tilia tomentosa'' subsp.'' petiolaris'' <small>(Petzold &amp; Kirchner) R. Soo</small><br>''Tilia tomentosa'' var.'' petiolaris'' <small></small><br>''Tilia rotundifolia'' <small>[[Vent.]]</small><br>''Tilia peduncularis'' <small>[[Delile]] ex [[Bayer]]</small><br>''Tilia orbicularis'' <small>[[Hort.]] ex V. Engl.</small><br>''Tilia macrophylla'' <small>[[Hort.]] ex [[Steud.]]</small><br>''Tilia glauca'' <small>[[Schwein.]] ex Bayer.</small><br>''Tilia gigantea'' <small>[[Hort.]] ex [[Dippel]]</small><br>''Tilia argentea'' f.'' subglobularis'' <small>Wagn. ex L.Zs. Vöröss</small><br>''Tilia argentea'' f.'' subglobularis'' <small>[[J. Wagner]] ex L.Z. Vöröss</small><br>''Tilia argentea'' <small>[[Desf.]] ex DC.</small><br>''Tilia alba'' <small>[[Waldst.]] &amp; Kit.</small><br>''Tilia alba'' <small>[[Ait.]]</small><br>''Lindnera alba'' <small>[[Fuss]]</small> }} '''''Tilia tomentosa''' или'' '''сребрена липа''' ''—'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[слезови]] (''Malvaceae''), [[Домороден вид|по потекло]] од југоисточна [[Европа]] и југозападна [[Азија]], од [[Романија]] и [[Балкански Полуостров|Балканот]] источно до западна [[Турција]], кое расте на умерени надморски височини. Претставува еден од денес 43 признаени видови липа (''Tilia''). == Опис и распространетост == [[File:Tilia_tomentosa_1JPG.jpg|лево|мини| Сребрена липа во јавен парк во Белгија]] [[File:Tilia_tomentosa_coupe_MHNT.jpg|лево|мини| ''Tilia tomentosa -'' пресек на стебло]] ''Tilia tomentosa'' е [[Листопадни растенија|листопадно]] [[Дрво (растение)|дрво]] со пирамидална форма кое достигнува височина до 30 метри. Неговите млади гранчиња се сивкасти и густо покриени со ѕвездести влакненца. [[Лист|Листовите]] имаат широко-јајцевидна до речиси тркалезна форма со кус и заострен врв. На рабниот дел се назабени со остри запци, а нивната должина од 8 до 10 см е речиси еднаква на ширината. Во основата се срцевидни или симетрично асиметрични. Кај младите листови од двете страни се забележуваат ѕвездести влакненца, додека кај позрелите горната површина станува зелена и мазна (или со ретки прости влакна), а долната останува густо покриена со белузлави ѕвездести влакненца. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се со должина од 2 до 6 см и се прекриени со ретки влакна. При [[Соцветие|соцветието]] има издолжено ланцетно ливче, речиси приседнато, кое може да биде влакнесто или голо. Соцветието содржи 6–10 цветови и е свртено надолу. Чашкините ливчиња се долги 3–5 мм и однадвор се покриени со влакненца. Венечните ливчиња се жолтеникави, елипсовидни и долги 4–7 мм. [[Плод|Плодот]] е оревче со јајцевидна или округла форма, густо покриен со ѕвездести влакненца.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=820-821}}</ref> Во [[Македонија]], овој широко распространет вид се среќава во [[Даб|дабови шуми]], на суви и топли станишта, како и во клисури.<ref name=":1" /> == Одгледување и употреба == Ова дрво е популарно украсно растение ширум [[Европа]], застапено со неколку специфични сорти. Сортата „Брабант“ (Brabant) се одликува со изразено централно стебло и правилна конусна крошна, додека „Петиоларис“ (Petiolaris или висечка сребрена липа) се препознава по висечките листови и значително подолгите лисни дршки. Овој вариетет е со непознато потекло, вообичаено е стерилен и најверојатно настанал со вкрстување со друг вид липа. Покажува исклучителна толерантност кон неповолните услови во градските средини, како што се загадениот воздух, збиената почва, високите температури и сушните периоди. Поради овие карактеристики, претставува одличен избор за засадување долж градските улици и булевари. [[Чај|Чајот]] подготвен од цветовите на оваа липа делува смирувачки, помага при грчеви и поттикнува потење. Ова лековито дејство се должи на присутните активни состојки кои делуваат на бензодиазепинските рецептори во организмот.<ref name="pmid7990504">{{Наведено списание|last=Viola|last2=H.|last3=Wolfman|last4=C.|last5=Levi de Stein|last6=M.|last7=Paladini|first7=A|displayauthors=6|year=1994|title=Isolation of pharmacologically active benzodiazepine receptor ligands from Tilia tomentosa (Tiliaceae)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ethnopharmacology_1994-08_44_1/page/47|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=44|issue=1|pages=47–53|doi=10.1016/0378-8741(94)90098-1|pmid=7990504}}</ref> Постои општоприфатено, но погрешно мислење дека нектарот од ова дрво содржи маноза која ги труе пчелите. Всушност, појавата на голем број зашеметени и истоштени пчели под стеблото за време на цветањето не се должи на отровност, туку на недостигот на други извори на храна и нектар во градските средини во овој доцен летен период.<ref>{{Наведено списание|last=Illies|first=Ingrid|year=2007|title=The Foraging Behaviour of Honeybees and Bumblebees on Late Blooming Lime Trees|url=http://www.schweizerbart.de/papers/entomologia/detail/30/74490/The_Foraging_Behaviour_of_Honeybees_and_Bumblebees?l=EN|journal=Entomologia Generalis|publisher=Schweizerbart|pages=155–165|doi=10.1127/entom.gen/30/2007/155|url-access=subscription|access-date=6 June 2013}}</ref> Наодите на Кох и Стивенсон (2017) додатно ја побиваат теоријата дека отров во нектарот ги убива пчелите под липите. Тие укажуваат дека кофеинот во нектарот всушност хемиски ги привлекува и манипулира пчелите, наведувајќи ги нерационално да се враќаат кај истите дрвја дури и кога тие веќе немаат храна, што на крајот доведува до нивно исцрпување и умирање од глад.<ref>{{Наведено списание|last=Koch H & Stevenson PC|date=2017|title=Do Linden trees kill bees? Reviewing the causes of bee deaths on Silver Linden (Tilia tomentosa).|journal=Biology Letters|volume=13|issue=9|doi=10.1098/rsbl.2017.0484|pmc=5627179|pmid=28954857}}</ref> Иако во пролетните месеци шири пријатен мирис, ова растение испушта полен и ги губи своите пупки и во пролет и во есен.{{Среди}} == Галерија == <gallery> Податотека:Tilia petiolaris JPG1Aa.jpg|Сребрена липа петиоларис Податотека:Tilia petiolaris JPG1Fa.jpg|Сребрена липа петиоларис Податотека:Morlanwelz Mariemont JPG18.jpg|Сребрена липа Податотека:T. platy3.jpg|Соцветија на сребрена липа Податотека:Tilia tomentosa range.svg|Распространетост на сребрената липа </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/tilia-tomentosa/ ''Tilia tomentosa''] - информации, генетски конзервациски единици и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Липа]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 8x6gaeav997l4qte3xbw5g9v5rcmp28 10 1403517 5630190 5629714 2026-09-20T10:37:21Z Buli 2648 5630190 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Воен конфликт во Македонија во 2001 година | title = [[Воен конфликт во Македонија (2001)|Воен конфликт во Македонија]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * Дел од [[Југословенски војни]] | group1 = Страни во конфликтот | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = Безбедносни сили на</br> Република Македонија | list1 = * [[Армија на Република Македонија]] * [[Министерство за внатрешни работи на Република Македонија|Министерство за внатрешни работи]] * [[Волци (специјална единица)|Волци]] * [[Тигри (специјална единица)|Тигри]] | group2 = Албански вооружени групи | list2 = * [[Ослободителна народна армија]] * [[Албанска национална армија]] }} | group2 = Лидери и команданти | list2 = {{navbox|subgroup | group1 = Република Македонија | list1 = * [[Борис Трајковски]] * [[Љубчо Георгиевски]] * [[Панде Петровски]] * [[Владо Бучковски]] * [[Љубе Бошкоски]] * [[Јован Андреевски]] * [[Стојанче Ангелов]] | group2 = Ослободителна народна</br> армија | list2 = * [[Али Ахмети]] * [[Г’зим Острени]] * [[Џезаир Шаќири]] * [[Фадил Нимани]] * [[Јакуп Асипи]] * [[Тахир Синани]] * [[Харун Алиу]] }} | group3 = Хронологија | list3 = * [[Хронологија на воениот конфликт во Македонија во 2001 година|Хронологија на конфликтот]] * [[2001 во Македонија]] | group4 = Борбени дејства | list4 = * [[Напад на Теарце|Нападот во Теарце]] * [[Битка кај Танушевци]] * [[Битка за Тетово]] * [[Масакр кај Вејце|Заседа кај Вејце]] * [[Битка кај Ваксинце]] * [[Битка кај Слупчане]] * [[Битка кај Матејче]] * [[Битка за Арачиново]] * [[Битка за Радуша (2001)|Битка кај Радуша]] * [[Битка кај Никуштак]] * [[Масакр кај Карпалак|Заседа кај Карпалак]] * [[Љуботенски случај]] | group5 = Операции на безбедносните сили | list5 = * [[Операција Танушевци]] * [[Операција MH]] * [[Операција MH-1]] * [[Операција MH-2]] * [[Операција Ваксинце]] * [[Операција Радуша]] | group6 = Инциденти и немири | list6 = * [[Протести во Скопје во 2001 година]] * [[Немири во Битола во 2001 година]] * [[Немири во Прилеп во 2001 година]] * [[Протести по засадата кај Карпалак]] | group7 = Меѓународно учество | list7 = * [[НАТО]] ** [[Операција Essential Harvest|Essential Harvest]] ** [[Операција Amber Fox|Amber Fox]] ** [[Операција Allied Harmony|Allied Harmony]] * [[Европска Унија]] * [[ОБСЕ]] * [[КФОР]] | group8 = Мировен процес | list8 = * [[Охридски рамковен договор]] * [[Прекин на огнот од 5 јули 2001 година]] * [[Рамковен документ од 7 јули 2001 година]] * [[Преговори во Охрид]] * [[Разоружување на Ослободителната национална армија]] * [[Амнестија за припадниците на ОНА]] * [[Хашки случаи]] | group9 = Последици | list9 = * [[Уставни измени од 2001 година]] * [[Децентрализација во Северна Македонија]] * [[Меѓуетнички односи во Северна Македонија]] * [[Внатрешно раселени лица во Македонија]] | group10 = Поврзани теми | list10 = * [[Ослободителна национална армија]] * [[Албанци во Македонија]] * [[Македонско-албански односи]] * [[Косовска војна]] * [[Конфликт во Прешевската Долина]] * [[Југословенски војни]] * [[Историја на Северна Македонија]] | below = * {{icon|Category}} [[:Категорија:Воен конфликт во Македонија, 2001|Категорија]] }} <noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за воени конфликти]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Северна Македонија]] [[Категорија:Предлошки за Југословенските војни]] 1qpy0hta812fn3b3xutgvmweh2ltgul 0 1403535 5630198 5629766 2026-09-20T11:05:51Z InternetArchiveBot 92312 Add 7 books for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630198 wikitext text/x-wiki [[File:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|мини|Христос Пантократор (VI век н.е.), од Манастирот „Света Ккатерина“, на Синајскиот Полуостров, Египет.]] '''Христос Пантократор''' е византиска [[икона]] од средината на [[6 век]], која се чува во [[Манастир Света Катерина|манастирот „Света Катерина“]] на [[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]] во Египет. Насликана е во [[енкаустика]] на дрвена подлога и претставува едно од најстарите зачувани претставувања на [[Исус Христос]] како Пантократор, односно „Седржител“ или „Владетел на сè“. Во литературата често се наведува како најстарото зачувано претставување на Христос во оваа иконографска форма.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1967-09_49_3/page/197|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208|doi=10.1080/00043079.1967.10788648}}</ref> Иконата е висока 84 сантиметри, широка 45,5 сантиметри и дебела околу 1,2 сантиметри. Нејзините горни и странични делови биле скратени, така што денешната плоча е помала од првобитната.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}</ref> == Историја == Иконата се поврзува со [[Константинопол]] и со уметничката традиција на византиската престолнина во времето на царот [[Јустинијан I]]. Манастирот „Света Катерина“ бил основан во времето на Јустинијан, приближно помеѓу 548 и 565 година, и уживал царско покровителство. Поради тоа, се претпоставува дека иконата можела да биде создадена во Константинопол и испратена на Синај како царски дар, иако нема зачуван натпис или друг директен доказ што го потврдува нејзиниот донатор.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|p=92}}</ref> Во постарата литература иконата била датирана многу подоцна, дури во [[13 век]], бидејќи нејзината површина била пресликана со подоцнежна боја. Истражувањата и конзервацијата во 1962 година покажале дека под овој слој се наоѓа оригиналната енкаустична живописна површина. Откривањето на постариот слој довело до нејзино датирање во средината на VI век.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1967-09_49_3/page/197|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Опис == Христос е претставен фронтално, до половина, со глава свртена директно кон гледачот. Носи хитон и химатион, а околу главата има златен [[нимб]] со крст. Со десната рака прави гест на благословување или поучување, додека во левата држи богато украсена книга на Евангелијата.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=13}}</ref> Една од највпечатливите особености на иконата е асиметријата на Христовото лице. Двете половини не се целосно еднакви: се разликуваат формата на очите, образите и изразот на лицето. Христос истовремено изгледа достоинствено и строго, но и замислено и меланхолично. Оваа необична обработка на лицето е една од причините поради кои иконата има посебно место во истражувањето на рановизантиската иконографија.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1967-09_49_3/page/197|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Иконографија и значење == Претставата припаѓа на типот [[Пантократор]], кој подоцна станал еден од најраспространетите начини на претставување на Христос во византиската и православната уметност. Зборот „Пантократор“ потекнува од грчкиот {{lang|grc|Παντοκράτωρ}} и во христијанскиот контекст се однесува на Христос како Седржител и Владетел на сè. Иконата е особено важна затоа што го прикажува типот на Пантократор во период кога византиската христијанска уметност сè уште силно ги задржувала класичните традиции на античкото сликарство. Реалистичната обработка на лицето, моделирањето на телото и употребата на светло и сенка се поврзуваат со постарата грчко-римска традиција на портретирање.<ref>{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1967-09_49_3/page/197|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> Асиметријата на лицето понекогаш се толкува во врска со христијанското учење за Христос како една личност со божествена и човечка природа, особено во контекстот на [[Халкидонски собор|Халкидонскиот собор]] од 451 година. Сепак, ова толкување не треба да се претставува како сигурно намера на сликарот, бидејќи не е зачуван натпис или друг извор кој директно го објаснува значењето на асиметричната композиција.<ref>{{sfn|Weitzmann|1976|p=15}}{{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1967-09_49_3/page/197|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208}}</ref> == Енкаустична техника == Иконата е изработена со [[енкаустика]], техника во која пигментите се мешаат со загреан восок и се нанесуваат врз подлогата. Оваа техника била позната уште во античкиот свет и била особено погодна за создавање живописни портрети. Енкаустичната техника е една од причините поради кои синајските икони имаат големо значење за историјата на рановизантиското сликарство. Од предиконоборбениот период се зачувани релативно мал број икони, а манастирот „Света Катерина“ поседува особено значајна група рани енкаустични икони од VI и VII век.<ref>{{sfn|Cormack|2000|pp=111–112}}</ref> Во подоцнежниот византиски период енкаустиката постепено била напуштена во корист на други техники, поради што синајската колекција претставува особено важен извор за проучување на раната византиска иконописна традиција. == Иконата и византиското иконоборство == Една од причините за исклучителното значење на иконата е нејзиното преживување од периодот на [[Византиско иконоборство|византиското иконоборство]]. Во [[Византиска Империја|Византиската Империја]] во VIII и IX век дошло до долготрајни спорови околу почитувањето на религиозните слики, при што голем број икони биле уништени или оштетени. Манастирот „Света Катерина“ се наоѓал на оддалечениот Синајски Полуостров и останал надвор од директната контрола на византиските центри каде што се спроведувало уништувањето на иконите. Во времето кога започнало иконоборството во 726 година, Синај веќе бил под муслиманска власт речиси еден век. Изолираноста на манастирот придонела голем број рани уметнички дела да бидат зачувани.<ref>{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|pp=92–93}}</ref> Поради тоа, синајската колекција денес претставува една од најважните збирки за проучување на раната византиска иконографија. Манастирот поседува повеќе од 2.000 икони, од кои најстарите датираат од VI век.<ref>{{sfn|Galey|Forsyth|Weitzmann|1980|p=99}}</ref> == Значење за историјата на византиската уметност == Христос Пантократор од Синај е значаен пример за раниот развој на византиската иконографија на Христос. Делото покажува како во VI век христијанската религиозна уметност ги комбинирала христијанската симболика и теологија со техники и визуелни средства наследени од античката медитеранска уметност. Иконата е особено значајна и затоа што овозможува проучување на раната форма на Пантократорот пред овој тип да стане широко распространет во византиските мозаици, фрески и панелни икони. Подоцна претставите на Христос Пантократор станале едни од најкарактеристичните слики на православната и византиската уметност, особено во куполите и апсидите на црквите. == Наводи == {{reflist}} == Литература == * {{cite journal|last=Chatzidakis|first=Manolis|last2=Walters|first2=Gerry|year=1967|title=An Encaustic Icon of Christ at Sinai|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1967-09_49_3/page/197|journal=The Art Bulletin|volume=49|issue=3|pages=197–208|doi=10.1080/00043079.1967.10788648}} * {{cite book|title=Byzantine Art|last=Cormack|first=Robin|publisher=Oxford University Press|year=2000|location=Oxford}} * {{cite book|title=Sinai and the Monastery of St. Catherine|last=Galey|first=John|last2=Forsyth|first2=George|last3=Weitzmann|first3=Kurt|publisher=Doubleday|year=1980|location=New York}} * {{cite book|title=Sinai: Treasures of the Monastery of Saint Catherine|last=Manaphēs|first=Kōnstantinos A.|publisher=Ekdotike Athenon|year=1990|location=Athens}} * {{cite book|title=The Monastery of Saint Catherine at Mount Sinai: The Icons. From the Sixth to the Tenth Century|last=Weitzmann|first=Kurt|publisher=Princeton University Press|year=1976|location=Princeton}} * {{cite journal|last=Weitzmann|first=Kurt|year=1966|title=The Mosaic in St. Catherine's Monastery on Mount Sinai|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_1966-12-16_110_6/page/392|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=110|issue=6|pages=392–405}} [[Категорија:Византиска уметност]] nowzaej4q9nu4kxl1l0apxdy0osqv2n 0 1403569 5630012 5630009 2026-09-19T12:49:28Z Carshalton 30527 5630012 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002–2003|сезоната 2002–2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус дополнителни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, а во клубот повторно се соединил со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Хари Кејн на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] 98jdip6wak7646w3jul67o3p9c4jat5 5630013 5630012 2026-09-19T12:53:45Z Carshalton 30527 5630013 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002–2003|сезоната 2002–2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] ihl9t9va32gzl8jv16em55fslgllldf 5630014 5630013 2026-09-19T12:57:09Z Carshalton 30527 5630014 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] goov0e4zcnhed6buirq8ythq0xih035 5630160 5630014 2026-09-20T09:00:15Z Carshalton 30527 5630160 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] 75q9g5q12q5ucg5y13fqz4h4x0muez9 5630162 5630160 2026-09-20T09:01:20Z Carshalton 30527 /* Клупска статистика */ 5630162 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] 3bxlsq0igcqau83r27qw65xblaimowm 5630163 5630162 2026-09-20T09:04:52Z Carshalton 30527 5630163 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] 53hw1g1jl62n98eacu69owsu17ctqyf 5630180 5630163 2026-09-20T09:47:59Z Carshalton 30527 5630180 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] ifec30fomeezyugbzuk21rlvplfdo46 5630182 5630180 2026-09-20T09:56:27Z Carshalton 30527 5630182 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Риера на крајот ја предводел Олимпија до титулата во националното првенство, нивната прва титула од 2018 година, откако со 2–0 го совладале [[Вечно дерби (Словенија)|вечниот ривал]] [[НК Марибор|Марибор]], на пет кола пред крајот.<ref name=RTV>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/najslajsa-zmaga-za-novo-olimpijino-zvezdico/665008|title=Najslajša zmaga za novo Olimpijino zvezdico|trans-title=The sweetest victory for another Olimpija title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref> На тоа, клубот придодал уште еден успех комплетирајќи ја [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]] по победата над Марибор во [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] со гол од [[Пенал (фудбал)|пенал]] во 130-тата минута, кој го реализираше [[Тими Макс Елшник]].<ref name=CUP>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/olimpija-po-drami-v-130-minuti-do-dvojne-krone-zanimiv-niz-maribora-je-koncan/|title=Olimpija po drami v 130. minuti do dvojne krone, zanimiv niz Maribora je končan|trans-title=130-minute drama for Olimpija's double crown, Maribor's interesting run is over|publisher=Sportklub|first=Rok|last=Viškovič|language=sl|date=6 May 2023|access-date=7 May 2023}}</ref> За своите достигнувања, Риера бил прогласен за Тренер на годината во Словенија; сепак, на церемонијата објавил дека не му била понудена нова соработка и дека ќе си замине по истекот на договорот, на крајот на мај.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/riera-potrdil-da-zapusca-olimpijo-delius-bo-spregovoril-v-ponedeljek/668257|title=Riera potrdil, da zapušča Olimpijo; Delius bo spregovoril v ponedeljek|trans-title=Riera confirmed that he is leaving Olimpia; Delius will speak on Monday|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=15 May 2023|access-date=23 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/POTRJENO-Albert-Riera-in-Olimpija-se-razhajata-v-klubu-trdijo-da-Spanec-pod-enakimi-pogoji-ni-zelel-nadaljevati|title=Potrjeno: Albert Riera in Olimpija se razhajata, v klubu trdijo, da Španec pod enakimi pogoji ni želel nadaljevati|trans-title=Confirmed: Albert Riera and Olimpija part ways, the club claims that the Spaniard did not want to continue under the same conditions|publisher=Nogomania|language=sl|date=15 May 2023|access-date=15 May 2023}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] kpu05k7j2d7s7ww99vwzh1n6lq6b0uc 14 1403570 5630011 2026-09-19T12:10:28Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} [[Категорија:Човекови права по тема|Движење]] [[Категорија:Движење]] [[Категорија:Сообраќај]] 5630011 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Човекови права по тема|Движење]] [[Категорија:Движење]] [[Категорија:Сообраќај]] qdavur6mr9iry2mkvphlnjbdlpc4jm8 0 1403571 5630018 2026-09-19T14:12:21Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Југословенска војска во татковината]] 5630018 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Југословенска војска во татковината]] pajb41advbnw3yc5ix4zpf2gvkmrwum 0 1403572 5630031 2026-09-19T15:27:24Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{ПолКарта | Пиринска Македонија | ширина = 300 | порамни = | граничник = | опис = Местоположба на Доспатската Котлина во рамките на [[Пиринска Македонија]] | алт = | релјефна = да | натпис = Досп. Котл. | натпис_гол = | положба = | бележ... 5630031 wikitext text/x-wiki {{ПолКарта | Пиринска Македонија | ширина = 300 | порамни = | граничник = | опис = Местоположба на Доспатската Котлина во рамките на [[Пиринска Македонија]] | алт = | релјефна = да | натпис = Досп. Котл. | натпис_гол = | положба = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 45 | ГШ_сек = 0 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 24 | ГД_мин = 0 | ГД_сек = 0 | ГД_прав = E }} '''Доспатска Котлина''' ({{langx|bg|Доспатска котловина|i=yes}}) — [[котлина]] во [[Пиринска Македонија]], денес во [[Пазарџичка област|Пазарџичката област]], западна [[Бугарија]]. == Географски особености == Котлината се наоѓа во [[Доспат (општина)|Доспатско]], во средишниот дел на [[Западни Родопи|Западните Родопи]], помеѓу стрмните раседни падини на [[Доспат (планина)|Д’браш]] на југозапад и [[Величко-виденички Дел|Величко-виденичкиот Дел]] на североисток, по долината на реката [[Доспат (река)|Доспат]]. Има издолжен облик, во правец северозапад-југоисток со вкупно должина од над 30 км и ширина до 2–3 км. Средната надморска височина изнесува 1.100–1.200 м. Котлината е образувана во текот на [[Квартар|квартарот]] со тектонско слегнување. Нејзиното дно е исполнето со квартарни алувијални седименти и се наоѓа околу 400 м под сртовите на соседните ридови. [[Клима|Климата]] е [[Изменетосредоземноморска клима|изменетосредоземноморска]]. Преовладуваат ветровите во правец североисток-исток-југоисток. Средната годишна температура изнесува 7,1&nbsp;°C. Просечните годишни врнежи изнесуваат над 1.100 мм. Се одводнува од реката [[Доспат (река)|Доспат]], на која е изградено [[Доспат (езеро)|истоименото езеро]], која го потопила целиот нејзин југоисточен дел. Бреговите и околината на езерото нудат одлични услови за летување, рекреација и туризам. == Населени места == Во котлината постојат три населби: гратчето [[Доспат]], во нејзиниот југоисточен дел, непосредно до браната, гратчето [[Срница]], во нејзиниот средишен дел, во близина на задниот дел на браната, и с. [[Побит Кам’к]] во најсеверозападниот крај. == Сообраќај == Низ котлината поминуваат делници на два пата од Државната патна мрежа: * Преку југоисточниот дел, во должина од 11,6 км — делница од второкласниот пат бр. 37 [[Јабланица (Бугарија)|Јабланица]] — [[Панаѓуриште]] — [[Пазарџик]] — [[Пештера (град)|Пештера]] — [[Барутин]]. * По целата своја должина од северозапад кон југоисток, во должина од 26,9 км — делница од третокласниот пат бр. 843 [[Велинград]] — [[Срница]] — [[Доспат]]. == Литература == * {{геб|5|1.842}} * {{ГрБуг|80}} == Надворешни врски == * [https://maps.vlasenko.net/smtm100/k-34-084.jpg Лист од карта '''К-34-84'''], Размер: 1:100 000. * [https://maps.vlasenko.net/smtm100/k-35-073.jpg Лист од карта '''К-35-73'''], Размер: 1:100 000. * [https://maps.vlasenko.net/smtm100/k-35-085.jpg Лист од карта '''К-35-85'''], Размер: 1:100 000. [[Категорија:Општина Доспат]] [[Категорија:Котлини во Бугарија]] [[Категорија:Географија на Пиринска Македонија]] 4fp0dlsusvjlyt72ltcqfy86nluiz88 14 1403573 5630046 2026-09-19T16:17:52Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5630046 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5630047 5630046 2026-09-19T16:18:03Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во Егејска Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630047 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Починати во Егејска Македонија]] hmsp3xn6rjqouxnw132newq6n8qhslb 5630048 5630047 2026-09-19T16:18:43Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Баница (Серско)]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630048 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Починати во Егејска Македонија]] [[Категорија:Баница (Серско)]] if8c774nvcbpko6wteqzt62u7ms26ls 14 1403574 5630050 2026-09-19T16:20:31Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5630050 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5630051 5630050 2026-09-19T16:20:44Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Села во Егејска Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630051 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Села во Егејска Македонија]] 6kt5deql084869lna9wfeov5xlyip9x 5630052 5630051 2026-09-19T16:21:01Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Шарлија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630052 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Села во Егејска Македонија]] [[Категорија:Шарлија]] fy8asuv9tscs7im4yw20ntdviuat0to 5630053 5630052 2026-09-19T16:21:13Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Историски села во Сер]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630053 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Села во Егејска Македонија]] [[Категорија:Шарлија]] [[Категорија:Историски села во Сер]] jf7e0rvsfop7gnhakhgx69j84km11p9 0 1403575 5630056 2026-09-19T17:52:26Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Никола Пантушев | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = Баницалијата | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1880}} | birth_place = {{роден во|Баница (Серско){{!}}Баница}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = {{почин... 5630056 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Никола Пантушев | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = Баницалијата | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1880}} | birth_place = {{роден во|Баница (Серско){{!}}Баница}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1985|||1880||}} | death_place = {{починал во|Белово}}, [[НР Бугарија]] | nationality = | ethnicity = | occupation = [[револуционер]] | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Никола (Кољо) Иванов Пантушев Мутафчиев''' (наречен '''Баницалијата''') ([[Баница (Серско)|Баница]], [[1880]] – [[Белово]], [[1985]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name="Свидетелства 395">{{Свидетелства|395}}</ref><ref name="Псевдоними">{{Псевдоними|54}}</ref> == Животопис == Роден е во 1880 г.<ref>На 9 март 1943 г. имал 63 години.</ref> во селото [[Баница (Серско)|Баница]], [[Серско]], тогаш во [[Отоманското Царство]], денес во [[Грција]]. Стапил во [[ВМОРО]] и станал нелегален четник на војводата [[Георги Радев]]. Со четата на Радев учествувал во [[Битка кај Баница|Битката кај Баница]] на 4 мај 1903 година, во која загинал [[Гоце Делчев]]. Подоцна, во 1905 г. влегол во четата на [[Таската Серски]], со кого учествувал во четиричасовна битка во месноста Стапката крај с. [[Раховица]].<ref name="Свидетелства 395" /> Во 1906 г. заедно со војводата [[Михаил Чаков]] ги извадиле коските на Делчев од старите гробишта во Баница, а Пантушев, како клисар на црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Баница|Св. Димитриј]]“, ги скрил во сандаче под олтарот со дадена заклетва за тоа да не кажува никому.<ref name="Свидетелства 395" /> Откако Баница останала во [[Кралство Грција|Грција]] по [[Втората балканска војна]], во 1913 г. Пантушев се преселил во с. [[Којунќој]], [[Скеча (округ)|Скечанско]], кое останало во [[Царство Бугарија|Бугарија]]. На почетокот на 1918 година, кога Баница била одново окупирана од бугарската војска за време на [[Првата светска војна]], тој се вратил во родното село, при што ги собрал коските на Делчев и му ги предал на Чаков во [[Скеча]], а потоа во [[Софија]].<ref name="Свидетелства 395" /><ref>{{cite journal|last=Чаковъ|first=М|authorlink=|year=1933|title=Прибирането коститѣ на великия революционеръ-апостолъ Гоце Дѣлчевъ|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_5_issue_6.pdf|format=|journal=Илюстрация Илиндень|location=София|publisher=Издание на Илинденската Организация|volume=5|issue=6 (46|pages=6-7|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=май|lang-hide=|lang=}}</ref> На 9 март 1943 година, како жител на [[Неврокоп]] тој поднел молба за народна пензија, која била одобрена од Министерскиот совет на Царството Бугарија.<ref name="Свидетелства 395" /> Подоцна живеел во [[Горна Џумаја]] како градинар.<ref name="Псевдоними" /><ref name="Някога 50">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/b_kerem_Nyakoga_v_Gorna_Dzhumaya_1994.pdf|title=Някога в Горна Джумая : фрагменти от миналото|last=Керемидчиев|first=Борис|publisher=|year=1994|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=Благоевград|pages=50|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> Се оженил и имал четири деца.<ref name="Свидетелства 395" /> Починал во градот [[Белово]] во 1985 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strumski.com/biblioteka/?id=2787|title=Никола Пантушев|work=Струмски|accessdate=19 септември 2026}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пантушев, Никола}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Македонски преселници во Белово]] [[Категорија:Македонски стогодишници]] ltng1oefmcioq9wkeibze8i2gfp9opw 0 1403576 5630057 2026-09-19T18:13:28Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1303024139|Rumex nivalis]]“ 5630057 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex nivalis PID1431-3.jpg|genus=Снежен штавеј|species=штавеј|authority=Hegetschw.}} '''''Снежен штавеј''''', (латински''':''' ''Rumex nivalis)'' е вид [[Скриеносеменици|растение]] скриеносеменици од [[Подворки|семејството Подворки]]. [[Ендемизам|Ендемично]] е во [[Европа]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HxsXEiDwkwcC&q=%22Rumex+nivalis%22|title=Atlas Florae Europaeae: Distribution of Vascular Plants in Europe|last=Jaakko Jalas|last2=Juha Suominen|date=1988|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-34271-6|page=41|author-link=Jaakko Jalas}}</ref> Дводомно растение, со одделни машки и женски растенија.<ref>{{Наведено списание|last=Stehlik|first=Ivana|last2=Barrett|first2=Sspencer C. H.|year=2005|title=Mechanisms Governing Sex-Ratio Variation in Dioecious ''Rumex nivalis''|journal=Evolution|volume=59|issue=4|pages=814–825|doi=10.1111/j.0014-3820.2005.tb01755.x|pmid=15926691|doi-access=free}}</ref> Растението за прв пат го открил Александар Морици во 1836 година во Швајцарските Алпи.<ref>{{Наведено списание|date=1850|title=The Oseille des Neiges, or Rumex nivalis: A New Sorrel|url=https://books.google.com/books?id=tF8CAAAAYAAJ|journal=Annals of Horticulture: And Year-book of Information on Practical Gardening|publisher=Houlston and Stoneman|page=559}}</ref> Најзастапен е на 7000 стапки [[Морско ниво|надморска височина]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjILAAAAIAAJ|title=Peaks, Passes, and Glaciers: A Series of Excursions by Members of the Alpine Club|last=John Ball|date=1860|publisher=[[Longman, Green, Longman, & Roberts]]|page=279|author-link=John Ball (naturalist)}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] ao6ow0e0gujqxxniewr8sfdifknlcl2 5630058 5630057 2026-09-19T18:14:57Z Lili Arsova 86688 5630058 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex nivalis PID1431-3.jpg|genus=Снежен штавеј|species=штавеј|authority=Hegetschw.}} '''''Снежен штавеј''''', (латински''':''' ''Rumex nivalis)'' е вид [[Скриеносеменици|растение]] скриеносеменици од [[Подворки|семејството Подворки]]. [[Ендемизам|Ендемично]] е во [[Европа]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HxsXEiDwkwcC&q=%22Rumex+nivalis%22|title=Atlas Florae Europaeae: Distribution of Vascular Plants in Europe|last=Jaakko Jalas|last2=Juha Suominen|date=1988|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-34271-6|page=41|author-link=Jaakko Jalas}}</ref> Дводомно растение, со одделни машки и женски растенија.<ref>{{Наведено списание|last=Stehlik|first=Ivana|last2=Barrett|first2=Sspencer C. H.|year=2005|title=Mechanisms Governing Sex-Ratio Variation in Dioecious ''Rumex nivalis''|journal=Evolution|volume=59|issue=4|pages=814–825|doi=10.1111/j.0014-3820.2005.tb01755.x|pmid=15926691|doi-access=free}}</ref> Растението за прв пат го открил Александар Морици во 1836 година во Швајцарските Алпи.<ref>{{Наведено списание|date=1850|title=The Oseille des Neiges, or Rumex nivalis: A New Sorrel|url=https://books.google.com/books?id=tF8CAAAAYAAJ|journal=Annals of Horticulture: And Year-book of Information on Practical Gardening|publisher=Houlston and Stoneman|page=559}}</ref> Најзастапен е на 7000 стапки [[Морско ниво|надморска височина]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjILAAAAIAAJ|title=Peaks, Passes, and Glaciers: A Series of Excursions by Members of the Alpine Club|last=John Ball|date=1860|publisher=[[Longman, Green, Longman, & Roberts]]|page=279|author-link=John Ball (naturalist)}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] {{Видови на штавеј во Македонија}} ha4sfdp180kh33tfd82xkr1t9ghsd8d 5630066 5630058 2026-09-19T18:26:29Z Lili Arsova 86688 5630066 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex nivalis PID1431-3.jpg|genus=Снежен штавеј|species=штавеј|authority=Hegetschw.}} '''''Снежен штавеј''''', (латински''':''' ''Rumex nivalis)'' е вид [[Скриеносеменици|растение]] скриеносеменици од [[Подворки|семејството Подворки]]. [[Ендемизам|Ендемично]] е во [[Европа]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HxsXEiDwkwcC&q=%22Rumex+nivalis%22|title=Atlas Florae Europaeae: Distribution of Vascular Plants in Europe|last=Jaakko Jalas|last2=Juha Suominen|date=1988|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-34271-6|page=41|author-link=Jaakko Jalas}}</ref> Дводомно растение, со одделни машки и женски растенија.<ref>{{Наведено списание|last=Stehlik|first=Ivana|last2=Barrett|first2=Sspencer C. H.|year=2005|title=Mechanisms Governing Sex-Ratio Variation in Dioecious ''Rumex nivalis''|journal=Evolution|volume=59|issue=4|pages=814–825|doi=10.1111/j.0014-3820.2005.tb01755.x|pmid=15926691|doi-access=free}}</ref> Растението за прв пат го открил Александар Морици во 1836 година во Швајцарските Алпи.<ref>{{Наведено списание|date=1850|title=The Oseille des Neiges, or Rumex nivalis: A New Sorrel|url=https://books.google.com/books?id=tF8CAAAAYAAJ|journal=Annals of Horticulture: And Year-book of Information on Practical Gardening|publisher=Houlston and Stoneman|page=559}}</ref> Најзастапен е на 7000 стапки [[Морско ниво|надморска височина]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjILAAAAIAAJ|title=Peaks, Passes, and Glaciers: A Series of Excursions by Members of the Alpine Club|last=John Ball|date=1860|publisher=[[Longman, Green, Longman, & Roberts]]|page=279|author-link=John Ball (naturalist)}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Штавеј]] {{Видови на штавеј во Македонија}} tiaeeprrw3is9zzefo9mw3j0etju23h 5630068 5630066 2026-09-19T18:27:11Z Lili Arsova 86688 5630068 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex nivalis PID1431-3.jpg|genus=Снежен штавеј|species=штавеј|authority=Hegetschw.}} '''''Снежен штавеј''''', (латински''':''' ''Rumex nivalis)'' е вид [[Скриеносеменици|растение]] скриеносеменици од [[Подворки|семејството Подворки]]. [[Ендемизам|Ендемично]] е во [[Европа]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HxsXEiDwkwcC&q=%22Rumex+nivalis%22|title=Atlas Florae Europaeae: Distribution of Vascular Plants in Europe|last=Jaakko Jalas|last2=Juha Suominen|date=1988|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-34271-6|page=41|author-link=Jaakko Jalas}}</ref> Дводомно растение, со одделни машки и женски растенија.<ref>{{Наведено списание|last=Stehlik|first=Ivana|last2=Barrett|first2=Sspencer C. H.|year=2005|title=Mechanisms Governing Sex-Ratio Variation in Dioecious ''Rumex nivalis''|journal=Evolution|volume=59|issue=4|pages=814–825|doi=10.1111/j.0014-3820.2005.tb01755.x|pmid=15926691|doi-access=free}}</ref> Растението за прв пат го открил Александар Морици во 1836 година во Швајцарските Алпи.<ref>{{Наведено списание|date=1850|title=The Oseille des Neiges, or Rumex nivalis: A New Sorrel|url=https://books.google.com/books?id=tF8CAAAAYAAJ|journal=Annals of Horticulture: And Year-book of Information on Practical Gardening|publisher=Houlston and Stoneman|page=559}}</ref> Најзастапен е на 7000 стапки [[Морско ниво|надморска височина]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjILAAAAIAAJ|title=Peaks, Passes, and Glaciers: A Series of Excursions by Members of the Alpine Club|last=John Ball|date=1860|publisher=[[Longman, Green, Longman, & Roberts]]|page=279|author-link=John Ball (naturalist)}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] {{Видови на штавеј во Македонија}} ha4sfdp180kh33tfd82xkr1t9ghsd8d 5630153 5630068 2026-09-20T08:50:24Z Виолетова 1975 5630153 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex nivalis PID1431-3.jpg|genus=Rumex|species=nivalis|authority=Hegetschw.}} '''''Снежен штавеј''''', (латински: ''Rumex nivalis)'' — вид [[Скриеносеменици|растение]] скриеносеменици од [[Подворки|семејството подворки]]. [[Ендемизам|Ендемично]] е во [[Европа]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HxsXEiDwkwcC&q=%22Rumex+nivalis%22|title=Atlas Florae Europaeae: Distribution of Vascular Plants in Europe|last=Jaakko Jalas|last2=Juha Suominen|date=1988|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-34271-6|page=41|author-link=Jaakko Jalas}}</ref> Дводомно растение, со одделни машки и женски растенија.<ref>{{Наведено списание|last=Stehlik|first=Ivana|last2=Barrett|first2=Sspencer C. H.|year=2005|title=Mechanisms Governing Sex-Ratio Variation in Dioecious ''Rumex nivalis''|journal=Evolution|volume=59|issue=4|pages=814–825|doi=10.1111/j.0014-3820.2005.tb01755.x|pmid=15926691|doi-access=free}}</ref> Растението за првпат го открил Александар Морици во 1836 година во Швајцарските Алпи.<ref>{{Наведено списание|date=1850|title=The Oseille des Neiges, or Rumex nivalis: A New Sorrel|url=https://books.google.com/books?id=tF8CAAAAYAAJ|journal=Annals of Horticulture: And Year-book of Information on Practical Gardening|publisher=Houlston and Stoneman|page=559}}</ref> Најзастапен е на 7000 стапки [[Морско ниво|надморска височина]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjILAAAAIAAJ|title=Peaks, Passes, and Glaciers: A Series of Excursions by Members of the Alpine Club|last=John Ball|date=1860|publisher=[[Longman, Green, Longman, & Roberts]]|page=279|author-link=John Ball (naturalist)}}</ref> == Наводи == {{наводи}}{{Видови на штавеј во Македонија}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Штавеј (род)]] 005bepmuwtfeerldmdky0i2voff8aok 0 1403577 5630071 2026-09-19T18:27:50Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1094950627|Rumex arifolius]]“ 5630071 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Polygonaceae - Rumex arifolius.jpg|image_caption=Во алпската ботаничка градина „Шанузија“|taxon=Планински штавеј (Rumex arifolius)|authority=All.|synonyms={{hidden begin|title = List}} {{Species list |Acetosa alpestris subsp. carpatica|(Zapal.) Dostál |Acetosa alpina|Mill. |Acetosa alpina subsp. amplexicaulis|(Lapeyr.) Holub |Acetosa arifolia|(All.) Schur |Lapathum montanum|Bubani |Rumex acetosa subsp. amplexicaulis|(Lapeyr.) O.Bolòs & Vigo |Rumex allionii|Link |Rumex amplexicaulis|Lapeyr. |Rumex carpaticus|(Zapal.) Zapal. |Rumex dimorphus|Gren. |Rumex erythrocarpus|Gand. |Rumex hispanicus|C.C.Gmel. |Rumex italicus|Campd. |Rumex macrophyllus|Campd. |Rumex montanus|Desf. |Rumex pilatensis|Gand. }} {{hidden end}}|synonyms_ref=<ref name=POWO_697191-1/>}} '''''Планински штавеј (латински: Rumex arifolius)''''' вообичаено име или Планински к'''иселец''' е лиснато [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Билка|растение]] од семејството [[Подворки]]. == Опис == Планинскиот штавеј може да достигне висина од 70 до 120 см. Ова растение има месести големи лисја со цели рабови на сечилото. Незабележливите бели цветови и семиња се наоѓаат во долги гроздови на врвот на стеблото што излегуваат од гранче на листовите. Цветовите се дводомни и анемофилни.<ref name="future" /> Цвета од мај до јуни. == Таксономија == ''Rumex arifolius'' првпат го опишал ботаничарот [[Карл Кристијан Гмелин]] во 1806 година. == Распространетост == Киселицата е по потекло од јужна Европа, и делови од северна умерена Азија. == Живеалиште == Овој вид претпочита борови шуми и планински ливади на надморска височина од 200 до 700 м. [[File:Polygonaceae_-_Rumex_arifolius-001.jpg|десно|мини|240x240пкс| Лист]] == Наводи == == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex arifolius}} * [http://linnean-online.org/40971/ The Linnean Collections] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] hiul5oj4fw833yr2os6thkvi1odxd0s 5630079 5630071 2026-09-19T18:32:19Z Lili Arsova 86688 5630079 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Polygonaceae - Rumex arifolius.jpg|image_caption=Во алпската ботаничка градина „Шанузија“|taxon=Планински штавеј (Rumex arifolius)|authority=All.|synonyms={{hidden begin|title = List}} {{Species list |Acetosa alpestris subsp. carpatica|(Zapal.) Dostál |Acetosa alpina|Mill. |Acetosa alpina subsp. amplexicaulis|(Lapeyr.) Holub |Acetosa arifolia|(All.) Schur |Lapathum montanum|Bubani |Rumex acetosa subsp. amplexicaulis|(Lapeyr.) O.Bolòs & Vigo |Rumex allionii|Link |Rumex amplexicaulis|Lapeyr. |Rumex carpaticus|(Zapal.) Zapal. |Rumex dimorphus|Gren. |Rumex erythrocarpus|Gand. |Rumex hispanicus|C.C.Gmel. |Rumex italicus|Campd. |Rumex macrophyllus|Campd. |Rumex montanus|Desf. |Rumex pilatensis|Gand. }} {{hidden end}}|synonyms}} '''''Планински штавеј (латински: Rumex arifolius)''''' вообичаено име или Планински к'''иселец''' е лиснато [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Билка|растение]] од семејството [[Подворки]]. == Опис == Планинскиот штавеј може да достигне висина од 70 до 120 см. Ова растение има месести големи лисја со цели рабови на сечилото. Незабележливите бели цветови и семиња се наоѓаат во долги гроздови на врвот на стеблото што излегуваат од гранче на листовите. Цветовите се дводомни и анемофилни.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:696897-1</ref> <ref>https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Rumex+arifolius</ref>Цвета од мај до јуни. == Таксономија == ''Rumex arifolius'' првпат го опишал ботаничарот [[Карл Кристијан Гмелин]] во 1806 година. == Распространетост == Киселицата е по потекло од јужна Европа, и делови од северна умерена Азија. == Живеалиште == Овој вид претпочита борови шуми и планински ливади на надморска височина од 200 до 700 м. [[File:Polygonaceae_-_Rumex_arifolius-001.jpg|десно|мини|240x240пкс| Лист]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex arifolius}} * [http://linnean-online.org/40971/ The Linnean Collections] {{Видови на штавеј во Македонија}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Rumex arifolius]] kk1qj37vxwwxkit38hzvbzrau7ar1ab 5630139 5630079 2026-09-20T08:30:24Z Виолетова 1975 5630139 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Polygonaceae - Rumex arifolius.jpg|image_caption=Во алпската ботаничка градина „Шанузија“|taxon=Планински штавеј (Rumex arifolius)|authority=All.|synonyms={{hidden begin|title = List}} {{Species list |Acetosa alpestris subsp. carpatica|(Zapal.) Dostál |Acetosa alpina|Mill. |Acetosa alpina subsp. amplexicaulis|(Lapeyr.) Holub |Acetosa arifolia|(All.) Schur |Lapathum montanum|Bubani |Rumex acetosa subsp. amplexicaulis|(Lapeyr.) O.Bolòs & Vigo |Rumex allionii|Link |Rumex amplexicaulis|Lapeyr. |Rumex carpaticus|(Zapal.) Zapal. |Rumex dimorphus|Gren. |Rumex erythrocarpus|Gand. |Rumex hispanicus|C.C.Gmel. |Rumex italicus|Campd. |Rumex macrophyllus|Campd. |Rumex montanus|Desf. |Rumex pilatensis|Gand. }} {{hidden end}}|synonyms}} '''''Планински штавеј''''' ([[науч.]]: ''Rumex arifolius)'' вообичаено име или Планински к'''иселец''' е лиснато [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Билка|растение]] од семејството [[Подворки]]. == Опис == Планинскиот штавеј може да достигне висина од 70 до 120 см. Ова растение има месести големи лисја со цели рабови на сечилото. Незабележливите бели цветови и семиња се наоѓаат во долги гроздови на врвот на стеблото што излегуваат од гранче на листовите. Цветовите се дводомни и анемофилни.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:696897-1</ref> <ref>https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Rumex+arifolius</ref>Цвета од мај до јуни. == Таксономија == ''Rumex arifolius'' првпат го опишал ботаничарот [[Карл Кристијан Гмелин]] во 1806 година. == Распространетост == Киселицата е по потекло од јужна Европа, и делови од северна умерена Азија. == Живеалиште == Овој вид претпочита борови шуми и планински ливади на надморска височина од 200 до 700 м. [[File:Polygonaceae_-_Rumex_arifolius-001.jpg|десно|мини|240x240пкс| Лист]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex arifolius}} * [http://linnean-online.org/40971/ The Linnean Collections] {{Видови на штавеј во Македонија}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Rumex arifolius]] 7ud9tnh06ypa1mtohdipep0vmhq14j0 5630152 5630139 2026-09-20T08:48:13Z Виолетова 1975 5630152 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Polygonaceae - Rumex arifolius.jpg|image_caption=Во алпската ботаничка градина „Шанузија“|taxon=Rumex arifolius|authority=[[All.]]|synonyms={{hidden begin|title = List}} {{Species list |Acetosa alpestris subsp. carpatica|(Zapal.) Dostál |Acetosa alpina|Mill. |Acetosa alpina subsp. amplexicaulis|(Lapeyr.) Holub |Acetosa arifolia|(All.) Schur |Lapathum montanum|Bubani |Rumex acetosa subsp. amplexicaulis|(Lapeyr.) O.Bolòs & Vigo |Rumex allionii|Link |Rumex amplexicaulis|Lapeyr. |Rumex carpaticus|(Zapal.) Zapal. |Rumex dimorphus|Gren. |Rumex erythrocarpus|Gand. |Rumex hispanicus|C.C.Gmel. |Rumex italicus|Campd. |Rumex macrophyllus|Campd. |Rumex montanus|Desf. |Rumex pilatensis|Gand. }} {{hidden end}}|synonyms}} [[File:Polygonaceae_-_Rumex_arifolius-001.jpg|десно|мини|240x240пкс| Лист]] '''''Планински штавеј''''' ([[науч.]]: ''Rumex arifolius)'' вообичаено име или Планински к'''иселец''' е лиснато [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Билка|растение]] од семејството [[подворки]]. == Опис == Планинскиот штавеј може да достигне висина од 70 до 120 см. Ова растение има месести големи лисја со цели рабови на сечилото. Незабележливите бели цветови и семиња се наоѓаат во долги гроздови на врвот на стеблото што излегуваат од гранче на листовите. Цветовите се дводомни и анемофилни.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:696897-1</ref> <ref>https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Rumex+arifolius</ref>Цвета од мај до јуни. == Таксономија == ''Rumex arifolius'' првпат го опишал ботаничарот [[Карл Кристијан Гмелин]] во 1806 година. == Распространетост == Киселицата е по потекло од јужна Европа, и делови од северна умерена Азија. == Живеалиште == Овој вид претпочита борови шуми и планински ливади на надморска височина од 200 до 700 м. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex arifolius}} * [http://linnean-online.org/40971/ The Linnean Collections] {{Видови на штавеј во Македонија}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] enfzqqwomsq6rks9sela1eflvc5bekt 0 1403578 5630075 2026-09-19T18:29:18Z BT405 9277 Создадено преведувајќи го воведниот дел од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1375724017|Eurovision Song Contest Asia]]“ 5630075 wikitext text/x-wiki '''Евровизискиот натпревар за песна во Азија''' е претстоен меѓународен натпревар за песни моделиран според [[Евровизија|Евровизискиот натпревар]], каде што радиодифузерите од [[Азија-Тихоокеанија|Азиско-пацифичкиот]] регион ќе се натпреваруваат претставувајќи ги своите земји. Инаугуративното издание, организирано од Voxovation под лиценца од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU), продуцирано од S2O Productions и изведено од домаќинот Channel 3, ќе се одржи на 14 ноември 2026 година во IdeaLive во [[Бангкок]], Тајланд. На натпреварот ќе учествуваат радиодифузери од единаесет земји. Идејата за евровизискиот натпревар за Азиско-пацифичкиот регион започна сериозно во 2008 година. Во 2016 година, австралиската Специјална радиодифузна служба (SBS) го презеде проектот, развивајќи верзија на форматот со Blink TV и EBU за планираното деби во 2019 година. SBS го одложи проектот во 2021 година, а подоцна беше предаден на Voxovation, компанија создадена за развој на адаптации на форматот на натпреварот на различни територии со лиценца од EBU. Следно случување беше во 2025 година, кога Бутанската радиодифузна служба (BBS) емитуваше натпревар наречен {{Јаз|dz-Latn|[[Druk Dra 2026|Druk Dra]]}}, со цел да го избере својот претставник за натпреварот на Евровизија во Азија пред Voxovation да побара од емитувачот да го запре. На 31 март 2026 година, EBU и Voxovation официјално го објавија натпреварот, со Тајланд како земја домаќин и почетен состав од десет земји учеснички, кој беше проширен на единаесет во август 2026 година. 0hvdjqnn2k88egp0fd7j5xqc2an7rka 5630084 5630075 2026-09-19T18:58:15Z BT405 9277 5630084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|име=Избор за песна на Еворивизија - Азија|слоган=United by Music - обединети од музика|лого=Eurovision_Song_Contest_Asia_2026_general_logo.svg|date=14 ноември 2026|датум=14 ноември 2026|место=IdeaLive <br> Банкок, {{знаме|Тајланд|Asia}}|број_на_земји=11|дебитанти={{знаме|Бангладеш|Asia}}<br> {{знаме|Бутан|Asia}}<br> {{знаме|Виетнам|Asia}}<br> {{знаме|Јужна Кореја|Asia}}<br> {{знаме|Камбоџа|Asia}}<br> {{знаме|Лаос|Asia}}<br> {{знаме|Малезија|Asia}}<br> {{знаме|Монголија|Asia}}<br> {{знаме|Непал|Asia}}<br> {{знаме|Тајланд|Asia}}<br> {{знаме|Филипини|Asia}} |карта=ESCA_2026_Map.svg|url=https://eurovision.tv|веб-страница=https://eurovision.tv|finalists=1}} '''Евровизискиот натпревар за песна – Азија''' е претстоен меѓународен натпревар во песни, создаден по примерот на Евровизискиот натпревар за песна, на кој радиодифузерите од регионот на Азија и Пацификот ќе се натпреваруваат претставувајќи ги своите земји. Првото издание, организирано од Voxovation со лиценца од Европската радиодифузна унија (EBU), во продукција на S2O Productions и со организација од страна на домаќинот Channel 3, ќе се одржи на 14 ноември 2026 година во IdeaLive во Бангкок, Тајланд. На натпреварот ќе учествуваат радиодифузери од единаесет земји.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2008-09-19/asian-eurovision-to-take-place/515172|title=Asian 'Eurovision' to take place|date=2008-09-19|work=ABC News|access-date=2026-09-19|language=en-AU}}</ref> Плановите за адаптација на Евровизискиот натпревар за песна за регионот на Азија и Пацификот започнаа посериозно во 2008 година. Во 2016 година, австралиската Special Broadcasting Service (SBS) го презеде проектот, развивајќи верзија на форматот во соработка со Blink TV и EBU, со планирано прво издание во 2019 година. SBS го стави проектот во мирување во 2021 година, а подоцна тој беше предаден на Voxovation, компанија создадена за развивање адаптации на форматот на натпреварот во различни региони, со лиценца од EBU.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/our-sound-asia-pacific-song-contest/|title=Our Sound - The Asia-Pacific Song Contest|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-09-19}}</ref> Немаше дополнителни информации сè до 2025 година, кога Bhutan Broadcasting Service (BBS) емитуваше натпревар наречен ''Druk Dra'', со цел да го избере својот претставник за натпреварот Eurovision Asia, пред Voxovation да побара од радиодифузерот да го прекине натпреварот. На 31 март 2026 година, EBU и Voxovation официјално го најавија натпреварот, со Тајланд како земја домаќин и првична листа од десет земји учеснички, која во август 2026 година беше проширена на единаесет. == Развој == Во септември 2008 година, Европската радиодифузна унија (EBU) ги објави плановите за азиско-пацифички пандан на Евровизискиот натпревар за песна, чија премиера беше планирана за 2009 година. До март 2009 година, натпреварот го доби името ''Our Sound – The Asia Pacific Song Contest'', а неговото одржување беше планирано за втората половина од годината. Натпреварот требаше да го координира сингапурската компанија Asiavision, предводена од германскиот претприемач Андреас Герлах, а се очекуваше да учествуваат радиодифузери од 16 земји и региони: Камбоџа, Кина, Хонгконг, Индија, Индонезија, Јапонија, Лаос, Макао, Малезија, Пакистан, Филипини, Сингапур, Јужна Кореја, Тајван, Тајланд и Виетнам. Натпреварот потоа беше одложуван неколкупати и на крајот никогаш не беше реализиран. Во март 2016 година, EBU започна да работи на адаптација на Евровизискиот натпревар за песна за регионот во соработка со Special Broadcasting Service (SBS). SBS работеше на проектот со својот продукциски партнер Blink TV. Првиот натпревар беше планиран да се одржи во Австралија во 2017 година. Официјалното име на натпреварот беше откриено во август 2017 година како Eurovision Asia Song Contest (или едноставно Eurovision Asia). До мај, Австралија, Хонгконг и Сингапур покажаа интерес за домаќинство на првото издание на натпреварот. Владата на Сингапур издвои '''4 милиони сингапурски долари''' за организација на настанот, додека градот Сиднеј и сојузната држава Нов Јужен Велс соопштија дека би инвестирале во неговото одржување. Во ноември 2018 година, градскиот совет на Голд Коуст тврдеше дека првиот натпревар ќе се одржи во Gold Coast Convention and Exhibition Centre од 30 ноември до 7 декември 2019 година. Во мај 2021 година беше потврдено дека SBS го ставил проектот во мирување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2016/03/21/asia-sbs-create-eurovision-song-contest-asia/|title=Asia: SBS To Create Eurovision Song Contest In Asia|last=Granger|first=Anthony|date=2016-03-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-09-19}}</ref> Плановите на SBS од мај 2016 година предвидуваа по еден радиодифузер од секоја земја во регионот на Азија и Пацификот да има право на учество, што значеше дека би можеле да има најмногу 68 учесници. Членството во Азиско-пацифичката радиодифузна унија (ABU) немаше да биде услов за учество. До март 2019 година, радиодифузерите од десет земји ја потврдија својата намера за учество: Австралија, Кина, Јапонија, Казахстан, Малдиви, Нов Зеланд, Папуа Нова Гвинеја, Соломонски Острови, Јужна Кореја и Вануату. SBS го потврди своето учество, додека Кина, Јапонија и Јужна Кореја беа наведени како потенцијални учесници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/|title=Welcome to eurovision.com|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-09-19}}</ref> Во мај 2025 година, Bhutan Broadcasting Service (BBS) ја потврди својата намера да учествува на Eurovision Asia, наведувајќи дека првиот натпревар ќе се одржи во Бангкок, Тајланд, со учество на 18 земји. На 24 јуни, EBU го објави својот Извештај за влијанието на брендот на Евровизискиот натпревар за песна, во кој адаптацијата за Азија и Пацификот беше наведена како проект „во тековен развој“. Во август, BBS соопшти дека локацијата наместо тоа ќе биде Мумбај, Индија, и истиот месец започна со организирање на национален избор наречен ''Druk Dra'', со цел да го избере својот претставник. Дополнително, Ho Chi Minh City Television (HTV), кој го покрива подрачјето на виетнамскиот Хо Ши Мин, првично одвои термин на 31 август за емисија насловена ''Eurovision Asia''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/|title=Welcome to eurovision.com|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-09-19}}</ref> На 28 август, Мартин Грин, директор на Евровискиот натпревар за песна, изјави дека „до денес не се потврдени или објавени никакви планови“ за натпреварот во Азија и Пацификот, дополнително појаснувајќи дека ''Druk Dra'' бил повлечен од емитување и отстранет од онлајн платформите на барање на партнерите на EBU. Во ноември, Маркус Танг беше ангажиран од Voxovation како „Managing Director Asia“ („генерален директор за Азија“). На 15 декември, Кристер Бјоркман, раководител за музика и основач во Voxovation, изјави во подкастот ''Eurovision Uncovered'' дека Eurovision Asia е во фаза на „интензивни подготовки“, со надеж дека јавната најава ќе биде објавена „многу скоро“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/|title=Welcome to eurovision.com|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-09-19}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://eurovoix-world.com/three-cities-interested-hosting-eurovision-asia/|title=Three Cities Interested in Hosting Eurovision Asia - Eurovoix World|date=2017-05-12|work=Eurovoix World|access-date=2026-09-19|language=en-GB}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escxtra.com/2018/07/13/eurovision-asia-hold-ebu/|title=Eurovision Asia on hold? Organisers and EBU “still early in the development process”|date=2018-07-15|work=ESCXTRA.com|language=en-GB|accessdate=2026-09-19}}</ref> Во едно интервју, Грин изјави дека националните радиодифузери во Азија и Пацификот го ценат натпреварот како начин да им се даде можност на националните поп-ѕвезди, опишувајќи го концептот како нешто што „се подразбира само по себе“. Името „Eurovision“ беше вклучено во насловот и покрај тоа што настанот ќе го сочинуваат учесници од Азија и Пацификот, на барање на потенцијалните радиодифузери-учесници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escinsight.com/2017/05/06/eurovision-insight-podcast-insight-asks-australian-head-delegation-paul-clarke/|title=Eurovision Insight Podcast: Insight Asks Australian Head Of Delegation Paul Clarke|date=2017-05-06|work=ESC Insight - Home of the Unofficial Eurovision Song Contest Podcast|accessdate=2026-09-19}}</ref> == Натпреварот во 2026 година == На 29 март 2026 година беше објавена веб-страница на која се тврдеше дека натпреварот ќе се одржи на 14 ноември во Бангкок, со привремена листа од девет земји: Бангладеш, Бутан, Камбоџа, Лаос, Малезија, Непал, Филипини, Тајланд и Виетнам. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nine.com.au/australia-news/eurovision-asia-gold-coast-inaugural-event-20181101-p5wpei.html|title=Gold Coast to host inaugural Eurovision Asia|date=2018-11-01|work=Nine.com.au|language=en|accessdate=2026-09-19}}</ref>Неколку часа подоцна, веб-страницата беше привремено ставена офлајн. Натпреварот официјално беше најавен на 31 март под името '''Eurovision Song Contest Asia''', а ќе го организираат EBU и Voxovation, со S2O Productions како партнер и тајландскиот Channel 3 како радиодифузер-домаќин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aussievision.net/post/sbs-drops-plans-for-eurovision-asia|title=SBS drops plans for Eurovision Asia|last=Carter|first=Ford|date=2021-05-25|work=Aussievision|language=en|accessdate=2026-09-19}}</ref> Во првичната најава беа наведени десет земји — претходно споменатите девет плус Јужна Кореја — заедно со нивните соодветни радиодифузери-учесници. Учеството на Монголија беше потврдено на 14 август. === Формат === На 31 март 2026 година, EBU, Voxovation и S2O Productions објавија дека првото издание на натпреварот ќе се одржи на '''14 ноември 2026 година''' во IdeaLive во Бангкок,<ref>{{Наведени вести|url=http://eurovoix-world.com/asiavision-12-countries-the-aim-for-the-first-contest/|title=Asiavision: 12 Countries The Aim For The First Contest|date=2016-05-07|work=Eurovoix World|access-date=2026-09-19|language=en-GB}}</ref> Тајланд. Натпреварот ќе се состои од '''една емисија''', а резултатите ќе се одредуваат со подеднаква распределба од '''50% гласови од професионално жири и 50% гласови од публиката'''. Секоја натпреварувачка песна мора да трае '''помалку од три минути''', а на сцената смеат да настапуваат најмногу '''шест лица'''. Првично беше предвидено сите радиодифузери-учесници да организираат национални избори за избор на своите песни, но радиодифузерот од Малезија ќе користи '''интерен избор'''. Победникот ќе биде поканет како гостин да настапи на '''Евровизискиот натпревар за песна 2027''' во Бургас, Бугарија. === Учесници === Право на учество на натпреварот имаат и '''јавните сервисни и приватно финансираните радиодифузери''' од азиско-пацифичкиот регион. EBU исто така потврди дека радиодифузерите кои учествуваат на главниот Евровизиски натпревар за песна '''нема да имаат право на учество''' на азиско-пацифичкиот пандан. Тоа значи дека радиодифузерите од земји во азиско-пацифичкиот регион може да немаат право да учествуваат на Eurovision Asia доколку истовремено учествуваат на главниот Евровизиски натпревар, како што е случајот со SBS од Австралија. Во оваа група спаѓаат и радиодифузери-членки на EBU од земји кои географски се наоѓаат делумно или целосно во Азија, како што се: * '''AMPTV''' — Ерменија * '''İTV''' — Азербејџан * '''CyBC''' — Кипар * '''GPB''' — Грузија * '''IPBC''' — Израел * '''TRT''' — Турција Сите овие радиодифузери учествувале на главниот Евровизиски натпревар. Дополнително, '''NMA''' од Египет, '''TL''' од Либан и '''JRTV''' од Јордан исто така имаат целосно право на учество на главниот натпревар. {| class="wikitable" |+Учесници <ref name="CountryListFinal" /><ref name="4Augustnfdates" /> !Држава !Радиодифузер !Изведувач !Песн !Јазик !Автор(и) ! |- |{{знаме|Бангладеш|Asia}} |NTV | align="center" | | | | |- |{{знаме|Бутан|Asia}} |BBS |Nyendra |"{{lang|dz-Latn|Lhayi Semo|i=no}}" ({{lang|dz|ལྷ་ཡི་སྲས་མོ།}}) |Dzongkha | * Lungten Wangchuk * Thukten Nyendra | align="center" | |- |{{знаме|Камбоџа|Asia}} |TV5 | align="center" | | | | | |- |{{знаме|Лаос|Asia}} |VTE9 |Thinla| {{TBA|{{abbr|TBA|To be announced}} 24 September 2026}} |English, Lao| {{TBA|{{abbr|TBA|To be announced}} 24 September 2026}} | align="center" | | | |- |{{знаме|Малезија|Asia}} |Media Prima |Aina Abdul| {{N/A|}} |English| {{N/A|}} | align="center" | | | |- |{{знаме|Монголија|Asia}} ф |MNC | align="center" | | | | | align="center" | |- |{{знаме|Непал|Asia}} |Himalaya TV | align="center" | | | | | |- |{{знаме|Филипини|Asia}} |ABS-CBN |Carmelle |"{{lang|tl|Sobra-Sobra|i=unset}}" |English, Filipino | * Gianina Camille del Rosario * Mart Sam Emmanuel Olavides | align="center" | |- |{{знаме|Јужна Кореја|Asia}} |ENA |Junhee |"Deep Dive" |English | align="center" | * Alexaundra Christine Schneiderman * Jaehyuk Ryu * Notmixedyet * Park Junhee * Sarah Min | align="center" | |- |{{знаме|Тајланд|Asia}} |Channel 3 | align="center" | | | | | |- |{{знаме|Виетнам|Asia}} |VTV |Tóc Tiên | align="center" | | | | |} === Држави кои нема да учествуваат === * {{знаме|Австралија|Asia}}– SBS објави соопштение со кое потврди дека нема да учествува на првото издание, но дека „со интерес ќе следи како ќе се развива“ натпреварот. SBS претходно соработуваше со EBU на развивањето адаптација на Евровизискиот натпревар за песна за регионот на Азија и Пацификот. Подоцна беше потврдено дека SBS не може да учествува бидејќи учествува на оригиналниот натпревар. Сепак, сè уште е можно друг австралиски радиодифузер да биде поканет да учествува. Австралија не учествува поради своето учество на Евровизискиот натпревар за песна. * {{знаме|Јапонија|Asia}}– На 7 јуни 2026 година, извршниот продуцент на Eurovision Song Contest Asia, Асаф Блечер, објави дека се водат разговори со Јапонија во врска со потенцијално учество на натпреварот. Јапонија не се најде на конечната листа на земји-учеснички. * {{знаме|Казакстан|Asia}}– На 14 април 2026 година беше објавено дека казахстанскиот радиодифузер Khabar Agency (KA) бил поканет да учествува на натпреварот. Потоа, Министерството за култура и информации на Казахстан соопшти дека не ја исклучува можноста за учество и дека одлуката ќе зависи од „финансиските околности“. Казахстан не се најде на конечната листа на учесници поради финансиски потешкотии. * '''{{знаме|Нов Зеланд|Asia}}''' – TVNZ го потврди неучеството пред Voxovation да ја објави листата на учесници, наведувајќи дека ќе треба да се разгледаат „финансиското влијание и логистичките барања во однос на интересот на публиката“. === Емитување === Секој радиодифузер-учесник ќе го емитува натпреварот '''во живо на национално ниво''', додека EBU ќе го пренесува меѓународно преку својот YouTube канал на Евровизискиот натпревар за песна. Се известува дека Sveriges Television (SVT) преговара за правата за емитување на натпреварот во Шведска; официјална потврда за ова сè уште нема. Следуваат радиодифузерите кои целосно или делумно ги потврдиле своите планови за емитување и/или коментаторите: == Види исто == * Eurovision Song Contest 2026 * Junior Eurovision Song Contest 2026 * Eurovision Young Musicians 2026 ea04l4axx40lb1hzzb7u01x5pdzaw6j 0 1403579 5630080 2026-09-19T18:43:20Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306460697|Rumex pulcher]]“ 5630080 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex pulcher|species=|authority=Карл Линеј|name=Убава киселица (Rumex pulcherе)}} '''''Убава киселица''''' (лат: ''Rumex pulcher''е) е вид цветно растение од [[Подворки|фамилијата Подворки]], познато под општо име '''киселец или штавеј.''' Има доста варијабилен изглед, а некои стручњаци го делат на неколку подвидови кои се повеќе или помалку препознатливи. Генерално, тоа е повеќегодишна билка која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, висок приближувајќи се до 70 см. во максимална висина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC|title=Flora of North America|publisher=Flora of North America Editorial Committee|year=1993|isbn=978-0-19-522211-1|volume=5|page=526}}</ref> Врвот на растението може да се свитка, особено како што се развива плодот. [[Лист|Листовите]] се до долги 10 до 15 см и променливи по форма, иако често издолжени со тесна средина во груба форма на виолина. [[Соцветие|Соцветието]] е составено од многу гранки, секоја е испрекината низа од гроздови до 20 цветови, при што поединечните цветови висат од [[Цветна дршка|Цветната дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници. Растението е родено во Евроазија и Северна Африка, а може да се најде и на други места, вклучително и делови од Северна Америка, како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Наводи == == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] t6zua53vh9o29tfstdl8i1fuhz7vekm 5630081 5630080 2026-09-19T18:45:08Z Lili Arsova 86688 5630081 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex pulcher|species=|authority=Карл Линеј|name= Убава киселица (Rumex pulcherе)}} '''''Убава киселица''''' (лат: ''Rumex pulcher''е) е вид цветно растение од [[Подворки|фамилијата Подворки]], познато под општо име '''киселец или штавеј.''' Има доста варијабилен изглед, а некои стручњаци го делат на неколку подвидови кои се повеќе или помалку препознатливи. Генерално, тоа е повеќегодишна билка која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, висок приближувајќи се до 70 см. во максимална висина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC|title=Flora of North America|publisher=Flora of North America Editorial Committee|year=1993|isbn=978-0-19-522211-1|volume=5|page=526}}</ref> Врвот на растението може да се свитка, особено како што се развива плодот. [[Лист|Листовите]] се до долги 10 до 15 см и променливи по форма, иако често издолжени со тесна средина во груба форма на виолина. [[Соцветие|Соцветието]] е составено од многу гранки, секоја е испрекината низа од гроздови до 20 цветови, при што поединечните цветови висат од [[Цветна дршка|Цветната дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници. Растението е родено во Евроазија и Северна Африка, а може да се најде и на други места, вклучително и делови од Северна Америка, како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] ri5fmnx1wac6q9lf0fgeqtqcvhx5ki1 5630082 5630081 2026-09-19T18:49:45Z Lili Arsova 86688 5630082 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex pulcher|species=|authority=Карл Линеј|name= Убава киселица (Rumex pulcherе)|classification status=}} '''''Убава киселица''''' (лат: ''Rumex pulcher''е) е вид цветно растение од [[Подворки|фамилијата Подворки]], познато под општо име '''киселец или штавеј.''' Има доста варијабилен изглед, а некои стручњаци го делат на неколку подвидови кои се повеќе или помалку препознатливи. Генерално, тоа е повеќегодишна билка која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, висок приближувајќи се до 70 см. во максимална висина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC|title=Flora of North America|publisher=Flora of North America Editorial Committee|year=1993|isbn=978-0-19-522211-1|volume=5|page=526}}</ref> Врвот на растението може да се свитка, особено како што се развива плодот. [[Лист|Листовите]] се до долги 10 до 15 см и променливи по форма, иако често издолжени со тесна средина во груба форма на виолина. [[Соцветие|Соцветието]] е составено од многу гранки, секоја е испрекината низа од гроздови до 20 цветови, при што поединечните цветови висат од [[Цветна дршка|Цветната дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници. Растението е родено во Евроазија и Северна Африка, а може да се најде и на други места, вклучително и делови од Северна Америка, како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] cavcschvs624umgk5but2zhif37wlhf 5630137 5630082 2026-09-20T08:28:51Z Виолетова 1975 5630137 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex pulcher|species=|authority=Карл Линеј|name= Убава киселица (Rumex pulcher)|classification status=}} '''''Убава киселица''''' (лат: ''Rumex pulcher'') е вид цветно растение од [[Подворки|фамилијата подворки]], познато под општо име '''киселец или штавеј.''' Има доста варијабилен изглед, а некои стручњаци го делат на неколку подвидови кои се повеќе или помалку препознатливи. Генерално, тоа е повеќегодишна билка која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, висок приближувајќи се до 70 см. во максимална висина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC|title=Flora of North America|publisher=Flora of North America Editorial Committee|year=1993|isbn=978-0-19-522211-1|volume=5|page=526}}</ref> Врвот на растението може да се свитка, особено како што се развива плодот. [[Лист|Листовите]] се до долги 10 до 15 см и променливи по форма, иако често издолжени со тесна средина во груба форма на виолина. [[Соцветие|Соцветието]] е составено од многу гранки, секоја е испрекината низа од гроздови до 20 цветови, при што поединечните цветови висат од [[Цветна дршка|Цветната дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници. Растението е родено во Евроазија и Северна Африка, а може да се најде и на други места, вклучително и делови од Северна Америка, како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] 89jfdcbmbu66jzu6obv6q2f79nzxm9p 5630147 5630137 2026-09-20T08:41:35Z Виолетова 1975 5630147 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex pulcher|species=|authority=Карл Линеј|name= Убава киселица (Rumex pulcher)|classification status=}} '''''Убава киселица''''' (лат: ''Rumex pulcher'') е вид цветно растение од [[Подворки|фамилијата подворки]], познато под општо име '''киселец или штавеј.''' Има доста варијабилен изглед, а некои стручњаци го делат на неколку подвидови кои се повеќе или помалку препознатливи. Генерално, тоа е повеќегодишна билка која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, висок приближувајќи се до 70 см. во максимална висина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC|title=Flora of North America|publisher=Flora of North America Editorial Committee|year=1993|isbn=978-0-19-522211-1|volume=5|page=526}}</ref> Врвот на растението може да се свитка, особено како што се развива плодот. [[Лист|Листовите]] се до долги 10 до 15 см и променливи по форма, иако често издолжени со тесна средина во груба форма на виолина. [[Соцветие|Соцветието]] е составено од многу гранки, секоја е испрекината низа од гроздови до 20 цветови, при што поединечните цветови висат од [[Цветна дршка|Цветната дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници. Растението е родено во Евроазија и Северна Африка, а може да се најде и на други места, вклучително и делови од Северна Америка, како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] tcesuh24jlvt23qjn2vkhmi93u9ogu1 5630151 5630147 2026-09-20T08:45:51Z Виолетова 1975 5630151 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex |species=pulcher|authority=[[L.]]|name= Убава киселица|classification status=}} '''''Убава киселица''''' ([[науч.]]: ''Rumex pulcher'') е вид цветно растение од [[Подворки|фамилијата подворки]], познато под општо име '''киселец или штавеј.''' Има доста варијабилен изглед, а некои стручњаци го делат на неколку подвидови кои се повеќе или помалку препознатливи. Генерално, тоа е повеќегодишна билка која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, висок приближувајќи се до 70 см. во максимална висина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC|title=Flora of North America|publisher=Flora of North America Editorial Committee|year=1993|isbn=978-0-19-522211-1|volume=5|page=526}}</ref> Врвот на растението може да се свитка, особено како што се развива плодот. [[Лист|Листовите]] се до долги 10 до 15 см и променливи по форма, иако често издолжени со тесна средина во груба форма на виолина. [[Соцветие|Соцветието]] е составено од многу гранки, секоја е испрекината низа од гроздови до 20 цветови, при што поединечните цветови висат од [[Цветна дршка|Цветната дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници. Растението е родено во Евроазија и Северна Африка, а може да се најде и на други места, вклучително и делови од Северна Америка, како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] bo9b9avh62mkch42hraffuwxw9wf2o9 0 1403580 5630085 2026-09-19T19:15:57Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1357646103|Rumex crispus]]“ 5630085 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex crispus vallee-de-grace-amiens 80 12062007 3.jpg|image_alt=A plant of Rumex crispus, showing the curled edges of the leaves|status=|status_system=|genus=Rumex|species=crispus|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=*''Lapathum crispum'' <small>(L.) Scop.</small> *''Rumex patienta'' var. ''crispus'' <small>(L.) Kuntze</small> *''Rumex elongatus'' <small>Guss.</small> *''Rumex fauriei'' <small>Rech. f.</small> *''Rheum crispum'' <small>G. Don</small> *''Rumex coreanus'' <small>Nakai</small> *''Rumex crispus'' var. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Reveal</small> *''Rumex crispus'' subsp. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Mosyakin & W.L. Wagner</small> *''Rumex crispus'' var. ''littoralis'' <small>Vayr.</small> *''Rumex crispus'' var. ''unicallosus'' <small>Lej. & Courtois</small> *''Rumex kunthii'' <small>Campd.</small> *''Rumex lingulatus'' <small>Schur</small> *''Rumex longifolius'' <small>Kunth</small> *''Rumex luederi'' <small>Münter</small> *''Rumex turcicus'' <small>Boiss.</small>|synonyms_ref=<ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:224413-2#synonyms|title=''Rumex crispus'' L.|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77223977-1#synonyms|title=''Rumex crispus'' subsp. ''crispus''|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref>|subdivision=*''Rumex crispus crispus'' L. *''Rumex crispus littoreus'' (Hardy) Akeroyd *''Rumex crispus robustus'' ([[Karl Rechinger|Rech.]]) Pestova *''Rumex crispus strictissimus'' ([[Karl Heinz Rechinger|Rech. f.]]) Pestova *''Rumex crispus uliginosus'' (Le Gall) Akeroyd|subdivision_ranks=Subspecies}} '''''Коњски штавеј (лат: Rumex crispus)''''' '''кадрав киселец''' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Подворки]], по потекло од [[Европа]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]].<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=522|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA522}}</ref> == Опис == Растението произведува инфлоресценција или цветно стебло кое расте до 150 см во висина.<ref name="Elias-2009">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> Има мазни листови што излегуваат од голема базална розета, со карактеристични брановидни или свиткани рабови, кои можат да пораснат до 14 до 24 см.<ref name="Elias-2009" /> На стеблото, цветовите и семето се создаваат во гроздови на разгранети стебла, при што најголемиот грозд се наоѓа на врвот. Семето е сјајно, кафеаво и завиткано во [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]] на цветот од кој се создадени. Оваа обвивка му овозможува на семето да плови по вода и да се заглави во волна и животинско крзно, а тоа му помага на растението да се шири на нови локации. Кореновата структура е голем, жолт, разгранет корен. ''Коњскиот штавеј'' има голем број подвидови со посебни преференции за живеалиште. ''Р. crispus'' ssp. ''crispus'' се јавува на отпад и обработлива земја. ''R.crispus'' ssp. ''littoreus'' има крајбрежна дистрибуција, а ''R.crispus''ssp. ''uliginosus'' се јавува на плимната естуарска кал.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-70772-5|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=450|author-link=Stace, C. A.}}</ref> Видот лесно се хибридизира со други видови ''на Rumex'', вклучувајќи ги ''Rumex obtusifolius'', ''[[Rumex obovatus]]'', ''Rumex palustris'' и ''Rumex maritimus.''<ref name="Stace" /> == Распространетост == Домородно е низ умерената Евроазија и широко распространето како воведен вид во Северна Америка и други умерени региони.<ref>{{Наведено списание|year=2022|title=Rumex crispus (Curled dock)|journal=Cabi Compendium|doi=10.1079/cabicompendium.48059|doi-access=free}}</ref> == Екологија == [[File:Rumexcrispus.jpg|алт=Fruits of curled dock, showing typical arrowhead shape|мини| Плодови од Коњски штавеј ]] Коњскиот штавеј расте во широк спектар на живеалишта, вклучувајќи нарушена почва, отпадни површини, крајбрежни површини, полиња/ливади, крајбрежни линии и шумски рабови.<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=523|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA523}}</ref> Широко е натурализиран низ целиот умерен свет и стана сериозен [[инвазивен вид]] во многу области, вклучително и низ [[Северна Америка]], јужна [[Јужна Америка]], [[Нов Зеланд]] и делови од [[Австралија]] . Се шири низ семето, контаминирајќи ги семето од културите и лепејќи се за облеката. Класифициран е како „штетен плевел“ според Законот за плевел на Обединетото Кралство од 1959 година . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/wild-plants-dangerous-invasive-and-protected-species#dealing-with-injurious-weeds-and-invasive-plants|title=[Withdrawn] Wild plants: dangerous, invasive and protected species – Detailed guidance – GOV.UK|date=11 December 2014|work=www.gov.uk}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, се класифицира како штетен плевел во државите [[Арканзас]] и [[Ајова]] . <ref name="Rumex Crispus - USDA">{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=RUCR|title=Rumex Crispus|work=usda.gov|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=11 November 2019}}</ref> Често се гледа во нарушени почви на рабовите на патиштата, железничките патеки и паркинзите. === Растение домаќин === Коњскиот штавеј е оптимално растение домаќин за одредени видови [[Пеперуги]], вклучувајќи го и ''Agrotis ipsilon'' (црн црв). Возрасните молци [[Јајценосни животни|положуваат јајца]] на овие густи, ниско поставени лисја во текот на пролетната/летната сезона.<ref>{{Наведено списание|last=Busching|first=M. K.|last2=Turpin|first2=F. T.|date=1976-10-01|title=Oviposition Preferences of Black Cutworm Moths Among Various Crop Plants, Weeds, and Plant Debris12|journal=Journal of Economic Entomology|language=en|volume=69|issue=5|pages=587–590|doi=10.1093/jee/69.5.587|issn=1938-291X}}</ref> == Употреба и токсичност == Може да се користи како див лиснат зеленчук, младите листови треба да се варат во неколку промени на водата за да се отстрани што е можно повеќе [[оксална киселина]] во листовите или може листовите да се додадат директно во салатите во умерени количини. Откако растението ќе созрее, станува премногу горчливо за консумирање. Листовите се одличен извор и на [[витамин А]] и [[Витамин Ц|на витамин Ц]], како и извор на [[железо]] и [[калиум]]. Кадравите листови од Коњскиот штавеј се малку кисели поради присуството на високи нивоа на оксална киселина, и иако е доста вкусно, ова растение треба да се консумира само умерено бидејќи може да го иритира уринарниот тракт и да го зголеми ризикот од развој [[Бубрежен камен|на камења во бубрезите]].  Треба да се користи со претпазливост за време на лактација, бидејќи може да предизвика лаксативно дејство кај новороденчето.  Во Ерменија младите растенија се берат и сушат за да се направи производ наречен Авелук (авелук). За време на сушењето се одвива ферментација за да се намали горчливоста. Сувите растенија се плетат во прстени и се продаваат. Авелукот се користи широко во ерменското готвење како основа за салати и супи, за кои се реконституира со варење во вода. Семето откако ќе се исуши темелно, е исто така јадливо. Темнокафеавите до црни семки остануваат на стеблото до пролет, кога лисјата повторно почнуваат да растат. Иако многу диви зрна мора да се [[Веење (жетва)|веат]], мешунките на ''Коњскиот штавеј'' се доволно мали за да биде поефикасно да се мелат заедно со зрното. Добиеното брашно<ref name="Elias-2009" /> е многу слично [[Хелда|на хелдата]] по вкус, и додека некои може да го сметаат за премногу горчливо, многумина ги претпочитаат семките пред киселоста на листовите. Во западната билкарство, коренот често се користи за лекување [[Анемија|на анемија]], поради неговата висока содржина на железо. Може да се стави во прав и да се дава во капсули, често во комбинација со коприва (''[[обична коприва]]''). Ова е класична комбинација со растението. И листовите и коренот може да бидат [[Лаксатив|лаксативи]] кај некои поединци, иако не кај сите, и генерално е благ. Ова се должи на присуството на антрохинонски [[Гликозид|гликозиди]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/d/docks-15.html#yel|title=A Modern Herbal - Docks|work=botanical.com}}</ref> и не е дејство на кое треба да се потпреме, туку се гледа како можен ефект на растението кога се конзумира. Растението може да предизвика и цревни непријатности кај некои луѓе. Растението ќе помогне при кожни состојби ако се зема внатрешно или се нанесува надворешно како чешање, скрофула и рани.  Некои студии покажуваат дека одредени антрохинони можат да помогнат во запирањето или забавувањето на растот на ракот, но ова може, но и не мора да значи. Коњскиот штавеј е дел од хомеопатската фармакопеја. Се користи главно за респираторни заболувања, особено за оние со скокотлива кашлица која се влошува кога е изложена на ладен воздух. Исто така, се споменува при минливи болки, прекумерно чешање и дека помага при зголемен [[Лимфен систем|лимфен]] систем. Народот Зуни нанесува облога од прашкастиот корен на рани, осипи и инфекции на кожата, а користи инфузија од коренот за [[атлетско стапало]]. == Наводи == == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex crispus}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|crispus}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Штавеј (род)]] d9d4as6ga41m9hr2wo0w7ym72gkrg33 5630086 5630085 2026-09-19T19:17:15Z Lili Arsova 86688 5630086 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex crispus vallee-de-grace-amiens 80 12062007 3.jpg|image_alt=A plant of Rumex crispus, showing the curled edges of the leaves|status=|status_system=|genus=Rumex|species=crispus|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=*''Lapathum crispum'' <small>(L.) Scop.</small> *''Rumex patienta'' var. ''crispus'' <small>(L.) Kuntze</small> *''Rumex elongatus'' <small>Guss.</small> *''Rumex fauriei'' <small>Rech. f.</small> *''Rheum crispum'' <small>G. Don</small> *''Rumex coreanus'' <small>Nakai</small> *''Rumex crispus'' var. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Reveal</small> *''Rumex crispus'' subsp. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Mosyakin & W.L. Wagner</small> *''Rumex crispus'' var. ''littoralis'' <small>Vayr.</small> *''Rumex crispus'' var. ''unicallosus'' <small>Lej. & Courtois</small> *''Rumex kunthii'' <small>Campd.</small> *''Rumex lingulatus'' <small>Schur</small> *''Rumex longifolius'' <small>Kunth</small> *''Rumex luederi'' <small>Münter</small> *''Rumex turcicus'' <small>Boiss.</small>|synonyms_ref=<ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:224413-2#synonyms|title=''Rumex crispus'' L.|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77223977-1#synonyms|title=''Rumex crispus'' subsp. ''crispus''|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref>|subdivision=*''Rumex crispus crispus'' L. *''Rumex crispus littoreus'' (Hardy) Akeroyd *''Rumex crispus robustus'' ([[Karl Rechinger|Rech.]]) Pestova *''Rumex crispus strictissimus'' ([[Karl Heinz Rechinger|Rech. f.]]) Pestova *''Rumex crispus uliginosus'' (Le Gall) Akeroyd|subdivision_ranks=Subspecies}} '''''Коњски штавеј (лат: Rumex crispus)''''' '''кадрав киселец''' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Подворки]], по потекло од [[Европа]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]].<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=522|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA522}}</ref> == Опис == Растението произведува инфлоресценција или цветно стебло кое расте до 150 см во висина.<ref name="Elias-2009">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> Има мазни листови што излегуваат од голема базална розета, со карактеристични брановидни или свиткани рабови, кои можат да пораснат до 14 до 24 см.<ref name="Elias-2009" /> На стеблото, цветовите и семето се создаваат во гроздови на разгранети стебла, при што најголемиот грозд се наоѓа на врвот. Семето е сјајно, кафеаво и завиткано во [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]] на цветот од кој се создадени. Оваа обвивка му овозможува на семето да плови по вода и да се заглави во волна и животинско крзно, а тоа му помага на растението да се шири на нови локации. Кореновата структура е голем, жолт, разгранет корен. ''Коњскиот штавеј'' има голем број подвидови со посебни преференции за живеалиште. ''Р. crispus'' ssp. ''crispus'' се јавува на отпад и обработлива земја. ''R.crispus'' ssp. ''littoreus'' има крајбрежна дистрибуција, а ''R.crispus''ssp. ''uliginosus'' се јавува на плимната естуарска кал.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-70772-5|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=450|author-link=Stace, C. A.}}</ref> Видот лесно се хибридизира со други видови ''на Rumex'', вклучувајќи ги ''Rumex obtusifolius'', ''[[Rumex obovatus]]'', ''Rumex palustris'' и ''Rumex maritimus.''<ref name="Stace" /> == Распространетост == Домородно е низ умерената Евроазија и широко распространето како воведен вид во Северна Америка и други умерени региони.<ref>{{Наведено списание|year=2022|title=Rumex crispus (Curled dock)|journal=Cabi Compendium|doi=10.1079/cabicompendium.48059|doi-access=free}}</ref> == Екологија == [[File:Rumexcrispus.jpg|алт=Fruits of curled dock, showing typical arrowhead shape|мини| Плодови од Коњски штавеј ]] Коњскиот штавеј расте во широк спектар на живеалишта, вклучувајќи нарушена почва, отпадни површини, крајбрежни површини, полиња/ливади, крајбрежни линии и шумски рабови.<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=523|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA523}}</ref> Широко е натурализиран низ целиот умерен свет и стана сериозен [[инвазивен вид]] во многу области, вклучително и низ [[Северна Америка]], јужна [[Јужна Америка]], [[Нов Зеланд]] и делови од [[Австралија]] . Се шири низ семето, контаминирајќи ги семето од културите и лепејќи се за облеката. Класифициран е како „штетен плевел“ според Законот за плевел на Обединетото Кралство од 1959 година . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/wild-plants-dangerous-invasive-and-protected-species#dealing-with-injurious-weeds-and-invasive-plants|title=[Withdrawn] Wild plants: dangerous, invasive and protected species – Detailed guidance – GOV.UK|date=11 December 2014|work=www.gov.uk}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, се класифицира како штетен плевел во државите [[Арканзас]] и [[Ајова]] . <ref name="Rumex Crispus - USDA">{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=RUCR|title=Rumex Crispus|work=usda.gov|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=11 November 2019}}</ref> Често се гледа во нарушени почви на рабовите на патиштата, железничките патеки и паркинзите. === Растение домаќин === Коњскиот штавеј е оптимално растение домаќин за одредени видови [[Пеперуги]], вклучувајќи го и ''Agrotis ipsilon'' (црн црв). Возрасните молци [[Јајценосни животни|положуваат јајца]] на овие густи, ниско поставени лисја во текот на пролетната/летната сезона.<ref>{{Наведено списание|last=Busching|first=M. K.|last2=Turpin|first2=F. T.|date=1976-10-01|title=Oviposition Preferences of Black Cutworm Moths Among Various Crop Plants, Weeds, and Plant Debris12|journal=Journal of Economic Entomology|language=en|volume=69|issue=5|pages=587–590|doi=10.1093/jee/69.5.587|issn=1938-291X}}</ref> == Употреба и токсичност == Може да се користи како див лиснат зеленчук, младите листови треба да се варат во неколку промени на водата за да се отстрани што е можно повеќе [[оксална киселина]] во листовите или може листовите да се додадат директно во салатите во умерени количини. Откако растението ќе созрее, станува премногу горчливо за консумирање. Листовите се одличен извор и на [[витамин А]] и [[Витамин Ц|на витамин Ц]], како и извор на [[железо]] и [[калиум]]. Кадравите листови од Коњскиот штавеј се малку кисели поради присуството на високи нивоа на оксална киселина, и иако е доста вкусно, ова растение треба да се консумира само умерено бидејќи може да го иритира уринарниот тракт и да го зголеми ризикот од развој [[Бубрежен камен|на камења во бубрезите]].  Треба да се користи со претпазливост за време на лактација, бидејќи може да предизвика лаксативно дејство кај новороденчето.  Во Ерменија младите растенија се берат и сушат за да се направи производ наречен Авелук (авелук). За време на сушењето се одвива ферментација за да се намали горчливоста. Сувите растенија се плетат во прстени и се продаваат. Авелукот се користи широко во ерменското готвење како основа за салати и супи, за кои се реконституира со варење во вода. Семето откако ќе се исуши темелно, е исто така јадливо. Темнокафеавите до црни семки остануваат на стеблото до пролет, кога лисјата повторно почнуваат да растат. Иако многу диви зрна мора да се [[Веење (жетва)|веат]], мешунките на ''Коњскиот штавеј'' се доволно мали за да биде поефикасно да се мелат заедно со зрното. Добиеното брашно<ref name="Elias-2009" /> е многу слично [[Хелда|на хелдата]] по вкус, и додека некои може да го сметаат за премногу горчливо, многумина ги претпочитаат семките пред киселоста на листовите. Во западната билкарство, коренот често се користи за лекување [[Анемија|на анемија]], поради неговата висока содржина на железо. Може да се стави во прав и да се дава во капсули, често во комбинација со коприва (''[[обична коприва]]''). Ова е класична комбинација со растението. И листовите и коренот може да бидат [[Лаксатив|лаксативи]] кај некои поединци, иако не кај сите, и генерално е благ. Ова се должи на присуството на антрохинонски [[Гликозид|гликозиди]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/d/docks-15.html#yel|title=A Modern Herbal - Docks|work=botanical.com}}</ref> и не е дејство на кое треба да се потпреме, туку се гледа како можен ефект на растението кога се конзумира. Растението може да предизвика и цревни непријатности кај некои луѓе. Растението ќе помогне при кожни состојби ако се зема внатрешно или се нанесува надворешно како чешање, скрофула и рани.  Некои студии покажуваат дека одредени антрохинони можат да помогнат во запирањето или забавувањето на растот на ракот, но ова може, но и не мора да значи. Коњскиот штавеј е дел од хомеопатската фармакопеја. Се користи главно за респираторни заболувања, особено за оние со скокотлива кашлица која се влошува кога е изложена на ладен воздух. Исто така, се споменува при минливи болки, прекумерно чешање и дека помага при зголемен [[Лимфен систем|лимфен]] систем. Народот Зуни нанесува облога од прашкастиот корен на рани, осипи и инфекции на кожата, а користи инфузија од коренот за [[атлетско стапало]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex crispus}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|crispus}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Штавеј (род)]] {{Видови на штавеј во Македонија}} 2y6vzq0ysstvvwuzi2e7o3a1e68ez1l 5630142 5630086 2026-09-20T08:34:24Z Виолетова 1975 5630142 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex crispus vallee-de-grace-amiens 80 12062007 3.jpg|image_alt=A plant of Rumex crispus, showing the curled edges of the leaves|status=|status_system=|genus=Rumex|species=crispus|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=*''Lapathum crispum'' <small>(L.) Scop.</small> *''Rumex patienta'' var. ''crispus'' <small>(L.) Kuntze</small> *''Rumex elongatus'' <small>Guss.</small> *''Rumex fauriei'' <small>Rech. f.</small> *''Rheum crispum'' <small>G. Don</small> *''Rumex coreanus'' <small>Nakai</small> *''Rumex crispus'' var. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Reveal</small> *''Rumex crispus'' subsp. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Mosyakin & W.L. Wagner</small> *''Rumex crispus'' var. ''littoralis'' <small>Vayr.</small> *''Rumex crispus'' var. ''unicallosus'' <small>Lej. & Courtois</small> *''Rumex kunthii'' <small>Campd.</small> *''Rumex lingulatus'' <small>Schur</small> *''Rumex longifolius'' <small>Kunth</small> *''Rumex luederi'' <small>Münter</small> *''Rumex turcicus'' <small>Boiss.</small>|synonyms_ref=<ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:224413-2#synonyms|title=''Rumex crispus'' L.|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77223977-1#synonyms|title=''Rumex crispus'' subsp. ''crispus''|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref>|subdivision=*''Rumex crispus crispus'' L. *''Rumex crispus littoreus'' (Hardy) Akeroyd *''Rumex crispus robustus'' ([[Karl Rechinger|Rech.]]) Pestova *''Rumex crispus strictissimus'' ([[Karl Heinz Rechinger|Rech. f.]]) Pestova *''Rumex crispus uliginosus'' (Le Gall) Akeroyd|subdivision_ranks=Subspecies}} '''''Коњски штавеј''''' (лат: ''Rumex crispus)'' ― [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Подворки]], по потекло од [[Европа]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]].<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=522|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA522}}</ref> == Опис == Растението произведува инфлоресценција или цветно стебло кое расте до 150 см во висина.<ref name="Elias-2009">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> Има мазни листови што излегуваат од голема базална розета, со карактеристични брановидни или свиткани рабови, кои можат да пораснат до 14 до 24 см.<ref name="Elias-2009" /> На стеблото, цветовите и семето се создаваат во гроздови на разгранети стебла, при што најголемиот грозд се наоѓа на врвот. Семето е сјајно, кафеаво и завиткано во [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]] на цветот од кој се создадени. Оваа обвивка му овозможува на семето да плови по вода и да се заглави во волна и животинско крзно, а тоа му помага на растението да се шири на нови локации. Кореновата структура е голем, жолт, разгранет корен. ''Коњскиот штавеј'' има голем број подвидови со посебни преференции за живеалиште. ''Р. crispus'' ssp. ''crispus'' се јавува на отпад и обработлива земја. ''R.crispus'' ssp. ''littoreus'' има крајбрежна распространетост, а ''R.crispus'' ssp. ''uliginosus'' се јавува на плимната естуарска кал.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-70772-5|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=450|author-link=Stace, C. A.}}</ref> Видот лесно се хибридизира со други видови на ''Rumex'', вклучувајќи ги ''[[Rumex obtusifolius]]'', ''[[Rumex obovatus]]'', ''[[Rumex palustris]]'' и ''[[Rumex maritimus]].''<ref name="Stace" /> == Распространетост == Домородно е низ умерената Евроазија и широко распространето како воведен вид во Северна Америка и други умерени региони.<ref>{{Наведено списание|year=2022|title=Rumex crispus (Curled dock)|journal=Cabi Compendium|doi=10.1079/cabicompendium.48059|doi-access=free}}</ref> == Екологија == [[File:Rumexcrispus.jpg|алт=Fruits of curled dock, showing typical arrowhead shape|мини| Плодови од Коњски штавеј ]] Коњскиот штавеј расте во широк спектар на живеалишта, вклучувајќи нарушена почва, отпадни површини, крајбрежни површини, полиња/ливади, крајбрежни линии и шумски рабови.<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=523|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA523}}</ref> Широко е натурализиран низ целиот умерен свет и стана сериозен [[инвазивен вид]] во многу области, вклучително и низ [[Северна Америка]], јужна [[Јужна Америка]], [[Нов Зеланд]] и делови од [[Австралија]] . Се шири низ семето, контаминирајќи ги семето од културите и лепејќи се за облеката. Класифициран е како „штетен плевел“ според Законот за плевел на Обединетото Кралство од 1959 година . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/wild-plants-dangerous-invasive-and-protected-species#dealing-with-injurious-weeds-and-invasive-plants|title=[Withdrawn] Wild plants: dangerous, invasive and protected species – Detailed guidance – GOV.UK|date=11 December 2014|work=www.gov.uk}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, се класифицира како штетен плевел во државите [[Арканзас]] и [[Ајова]] . <ref name="Rumex Crispus - USDA">{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=RUCR|title=Rumex Crispus|work=usda.gov|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=11 November 2019}}</ref> Често се гледа во нарушени почви на рабовите на патиштата, железничките патеки и паркинзите. === Растение домаќин === Коњскиот штавеј е оптимално растение домаќин за одредени видови [[пеперуги]], вклучувајќи го и ''[[Agrotis ipsilon]]''. Возрасните молци [[Јајценосни животни|положуваат јајца]] на овие густи, ниско поставени лисја во текот на пролетната/летната сезона.<ref>{{Наведено списание|last=Busching|first=M. K.|last2=Turpin|first2=F. T.|date=1976-10-01|title=Oviposition Preferences of Black Cutworm Moths Among Various Crop Plants, Weeds, and Plant Debris12|journal=Journal of Economic Entomology|language=en|volume=69|issue=5|pages=587–590|doi=10.1093/jee/69.5.587|issn=1938-291X}}</ref> == Употреба и токсичност == Може да се користи како див лиснат зеленчук, младите листови треба да се варат во неколку промени на водата за да се отстрани што е можно повеќе [[оксална киселина]] во листовите или може листовите да се додадат директно во салатите во умерени количини. Откако растението ќе созрее, станува премногу горчливо за консумирање. Листовите се одличен извор и на [[витамин А]] и [[Витамин Ц|на витамин Ц]], како и извор на [[железо]] и [[калиум]]. Кадравите листови од Коњскиот штавеј се малку кисели поради присуството на високи нивоа на оксална киселина, и иако е доста вкусно, ова растение треба да се консумира само умерено бидејќи може да го иритира уринарниот тракт и да го зголеми ризикот од развој [[Бубрежен камен|на камења во бубрезите]].  Треба да се користи со претпазливост за време на лактација, бидејќи може да предизвика лаксативно дејство кај новороденчето.  Во Ерменија младите растенија се берат и сушат за да се направи производ наречен Авелук (авелук). За време на сушењето се одвива ферментација за да се намали горчливоста. Сувите растенија се плетат во прстени и се продаваат. Авелукот се користи широко во ерменското готвење како основа за салати и супи, за кои се реконституира со варење во вода. Семето откако ќе се исуши темелно, е исто така јадливо. Темнокафеавите до црни семки остануваат на стеблото до пролет, кога лисјата повторно почнуваат да растат. Иако многу диви зрна мора да се [[Веење (жетва)|веат]], мешунките на ''Коњскиот штавеј'' се доволно мали за да биде поефикасно да се мелат заедно со зрното. Добиеното брашно<ref name="Elias-2009" /> е многу слично на [[Хелда|хелдата]] по вкус, и додека некои може да го сметаат за премногу горчливо, многумина ги претпочитаат семките пред киселоста на листовите. Во западната билкарство, коренот често се користи за лекување на [[анемија]], поради неговата висока содржина на железо. Може да се стави во прав и да се дава во капсули, често во комбинација со коприва (''[[обична коприва]]''). Ова е класична комбинација со растението. И листовите и коренот може да бидат [[Лаксатив|лаксативи]] кај некои поединци, иако не кај сите, и генерално е благ. Ова се должи на присуството на антрохинонски [[Гликозид|гликозиди]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/d/docks-15.html#yel|title=A Modern Herbal - Docks|work=botanical.com}}</ref> и не е дејство на кое треба да се потпреме, туку се гледа како можен ефект на растението кога се конзумира. Растението може да предизвика и цревни непријатности кај некои луѓе. Растението ќе помогне при кожни состојби ако се зема внатрешно или се нанесува надворешно како чешање, скрофула и рани.  Некои студии покажуваат дека одредени антрохинони можат да помогнат во запирањето или забавувањето на растот на ракот, но ова може, но и не мора да значи. Коњскиот штавеј е дел од хомеопатската фармакопеја. Се користи главно за респираторни заболувања, особено за оние со скокотлива кашлица која се влошува кога е изложена на ладен воздух. Исто така, се споменува при минливи болки, прекумерно чешање и дека помага при зголемен [[Лимфен систем|лимфен]] систем. Народот Зуни нанесува облога од прашкастиот корен на рани, осипи и инфекции на кожата, а користи инфузија од коренот за [[атлетско стапало]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex crispus}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|crispus}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Штавеј (род)]] {{Видови на штавеј во Македонија}} mkujnsmdso0o3499nslv7xbrz5685sj 5630143 5630142 2026-09-20T08:34:55Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5630143 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex crispus vallee-de-grace-amiens 80 12062007 3.jpg|image_alt=A plant of Rumex crispus, showing the curled edges of the leaves|status=|status_system=|genus=Rumex|species=crispus|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=*''Lapathum crispum'' <small>(L.) Scop.</small> *''Rumex patienta'' var. ''crispus'' <small>(L.) Kuntze</small> *''Rumex elongatus'' <small>Guss.</small> *''Rumex fauriei'' <small>Rech. f.</small> *''Rheum crispum'' <small>G. Don</small> *''Rumex coreanus'' <small>Nakai</small> *''Rumex crispus'' var. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Reveal</small> *''Rumex crispus'' subsp. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Mosyakin & W.L. Wagner</small> *''Rumex crispus'' var. ''littoralis'' <small>Vayr.</small> *''Rumex crispus'' var. ''unicallosus'' <small>Lej. & Courtois</small> *''Rumex kunthii'' <small>Campd.</small> *''Rumex lingulatus'' <small>Schur</small> *''Rumex longifolius'' <small>Kunth</small> *''Rumex luederi'' <small>Münter</small> *''Rumex turcicus'' <small>Boiss.</small>|synonyms_ref=<ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:224413-2#synonyms|title=''Rumex crispus'' L.|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77223977-1#synonyms|title=''Rumex crispus'' subsp. ''crispus''|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref>|subdivision=*''Rumex crispus crispus'' L. *''Rumex crispus littoreus'' (Hardy) Akeroyd *''Rumex crispus robustus'' ([[Karl Rechinger|Rech.]]) Pestova *''Rumex crispus strictissimus'' ([[Karl Heinz Rechinger|Rech. f.]]) Pestova *''Rumex crispus uliginosus'' (Le Gall) Akeroyd|subdivision_ranks=Subspecies}} '''''Коњски штавеј''''' (лат: ''Rumex crispus)'' ― [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[Подворки]], по потекло од [[Европа]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]].<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=522|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA522}}</ref> == Опис == Растението произведува инфлоресценција или цветно стебло кое расте до 150 см во висина.<ref name="Elias-2009">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> Има мазни листови што излегуваат од голема базална розета, со карактеристични брановидни или свиткани рабови, кои можат да пораснат до 14 до 24 см.<ref name="Elias-2009" /> На стеблото, цветовите и семето се создаваат во гроздови на разгранети стебла, при што најголемиот грозд се наоѓа на врвот. Семето е сјајно, кафеаво и завиткано во [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]] на цветот од кој се создадени. Оваа обвивка му овозможува на семето да плови по вода и да се заглави во волна и животинско крзно, а тоа му помага на растението да се шири на нови локации. Кореновата структура е голем, жолт, разгранет корен. ''Коњскиот штавеј'' има голем број подвидови со посебни преференции за живеалиште. ''Р. crispus'' ssp. ''crispus'' се јавува на отпад и обработлива земја. ''R.crispus'' ssp. ''littoreus'' има крајбрежна распространетост, а ''R.crispus'' ssp. ''uliginosus'' се јавува на плимната естуарска кал.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-70772-5|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=450|author-link=Stace, C. A.}}</ref> Видот лесно се хибридизира со други видови на ''Rumex'', вклучувајќи ги ''[[Rumex obtusifolius]]'', ''[[Rumex obovatus]]'', ''[[Rumex palustris]]'' и ''[[Rumex maritimus]].''<ref name="Stace" /> == Распространетост == Домородно е низ умерената Евроазија и широко распространето како воведен вид во Северна Америка и други умерени региони.<ref>{{Наведено списание|year=2022|title=Rumex crispus (Curled dock)|journal=Cabi Compendium|doi=10.1079/cabicompendium.48059|doi-access=free}}</ref> == Екологија == [[File:Rumexcrispus.jpg|алт=Fruits of curled dock, showing typical arrowhead shape|мини| Плодови од Коњски штавеј ]] Коњскиот штавеј расте во широк спектар на живеалишта, вклучувајќи нарушена почва, отпадни површини, крајбрежни површини, полиња/ливади, крајбрежни линии и шумски рабови.<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=523|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA523}}</ref> Широко е натурализиран низ целиот умерен свет и стана сериозен [[инвазивен вид]] во многу области, вклучително и низ [[Северна Америка]], јужна [[Јужна Америка]], [[Нов Зеланд]] и делови од [[Австралија]] . Се шири низ семето, контаминирајќи ги семето од културите и лепејќи се за облеката. Класифициран е како „штетен плевел“ според Законот за плевел на Обединетото Кралство од 1959 година . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/wild-plants-dangerous-invasive-and-protected-species#dealing-with-injurious-weeds-and-invasive-plants|title=[Withdrawn] Wild plants: dangerous, invasive and protected species – Detailed guidance – GOV.UK|date=11 December 2014|work=www.gov.uk}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, се класифицира како штетен плевел во државите [[Арканзас]] и [[Ајова]] . <ref name="Rumex Crispus - USDA">{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=RUCR|title=Rumex Crispus|work=usda.gov|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=11 November 2019}}</ref> Често се гледа во нарушени почви на рабовите на патиштата, железничките патеки и паркинзите. === Растение домаќин === Коњскиот штавеј е оптимално растение домаќин за одредени видови [[пеперуги]], вклучувајќи го и ''[[Agrotis ipsilon]]''. Возрасните молци [[Јајценосни животни|положуваат јајца]] на овие густи, ниско поставени лисја во текот на пролетната/летната сезона.<ref>{{Наведено списание|last=Busching|first=M. K.|last2=Turpin|first2=F. T.|date=1976-10-01|title=Oviposition Preferences of Black Cutworm Moths Among Various Crop Plants, Weeds, and Plant Debris12|journal=Journal of Economic Entomology|language=en|volume=69|issue=5|pages=587–590|doi=10.1093/jee/69.5.587|issn=1938-291X}}</ref> == Употреба и токсичност == Може да се користи како див лиснат зеленчук, младите листови треба да се варат во неколку промени на водата за да се отстрани што е можно повеќе [[оксална киселина]] во листовите или може листовите да се додадат директно во салатите во умерени количини. Откако растението ќе созрее, станува премногу горчливо за консумирање. Листовите се одличен извор и на [[витамин А]] и [[Витамин Ц|на витамин Ц]], како и извор на [[железо]] и [[калиум]]. Кадравите листови од Коњскиот штавеј се малку кисели поради присуството на високи нивоа на оксална киселина, и иако е доста вкусно, ова растение треба да се консумира само умерено бидејќи може да го иритира уринарниот тракт и да го зголеми ризикот од развој [[Бубрежен камен|на камења во бубрезите]].  Треба да се користи со претпазливост за време на лактација, бидејќи може да предизвика лаксативно дејство кај новороденчето.  Во Ерменија младите растенија се берат и сушат за да се направи производ наречен Авелук (авелук). За време на сушењето се одвива ферментација за да се намали горчливоста. Сувите растенија се плетат во прстени и се продаваат. Авелукот се користи широко во ерменското готвење како основа за салати и супи, за кои се реконституира со варење во вода. Семето откако ќе се исуши темелно, е исто така јадливо. Темнокафеавите до црни семки остануваат на стеблото до пролет, кога лисјата повторно почнуваат да растат. Иако многу диви зрна мора да се [[Веење (жетва)|веат]], мешунките на ''Коњскиот штавеј'' се доволно мали за да биде поефикасно да се мелат заедно со зрното. Добиеното брашно<ref name="Elias-2009" /> е многу слично на [[Хелда|хелдата]] по вкус, и додека некои може да го сметаат за премногу горчливо, многумина ги претпочитаат семките пред киселоста на листовите. Во западната билкарство, коренот често се користи за лекување на [[анемија]], поради неговата висока содржина на железо. Може да се стави во прав и да се дава во капсули, често во комбинација со коприва (''[[обична коприва]]''). Ова е класична комбинација со растението. И листовите и коренот може да бидат [[Лаксатив|лаксативи]] кај некои поединци, иако не кај сите, и генерално е благ. Ова се должи на присуството на антрохинонски [[Гликозид|гликозиди]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/d/docks-15.html#yel|title=A Modern Herbal - Docks|work=botanical.com}}</ref> и не е дејство на кое треба да се потпреме, туку се гледа како можен ефект на растението кога се конзумира. Растението може да предизвика и цревни непријатности кај некои луѓе. Растението ќе помогне при кожни состојби ако се зема внатрешно или се нанесува надворешно како чешање, скрофула и рани.  Некои студии покажуваат дека одредени антрохинони можат да помогнат во запирањето или забавувањето на растот на ракот, но ова може, но и не мора да значи. Коњскиот штавеј е дел од хомеопатската фармакопеја. Се користи главно за респираторни заболувања, особено за оние со скокотлива кашлица која се влошува кога е изложена на ладен воздух. Исто така, се споменува при минливи болки, прекумерно чешање и дека помага при зголемен [[Лимфен систем|лимфен]] систем. Народот Зуни нанесува облога од прашкастиот корен на рани, осипи и инфекции на кожата, а користи инфузија од коренот за [[атлетско стапало]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex crispus}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|crispus}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Штавеј (род)]] {{Видови на штавеј во Македонија}} l3lv6l0qva64dco2lxkd1vz2o14pjvh 5630154 5630143 2026-09-20T08:52:14Z Виолетова 1975 5630154 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex crispus vallee-de-grace-amiens 80 12062007 3.jpg|image_alt=A plant of Rumex crispus, showing the curled edges of the leaves|status=|status_system=|genus=Rumex|species=crispus|authority=[[L.]]|synonyms=*''Lapathum crispum'' <small>(L.) Scop.</small> *''Rumex patienta'' var. ''crispus'' <small>(L.) Kuntze</small> *''Rumex elongatus'' <small>Guss.</small> *''Rumex fauriei'' <small>Rech. f.</small> *''Rheum crispum'' <small>G. Don</small> *''Rumex coreanus'' <small>Nakai</small> *''Rumex crispus'' var. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Reveal</small> *''Rumex crispus'' subsp. ''fauriei'' <small>(Rech. f.) Mosyakin & W.L. Wagner</small> *''Rumex crispus'' var. ''littoralis'' <small>Vayr.</small> *''Rumex crispus'' var. ''unicallosus'' <small>Lej. & Courtois</small> *''Rumex kunthii'' <small>Campd.</small> *''Rumex lingulatus'' <small>Schur</small> *''Rumex longifolius'' <small>Kunth</small> *''Rumex luederi'' <small>Münter</small> *''Rumex turcicus'' <small>Boiss.</small>|synonyms_ref=<ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:224413-2#synonyms|title=''Rumex crispus'' L.|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77223977-1#synonyms|title=''Rumex crispus'' subsp. ''crispus''|website=Plants of the World Online|author=((POWO))|publisher=Royal Botanic Gardens|location=Kew|access-date=3 June 2026|year=2026}}</ref>|subdivision=*''Rumex crispus crispus'' L. *''Rumex crispus littoreus'' (Hardy) Akeroyd *''Rumex crispus robustus'' ([[Karl Rechinger|Rech.]]) Pestova *''Rumex crispus strictissimus'' ([[Karl Heinz Rechinger|Rech. f.]]) Pestova *''Rumex crispus uliginosus'' (Le Gall) Akeroyd|subdivision_ranks=Subspecies}} '''''Коњски штавеј''''' (лат: ''Rumex crispus)'' ― [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[подворки]], по потекло од [[Европа]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]].<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=522|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA522}}</ref> == Опис == Растението произведува инфлоресценција или цветно стебло кое расте до 150 см во висина.<ref name="Elias-2009">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> Има мазни листови што излегуваат од голема базална розета, со карактеристични брановидни или свиткани рабови, кои можат да пораснат до 14 до 24 см.<ref name="Elias-2009" /> На стеблото, цветовите и семето се создаваат во гроздови на разгранети стебла, при што најголемиот грозд се наоѓа на врвот. Семето е сјајно, кафеаво и завиткано во [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]] на цветот од кој се создадени. Оваа обвивка му овозможува на семето да плови по вода и да се заглави во волна и животинско крзно, а тоа му помага на растението да се шири на нови локации. Кореновата структура е голем, жолт, разгранет корен. ''Коњскиот штавеј'' има голем број подвидови со посебни преференции за живеалиште. ''Р. crispus'' ssp. ''crispus'' се јавува на отпад и обработлива земја. ''R.crispus'' ssp. ''littoreus'' има крајбрежна распространетост, а ''R.crispus'' ssp. ''uliginosus'' се јавува на плимната естуарска кал.<ref name="Stace">{{Наведена книга|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-70772-5|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=450|author-link=Stace, C. A.}}</ref> Видот лесно се хибридизира со други видови на ''Rumex'', вклучувајќи ги ''[[Rumex obtusifolius]]'', ''[[Rumex obovatus]]'', ''[[Rumex palustris]]'' и ''[[Rumex maritimus]].''<ref name="Stace" /> == Распространетост == Домородно е низ умерената Евроазија и широко распространето како воведен вид во Северна Америка и други умерени региони.<ref>{{Наведено списание|year=2022|title=Rumex crispus (Curled dock)|journal=Cabi Compendium|doi=10.1079/cabicompendium.48059|doi-access=free}}</ref> == Екологија == [[File:Rumexcrispus.jpg|алт=Fruits of curled dock, showing typical arrowhead shape|мини| Плодови од Коњски штавеј ]] Коњскиот штавеј расте во широк спектар на живеалишта, вклучувајќи нарушена почва, отпадни површини, крајбрежни површини, полиња/ливади, крајбрежни линии и шумски рабови.<ref>{{Наведена книга|title=Flora of North America: Magnoliophyta: Caryophyllidae, pt. 2|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-522211-1|page=523|chapter=Rumex crispus|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC&pg=PA523}}</ref> Широко е натурализиран низ целиот умерен свет и стана сериозен [[инвазивен вид]] во многу области, вклучително и низ [[Северна Америка]], јужна [[Јужна Америка]], [[Нов Зеланд]] и делови од [[Австралија]] . Се шири низ семето, контаминирајќи ги семето од културите и лепејќи се за облеката. Класифициран е како „штетен плевел“ според Законот за плевел на Обединетото Кралство од 1959 година . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/wild-plants-dangerous-invasive-and-protected-species#dealing-with-injurious-weeds-and-invasive-plants|title=[Withdrawn] Wild plants: dangerous, invasive and protected species – Detailed guidance – GOV.UK|date=11 December 2014|work=www.gov.uk}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, се класифицира како штетен плевел во државите [[Арканзас]] и [[Ајова]] . <ref name="Rumex Crispus - USDA">{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=RUCR|title=Rumex Crispus|work=usda.gov|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=11 November 2019}}</ref> Често се гледа во нарушени почви на рабовите на патиштата, железничките патеки и паркинзите. === Растение домаќин === Коњскиот штавеј е оптимално растение домаќин за одредени видови [[пеперуги]], вклучувајќи го и ''[[Agrotis ipsilon]]''. Возрасните молци [[Јајценосни животни|положуваат јајца]] на овие густи, ниско поставени лисја во текот на пролетната/летната сезона.<ref>{{Наведено списание|last=Busching|first=M. K.|last2=Turpin|first2=F. T.|date=1976-10-01|title=Oviposition Preferences of Black Cutworm Moths Among Various Crop Plants, Weeds, and Plant Debris12|journal=Journal of Economic Entomology|language=en|volume=69|issue=5|pages=587–590|doi=10.1093/jee/69.5.587|issn=1938-291X}}</ref> == Употреба и токсичност == Може да се користи како див лиснат зеленчук, младите листови треба да се варат во неколку промени на водата за да се отстрани што е можно повеќе [[оксална киселина]] во листовите или може листовите да се додадат директно во салатите во умерени количини. Откако растението ќе созрее, станува премногу горчливо за консумирање. Листовите се одличен извор и на [[витамин А]] и [[Витамин Ц|на витамин Ц]], како и извор на [[железо]] и [[калиум]]. Кадравите листови од Коњскиот штавеј се малку кисели поради присуството на високи нивоа на оксална киселина, и иако е доста вкусно, ова растение треба да се консумира само умерено бидејќи може да го иритира уринарниот тракт и да го зголеми ризикот од развој [[Бубрежен камен|на камења во бубрезите]].  Треба да се користи со претпазливост за време на лактација, бидејќи може да предизвика лаксативно дејство кај новороденчето.  Во Ерменија младите растенија се берат и сушат за да се направи производ наречен Авелук (авелук). За време на сушењето се одвива ферментација за да се намали горчливоста. Сувите растенија се плетат во прстени и се продаваат. Авелукот се користи широко во ерменското готвење како основа за салати и супи, за кои се реконституира со варење во вода. Семето откако ќе се исуши темелно, е исто така јадливо. Темнокафеавите до црни семки остануваат на стеблото до пролет, кога лисјата повторно почнуваат да растат. Иако многу диви зрна мора да се [[Веење (жетва)|веат]], мешунките на ''Коњскиот штавеј'' се доволно мали за да биде поефикасно да се мелат заедно со зрното. Добиеното брашно<ref name="Elias-2009" /> е многу слично на [[Хелда|хелдата]] по вкус, и додека некои може да го сметаат за премногу горчливо, многумина ги претпочитаат семките пред киселоста на листовите. Во западната билкарство, коренот често се користи за лекување на [[анемија]], поради неговата висока содржина на железо. Може да се стави во прав и да се дава во капсули, често во комбинација со коприва (''[[обична коприва]]''). Ова е класична комбинација со растението. И листовите и коренот може да бидат [[Лаксатив|лаксативи]] кај некои поединци, иако не кај сите, и генерално е благ. Ова се должи на присуството на антрохинонски [[Гликозид|гликозиди]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanical.com/botanical/mgmh/d/docks-15.html#yel|title=A Modern Herbal - Docks|work=botanical.com}}</ref> и не е дејство на кое треба да се потпреме, туку се гледа како можен ефект на растението кога се конзумира. Растението може да предизвика и цревни непријатности кај некои луѓе. Растението ќе помогне при кожни состојби ако се зема внатрешно или се нанесува надворешно како чешање, скрофула и рани.  Некои студии покажуваат дека одредени антрохинони можат да помогнат во запирањето или забавувањето на растот на ракот, но ова може, но и не мора да значи. Коњскиот штавеј е дел од хомеопатската фармакопеја. Се користи главно за респираторни заболувања, особено за оние со скокотлива кашлица која се влошува кога е изложена на ладен воздух. Исто така, се споменува при минливи болки, прекумерно чешање и дека помага при зголемен [[Лимфен систем|лимфен]] систем. Народот Зуни нанесува облога од прашкастиот корен на рани, осипи и инфекции на кожата, а користи инфузија од коренот за [[атлетско стапало]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex crispus}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|crispus}} {{Видови на штавеј во Македонија}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Штавеј (род)]] flml5e99omt0j4rb206sc8akvq25qlo 0 1403581 5630088 2026-09-19T19:23:45Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1341430093|Ethiopian art]]“ 5630088 wikitext text/x-wiki [[File:Ethiopian_Church_Painting_(2262019698).jpg|мини| Сликарство во [[Манастир Истифанос|манастирот Истифанос]]]] '''Етиопската уметност''' - изразување во уметноста на етиопската цивилизација. Во претежно христијанска цивилизација, етиопските уметнички традиции се развивале со милениуми заедно со [[Христијанска уметност|христијанската уметност]] низ целиот свет, а од 7 век и со исламските уметнички традиции. Главните уметнички изрази биле архитектурата, сликарството, златарството и илуминираните ракописи. Исто така, постои низа традиции во текстилот, многу од нив со ткаени геометриски украси, заедно со многу поедноставни стилови. [[File:GondarineFamily.png|мини| Гондарин Хроникал]] == Преглед == [[File:Rock-Hewn_Churches,_Lalibela-107572.jpg|мини| [[Црква Свети Ѓорѓи (Лалибела)|Црквата Свети Ѓорѓи, издлабена во карпа, Лалибела]] (Биете Ѓиогис)]] Праисториска [[карпеста уметност]] споредлива со онаа на други африкански локалитети е зачувана на голем број места, а до доаѓањето на христијанството, камени [[Стела|стели]], често изрезбани со едноставни релјефи, биле подигнувани како надгробни обележја и за други намени во многу региони; Тија претставува еден од поважните локалитети. „Предаксумската“ култура од [[Железно време|железното време]] од околу 5 век п.н.е. до 1 век од н.е. била под влијание на Кралството Куш на север и доселениците од [[Арапски Полуостров|Арабија]], и создала градови со едноставни храмови од камен, како што се урнатините на продолжението на традиционалната црковна уметност. {{Sfn|Biasio|2003}} Моќното [[кралство Аксум]] се појавило во 1 век п.н.е. и доминирало во Етиопија до 10 век, а станало во голема мера христијанско од 4 век. == Видови == [[File:Ethiopian_-_John_the_Evangelist_-_Walters_W850153V_-_Open_Group.jpg|мини| Приказ на [[Јован Евангелист|Јован Евангелистот]] во едно од евангелијата од Гунда Гунде, околу 1540 година]] [[File:Ethiopian_Manuscript_Paintings_(2400631999).jpg|мини| Од ризницата на црквата Нарга Селасие, островот Дек, езерото Тана, Етиопија]] [[File:The_Queen_of_Sheba_(2131716999).jpg|мини| Етиопска слика во гондаренски стил од 17 век, која го прикажува Свети Меркуриј, по потекло од Лалибела, денес сместена во [[Национален музеј на Етиопија|Националниот музеј на Етиопија]] во [[Адис Абеба]]]] === Сликање === [[File:The_Cross_of_Emperor_Tewodros_II_colour.jpg|мини| Крст на царот Теодор II]] Црковните слики во Етиопија веројатно биле создадени уште од [[Христијанство во Етиопија|воведувањето на христијанството]] во 4 век од н.е., <ref>{{Наведени вести|url=https://smarthistory.org/christian-ethiopian-art/|title=Christian Ethiopian art|date=2016-12-22|work=Smarthistory|access-date=2017-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331163859/https://smarthistory.org/christian-ethiopian-art/|archive-date=2019-03-31|language=en}}</ref> иако најраните зачувани примери доаѓаат од црквата Дебре Селам Микаел во регионот Тиграј, датирани од 11 век од н.е. <ref name="teferi 2015 242">{{Наведена книга|title=Ethiopia|last=Briggs|first=Philip|date=2015|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-922-3|page=242}}</ref> Сепак, следбениците на исламскиот пророк [[Мухамед]] од 7 век од н.е., кои побегнале во Аксум во привремен егзил, споменале дека оригиналната [[црква на Пресвета Богородица Марија Сионска]] била украсена со слики. <ref name="teferi 2015 242" /> Други рани слики вклучуваат оние од карпестите цркви во [[Лалибела]], кои потекнуват од 12 век и оние во блиската Генета Меријам, датирани од 13 век <ref name="teferi 2015 242" /> Сепак, сликите во [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] се постари од најраните зачувани црковни слики; на пример, етиопските Гаримински евангелија од 4 до 6 век од н.е. содржат илуминирани сцени што го имитираат современиот [[Византиска уметност|византиски стил]]. <ref>{{Наведена книга|title=Guardians of the Tradition: Historians and Historical Writing in Ethiopia and Eritrea|last=De Lorenzi|first=James|date=2015|publisher=Boydell & Brewer|isbn=978-1-58046-519-9|pages=15–16}}</ref> Етиопското сликарство, на ѕидовите, во книгите и во [[Икона|иконите]], е многу препознатливо, иако стилот и [[Иконографија|иконографијата]] се тесно поврзани со поедноставената [[Коптска уметност|коптска]] варијанта на доцноантичката и [[Византиска уметност|византиската]] [[христијанска уметност]]. Се карактеризира со едноставни, речиси цртани фигури со големи очи во облик на бадем. Боите се обично светли и живописни. Поголемиот број на слики се религиозни по природа, честопати украсувајќи ги ѕидовите на црквите и Библијата. Еден од најпознатите примери на овој вид сликарство е во Дебре Берхан Селасие во Гондар (на сликата), познат по својот покрив покриен со [[Ангел|ангели]] (ангелите во етиопската уметност често се претставени со крилести глави), како и другите мурали кои датираат од крајот на 17 век. [[Диптих|Диптисите]] и [[Триптих|триптисите]] се исто така често насликани со религиозни икони. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.betsyporter.com/Ethiopia.html|title=Ethiopia, its Art and Icons|accessdate=22 June 2012}}</ref> Од 16 век, [[Римокатоличка уметност|уметноста на Римокатоличката црква]] и европската уметност воопшто почнале да вршат одредено влијание. Сепак, етиопската уметност е многу конзервативна и го задржала поголемиот дел од својот посебен карактер сè до современото време. Изработката на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] за употреба продолжило до ден-денес. {{Sfn|Ross|2002}} Поклоненијата во Ерусалим, каде што долго време имало етиопско свештенство, исто така овозможиле допир со поширок спектар на православна уметност. Црквите се скоро целосно насликани, иако до 19 век постоеле малку знаци на световно сликарство, освен сцени на нивните ѕидови кои го одбележувале животот на дарителите на црквите. Невообичаено за [[Древноисточни цркви|православното христијанство]], иконите обично не се чувале во куќите (каде што честопати се чувале некои свитоци), туку во црквата. Некои „диптиси“ се во форма на „ковчег“ или ''табот'', во овие случаи осветени кутии со насликана внатрешна страна на капакот, поставени затворени на олтарот за време на мисата, донекаде еквивалентно на олтарниот камен во западната црква и [[Антиминс|антимините]] во другите православни цркви. Овие се сметаат за толку свети што на лаиците не им е дозволено да ги видат, а се завиткуваат во ткаенина кога се носат во поворка. Етиопските [[Диптих|диптиси]] имаат примарно крило со рамка. Помало второ крило, кое е само со големина на сликата во рамката, е обоено од двете страни за да се овозможи затворен и отворен поглед. Иконите се насликани на дрвена основа, но од околу 16 век со меѓусебна платнена подлога залепена на слој од гиос над дрвото. Врзувачкиот медиум за бојата е исто така лепак на животинска основа, кој дава мат завршница која потоа често се лакира. Се употребува низа претежно минерални пигменти, давајќи палета основана на црвени, жолти и сини нијанси. Користено е подцртање, кое може да остане видливо или засилено со обоени рабови на областите со боја во последниот слој. Од 15 век, Богородица или [[Богородица|Дева Марија]], со или без нејзиното Дете, станала сè попопуларна. Тие употребувале варијанти на голем број вообичаени византиски типови, обично опкружени со два [[Архангел|архангели]] во иконски претстави. Таа често е прикажана со соседна слика на јавачки [[Свети Ѓорѓи и Змејот]], кој се смета за особено поврзан со Марија во етиопското православно христијанство, за пренесување пораки или интервенирање во човечките работи во нејзино име. === Крстови и други метални изработки === [[File:Detail,_Ethiopian_Crown_-_Treasury_Of_The_Chapel_Of_The_Tablet_(2851434447).jpg|мини| Етиопска круна - Ризница на капелата на плочата]] Друга важна форма на етиопската уметност, исто така поврзана со коптските стилови, се крстовите кои се направени од дрво и метал. <ref>{{Наведена книга|title=Ethiopian crosses: a cultural history and chronology|last=Chojnacki|first=Stanisław|last2=Gossage|first2=Carolyn|date=2006|publisher=Skira|isbn=978-88-7624-831-3|oclc=838853616}}{{Се бара страница|date=May 2022}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=A Contextual Reading of Ethiopian Crosses through Form and Ritual|last=Evangelatou|first=Maria|date=2018|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-4632-4022-6|doi=10.31826/9781463240226}}{{Се бара страница|date=May 2022}}</ref> Тие обично се состојат од бакарна легура или [[месинг]], позлатени (барем првично) со злато или сребро. Главите се типично рамни лиени плочи со сложена и комплексен [[Ажур|ажурен]] украс. Мотивот на крстот произлегува од украсот, при што целиот дизајн често формира ротирана квадратна или кружна форма, иако дизајните се многу разновидни и инвентивни. Голем број вклучуваат закривени мотиви што се издигаат од основата, кои се нарекуваат „грбовите на [[Адам]]“. Освен во поновите примери под влијание на Западот, тие обично немаат ''корпус'' или фигура на Христос, а дизајнот често вклучува бројни помали крстови. Понекогаш се додаваат гравирани фигуративни слики. Крстовите се претежно или литиски крстови, со метална глава поставена на долг дрвен жезол, кои се носат во религиозни поворки и за време на литургијата, или рачни крстови, со пократка метална рачка од исто лиење како и главата. Помалите крстови што се носат како накит се исто така вообичаени. [[Лалибелски крст|Лалибелскиот крст]] е особено почитуван рачен крст, кој можеби датира од 12 век, кој бил украден од црква во Лалибела во 1997 година и на крајот бил пронајден и вратен од белгиски колекционер во 2001 година. Карактеристични форми на круната биле носени во церемонијални контексти од страна на кралското семејство и важни благородни службеници, како и од повсокото свештенство. Кралските круни се издигале високо, со голем број кружни ленти, додека црковните круни честопати наликуваат на издолжена варјанти на типичната европска затворена круна, со четири краци, споени на врвот и надвиснати со крст. == Современа уметност == Во текот на 21 век, современите етиопски уметници сè повеќе ја мешаат традиционалната естетика со глобалните и современите влијанија. Уметници како Џули Мехрету, Елијас Симе и Ајда Мулунех добиле меѓународно признание за нивната иновативна употреба на материјали и теми поврзани со идентитетот, урбаниот живот и културното наследство. Нивните дела биле претставени на изложби како што се Венециското биенале и Музејот на современа уметност, што го одразува растечкото присуство на [[Етиопија]] на глобалната сцена на современа уметност. Гирма, Х. (2023). Современа етиопска уметност: традиција и преобразба. Универзитетски прес центар во Адис Абеба. Соломон, М. (2024). „Етиопски уметници на глобалната современа сцена“. Африкански уметнички журнал, 57(2), 45–59. === Други уметности и занаети === [[File:Axumite_Jar_Spout_(2822628227).jpg|мини| Млазница од тегла од античкото кралство Аксум]] Етиопија има голема етничка и јазична разновидност, а стиловите во секуларните традиционални занаети значително се разликуваат во различни делови од земјата. Постои низа традиции во текстилот, многу од нив со ткаено геометриско украсување, иако голем број од овие видови се обично и еднобојни. Етиопските црковни практики во голема мера употребуваат шарени текстили, а посложените видови се широко користени како црковни одежди и како завеси и обвивки во црквите, иако денес во голема мера се заменети со западни ткаенини. Примери за двата типа може да се видат на сликата на почетокот од статијата. Иконите обично може да бидат покриени со полупроѕирна или непроѕирна ткаенина; многу тенка памучна ткаенина од [[шифон]] е специјалитет на Етиопија, иако обично без шари. Шареното кошничарство со спирална конструкција е вообичаена во рурална Етиопија. Производите имаат голем број на намени, како што се складирање житарки, семиња и храна, а се користат и како маси и чинии. Муслиманскиот град Харар е добро познат по својата висококвалитетна кошничарска изработка, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ethiopianhandicraft-femseda.org/home3.htm|title=Ethiopian Handicraft|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701023243/http://www.ethiopianhandicraft-femseda.org/home3.htm|archive-date=1 July 2012|accessdate=22 June 2012}}</ref> а многу занаетчиски производи на муслиманското малцинство се поврзани со пошироките исламски декоративни традиции. === Илуминирани ракописи од други религиозни групи во Етиопија === [[File:The_House_of_Makonnen_(2186146035).jpg|мини| Исламски ракопис сместен во вилата на гувернерот на Харар]] Кошничарството не била единствената уметност што се појавила од муслиманскиот град Харар. Иако христијанските илуминирани ракописи доминираат во книжевноста за религиозни текстови што произлегуваат од овој регион, Етиопија е исто така дом на богата историја на исламски [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Сместен во средноисточниот дел на Етиопија на раскрсницата на повеќе миграциски и трговски патишта, Харар станал епицентар на исламизацијата до 14 век. <ref name="Fani2017">{{Наведено списание|last=Fani|first=Sara|date=17 October 2017|title=Scribal Practices in Arabic Manuscripts from Ethiopia: The ʿAjamization of Scribal Practices in Fuṣḥā and ʿAjamī Manuscripts from Harar|journal=Islamic Africa|volume=8|issue=1–2|pages=144–170|doi=10.1163/21540993-00801002}}</ref> Ова следело по претходните воведувања на религијата од страна на муслимански религиозни личности на североистокот на земјата во 7 век и на бреговите на соседна Сомалија во 8 век. <ref name="Hernandez2017">{{Наведено списание|last=Hernández|first=Adday|date=17 October 2017|title=The ʿAjamization of Islam in Ethiopia through Esoteric Textual Manifestations in Two Collections of Ethiopian Arabic Manuscripts|journal=Islamic Africa|volume=8|issue=1–2|pages=171–192|doi=10.1163/21540993-00801004|hdl-access=free}}</ref> Спојувањето на културите од номадските групи домородни во регионот и трговските партнери пошироко, резултирало со стил на ракопис уникатен за народот Харари. Ракописот на Халили (Куран од 290 страници во еден том) научникот д-р Сана Мирза го смета за претставник на различните Харариски кодекси (познати на арапски како Мусхаф). Делумно, поради неговите стилски паралели со 25-те снимени збирки произведени во Харар. <ref name="Mirza2017">{{Наведено списание|last=Mirza|first=Sana|date=28 December 2017|title=The visual resonances of a Harari Qur'ān: An 18th century Ethiopian manuscript and its Indian Ocean connec|journal=Afriques|issue=8|doi=10.4000/afriques.2052|doi-access=free}}</ref> Дополнително, бидејќи станува збор за еден од најраните документирани текстови од градот - најстариот датиран ракопис што содржи текст на Стар Харари бил направен во 1460 година. {{Sfn|Gori|2019}} Халилискиот Куран има јасни, широки хоризонтални маргини, создавајќи оптика на ракопис издолжен низ целата страница. Широките маргини се исполнети со белешки и украсни предмети. Некои белешки се напишани дијагонално во однос на главниот текст, создавајќи вертикален цик-цак ефект, а други се напишани во блоковски модели. Шарениот сив, златен и црвен текст служи и за естетска и за функционална намена, при што секоја боја означува различно толкување на текстот или изреките на пророкот. <ref name="Mirza2017" /> [[File:African_Ajami_Arabic_script_crop1.JPG|мини| Табела што прикажува некои од адаптациите на арапското писмо на аџами писмото]] ==== Аџами писмо и ''аџамизација'' ==== Самиот текст е напишан на аџами, што се разликува од мајчиното [[Гиско писмо]] — азбука која се употребува за пишување јазици местни во Етиопија и Еритреја. Аџами се однесува на приспособено арапско писмо под влијание на местните јазици што првенствено се зборуваат во Источна Африка. Надвор од писмото, Аџами претставува контекстуално збогатување на исламските традиции во регионот во овој период во поширока смисла, процес што растечката книженоста на оваа тема го нарекува ''Аџамизација.'' Со воведувањето на исламските текстови, култура и уметност во Африка, заедниците ги модифицирале овие традиции за да ги задоволат локалните вкусови. Аџамизацијата на куранските текстови од страна на народот Харари го одразува овој пресек на асимилација и зачувување, преку прилагодување на традиционалните исламски практики кон домородната култура и вкус. [[File:Arabischer_Maler_um_1375_001.jpg|мини| Куранска уметност на [[Мамелучки Султанат|Мамлучкиот Султанат]] околу 1375 година со стилски паралели со ракописите на Харари]] ==== Стилски паралели ==== Транскултурни паралели и приспособувања во илуминацијата на текстот, како што е [[Византиска уметност|византиското]] влијание врз христијанските илустрации во регионот, може да се забележат и во исламската уметност. Освен визуелната сличност со византиската уметност, географската позиционираност на Етиопија во [[Африкански Рог|Африканскиот Рог]] на раскрсницата на Средоземно Море, Црвеното Море и Индискиот Океан се одразува во естетските сличности помеѓу писмото Харари и другите визуелни култури. Имено, д-р Мирза направил паралели помеѓу ракописите од Харари и украсните средства од исламските текстови на [[Мамелучки Султанат|Мамлучкиот Султанат]] (денешен Египет и Сирија) и калиграфската буква на бихарското писмо (североисточна Индија). ==== Претставување на етиопската исламска уметност ==== Недостатокот на застапеност на исламските ракописи во споредба со другите религиозни текстови од Етиопија во главната наука може да се припише на различни причини. Водечкиот научник за исламските ракописни култури во Потсахарска Африка, д-р Алесандро Гори, ја припишува оваа непропорционална застапеност во академијата на различни социо-политички фактори. Д-р Гори тврди дека промената на режимот во 1991 година и геополитиката на „класичните“ арапски студии придонеле за недоволно проучена област. {{Sfn|Gori|Regourd|Delamarter|2014}} Истражувањето за исламот е исто така ограничено поради приватната сопственост. Најистакнатите етиопски институции во кои се чуваат овие ракописи се [[Институт за етиопски студии|Институтот за етиопски студии]], [[Национален музеј на Етиопија|Националниот музеј на Етиопија]] и Националниот музеј Харар. <ref name="Kawo2015">{{Наведено списание|last=Kawo|first=Hassen Muhammad|date=2015|title=Islamic Manuscript Collections in Ethiopia|journal=Islamic Africa|volume=6|issue=1–2|pages=192–200|doi=10.1163/21540993-00602012|jstor=90017383}}</ref> Сепак, поголемиот дел од овие колекции останале во приватни раце. Појавата на туризмот во 1970-тите донел странски купувачи со малку познавање на историската релевантност на овие дела. {{Sfn|Gori|Regourd|Delamarter|2014}} Оваа приватизација им го олеснила на колекционерите од Европа, САД и арапските земји стекнувањето на овие текстови без да поминуваат низ институционални канали. Во врска со уништувањето на ракописи од страна на странски агресори или граѓани кои се во спор, {{Sfn|Gori|Regourd|Delamarter|2014}} недостатокот на доверба во владините тела и шверцот; каталогизирањето и зачувувањето на овие свети текстови останува тешка задача. И покрај овие предизвици, академиците, кураторите и етиопската влада вложиле големи напори за инвентаризација на Харари и други исламски ракописи. Во соработка со Институтот за етиопски проучувања, д-р Гори објавил каталог на исламски кодекси во 2014 година за да помогне во олеснувањето на идните истражувања на овие ракописи. {{Sfn|Gori|Regourd|Delamarter|2014}} == Галерија == <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Ancient_Figurine,_National_Museum,_Addis_Ababa,_Ethiopia_(2130296832).jpg|алт=Stone statue from Addi-Galamo, Tigray Province, 6th - 5th century BCE| Камена статуа од Ади-Галамо, покраина Тигреј, 6-5 век п.н.е. File:Tiya_Stèles.JPG|алт=Stelae in the royal cemetery at Tiya| Стели на кралските гробишта во Тија File:ET_Axum_asv2018-01_img37_Stelae_Park.jpg|алт=The Obelisk of Axum, 4th century| Обелискот од Аксум, 4 век File:Ethiopian_-_Processional_Cross_-_Walters_542889.jpg|алт=12th-century processional cross| Лисиски крст од 12 век File:Bible_tana.jpg|алт=Bible from a monastery on Lake Tana, 12th-13th century| Библија од манастир на [[Тана (езеро)|езерото Тана]], 12-13 век File:Ethiopian_-_Leaf_from_Gunda_Gunde_Gospels_-_Walters_W850198V_-_Open_Group.jpg|алт=Page from Gunda Gunde Gospel, c. 1540| Страница од Евангелието на Гунда Гунде, околу 1540 година File:Ethiopian_-_Front_of_a_Double-Sided_Diptych_with_Mary_and_Her_Son,_and_Saint_George_-_Walters_365_-_Open_A.jpg|алт=Small pendant diptych icon with St George and the Virgin and Child, late 18th century| Мала [[диптих]] икона со Свети Ѓорѓи и Богородица со Детето, крај на 18 век File:Ethiopian_-_Processional_Cross_-_Walters_542890.jpg|алт=Processional cross| Процесиски крст File:Rouleau,_détail,_ange_gardien,_Musée_du_quai_Branly.jpg|алт=Guardian angel, around 1800| [[Aнгел чувар|Ангел чувар]], околу 1800 година File:Ethiopian_-_Sensul_(Folding_Illuminated_Book)_-_Walters_3610_-_Open.jpg|алт=Folding book| Преклопна книга File:Ethiopian_-_Pendant_Cross_-_Walters_57225453.jpg|алт=19th-century pendant cross| Висечки крст од 19 век File:ET_Gondar_asv2018-02_img42_Debre_Berhan_Selassie.jpg|алт=The roof of Debre Berhan Selassie church| Покривот на црквата Дебре Берхан Селасие File:Ethiopian_-_Folding_Processional_Icon_in_the_Shape_of_a_Fan_-_Walters_369_-_Open.jpg|алт=Folding Processional Icon in the Shape of a Fan| Преклопна литиска икона во облик на вентилатор File:Ethiopian_Chapel_IMG_0573.JPG|алт=Painting of Solomon, Ethiopian Chapel in the Church of the Holy Sepulchre| Слика на [[Соломон]], Етиопска капела во [[Базилика на Светиот гроб|Црквата на Светиот Гроб]] File:NMAfA-S20070081.jpg|алт=Mary with Child, Ethiopian, Early 16th century| Марија со детето, Етиопјанка, почеток на 16 век File:NMAfA-S20070140(1).jpg|алт=Ethiopian Orthodox Icon, Early 16th century| Етиопска православна икона, почеток на 16 век File:NMAfA-S20140018-000001.jpg|алт=Ethiopian Orthodox Icon, Late 17th-early 18th century| Етиопска православна икона, крајот на 17-ти - почетокот на 18-ти век File:NMAfA-D20020015.jpg|алт=Marian Scenes, c.a. 1630-1700| Маријански сцени, околу 1630-1700 File:NMAfA-D20020002.jpg|алт=Mary with Child, Mid-late 17th century| Марија со детето, средината и крајот на 17 век File:NMAfA-D20030086.jpg|алт=Pendant Icon, Mary with Child and St. George, 17th century| Висечка икона, Марија со детето и Свети Ѓорѓи, 17 век File:NMAfA-D20050247-000003.jpg|алт=Diptych: Christ crowned with thorns; descent from the Cross (c.a. 1750)| Диптих: Христос крунисан со трње; слегување од крстот (околу 1750) File:NMAfA-D20120036-000002.jpg|алт=Mary with Child, and St. George (15th-16th century)| Марија со детето и Свети Ѓорѓи (15-16 век) </gallery> [[Категорија:Етиопска култура]] [[Категорија:Христијанска уметност]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 5xjxpdxbkhjrw0jk8cgy4xpqe95z2vp 5630091 5630088 2026-09-19T19:26:53Z Тиверополник 1815 5630091 wikitext text/x-wiki [[File:Ethiopian_Church_Painting_(2262019698).jpg|мини| Сликарство во [[Манастир Истифанос|манастирот Истифанос]]]] '''Етиопската уметност''' — манифестација во уметноста на етиопската цивилизација. Во претежно христијанска цивилизација, [[Етиопија|етиопските]] уметнички традиции се развивале со милениуми заедно со [[Христијанска уметност|христијанската уметност]] низ целиот свет, а од 7 век и со исламските уметнички традиции. Главните уметнички изрази биле архитектурата, сликарството, златарството и илуминираните ракописи. Исто така, постои низа традиции во текстилот, многу од нив со ткаени геометриски украси, заедно со многу поедноставни стилови. [[File:GondarineFamily.png|мини| Гондарин Хроникал]] == Преглед == [[File:Rock-Hewn_Churches,_Lalibela-107572.jpg|мини| [[Црква Свети Ѓорѓи (Лалибела)|Црквата Свети Ѓорѓи, издлабена во карпа, Лалибела]] (Биете Ѓиогис)]] Праисториска [[карпеста уметност]] споредлива со онаа на други африкански локалитети е зачувана на голем број места, а до доаѓањето на христијанството, камени [[Стела|стели]], често изрезбани со едноставни релјефи, биле подигнувани како надгробни обележја и за други намени во многу региони; Тија претставува еден од поважните локалитети. „Предаксумската“ култура од [[Железно време|железното време]] од околу 5 век п.н.е. до 1 век од н.е. била под влијание на Кралството Куш на север и доселениците од [[Арапски Полуостров|Арабија]], и создала градови со едноставни храмови од камен, како што се урнатините на продолжението на традиционалната црковна уметност. {{Sfn|Biasio|2003}} Моќното [[кралство Аксум]] се појавило во 1 век п.н.е. и доминирало во Етиопија до 10 век, а станало во голема мера христијанско од 4 век. == Видови == [[File:Ethiopian_-_John_the_Evangelist_-_Walters_W850153V_-_Open_Group.jpg|мини| Приказ на [[Јован Евангелист|Јован Евангелистот]] во едно од евангелијата од Гунда Гунде, околу 1540 година]] [[File:Ethiopian_Manuscript_Paintings_(2400631999).jpg|мини| Од ризницата на црквата Нарга Селасие, островот Дек, езерото Тана, Етиопија]] [[File:The_Queen_of_Sheba_(2131716999).jpg|мини| Етиопска слика во гондаренски стил од 17 век, која го прикажува Свети Меркуриј, по потекло од Лалибела, денес сместена во [[Национален музеј на Етиопија|Националниот музеј на Етиопија]] во [[Адис Абеба]]]] === Сликање === [[File:The_Cross_of_Emperor_Tewodros_II_colour.jpg|мини| Крст на царот Теодор II]] Црковните слики во Етиопија веројатно биле создадени уште од [[Христијанство во Етиопија|воведувањето на христијанството]] во 4 век од н.е., <ref>{{Наведени вести|url=https://smarthistory.org/christian-ethiopian-art/|title=Christian Ethiopian art|date=2016-12-22|work=Smarthistory|access-date=2017-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331163859/https://smarthistory.org/christian-ethiopian-art/|archive-date=2019-03-31|language=en}}</ref> иако најраните зачувани примери доаѓаат од црквата Дебре Селам Микаел во регионот Тиграј, датирани од 11 век од н.е. <ref name="teferi 2015 242">{{Наведена книга|title=Ethiopia|last=Briggs|first=Philip|date=2015|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-922-3|page=242}}</ref> Сепак, следбениците на исламскиот пророк [[Мухамед]] од 7 век од н.е., кои побегнале во Аксум во привремен егзил, споменале дека оригиналната [[црква на Пресвета Богородица Марија Сионска]] била украсена со слики. <ref name="teferi 2015 242" /> Други рани слики вклучуваат оние од карпестите цркви во [[Лалибела]], кои потекнуват од 12 век и оние во блиската Генета Меријам, датирани од 13 век <ref name="teferi 2015 242" /> Сепак, сликите во [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] се постари од најраните зачувани црковни слики; на пример, етиопските Гаримински евангелија од 4 до 6 век од н.е. содржат илуминирани сцени што го имитираат современиот [[Византиска уметност|византиски стил]]. <ref>{{Наведена книга|title=Guardians of the Tradition: Historians and Historical Writing in Ethiopia and Eritrea|last=De Lorenzi|first=James|date=2015|publisher=Boydell & Brewer|isbn=978-1-58046-519-9|pages=15–16}}</ref> Етиопското сликарство, на ѕидовите, во книгите и во [[Икона|иконите]], е многу препознатливо, иако стилот и [[Иконографија|иконографијата]] се тесно поврзани со поедноставената [[Коптска уметност|коптска]] варијанта на доцноантичката и [[Византиска уметност|византиската]] [[христијанска уметност]]. Се карактеризира со едноставни, речиси цртани фигури со големи очи во облик на бадем. Боите се обично светли и живописни. Поголемиот број на слики се религиозни по природа, честопати украсувајќи ги ѕидовите на црквите и Библијата. Еден од најпознатите примери на овој вид сликарство е во Дебре Берхан Селасие во Гондар (на сликата), познат по својот покрив покриен со [[Ангел|ангели]] (ангелите во етиопската уметност често се претставени со крилести глави), како и другите мурали кои датираат од крајот на 17 век. [[Диптих|Диптисите]] и [[Триптих|триптисите]] се исто така често насликани со религиозни икони. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.betsyporter.com/Ethiopia.html|title=Ethiopia, its Art and Icons|accessdate=22 June 2012}}</ref> Од 16 век, [[Римокатоличка уметност|уметноста на Римокатоличката црква]] и европската уметност воопшто почнале да вршат одредено влијание. Сепак, етиопската уметност е многу конзервативна и го задржала поголемиот дел од својот посебен карактер сè до современото време. Изработката на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] за употреба продолжило до ден-денес. {{Sfn|Ross|2002}} Поклоненијата во Ерусалим, каде што долго време имало етиопско свештенство, исто така овозможиле допир со поширок спектар на православна уметност. Црквите се скоро целосно насликани, иако до 19 век постоеле малку знаци на световно сликарство, освен сцени на нивните ѕидови кои го одбележувале животот на дарителите на црквите. Невообичаено за [[Древноисточни цркви|православното христијанство]], иконите обично не се чувале во куќите (каде што честопати се чувале некои свитоци), туку во црквата. Некои „диптиси“ се во форма на „ковчег“ или ''табот'', во овие случаи осветени кутии со насликана внатрешна страна на капакот, поставени затворени на олтарот за време на мисата, донекаде еквивалентно на олтарниот камен во западната црква и [[Антиминс|антимините]] во другите православни цркви. Овие се сметаат за толку свети што на лаиците не им е дозволено да ги видат, а се завиткуваат во ткаенина кога се носат во поворка. Етиопските [[Диптих|диптиси]] имаат примарно крило со рамка. Помало второ крило, кое е само со големина на сликата во рамката, е обоено од двете страни за да се овозможи затворен и отворен поглед. Иконите се насликани на дрвена основа, но од околу 16 век со меѓусебна платнена подлога залепена на слој од гиос над дрвото. Врзувачкиот медиум за бојата е исто така лепак на животинска основа, кој дава мат завршница која потоа често се лакира. Се употребува низа претежно минерални пигменти, давајќи палета основана на црвени, жолти и сини нијанси. Користено е подцртање, кое може да остане видливо или засилено со обоени рабови на областите со боја во последниот слој. Од 15 век, Богородица или [[Богородица|Дева Марија]], со или без нејзиното Дете, станала сè попопуларна. Тие употребувале варијанти на голем број вообичаени византиски типови, обично опкружени со два [[Архангел|архангели]] во иконски претстави. Таа често е прикажана со соседна слика на јавачки [[Свети Ѓорѓи и Змејот]], кој се смета за особено поврзан со Марија во етиопското православно христијанство, за пренесување пораки или интервенирање во човечките работи во нејзино име. === Крстови и други метални изработки === [[File:Detail,_Ethiopian_Crown_-_Treasury_Of_The_Chapel_Of_The_Tablet_(2851434447).jpg|мини| Етиопска круна - Ризница на капелата на плочата]] Друга важна форма на етиопската уметност, исто така поврзана со коптските стилови, се крстовите кои се направени од дрво и метал. <ref>{{Наведена книга|title=Ethiopian crosses: a cultural history and chronology|last=Chojnacki|first=Stanisław|last2=Gossage|first2=Carolyn|date=2006|publisher=Skira|isbn=978-88-7624-831-3|oclc=838853616}}{{Се бара страница|date=May 2022}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=A Contextual Reading of Ethiopian Crosses through Form and Ritual|last=Evangelatou|first=Maria|date=2018|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-4632-4022-6|doi=10.31826/9781463240226}}{{Се бара страница|date=May 2022}}</ref> Тие обично се состојат од бакарна легура или [[месинг]], позлатени (барем првично) со злато или сребро. Главите се типично рамни лиени плочи со сложена и комплексен [[Ажур|ажурен]] украс. Мотивот на крстот произлегува од украсот, при што целиот дизајн често формира ротирана квадратна или кружна форма, иако дизајните се многу разновидни и инвентивни. Голем број вклучуваат закривени мотиви што се издигаат од основата, кои се нарекуваат „грбовите на [[Адам]]“. Освен во поновите примери под влијание на Западот, тие обично немаат ''корпус'' или фигура на Христос, а дизајнот често вклучува бројни помали крстови. Понекогаш се додаваат гравирани фигуративни слики. Крстовите се претежно или литиски крстови, со метална глава поставена на долг дрвен жезол, кои се носат во религиозни поворки и за време на литургијата, или рачни крстови, со пократка метална рачка од исто лиење како и главата. Помалите крстови што се носат како накит се исто така вообичаени. [[Лалибелски крст|Лалибелскиот крст]] е особено почитуван рачен крст, кој можеби датира од 12 век, кој бил украден од црква во Лалибела во 1997 година и на крајот бил пронајден и вратен од белгиски колекционер во 2001 година. Карактеристични форми на круната биле носени во церемонијални контексти од страна на кралското семејство и важни благородни службеници, како и од повсокото свештенство. Кралските круни се издигале високо, со голем број кружни ленти, додека црковните круни честопати наликуваат на издолжена варјанти на типичната европска затворена круна, со четири краци, споени на врвот и надвиснати со крст. == Современа уметност == Во текот на 21 век, современите етиопски уметници сè повеќе ја мешаат традиционалната естетика со глобалните и современите влијанија. Уметници како Џули Мехрету, Елијас Симе и Ајда Мулунех добиле меѓународно признание за нивната иновативна употреба на материјали и теми поврзани со идентитетот, урбаниот живот и културното наследство. Нивните дела биле претставени на изложби како што се Венециското биенале и Музејот на современа уметност, што го одразува растечкото присуство на [[Етиопија]] на глобалната сцена на современа уметност. Гирма, Х. (2023). Современа етиопска уметност: традиција и преобразба. Универзитетски прес центар во Адис Абеба. Соломон, М. (2024). „Етиопски уметници на глобалната современа сцена“. Африкански уметнички журнал, 57(2), 45–59. === Други уметности и занаети === [[File:Axumite_Jar_Spout_(2822628227).jpg|мини| Млазница од тегла од античкото кралство Аксум]] Етиопија има голема етничка и јазична разновидност, а стиловите во секуларните традиционални занаети значително се разликуваат во различни делови од земјата. Постои низа традиции во текстилот, многу од нив со ткаено геометриско украсување, иако голем број од овие видови се обично и еднобојни. Етиопските црковни практики во голема мера употребуваат шарени текстили, а посложените видови се широко користени како црковни одежди и како завеси и обвивки во црквите, иако денес во голема мера се заменети со западни ткаенини. Примери за двата типа може да се видат на сликата на почетокот од статијата. Иконите обично може да бидат покриени со полупроѕирна или непроѕирна ткаенина; многу тенка памучна ткаенина од [[шифон]] е специјалитет на Етиопија, иако обично без шари. Шареното кошничарство со спирална конструкција е вообичаена во рурална Етиопија. Производите имаат голем број на намени, како што се складирање житарки, семиња и храна, а се користат и како маси и чинии. Муслиманскиот град Харар е добро познат по својата висококвалитетна кошничарска изработка, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ethiopianhandicraft-femseda.org/home3.htm|title=Ethiopian Handicraft|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701023243/http://www.ethiopianhandicraft-femseda.org/home3.htm|archive-date=1 July 2012|accessdate=22 June 2012}}</ref> а многу занаетчиски производи на муслиманското малцинство се поврзани со пошироките исламски декоративни традиции. === Илуминирани ракописи од други религиозни групи во Етиопија === [[File:The_House_of_Makonnen_(2186146035).jpg|мини| Исламски ракопис сместен во вилата на гувернерот на Харар]] Кошничарството не била единствената уметност што се појавила од муслиманскиот град Харар. Иако христијанските илуминирани ракописи доминираат во книжевноста за религиозни текстови што произлегуваат од овој регион, Етиопија е исто така дом на богата историја на исламски [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Сместен во средноисточниот дел на Етиопија на раскрсницата на повеќе миграциски и трговски патишта, Харар станал епицентар на исламизацијата до 14 век. <ref name="Fani2017">{{Наведено списание|last=Fani|first=Sara|date=17 October 2017|title=Scribal Practices in Arabic Manuscripts from Ethiopia: The ʿAjamization of Scribal Practices in Fuṣḥā and ʿAjamī Manuscripts from Harar|journal=Islamic Africa|volume=8|issue=1–2|pages=144–170|doi=10.1163/21540993-00801002}}</ref> Ова следело по претходните воведувања на религијата од страна на муслимански религиозни личности на североистокот на земјата во 7 век и на бреговите на соседна Сомалија во 8 век. <ref name="Hernandez2017">{{Наведено списание|last=Hernández|first=Adday|date=17 October 2017|title=The ʿAjamization of Islam in Ethiopia through Esoteric Textual Manifestations in Two Collections of Ethiopian Arabic Manuscripts|journal=Islamic Africa|volume=8|issue=1–2|pages=171–192|doi=10.1163/21540993-00801004|hdl-access=free}}</ref> Спојувањето на културите од номадските групи домородни во регионот и трговските партнери пошироко, резултирало со стил на ракопис уникатен за народот Харари. Ракописот на Халили (Куран од 290 страници во еден том) научникот д-р Сана Мирза го смета за претставник на различните Харариски кодекси (познати на арапски како Мусхаф). Делумно, поради неговите стилски паралели со 25-те снимени збирки произведени во Харар. <ref name="Mirza2017">{{Наведено списание|last=Mirza|first=Sana|date=28 December 2017|title=The visual resonances of a Harari Qur'ān: An 18th century Ethiopian manuscript and its Indian Ocean connec|journal=Afriques|issue=8|doi=10.4000/afriques.2052|doi-access=free}}</ref> Дополнително, бидејќи станува збор за еден од најраните документирани текстови од градот - најстариот датиран ракопис што содржи текст на Стар Харари бил направен во 1460 година. {{Sfn|Gori|2019}} Халилискиот Куран има јасни, широки хоризонтални маргини, создавајќи оптика на ракопис издолжен низ целата страница. Широките маргини се исполнети со белешки и украсни предмети. Некои белешки се напишани дијагонално во однос на главниот текст, создавајќи вертикален цик-цак ефект, а други се напишани во блоковски модели. Шарениот сив, златен и црвен текст служи и за естетска и за функционална намена, при што секоја боја означува различно толкување на текстот или изреките на пророкот. <ref name="Mirza2017" /> [[File:African_Ajami_Arabic_script_crop1.JPG|мини| Табела што прикажува некои од адаптациите на арапското писмо на аџами писмото]] ==== Аџами писмо и ''аџамизација'' ==== Самиот текст е напишан на аџами, што се разликува од мајчиното [[Гиско писмо]] — азбука која се употребува за пишување јазици местни во Етиопија и Еритреја. Аџами се однесува на приспособено арапско писмо под влијание на местните јазици што првенствено се зборуваат во Источна Африка. Надвор од писмото, Аџами претставува контекстуално збогатување на исламските традиции во регионот во овој период во поширока смисла, процес што растечката книженоста на оваа тема го нарекува ''Аџамизација.'' Со воведувањето на исламските текстови, култура и уметност во Африка, заедниците ги модифицирале овие традиции за да ги задоволат локалните вкусови. Аџамизацијата на куранските текстови од страна на народот Харари го одразува овој пресек на асимилација и зачувување, преку прилагодување на традиционалните исламски практики кон домородната култура и вкус. [[File:Arabischer_Maler_um_1375_001.jpg|мини| Куранска уметност на [[Мамелучки Султанат|Мамлучкиот Султанат]] околу 1375 година со стилски паралели со ракописите на Харари]] ==== Стилски паралели ==== Транскултурни паралели и приспособувања во илуминацијата на текстот, како што е [[Византиска уметност|византиското]] влијание врз христијанските илустрации во регионот, може да се забележат и во исламската уметност. Освен визуелната сличност со византиската уметност, географската позиционираност на Етиопија во [[Африкански Рог|Африканскиот Рог]] на раскрсницата на Средоземно Море, Црвеното Море и Индискиот Океан се одразува во естетските сличности помеѓу писмото Харари и другите визуелни култури. Имено, д-р Мирза направил паралели помеѓу ракописите од Харари и украсните средства од исламските текстови на [[Мамелучки Султанат|Мамлучкиот Султанат]] (денешен Египет и Сирија) и калиграфската буква на бихарското писмо (североисточна Индија). ==== Претставување на етиопската исламска уметност ==== Недостатокот на застапеност на исламските ракописи во споредба со другите религиозни текстови од Етиопија во главната наука може да се припише на различни причини. Водечкиот научник за исламските ракописни култури во Потсахарска Африка, д-р Алесандро Гори, ја припишува оваа непропорционална застапеност во академијата на различни социо-политички фактори. Д-р Гори тврди дека промената на режимот во 1991 година и геополитиката на „класичните“ арапски студии придонеле за недоволно проучена област. {{Sfn|Gori|Regourd|Delamarter|2014}} Истражувањето за исламот е исто така ограничено поради приватната сопственост. Најистакнатите етиопски институции во кои се чуваат овие ракописи се [[Институт за етиопски студии|Институтот за етиопски студии]], [[Национален музеј на Етиопија|Националниот музеј на Етиопија]] и Националниот музеј Харар. <ref name="Kawo2015">{{Наведено списание|last=Kawo|first=Hassen Muhammad|date=2015|title=Islamic Manuscript Collections in Ethiopia|journal=Islamic Africa|volume=6|issue=1–2|pages=192–200|doi=10.1163/21540993-00602012|jstor=90017383}}</ref> Сепак, поголемиот дел од овие колекции останале во приватни раце. Појавата на туризмот во 1970-тите донел странски купувачи со малку познавање на историската релевантност на овие дела. {{Sfn|Gori|Regourd|Delamarter|2014}} Оваа приватизација им го олеснила на колекционерите од Европа, САД и арапските земји стекнувањето на овие текстови без да поминуваат низ институционални канали. Во врска со уништувањето на ракописи од страна на странски агресори или граѓани кои се во спор, {{Sfn|Gori|Regourd|Delamarter|2014}} недостатокот на доверба во владините тела и шверцот; каталогизирањето и зачувувањето на овие свети текстови останува тешка задача. И покрај овие предизвици, академиците, кураторите и етиопската влада вложиле големи напори за инвентаризација на Харари и други исламски ракописи. Во соработка со Институтот за етиопски проучувања, д-р Гори објавил каталог на исламски кодекси во 2014 година за да помогне во олеснувањето на идните истражувања на овие ракописи. {{Sfn|Gori|Regourd|Delamarter|2014}} == Галерија == <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Ancient_Figurine,_National_Museum,_Addis_Ababa,_Ethiopia_(2130296832).jpg|алт=Stone statue from Addi-Galamo, Tigray Province, 6th - 5th century BCE| Камена статуа од Ади-Галамо, покраина Тигреј, 6-5 век п.н.е. File:Tiya_Stèles.JPG|алт=Stelae in the royal cemetery at Tiya| Стели на кралските гробишта во Тија File:ET_Axum_asv2018-01_img37_Stelae_Park.jpg|алт=The Obelisk of Axum, 4th century| Обелискот од Аксум, 4 век File:Ethiopian_-_Processional_Cross_-_Walters_542889.jpg|алт=12th-century processional cross| Лисиски крст од 12 век File:Bible_tana.jpg|алт=Bible from a monastery on Lake Tana, 12th-13th century| Библија од манастир на [[Тана (езеро)|езерото Тана]], 12-13 век File:Ethiopian_-_Leaf_from_Gunda_Gunde_Gospels_-_Walters_W850198V_-_Open_Group.jpg|алт=Page from Gunda Gunde Gospel, c. 1540| Страница од Евангелието на Гунда Гунде, околу 1540 година File:Ethiopian_-_Front_of_a_Double-Sided_Diptych_with_Mary_and_Her_Son,_and_Saint_George_-_Walters_365_-_Open_A.jpg|алт=Small pendant diptych icon with St George and the Virgin and Child, late 18th century| Мала [[диптих]] икона со Свети Ѓорѓи и Богородица со Детето, крај на 18 век File:Ethiopian_-_Processional_Cross_-_Walters_542890.jpg|алт=Processional cross| Процесиски крст File:Rouleau,_détail,_ange_gardien,_Musée_du_quai_Branly.jpg|алт=Guardian angel, around 1800| [[Aнгел чувар|Ангел чувар]], околу 1800 година File:Ethiopian_-_Sensul_(Folding_Illuminated_Book)_-_Walters_3610_-_Open.jpg|алт=Folding book| Преклопна книга File:Ethiopian_-_Pendant_Cross_-_Walters_57225453.jpg|алт=19th-century pendant cross| Висечки крст од 19 век File:ET_Gondar_asv2018-02_img42_Debre_Berhan_Selassie.jpg|алт=The roof of Debre Berhan Selassie church| Покривот на црквата Дебре Берхан Селасие File:Ethiopian_-_Folding_Processional_Icon_in_the_Shape_of_a_Fan_-_Walters_369_-_Open.jpg|алт=Folding Processional Icon in the Shape of a Fan| Преклопна литиска икона во облик на вентилатор File:Ethiopian_Chapel_IMG_0573.JPG|алт=Painting of Solomon, Ethiopian Chapel in the Church of the Holy Sepulchre| Слика на [[Соломон]], Етиопска капела во [[Базилика на Светиот гроб|Црквата на Светиот Гроб]] File:NMAfA-S20070081.jpg|алт=Mary with Child, Ethiopian, Early 16th century| Марија со детето, Етиопјанка, почеток на 16 век File:NMAfA-S20070140(1).jpg|алт=Ethiopian Orthodox Icon, Early 16th century| Етиопска православна икона, почеток на 16 век File:NMAfA-S20140018-000001.jpg|алт=Ethiopian Orthodox Icon, Late 17th-early 18th century| Етиопска православна икона, крајот на 17-ти - почетокот на 18-ти век File:NMAfA-D20020015.jpg|алт=Marian Scenes, c.a. 1630-1700| Маријански сцени, околу 1630-1700 File:NMAfA-D20020002.jpg|алт=Mary with Child, Mid-late 17th century| Марија со детето, средината и крајот на 17 век File:NMAfA-D20030086.jpg|алт=Pendant Icon, Mary with Child and St. George, 17th century| Висечка икона, Марија со детето и Свети Ѓорѓи, 17 век File:NMAfA-D20050247-000003.jpg|алт=Diptych: Christ crowned with thorns; descent from the Cross (c.a. 1750)| Диптих: Христос крунисан со трње; слегување од крстот (околу 1750) File:NMAfA-D20120036-000002.jpg|алт=Mary with Child, and St. George (15th-16th century)| Марија со детето и Свети Ѓорѓи (15-16 век) </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * {{cite grove |doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T026878 |chapter=Ethiopia and Eritrea |year=2003 |last1=Biasio |first1=Elisabeth }} * {{cite book |last1=Gossage |first1=Carolyn |last2=Chojnacki |first2=Stanley |title=Ethiopian icons: catalogue of the collection of the Institute of Ethiopian studies, Addis Ababa university |date=2000 |publisher=Skira |isbn=978-88-8118-646-4 |oclc=848786240 }} * {{cite journal |last1=Fani |first1=Sara |title=Scribal Practices in Arabic Manuscripts from Ethiopia: The ʿAjamization of Scribal Practices in Fuṣḥā and ʿAjamī Manuscripts from Harar |journal=Islamic Africa |date=2017 |volume=8 |issue=1–2 |pages=144–170 |doi=10.1163/21540993-00801002 |jstor=90017960 }} *Gnisci, Jacopo. [https://smarthistory.org/christian-ethiopian-art/ "Christian Ethiopian art."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331163859/https://smarthistory.org/christian-ethiopian-art/ |date=2019-03-31 }} In ''[https://smarthistory.org/ Smarthistory]'' (Accessed 27 July 2017). * {{cite book |doi=10.1515/9783110645989-003 |chapter=Text Collections in the Arabic Manuscript Tradition of Harar: The Case of the Mawlid Collection and of šayḫ Hāšim's al-Fatḥ al-Raḥmānī |title=The Emergence of Multiple-Text Manuscripts |year=2019 |last1=Gori |first1=Alessandro |pages=59–74 |isbn=978-3-11-064598-9 |s2cid=214291690 }} * {{cite book |last1=Gori |first1=Alessandro |last2=Regourd |first2=Anne |last3=Delamarter |first3=Steve |title=A handlist of the manuscripts in the Institute of Ethiopian Studies. Volume two, Volume two |date=2014 |publisher=Wipf and Stock Publishers |isbn=978-1-4982-1761-3 |oclc=1196177778 }} * {{cite journal |last1=Hernández |first1=Adday |title=The ʿAjamization of Islam in Ethiopia through Esoteric Textual Manifestations in Two Collections of Ethiopian Arabic Manuscripts |journal=Islamic Africa |date=2017 |volume=8 |issue=1–2 |pages=171–172 |doi=10.1163/21540993-00801004 |jstor=90017961 |doi-access=free |hdl=10261/204784 |hdl-access=free }} * {{cite book |last1=Horowitz |first1=Deborah Ellen |title=Ethiopian Art: The Walters Art Museum |date=2001 |publisher=Third Millennium |isbn=978-1-903942-02-4 }} * {{cite journal |last1=Kawo |first1=Hassen Muhammad |title=Islamic Manuscript Collections in Ethiopia |journal=Islamic Africa |date=2015 |volume=6 |issue=1–2 |pages=192–200 |doi=10.1163/21540993-00602012 |jstor=90017383 }} * {{cite journal |last1=Mirza |first1=Sana |title=The visual resonances of a Harari Qur'ān: An 18th century Ethiopian manuscript and its Indian Ocean connec |journal=Afriques |date=28 December 2017 |issue=8 |doi=10.4000/afriques.2052 |doi-access=free }} * {{cite news |last1=Ross |first1=Emma George |title=African Christianity in Ethiopia |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/acet/hd_acet.htm |work=The Metropolitan Museum of Art |date=October 2002 }} == Надворешни врски == {{commons category|Art of Ethiopia}} *[http://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz0009gx3x Ethiopic Manuscripts (UCLA Library Special Collections)] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Етиопска уметност| ]] [[Категорија:Христијанска уметност]] a3oavh4wh8ik3u3rjrestbgjug1cuaj 1 1403582 5630089 2026-09-19T19:24:14Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630089 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1403583 5630093 2026-09-19T19:28:51Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Art of Ethiopia}} [[Категорија:Етиопска култура|Уметност]] [[Категорија:Уметност по земја|Етиопија]] 5630093 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Art of Ethiopia}} [[Категорија:Етиопска култура|Уметност]] [[Категорија:Уметност по земја|Етиопија]] hdftai7aznapp3z27btkm0gi1urjvkz 0 1403584 5630094 2026-09-19T19:38:00Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Двоен удар | изворен_наслов = Double Impact | слика = Double impact.jpg | опис = Кино-плакат за филмот | режисер = [[Шелдон Летиќ]] | сценарист = Шелдон Летиќ<br />[[Жан-Клод ван Дам]] | продуцент = [[Жан-Клод ван Дам]]<br />[[Ашок Амритраж]] | приказна = Шелдон... 5630094 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Двоен удар | изворен_наслов = Double Impact | слика = Double impact.jpg | опис = Кино-плакат за филмот | режисер = [[Шелдон Летиќ]] | сценарист = Шелдон Летиќ<br />[[Жан-Клод ван Дам]] | продуцент = [[Жан-Клод ван Дам]]<br />[[Ашок Амритраж]] | приказна = Шелдон Летиќ<br />Жан-Клод ван Дам<br />Стив Мирсон<br />Питер Крајкс | улоги = Жан-Клод ван Дам | музика = Артур Кемпбел | кинематографија = [[Ричард Х. Клајн]] | монтажа = Марк Конте | студио = Stone Group Pictures<br />Vision International | дистрибутер = [[Columbia Pictures]] | премиера = 9 август 1991 г. | времетраење = 110 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * [[кантонски јазик|кантонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 15 — 16 милиони долари | заработка = 80,5 милиони долари }} '''''Двоен удар''''' ({{langx|en|Double Impact}}) — американски акционен филм со [[Жан-Клод ван Дам]] во двојна главна улога, во режија на Шелдон Летиќ, според сценарио напишано во соработка со Ван Дам, Стив Мирсон и Питер Крајкс. Покрај сценариото и глумечката работа, Ван Дам бил ангажиран и како кореограф на борбените сцени, а за првпат и како продуцент заедно со Ашок Амритраж и Пол Мајкл Глајзер. Компаниите што го вршеле производството се Stone Group Pictures (основана од Мајкл Даглас, кој покрај Летиќ станал еден од сопродуцентите на филмот) и Producers Sales Organization. Филмот е трет заеднички проект на Летиќ и Ван Дам, кои претходно соработувале на филмовите ''[[Лавовско срце]]'' и ''[[Крвав спорт]]''. Заплетот на филмот раскажува за двајца браќа близнаци — Чед и Алекс, разделени во раното детство откако нивните родители биле убиени по нарачка на деловниот партнер на татко им, господинот Грифит. По 25 години се среќаваат во [[Хонгконг]] и ги здружуваат силите за да им се одмаzат на злобниците што им ги одзеле животите на нивните родители. Снимањето на филмот се одвивало во Хонгконг и [[Лос Анџелес]] во текот на осум недели — од 4 ноември до 30 декември 1990 г.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/locations|title=Double Impact (1991) — Filming locations|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JFN4Jq?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/locations|archive-date=2012-05-31}}</ref> Во кината лентата за првпат излегла на 31 јули 1991 г. во [[Франција]], а на 9 август компанијата [[Columbia Pictures]] го пуштила филмот во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] под впечатливиот слоган „Двоен Ван Дам — Двоен удар“.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/releaseinfo|title=Double Impact (1991) — Release dates|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JFpEv8?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/releaseinfo|archive-date=2012-05-31}}</ref> Во 1992 г. за улогата во филмот Ван Дам ја добил првата од своите три номинации за наградата MTV Movie Awards во категоријата „Најпосакуван маж“.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/awards|title=Double Impact (1991) — Awards|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JGHr4a?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/awards|archive-date=2012-05-31}}</ref> Филмот постигнал голем трговски успех — со буџет од 15 милиони долари заработил 80,5 милиони ширум светот, со што станал најуспешното режисерско остварување на Шелдон Летиќ. == Содржина == [[Жан-Клод ван Дам]] игра двојна улога како Алекс и Чед, близнаци разделени при смртта на нивните родители. Чед е одгледан од семеен слуга во [[Париз]], додека Алекс станува ситен злосторник во [[Хонгконг]]. Гледајќи ја фотографијата на Алекс, Чед му се придружува и го убедува дека неговиот соперник во Хонгконг е воедно и човекот што ги убил нивните родители. Алекс е сомнителен кон Чед, особено кога станува збор за неговата девојка. == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Жан-Клод ван Дам]] || Чед Вагнер / Алекс Вагнер |- |[[Боло Јен]] || Мун |- |[[Џефри Луис]] || Френк |- |[[Алан Скарф]] || Најџел Грифит |- |Филип Чен || Рејмонд Џанг |- |[[Кори Еверсон]] || Кара |- |Елона Шо || Даниел |- |Енди Армстронг || Пол Вагнер |- |Сара-Џејн Варли || Кетрин Вагнер |- |[[Камел Крифа]] || управител во маџјонг-клубот на Алекс |- |Питер Малота || телохранителот со мамузи на Грифит |- |Еван Лури || долгокосиот телохранител на Џанг |- |Џули Стрејн || ученичката на Чед |- |Дејвид Лија || каратист |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|id=0101764}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1991 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Columbia Pictures]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лос Анџелес]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] inpp8y0l5ew849zv1vjvawwb9lnr22b 5630101 5630094 2026-09-19T20:09:57Z Andrew012p 85224 5630101 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Двоен удар | изворен_наслов = Double Impact | слика = Двоен удар филм.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Шелдон Летиќ]] | сценарист = Шелдон Летиќ<br />[[Жан-Клод ван Дам]] | продуцент = [[Жан-Клод ван Дам]]<br />[[Ашок Амритраж]] | приказна = Шелдон Летиќ<br />Жан-Клод ван Дам<br />Стив Мирсон<br />Питер Крајкс | улоги = Жан-Клод ван Дам | музика = Артур Кемпбел | кинематографија = [[Ричард Х. Клајн]] | монтажа = Марк Конте | студио = Stone Group Pictures<br />Vision International | дистрибутер = [[Columbia Pictures]] | премиера = 9 август 1991 г. | времетраење = 110 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * [[кантонски јазик|кантонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 15 — 16 милиони долари | заработка = 80,5 милиони долари }} '''''Двоен удар''''' ({{langx|en|Double Impact}}) — американски акционен филм со [[Жан-Клод ван Дам]] во двојна главна улога, во режија на Шелдон Летиќ, според сценарио напишано во соработка со Ван Дам, Стив Мирсон и Питер Крајкс. Покрај сценариото и глумечката работа, Ван Дам бил ангажиран и како кореограф на борбените сцени, а за првпат и како продуцент заедно со Ашок Амритраж и Пол Мајкл Глајзер. Компаниите што го вршеле производството се Stone Group Pictures (основана од Мајкл Даглас, кој покрај Летиќ станал еден од сопродуцентите на филмот) и Producers Sales Organization. Филмот е трет заеднички проект на Летиќ и Ван Дам, кои претходно соработувале на филмовите ''[[Лавовско срце]]'' и ''[[Крвав спорт]]''. Заплетот на филмот раскажува за двајца браќа близнаци — Чед и Алекс, разделени во раното детство откако нивните родители биле убиени по нарачка на деловниот партнер на татко им, господинот Грифит. По 25 години се среќаваат во [[Хонгконг]] и ги здружуваат силите за да им се одмаzат на злобниците што им ги одзеле животите на нивните родители. Снимањето на филмот се одвивало во Хонгконг и [[Лос Анџелес]] во текот на осум недели — од 4 ноември до 30 декември 1990 г.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/locations|title=Double Impact (1991) — Filming locations|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JFN4Jq?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/locations|archive-date=2012-05-31}}</ref> Во кината лентата за првпат излегла на 31 јули 1991 г. во [[Франција]], а на 9 август компанијата [[Columbia Pictures]] го пуштила филмот во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] под впечатливиот слоган „Двоен Ван Дам — Двоен удар“.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/releaseinfo|title=Double Impact (1991) — Release dates|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JFpEv8?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/releaseinfo|archive-date=2012-05-31}}</ref> Во 1992 г. за улогата во филмот Ван Дам ја добил првата од своите три номинации за наградата MTV Movie Awards во категоријата „Најпосакуван маж“.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/awards|title=Double Impact (1991) — Awards|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JGHr4a?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/awards|archive-date=2012-05-31}}</ref> Филмот постигнал голем трговски успех — со буџет од 15 милиони долари заработил 80,5 милиони ширум светот, со што станал најуспешното режисерско остварување на Шелдон Летиќ. == Содржина == [[Жан-Клод ван Дам]] игра двојна улога како Алекс и Чед, близнаци разделени при смртта на нивните родители. Чед е одгледан од семеен слуга во [[Париз]], додека Алекс станува ситен злосторник во [[Хонгконг]]. Гледајќи ја фотографијата на Алекс, Чед му се придружува и го убедува дека неговиот соперник во Хонгконг е воедно и човекот што ги убил нивните родители. Алекс е сомнителен кон Чед, особено кога станува збор за неговата девојка. == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Жан-Клод ван Дам]] || Чед Вагнер / Алекс Вагнер |- |[[Боло Јен]] || Мун |- |[[Џефри Луис]] || Френк |- |[[Алан Скарф]] || Најџел Грифит |- |Филип Чен || Рејмонд Џанг |- |[[Кори Еверсон]] || Кара |- |Елона Шо || Даниел |- |Енди Армстронг || Пол Вагнер |- |Сара-Џејн Варли || Кетрин Вагнер |- |[[Камел Крифа]] || управител во маџјонг-клубот на Алекс |- |Питер Малота || телохранителот со мамузи на Грифит |- |Еван Лури || долгокосиот телохранител на Џанг |- |Џули Стрејн || ученичката на Чед |- |Дејвид Лија || каратист |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|id=0101764}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1991 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Columbia Pictures]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лос Анџелес]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] rqs8xpkjdvpgsfht3obsqvg9p5glw9e 5630104 5630101 2026-09-19T20:19:02Z Andrew012p 85224 /* */ 5630104 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Двоен удар | изворен_наслов = Double Impact | слика = Двоен удар филм.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Шелдон Летиќ]] | сценарист = Шелдон Летиќ<br />[[Жан-Клод ван Дам]] | продуцент = [[Жан-Клод ван Дам]]<br />[[Ашок Амритраж]] | приказна = Шелдон Летиќ<br />Жан-Клод ван Дам<br />Стив Мирсон<br />Питер Крајкс | улоги = Жан-Клод ван Дам | музика = Артур Кемпбел | кинематографија = [[Ричард Х. Клајн]] | монтажа = Марк Конте | студио = Stone Group Pictures<br />Vision International | дистрибутер = [[Columbia Pictures]] | премиера = 9 август 1991 г. | времетраење = 110 минути | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * [[кантонски јазик|кантонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 15 — 16 милиони долари | заработка = 80,5 милиони долари }} '''''Двоен удар''''' ({{langx|en|Double Impact}}) — американски акционен филм со [[Жан-Клод ван Дам]] во двојна главна улога, во режија на Шелдон Летиќ, според сценарио напишано во соработка со Ван Дам, Стив Мирсон и Питер Крајкс. Покрај сценариото и глумечката работа, Ван Дам бил ангажиран и како кореограф на борбените сцени, а за првпат и како продуцент заедно со Ашок Амритраж и Пол Мајкл Глајзер. Компаниите што го вршеле производството се Stone Group Pictures (основана од [[Мајкл Даглас]], кој покрај Летиќ станал еден од сопродуцентите на филмот) и Producers Sales Organization. Филмот е трет заеднички проект на Летиќ и Ван Дам, кои претходно соработувале на филмовите ''[[Лавовско срце]]'' и ''[[Крвав спорт]]''. Заплетот на филмот раскажува за двајца браќа близнаци — Чед и Алекс, разделени во раното детство откако нивните родители биле убиени по нарачка на деловниот партнер на татко им, господинот Грифит. По 25 години се среќаваат во [[Хонгконг]] и ги здружуваат силите за да им се одмаzат на злобниците што им ги одзеле животите на нивните родители. Снимањето на филмот се одвивало во Хонгконг и [[Лос Анџелес]] во текот на осум недели — од 4 ноември до 30 декември 1990 г.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/locations|title=Double Impact (1991) — Filming locations|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JFN4Jq?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/locations|archive-date=2012-05-31}}</ref> Во кината лентата за првпат излегла на 31 јули 1991 г. во [[Франција]], а на 9 август компанијата [[Columbia Pictures]] го пуштила филмот во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] под впечатливиот слоган „Двоен Ван Дам — Двоен удар“.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/releaseinfo|title=Double Impact (1991) — Release dates|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JFpEv8?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/releaseinfo|archive-date=2012-05-31}}</ref> Во 1992 г. за улогата во филмот Ван Дам ја добил првата од своите три номинации за наградата MTV Movie Awards во категоријата „Најпосакуван маж“.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/awards|title=Double Impact (1991) — Awards|date=|publisher=Internet Movie Database|access-date=2012-02-17|archive-url=https://www.webcitation.org/684JGHr4a?url=http://www.imdb.com/title/tt0101764/awards|archive-date=2012-05-31}}</ref> Филмот постигнал голем трговски успех — со буџет од 15 милиони долари заработил 80,5 милиони ширум светот, со што станал најуспешното режисерско остварување на Шелдон Летиќ. == Содржина == [[Жан-Клод ван Дам]] игра двојна улога како Алекс и Чед, близнаци разделени при смртта на нивните родители. Чед е одгледан од семеен слуга во [[Париз]], додека Алекс станува ситен злосторник во [[Хонгконг]]. Гледајќи ја фотографијата на Алекс, Чед му се придружува и го убедува дека неговиот соперник во Хонгконг е воедно и човекот што ги убил нивните родители. Алекс е сомнителен кон Чед, особено кога станува збор за неговата девојка. == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Жан-Клод ван Дам]] || Чед Вагнер / Алекс Вагнер |- |[[Боло Јен]] || Мун |- |[[Џефри Луис]] || Френк |- |[[Алан Скарф]] || Најџел Грифит |- |Филип Чен || Рејмонд Џанг |- |[[Кори Еверсон]] || Кара |- |Елона Шо || Даниел |- |Енди Армстронг || Пол Вагнер |- |Сара-Џејн Варли || Кетрин Вагнер |- |[[Камел Крифа]] || управител во маџјонг-клубот на Алекс |- |Питер Малота || телохранителот со мамузи на Грифит |- |Еван Лури || долгокосиот телохранител на Џанг |- |Џули Стрејн || ученичката на Чед |- |Дејвид Лија || каратист |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|id=0101764}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1991 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Columbia Pictures]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лос Анџелес]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на MGM]] g143gk2kwh3hp1t8qc05jos618qemsm 0 1403585 5630095 2026-09-19T19:38:06Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1364493170|Rumex acetosella]]“ 5630095 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Ahosuolaheinä (Rumex acetosella).jpg|image_width=Овчи киселец}} '''''Овчи киселец (лат:Rumex acetosella)''''', попозната како '''црвена киселица''', '''полска киселица''',<ref>{{Наведена книга|title=Heathers in Colour|last=Brian Proudley|last2=Valerie Proudley|date=1989|publisher=Blandford Press|isbn=0713714204|edition=2nd|page=37|quote=This will indicate an acid or neutral soil as will the presence of Sheep's Sorrel (''Rumex acetosella'').}}</ref> е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|растение]] [[скриеносеменици]]<nowiki/>од фамилијата хељда [[Подворки]]. Потекнува од Евроазија, вклучувајќи ги и Британските острови,<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n485 450]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> растението и неговите подвидови се вообичаени [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Плевел|плевели]]. Има зелени листови во облик на стрела и црвено обоени длабоко набраздени стебла, а никнува од агресивен и распрскувачки [[ризом]]. Цветовите излегуваат од високо, исправено стебло. Женските цветови се темноцрвени по боја. == Опис == ''Овчи киселец'' е повеќегодишна билка која се шири преку [[Ризом|ризоми]]. Има тенко и црвеникаво, исправено стебло кое е разгрането на врвот, достигнувајќи висина од 50 см.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> [[Лист|Листовите]] кои се во облик на стрела се мали, околу 2 до 5 см. долги и 5 до 2 см широки, со зашилени лобуси во основата.<ref name=":1" /> Цвета во периодот од март до ноември, кога на одделни растенија на врвот на стеблото се развиваат жолтеникаво-зелени (машки) или црвеникави (женски) цветови, кои се развиваат во црвени плодови ([[Оревче|ахени]]). Не треба да се меша со слично именуваниот ''R. acerosella'', кој исто така содржи [[оксална киселина]] и не треба да се јаде прекумерно.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=The Complete Guide to Edible Wild Plants|publisher=[[Skyhorse Publishing]]|others=[[United States Department of the Army]]|year=2009|isbn=978-1-60239-692-0|location=New York|pages=93, 115|language=en-US|oclc=277203364}}</ref> === Имиња === ''Rumex acetosella'' е често познат под [[Народно име|народното име]] ''овчи киселец'' или ''полски киселец'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.canadensys.net/vascan/taxon/8201?lang=en|title=''Rumex acetosella'' Linnaeus - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)|last=VASCAN|last2=Acadia University|date=2025|work=Canadensys|language=en-ca|accessdate=15 December 2025|last3=Université de Montréal Biodiversity Centre|last4=University of Toronto Mississauga|last5=University of British Columbia}}</ref><ref>{{OED|Sheep's Sorrel, N.|1148856374}}</ref> меѓутоа, видовите ''[[Красатка|Oxalis]]'' се исто така некако неселективно наречени со ова име.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of American Regional English|date=1985|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-20511-6|editor-last=Hall|editor-first=Joan Houston|volume=IV: P–Sk|location=Cambridge, Mass.|page=895|language=en-us|oclc=11624265}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Роден во [[Евроазија]] и [[Британски Острови|Британските острови]],<ref name="Stace" /> ''Овчи киселец'' е воведен во поголемиот дел од остатокот од [[Северна полутопка|Северната хемисфера]]. Најчесто се наоѓа на кисели, песокливи почви и тревни површини.<ref name="Stace" /> Често е еден од првите видови што се населува во нарушени области, како што се напуштени [[Рударство|рудници]], особено ако почвата е кисела. Растението е [[Дводомност|дводомно]], со одделни машки и женски растенија. Утврдено е дека во раните сукцесивни живеалишта има релативно повеќе женски растенија, додека во подоцнежните сукцесивни фази, машките растенија се почести.<ref name="Houssard">{{Наведено списание|last=Houssard|first=C.|last2=Escarre|first2=J.|last3=Vartanian|first3=N.|year=1992|title=Water stress effects on successional populations of the dioecious herb, Rumex acetosella L|journal=New Phytologist|volume=120|issue=4|pages=551–559|doi=10.1111/j.1469-8137.1992.tb01805.x|doi-access=free}}</ref> Растението е пронајдено како [[инвазивен вид]] во тресетиштата ''[[Sphagnum|на Sphagnum]]'' нарушени од екстракција на тресет во јужна [[Патагонија]]. <ref name="anales">{{Наведено списание|last=Domínguez|first=Erwin|last2=Bahamonde|first2=Nelson|last3=Muñoz-Escobar|first3=Christian|title=Efectos de la extracción de turba sobre la composición y estructura de una turbera de Sphagnum explotada y abandonada hace 20 años, Chile|trans-title=Effects of peat extraction on the structure and composition of Sphagnum peatland exploited and abandones for 20 years, Chile|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0718-686X2012000200003|journal=[[Anales del Instituto de la Patagonia]]|language=Spanish|volume=40|issue=2|pages=37–45}}</ref> == Екологија == [[Добиток|Добитокот]] се храни со растението, но тоа не е многу хранливо и е токсично во големи количини поради оксалатите. Италијанскиот агроном Никола Онорати (1764–1822) прв открил дека растението ги оштетува забите на животните што ги одгледуваат поради оксалната киселина што растението ја содржи. Птиците кои се хранат на земја ги јадат семките, а поголемите животни како зајаци и елени се хранат со зелените листови.<ref>{{Наведена книга|title=The Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers, Eastern Region|last=Niering|first=William A.|last2=Olmstead|first2=Nancy C.|publisher=Knopf|year=1985|isbn=0-394-50432-1|page=708|author-link=William Niering|orig-year=1979}}</ref> Американската бакарна или [[мал бакарец]] пеперутка зависи од ова растение за храна, иако нејзините ларви можат да консумираат некои сродни растенија. Некои видови габи живеат на ''Rumex acetosella'', вклучувајќи ги [[Патоген|патогените]] видови ''[[Mycosphaerella polygonorum]]'', ''Pleospora herbarum'' и несовршената габа ''[[Rhabdospora pleosporoides]]''. Растението се смета за тешко контролиран [[Плевел|штетен плевел]] поради неговиот широко распространет ризом. Одгледувачите [[Боровинка|на боровинки]] се запознаени со плевелот бидејќи тој напредува во истите услови под кои се одгледуваат боровинките. == Токсичност == Растението содржи оксална киселина и деривати, познати како оксалати. == Употреба == Листовите може да се јадат сурови или варени, со промена на водата за да се намали нивниот силен вкус.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|last=Nyerges|first=Christopher|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref><ref name=":2" /> Оксалната киселина што ја содржат им дава малку кисел вкус.<ref>{{Наведена книга|title=Wildflowers of Oregon: A Field Guide to Over 400 Wildflowers, Trees, and Shrubs of the Coast, Cascades, and High Desert|last=Fagan|first=Damian|publisher=[[FalconGuides]]|year=2019|isbn=978-1-4930-3633-2|location=Guilford, CT|pages=218|oclc=1073035766}}</ref> Овчката киселица има неколку употреби во подготовката на храна, вклучувајќи гарнир, средство за кисела арома, зелена салата<ref name=":0" /> и средство за згрутчување на млекото во производството на сирење.  Листовите имаат вкус на лимон, киселкаст вкус.<ref name=":0" /> == Наводи == === Извори === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BgwP8Tf1QqgC&q=Nicola+Onorati+Columella&pg=PA499|title=Elementi di patologia chirurgica degli animali domestici|last=Vachetta|first=Andrea Alfonso|publisher=Ulrico Hoepli|year=1877|location=Milan|page=499|ref=Vachetta}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex acetosella}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|acetosella}} * [http://www.na.fs.fed.us/fhp/invasive_plants/weeds/sheep-sorrel.pdf Weed of the Week] - United States Department of Agriculture Forest Service * [http://www.missouriplants.com/Others/Rumex_acetosella_page.html Missouri Plants, More pictures] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] kcift2jxxri87nah4uo7kriz96ys4q0 5630098 5630095 2026-09-19T19:42:46Z Lili Arsova 86688 5630098 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=|image_width=Овчи киселец}} [[Податотека:Rumex acetosella Sturm58.jpg|мини|Оригинален опис: Овчи киселец, „Rumex acetosella“]] '''''Овчи киселец (лат:Rumex acetosella)''''', попозната како '''црвена киселица''', '''полска киселица''',<ref>{{Наведена книга|title=Heathers in Colour|last=Brian Proudley|last2=Valerie Proudley|date=1989|publisher=Blandford Press|isbn=0713714204|edition=2nd|page=37|quote=This will indicate an acid or neutral soil as will the presence of Sheep's Sorrel (''Rumex acetosella'').}}</ref> е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|растение]] [[скриеносеменици]]<nowiki/>од фамилијата хељда [[Подворки]]. Потекнува од Евроазија, вклучувајќи ги и Британските острови,<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n485 450]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> растението и неговите подвидови се вообичаени [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Плевел|плевели]]. Има зелени листови во облик на стрела и црвено обоени длабоко набраздени стебла, а никнува од агресивен и распрскувачки [[ризом]]. Цветовите излегуваат од високо, исправено стебло. Женските цветови се темноцрвени по боја. == Опис == ''Овчи киселец'' е повеќегодишна билка која се шири преку [[Ризом|ризоми]]. Има тенко и црвеникаво, исправено стебло кое е разгрането на врвот, достигнувајќи висина од 50 см.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> [[Лист|Листовите]] кои се во облик на стрела се мали, околу 2 до 5 см. долги и 5 до 2 см широки, со зашилени лобуси во основата.<ref name=":1" /> Цвета во периодот од март до ноември, кога на одделни растенија на врвот на стеблото се развиваат жолтеникаво-зелени (машки) или црвеникави (женски) цветови, кои се развиваат во црвени плодови ([[Оревче|ахени]]). [[Податотека:Ahosuolaheinä (Rumex acetosella).jpg|мини|Овчи киселец]] Не треба да се меша со слично именуваниот ''R. acerosella'', кој исто така содржи [[оксална киселина]] и не треба да се јаде прекумерно.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=The Complete Guide to Edible Wild Plants|publisher=[[Skyhorse Publishing]]|others=[[United States Department of the Army]]|year=2009|isbn=978-1-60239-692-0|location=New York|pages=93, 115|language=en-US|oclc=277203364}}</ref> === Имиња === ''Rumex acetosella'' е често познат под [[Народно име|народното име]] ''овчи киселец'' или ''полски киселец'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.canadensys.net/vascan/taxon/8201?lang=en|title=''Rumex acetosella'' Linnaeus - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)|last=VASCAN|last2=Acadia University|date=2025|work=Canadensys|language=en-ca|accessdate=15 December 2025|last3=Université de Montréal Biodiversity Centre|last4=University of Toronto Mississauga|last5=University of British Columbia}}</ref><ref>{{OED|Sheep's Sorrel, N.|1148856374}}</ref> меѓутоа, видовите ''[[Красатка|Oxalis]]'' се исто така некако неселективно наречени со ова име.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of American Regional English|date=1985|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-20511-6|editor-last=Hall|editor-first=Joan Houston|volume=IV: P–Sk|location=Cambridge, Mass.|page=895|language=en-us|oclc=11624265}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Роден во [[Евроазија]] и [[Британски Острови|Британските острови]],<ref name="Stace" /> ''Овчи киселец'' е воведен во поголемиот дел од остатокот од [[Северна полутопка|Северната хемисфера]]. Најчесто се наоѓа на кисели, песокливи почви и тревни површини.<ref name="Stace" /> Често е еден од првите видови што се населува во нарушени области, како што се напуштени [[Рударство|рудници]], особено ако почвата е кисела. Растението е [[Дводомност|дводомно]], со одделни машки и женски растенија. Утврдено е дека во раните сукцесивни живеалишта има релативно повеќе женски растенија, додека во подоцнежните сукцесивни фази, машките растенија се почести.<ref name="Houssard">{{Наведено списание|last=Houssard|first=C.|last2=Escarre|first2=J.|last3=Vartanian|first3=N.|year=1992|title=Water stress effects on successional populations of the dioecious herb, Rumex acetosella L|journal=New Phytologist|volume=120|issue=4|pages=551–559|doi=10.1111/j.1469-8137.1992.tb01805.x|doi-access=free}}</ref> Растението е пронајдено како [[инвазивен вид]] во тресетиштата ''[[Sphagnum|на Sphagnum]]'' нарушени од екстракција на тресет во јужна [[Патагонија]]. <ref name="anales">{{Наведено списание|last=Domínguez|first=Erwin|last2=Bahamonde|first2=Nelson|last3=Muñoz-Escobar|first3=Christian|title=Efectos de la extracción de turba sobre la composición y estructura de una turbera de Sphagnum explotada y abandonada hace 20 años, Chile|trans-title=Effects of peat extraction on the structure and composition of Sphagnum peatland exploited and abandones for 20 years, Chile|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0718-686X2012000200003|journal=[[Anales del Instituto de la Patagonia]]|language=Spanish|volume=40|issue=2|pages=37–45}}</ref> == Екологија == [[Добиток|Добитокот]] се храни со растението, но тоа не е многу хранливо и е токсично во големи количини поради оксалатите. Италијанскиот агроном Никола Онорати (1764–1822) прв открил дека растението ги оштетува забите на животните што ги одгледуваат поради оксалната киселина што растението ја содржи. Птиците кои се хранат на земја ги јадат семките, а поголемите животни како зајаци и елени се хранат со зелените листови.<ref>{{Наведена книга|title=The Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers, Eastern Region|last=Niering|first=William A.|last2=Olmstead|first2=Nancy C.|publisher=Knopf|year=1985|isbn=0-394-50432-1|page=708|author-link=William Niering|orig-year=1979}}</ref> Американската бакарна или [[мал бакарец]] пеперутка зависи од ова растение за храна, иако нејзините ларви можат да консумираат некои сродни растенија. Некои видови габи живеат на ''Rumex acetosella'', вклучувајќи ги [[Патоген|патогените]] видови ''[[Mycosphaerella polygonorum]]'', ''Pleospora herbarum'' и несовршената габа ''[[Rhabdospora pleosporoides]]''. Растението се смета за тешко контролиран [[Плевел|штетен плевел]] поради неговиот широко распространет ризом. Одгледувачите [[Боровинка|на боровинки]] се запознаени со плевелот бидејќи тој напредува во истите услови под кои се одгледуваат боровинките. == Токсичност == Растението содржи оксална киселина и деривати, познати како оксалати. == Употреба == Листовите може да се јадат сурови или варени, со промена на водата за да се намали нивниот силен вкус.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|last=Nyerges|first=Christopher|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref><ref name=":2" /> Оксалната киселина што ја содржат им дава малку кисел вкус.<ref>{{Наведена книга|title=Wildflowers of Oregon: A Field Guide to Over 400 Wildflowers, Trees, and Shrubs of the Coast, Cascades, and High Desert|last=Fagan|first=Damian|publisher=[[FalconGuides]]|year=2019|isbn=978-1-4930-3633-2|location=Guilford, CT|pages=218|oclc=1073035766}}</ref> Овчката киселица има неколку употреби во подготовката на храна, вклучувајќи гарнир, средство за кисела арома, зелена салата<ref name=":0" /> и средство за згрутчување на млекото во производството на сирење.  Листовите имаат вкус на лимон, киселкаст вкус.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BgwP8Tf1QqgC&q=Nicola+Onorati+Columella&pg=PA499|title=Elementi di patologia chirurgica degli animali domestici|last=Vachetta|first=Andrea Alfonso|publisher=Ulrico Hoepli|year=1877|location=Milan|page=499|ref=Vachetta}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex acetosella}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|acetosella}} * [http://www.na.fs.fed.us/fhp/invasive_plants/weeds/sheep-sorrel.pdf Weed of the Week] - United States Department of Agriculture Forest Service * [http://www.missouriplants.com/Others/Rumex_acetosella_page.html Missouri Plants, More pictures] {{Видови на штавеј во Македонија}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] gsenggrfzhg7mhjyayuu4qttai0j7fv 5630144 5630098 2026-09-20T08:35:39Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5630144 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=|image_width=Овчи киселец}} [[Податотека:Rumex acetosella Sturm58.jpg|мини|Оригинален опис: Овчи киселец, „Rumex acetosella“]] '''''Овчи киселец (лат:Rumex acetosella)''''', попозната како '''црвена киселица''', '''полска киселица''',<ref>{{Наведена книга|title=Heathers in Colour|last=Brian Proudley|last2=Valerie Proudley|date=1989|publisher=Blandford Press|isbn=0713714204|edition=2nd|page=37|quote=This will indicate an acid or neutral soil as will the presence of Sheep's Sorrel (''Rumex acetosella'').}}</ref> е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|растение]] [[скриеносеменици]]<nowiki/>од фамилијата хељда [[Подворки]]. Потекнува од Евроазија, вклучувајќи ги и Британските острови,<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n485 450]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> растението и неговите подвидови се вообичаени [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Плевел|плевели]]. Има зелени листови во облик на стрела и црвено обоени длабоко набраздени стебла, а никнува од агресивен и распрскувачки [[ризом]]. Цветовите излегуваат од високо, исправено стебло. Женските цветови се темноцрвени по боја. == Опис == ''Овчи киселец'' е повеќегодишна билка која се шири преку [[Ризом|ризоми]]. Има тенко и црвеникаво, исправено стебло кое е разгрането на врвот, достигнувајќи висина од 50 см.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> [[Лист|Листовите]] кои се во облик на стрела се мали, околу 2 до 5 см. долги и 5 до 2 см широки, со зашилени лобуси во основата.<ref name=":1" /> Цвета во периодот од март до ноември, кога на одделни растенија на врвот на стеблото се развиваат жолтеникаво-зелени (машки) или црвеникави (женски) цветови, кои се развиваат во црвени плодови ([[Оревче|ахени]]). [[Податотека:Ahosuolaheinä (Rumex acetosella).jpg|мини|Овчи киселец]] Не треба да се меша со слично именуваниот ''R. acerosella'', кој исто така содржи [[оксална киселина]] и не треба да се јаде прекумерно.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=The Complete Guide to Edible Wild Plants|publisher=[[Skyhorse Publishing]]|others=[[United States Department of the Army]]|year=2009|isbn=978-1-60239-692-0|location=New York|pages=93, 115|language=en-US|oclc=277203364}}</ref> === Имиња === ''Rumex acetosella'' е често познат под [[Народно име|народното име]] ''овчи киселец'' или ''полски киселец'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.canadensys.net/vascan/taxon/8201?lang=en|title=''Rumex acetosella'' Linnaeus - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)|last=VASCAN|last2=Acadia University|date=2025|work=Canadensys|language=en-ca|accessdate=15 December 2025|last3=Université de Montréal Biodiversity Centre|last4=University of Toronto Mississauga|last5=University of British Columbia}}</ref><ref>{{OED|Sheep's Sorrel, N.|1148856374}}</ref> меѓутоа, видовите ''[[Красатка|Oxalis]]'' се исто така некако неселективно наречени со ова име.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of American Regional English|date=1985|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-20511-6|editor-last=Hall|editor-first=Joan Houston|volume=IV: P–Sk|location=Cambridge, Mass.|page=895|language=en-us|oclc=11624265}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Роден во [[Евроазија]] и [[Британски Острови|Британските острови]],<ref name="Stace" /> ''Овчи киселец'' е воведен во поголемиот дел од остатокот од [[Северна полутопка|Северната хемисфера]]. Најчесто се наоѓа на кисели, песокливи почви и тревни површини.<ref name="Stace" /> Често е еден од првите видови што се населува во нарушени области, како што се напуштени [[Рударство|рудници]], особено ако почвата е кисела. Растението е [[Дводомност|дводомно]], со одделни машки и женски растенија. Утврдено е дека во раните сукцесивни живеалишта има релативно повеќе женски растенија, додека во подоцнежните сукцесивни фази, машките растенија се почести.<ref name="Houssard">{{Наведено списание|last=Houssard|first=C.|last2=Escarre|first2=J.|last3=Vartanian|first3=N.|year=1992|title=Water stress effects on successional populations of the dioecious herb, Rumex acetosella L|journal=New Phytologist|volume=120|issue=4|pages=551–559|doi=10.1111/j.1469-8137.1992.tb01805.x|doi-access=free}}</ref> Растението е пронајдено како [[инвазивен вид]] во тресетиштата ''[[Sphagnum|на Sphagnum]]'' нарушени од екстракција на тресет во јужна [[Патагонија]]. <ref name="anales">{{Наведено списание|last=Domínguez|first=Erwin|last2=Bahamonde|first2=Nelson|last3=Muñoz-Escobar|first3=Christian|title=Efectos de la extracción de turba sobre la composición y estructura de una turbera de Sphagnum explotada y abandonada hace 20 años, Chile|trans-title=Effects of peat extraction on the structure and composition of Sphagnum peatland exploited and abandones for 20 years, Chile|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0718-686X2012000200003|journal=[[Anales del Instituto de la Patagonia]]|language=Spanish|volume=40|issue=2|pages=37–45}}</ref> == Екологија == [[Добиток|Добитокот]] се храни со растението, но тоа не е многу хранливо и е токсично во големи количини поради оксалатите. Италијанскиот агроном Никола Онорати (1764–1822) прв открил дека растението ги оштетува забите на животните што ги одгледуваат поради оксалната киселина што растението ја содржи. Птиците кои се хранат на земја ги јадат семките, а поголемите животни како зајаци и елени се хранат со зелените листови.<ref>{{Наведена книга|title=The Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers, Eastern Region|last=Niering|first=William A.|last2=Olmstead|first2=Nancy C.|publisher=Knopf|year=1985|isbn=0-394-50432-1|page=708|author-link=William Niering|orig-year=1979}}</ref> Американската бакарна или [[мал бакарец]] пеперутка зависи од ова растение за храна, иако нејзините ларви можат да консумираат некои сродни растенија. Некои видови габи живеат на ''Rumex acetosella'', вклучувајќи ги [[Патоген|патогените]] видови ''[[Mycosphaerella polygonorum]]'', ''Pleospora herbarum'' и несовршената габа ''[[Rhabdospora pleosporoides]]''. Растението се смета за тешко контролиран [[Плевел|штетен плевел]] поради неговиот широко распространет ризом. Одгледувачите [[Боровинка|на боровинки]] се запознаени со плевелот бидејќи тој напредува во истите услови под кои се одгледуваат боровинките. == Токсичност == Растението содржи оксална киселина и деривати, познати како оксалати. == Употреба == Листовите може да се јадат сурови или варени, со промена на водата за да се намали нивниот силен вкус.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|last=Nyerges|first=Christopher|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref><ref name=":2" /> Оксалната киселина што ја содржат им дава малку кисел вкус.<ref>{{Наведена книга|title=Wildflowers of Oregon: A Field Guide to Over 400 Wildflowers, Trees, and Shrubs of the Coast, Cascades, and High Desert|last=Fagan|first=Damian|publisher=[[FalconGuides]]|year=2019|isbn=978-1-4930-3633-2|location=Guilford, CT|pages=218|oclc=1073035766}}</ref> Овчката киселица има неколку употреби во подготовката на храна, вклучувајќи гарнир, средство за кисела арома, зелена салата<ref name=":0" /> и средство за згрутчување на млекото во производството на сирење.  Листовите имаат вкус на лимон, киселкаст вкус.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BgwP8Tf1QqgC&q=Nicola+Onorati+Columella&pg=PA499|title=Elementi di patologia chirurgica degli animali domestici|last=Vachetta|first=Andrea Alfonso|publisher=Ulrico Hoepli|year=1877|location=Milan|page=499|ref=Vachetta}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex acetosella}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|acetosella}} * [http://www.na.fs.fed.us/fhp/invasive_plants/weeds/sheep-sorrel.pdf Weed of the Week] - United States Department of Agriculture Forest Service * [http://www.missouriplants.com/Others/Rumex_acetosella_page.html Missouri Plants, More pictures] {{Видови на штавеј во Македонија}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] 8mq28i0t17c3h668bxi63fdpqlmu0jf 5630148 5630144 2026-09-20T08:42:48Z Виолетова 1975 5630148 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex acetosella Sturm58.jpg|genus=Rumex |species=cetosella=|authority=|name= Овчи киселец|classification status=}} '''''Овчи киселец''''' (лат: ''Rumex acetosella)'' ― [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|растение]] [[скриеносеменици]] од фамилијата [[подворки]]. Потекнува од Евроазија, вклучувајќи ги и Британските Острови,<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n485 450]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> растението и неговите подвидови се вообичаени [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Плевел|плевели]]. Има зелени листови во облик на стрела и црвено обоени длабоко набраздени стебла, а никнува од агресивен и распрскувачки [[ризом]]. Цветовите излегуваат од високо, исправено стебло. Женските цветови се темноцрвени по боја. == Опис == ''Овчи киселец'' е повеќегодишна билка која се шири преку [[Ризом|ризоми]]. Има тенко и црвеникаво, исправено стебло кое е разгрането на врвот, достигнувајќи висина од 50 см.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> [[Лист|Листовите]] кои се во облик на стрела се мали, околу 2 до 5 см. долги и 5 до 2 см широки, со зашилени лобуси во основата.<ref name=":1" /> Цвета во периодот од март до ноември, кога на одделни растенија на врвот на стеблото се развиваат жолтеникаво-зелени (машки) или црвеникави (женски) цветови, кои се развиваат во црвени плодови ([[Оревче|ахени]]). [[Податотека:Ahosuolaheinä (Rumex acetosella).jpg|мини|Овчи киселец]] Не треба да се меша со слично именуваниот ''[[Rumex acerosella]]'', кој исто така содржи [[оксална киселина]] и не треба да се јаде прекумерно.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=The Complete Guide to Edible Wild Plants|publisher=[[Skyhorse Publishing]]|others=[[United States Department of the Army]]|year=2009|isbn=978-1-60239-692-0|location=New York|pages=93, 115|language=en-US|oclc=277203364}}</ref> === Имиња === ''Rumex acetosella'' е често познат под [[Народно име|народното име]] ''овчи киселец'' или ''полски киселец'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.canadensys.net/vascan/taxon/8201?lang=en|title=''Rumex acetosella'' Linnaeus - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)|last=VASCAN|last2=Acadia University|date=2025|work=Canadensys|language=en-ca|accessdate=15 December 2025|last3=Université de Montréal Biodiversity Centre|last4=University of Toronto Mississauga|last5=University of British Columbia}}</ref><ref>{{OED|Sheep's Sorrel, N.|1148856374}}</ref> меѓутоа, видовите ''[[Oxalis]]'' се исто така некако неселективно наречени со ова име.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of American Regional English|date=1985|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-20511-6|editor-last=Hall|editor-first=Joan Houston|volume=IV: P–Sk|location=Cambridge, Mass.|page=895|language=en-us|oclc=11624265}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Потекнува од [[Евроазија]] и [[Британски Острови|Британските Острови]],<ref name="Stace" /> а е воведен во поголемиот дел од остатокот од [[Северна полутопка|Северната хемисфера]]. Најчесто се наоѓа на кисели, песокливи почви и тревни површини.<ref name="Stace" /> Често е еден од првите видови што се населува во нарушени области, како што се напуштени [[Рударство|рудници]], особено ако почвата е кисела. Растението е дводомно, со одделни машки и женски растенија. Утврдено е дека во раните сукцесивни живеалишта има релативно повеќе женски растенија, додека во подоцнежните сукцесивни фази, машките растенија се почести.<ref name="Houssard">{{Наведено списание|last=Houssard|first=C.|last2=Escarre|first2=J.|last3=Vartanian|first3=N.|year=1992|title=Water stress effects on successional populations of the dioecious herb, Rumex acetosella L|journal=New Phytologist|volume=120|issue=4|pages=551–559|doi=10.1111/j.1469-8137.1992.tb01805.x|doi-access=free}}</ref> Растението е пронајдено како [[инвазивен вид]] во тресетиштата на ''[[Sphagnum]]'' нарушени од екстракција на тресет во јужна [[Патагонија]]. <ref name="anales">{{Наведено списание|last=Domínguez|first=Erwin|last2=Bahamonde|first2=Nelson|last3=Muñoz-Escobar|first3=Christian|title=Efectos de la extracción de turba sobre la composición y estructura de una turbera de Sphagnum explotada y abandonada hace 20 años, Chile|trans-title=Effects of peat extraction on the structure and composition of Sphagnum peatland exploited and abandones for 20 years, Chile|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0718-686X2012000200003|journal=[[Anales del Instituto de la Patagonia]]|language=Spanish|volume=40|issue=2|pages=37–45}}</ref> == Екологија == [[Добиток|Добитокот]] се храни со растението, но тоа не е многу хранливо и е токсично во големи количини поради оксалатите. Италијанскиот агроном Никола Онорати (1764–1822) прв открил дека растението ги оштетува забите на животните што ги одгледуваат поради оксалната киселина што растението ја содржи. Птиците кои се хранат на земја ги јадат семките, а поголемите животни како зајаци и елени се хранат со зелените листови.<ref>{{Наведена книга|title=The Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers, Eastern Region|last=Niering|first=William A.|last2=Olmstead|first2=Nancy C.|publisher=Knopf|year=1985|isbn=0-394-50432-1|page=708|author-link=William Niering|orig-year=1979}}</ref> Пеперутката [[мал бакарец]] зависи од ова растение за храна, иако нејзините ларви можат да консумираат некои сродни растенија. Некои видови габи живеат на ''Rumex acetosella'', вклучувајќи ги [[Патоген|патогените]] видови ''[[Mycosphaerella polygonorum]]'', ''[[Pleospora herbarum]]'' и несовршената габа ''[[Rhabdospora pleosporoides]]''. Растението се смета за тешко контролиран [[Плевел|штетен плевел]] поради неговиот широко распространет ризом. Одгледувачите [[Боровинка|на боровинки]] се запознаени со плевелот бидејќи тој напредува во истите услови под кои се одгледуваат боровинките. == Токсичност == Растението содржи оксална киселина и деривати, познати како оксалати. == Употреба == Листовите може да се јадат сурови или варени, со промена на водата за да се намали нивниот силен вкус.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|last=Nyerges|first=Christopher|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref><ref name=":2" /> Оксалната киселина што ја содржат им дава малку кисел вкус.<ref>{{Наведена книга|title=Wildflowers of Oregon: A Field Guide to Over 400 Wildflowers, Trees, and Shrubs of the Coast, Cascades, and High Desert|last=Fagan|first=Damian|publisher=[[FalconGuides]]|year=2019|isbn=978-1-4930-3633-2|location=Guilford, CT|pages=218|oclc=1073035766}}</ref> Овчката киселица има неколку употреби во подготовката на храна, вклучувајќи гарнир, средство за кисела арома, зелена салата<ref name=":0" /> и средство за згрутчување на млекото во производството на сирење.  Листовите имаат вкус на лимон, киселкаст вкус.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BgwP8Tf1QqgC&q=Nicola+Onorati+Columella&pg=PA499|title=Elementi di patologia chirurgica degli animali domestici|last=Vachetta|first=Andrea Alfonso|publisher=Ulrico Hoepli|year=1877|location=Milan|page=499|ref=Vachetta}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex acetosella}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|acetosella}} * [http://www.na.fs.fed.us/fhp/invasive_plants/weeds/sheep-sorrel.pdf Weed of the Week] - United States Department of Agriculture Forest Service * [http://www.missouriplants.com/Others/Rumex_acetosella_page.html Missouri Plants, More pictures] {{Видови на штавеј во Македонија}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 0fxdnv36cm2ee2qchthpr43vfvze8et 5630149 5630148 2026-09-20T08:43:23Z Виолетова 1975 5630149 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex acetosella Sturm58.jpg|genus=Rumex |species=acetosella|authority=|name= Овчи киселец|classification status=}} '''''Овчи киселец''''' (лат: ''Rumex acetosella)'' ― [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|растение]] [[скриеносеменици]] од фамилијата [[подворки]]. Потекнува од Евроазија, вклучувајќи ги и Британските Острови,<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n485 450]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> растението и неговите подвидови се вообичаени [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Плевел|плевели]]. Има зелени листови во облик на стрела и црвено обоени длабоко набраздени стебла, а никнува од агресивен и распрскувачки [[ризом]]. Цветовите излегуваат од високо, исправено стебло. Женските цветови се темноцрвени по боја. == Опис == ''Овчи киселец'' е повеќегодишна билка која се шири преку [[Ризом|ризоми]]. Има тенко и црвеникаво, исправено стебло кое е разгрането на врвот, достигнувајќи висина од 50 см.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> [[Лист|Листовите]] кои се во облик на стрела се мали, околу 2 до 5 см. долги и 5 до 2 см широки, со зашилени лобуси во основата.<ref name=":1" /> Цвета во периодот од март до ноември, кога на одделни растенија на врвот на стеблото се развиваат жолтеникаво-зелени (машки) или црвеникави (женски) цветови, кои се развиваат во црвени плодови ([[Оревче|ахени]]). [[Податотека:Ahosuolaheinä (Rumex acetosella).jpg|мини|Овчи киселец]] Не треба да се меша со слично именуваниот ''[[Rumex acerosella]]'', кој исто така содржи [[оксална киселина]] и не треба да се јаде прекумерно.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=The Complete Guide to Edible Wild Plants|publisher=[[Skyhorse Publishing]]|others=[[United States Department of the Army]]|year=2009|isbn=978-1-60239-692-0|location=New York|pages=93, 115|language=en-US|oclc=277203364}}</ref> === Имиња === ''Rumex acetosella'' е често познат под [[Народно име|народното име]] ''овчи киселец'' или ''полски киселец'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.canadensys.net/vascan/taxon/8201?lang=en|title=''Rumex acetosella'' Linnaeus - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)|last=VASCAN|last2=Acadia University|date=2025|work=Canadensys|language=en-ca|accessdate=15 December 2025|last3=Université de Montréal Biodiversity Centre|last4=University of Toronto Mississauga|last5=University of British Columbia}}</ref><ref>{{OED|Sheep's Sorrel, N.|1148856374}}</ref> меѓутоа, видовите ''[[Oxalis]]'' се исто така некако неселективно наречени со ова име.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of American Regional English|date=1985|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-20511-6|editor-last=Hall|editor-first=Joan Houston|volume=IV: P–Sk|location=Cambridge, Mass.|page=895|language=en-us|oclc=11624265}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Потекнува од [[Евроазија]] и [[Британски Острови|Британските Острови]],<ref name="Stace" /> а е воведен во поголемиот дел од остатокот од [[Северна полутопка|Северната хемисфера]]. Најчесто се наоѓа на кисели, песокливи почви и тревни површини.<ref name="Stace" /> Често е еден од првите видови што се населува во нарушени области, како што се напуштени [[Рударство|рудници]], особено ако почвата е кисела. Растението е дводомно, со одделни машки и женски растенија. Утврдено е дека во раните сукцесивни живеалишта има релативно повеќе женски растенија, додека во подоцнежните сукцесивни фази, машките растенија се почести.<ref name="Houssard">{{Наведено списание|last=Houssard|first=C.|last2=Escarre|first2=J.|last3=Vartanian|first3=N.|year=1992|title=Water stress effects on successional populations of the dioecious herb, Rumex acetosella L|journal=New Phytologist|volume=120|issue=4|pages=551–559|doi=10.1111/j.1469-8137.1992.tb01805.x|doi-access=free}}</ref> Растението е пронајдено како [[инвазивен вид]] во тресетиштата на ''[[Sphagnum]]'' нарушени од екстракција на тресет во јужна [[Патагонија]]. <ref name="anales">{{Наведено списание|last=Domínguez|first=Erwin|last2=Bahamonde|first2=Nelson|last3=Muñoz-Escobar|first3=Christian|title=Efectos de la extracción de turba sobre la composición y estructura de una turbera de Sphagnum explotada y abandonada hace 20 años, Chile|trans-title=Effects of peat extraction on the structure and composition of Sphagnum peatland exploited and abandones for 20 years, Chile|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0718-686X2012000200003|journal=[[Anales del Instituto de la Patagonia]]|language=Spanish|volume=40|issue=2|pages=37–45}}</ref> == Екологија == [[Добиток|Добитокот]] се храни со растението, но тоа не е многу хранливо и е токсично во големи количини поради оксалатите. Италијанскиот агроном Никола Онорати (1764–1822) прв открил дека растението ги оштетува забите на животните што ги одгледуваат поради оксалната киселина што растението ја содржи. Птиците кои се хранат на земја ги јадат семките, а поголемите животни како зајаци и елени се хранат со зелените листови.<ref>{{Наведена книга|title=The Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers, Eastern Region|last=Niering|first=William A.|last2=Olmstead|first2=Nancy C.|publisher=Knopf|year=1985|isbn=0-394-50432-1|page=708|author-link=William Niering|orig-year=1979}}</ref> Пеперутката [[мал бакарец]] зависи од ова растение за храна, иако нејзините ларви можат да консумираат некои сродни растенија. Некои видови габи живеат на ''Rumex acetosella'', вклучувајќи ги [[Патоген|патогените]] видови ''[[Mycosphaerella polygonorum]]'', ''[[Pleospora herbarum]]'' и несовршената габа ''[[Rhabdospora pleosporoides]]''. Растението се смета за тешко контролиран [[Плевел|штетен плевел]] поради неговиот широко распространет ризом. Одгледувачите [[Боровинка|на боровинки]] се запознаени со плевелот бидејќи тој напредува во истите услови под кои се одгледуваат боровинките. == Токсичност == Растението содржи оксална киселина и деривати, познати како оксалати. == Употреба == Листовите може да се јадат сурови или варени, со промена на водата за да се намали нивниот силен вкус.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|last=Nyerges|first=Christopher|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref><ref name=":2" /> Оксалната киселина што ја содржат им дава малку кисел вкус.<ref>{{Наведена книга|title=Wildflowers of Oregon: A Field Guide to Over 400 Wildflowers, Trees, and Shrubs of the Coast, Cascades, and High Desert|last=Fagan|first=Damian|publisher=[[FalconGuides]]|year=2019|isbn=978-1-4930-3633-2|location=Guilford, CT|pages=218|oclc=1073035766}}</ref> Овчката киселица има неколку употреби во подготовката на храна, вклучувајќи гарнир, средство за кисела арома, зелена салата<ref name=":0" /> и средство за згрутчување на млекото во производството на сирење.  Листовите имаат вкус на лимон, киселкаст вкус.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BgwP8Tf1QqgC&q=Nicola+Onorati+Columella&pg=PA499|title=Elementi di patologia chirurgica degli animali domestici|last=Vachetta|first=Andrea Alfonso|publisher=Ulrico Hoepli|year=1877|location=Milan|page=499|ref=Vachetta}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex acetosella}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|acetosella}} * [http://www.na.fs.fed.us/fhp/invasive_plants/weeds/sheep-sorrel.pdf Weed of the Week] - United States Department of Agriculture Forest Service * [http://www.missouriplants.com/Others/Rumex_acetosella_page.html Missouri Plants, More pictures] {{Видови на штавеј во Македонија}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] dmclol3vdx53e9wg13wxdmbe0y1rxwy 5630181 5630149 2026-09-20T09:54:24Z ~2026-50723-14 136945 Во Македонија 5630181 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex acetosella Sturm58.jpg|genus=Rumex |species=acetosella|authority=|name= Овчи киселец|classification status=}} '''''Овчи киселец''''' (лат: ''Rumex acetosella)'' ― [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|растение]] [[скриеносеменици]] од фамилијата [[подворки]]. Потекнува од Евроазија, вклучувајќи ги и Британските Острови,<ref name="Stace">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newflorabritishi00stac|title=New Flora of the British Isles|last=Stace|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=9780521707725|edition=Third|location=Cambridge, U.K.|page=[https://archive.org/details/newflorabritishi00stac/page/n485 450]|author-link=Stace, C. A.|url-access=limited}}</ref> растението и неговите подвидови се вообичаени [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Плевел|плевели]]. Има зелени листови во облик на стрела и црвено обоени длабоко набраздени стебла, а никнува од агресивен и распрскувачки [[ризом]]. Цветовите излегуваат од високо, исправено стебло. Женските цветови се темноцрвени по боја. == Опис == ''Овчи киселец'' е повеќегодишна билка која се шири преку [[Ризом|ризоми]]. Има тенко и црвеникаво, исправено стебло кое е разгрането на врвот, достигнувајќи висина од 50 см.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|pages=121|oclc=244766414|orig-year=1982}}</ref> [[Лист|Листовите]] кои се во облик на стрела се мали, околу 2 до 5 см. долги и 5 до 2 см широки, со зашилени лобуси во основата.<ref name=":1" /> Цвета во периодот од март до ноември, кога на одделни растенија на врвот на стеблото се развиваат жолтеникаво-зелени (машки) или црвеникави (женски) цветови, кои се развиваат во црвени плодови ([[Оревче|ахени]]). [[Податотека:Ahosuolaheinä (Rumex acetosella).jpg|мини|Овчи киселец]] Не треба да се меша со слично именуваниот ''[[Rumex acerosella]]'', кој исто така содржи [[оксална киселина]] и не треба да се јаде прекумерно.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=The Complete Guide to Edible Wild Plants|publisher=[[Skyhorse Publishing]]|others=[[United States Department of the Army]]|year=2009|isbn=978-1-60239-692-0|location=New York|pages=93, 115|language=en-US|oclc=277203364}}</ref> === Имиња === ''Rumex acetosella'' е често познат под [[Народно име|народното име]] ''овчи киселец'' или ''полски киселец'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.canadensys.net/vascan/taxon/8201?lang=en|title=''Rumex acetosella'' Linnaeus - Database of Vascular Plants of Canada (VASCAN)|last=VASCAN|last2=Acadia University|date=2025|work=Canadensys|language=en-ca|accessdate=15 December 2025|last3=Université de Montréal Biodiversity Centre|last4=University of Toronto Mississauga|last5=University of British Columbia}}</ref><ref>{{OED|Sheep's Sorrel, N.|1148856374}}</ref> меѓутоа, видовите ''[[Oxalis]]'' се исто така некако неселективно наречени со ова име.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of American Regional English|date=1985|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-20511-6|editor-last=Hall|editor-first=Joan Houston|volume=IV: P–Sk|location=Cambridge, Mass.|page=895|language=en-us|oclc=11624265}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Потекнува од [[Евроазија]] и [[Британски Острови|Британските Острови]],<ref name="Stace" /> а е воведен во поголемиот дел од остатокот од [[Северна полутопка|Северната хемисфера]]. Најчесто се наоѓа на кисели, песокливи почви и тревни површини.<ref name="Stace" /> Често е еден од првите видови што се населува во нарушени области, како што се напуштени [[Рударство|рудници]], особено ако почвата е кисела. Растението е дводомно, со одделни машки и женски растенија. Утврдено е дека во раните сукцесивни живеалишта има релативно повеќе женски растенија, додека во подоцнежните сукцесивни фази, машките растенија се почести.<ref name="Houssard">{{Наведено списание|last=Houssard|first=C.|last2=Escarre|first2=J.|last3=Vartanian|first3=N.|year=1992|title=Water stress effects on successional populations of the dioecious herb, Rumex acetosella L|journal=New Phytologist|volume=120|issue=4|pages=551–559|doi=10.1111/j.1469-8137.1992.tb01805.x|doi-access=free}}</ref> Растението е пронајдено како [[инвазивен вид]] во тресетиштата на ''[[Sphagnum]]'' нарушени од екстракција на тресет во јужна [[Патагонија]]. <ref name="anales">{{Наведено списание|last=Domínguez|first=Erwin|last2=Bahamonde|first2=Nelson|last3=Muñoz-Escobar|first3=Christian|title=Efectos de la extracción de turba sobre la composición y estructura de una turbera de Sphagnum explotada y abandonada hace 20 años, Chile|trans-title=Effects of peat extraction on the structure and composition of Sphagnum peatland exploited and abandones for 20 years, Chile|url=https://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0718-686X2012000200003|journal=[[Anales del Instituto de la Patagonia]]|language=Spanish|volume=40|issue=2|pages=37–45}}</ref> Во [[Македонија]] расте по брдски и планински пасишта и камењари врз силикатна или серпентска подлога, по шумските сечишта и други станишта, од низините, па сè до врвовите на високите планини. Ова е широко распространето растение, познато за сите котлини, клисури, брда и планини.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=456}}</ref> == Екологија == [[Добиток|Добитокот]] се храни со растението, но тоа не е многу хранливо и е токсично во големи количини поради оксалатите. Италијанскиот агроном Никола Онорати (1764–1822) прв открил дека растението ги оштетува забите на животните што ги одгледуваат поради оксалната киселина што растението ја содржи. Птиците кои се хранат на земја ги јадат семките, а поголемите животни како зајаци и елени се хранат со зелените листови.<ref>{{Наведена книга|title=The Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers, Eastern Region|last=Niering|first=William A.|last2=Olmstead|first2=Nancy C.|publisher=Knopf|year=1985|isbn=0-394-50432-1|page=708|author-link=William Niering|orig-year=1979}}</ref> Пеперутката [[мал бакарец]] зависи од ова растение за храна, иако нејзините ларви можат да консумираат некои сродни растенија. Некои видови габи живеат на ''Rumex acetosella'', вклучувајќи ги [[Патоген|патогените]] видови ''[[Mycosphaerella polygonorum]]'', ''[[Pleospora herbarum]]'' и несовршената габа ''[[Rhabdospora pleosporoides]]''. Растението се смета за тешко контролиран [[Плевел|штетен плевел]] поради неговиот широко распространет ризом. Одгледувачите [[Боровинка|на боровинки]] се запознаени со плевелот бидејќи тој напредува во истите услови под кои се одгледуваат боровинките. == Токсичност == Растението содржи оксална киселина и деривати, познати како оксалати. == Употреба == Листовите може да се јадат сурови или варени, со промена на водата за да се намали нивниот силен вкус.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|last=Nyerges|first=Christopher|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref><ref name=":2" /> Оксалната киселина што ја содржат им дава малку кисел вкус.<ref>{{Наведена книга|title=Wildflowers of Oregon: A Field Guide to Over 400 Wildflowers, Trees, and Shrubs of the Coast, Cascades, and High Desert|last=Fagan|first=Damian|publisher=[[FalconGuides]]|year=2019|isbn=978-1-4930-3633-2|location=Guilford, CT|pages=218|oclc=1073035766}}</ref> Овчката киселица има неколку употреби во подготовката на храна, вклучувајќи гарнир, средство за кисела арома, зелена салата<ref name=":0" /> и средство за згрутчување на млекото во производството на сирење.  Листовите имаат вкус на лимон, киселкаст вкус.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BgwP8Tf1QqgC&q=Nicola+Onorati+Columella&pg=PA499|title=Elementi di patologia chirurgica degli animali domestici|last=Vachetta|first=Andrea Alfonso|publisher=Ulrico Hoepli|year=1877|location=Milan|page=499|ref=Vachetta}} == Надворешни врски == * {{PFAF|Rumex acetosella}} * {{Calflora}} * {{CalPhotos|Rumex|acetosella}} * [http://www.na.fs.fed.us/fhp/invasive_plants/weeds/sheep-sorrel.pdf Weed of the Week] - United States Department of Agriculture Forest Service * [http://www.missouriplants.com/Others/Rumex_acetosella_page.html Missouri Plants, More pictures] {{Видови на штавеј во Македонија}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Дводомни растенија]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Јадливи растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] hj38i9ky3crl3a74bcidpss1b0hfh5a 1 1403586 5630096 2026-09-19T19:38:19Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630096 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 5630097 5630096 2026-09-19T19:38:40Z Andrew012p 85224 5630097 wikitext text/x-wiki {{Барај извори|Двоен удар}} {{СЗР}} gu9he1mr59a0p239t806psdzgo7peub 6 1403587 5630100 2026-09-19T20:09:34Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/oCW8G6hes9Jacjwa1advnrRuuEO.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Двоен удар |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5630100 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/oCW8G6hes9Jacjwa1advnrRuuEO.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Двоен удар |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 2betwld2ybnqqngmwt7gqu1oh7gkhkj 0 1403588 5630102 2026-09-19T20:17:09Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1374750340|Migration Period art]]“ 5630102 wikitext text/x-wiki [[File:Sutton.Hoo.ShoulderClasp2.RobRoy.jpg|десно|мини| Штипки за рамо од [[Англосаксонци|англосаксонското]] бродско погребувањеод 7 век во Сатон Ху. [[Британски музеј]].]] '''Уметноста од периодот на Големата преселба на народите''' го означува уметничкото дело на [[Германи|германските народи]] за време на [[Голема преселба на народите|големата преселба на народите]] (околу 300 – 800). Периодот ја вклучува '''миграциската уметност''' на германските племиња на континентот, како и почетокот на [[Островска уметност|островската уметност]] или хиберносаксонската уметност на [[Англосаксонци|англосаксонското]] и келтското поврзување во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]]. Опфаќа многу различни стилови на уметност, вклучувајќи го '''полихромниот стил''' и [[Животински стил|животинскиот стил]]. По [[Христијанизација|христијанизацијата]], уметноста од периодот на преселба се развила во различни школи на [[Средновековна уметност|раносредновековна уметност]] во Западна Европа, кои вообичаено се класифицираат по региони, како што се [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]] и [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]], пред да се развијат континенталните стилови на [[Романика|романската уметност]] и конечно [[Готска уметност|готската уметност]]. == Позадина == [[File:Paar_Prunkfibeln.jpg|мини| Готски ''[[Фибула (брош)|фибули]]'', почеток на 5 век]] Во текот 3 век од нашата ера, [[Римско Царство|Римското Царство]] речиси се распаднало, а составот на неговата војска станувал сè повеќе [[Германи|германски]]. Во 4 век, кога [[Хуни|Хуните]] ги потиснале разните германски племиња кон запад, некои германски групи се префрлиле преку границите на царството и почнале да се населуваат таму. [[Визиготи|Визиготите]] се населиле во Италија, а потоа во [[Хиспанија]] ([[Шпанија]]), на север [[Франки|Франките]] се населиле во [[Галија]] и западна Германија, а во 5 век [[Англи|Англите]], [[Саси|Саксонците]] и [[Јути|Јутите]] ја нападнале Британија, додека [[Остроготи|Остроготите]] се населиле во Италија. До крајот на 6 век[[Западно Римско Царство|, Западното Римско Царство]] било речиси целосно заменето со помали, помалку политички организирани, но енергични германски кралства. Иако овие кралства никогаш не биле еднородни, тие споделувале одредени заеднички културни карактеристики. Новодојдените се населиле на своите нови земјишта и станале земјоделци и рибари. Археолошките докази не откриле традиција на монументално уметничко дело, како што се архитектурата или големата скулптура во трајни материјали, туку претпочитање на „мобилна“ уметност за лично прикажување, обично и со практична функција, како што се оружје, коњски запреги, алатки и накит со кој се прицврстувала облеката. Преживеаната уметност на германските народи е речиси целосно личен украс. Пред преобраќањето во христијанство, уметничките дела биле закопувани заедно со нивните сопственици. Голем дел од уметноста изработена од органски материјали несомнено не е зачувана. Три стила доминираат во германската уметност. ''Полихромниот стил'' потекнува од [[Готи|Готите]] кои се населиле во областа на [[Црно Море|Црното Море]]. ''Животинскиот стил'', веројатно и од источно потекло, <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=g2ULEAAAQBAJ|title=Craftsmen and Jewelers in the Middle and Lower Danube Region (6th to 7th Centuries)|last=Tănase|first=Daniela|date=23 November 2020|publisher=Brill|isbn=9789004436930|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450, volume 67|publication-place=Leiden|page=209|chapter=7.2: Ornamental Styles and Decorative Motifs of Germanic Origin|quote=Much has been written on the origin of the animal style – Celtic, nomadic (with influences from Iran), or Hellenistic. Whatever its origin, the style is regarded as typical for the Germanic view of the world.|access-date=18 June 2025}} </ref> се појавил во Скандинавија, северна Германија и Англија. Конечно, [[Островска уметност|островската уметност]], или ''хиберно-саксонскиот стил'', во краток, но просперитетен период по христијанизацијата, доживеал спој на животински стил со [[Келтска уметност|келтски]], средоземноморски и други мотиви и техники. == Миграциска уметност == === Полихроматски стил === Во текот на 2 век, Готите во регионот на денешна [[Украина]] откриле нов вкус за златни фигурини и предмети украсени со скапоцени камења. Овој стил, позајмен од [[Скити|Скитите]] и [[Сармати|Сарматите]], имал некои грчко-римски влијанија, а бил популарен и кај [[Хуните]]. Можеби најпознатите примери се наоѓаат во [[Петроаско богатство|Петроаското богатство]] од 4 век ([[Романија]]), кое вклучува голем златен [[брош]] со орел ([https://web.archive.org/web/20070114030307/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork02.jpg слика]). Мотивот со орел потекнува од Источна Азија и е резултат на учеството на предците на Готите во [[Хуни|Хунското Царство]], како на пример во готската полихромна копча за ремен со глава на орел од 4 век ([https://web.archive.org/web/19991018233910/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork12.jpg слика]) од Украина. Готите го пренеле овој стил во Италија, јужна Франција и Шпанија. Еден добро познат пример е [[Остроготи|остроготскиот]] орел ([[Фибула (брош)|фибула]]) од [[Чезена]], Италија, кој денес се наоѓа во [[Нирнбершки музеј|Нирнбершкиот музеј]]. Друга е визиготската полихромна вотивна круна ([https://web.archive.org/web/19991010193109/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/crown01.jpg слика]) на [[Рекесвинт]], крал на Толедо, пронајдена во богатство од вотивна круна од {{Околу|670}} во Фуенте де Гуаразар, во близина на [[Толедо]]. Популарноста на стилот може да се потврди со откривањето на полихромен меч ([https://web.archive.org/web/19991014043050/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork05.jpg слика] ) во гробницата на франкскиот крал [[Хилдерик I]] (починал {{Околу|481}}) во Турне (во денешна Белгија), далеку северно од Алпите. === Животински стил === [[File:Sutton.Hoo.PurseLid.RobRoy.jpg|мини| Капак за паричник од Сатон Ху, околу 625 година]] Проучувањето на северноевропското, или „германско“, зооморфно украсување го започнал Бернхард Салин во дело објавено во 1904 година. Тој ја класифицирал животинската уметност од периодот приближно од 400 до 900 година во три фази: стилови I, II и III. Потеклото на овие различни фази сè уште претставува предмет на значителна дебата; развојот на трендовите во доцноримската популарна уметност во провинциите е еден елемент, а постарите традиции на номадските азиски степски народи друг. Првите два стила се среќаваат многу широко низ [[Европа]] во уметноста на „варварските“ народи од периодот на [[големата преселба на народите]]. '''Стил I.''' Овој стил за првпат се појавил во северозападна Европа, а станал забележлив како нов стил со воведувањето на техниката на резбање со струготини применета на бронза и сребро во 5 век. Се карактеризира со животни чии тела се поделени на делови и обично се појавуваат на рабовите на дизајни чиј главен акцент е на апстрактни шари. '''Стил II''' . Овој стил за првпат се појавил околу 560-570 година, Стилот I бил во опаѓање и Стилот II на Салин почнал да го заменува. Животните од Стил II се цели ѕверови, но нивните тела се издолжени во „ленти“ кои се испреплетени во симетрични форми без поголема желба за натурализам, а ретко имаат и нозе, така што тие имаат стремеж да се опишат како змии, иако главите често имаат карактеристики на други видови животни. Животното се вклучува во украсни шари, обично со преплетување. Така, две мечки се свртени една кон друга во совршена симетрија („соочени“), формирајќи облик на срце. Примери од Стил II може да се најдат на златниот капак на чантата. Откако ќе се развијат околу 700 локализирани стилови, веќе не е многу корисно да се зборува за општ германски стил. '''Стил III''' се наоѓа главно во Скандинавија, а може да се нарече и викиншка уметност. === Христијанско влијание === Византиското емајлирање било под големо влијание на металоделството од периодот на преселбите. Црквата во раниот период на преселбите се појавила како единствена наднационална сила во Европа по [[Распад на Римското Царство|распадот на Римското Царство]]. Тоа обезбедувало обединувачки елемент и станала единствената преостаната институција која можела да зачува одбрани рудименти на класичната цивилизација. Како што преобраќањето на германските народи до крајот на 7 век во Западна Европа се приближувало кон крајот, црквата станала главен покровител на уметноста, нарачувајќи [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и други литургиски предмети. Записот покажува постојан пад на германските форми и зголемено средоземноморско влијание. Овој процес се одвивал брзо кај Готите од Италија и Шпанија, а побавно оние што се движеле подалеку на север. Оваа промена може да се забележи во [[Меровинзи|меровиншкиот]] кодекс Гелазиски сакраментар од 8 век, кој не содржел елементи од стил II, туку прикажува медитерански примери на риби што се користат за конструирање големи букви на почетокот на поглавјата. == Островска уметност == [[Островска уметност|Островската уметност]], честопати позната и како хиберносаксонска уметност, особено во однос на [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]], била ограничена на [[Велика Британија]] и [[Ирска]] и претставувала спој на германските традиции (преку [[Англосаксонци|Англосаксонците]]) со келтските традиции (преку ирските монаси). Првпат се развила кон крајот на 7 век, а стилот во Британија продолжил во следните околу 150 години, сè до викиншките инвазии во 9 век (по што се појавила [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]]), а во Ирска сè до 12 век (по што следела [[Романика|романиката]]). === Историја === [[File:Ireland_2010_etc_029_(2).jpg|мини| Брош од Тара, преден поглед, почеток на 8 век]] Ирска била преобратена во христијанство преку мисии од Британија и континентот, почнувајќи од средината на 5 век, додека истовремено паганските [[Англи]], [[Саси|Саксонци]] и [[Јути]] се населувале во [[Англија]]. Екстремната политичка фрагментација на Ирска и нејзиниот целосен недостаток на урбан развој го спречиле појавувањето на силна епископска структура. Монаштвото последователно се појавило како доминантна сила во [[Христијанството во Ирска|ирското христијанство]], а со тоа и во ирската христијанска уметност. [[Келтско христијанство|Келтското христијанство]], исто така, развило силен акцент на мисионерската активност. Околу 563 година, [[Свети Колумба]] основал база на шкотскиот остров Јона, од која ги преобратил пиктските пагани во [[Шкотска]]; оваа манастирска населба долго време останала клучно седиште на христијанската култура во северна Британија. Колумбуските монаси потоа заминале во [[Нортамбрија]] во 635 година и основале манастир на островот [[Линдисфарн]], од кој го преобратиле северниот дел на Англија. Сепак, Рим веќе го започнал преобраќањето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] од југ со мисија во [[Кент]] во 597 година. Дошло до судир меѓу ирските монаси и Рим на датумот за прославување на [[Велигден]], што довело до повлекување на ирската мисија од Линдисфарн во Јона. Сепак, широката употреба на ирски украсни форми во уметноста произведена во Англија, и обратно, сведочи за постојана важност на заемното дејство меѓу двете култури. Англија потпаднала под зголемено медитеранско влијание, но не пред ирската келтска и англосаксонската уметност профитабилно да се спојат. Првото поголемо дело кое може да се нарече чисто островско е „Книгата од Дуроу“ од крајот на 7 век. Следело златно време во обработката на метали, ракописите и камената скулптура. Во 9 век, најславниот период на хиберносаксонскиот стил се приближил кон својот крај, со прекините на викиншките напади и зголемената доминација на медитеранските форми. === Илуминирани ракописи === [[File:BookOfDurrowBeginMarkGospel.jpg|лево|мини|309x309пкс| Книга од Дуроу, Ирска од 7 век. Едно од најраните дела на хиберносаксонската уметност. Библиотека на колеџот Тринити, Даблин.]] Помеѓу преживеаните докази за ирско- [[келтска уметност]] од железното време доминираат металните изработки во [[Келтска уметност|стилот на Ла Тене]]. Висечките чинии како оние кои се наоѓаат во Сатон Ху се меѓу најважните од овие занаети. Кога ирските мисионери започнале да го шират зборот на евангелијата, им биле потребни книги и речиси од самиот почеток почнале да ги разубавуваат своите текстови со уметнички дела црпејќи од дизајните на овие традиции на обработка на метал. Спиралите и свитоците во зголемените воведни букви &#x2014; кои се наоѓаат во најраните ракописи како што е ракописот на [[Катах на Свети Колумба|Катахот на Свети Колумба]] од 7 век &#x2014; позајмуваат стил директно од келтските емајли и мотивите за обработка на метал од Ла Тене. По Катахот на Свети Колумба, украсувањето на книги станало сè посложено и биле воведени нови стилови од други култури. Страници како тепих &#x2014; цели страници со орнаменти без текст &#x2014; биле вметнати, обично на почетокот на секое Евангелие. Геометриските мотиви и испреплетените шари можеби биле влијанија од [[Копти|коптски]] Египет или од други места во византискиот [[Блиски Исток]]. Зголемената употреба на животински орнаменти бил англосаксонски придонес на нивниот животински стил. Сите овие влијанија и традиции се споиле во она што може да се нарече нов хиберносаксонски стил, при што Книгата од Дуроу од крајот на 7 век е прва од ваков тип. Евангелијата од Линдисфарн се уште еден познат пример. [[Книга од Келс|Книгата од Келс]] веројатно е создадена во Јона во 8 век. Кога монасите побегнале во Ирска поради викиншките напади во 807 година, тие веројатно го донеле со себе во Келс во Ирска. Тој е најбогато украсениот од хиберносаксонските ракописи и претставува голем број техники и мотиви создадени во текот на 8 век. === Металообработка === Во 7 век се појавило оживување на [[Металообработка|металообработката]] со нови техники како што е златниот [[филигран]], што овозможило сè помали и подетални орнаменти, особено на петнануларните и псевдоненануларните [[Келтски брош|келтски брошеви]], кои биле важни симболи на статусот на елитата, а ги носеле и свештенството како дел од нивните [[Одежда|облеки]]. Брошот од Тара и Ардагското богарство се меѓу највеличествените островски примери, додека кралскиот накит од 7 век од бродските погребувања во Сатон Ху покажува претхристијански англосаксонски стил. Тие ги собрале сите расположиви вештини на златарот во едно парче: орнаментација применета на различни техники и материјали, резбање во струготини, [[филигран]], клоизон и [[Кварц|горен кристал]]. === Камена скулптура === Вештините прикажани во обработката на метал може да се видат во камените [[Вајарство|скулптури]]. Со векови во Ирска имало обичај да се изложува голем дрвен крст во рамките на манастирската зграда. Потоа овие биле претворени во камени крстови наречени високи крстови и покриени со истите сложени шари што ги употребувале златарите, а честопати и фигурни скулптури.{{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Уметноста во 10 век]] [[Категорија:Уметноста во 9 век]] [[Категорија:Голема преселба на народите]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] rvnyg9i6oqhiuvkcgacguzcxfu9g6dk 5630105 5630102 2026-09-19T20:20:32Z Тиверополник 1815 5630105 wikitext text/x-wiki [[File:Sutton.Hoo.ShoulderClasp2.RobRoy.jpg|десно|мини| Штипки за рамо од [[Англосаксонци|англосаксонското]] бродско погребувањеод 7 век во Сатон Ху. [[Британски музеј]].]] '''Уметноста од периодот на Големата преселба на народите''' го означува уметничкото дело на [[Германи|германските народи]] за време на [[Голема преселба на народите|големата преселба на народите]] (околу 300 – 800). Периодот ја вклучува '''миграциската уметност''' на германските племиња на континентот, како и почетокот на [[Островска уметност|островската уметност]] или хиберносаксонската уметност на [[Англосаксонци|англосаксонското]] и келтското поврзување во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]]. Опфаќа многу различни стилови на уметност, вклучувајќи го '''полихромниот стил''' и [[Животински стил|животинскиот стил]]. По [[Христијанизација|христијанизацијата]], уметноста од периодот на преселба се развила во различни школи на [[Средновековна уметност|раносредновековна уметност]] во Западна Европа, кои вообичаено се класифицираат по региони, како што се [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]] и [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]], пред да се развијат континенталните стилови на [[Романика|романската уметност]] и конечно [[Готска уметност|готската уметност]]. == Позадина == [[File:Paar_Prunkfibeln.jpg|мини| Готски ''[[Фибула (брош)|фибули]]'', почеток на 5 век]] Во текот 3 век од нашата ера, [[Римско Царство|Римското Царство]] речиси се распаднало, а составот на неговата војска станувал сè повеќе [[Германи|германски]]. Во 4 век, кога [[Хуни|Хуните]] ги потиснале разните германски племиња кон запад, некои германски групи се префрлиле преку границите на царството и почнале да се населуваат таму. [[Визиготи|Визиготите]] се населиле во Италија, а потоа во [[Хиспанија]] ([[Шпанија]]), на север [[Франки|Франките]] се населиле во [[Галија]] и западна Германија, а во 5 век [[Англи|Англите]], [[Саси|Саксонците]] и [[Јути|Јутите]] ја нападнале Британија, додека [[Остроготи|Остроготите]] се населиле во Италија. До крајот на 6 век[[Западно Римско Царство|, Западното Римско Царство]] било речиси целосно заменето со помали, помалку политички организирани, но енергични германски кралства. Иако овие кралства никогаш не биле еднородни, тие споделувале одредени заеднички културни карактеристики. Новодојдените се населиле на своите нови земјишта и станале земјоделци и рибари. Археолошките докази не откриле традиција на монументално уметничко дело, како што се архитектурата или големата скулптура во трајни материјали, туку претпочитање на „мобилна“ уметност за лично прикажување, обично и со практична функција, како што се оружје, коњски запреги, алатки и накит со кој се прицврстувала облеката. Преживеаната уметност на германските народи е речиси целосно личен украс. Пред преобраќањето во христијанство, уметничките дела биле закопувани заедно со нивните сопственици. Голем дел од уметноста изработена од органски материјали несомнено не е зачувана. Три стила доминираат во германската уметност. ''Полихромниот стил'' потекнува од [[Готи|Готите]] кои се населиле во областа на [[Црно Море|Црното Море]]. ''Животинскиот стил'', веројатно и од источно потекло, <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=g2ULEAAAQBAJ|title=Craftsmen and Jewelers in the Middle and Lower Danube Region (6th to 7th Centuries)|last=Tănase|first=Daniela|date=23 November 2020|publisher=Brill|isbn=9789004436930|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450, volume 67|publication-place=Leiden|page=209|chapter=7.2: Ornamental Styles and Decorative Motifs of Germanic Origin|quote=Much has been written on the origin of the animal style – Celtic, nomadic (with influences from Iran), or Hellenistic. Whatever its origin, the style is regarded as typical for the Germanic view of the world.|access-date=18 June 2025}} </ref> се појавил во Скандинавија, северна Германија и Англија. Конечно, [[Островска уметност|островската уметност]], или ''хиберно-саксонскиот стил'', во краток, но просперитетен период по христијанизацијата, доживеал спој на животински стил со [[Келтска уметност|келтски]], средоземноморски и други мотиви и техники. == Миграциска уметност == === Полихроматски стил === Во текот на 2 век, Готите во регионот на денешна [[Украина]] откриле нов вкус за златни фигурини и предмети украсени со скапоцени камења. Овој стил, позајмен од [[Скити|Скитите]] и [[Сармати|Сарматите]], имал некои грчко-римски влијанија, а бил популарен и кај [[Хуните]]. Можеби најпознатите примери се наоѓаат во [[Петроаско богатство|Петроаското богатство]] од 4 век ([[Романија]]), кое вклучува голем златен [[брош]] со орел ([https://web.archive.org/web/20070114030307/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork02.jpg слика]). Мотивот со орел потекнува од Источна Азија и е резултат на учеството на предците на Готите во [[Хуни|Хунското Царство]], како на пример во готската полихромна копча за ремен со глава на орел од 4 век ([https://web.archive.org/web/19991018233910/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork12.jpg слика]) од Украина. Готите го пренеле овој стил во Италија, јужна Франција и Шпанија. Еден добро познат пример е [[Остроготи|остроготскиот]] орел ([[Фибула (брош)|фибула]]) од [[Чезена]], Италија, кој денес се наоѓа во [[Нирнбершки музеј|Нирнбершкиот музеј]]. Друга е визиготската полихромна вотивна круна ([https://web.archive.org/web/19991010193109/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/crown01.jpg слика]) на [[Рекесвинт]], крал на Толедо, пронајдена во богатство од вотивна круна од {{Околу|670}} во Фуенте де Гуаразар, во близина на [[Толедо]]. Популарноста на стилот може да се потврди со откривањето на полихромен меч ([https://web.archive.org/web/19991014043050/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork05.jpg слика] ) во гробницата на франкскиот крал [[Хилдерик I]] (починал {{Околу|481}}) во Турне (во денешна Белгија), далеку северно од Алпите. === Животински стил === [[File:Sutton.Hoo.PurseLid.RobRoy.jpg|мини| Капак за паричник од Сатон Ху, околу 625 година]] Проучувањето на северноевропското, или „германско“, зооморфно украсување го започнал Бернхард Салин во дело објавено во 1904 година. Тој ја класифицирал животинската уметност од периодот приближно од 400 до 900 година во три фази: стилови I, II и III. Потеклото на овие различни фази сè уште претставува предмет на значителна дебата; развојот на трендовите во доцноримската популарна уметност во провинциите е еден елемент, а постарите традиции на номадските азиски степски народи друг. Првите два стила се среќаваат многу широко низ [[Европа]] во уметноста на „варварските“ народи од периодот на [[големата преселба на народите]]. '''Стил I.''' Овој стил за првпат се појавил во северозападна Европа, а станал забележлив како нов стил со воведувањето на техниката на резбање со струготини применета на бронза и сребро во 5 век. Се карактеризира со животни чии тела се поделени на делови и обично се појавуваат на рабовите на дизајни чиј главен акцент е на апстрактни шари. '''Стил II''' . Овој стил за првпат се појавил околу 560-570 година, Стилот I бил во опаѓање и Стилот II на Салин почнал да го заменува. Животните од Стил II се цели ѕверови, но нивните тела се издолжени во „ленти“ кои се испреплетени во симетрични форми без поголема желба за натурализам, а ретко имаат и нозе, така што тие имаат стремеж да се опишат како змии, иако главите често имаат карактеристики на други видови животни. Животното се вклучува во украсни шари, обично со преплетување. Така, две мечки се свртени една кон друга во совршена симетрија („соочени“), формирајќи облик на срце. Примери од Стил II може да се најдат на златниот капак на чантата. Откако ќе се развијат околу 700 локализирани стилови, веќе не е многу корисно да се зборува за општ германски стил. '''Стил III''' се наоѓа главно во Скандинавија, а може да се нарече и викиншка уметност. === Христијанско влијание === Византиското емајлирање било под големо влијание на металоделството од периодот на преселбите. Црквата во раниот период на преселбите се појавила како единствена наднационална сила во Европа по [[Распад на Римското Царство|распадот на Римското Царство]]. Тоа обезбедувало обединувачки елемент и станала единствената преостаната институција која можела да зачува одбрани рудименти на класичната цивилизација. Како што преобраќањето на германските народи до крајот на 7 век во Западна Европа се приближувало кон крајот, црквата станала главен покровител на уметноста, нарачувајќи [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и други литургиски предмети. Записот покажува постојан пад на германските форми и зголемено средоземноморско влијание. Овој процес се одвивал брзо кај Готите од Италија и Шпанија, а побавно оние што се движеле подалеку на север. Оваа промена може да се забележи во [[Меровинзи|меровиншкиот]] кодекс Гелазиски сакраментар од 8 век, кој не содржел елементи од стил II, туку прикажува медитерански примери на риби што се користат за конструирање големи букви на почетокот на поглавјата. == Островска уметност == [[Островска уметност|Островската уметност]], честопати позната и како хиберносаксонска уметност, особено во однос на [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]], била ограничена на [[Велика Британија]] и [[Ирска]] и претставувала спој на германските традиции (преку [[Англосаксонци|Англосаксонците]]) со келтските традиции (преку ирските монаси). Првпат се развила кон крајот на 7 век, а стилот во Британија продолжил во следните околу 150 години, сè до викиншките инвазии во 9 век (по што се појавила [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]]), а во Ирска сè до 12 век (по што следела [[Романика|романиката]]). === Историја === [[File:Ireland_2010_etc_029_(2).jpg|мини| Брош од Тара, преден поглед, почеток на 8 век]] Ирска била преобратена во христијанство преку мисии од Британија и континентот, почнувајќи од средината на 5 век, додека истовремено паганските [[Англи]], [[Саси|Саксонци]] и [[Јути]] се населувале во [[Англија]]. Екстремната политичка фрагментација на Ирска и нејзиниот целосен недостаток на урбан развој го спречиле појавувањето на силна епископска структура. Монаштвото последователно се појавило како доминантна сила во [[Христијанството во Ирска|ирското христијанство]], а со тоа и во ирската христијанска уметност. [[Келтско христијанство|Келтското христијанство]], исто така, развило силен акцент на мисионерската активност. Околу 563 година, [[Свети Колумба]] основал база на шкотскиот остров Јона, од која ги преобратил пиктските пагани во [[Шкотска]]; оваа манастирска населба долго време останала клучно седиште на христијанската култура во северна Британија. Колумбуските монаси потоа заминале во [[Нортамбрија]] во 635 година и основале манастир на островот [[Линдисфарн]], од кој го преобратиле северниот дел на Англија. Сепак, Рим веќе го започнал преобраќањето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] од југ со мисија во [[Кент]] во 597 година. Дошло до судир меѓу ирските монаси и Рим на датумот за прославување на [[Велигден]], што довело до повлекување на ирската мисија од Линдисфарн во Јона. Сепак, широката употреба на ирски украсни форми во уметноста произведена во Англија, и обратно, сведочи за постојана важност на заемното дејство меѓу двете култури. Англија потпаднала под зголемено медитеранско влијание, но не пред ирската келтска и англосаксонската уметност профитабилно да се спојат. Првото поголемо дело кое може да се нарече чисто островско е „Книгата од Дуроу“ од крајот на 7 век. Следело златно време во обработката на метали, ракописите и камената скулптура. Во 9 век, најславниот период на хиберносаксонскиот стил се приближил кон својот крај, со прекините на викиншките напади и зголемената доминација на медитеранските форми. === Илуминирани ракописи === [[File:BookOfDurrowBeginMarkGospel.jpg|лево|мини|309x309пкс| Книга од Дуроу, Ирска од 7 век. Едно од најраните дела на хиберносаксонската уметност. Библиотека на колеџот Тринити, Даблин.]] Помеѓу преживеаните докази за ирско- [[келтска уметност]] од железното време доминираат металните изработки во [[Келтска уметност|стилот на Ла Тене]]. Висечките чинии како оние кои се наоѓаат во Сатон Ху се меѓу најважните од овие занаети. Кога ирските мисионери започнале да го шират зборот на евангелијата, им биле потребни книги и речиси од самиот почеток почнале да ги разубавуваат своите текстови со уметнички дела црпејќи од дизајните на овие традиции на обработка на метал. Спиралите и свитоците во зголемените воведни букви &#x2014; кои се наоѓаат во најраните ракописи како што е ракописот на [[Катах на Свети Колумба|Катахот на Свети Колумба]] од 7 век &#x2014; позајмуваат стил директно од келтските емајли и мотивите за обработка на метал од Ла Тене. По Катахот на Свети Колумба, украсувањето на книги станало сè посложено и биле воведени нови стилови од други култури. Страници како тепих &#x2014; цели страници со орнаменти без текст &#x2014; биле вметнати, обично на почетокот на секое Евангелие. Геометриските мотиви и испреплетените шари можеби биле влијанија од [[Копти|коптски]] Египет или од други места во византискиот [[Блиски Исток]]. Зголемената употреба на животински орнаменти бил англосаксонски придонес на нивниот животински стил. Сите овие влијанија и традиции се споиле во она што може да се нарече нов хиберносаксонски стил, при што Книгата од Дуроу од крајот на 7 век е прва од ваков тип. Евангелијата од Линдисфарн се уште еден познат пример. [[Книга од Келс|Книгата од Келс]] веројатно е создадена во Јона во 8 век. Кога монасите побегнале во Ирска поради викиншките напади во 807 година, тие веројатно го донеле со себе во Келс во Ирска. Тој е најбогато украсениот од хиберносаксонските ракописи и претставува голем број техники и мотиви создадени во текот на 8 век. === Металообработка === Во 7 век се појавило оживување на [[Металообработка|металообработката]] со нови техники како што е златниот [[филигран]], што овозможило сè помали и подетални орнаменти, особено на петнануларните и псевдоненануларните [[Келтски брош|келтски брошеви]], кои биле важни симболи на статусот на елитата, а ги носеле и свештенството како дел од нивните [[Одежда|облеки]]. Брошот од Тара и Ардагското богарство се меѓу највеличествените островски примери, додека кралскиот накит од 7 век од бродските погребувања во Сатон Ху покажува претхристијански англосаксонски стил. Тие ги собрале сите расположиви вештини на златарот во едно парче: орнаментација применета на различни техники и материјали, резбање во струготини, [[филигран]], клоизон и [[Кварц|горен кристал]]. === Камена скулптура === Вештините прикажани во обработката на метал може да се видат во камените [[Вајарство|скулптури]]. Со векови во Ирска имало обичај да се изложува голем дрвен крст во рамките на манастирската зграда. Потоа овие биле претворени во камени крстови наречени високи крстови и покриени со истите сложени шари што ги употребувале златарите, а честопати и фигурни скулптури. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *Martin Werner, "Migration and Hiberno-Saxon Art", ''[[Dictionary of the Middle Ages]]'', vol-8, {{ISBN|0-684-18274-2}} *[http://www.britannica.com/ebc/article-9367062 "Hiberno-Saxon style"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. *Boltin, Lee, ed.: ''Treasures of Early Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D.: From the Collections of the National Museum of Ireland, Royal Irish Academy, Trinity College, Dublin'', [[Metropolitan Museum of Art]], 1977, {{ISBN|0-87099-164-7}}. *{{cite book | author= Bunker, Emma C. | title= ''Nomadic art of the eastern Eurasian steppes: the Eugene V. Thaw and other New York collections'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2002 | isbn=9780300096880 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/96120/rec/302}} *[[Malcolm Todd (archaeologist)|Malcolm, Todd]], ''The Early Germans'' == Надворешни врски == *{{Deprecated archive|url=https://archive.today/19990428075247/http://www.hp.uab.edu/image_archive/noframes.html|title=Images from History|sec=el}}, see "Iron Age Europe". *[https://web.archive.org/web/20071221050922/http://www.thewalters.org/works_of_art/itemdetails.aspx?aid=116 Eagle Fibula] at the Walters Art Museum {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Уметноста во 10 век]] [[Категорија:Уметноста во 9 век]] [[Категорија:Уметноста во 8 век]] [[Категорија:Уметноста во 7 век]] [[Категорија:Уметноста во 6 век]] [[Категорија:Уметноста во 5 век]] [[Категорија:Голема преселба на народите]] krzc14t1qg2m6o0ino6n6xm7ejez5fg 5630106 5630105 2026-09-19T20:22:15Z Тиверополник 1815 5630106 wikitext text/x-wiki [[File:Sutton.Hoo.ShoulderClasp2.RobRoy.jpg|десно|мини|Штипки за рамо од [[Англосаксонци|англосаксонското]] бродско погребување од 7 век во Сатон Ху. [[Британски музеј]].]] '''Уметноста од периодот на Големата преселба на народите''' го означува уметничкото дело на [[Германи|германските народи]] за време на [[Голема преселба на народите|големата преселба на народите]] (околу 300 – 800). Периодот ја вклучува '''миграциската уметност''' на германските племиња на континентот, како и почетокот на [[Островска уметност|островската уметност]] или хиберносаксонската уметност на [[Англосаксонци|англосаксонското]] и келтското поврзување во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]]. Опфаќа многу различни стилови на уметност, вклучувајќи го '''полихромниот стил''' и [[Животински стил|животинскиот стил]]. По [[Христијанизација|христијанизацијата]], уметноста од периодот на преселба се развила во различни школи на [[Средновековна уметност|раносредновековна уметност]] во Западна Европа, кои вообичаено се класифицираат по региони, како што се [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]] и [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]], пред да се развијат континенталните стилови на [[Романика|романската уметност]] и конечно [[Готска уметност|готската уметност]]. == Позадина == [[File:Paar_Prunkfibeln.jpg|мини| Готски ''[[Фибула (брош)|фибули]]'', почеток на 5 век]] Во текот 3 век од нашата ера, [[Римско Царство|Римското Царство]] речиси се распаднало, а составот на неговата војска станувал сè повеќе [[Германи|германски]]. Во 4 век, кога [[Хуни|Хуните]] ги потиснале разните германски племиња кон запад, некои германски групи се префрлиле преку границите на царството и почнале да се населуваат таму. [[Визиготи|Визиготите]] се населиле во Италија, а потоа во [[Хиспанија]] ([[Шпанија]]), на север [[Франки|Франките]] се населиле во [[Галија]] и западна Германија, а во 5 век [[Англи|Англите]], [[Саси|Саксонците]] и [[Јути|Јутите]] ја нападнале Британија, додека [[Остроготи|Остроготите]] се населиле во Италија. До крајот на 6 век[[Западно Римско Царство|, Западното Римско Царство]] било речиси целосно заменето со помали, помалку политички организирани, но енергични германски кралства. Иако овие кралства никогаш не биле еднородни, тие споделувале одредени заеднички културни карактеристики. Новодојдените се населиле на своите нови земјишта и станале земјоделци и рибари. Археолошките докази не откриле традиција на монументално уметничко дело, како што се архитектурата или големата скулптура во трајни материјали, туку претпочитање на „мобилна“ уметност за лично прикажување, обично и со практична функција, како што се оружје, коњски запреги, алатки и накит со кој се прицврстувала облеката. Преживеаната уметност на германските народи е речиси целосно личен украс. Пред преобраќањето во христијанство, уметничките дела биле закопувани заедно со нивните сопственици. Голем дел од уметноста изработена од органски материјали несомнено не е зачувана. Три стила доминираат во германската уметност. ''Полихромниот стил'' потекнува од [[Готи|Готите]] кои се населиле во областа на [[Црно Море|Црното Море]]. ''Животинскиот стил'', веројатно и од источно потекло, <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=g2ULEAAAQBAJ|title=Craftsmen and Jewelers in the Middle and Lower Danube Region (6th to 7th Centuries)|last=Tănase|first=Daniela|date=23 November 2020|publisher=Brill|isbn=9789004436930|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450, volume 67|publication-place=Leiden|page=209|chapter=7.2: Ornamental Styles and Decorative Motifs of Germanic Origin|quote=Much has been written on the origin of the animal style – Celtic, nomadic (with influences from Iran), or Hellenistic. Whatever its origin, the style is regarded as typical for the Germanic view of the world.|access-date=18 June 2025}} </ref> се појавил во Скандинавија, северна Германија и Англија. Конечно, [[Островска уметност|островската уметност]], или ''хиберно-саксонскиот стил'', во краток, но просперитетен период по христијанизацијата, доживеал спој на животински стил со [[Келтска уметност|келтски]], средоземноморски и други мотиви и техники. == Миграциска уметност == === Полихроматски стил === Во текот на 2 век, Готите во регионот на денешна [[Украина]] откриле нов вкус за златни фигурини и предмети украсени со скапоцени камења. Овој стил, позајмен од [[Скити|Скитите]] и [[Сармати|Сарматите]], имал некои грчко-римски влијанија, а бил популарен и кај [[Хуните]]. Можеби најпознатите примери се наоѓаат во [[Петроаско богатство|Петроаското богатство]] од 4 век ([[Романија]]), кое вклучува голем златен [[брош]] со орел ([https://web.archive.org/web/20070114030307/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork02.jpg слика]). Мотивот со орел потекнува од Источна Азија и е резултат на учеството на предците на Готите во [[Хуни|Хунското Царство]], како на пример во готската полихромна копча за ремен со глава на орел од 4 век ([https://web.archive.org/web/19991018233910/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork12.jpg слика]) од Украина. Готите го пренеле овој стил во Италија, јужна Франција и Шпанија. Еден добро познат пример е [[Остроготи|остроготскиот]] орел ([[Фибула (брош)|фибула]]) од [[Чезена]], Италија, кој денес се наоѓа во [[Нирнбершки музеј|Нирнбершкиот музеј]]. Друга е визиготската полихромна вотивна круна ([https://web.archive.org/web/19991010193109/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/crown01.jpg слика]) на [[Рекесвинт]], крал на Толедо, пронајдена во богатство од вотивна круна од {{Околу|670}} во Фуенте де Гуаразар, во близина на [[Толедо]]. Популарноста на стилот може да се потврди со откривањето на полихромен меч ([https://web.archive.org/web/19991014043050/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork05.jpg слика] ) во гробницата на франкскиот крал [[Хилдерик I]] (починал {{Околу|481}}) во Турне (во денешна Белгија), далеку северно од Алпите. === Животински стил === [[File:Sutton.Hoo.PurseLid.RobRoy.jpg|мини| Капак за паричник од Сатон Ху, околу 625 година]] Проучувањето на северноевропското, или „германско“, зооморфно украсување го започнал Бернхард Салин во дело објавено во 1904 година. Тој ја класифицирал животинската уметност од периодот приближно од 400 до 900 година во три фази: стилови I, II и III. Потеклото на овие различни фази сè уште претставува предмет на значителна дебата; развојот на трендовите во доцноримската популарна уметност во провинциите е еден елемент, а постарите традиции на номадските азиски степски народи друг. Првите два стила се среќаваат многу широко низ [[Европа]] во уметноста на „варварските“ народи од периодот на [[големата преселба на народите]]. '''Стил I.''' Овој стил за првпат се појавил во северозападна Европа, а станал забележлив како нов стил со воведувањето на техниката на резбање со струготини применета на бронза и сребро во 5 век. Се карактеризира со животни чии тела се поделени на делови и обично се појавуваат на рабовите на дизајни чиј главен акцент е на апстрактни шари. '''Стил II''' . Овој стил за првпат се појавил околу 560-570 година, Стилот I бил во опаѓање и Стилот II на Салин почнал да го заменува. Животните од Стил II се цели ѕверови, но нивните тела се издолжени во „ленти“ кои се испреплетени во симетрични форми без поголема желба за натурализам, а ретко имаат и нозе, така што тие имаат стремеж да се опишат како змии, иако главите често имаат карактеристики на други видови животни. Животното се вклучува во украсни шари, обично со преплетување. Така, две мечки се свртени една кон друга во совршена симетрија („соочени“), формирајќи облик на срце. Примери од Стил II може да се најдат на златниот капак на чантата. Откако ќе се развијат околу 700 локализирани стилови, веќе не е многу корисно да се зборува за општ германски стил. '''Стил III''' се наоѓа главно во Скандинавија, а може да се нарече и викиншка уметност. === Христијанско влијание === Византиското емајлирање било под големо влијание на металоделството од периодот на преселбите. Црквата во раниот период на преселбите се појавила како единствена наднационална сила во Европа по [[Распад на Римското Царство|распадот на Римското Царство]]. Тоа обезбедувало обединувачки елемент и станала единствената преостаната институција која можела да зачува одбрани рудименти на класичната цивилизација. Како што преобраќањето на германските народи до крајот на 7 век во Западна Европа се приближувало кон крајот, црквата станала главен покровител на уметноста, нарачувајќи [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и други литургиски предмети. Записот покажува постојан пад на германските форми и зголемено средоземноморско влијание. Овој процес се одвивал брзо кај Готите од Италија и Шпанија, а побавно оние што се движеле подалеку на север. Оваа промена може да се забележи во [[Меровинзи|меровиншкиот]] кодекс Гелазиски сакраментар од 8 век, кој не содржел елементи од стил II, туку прикажува медитерански примери на риби што се користат за конструирање големи букви на почетокот на поглавјата. == Островска уметност == [[Островска уметност|Островската уметност]], честопати позната и како хиберносаксонска уметност, особено во однос на [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]], била ограничена на [[Велика Британија]] и [[Ирска]] и претставувала спој на германските традиции (преку [[Англосаксонци|Англосаксонците]]) со келтските традиции (преку ирските монаси). Првпат се развила кон крајот на 7 век, а стилот во Британија продолжил во следните околу 150 години, сè до викиншките инвазии во 9 век (по што се појавила [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]]), а во Ирска сè до 12 век (по што следела [[Романика|романиката]]). === Историја === [[File:Ireland_2010_etc_029_(2).jpg|мини| Брош од Тара, преден поглед, почеток на 8 век]] Ирска била преобратена во христијанство преку мисии од Британија и континентот, почнувајќи од средината на 5 век, додека истовремено паганските [[Англи]], [[Саси|Саксонци]] и [[Јути]] се населувале во [[Англија]]. Екстремната политичка фрагментација на Ирска и нејзиниот целосен недостаток на урбан развој го спречиле појавувањето на силна епископска структура. Монаштвото последователно се појавило како доминантна сила во [[Христијанството во Ирска|ирското христијанство]], а со тоа и во ирската христијанска уметност. [[Келтско христијанство|Келтското христијанство]], исто така, развило силен акцент на мисионерската активност. Околу 563 година, [[Свети Колумба]] основал база на шкотскиот остров Јона, од која ги преобратил пиктските пагани во [[Шкотска]]; оваа манастирска населба долго време останала клучно седиште на христијанската култура во северна Британија. Колумбуските монаси потоа заминале во [[Нортамбрија]] во 635 година и основале манастир на островот [[Линдисфарн]], од кој го преобратиле северниот дел на Англија. Сепак, Рим веќе го започнал преобраќањето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] од југ со мисија во [[Кент]] во 597 година. Дошло до судир меѓу ирските монаси и Рим на датумот за прославување на [[Велигден]], што довело до повлекување на ирската мисија од Линдисфарн во Јона. Сепак, широката употреба на ирски украсни форми во уметноста произведена во Англија, и обратно, сведочи за постојана важност на заемното дејство меѓу двете култури. Англија потпаднала под зголемено медитеранско влијание, но не пред ирската келтска и англосаксонската уметност профитабилно да се спојат. Првото поголемо дело кое може да се нарече чисто островско е „Книгата од Дуроу“ од крајот на 7 век. Следело златно време во обработката на метали, ракописите и камената скулптура. Во 9 век, најславниот период на хиберносаксонскиот стил се приближил кон својот крај, со прекините на викиншките напади и зголемената доминација на медитеранските форми. === Илуминирани ракописи === [[File:BookOfDurrowBeginMarkGospel.jpg|лево|мини|309x309пкс| Книга од Дуроу, Ирска од 7 век. Едно од најраните дела на хиберносаксонската уметност. Библиотека на колеџот Тринити, Даблин.]] Помеѓу преживеаните докази за ирско- [[келтска уметност]] од железното време доминираат металните изработки во [[Келтска уметност|стилот на Ла Тене]]. Висечките чинии како оние кои се наоѓаат во Сатон Ху се меѓу најважните од овие занаети. Кога ирските мисионери започнале да го шират зборот на евангелијата, им биле потребни книги и речиси од самиот почеток почнале да ги разубавуваат своите текстови со уметнички дела црпејќи од дизајните на овие традиции на обработка на метал. Спиралите и свитоците во зголемените воведни букви &#x2014; кои се наоѓаат во најраните ракописи како што е ракописот на [[Катах на Свети Колумба|Катахот на Свети Колумба]] од 7 век &#x2014; позајмуваат стил директно од келтските емајли и мотивите за обработка на метал од Ла Тене. По Катахот на Свети Колумба, украсувањето на книги станало сè посложено и биле воведени нови стилови од други култури. Страници како тепих &#x2014; цели страници со орнаменти без текст &#x2014; биле вметнати, обично на почетокот на секое Евангелие. Геометриските мотиви и испреплетените шари можеби биле влијанија од [[Копти|коптски]] Египет или од други места во византискиот [[Блиски Исток]]. Зголемената употреба на животински орнаменти бил англосаксонски придонес на нивниот животински стил. Сите овие влијанија и традиции се споиле во она што може да се нарече нов хиберносаксонски стил, при што Книгата од Дуроу од крајот на 7 век е прва од ваков тип. Евангелијата од Линдисфарн се уште еден познат пример. [[Книга од Келс|Книгата од Келс]] веројатно е создадена во Јона во 8 век. Кога монасите побегнале во Ирска поради викиншките напади во 807 година, тие веројатно го донеле со себе во Келс во Ирска. Тој е најбогато украсениот од хиберносаксонските ракописи и претставува голем број техники и мотиви создадени во текот на 8 век. === Металообработка === Во 7 век се појавило оживување на [[Металообработка|металообработката]] со нови техники како што е златниот [[филигран]], што овозможило сè помали и подетални орнаменти, особено на петнануларните и псевдоненануларните [[Келтски брош|келтски брошеви]], кои биле важни симболи на статусот на елитата, а ги носеле и свештенството како дел од нивните [[Одежда|облеки]]. Брошот од Тара и Ардагското богарство се меѓу највеличествените островски примери, додека кралскиот накит од 7 век од бродските погребувања во Сатон Ху покажува претхристијански англосаксонски стил. Тие ги собрале сите расположиви вештини на златарот во едно парче: орнаментација применета на различни техники и материјали, резбање во струготини, [[филигран]], клоизон и [[Кварц|горен кристал]]. === Камена скулптура === Вештините прикажани во обработката на метал може да се видат во камените [[Вајарство|скулптури]]. Со векови во Ирска имало обичај да се изложува голем дрвен крст во рамките на манастирската зграда. Потоа овие биле претворени во камени крстови наречени високи крстови и покриени со истите сложени шари што ги употребувале златарите, а честопати и фигурни скулптури. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *Martin Werner, "Migration and Hiberno-Saxon Art", ''[[Dictionary of the Middle Ages]]'', vol-8, {{ISBN|0-684-18274-2}} *[http://www.britannica.com/ebc/article-9367062 "Hiberno-Saxon style"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. *Boltin, Lee, ed.: ''Treasures of Early Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D.: From the Collections of the National Museum of Ireland, Royal Irish Academy, Trinity College, Dublin'', [[Metropolitan Museum of Art]], 1977, {{ISBN|0-87099-164-7}}. *{{cite book | author= Bunker, Emma C. | title= ''Nomadic art of the eastern Eurasian steppes: the Eugene V. Thaw and other New York collections'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2002 | isbn=9780300096880 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/96120/rec/302}} *[[Malcolm Todd (archaeologist)|Malcolm, Todd]], ''The Early Germans'' == Надворешни врски == *{{Deprecated archive|url=https://archive.today/19990428075247/http://www.hp.uab.edu/image_archive/noframes.html|title=Images from History|sec=el}}, see "Iron Age Europe". *[https://web.archive.org/web/20071221050922/http://www.thewalters.org/works_of_art/itemdetails.aspx?aid=116 Eagle Fibula] at the Walters Art Museum {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Уметноста во 10 век]] [[Категорија:Уметноста во 9 век]] [[Категорија:Уметноста во 8 век]] [[Категорија:Уметноста во 7 век]] [[Категорија:Уметноста во 6 век]] [[Категорија:Уметноста во 5 век]] [[Категорија:Голема преселба на народите]] 6he3fdpq4t8dzxiz5ur8x6kz88xckex 5630107 5630106 2026-09-19T20:23:05Z Тиверополник 1815 5630107 wikitext text/x-wiki [[File:Sutton.Hoo.ShoulderClasp2.RobRoy.jpg|десно|мини|Рамени спојки од [[Англосаксонци|англосаксонското]] бродско погребување од 7 век во Сатон Ху. [[Британски музеј]].]] '''Уметноста од периодот на Големата преселба на народите''' го означува уметничкото дело на [[Германи|германските народи]] за време на [[Голема преселба на народите|големата преселба на народите]] (околу 300 – 800). Периодот ја вклучува '''миграциската уметност''' на германските племиња на континентот, како и почетокот на [[Островска уметност|островската уметност]] или хиберносаксонската уметност на [[Англосаксонци|англосаксонското]] и келтското поврзување во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]]. Опфаќа многу различни стилови на уметност, вклучувајќи го '''полихромниот стил''' и [[Животински стил|животинскиот стил]]. По [[Христијанизација|христијанизацијата]], уметноста од периодот на преселба се развила во различни школи на [[Средновековна уметност|раносредновековна уметност]] во Западна Европа, кои вообичаено се класифицираат по региони, како што се [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]] и [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]], пред да се развијат континенталните стилови на [[Романика|романската уметност]] и конечно [[Готска уметност|готската уметност]]. == Позадина == [[File:Paar_Prunkfibeln.jpg|мини| Готски ''[[Фибула (брош)|фибули]]'', почеток на 5 век]] Во текот 3 век од нашата ера, [[Римско Царство|Римското Царство]] речиси се распаднало, а составот на неговата војска станувал сè повеќе [[Германи|германски]]. Во 4 век, кога [[Хуни|Хуните]] ги потиснале разните германски племиња кон запад, некои германски групи се префрлиле преку границите на царството и почнале да се населуваат таму. [[Визиготи|Визиготите]] се населиле во Италија, а потоа во [[Хиспанија]] ([[Шпанија]]), на север [[Франки|Франките]] се населиле во [[Галија]] и западна Германија, а во 5 век [[Англи|Англите]], [[Саси|Саксонците]] и [[Јути|Јутите]] ја нападнале Британија, додека [[Остроготи|Остроготите]] се населиле во Италија. До крајот на 6 век[[Западно Римско Царство|, Западното Римско Царство]] било речиси целосно заменето со помали, помалку политички организирани, но енергични германски кралства. Иако овие кралства никогаш не биле еднородни, тие споделувале одредени заеднички културни карактеристики. Новодојдените се населиле на своите нови земјишта и станале земјоделци и рибари. Археолошките докази не откриле традиција на монументално уметничко дело, како што се архитектурата или големата скулптура во трајни материјали, туку претпочитање на „мобилна“ уметност за лично прикажување, обично и со практична функција, како што се оружје, коњски запреги, алатки и накит со кој се прицврстувала облеката. Преживеаната уметност на германските народи е речиси целосно личен украс. Пред преобраќањето во христијанство, уметничките дела биле закопувани заедно со нивните сопственици. Голем дел од уметноста изработена од органски материјали несомнено не е зачувана. Три стила доминираат во германската уметност. ''Полихромниот стил'' потекнува од [[Готи|Готите]] кои се населиле во областа на [[Црно Море|Црното Море]]. ''Животинскиот стил'', веројатно и од источно потекло, <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=g2ULEAAAQBAJ|title=Craftsmen and Jewelers in the Middle and Lower Danube Region (6th to 7th Centuries)|last=Tănase|first=Daniela|date=23 November 2020|publisher=Brill|isbn=9789004436930|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450, volume 67|publication-place=Leiden|page=209|chapter=7.2: Ornamental Styles and Decorative Motifs of Germanic Origin|quote=Much has been written on the origin of the animal style – Celtic, nomadic (with influences from Iran), or Hellenistic. Whatever its origin, the style is regarded as typical for the Germanic view of the world.|access-date=18 June 2025}} </ref> се појавил во Скандинавија, северна Германија и Англија. Конечно, [[Островска уметност|островската уметност]], или ''хиберно-саксонскиот стил'', во краток, но просперитетен период по христијанизацијата, доживеал спој на животински стил со [[Келтска уметност|келтски]], средоземноморски и други мотиви и техники. == Миграциска уметност == === Полихроматски стил === Во текот на 2 век, Готите во регионот на денешна [[Украина]] откриле нов вкус за златни фигурини и предмети украсени со скапоцени камења. Овој стил, позајмен од [[Скити|Скитите]] и [[Сармати|Сарматите]], имал некои грчко-римски влијанија, а бил популарен и кај [[Хуните]]. Можеби најпознатите примери се наоѓаат во [[Петроаско богатство|Петроаското богатство]] од 4 век ([[Романија]]), кое вклучува голем златен [[брош]] со орел ([https://web.archive.org/web/20070114030307/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork02.jpg слика]). Мотивот со орел потекнува од Источна Азија и е резултат на учеството на предците на Готите во [[Хуни|Хунското Царство]], како на пример во готската полихромна копча за ремен со глава на орел од 4 век ([https://web.archive.org/web/19991018233910/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork12.jpg слика]) од Украина. Готите го пренеле овој стил во Италија, јужна Франција и Шпанија. Еден добро познат пример е [[Остроготи|остроготскиот]] орел ([[Фибула (брош)|фибула]]) од [[Чезена]], Италија, кој денес се наоѓа во [[Нирнбершки музеј|Нирнбершкиот музеј]]. Друга е визиготската полихромна вотивна круна ([https://web.archive.org/web/19991010193109/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/crown01.jpg слика]) на [[Рекесвинт]], крал на Толедо, пронајдена во богатство од вотивна круна од {{Околу|670}} во Фуенте де Гуаразар, во близина на [[Толедо]]. Популарноста на стилот може да се потврди со откривањето на полихромен меч ([https://web.archive.org/web/19991014043050/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork05.jpg слика] ) во гробницата на франкскиот крал [[Хилдерик I]] (починал {{Околу|481}}) во Турне (во денешна Белгија), далеку северно од Алпите. === Животински стил === [[File:Sutton.Hoo.PurseLid.RobRoy.jpg|мини| Капак за паричник од Сатон Ху, околу 625 година]] Проучувањето на северноевропското, или „германско“, зооморфно украсување го започнал Бернхард Салин во дело објавено во 1904 година. Тој ја класифицирал животинската уметност од периодот приближно од 400 до 900 година во три фази: стилови I, II и III. Потеклото на овие различни фази сè уште претставува предмет на значителна дебата; развојот на трендовите во доцноримската популарна уметност во провинциите е еден елемент, а постарите традиции на номадските азиски степски народи друг. Првите два стила се среќаваат многу широко низ [[Европа]] во уметноста на „варварските“ народи од периодот на [[големата преселба на народите]]. '''Стил I.''' Овој стил за првпат се појавил во северозападна Европа, а станал забележлив како нов стил со воведувањето на техниката на резбање со струготини применета на бронза и сребро во 5 век. Се карактеризира со животни чии тела се поделени на делови и обично се појавуваат на рабовите на дизајни чиј главен акцент е на апстрактни шари. '''Стил II''' . Овој стил за првпат се појавил околу 560-570 година, Стилот I бил во опаѓање и Стилот II на Салин почнал да го заменува. Животните од Стил II се цели ѕверови, но нивните тела се издолжени во „ленти“ кои се испреплетени во симетрични форми без поголема желба за натурализам, а ретко имаат и нозе, така што тие имаат стремеж да се опишат како змии, иако главите често имаат карактеристики на други видови животни. Животното се вклучува во украсни шари, обично со преплетување. Така, две мечки се свртени една кон друга во совршена симетрија („соочени“), формирајќи облик на срце. Примери од Стил II може да се најдат на златниот капак на чантата. Откако ќе се развијат околу 700 локализирани стилови, веќе не е многу корисно да се зборува за општ германски стил. '''Стил III''' се наоѓа главно во Скандинавија, а може да се нарече и викиншка уметност. === Христијанско влијание === Византиското емајлирање било под големо влијание на металоделството од периодот на преселбите. Црквата во раниот период на преселбите се појавила како единствена наднационална сила во Европа по [[Распад на Римското Царство|распадот на Римското Царство]]. Тоа обезбедувало обединувачки елемент и станала единствената преостаната институција која можела да зачува одбрани рудименти на класичната цивилизација. Како што преобраќањето на германските народи до крајот на 7 век во Западна Европа се приближувало кон крајот, црквата станала главен покровител на уметноста, нарачувајќи [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и други литургиски предмети. Записот покажува постојан пад на германските форми и зголемено средоземноморско влијание. Овој процес се одвивал брзо кај Готите од Италија и Шпанија, а побавно оние што се движеле подалеку на север. Оваа промена може да се забележи во [[Меровинзи|меровиншкиот]] кодекс Гелазиски сакраментар од 8 век, кој не содржел елементи од стил II, туку прикажува медитерански примери на риби што се користат за конструирање големи букви на почетокот на поглавјата. == Островска уметност == [[Островска уметност|Островската уметност]], честопати позната и како хиберносаксонска уметност, особено во однос на [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]], била ограничена на [[Велика Британија]] и [[Ирска]] и претставувала спој на германските традиции (преку [[Англосаксонци|Англосаксонците]]) со келтските традиции (преку ирските монаси). Првпат се развила кон крајот на 7 век, а стилот во Британија продолжил во следните околу 150 години, сè до викиншките инвазии во 9 век (по што се појавила [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]]), а во Ирска сè до 12 век (по што следела [[Романика|романиката]]). === Историја === [[File:Ireland_2010_etc_029_(2).jpg|мини| Брош од Тара, преден поглед, почеток на 8 век]] Ирска била преобратена во христијанство преку мисии од Британија и континентот, почнувајќи од средината на 5 век, додека истовремено паганските [[Англи]], [[Саси|Саксонци]] и [[Јути]] се населувале во [[Англија]]. Екстремната политичка фрагментација на Ирска и нејзиниот целосен недостаток на урбан развој го спречиле појавувањето на силна епископска структура. Монаштвото последователно се појавило како доминантна сила во [[Христијанството во Ирска|ирското христијанство]], а со тоа и во ирската христијанска уметност. [[Келтско христијанство|Келтското христијанство]], исто така, развило силен акцент на мисионерската активност. Околу 563 година, [[Свети Колумба]] основал база на шкотскиот остров Јона, од која ги преобратил пиктските пагани во [[Шкотска]]; оваа манастирска населба долго време останала клучно седиште на христијанската култура во северна Британија. Колумбуските монаси потоа заминале во [[Нортамбрија]] во 635 година и основале манастир на островот [[Линдисфарн]], од кој го преобратиле северниот дел на Англија. Сепак, Рим веќе го започнал преобраќањето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] од југ со мисија во [[Кент]] во 597 година. Дошло до судир меѓу ирските монаси и Рим на датумот за прославување на [[Велигден]], што довело до повлекување на ирската мисија од Линдисфарн во Јона. Сепак, широката употреба на ирски украсни форми во уметноста произведена во Англија, и обратно, сведочи за постојана важност на заемното дејство меѓу двете култури. Англија потпаднала под зголемено медитеранско влијание, но не пред ирската келтска и англосаксонската уметност профитабилно да се спојат. Првото поголемо дело кое може да се нарече чисто островско е „Книгата од Дуроу“ од крајот на 7 век. Следело златно време во обработката на метали, ракописите и камената скулптура. Во 9 век, најславниот период на хиберносаксонскиот стил се приближил кон својот крај, со прекините на викиншките напади и зголемената доминација на медитеранските форми. === Илуминирани ракописи === [[File:BookOfDurrowBeginMarkGospel.jpg|лево|мини|309x309пкс| Книга од Дуроу, Ирска од 7 век. Едно од најраните дела на хиберносаксонската уметност. Библиотека на колеџот Тринити, Даблин.]] Помеѓу преживеаните докази за ирско- [[келтска уметност]] од железното време доминираат металните изработки во [[Келтска уметност|стилот на Ла Тене]]. Висечките чинии како оние кои се наоѓаат во Сатон Ху се меѓу најважните од овие занаети. Кога ирските мисионери започнале да го шират зборот на евангелијата, им биле потребни книги и речиси од самиот почеток почнале да ги разубавуваат своите текстови со уметнички дела црпејќи од дизајните на овие традиции на обработка на метал. Спиралите и свитоците во зголемените воведни букви &#x2014; кои се наоѓаат во најраните ракописи како што е ракописот на [[Катах на Свети Колумба|Катахот на Свети Колумба]] од 7 век &#x2014; позајмуваат стил директно од келтските емајли и мотивите за обработка на метал од Ла Тене. По Катахот на Свети Колумба, украсувањето на книги станало сè посложено и биле воведени нови стилови од други култури. Страници како тепих &#x2014; цели страници со орнаменти без текст &#x2014; биле вметнати, обично на почетокот на секое Евангелие. Геометриските мотиви и испреплетените шари можеби биле влијанија од [[Копти|коптски]] Египет или од други места во византискиот [[Блиски Исток]]. Зголемената употреба на животински орнаменти бил англосаксонски придонес на нивниот животински стил. Сите овие влијанија и традиции се споиле во она што може да се нарече нов хиберносаксонски стил, при што Книгата од Дуроу од крајот на 7 век е прва од ваков тип. Евангелијата од Линдисфарн се уште еден познат пример. [[Книга од Келс|Книгата од Келс]] веројатно е создадена во Јона во 8 век. Кога монасите побегнале во Ирска поради викиншките напади во 807 година, тие веројатно го донеле со себе во Келс во Ирска. Тој е најбогато украсениот од хиберносаксонските ракописи и претставува голем број техники и мотиви создадени во текот на 8 век. === Металообработка === Во 7 век се појавило оживување на [[Металообработка|металообработката]] со нови техники како што е златниот [[филигран]], што овозможило сè помали и подетални орнаменти, особено на петнануларните и псевдоненануларните [[Келтски брош|келтски брошеви]], кои биле важни симболи на статусот на елитата, а ги носеле и свештенството како дел од нивните [[Одежда|облеки]]. Брошот од Тара и Ардагското богарство се меѓу највеличествените островски примери, додека кралскиот накит од 7 век од бродските погребувања во Сатон Ху покажува претхристијански англосаксонски стил. Тие ги собрале сите расположиви вештини на златарот во едно парче: орнаментација применета на различни техники и материјали, резбање во струготини, [[филигран]], клоизон и [[Кварц|горен кристал]]. === Камена скулптура === Вештините прикажани во обработката на метал може да се видат во камените [[Вајарство|скулптури]]. Со векови во Ирска имало обичај да се изложува голем дрвен крст во рамките на манастирската зграда. Потоа овие биле претворени во камени крстови наречени високи крстови и покриени со истите сложени шари што ги употребувале златарите, а честопати и фигурни скулптури. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *Martin Werner, "Migration and Hiberno-Saxon Art", ''[[Dictionary of the Middle Ages]]'', vol-8, {{ISBN|0-684-18274-2}} *[http://www.britannica.com/ebc/article-9367062 "Hiberno-Saxon style"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. *Boltin, Lee, ed.: ''Treasures of Early Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D.: From the Collections of the National Museum of Ireland, Royal Irish Academy, Trinity College, Dublin'', [[Metropolitan Museum of Art]], 1977, {{ISBN|0-87099-164-7}}. *{{cite book | author= Bunker, Emma C. | title= ''Nomadic art of the eastern Eurasian steppes: the Eugene V. Thaw and other New York collections'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2002 | isbn=9780300096880 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/96120/rec/302}} *[[Malcolm Todd (archaeologist)|Malcolm, Todd]], ''The Early Germans'' == Надворешни врски == *{{Deprecated archive|url=https://archive.today/19990428075247/http://www.hp.uab.edu/image_archive/noframes.html|title=Images from History|sec=el}}, see "Iron Age Europe". *[https://web.archive.org/web/20071221050922/http://www.thewalters.org/works_of_art/itemdetails.aspx?aid=116 Eagle Fibula] at the Walters Art Museum {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Уметноста во 10 век]] [[Категорија:Уметноста во 9 век]] [[Категорија:Уметноста во 8 век]] [[Категорија:Уметноста во 7 век]] [[Категорија:Уметноста во 6 век]] [[Категорија:Уметноста во 5 век]] [[Категорија:Голема преселба на народите]] bzicb2xs4huql35wk5zoy2snjbwnz7o 1 1403589 5630103 2026-09-19T20:17:31Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630103 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 3 1403590 5630121 2026-09-20T05:18:59Z QueerEcofeminist 73090 QueerEcofeminist ја премести страницата [[Разговор со корисник:Selvakumar mallar]] на [[Разговор со корисник:Selvakumar Pandian]]: Автоматски преместена страницата при преименување на корисникот „[[Special:CentralAuth/Selvakumar mallar|Selvakumar mallar]]“ во „[[Special:CentralAuth/Selvakumar Pandian|Selvakumar Pandian]]“ 5630121 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор со корисник:Selvakumar Pandian]] drbn8zk5d3wtm0oqsa0wkhcyonl8t7z 0 1403591 5630126 2026-09-20T07:53:16Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1020459896|Rumex kerneri]]“ 5630126 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|genus=Rumex|species=kerneri|authority=[[Vincze von Borbás|Borbás]]}} '''''Rumex kerneri''''' е [[Вид (биологија)|вид]] цветно [[Растенија|растение]] од [[Подворки|фамилијата Подворки]], познато под општо име '''Кернеров штавељ'''.<ref>{{PLANTS|id=RUKE|taxon=Rumex kerneri}}</ref> По потекло е од [[Европа]]. Исто така, забележано е во [[Калифорнија]] како воведен вид и [[плевел]] покрај патот. Тоа е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна билка]] која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, чија максимална висина достигнува 1,5 метри. Ланценовидните листови можат да бидат долги до 25 сантиметри и да имаат мазни, брановидни или збрчкани рабови. [[Соцветие|Цветницата]] е испрекината низа од гроздови цветови, со 15 или 20 во секој грозд, при што секој цвет виси на [[цветна дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници, од кои внатрешните три се најголеми, долги околу 6 милиметри, обрабени со ситни запци и носта тркалезни брадавичести израстоци во центарот. Овој штавеј е распространет и во Македонија. Овој [[Вид (биологија)|вид]] понекогаш се третира како подвид на [[Коњски штавеј|Коњски штавеј.]] == Наводи == == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6299 Рачен третман на Џепсон] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Rumex+kerneri Галерија со фотографии од УЦ] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] gtd4jfrrmo2n3bndhz2me54qepwgq8n 5630127 5630126 2026-09-20T07:54:50Z Lili Arsova 86688 5630127 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|genus=Rumex|species=kerneri|authority=[[Vincze von Borbás|Borbás]]}} '''''Rumex kerneri''''' е [[Вид (биологија)|вид]] цветно [[Растенија|растение]] од [[Подворки|фамилијата Подворки]], познато под општо име '''Кернеров штавељ'''.<ref>{{PLANTS|id=RUKE|taxon=Rumex kerneri}}</ref> По потекло е од [[Европа]]. Исто така, забележано е во [[Калифорнија]] како воведен вид и [[плевел]] покрај патот. Тоа е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна билка]] која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, чија максимална висина достигнува 1,5 метри. Ланценовидните листови можат да бидат долги до 25 сантиметри и да имаат мазни, брановидни или збрчкани рабови. [[Соцветие|Цветницата]] е испрекината низа од гроздови цветови, со 15 или 20 во секој грозд, при што секој цвет виси на [[цветна дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници, од кои внатрешните три се најголеми, долги околу 6 милиметри, обрабени со ситни запци и носта тркалезни брадавичести израстоци во центарот. Овој штавеј е распространет и во Македонија. Овој [[Вид (биологија)|вид]] понекогаш се третира како подвид на [[Коњски штавеј|Коњски штавеј.]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6299 Рачен третман на Џепсон] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Rumex+kerneri Галерија со фотографии од УЦ] {{Видови на штавеј во Македонија}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Rumex kerneri]] 94b5uamufg3xc1pgynb74prxg4gcymu 5630128 5630127 2026-09-20T07:55:18Z Lili Arsova 86688 /* Надворешни врски */ 5630128 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|genus=Rumex|species=kerneri|authority=[[Vincze von Borbás|Borbás]]}} '''''Rumex kerneri''''' е [[Вид (биологија)|вид]] цветно [[Растенија|растение]] од [[Подворки|фамилијата Подворки]], познато под општо име '''Кернеров штавељ'''.<ref>{{PLANTS|id=RUKE|taxon=Rumex kerneri}}</ref> По потекло е од [[Европа]]. Исто така, забележано е во [[Калифорнија]] како воведен вид и [[плевел]] покрај патот. Тоа е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна билка]] која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, чија максимална висина достигнува 1,5 метри. Ланценовидните листови можат да бидат долги до 25 сантиметри и да имаат мазни, брановидни или збрчкани рабови. [[Соцветие|Цветницата]] е испрекината низа од гроздови цветови, со 15 или 20 во секој грозд, при што секој цвет виси на [[цветна дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници, од кои внатрешните три се најголеми, долги околу 6 милиметри, обрабени со ситни запци и носта тркалезни брадавичести израстоци во центарот. Овој штавеј е распространет и во Македонија. Овој [[Вид (биологија)|вид]] понекогаш се третира како подвид на [[Коњски штавеј|Коњски штавеј.]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6299 Рачен третман на Џепсон] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Rumex+kerneri Галерија со фотографии од УЦ] {{Видови на штавеј во Македонија}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Флора на Македонија]] # qncnjizes1ont0e4tphquoin0y5c7g9 5630155 5630128 2026-09-20T08:53:58Z Виолетова 1975 5630155 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|genus=Rumex|species=kerneri|authority=[[Borbás]]}} '''''Rumex kerneri''''' — [[Вид (биологија)|вид]] цветно [[Растенија|растение]] од [[Подворки|фамилијата Подворки]], познато под општо име '''Кернеров штавељ'''.<ref>{{PLANTS|id=RUKE|taxon=Rumex kerneri}}</ref> По потекло е од [[Европа]]. Исто така, забележано е во [[Калифорнија]] како воведен вид и [[плевел]] покрај патот. Тоа е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна билка]] која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, чија максимална висина достигнува 1,5 метри. Ланценовидните листови можат да бидат долги до 25 сантиметри и да имаат мазни, брановидни или збрчкани рабови. [[Соцветие]]то е испрекината низа од гроздови цветови, со 15 или 20 во секој грозд, при што секој цвет виси на [[цветна дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници, од кои внатрешните три се најголеми, долги околу 6 милиметри, обрабени со ситни запци и носта тркалезни брадавичести израстоци во центарот. Овој штавеј е распространет и во [[Македонија]]. Овој [[Вид (биологија)|вид]] понекогаш се третира како подвид на [[коњски штавеј]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6299 Рачен третман на Џепсон] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Rumex+kerneri Галерија со фотографии од УЦ] {{Видови на штавеј во Македонија}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 4mwv1rn0osox7f1rnqxssyt3tx0xbg9 0 1403592 5630130 2026-09-20T07:58:29Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:ceb:Special:Redirect/revision/37052118|Rumex balcanicus]]“ 5630130 wikitext text/x-wiki '''Балкански штавеј ''(Rumex balcanicus)''''' - [[Род (биологија)|род]] на [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53546086|accessdate=2019-11-11}}</ref> Ова првпат го опишал Рехингер. ''Rumex balcanicus'' припаѓа на родот ''Rumex'' и семејството [[подворки]].<ref name="COL" /> Во Каталогот на животот не се наведени подвидови.<ref name="COL" /> [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|МСЗП]] го класифицира видот како недоволен за податоци. == Распространетост == Овој вид го има во: [[Македонија|Република Македонија]] * Северна [[Грција]] * [[Албанија]] * [[Република Косово|Косово]] * [[Црна Гора]] == Наводи == [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] qkn12gy3u2l7i3tljm2t0ljm9y32f01 5630131 5630130 2026-09-20T08:10:44Z P.Nedelkovski 47736 дополнување, поправки 5630131 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rumex balcanicus'' | status = DD | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Caryophyllales]] | familia = [[Polygonaceae]] | genus = ''[[Rumex]]'' | species = '''''Rumex balcanicus''''' | binomial = ''Rumex balcanicus'' | binomial_authority = Rech. fil. | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} '''Балкански штавеј''' ({{langx|la|Rumex balcanicus}}) — [[Род (биологија)|род]] на [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53546086|accessdate=2019-11-11}}</ref> Ова првпат го опишал Рехингер. ''Rumex balcanicus'' припаѓа на родот ''Rumex'' и семејството [[подворки]].<ref name="COL" /> Во Каталогот на животот не се наведени подвидови.<ref name="COL" /> Според [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|МСЗП]] нема доволно податоци за да се класифицира загрозеноста на видот.<ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2011|id= 175288|title= Rumex balcanicus|accessdate= 2012-10-24}}</ref> == Распространетост == Овој вид го има во: * [[Македонија|Република Македонија]] * Северна [[Грција]] * [[Албанија]] * [[Република Косово|Косово]] * [[Црна Гора]] == Наводи == {{наводи}} {{Видови на штавеј во Македонија}} [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 2sa4qxnkhv23mwlj7srrevfpzqu89pk 0 1403593 5630132 2026-09-20T08:11:25Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Балкански штавеј]] 5630132 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Балкански штавеј]] 2q755ypqq22b40xxg35ixflyi5gx7vz 1 1403594 5630133 2026-09-20T08:11:55Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630133 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403595 5630136 2026-09-20T08:27:42Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Убава киселица]] 5630136 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Убава киселица]] gta3edt73q2vgixc85qn3ph7sc469te 0 1403596 5630138 2026-09-20T08:29:28Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Планински штавеј]] 5630138 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Планински штавеј]] ilhjnhs2tjbn87bvsihsdlh3j8t7ehr 0 1403597 5630140 2026-09-20T08:30:57Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Снежен штавеј]] 5630140 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Снежен штавеј]] o83jtb106ybgqj8qnouo0es08nh6ssy 0 1403598 5630141 2026-09-20T08:31:37Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Коњски штавеј]] 5630141 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Коњски штавеј]] ce4k9yd4jvsxlnbgexstrzbmmmyiwct 0 1403599 5630145 2026-09-20T08:36:09Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Овчи киселец]] 5630145 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Овчи киселец]] 6rar9088j8175wlct1gwo43w9lunffb 10 1403600 5630146 2026-09-20T08:36:45Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{fb team |t=Мајорка |tan=ФК Мајорка |tc=ESP |abb={{#if:{{{abb|}}}|MAL}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки Шпанија|Мајорка]] </noinclude> 5630146 wikitext text/x-wiki {{fb team |t=Мајорка |tan=ФК Мајорка |tc=ESP |abb={{#if:{{{abb|}}}|MAL}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки Шпанија|Мајорка]] </noinclude> 3p8z3xou0rg7kswbijwh39fq36a7u7x 0 1403601 5630150 2026-09-20T08:43:57Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Мал бакарец]] 5630150 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Мал бакарец]] d76nxsdq8npwgc2gocp66o6gi2q8ykk 0 1403602 5630156 2026-09-20T08:56:01Z TheGreatMKD 32993 нова статија 5630156 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лисандро Мартинес | image = [[File:Lisandro Martinez Argentina v Egypt 7 July 2026-343 (cropped).jpg|250п]] | caption = Мартинес со [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] во 2026 година | fullname = Лисандро Мартинес<ref>{{cite web |url=https://editorial.uefa.com/resources/0272-14859901c25b-59d32ff5294b-1000/ucl_-_booking_list_before_round_of_16_-_2nd_leg.pdf |title=UEFA Champions League 2021/2022: Booking List before Round of 16 Second Leg |publisher=UEFA |page=3 |access-date=15 август 2022 |archive-date=3 јануари 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103092935/https://editorial.uefa.com/resources/0272-14859901c25b-59d32ff5294b-1000/ucl_-_booking_list_before_round_of_16_-_2nd_leg.pdf |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1998|1|18|df=y}}<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/67191/Lisandro-Mart%C3%ADnez/overview |title=Lisandro Martínez: Overview |publisher=Premier League |access-date=15 август 2022}}</ref> | birth_place = [[Гуалегвај (град)|Гуалегвај]], Аргентина | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | height = 1.75 м<ref name="PremProfile"/> | position = [[Одбрана (фудбал)|Одбрана]] | currentclub = {{Fb team Manchester United}} | clubnumber = 6 | youthyears1 = 2002–2006 | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Клуб Уркиза | youthyears2 = 2006–2014 | youthclubs2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Клуб Либертад | youthyears3 = 2014–2017 | youthclubs3 = {{Fb team Newell's Old Boys}} | years1 = 2017–2018 | clubs1 = {{Fb team Newell's Old Boys}} | caps1 = 1 | goals1 = 0 | years2 = 2017–2018 | clubs2 = → {{Fb team Defensa y Justicia}} | caps2 = 21 | goals2 = 1 | years3 = 2018–2019 | clubs3 = {{Fb team Defensa y Justicia}} | caps3 = 25 | goals3 = 2 | years4 = 2019–2022 | clubs4 = {{Fb team Ajax}} | caps4 = 74 | goals4 = 6 | years5 = 2022– | clubs5 = {{Fb team Manchester United}} | caps5 = 79 | goals5 = 3 | nationalyears1 = 2016–2017 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|Аргентина 23]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2019– | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] | nationalcaps3 = 35 | nationalgoals3 = 2 | pcupdate = 13 септември 2026 | ntupdate = 19 јули 2026 }} '''Лисандро Мартинес''' (роден на 18 јануари 1998 г.) — аргентински [[Фудбал|фудбалер]], играч од [[одбрана (фудбал)|одбраната]] на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезнтација]]. Познат по прекарот „касапот“, тој е познат по својот агресивен стил на игра.<ref>{{cite news |title='If I have to step over dead bodies, I'll do it': Lisandro Martinez explains why he's nicknamed 'The Butcher' |url=https://tribuna.com/en/news/manutd-2022-07-17-if-i-have-to-step-over-dead-bodies-ill-do-it-lisandro-martinez-explains-why-hes-nicknamed/ |date=18 јули 2022}}</ref> Мартинес ја започнал кариерата во [[ФК Њуелс Олд Бојс|Њуелс Олд Бојс]], а во 2017 година се преселил во [[Дефенса и Хустисија]], првично на позајмица. Во 2019 година тој потпишал за [[ФК Ајакс|Ајакс]], каде што забележал вкупно 120 настапи во текот на три сезони и освоил две титули во [[прва фудбаллска лига на Холандија|првата холандска лига]] и една титула во [[Куп на Холандија во фудбал|холандскиот куп]]. Во сезоната 2021–22, Мартинес ја освоил наградата за најдобар играч на Ајакс. Мартинес настапувал за Аргентина на младинско ниво, а за сениорската репрезентација дебитирал во март 2019 година, и бил дел од составите на Аргентина кои ги освоиле [[Копа Америка 2021|Копа Америка 2021]], [[Финалисима 2022|Финалисима 2022]], [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] и [[Копа Америка 2024|Копа Америка 2024]]. ==Технички карактеристики== Мартинес првенствено игра како централен бек, иако може да игра и како лев бек и како одбранбен играч за врска, бидејќи на тие позиции играл во одреден период во [[Дефенса и Хустисија]] и [[ФК Ајакс|Ајакс]].<ref name="CLA1">{{cite news |title=Lisandro Martínez, de la infancia humilde en Gualeguay al lujo del Ajax goleador: "Estaría bueno que los futbolistas ayudemos más a los que lo necesitan" |url=https://www.clarin.com/deportes/lisandro-martinez-infancia-humilde-gualeguay-lujo-ajax-goleador-bueno-futbolistas-ayudemos-necesitan-_0_y8SOo0PBl.html |accessdate=27 декември 2020 |work=Clarín |date=26 октомври 2020}}</ref><ref name="TG1">{{cite news |title=Ten exciting Champions League debutants to watch this week |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/2019/sep/17/champions-league-debuts-exciting-this-week|access-date=18 септември 2019 |newspaper=The Guardian |location=London |date=17 септември 2019}}</ref> Тој е централен бек кој добро ја контролира топката и е познат по прецизните додавања и смиреноста со топката.<ref>{{cite news |title=Transfer window: 10 bargain signings of the summer so far |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/2019/jul/03/transfer-window-bargain-deals-summer |newspaper=The Guardian |location=London |date=3 јули 2019|access-date=8 јули 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ronaldo's bombshell shows how far Man Utd have fallen. It might be just what they need |url=https://www.foxsports.com.au/football/premier-league/teams/manchester-united/epl-2022-cristiano-ronaldo-transfer-news-manchester-united-erik-ten-hag-chelsea-premier-league-latest-update/news-story/d78c653e261c296e400c36b7a1402b65 |website=foxsports.com.au |date=6 јули 2022|access-date=8 јули 2022}}</ref> Во сезоната 2021–22 во холандската прва лига, тој имал највисок просек на додавања по 90 минути од сите играчи во лигата.<ref>{{cite news |title=Lisandro Martinez: Man Utd and Arsenal transfer target has shone for Ajax and offers brains, brawn and versatility |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12646170/lisandro-martinez-man-utd-and-arsenal-transfer-target-has-shone-for-ajax-and-offers-brains-brawn-and-versatility |website=Sky Sports |date=13 јули 2022|access-date=13 јули 2022}}</ref> Пред да го потпишат, скаутите на Ајакс го опишале Мартинес како левак кој добро игра со топката, кој е „цврст како карпа“ и поседува победнички менталитет.<ref name="AjaxScoutReport">{{cite web |title=The first time we saw Martínez |url=https://english.ajax.nl/articles/the-first-time-we-saw-martinez/ |website=english.ajax.nl |date=27 јули 2022 |access-date=28 јули 2022}}</ref> Во [[Манчестер Јунајтед]], неговите настапи довеле до споредби со поранешниот играч [[Немања Видиќ]], при што самиот Видиќ го пофалил Мартинес за неговото агресивно бранење и лидерство на теренот.<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Daniel |date=8 јануари 2023 |title=How Lisandro Martinez can solidify comparison to Manchester United legend |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/manchester-united-lisandro-martinez-vidic-25907982 |access-date=1 март 2023 |website=Manchester Evening News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Victor |first=Tom |date=10 февруари 2023 |title=Man Utd legend Vidic gives verdict on Martinez after Ferdinand claim |url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/vidic-ferdinand-lisandro-martinez-comments-29188629 |access-date=1 март 2023 |website=The Mirror }}</ref> И покрај тоа што со 175 сантиметри се смета за релативно низок за одбранбен играч, тој е ефикасен во воздушните дуели.<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/football/news/11667/12675315/is-lisandro-martinezs-height-really-a-problem |title=Lisandro Martinez at Manchester United: Is 5'9" height a problem for Argentina defender in the Premier League? |work=Sky Sports |last1=Bate |first1=Adam |date=22 август 2022 |access-date=9 јули 2024 }}</ref> ==Клупска кариера== ===Њуелс Олд Бојс=== Роден во [[Гуалегвај (град)|Гуалегвај]], [[Ентре Риос (покраина)|Ентре Риос]], Мартинес минал низ локалните младински школи на Клуб Уркиза и Клуб Либертад, а потоа се префрлил во младинските категории на [[ФК Њуелс Олд Бојс|Њуелс Олд Бојс]].<ref name="Newell's">{{cite news |title=Lisandro Martínez: Los más chicos aprendemos de los referentes |url=http://www.newellsoldboys.com.ar/page/noticias_futbol/id/1151/title/Lisandro-Martinez-Los-mas-chicos-aprendemos-de-los-referentes |accessdate=14 февруари 2018 |publisher=Newell's Old Boys |date=13 јануари 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214142203/http://www.newellsoldboys.com.ar/page/noticias_futbol/id/1151/title/Lisandro-Martinez-Los-mas-chicos-aprendemos-de-los-referentes|archive-date=14 февруари 2018}}</ref><ref name="Youth">{{cite news |title=Reconocieron a Lisandro Martínez por su desempeño en el fútbol nacional |url=http://eldiadegualeguay.com/p30263/ |accessdate=14 февруари 2018 |work=El Dia de Gualeguay |date=14 февруари 2017}}</ref> Својот прв професионен настап за Њуелс, Мартинес го имал во последното коло од [[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]] во сезоната 2016–17, одигрувајќи го целиот натпревар во поразот од 2–0 од [[ФК Годој Круз|Годој Круз]].<ref>{{cite web |title=Newell's se despide del torneo y de varios referentes |url=https://redaccionrosario.com/2017/06/27/newells-se-despide-del-torneo-y-de-varios-referentes/ |website=redaccionrosario.com |date=27 јуни 2017|access-date=24 јуни 2022}}</ref><ref name="Soccerway profile">{{cite web |url=https://int.soccerway.com/players/lisandro-martinez/471671/ |title=Lisandro Martínez: Summary |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=2 февруари 2025}}</ref> ===Дефенса и Хустисија=== Во август 2017 година, Мартинес му се приклучил на аргентинскиот премиерлигаш [[Дефенса и Хустисија]] на позајмица.<ref name="Joined Defensa">{{cite news |title=Lisandro Martínez, de Newell´s a Defensa |url=http://www.tycsports.com/futbol/lisandro-martinez-de-newells-defensa |accessdate=14 февруари 2018 |work=TyC Sports |date=11 август 2017}}</ref><ref name="BDFA profile">{{cite news |title=Lisandro Martínez profile |url=http://www.bdfa.com.ar/jugadores-LISANDRO-MARTINEZ-105493.html |accessdate=14 февруари 2018 |work=BDFA |date=14 февруари 2018}}</ref> Неговиот прв настап за Дефенса бил на 13 октомври, во поразот од [[ФК Сан Лоренцо де Алмагро|Сан Лоренцо]].<ref name="Soccerway profile" /> Два натпревари подоцна, тој го постигнал својот прв сениорски гол во победата на гости против [[ФК Темперли|Темперли]].<ref name="Soccerway profile" /><ref name="First goal">{{cite news |title=Defensa y Justicia aplastó a un Temperley que se hunde |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol/temperley/temperley-defensa-justicia-superliga-horario-tv-formaciones_0_H1UUHF2CW.html |accessdate=14 февруари 2018 |work=Clarín |date=5 ноември 2017}}</ref> Дефенса и Хустисија откупила 50% од правата на Мартинес во јуни 2018 година.<ref>{{cite news |title=Newell's vende la mitad del pase de Lisandro Martínez a Defensa y Justicia |url=https://www.conclusion.com.ar/deportes/newells-vende-la-mitad-del-pase-de-lisandro-martinez-a-defensa-y-justicia/06/2018/ |website=conclusion.com.ar |date=4 јуни 2018|access-date=23 јуни 2022}}</ref> Во сезоната 2018–19, Мартинес забележал 25 настапи и постигнал два гола во аргентинската Примера Дивисион.<ref>{{cite web |title=2018-2019 Defensa y Justicia Stats, All Competitions |url=https://fbref.com/en/squads/a4570206/2018-2019/Defensa-y-Justicia-S |website=FBref |access-date=19 September 2026}}</ref> На 17 септември 2018 година, тој го постигнал победничкиот гол за Дефенса и Хустисија во победата од 1–0 над [[ФК Росарио Сентрал|Росарио Сентрал]].<ref>{{cite web |title=Defensa deja a Central sin punta y conserva su invicto |url=https://argentina.as.com/argentina/2018/09/18/futbol/1537236612_058237.html |website=AS |date=17 September 2018 |access-date=19 September 2026}}</ref> На 3 декември 2018 година, тој го постигнал израмнувачкиот гол во 89. минута против [[Клуб Атлетико Уракан|Уракан]], за конечни 1–1.<ref>{{cite web |title=Martínez salva a Defensa sobre la hora ante Huracán |url=https://argentina.as.com/argentina/2018/12/04/futbol/1543891195_370759.html |website=AS |date=3 December 2018 |access-date=19 September 2026}}</ref> Во истата сезона, Дефенса и Хустисија го остварила највисокиот пласман во историјата на клубот до тој момент, завршувајќи на второто место во Примера Дивисион.<ref>{{cite web |title=11 años en Primera |url=https://www.defensayjusticia.org.ar/11-anos-en-primera/ |website=Defensa y Justicia |date=9 август 2025 |access-date=19 септември 2026}}</ref> ===Ајакс=== На 17 мај 2019 година, Дефенса и Хустисија објавила дека постигнала договор со холандскиот клуб [[ФК Ајакс|Ајакс]] за трансфер на Мартинес, вреден 7 милиони евра.<ref name="Defensa y Justicia">{{cite news |title=Lisandro Martínez será transferido al Ajax de Holanda |url=http://www.defensayjusticia.org.ar/noticias/1114 |accessdate=17 мај 2019 |work=Defensa y Justicia |date=17 мај 2019 |archive-date=17 април 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417145905/http://www.defensayjusticia.org.ar/noticias/1114 |url-status=dead }}</ref> На 20 мај, Ајакс го потврдил трансферот, кој бил реализиран на 1 јули. Мартинес потпишал четиригодишен договор со опција за продолжување за уште една година.<ref name="Ajax">{{cite news |title=Ajax verzekert zich van komst Argentijn Lisandro Martínez |url=https://www.ajax.nl/streams/actueel/ajax-verzekert-zich-van-komst-argentijn-lisandro-martinez-.htm |accessdate=20 мај 2019 |publisher=AFC Ajax |date=20 мај 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521204623/https://www.ajax.nl/streams/actueel/ajax-verzekert-zich-van-komst-argentijn-lisandro-martinez-.htm |archive-date=21 мај 2019}}</ref> Мартинес го одиграл својот прв официјален наптрвар за Ајакс во [[Суперкуп на Холандија во фудбал|холандскиот суперкуп]] против [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]], во кој Ајакс победил со 2–0 и го освоил трофејот.<ref name="Soccerway profile"/> На својот прв натпревар во [[прва фудбаллска лига на Холандија|првата холандска лига]], против [[ФК Емен|Емен]], Мартинес бил избран за играч на натпреварот во победата на Ајакс од 5–0.<ref name="AS1">{{cite news |title=NB: 'Waarom zou je Tadic niet als eerste spits zien?' |url=http://www.ajaxshowtime.com/index.php/article/bijzaken-en-geruchten/124718/nb-waarom-zou-je-tadic-niet-als-eerste-spits-zien |accessdate=10 август 2019 |work=Ajax Showtime |date=10 август 2019}}</ref> Мартинес го постигнал својот прв гол за Ајакс на 28 септември, кога го отворил резултатот во победата од 2–0 над [[ФК Гронинген|Гронинген]] на [[Јохан Кројф Арена]].<ref name="TYC1">{{cite news |title=Ajax venció a Groningen y sigue como líder de la Eredivisie |url=https://www.tycsports.com/futbol-internacional/ajax-vencio-a-groningen-y-sigue-como-lider-de-la-eredivisie-20190928.html |accessdate=28 септември 2019 |work=TyC Sports |date=28 септември 2019}}</ref> Тој повторно постигнал гол против [[ФК Утрехт|Утрехт]] во ноември, во сезоната која била предвремено прекината поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]].<ref name="Soccerway profile" /> На својот прв натпревар во сезоната 2020–21, Мартинес го постигнал својот трет гол за Ајакс во победата против [[РКЦ Валвајк]].<ref name="Soccerway profile" /> Во текот на сезоната, тој постигнал уште два гола во првата холандска лига, против [[ФК Херенвен|Херенвен]] и [[АЗ Алкмар|АЗ Алкмар]]. Вкупно, Мартинес ја завршил сезоната со 42 настапи во сите натпреварувања и со Ајакс ја освоил двојната круна во холандскиот фудбал. Во сезоната 2021–22, Мартинес одиграл 37 натпревари за Ајакс во сите натпреварувања и постигнал еден гол, против [[ФК Вилем II|Вилем II]] во победата од 5–0.<ref>{{cite web|title=Ajax hit five to see off Willem II challenge in style|url=https://english.ajax.nl/articles/ajax-hit-five-to-see-off-willem-ii-challenge-in-style/|website=AFC Ajax|date=2 декември 2021|access-date=19 септември 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната, тој бил избран за играч на сезоната на Ајакс, а со клубот ја освоил првата холанска лига, што била 36-та шампионска титула на Ајакс.<ref>{{cite web|title=Player of the Year: Martínez|url=https://english.ajax.nl/articles/player-of-the-year-martinez|website=AFC Ajax|date=11 мај 2022|access-date=19 септември 2026}}</ref> ===Манчестер јунајтед=== [[File:Lisandro Martinez 2022.jpg|мини|278x278px|лево|Мартинес со [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] во 2022 година]] На 16 јули 2022 година било објавено дека [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] постигнал договор со Ајакс за трансфер на Мартинес во вредност помеѓу 47 и 49 милиони фунти, плус 8,5 милиони фунти во бонуси.<ref>{{cite news |title=Lisandro Martinez: Man Utd agree to sign Argentina centre-back from Ajax in £57m deal |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62170735 |website=BBC Sport |date=17 јули 2022 |accessdate=27 јули 2022}}</ref> Трансферот официјално бил завршен на 27 јули, кога Мартинес потпишал петгодишен договор со клубот.<ref>{{cite news |title=Martinez signs for United |url=https://www.manutd.com/en/news/detail/lisandro-martinez-completes-signing-for-man-united |publisher=Manchester United F.C. |date=27 јули 2022 |access-date=27 јули 2022}}</ref> Следниот ден било потврдено дека тој ќе го носи дресот со број 6, кој последен го носел [[Пол Погба]].<ref>{{cite news |title=Revealed: Martinez's squad number |url=https://www.manutd.com/en/news/detail/lisandro-martinez-man-utd-kit-number-revealed-ahead-of-2022-23-season |date=28 јули 2022|access-date=28 јули 2022 |publisher=Manchester United F.C. |first=Mikey |last=Partington}}</ref> На 7 август, Мартинес го одиграл својот прв натпревар за Манчестер Јунајтед во поразот од 2–1 против [[ФК Брајтон енд Хоув Албион|Брајтон енд Хоув Албион]] во Премиер лигата.<ref>{{cite news |first=Simon |last=Stone |title=Manchester United 1–2 Brighton: Erik ten Hag suffers defeat in first Premier League game |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62366387 |website=BBC Sport |date=7 август 2022 |access-date=7 август 2022}}</ref> Сепак, по настапите против ривалот [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] и [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]], тој ја добил наградата за играч на месецот на Манчестер Јунајтед за август.<ref>{{cite news|last=Hill|first=Courtney|title=Lisandro Martinez wins Man Utd Player of the Month award for August 2022|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/lisandro-martinez-wins-man-utd-player-of-the-month-award-for-august-2022|date=1 септември 2022|access-date=28 мај 2024|publisher=Manchester United F.C.}}</ref> На 22 јануари 2023 година, Мартинес го постигнал својот прв гол за Манчестер Јунајтед во поразот од 3–2 против [[ФК Арсенал|Арсенал]] на [[Стадион Емирати|Емирати]].<ref>{{Cite web |last=Morgan |first=Richard |title=Martinez scores first goal for Manchester United in a 3–2 defeat against Arsenal at the Emirates |url=https://www.skysports.com/football/arsenal-vs-man-utd/report/464835 |work=Sky Sports |date=23 јануари 2023 }}</ref> На 26 февруари, Мартинес го освоил својот прв трофеј со клубот, по победата над [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] во финалето на англискиот Лига-куп.<ref name="LC23">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64693810 |title=Manchester United 2–0 Newcastle United |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=26 февруари 2023 |access-date=26 февруари 2023}}</ref> На 13 април, тој ја повредил десната нога на првиот натпревар од четвртфиналето на Лигата на Европа против [[ФК Севиља|Севиља]]. Следниот ден било потврдено дека тој се здобил со скршеница на петтата метатарзална коска на десното стапало и дека ќе го пропушти остатокот од сезоната.<ref>{{Cite web |title=Lisandro Martinez: Manchester United defender to miss rest of season with fractured foot {{!}} Raphael Varane out 'for a few weeks' |url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12857379/lisandro-martinez-manchester-united-defender-to-miss-rest-of-season-with-fractured-foot |access-date=23 април 2023 |website=Sky Sports }}</ref> На почетокот од сезоната 2023–24, по натпреварот од четвртото коло во Премиер лигата против Арсенал на 3 септември 2023 година, Мартинес ја влошил повредата на стапалото, а на 29 септември Манчестер Јунајтед потврдил дека ќе отсуствува подолг период.<ref>{{cite web |title=Man Utd injury update on Lisandro Martinez |url=https://www.manutd.com/en/news/detail/injury-update-on-lisandro-martinez-before-crystal-palace-game-29-september |date=29 септември 2023 |publisher=Manchester United F.C. |access-date=5 февруари 2024}}</ref> По четири месеци отсуство, тој се вратил на 14 јануари 2024 година, влегувајќи во игра како замена во ремито 2–2 против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]].<ref>{{cite web |title=Manchester United vs. Tottenham Hotspur 2 – 2 |url=https://uk.soccerway.com/matches/2024/01/14/england/premier-league/manchester-united-fc/tottenham-hotspur-football-club/4082223/ |website=Soccerway |date=14 јануари 2024 |access-date=5 февруари 2024}}</ref> На 4 февруари, на натпреварот против [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]], тој бил заменет во 71. минута по судир со играчот на Вест Хем, [[Владимир Цоуфал]].<ref>{{cite web|last=Lee|first=Sam|url=https://www.nytimes.com/athletic/5250083/2024/02/04/man-united-martinez-injury/|title=Lisandro Martinez's knee injury a 'personal disaster' – Manchester United boss Erik ten Hag|date=5 февруари 2024|access-date=28 мај 2024|website=The Athletic}}</ref> Потоа било потврдено дека Мартинес се здобил со повреда на медијалниот колатерален лигамент на коленото и се очекувало да отсуствува најмалку осум недели.<ref>{{cite news|title=Martinez injury confirmed|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/lisandro-martinez-injury-confirmed-by-man-utd-after-withdrawal-in-west-ham-game|publisher=Manchester United F.C.|date=6 февруари 2024|access-date=28 мај 2024}}</ref> Мартинес се вратил на терените на 25 мај, во финалето на [[ФА куп]]от против градскиот ривал [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]], каде што Јунајтед победил со 2–1 и ја освоил титулата.<ref>{{cite news|last=Yew|first=Oliver|url=https://www.skysports.com/football/man-city-vs-man-utd/report/504674|title=Man City 1–2 Man Utd: Erik ten Hag's side end season on high with stunning FA Cup final win at Wembley|date=26 мај 2024|access-date=26 мај 2024|website=Sky Sports}}</ref> Поради повредите и подолгите периоди на отсуство во текот на сезоната, Мартинес забележал 14 настапи во сите натпреварувања за Манчестер Јунајтед, од кои 11 во Премиер лигата, без постигнат гол. На 5 јануари 2025 година, Мартинес го постигнал почетниот гол во ремито 2–2 против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] на [[Енфилд]].<ref>{{Cite web|date=5 јануари 2025 |title=Report: Liverpool 2 United 2 |url= https://www.manutd.com/en/news/detail/match-report-from-liverpool-v-man-utd-in-premier-league-on-5-january-2024 |access-date=11 јануари 2025 |publisher=[[Manchester United F.C.]]}}</ref> Тој станал првиот играч на Манчестер Јунајтед што постигнал гол на теренот на ривалот по [[Џеси Лингард]] во 2018 година, прекинувајќи ја серијата од пет лигашки гостувања на Енфилд без постигнат гол.<ref>{{Cite web|date=5 јануари 2025 |title=Report: Liverpool 2–2 Man Utd: Key stats |url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/cp83g05zg0yo |access-date=11 јануари 2025 |website=BBC Sport}}</ref> На 23 јануари, Мартинес асистирал за одлучувачкиот гол на [[Бруно Фернандеш]] во победата од 2–1 против [[ФК Ренџерс|Ренџерс]] во Лигата на Европа. На 26 јануари, неговиот одбиен удар му донел победа на Јунајтед од 1–0 против [[ФК Фулам|Фулам]] на [[Крејвен Котиџ]].<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/704503|title=Lisandro Martínez goal gives stale Man United win at Fulham|date=27 јануари 2025|publisher=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127092659/https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/704503|archive-date=27 јануари 2025|url-status=live|access-date=28 јануари 2025}}</ref> Една недела подоцна, на 2 февруари, тој претрпел повреда на [[Преден вкрстен лигамент|предниот вкрстен лигамент]] на натпреварот против [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]], поради што го пропуштил остатокот од сезоната.<ref>{{cite web |url=https://onefootball.com/en/news/revealed-journalist-reveals-details-of-lisandro-martinezs-injury-he-is-out-for-the-season-40658359 |title=Revealed: Journalist reveals details of Lisandro Martinez's injury, he is out for the season |publisher=OneFootball |date=3 февруари 2025 }}</ref> На 13 април 2026 година, Мартинес добил директен црвен картон за повлекување за коса на [[Доминик Калверт-Луин]] во поразот од 2–1 од [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]] и бил суспендиран на три натпревари.<ref>{{Cite web |last=Stone |first=Simon |date=13 април 2026 |title=Leeds' first win at Old Trafford against 10 man Manchester United |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c2lwv150jwwt |access-date=15 април 2026 |website=BBC Sport}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Мартинес осумпати настапил за Аргентина за [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|репрезентацијата под 20 години]].<ref name="u20u23internationalstats">{{cite web |url=https://www.besoccer.com/player/matches/lisandro-martinez-357579 |title=Performance Lisandro Martínez's matches |website=besoccer.com |access-date=10 јуни 2026}}</ref> Тој четирипати настапил на [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години 2017]] во Еквадор,<ref name="Soccerway profile"/> при што првиот настап го имал против [[Фудбалска репрезентација на Венецуела под 20 години|Венецуела]] во првата фаза.<ref name="u20u23internationalstats"/><ref name="Youth" /> Аргентина завршила на четвртото место и се квалификувала за [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Светското првенство под 20 години 2017]] во Јужна Кореја.<ref name="u20worldcup">{{cite news |url=https://www.conmebol.com/noticias/argentina-sub-20-regresa-los-trabajos-en-ezeiza-con-miras-al-mundial-de-la-categoria/ |title=Argentina Sub 20 regresa a los trabajos en Ezeiza con miras al mundial de la categoría |website=conmebol.com |date=27 март 2017 |access-date=10 јуни 2026}}</ref> Мартинес бил повикан во составот за Светското првенство под 20 години,<ref>{{cite news |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/los-mundialistas-llegaron-a-vietnam |title=Los mundialistas llegaron a Vietnam |website=afa.com.ar |date=8 мај 2017 |access-date=10 јуни 2026}}</ref> но не забележал ниту еден настап.<ref name="u20u23internationalstats"/> Тој настапил двапати за Аргентина за [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 23 години|репрезентацијата под 23 години]],<ref name="u20u23internationalstats"/> дебитирајќи во пријателската победа од 5–0 против Боливија во септември 2019 година.<ref name="AFA2">{{cite news|title=La Selección Sub 23 jugará ante Bolivia desde las 19, en el estadio de Banfield |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/la-seleccion-sub-23-enfrentara-a-bolivia-desde-las-19-en-el-estadio-de-banfield|publisher=Argentine Football Association|date=3 септември 2019|access-date=4 септември 2019|language=es}}</ref><ref>{{cite web |title=Argentina U-23 5–0 Bolivia U-23|url=https://www.besoccer.com/match/argentina-sub-23/bolivia-sub-23/2019596145|website=Besoccer|access-date=23 јуни 2022}}</ref> [[File:Lisandro Martinez Dani Olmo Argentina v Spain 19 July 2026-097.jpg|мини|десно|260п|Мартинес во дуел со [[Дани Олмо]] во [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|Финалето на Светското првенство 2026]]]] Во март 2019 година, Мартинес го добил својот прв повик во сениорската [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентација на Аргентина]].<ref name="AFA1">{{cite news |title=Hay que trabajar para el futuro de la Selección |url=http://www.afa.com.ar/11551/hay-que-trabajar-para-el-futuro-de-la-seleccion|publisher=Argentine Football Association|date=7 март 2019|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327172431/http://www.afa.com.ar/11551/hay-que-trabajar-para-el-futuro-de-la-seleccion|archive-date=27 март 2019|url-status=dead}}</ref> Својот прв натпревар за Аргентина, тој го одиграл против [[Фудбалска репрезентација на Венецуела|Венецуела]] на 22 март во [[Мадрид]].<ref>{{Cite news|title=El elogio de Lisandro Martínez a Lionel Messi: "Es un líder nato"|url=https://www.tycsports.com/seleccion-argentina/seleccion-argentina-lisandro-martinez-elogio-lionel-messi-id330682.html|website=[[TyC Sports]]|date=27 март 2021|language=es}}</ref> Мартинес забележал еден настап на [[Копа Америка 2021]],<ref name="Soccerway profile"/> а Аргентина била првак.<ref name="ca2021">{{Cite news|title=Argentina 1–0 Brazil|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57776158|website=[[BBC Sport]]|date=11 јули 2021|access-date=23 јуни 2022}}</ref> Тој бил неискористена замена во победата на Аргентина од 3–0 над [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] во [[Финалисима 2022|Финалисима 2022]].<ref name="finalissima">{{Cite news|title=Italy 0–3 Argentina: Messi and Di Maria shine in impressive Finalissima win|url=https://www.bbc.com/sport/football/61653337|website=BBC Sport|date=1 јуни 2022|access-date=2 јуни 2022}}</ref> На [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]], Мартинес влегол од клупата против [[Фудбалска репрезентација на Австралија|Австралија]] во осминафиналето, при што направил важна интервенција при еден од нападите на Австралија.<ref>{{Cite news|title=Martinez plays his part as Argentina progress|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/lisandro-martinez-helps-argentina-advance-to-2022-world-cup-qfs-with-win-v-australia|website=Manchester United|access-date=1 март 2023}}</ref> Мартинес бил во почетниот состав против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] во четвртфиналето, а влегол од клупата против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] во полуфиналето.<ref>{{Cite web |title=2022 FIFA World Cup|url=https://www.skysports.com/football/netherlands-vs-argentina/teams/463021|website=[[Sky Sports]]|date=1 март 2023}}</ref> Во финалето против бранителот на титулата [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], тој бил неискористена замена, додека Аргентина победила со 4–2 на пенали и ја освоила својата трета светска титула.<ref name="FWC22">{{Cite news|first=Phil|last=McNulty|title=World Cup final: Argentina beat France on penalties in dramatic Qatar showpiece|url=https://www.bbc.com/sport/football/63932622|website=BBC Sport|date=18 декември 2022|access-date=18 декември 2022}}</ref> На 15 јуни 2024 година, Мартинес бил именуван во составот од 26 играчи за [[Копа Америка 2024]].<ref>{{cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/nomina-de-futbolistas-convocados-para-disputar-la-copa-america-2026-en-estados-unidos|title=Nómina de futbolistas convocados por Lionel Scaloni para disputar la Copa América 2024 en Estados Unidos|trans-title=List of footballers called by Lionel Scaloni to compete in the 2024 Copa América in the United States|publisher=[[Argentine Football Association]]|date=15 јуни 2024|language=es}}</ref> Тој го постигнал својот прв репрезентативен гол во четвртфиналето против [[Фудбалска репрезентација на Еквадор|Еквадор]], носејќи ја Аргентина во водство во натпреварот кој завршил 1–1, по што Аргентина победила на пенали.<ref>{{cite web |url=https://copaamerica.com/en/news/lisandro-martinez-scores-first-international-goal |title=Lisandro Martinez Finds Perfect Time To Score First International Goal At CONMEBOL Copa América™ |publisher=Copa América |date=5 јули 2024 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://sports.yahoo.com/video-lisandro-martinez-scores-first-054800468.html |title=Video: Lisandro Martinez scores his first goal for Argentina in Copa America quarter-final |publisher=Yahoo Sports |date=5 јули 2024 }}</ref> Мартинес бил именуван во составот од 26 играчи на Аргентина за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cr5p96l270ro |title=Messi to represent Argentina at sixth World Cup |website=BBC Sport |date=29 мај 2026 |access-date=10 јуни 2026}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол на светските првенства и асистирал за голот на [[Лионел Меси]] во победата од 3–2 по продолженија против [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]] во шеснаесетфиналето.<ref>{{cite web |url=https://theanalyst.com/articles/argentina-vs-cape-verde-stats-world-cup-2026 |title=Argentina 3-2 Cape Verde (aet) Stats: More Messi History as Scaloni’s Men Survive World Cup Classic |publisher=Opta Analyst |date=4 јули 2026 }}</ref> Во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Египет|Египет]], Мартинес го одиграл целиот натпревар во победата на Аргентина од 3–2, откако таа се вратила од негатива од 0–2.<ref>{{cite web|title=2026 World Cup Lisandro Martínez Match Logs|url=https://fbref.com/en/players/bac46a10/matchlogs/2026/c1/summary/Lisandro-Martinez-Match-Logs|website=FBref|access-date=20 септември 2026}}</ref> Во четвртфиналето против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]], тој одиграл 120 минути во победата од 3–1 по продолженијата.<ref>{{cite web|title=World Cup 2026 Knockout Stages: All the results up to the final|url=https://www.fifa.com/en/articles/knockout-stage-match-schedule-bracket|website=FIFA|access-date=20 септември 2026}}</ref> Во полуфиналето против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], Мартинес бил заменет во 71. минута, а Аргентина победила со 2–1 и се пласирала во финалето.<ref>{{cite web|title=England 1-2 Argentina|url=https://www.fifa.com/en/articles/england-argentina-match-report-highlights|website=FIFA|date=15 јули 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> Во финалето против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]], Мартинес бил во почетниот состав, но бил заменет во 43. минута поради повреда, а Аргентина загубила со 0–1 по продолженијата.<ref>{{cite web|title=2026 World Cup Lisandro Martínez Match Logs|url=https://fbref.com/en/players/bac46a10/matchlogs/2026/c1/summary/Lisandro-Martinez-Match-Logs|website=FBref|access-date=20 септември 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Lisandro Martínez}} *[https://www.manutd.com/en/players-and-staff/detail/lisandro-martinez Профил] на мрежното место на Манчестер Јунајтед {{Состав на ФК Манчестер Јунајтед}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мартинес, Лисандро}} [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] cvngpifmk2nzhuiubsldhq5tz1f1u8t 1 1403603 5630157 2026-09-20T08:57:51Z TheGreatMKD 32993 нс 5630157 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403604 5630158 2026-09-20T08:59:05Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1365354386|Rumex palustris]]“ 5630158 wikitext text/x-wiki '''''Rumex palustris''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. [[Епитет|Епитетот за]] видот ''palustris'' е латински за „од мочуриштето“, што укажува на неговото заедничко живеалиште.<ref>Archibald William Smith {{Google books|ahNMkgoNJ7IC|A Gardener's Handbook of Plant Names: Their Meanings and Origins|page=258}}</ref> == Опис == ''Rumex palustris'' е билка која може да биде повеќегодишна, двегодишна или едногодишна. Стеблото е наклонето нагоре, има ретки влакнести испакнатини, и високо е помалку од еден метар. Гранките се наизменични. Базалните листови се ланцетни; тие се пошироки во средината и се стеснуваат до зашилен крај. Цветницата се состои од вртлози со црвеникаво-кафеави цветови. Коренот е поширок во средината и се стеснува кон крајот. == Таксономија == Името на видот првпат го споменал [[Леонард Плукенет]], врз основа на збирка составена од [[Исак Ранд]]. Авторитетот на прифатениот опис, ''Rumex palustris'', е [[Џејмс Едвард Смит]], во 1800 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2424686|title=Rumex palustris Sm. is an accepted name|date=23 March 2012|publisher=theplantlist.org|accessdate=10 October 2017}}</ref><ref name="ipni">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=697375-1|title=Polygonaceae Rumex palustris Sm.|publisher=ipni.org|accessdate=10 October 2017}}</ref> === Подвидови === == Живеалиште и распространетост == == Употреба == ''Rumex palustris'' се користи во некои истражувања.<ref>{{Наведено списание|last=Peeters|first=Anton J.M.|last2=Cox|first2=Marjolein C.H.|last3=Benschop|first3=Joris J.|last4=Vreeburg|first4=Robert A.M.|last5=Bou|first5=Jordi|last6=Voesenek|first6=Laurentius A.C.J.|date=2002-03-01|title=Submergence research using Rumex palustris as a model; looking back and going forward|journal=Journal of Experimental Botany|volume=53|issue=368|pages=391–398|doi=10.1093/jexbot/53.368.391|issn=1460-2431|pmid=11847236}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}а на {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1800 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] qe3q5s7clb46e8xnd4ykho47j8hg76x 5630159 5630158 2026-09-20T09:00:05Z Виолетова 1975 5630159 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Rumex palustris kz1.jpg |genus = Rumex |species = palustris |authority = [[Sm.]] }} '''''Rumex palustris''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. [[Епитет|Епитетот за]] видот ''palustris'' е латински за „од мочуриштето“, што укажува на неговото заедничко живеалиште.<ref>Archibald William Smith {{Google books|ahNMkgoNJ7IC|A Gardener's Handbook of Plant Names: Their Meanings and Origins|page=258}}</ref> == Опис == ''Rumex palustris'' е билка која може да биде повеќегодишна, двегодишна или едногодишна. Стеблото е наклонето нагоре, има ретки влакнести испакнатини, и високо е помалку од еден метар. Гранките се наизменични. Базалните листови се ланцетни; тие се пошироки во средината и се стеснуваат до зашилен крај. Цветницата се состои од вртлози со црвеникаво-кафеави цветови. Коренот е поширок во средината и се стеснува кон крајот. == Таксономија == Името на видот првпат го споменал [[Леонард Плукенет]], врз основа на збирка составена од [[Исак Ранд]]. Авторитетот на прифатениот опис, ''Rumex palustris'', е [[Џејмс Едвард Смит]], во 1800 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2424686|title=Rumex palustris Sm. is an accepted name|date=23 March 2012|publisher=theplantlist.org|accessdate=10 October 2017}}</ref><ref name="ipni">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=697375-1|title=Polygonaceae Rumex palustris Sm.|publisher=ipni.org|accessdate=10 October 2017}}</ref> === Подвидови === *''Rumex palustris uliginosus''<ref>{{cite journal|doi=10.15468/39omei|year=2019|author1=Registry-Migration.Gbif.Org|title=GBIF Backbone Taxonomy|publisher=GBIF Secretariat}}</ref> *''Rumex palustris maritimus''<ref>{{cite book|doi=10.15468/vqueam|year=2020|last1=Gargominy|first1=Olivier|title=TAXREF|publisher=UMS PatriNat (AFB-CNRS-MNHN), Paris|chapter=Checklist}}</ref> == Живеалиште и распространетост == == Употреба == ''Rumex palustris'' се користи во некои истражувања.<ref>{{Наведено списание|last=Peeters|first=Anton J.M.|last2=Cox|first2=Marjolein C.H.|last3=Benschop|first3=Joris J.|last4=Vreeburg|first4=Robert A.M.|last5=Bou|first5=Jordi|last6=Voesenek|first6=Laurentius A.C.J.|date=2002-03-01|title=Submergence research using Rumex palustris as a model; looking back and going forward|journal=Journal of Experimental Botany|volume=53|issue=368|pages=391–398|doi=10.1093/jexbot/53.368.391|issn=1460-2431|pmid=11847236}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}а на {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1800 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] adrx6ea4v74wd175z2guuktfusi4m1c 5630164 5630159 2026-09-20T09:05:12Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5630164 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Rumex palustris kz1.jpg |genus = Rumex |species = palustris |authority = [[Sm.]] }} '''''Rumex palustris''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. [[Епитет|Епитетот за]] видот ''palustris'' е латински за „од мочуриштето“, што укажува на неговото заедничко живеалиште.<ref>Archibald William Smith {{Google books|ahNMkgoNJ7IC|A Gardener's Handbook of Plant Names: Their Meanings and Origins|page=258}}</ref> == Опис == ''Rumex palustris'' е билка која може да биде повеќегодишна, двегодишна или едногодишна. Стеблото е наклонето нагоре, има ретки влакнести испакнатини, и високо е помалку од еден метар. Гранките се наизменични. Базалните листови се ланцетни; тие се пошироки во средината и се стеснуваат до зашилен крај. Цветницата се состои од вртлози со црвеникаво-кафеави цветови. Коренот е поширок во средината и се стеснува кон крајот. == Таксономија == Името на видот првпат го споменал [[Леонард Плукенет]], врз основа на збирка составена од [[Исак Ранд]]. Авторитетот на прифатениот опис, ''Rumex palustris'', е [[Џејмс Едвард Смит]], во 1800 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2424686|title=Rumex palustris Sm. is an accepted name|date=23 March 2012|publisher=theplantlist.org|accessdate=10 October 2017}}</ref><ref name="ipni">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=697375-1|title=Polygonaceae Rumex palustris Sm.|publisher=ipni.org|accessdate=10 October 2017}}</ref> === Подвидови === *''Rumex palustris uliginosus''<ref>{{cite journal|doi=10.15468/39omei|year=2019|author1=Registry-Migration.Gbif.Org|title=GBIF Backbone Taxonomy|publisher=GBIF Secretariat}}</ref> *''Rumex palustris maritimus''<ref>{{cite book|doi=10.15468/vqueam|year=2020|last1=Gargominy|first1=Olivier|title=TAXREF|publisher=UMS PatriNat (AFB-CNRS-MNHN), Paris|chapter=Checklist}}</ref> == Живеалиште и распространетост == == Употреба == ''Rumex palustris'' се користи во некои истражувања.<ref>{{Наведено списание|last=Peeters|first=Anton J.M.|last2=Cox|first2=Marjolein C.H.|last3=Benschop|first3=Joris J.|last4=Vreeburg|first4=Robert A.M.|last5=Bou|first5=Jordi|last6=Voesenek|first6=Laurentius A.C.J.|date=2002-03-01|title=Submergence research using Rumex palustris as a model; looking back and going forward|journal=Journal of Experimental Botany|volume=53|issue=368|pages=391–398|doi=10.1093/jexbot/53.368.391|issn=1460-2431|pmid=11847236}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1800 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 58ajlhq87oacaf9zuqpvsfrpmqyawb9 5630165 5630164 2026-09-20T09:11:13Z ~2026-50999-32 136942 5630165 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Rumex palustris kz1.jpg |genus = Rumex |species = palustris |authority = [[Sm.]] }} '''''Rumex palustris''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. [[Епитет|Епитетот за]] видот ''palustris'' е латински за „од мочуриштето“, што укажува на неговото заедничко живеалиште.<ref>Archibald William Smith {{Google books|ahNMkgoNJ7IC|A Gardener's Handbook of Plant Names: Their Meanings and Origins|page=258}}</ref> == Опис == ''Rumex palustris'' е билка која може да биде повеќегодишна, двегодишна или едногодишна. Стеблото е наклонето нагоре, има ретки влакнести испакнатини, и високо е помалку од еден метар. Гранките се наизменични. Базалните листови се ланцетни; тие се пошироки во средината и се стеснуваат до зашилен крај. Цветницата се состои од вртлози со црвеникаво-кафеави цветови. Коренот е поширок во средината и се стеснува кон крајот. == Таксономија == Името на видот првпат го споменал [[Леонард Плукенет]], врз основа на збирка составена од [[Исак Ранд]]. Авторитетот на прифатениот опис, ''Rumex palustris'', е [[Џејмс Едвард Смит]], во 1800 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2424686|title=Rumex palustris Sm. is an accepted name|date=23 March 2012|publisher=theplantlist.org|accessdate=10 October 2017}}</ref><ref name="ipni">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=697375-1|title=Polygonaceae Rumex palustris Sm.|publisher=ipni.org|accessdate=10 October 2017}}</ref> === Подвидови === *''Rumex palustris uliginosus''<ref>{{cite journal|doi=10.15468/39omei|year=2019|author1=Registry-Migration.Gbif.Org|title=GBIF Backbone Taxonomy|publisher=GBIF Secretariat}}</ref> *''Rumex palustris maritimus''<ref>{{cite book|doi=10.15468/vqueam|year=2020|last1=Gargominy|first1=Olivier|title=TAXREF|publisher=UMS PatriNat (AFB-CNRS-MNHN), Paris|chapter=Checklist}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по влажни и милести места, покрај блата и езера. Претставува ретко растение, познато само за [[Катлановско Блато]], [[Моноспитовско Блато]] и Преспанско Блато.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=472}}</ref> == Употреба == ''Rumex palustris'' се користи во некои истражувања.<ref>{{Наведено списание|last=Peeters|first=Anton J.M.|last2=Cox|first2=Marjolein C.H.|last3=Benschop|first3=Joris J.|last4=Vreeburg|first4=Robert A.M.|last5=Bou|first5=Jordi|last6=Voesenek|first6=Laurentius A.C.J.|date=2002-03-01|title=Submergence research using Rumex palustris as a model; looking back and going forward|journal=Journal of Experimental Botany|volume=53|issue=368|pages=391–398|doi=10.1093/jexbot/53.368.391|issn=1460-2431|pmid=11847236}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1800 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] kv4lcm7iyrnhdg7o7a17adng7ja7ift 1 1403605 5630161 2026-09-20T09:00:19Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630161 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1403606 5630167 2026-09-20T09:16:07Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:ru:Special:Redirect/revision/155010800|Энкаустика]]“ 5630167 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ancient_Egypt_early_Roman_period_Mummy_portraits_from_Faiyum_Egypt.jpg|мини|<center> Создадено со употреба на енкаустична техника во римски Египет во периодот од 1 до 3 век. Портрети од Фајум</center>]] '''Енкаустичен''' (од др.-греч. ἐ γκαυστική — ''уметност на горење'') е техника [[Сликарство|на сликање]] во која врзивно средство на боите е [[восок]]. Боењето се изведува со бои во стопена состојба (оттука и името). Разновидност на енкаустика е восочната [[темпера]], која се одликува со осветленоста и богатството на своите бои. Многу ранохристијански [[Икона|икони]] биле насликани со оваа техника. == Техника == Техниката на сликање со восочни бои се користела во антиката уште од V век п.н.е. Според сведоштвото на Плиниј Постариот (23–79 г.), „да се слика со восочни бои и да се вжештува (втиснува) сликата“ било измислено долго пред оваа техника да ја користат познатите грчки сликари од V век п.н.е.: Полигнот, Никанор, Мнесилај, Еласип, Памфил и Павсиј.. Старогрчките уметници сликале на дрвени табли („пинакес“), плочи од теракота, мермер и слонова коска, како и на малтер при изработката на ѕидни слики. Восокот служел како врзивно средство за користените стандардни минерални пигменти. Нерафинираниот пчелин восок се варел неколку пати во чиста морска вода, се сушел на сонце и повторно се варел за да се избели. Потоа, во добиената жешка и еластична маса се додавале смола и ситно сомелени пигменти. Оваа смеса, позната како „пунски восок“, се нанесувала на површината со помош на загреани алатки. Боите на база на восок се користеле во древниот Египет, Грција и Рим. Грците го користеле восокот не само за уметничко сликарство, туку и за импрегнирање на ѕидови, скулптури и бродови. Врз основа на проучувањето на записите на Плиниј и индиректните (иако прилично нејасни) докази, експертите сметаат дека во антиката се користеле три главни методи на примена на оваа техника. Првиот метод вклучувал нанесување на обоената паста на површината со помош на „каутерион“ (грчки збор за „алатка за жигосување“ или „греач“) – метална прачка што на едниот крај имала мала лажичка за земање на бојата, а на другиот шпатула за измазнување на слојот боја (се смета дека оваа алатка се појавила дури во IV век п.н.е.). Вториот метод вклучувал врежување на контури врз површината со помош на „кестрон“ (грчки: „kentron“, латински: „cestrus“) – игла или зашилена алатка што наликувала на длето за гравирање. Врежаната контура спречувала разлевање на бојата, што било клучен фактор при работа на вертикална површина. Самото сликање веројатно се изведувало со четка. Третиот метод се состоел од слободно сликање со четка. Според Плиниј, овој последен метод се користел за сликање на бродови. Една хипотеза сугерира дека „каутерионот“ и „кестронот“ всушност биле иста алатка (која на едниот крај имала лажичка или шпатула, а на другиот игла). Археолозите откриле бронзени кутии со прегради за бои (кои содржеле траги од восок, смола и пигменти) заедно со бронзени прачки што имале краеви во форма на лажичка или рамни краеви. Овие кутии служеле и како садови за жар, бидејќи имале решетка за држење жежок јаглен со кој се загревале материјалите. Мешавината од восок и смола била позната како „малта“ (грчки збор што значи „меко“). Исто така, се смета дека техниката на сликање со „кестрон“ – која се одликувала со линеарен стил – била најрана. Подоцна таа била усовршена преку употребата на „каутерионот“, додека слободниот, посликарски начин на работа со четка станал доминантен во подоцнежен период (познато е дека „кестронот“ се користел и за украсување минијатурни предмети од слонова коска, кои самите се нарекувале „кестрота“). Откако пигментите ќе биле нанесени на подлогата, сликата имала изглед на мозаик (без тонски премини). Следствено, втората фаза од процесот вклучувала употреба на „каутерии“ – загреани во печка – за измазнување на пигментите и нивно истовремено мешање на границите меѓу обоените површини, со што се создавале непречени тонски премини. По завршувањето, бојата се „печела“ со тоа што во непосредна близина на сликата (или ѕидот) се поставувал мангал полн со жежок жар. Ова бил методот што го применувале прочуените сликари од V и IV век п.н.е., како што се Апелес, Памфил (учителот на Апелес), Парасиј, Зевксис и Полигнот. Варијација на енкаустичната техника е таканаречениот '''Елеодорски восок''' (исто така познат како пунски восок или картагински восок) базиран на мешавина од восок и ленено масло. Оваа техника ја користел германскиот уметник Бенџамин Калау во 18 век. Во 1769 година, Калау објавил книга за овој метод со наслов „Детална сметка за како да се раствори пунскиот или елеодоричниот восок“ —(Ausführlicher Bericht, wie das Punische oder das Eleodorische Wachs aufzulösen). Енкаустичното сликарство нуди посебни предности: тоа е издржливо и отпорно на атмосферски влијанија – што го прави погодно за надворешна архитектонска декорација – но самиот процес е макотрпен. Поради тоа, во доцната антика, често се комбинирало со темпера. На пример, познатите фрески од Помпеја биле изработени во техника на темпера и завршени со постапката „ганозис“ – површински слој од восок нанесен за да се подобри зачуваноста и сјајот. Кај повеќето фајумски портрети од хеленистичкиот Египет (I–III век од н.е.), само лицата биле насликани со енкаустика врз подлога од темпера, додека подоцнежните портрети биле изработувани исклучиво со темпера. Античките извори спомнуваат „енкаустична темпера“ или „восочна темпера“, иако не постои дефинитивно објаснување за овие термини (тие можеби се однесуваат на метод што вклучува сликање со темпера со одредени „издигнати“ делови – како што е лицето на портретот – кои се нагласени со обоен восок). Во секој случај, терминот „енкаустика“ правилно се применува само за „топлиот метод“. Завршната фаза на „впекување“ (каутеризација) ги топи честичките од восок измешани со пигментот, со тоа пигментот и врзивата се спојуваат во единствена, сјајна маса. Веројатно е дека подоцнежните фази на техниката вклучувале различни комбинации на методи. На пример, византиските икони од VI до XII век ја користеле енкаустиката паралелно со температа или применувале мешавини од бои на база на восок и темпера. Со текот на времето, макотрпната енкаустична техника била потисната од температа, а неколку века подоцна – и од масленото сликарство. Врз основа на проучувањето на античките податоци, експертот за сликарска технологија Д. И. Киплик дава свој општ рецепт: * Избелен восок 60 делови по тежина * Смоли, мастика или дамар 120 делови * 200 делови прочистен терпентин. Добиената маса останува пластична дури и по ладењето. Овие бои, кои личат на обични маслени бои, може да се насликаат со четка (разредена со мала количина терпентин), нанесена со прсти или со нож за палета. Боите се сушат брзо, формирајќи прекрасна мат површина и не бараат посебен прајмер. == Историја на студирање и примена == Долго време се верувало дека сите антички слики се направени со употреба на енкаустика. Францускиот археолог и познавач, грофот де Келус (1692–1765) бил убеден дека сликањето на античките грчки вазни се изведувало и со енкаустична техника. Ова погрешно сфаќање влијаело на злоупотребата на терминот, особено од страна на Џ. Веџвуд, кој своите имитации на антички насликани садови во обоена [[Фајанс|фајанса]] ги нарекол „енкаустични“. Еден од првите што ја истражувал техниката на античката енкаустика бил Јохан Фридрих Рафенштајн кон крајот на 18 век. Од 1847 до 1866 година, познатиот германски уметник Вилхелм фон Каулбах и неговите ученици создале мурали за ѕидовите на предворјето на Новиот музеј во Берлин. Сликите се направени со помош на техниката на стереохромија што тој ја измислил – комбинација од лепак и восочни бои на сув малтер, проследено со заштитен горен слој од течно стакло (воден алкален раствор на натриум силикати), кој, по стврднувањето, формира сјајна површина. Сликите во Новиот музеј беа првата примена на оваа технологија во голем обем (сликите биле уништени за време на Втората светска војна). Во 19 век, ѕидовите на Галеријата за историја на античкото сликарство на вториот кат од Новиот Ермитаж во [[Санкт Петербург]] (соба бр. 241) биле насликани со енкаустична техника на бакарни плочи, сликите честопати погрешно се нарекуваат [[Фрескопис|фрески]]. Во 1936 година уметникот В.В. Хвостенко продолжил со експерименти и создал метод на топло полирана енкаустика, поиздржлива за боење ентериери на тврди материјали. == Галерија == <gallery class="center" widths="180px" heights="180px"> Файл:Egyptian_-_Mummy_Portrait_of_a_Man_-_Walters_323.jpg|алт=Портрет молодого египтянина. Вт. пол. I-го века н.э.. Дерево, энкаустика. Фаюм, Египет. Художественный музей Уолтерса, Балтимор, США| Портрет на млад Египќанец. Втора половина на [[1 век]] од [[1 век|н.е.]] Енкаустика на дрво. Могила Фајум, Египет. Музеј на уметност Волтерс, [[Балтимор, САД]] Файл:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|алт=Христос Пантократор из Синайского монастыря. сер. VI в. Дерево, энкаустика. Монастырь Святой Екатерины, Египет| Христос Пантократор од Синајскиот манастир . Средина на 6 век. Дрво, енкаустична фолија. [[Синајски манастир|Синајски Манастир „Света Катерина“]], Египет. Файл:Martyrs_kiev.jpg|алт=Мученик и мученица. VI—VII в. Дерево. энкаустика. Музей Ханенко, Киев| Маченик и маченик. 6-7 век. Дрво, енкаустика. [[Музеј на Богдан и Варвара Карненко (Киев)|Музеј на Богдан и Варвара Карненко]], Киев Файл:Sergius_baccus.jpg|алт=Св. Сергий и Вакх. Деталь иконы. VI—VII в. Дерево. энкаустика, темпера. Музей Ханенко, Киев| Свети Сергиј и Бахус ([[Латински јазик|латински]]. ''Sergius et Bacchus''). Детал од икона. 6-7 век. Дрво. Енкаустика, темпера. [[Музеј на Богдан и Варвара Карненко (Киев)|Музеј на Богдан и Варвара Карненко]][[Музеј на Богдан и Варвара Карненко (Киев)|Музеј на Богдан и Варвара Карненко]], Киев Файл:Petersinai.jpg|алт=Апостол Пётр. Нач. VI в. Дерево, энкаустика. Монастырь Святой Екатерины, Египет| [[Апостол Петар]]. Почеток на 6 век. Дрво, енкаустика. [[Синајски манастир|Синајски Манастир „Света Катерина“]], Египет </gallery> == Наводи == == Литература == == Надворешни врски == * [http://www.poeticmind.co.uk/wellsensing/working-with-encaustic-wax-paintings-i-see-what-i-believe Работа со енкаустични восочни слики (слики и текст).] * [http://campus.belmont.edu/honors/SinaiIcons/SinaiIcons.html Рани икони од Света Катерина, Синај] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravmir.ru/enkaustika-vek-xxi-ikony-svyashhennika-andreya-davydova|title=Энкаустика, век XXI. Иконы священника Андрея Давыдова|date=2011-11-14|publisher=АНО «Православие и Мир»|language=ru|archive-url=|archive-date=|accessdate=2014-12-27}} [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Сликарство]] [[Категорија:Сликарски правци]] knh4ffayb92s4zb4i73vstv0dofdp6g 5630169 5630167 2026-09-20T09:23:14Z Lili Arsova 86688 5630169 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ancient Egypt early Roman period Mummy portraits from Faiyum Egypt.jpg|мини|<center> Создадено со употреба на енкаустична техника во римски Египет во периодот од 1 до 3 век. Портрети од Фајум</center>]] '''Енкаустичен''' (од др.-греч. ἐ γκαυστική — ''уметност на горење'') е техника [[Сликарство|на сликање]] во која врзивно средство на боите е [[восок]]. Боењето се изведува со бои во стопена состојба (оттука и името). Разновидност на енкаустика е восочната [[темпера]], која се одликува со осветленоста и богатството на своите бои. Многу ранохристијански [[Икона|икони]] биле насликани со оваа техника. == Техника == Техниката на сликање со восочни бои се користела во антиката уште од V век п.н.е. Според сведоштвото на Плиниј Постариот (23–79 г.), „да се слика со восочни бои и да се вжештува (втиснува) сликата“ било измислено долго пред оваа техника да ја користат познатите грчки сликари од V век п.н.е.: Полигнот, Никанор, Мнесилај, Еласип, Памфил и Павсиј.. Старогрчките уметници сликале на дрвени табли („пинакес“), плочи од теракота, мермер и слонова коска, како и на малтер при изработката на ѕидни слики. Восокот служел како врзивно средство за користените стандардни минерални пигменти. Нерафинираниот пчелин восок се варел неколку пати во чиста морска вода, се сушел на сонце и повторно се варел за да се избели. Потоа, во добиената жешка и еластична маса се додавале смола и ситно сомелени пигменти. Оваа смеса, позната како „пунски восок“, се нанесувала на површината со помош на загреани алатки. Боите на база на восок се користеле во древниот Египет, Грција и Рим. Грците го користеле восокот не само за уметничко сликарство, туку и за импрегнирање на ѕидови, скулптури и бродови. Врз основа на проучувањето на записите на Плиниј и индиректните (иако прилично нејасни) докази, експертите сметаат дека во антиката се користеле три главни методи на примена на оваа техника. Првиот метод вклучувал нанесување на обоената паста на површината со помош на „каутерион“ (грчки збор за „алатка за жигосување“ или „греач“) – метална прачка што на едниот крај имала мала лажичка за земање на бојата, а на другиот шпатула за измазнување на слојот боја (се смета дека оваа алатка се појавила дури во IV век п.н.е.). Вториот метод вклучувал врежување на контури врз површината со помош на „кестрон“ (грчки: „kentron“, латински: „cestrus“) – игла или зашилена алатка што наликувала на длето за гравирање. Врежаната контура спречувала разлевање на бојата, што било клучен фактор при работа на вертикална површина. Самото сликање веројатно се изведувало со четка. Третиот метод се состоел од слободно сликање со четка. Според Плиниј, овој последен метод се користел за сликање на бродови. Една хипотеза сугерира дека „каутерионот“ и „кестронот“ всушност биле иста алатка (која на едниот крај имала лажичка или шпатула, а на другиот игла). Археолозите откриле бронзени кутии со прегради за бои (кои содржеле траги од восок, смола и пигменти) заедно со бронзени прачки што имале краеви во форма на лажичка или рамни краеви. Овие кутии служеле и како садови за жар, бидејќи имале решетка за држење жежок јаглен со кој се загревале материјалите. Мешавината од восок и смола била позната како „малта“ (грчки збор што значи „меко“). Исто така, се смета дека техниката на сликање со „кестрон“ – која се одликувала со линеарен стил – била најрана. Подоцна таа била усовршена преку употребата на „каутерионот“, додека слободниот, посликарски начин на работа со четка станал доминантен во подоцнежен период (познато е дека „кестронот“ се користел и за украсување минијатурни предмети од слонова коска, кои самите се нарекувале „кестрота“). Откако пигментите ќе биле нанесени на подлогата, сликата имала изглед на мозаик (без тонски премини). Следствено, втората фаза од процесот вклучувала употреба на „каутерии“ – загреани во печка – за измазнување на пигментите и нивно истовремено мешање на границите меѓу обоените површини, со што се создавале непречени тонски премини. По завршувањето, бојата се „печела“ со тоа што во непосредна близина на сликата (или ѕидот) се поставувал мангал полн со жежок жар. Ова бил методот што го применувале прочуените сликари од V и IV век п.н.е., како што се Апелес, Памфил (учителот на Апелес), Парасиј, Зевксис и Полигнот. Варијација на енкаустичната техника е таканаречениот '''Елеодорски восок''' (исто така познат како пунски восок или картагински восок) базиран на мешавина од восок и ленено масло. Оваа техника ја користел германскиот уметник Бенџамин Калау во 18 век. Во 1769 година, Калау објавил книга за овој метод со наслов „Детална сметка за како да се раствори пунскиот или елеодоричниот восок“ —(Ausführlicher Bericht, wie das Punische oder das Eleodorische Wachs aufzulösen). Енкаустичното сликарство нуди посебни предности: тоа е издржливо и отпорно на атмосферски влијанија – што го прави погодно за надворешна архитектонска декорација – но самиот процес е макотрпен. Поради тоа, во доцната антика, често се комбинирало со темпера. На пример, познатите фрески од Помпеја биле изработени во техника на темпера и завршени со постапката „ганозис“ – површински слој од восок нанесен за да се подобри зачуваноста и сјајот. Кај повеќето фајумски портрети од хеленистичкиот Египет (I–III век од н.е.), само лицата биле насликани со енкаустика врз подлога од темпера, додека подоцнежните портрети биле изработувани исклучиво со темпера. Античките извори спомнуваат „енкаустична темпера“ или „восочна темпера“, иако не постои дефинитивно објаснување за овие термини (тие можеби се однесуваат на метод што вклучува сликање со темпера со одредени „издигнати“ делови – како што е лицето на портретот – кои се нагласени со обоен восок). Во секој случај, терминот „енкаустика“ правилно се применува само за „топлиот метод“. Завршната фаза на „впекување“ (каутеризација) ги топи честичките од восок измешани со пигментот, со тоа пигментот и врзивата се спојуваат во единствена, сјајна маса. Веројатно е дека подоцнежните фази на техниката вклучувале различни комбинации на методи. На пример, византиските икони од VI до XII век ја користеле енкаустиката паралелно со температа или применувале мешавини од бои на база на восок и темпера. Со текот на времето, макотрпната енкаустична техника била потисната од температа, а неколку века подоцна – и од масленото сликарство. Врз основа на проучувањето на античките податоци, експертот за сликарска технологија Д. И. Киплик дава свој општ рецепт: * Избелен восок 60 делови по тежина * Смоли, мастика или дамар 120 делови * 200 делови прочистен терпентин. Добиената маса останува пластична дури и по ладењето. Овие бои, кои личат на обични маслени бои, може да се насликаат со четка (разредена со мала количина терпентин), нанесена со прсти или со нож за палета. Боите се сушат брзо, формирајќи прекрасна мат површина и не бараат посебен прајмер. == Историја на студирање и примена == Долго време се верувало дека сите антички слики се направени со употреба на енкаустика. Францускиот археолог и познавач, грофот де Келус (1692–1765) бил убеден дека сликањето на античките грчки вазни се изведувало и со енкаустична техника. Ова погрешно сфаќање влијаело на злоупотребата на терминот, особено од страна на Џ. Веџвуд, кој своите имитации на антички насликани садови во обоена [[Фајанс|фајанса]] ги нарекол „енкаустични“. Еден од првите што ја истражувал техниката на античката енкаустика бил Јохан Фридрих Рафенштајн кон крајот на 18 век. Од 1847 до 1866 година, познатиот германски уметник Вилхелм фон Каулбах и неговите ученици создале мурали за ѕидовите на предворјето на Новиот музеј во Берлин. Сликите се направени со помош на техниката на стереохромија што тој ја измислил – комбинација од лепак и восочни бои на сув малтер, проследено со заштитен горен слој од течно стакло (воден алкален раствор на натриум силикати), кој, по стврднувањето, формира сјајна површина. Сликите во Новиот музеј беа првата примена на оваа технологија во голем обем (сликите биле уништени за време на Втората светска војна). Во 19 век, ѕидовите на Галеријата за историја на античкото сликарство на вториот кат од Новиот Ермитаж во [[Санкт Петербург]] (соба бр. 241) биле насликани со енкаустична техника на бакарни плочи, сликите честопати погрешно се нарекуваат [[Фрескопис|фрески]]. Во 1936 година уметникот В.В. Хвостенко продолжил со експерименти и создал метод на топло полирана енкаустика, поиздржлива за боење ентериери на тврди материјали. <gallery> [[Податотека:The Mummy of Demetrios, 95-100 C.E.,11.600a-b.jpg|мини|Музеј во Бруклин]] [[Податотека:Encaustic-Angel-.jpg|мини|Модерна енкаустична слика изработена со восочни боички, Мартина Лоос, 2009 г.]] </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Литература == == Надворешни врски == * [http://www.poeticmind.co.uk/wellsensing/working-with-encaustic-wax-paintings-i-see-what-i-believe Работа со енкаустични восочни слики (слики и текст).] * [http://campus.belmont.edu/honors/SinaiIcons/SinaiIcons.html Рани икони од Света Катерина, Синај] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravmir.ru/enkaustika-vek-xxi-ikony-svyashhennika-andreya-davydova|title=Энкаустика, век XXI. Иконы священника Андрея Давыдова|date=2011-11-14|publisher=АНО «Православие и Мир»|language=ru|archive-url=|archive-date=|accessdate=2014-12-27}} [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Сликарство]] [[Категорија:Сликарски правци]] qv40uygh0pd1083csvuaa02a1lcnnkv 5630170 5630169 2026-09-20T09:25:21Z Lili Arsova 86688 5630170 wikitext text/x-wiki <center></center> '''Енкаустичен''' (од др.-греч. ἐ γκαυστική — ''уметност на горење'') е техника [[Сликарство|на сликање]] во која врзивно средство на боите е [[восок]]. Боењето се изведува со бои во стопена состојба (оттука и името). Разновидност на енкаустика е восочната [[темпера]], која се одликува со осветленоста и богатството на своите бои. Многу ранохристијански [[Икона|икони]] биле насликани со оваа техника. == Техника == Техниката на сликање со восочни бои се користела во антиката уште од V век п.н.е. Според сведоштвото на Плиниј Постариот (23–79 г.), „да се слика со восочни бои и да се вжештува (втиснува) сликата“ било измислено долго пред оваа техника да ја користат познатите грчки сликари од V век п.н.е.: Полигнот, Никанор, Мнесилај, Еласип, Памфил и Павсиј.. Старогрчките уметници сликале на дрвени табли („пинакес“), плочи од теракота, мермер и слонова коска, како и на малтер при изработката на ѕидни слики. Восокот служел како врзивно средство за користените стандардни минерални пигменти. Нерафинираниот пчелин восок се варел неколку пати во чиста морска вода, се сушел на сонце и повторно се варел за да се избели. Потоа, во добиената жешка и еластична маса се додавале смола и ситно сомелени пигменти. Оваа смеса, позната како „пунски восок“, се нанесувала на површината со помош на загреани алатки. Боите на база на восок се користеле во древниот Египет, Грција и Рим. Грците го користеле восокот не само за уметничко сликарство, туку и за импрегнирање на ѕидови, скулптури и бродови. Врз основа на проучувањето на записите на Плиниј и индиректните (иако прилично нејасни) докази, експертите сметаат дека во антиката се користеле три главни методи на примена на оваа техника. Првиот метод вклучувал нанесување на обоената паста на површината со помош на „каутерион“ (грчки збор за „алатка за жигосување“ или „греач“) – метална прачка што на едниот крај имала мала лажичка за земање на бојата, а на другиот шпатула за измазнување на слојот боја (се смета дека оваа алатка се појавила дури во IV век п.н.е.). Вториот метод вклучувал врежување на контури врз површината со помош на „кестрон“ (грчки: „kentron“, латински: „cestrus“) – игла или зашилена алатка што наликувала на длето за гравирање. Врежаната контура спречувала разлевање на бојата, што било клучен фактор при работа на вертикална површина. Самото сликање веројатно се изведувало со четка. Третиот метод се состоел од слободно сликање со четка. Според Плиниј, овој последен метод се користел за сликање на бродови. Една хипотеза сугерира дека „каутерионот“ и „кестронот“ всушност биле иста алатка (која на едниот крај имала лажичка или шпатула, а на другиот игла). Археолозите откриле бронзени кутии со прегради за бои (кои содржеле траги од восок, смола и пигменти) заедно со бронзени прачки што имале краеви во форма на лажичка или рамни краеви. Овие кутии служеле и како садови за жар, бидејќи имале решетка за држење жежок јаглен со кој се загревале материјалите. Мешавината од восок и смола била позната како „малта“ (грчки збор што значи „меко“). Исто така, се смета дека техниката на сликање со „кестрон“ – која се одликувала со линеарен стил – била најрана. Подоцна таа била усовршена преку употребата на „каутерионот“, додека слободниот, посликарски начин на работа со четка станал доминантен во подоцнежен период (познато е дека „кестронот“ се користел и за украсување минијатурни предмети од слонова коска, кои самите се нарекувале „кестрота“). Откако пигментите ќе биле нанесени на подлогата, сликата имала изглед на мозаик (без тонски премини). Следствено, втората фаза од процесот вклучувала употреба на „каутерии“ – загреани во печка – за измазнување на пигментите и нивно истовремено мешање на границите меѓу обоените површини, со што се создавале непречени тонски премини. По завршувањето, бојата се „печела“ со тоа што во непосредна близина на сликата (или ѕидот) се поставувал мангал полн со жежок жар. Ова бил методот што го применувале прочуените сликари од V и IV век п.н.е., како што се Апелес, Памфил (учителот на Апелес), Парасиј, Зевксис и Полигнот. Варијација на енкаустичната техника е таканаречениот '''Елеодорски восок''' (исто така познат како пунски восок или картагински восок) базиран на мешавина од восок и ленено масло. Оваа техника ја користел германскиот уметник Бенџамин Калау во 18 век. Во 1769 година, Калау објавил книга за овој метод со наслов „Детална сметка за како да се раствори пунскиот или елеодоричниот восок“ —(Ausführlicher Bericht, wie das Punische oder das Eleodorische Wachs aufzulösen). Енкаустичното сликарство нуди посебни предности: тоа е издржливо и отпорно на атмосферски влијанија – што го прави погодно за надворешна архитектонска декорација – но самиот процес е макотрпен. Поради тоа, во доцната антика, често се комбинирало со темпера. На пример, познатите фрески од Помпеја биле изработени во техника на темпера и завршени со постапката „ганозис“ – површински слој од восок нанесен за да се подобри зачуваноста и сјајот. Кај повеќето фајумски портрети од хеленистичкиот Египет (I–III век од н.е.), само лицата биле насликани со енкаустика врз подлога од темпера, додека подоцнежните портрети биле изработувани исклучиво со темпера. Античките извори спомнуваат „енкаустична темпера“ или „восочна темпера“, иако не постои дефинитивно објаснување за овие термини (тие можеби се однесуваат на метод што вклучува сликање со темпера со одредени „издигнати“ делови – како што е лицето на портретот – кои се нагласени со обоен восок). Во секој случај, терминот „енкаустика“ правилно се применува само за „топлиот метод“. Завршната фаза на „впекување“ (каутеризација) ги топи честичките од восок измешани со пигментот, со тоа пигментот и врзивата се спојуваат во единствена, сјајна маса. Веројатно е дека подоцнежните фази на техниката вклучувале различни комбинации на методи. На пример, византиските икони од VI до XII век ја користеле енкаустиката паралелно со температа или применувале мешавини од бои на база на восок и темпера. Со текот на времето, макотрпната енкаустична техника била потисната од температа, а неколку века подоцна – и од масленото сликарство. Врз основа на проучувањето на античките податоци, експертот за сликарска технологија Д. И. Киплик дава свој општ рецепт: * Избелен восок 60 делови по тежина * Смоли, мастика или дамар 120 делови * 200 делови прочистен терпентин. Добиената маса останува пластична дури и по ладењето. Овие бои, кои личат на обични маслени бои, може да се насликаат со четка (разредена со мала количина терпентин), нанесена со прсти или со нож за палета. Боите се сушат брзо, формирајќи прекрасна мат површина и не бараат посебен прајмер. == Историја на студирање и примена == Долго време се верувало дека сите антички слики се направени со употреба на енкаустика. Францускиот археолог и познавач, грофот де Келус (1692–1765) бил убеден дека сликањето на античките грчки вазни се изведувало и со енкаустична техника. Ова погрешно сфаќање влијаело на злоупотребата на терминот, особено од страна на Џ. Веџвуд, кој своите имитации на антички насликани садови во обоена [[Фајанс|фајанса]] ги нарекол „енкаустични“. Еден од првите што ја истражувал техниката на античката енкаустика бил Јохан Фридрих Рафенштајн кон крајот на 18 век. Од 1847 до 1866 година, познатиот германски уметник Вилхелм фон Каулбах и неговите ученици создале мурали за ѕидовите на предворјето на Новиот музеј во Берлин. Сликите се направени со помош на техниката на стереохромија што тој ја измислил – комбинација од лепак и восочни бои на сув малтер, проследено со заштитен горен слој од течно стакло (воден алкален раствор на натриум силикати), кој, по стврднувањето, формира сјајна површина. Сликите во Новиот музеј беа првата примена на оваа технологија во голем обем (сликите биле уништени за време на Втората светска војна). Во 19 век, ѕидовите на Галеријата за историја на античкото сликарство на вториот кат од Новиот Ермитаж во [[Санкт Петербург]] (соба бр. 241) биле насликани со енкаустична техника на бакарни плочи, сликите честопати погрешно се нарекуваат [[Фрескопис|фрески]]. Во 1936 година уметникот В.В. Хвостенко продолжил со експерименти и создал метод на топло полирана енкаустика, поиздржлива за боење ентериери на тврди материјали. <gallery> [[Податотека:The Mummy of Demetrios, 95-100 C.E.,11.600a-b.jpg|мини|Музеј во Бруклин]] [[Податотека:Encaustic-Angel-.jpg|мини|Модерна енкаустична слика изработена со восочни боички, Мартина Лоос, 2009 г.]] </gallery> == Галерија == == Наводи == {{наводи}} == Литература == == Надворешни врски == * [http://www.poeticmind.co.uk/wellsensing/working-with-encaustic-wax-paintings-i-see-what-i-believe Работа со енкаустични восочни слики (слики и текст).] * [http://campus.belmont.edu/honors/SinaiIcons/SinaiIcons.html Рани икони од Света Катерина, Синај] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravmir.ru/enkaustika-vek-xxi-ikony-svyashhennika-andreya-davydova|title=Энкаустика, век XXI. Иконы священника Андрея Давыдова|date=2011-11-14|publisher=АНО «Православие и Мир»|language=ru|archive-url=|archive-date=|accessdate=2014-12-27}} [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Сликарство]] [[Категорија:Сликарски правци]] fdo3gusllawehf1ulleodbm1vwbai0l 5630172 5630170 2026-09-20T09:28:48Z Lili Arsova 86688 5630172 wikitext text/x-wiki <center></center> '''Енкаустичен''' (од др.-греч. ἐ γκαυστική — ''уметност на горење'') е техника [[Сликарство|на сликање]] во која врзивно средство на боите е [[восок]]. Боењето се изведува со бои во стопена состојба (оттука и името). Разновидност на енкаустика е восочната [[темпера]], која се одликува со осветленоста и богатството на своите бои. Многу ранохристијански [[Икона|икони]] биле насликани со оваа техника<ref>http://www.eainm.com/what-is-encaustic/</ref>. [[Податотека:Saint Peter-Sinai (6th Century).jpg|мини|Апостол Петар]] == Техника == Техниката на сликање со восочни бои се користела во антиката уште од V век п.н.е. Според сведоштвото на Плиниј Постариот (23–79 г.), „да се слика со восочни бои и да се вжештува (втиснува) сликата“ било измислено долго пред оваа техника да ја користат познатите грчки сликари од V век п.н.е.: Полигнот, Никанор, Мнесилај, Еласип, Памфил и Павсиј.. Старогрчките уметници сликале на дрвени табли („пинакес“), плочи од теракота, мермер и слонова коска, како и на малтер при изработката на ѕидни слики. Восокот служел како врзивно средство за користените стандардни минерални пигменти. Нерафинираниот пчелин восок се варел неколку пати во чиста морска вода, се сушел на сонце и повторно се варел за да се избели. Потоа, во добиената жешка и еластична маса се додавале смола и ситно сомелени пигменти. Оваа смеса, позната како „пунски восок“, се нанесувала на површината со помош на загреани алатки. Боите на база на восок се користеле во древниот Египет, Грција и Рим. Грците го користеле восокот не само за уметничко сликарство, туку и за импрегнирање на ѕидови, скулптури и бродови. Врз основа на проучувањето на записите на Плиниј и индиректните (иако прилично нејасни) докази, експертите сметаат дека во антиката се користеле три главни методи на примена на оваа техника. Првиот метод вклучувал нанесување на обоената паста на површината со помош на „каутерион“ (грчки збор за „алатка за жигосување“ или „греач“) – метална прачка што на едниот крај имала мала лажичка за земање на бојата, а на другиот шпатула за измазнување на слојот боја (се смета дека оваа алатка се појавила дури во IV век п.н.е.). Вториот метод вклучувал врежување на контури врз површината со помош на „кестрон“ (грчки: „kentron“, латински: „cestrus“) – игла или зашилена алатка што наликувала на длето за гравирање. Врежаната контура спречувала разлевање на бојата, што било клучен фактор при работа на вертикална површина. Самото сликање веројатно се изведувало со четка. Третиот метод се состоел од слободно сликање со четка. Според Плиниј, овој последен метод се користел за сликање на бродови. Една хипотеза сугерира дека „каутерионот“ и „кестронот“ всушност биле иста алатка (која на едниот крај имала лажичка или шпатула, а на другиот игла). Археолозите откриле бронзени кутии со прегради за бои (кои содржеле траги од восок, смола и пигменти) заедно со бронзени прачки што имале краеви во форма на лажичка или рамни краеви. Овие кутии служеле и како садови за жар, бидејќи имале решетка за држење жежок јаглен со кој се загревале материјалите. Мешавината од восок и смола била позната како „малта“ (грчки збор што значи „меко“). Исто така, се смета дека техниката на сликање со „кестрон“ – која се одликувала со линеарен стил – била најрана. Подоцна таа била усовршена преку употребата на „каутерионот“, додека слободниот, посликарски начин на работа со четка станал доминантен во подоцнежен период (познато е дека „кестронот“ се користел и за украсување минијатурни предмети од слонова коска, кои самите се нарекувале „кестрота“). Откако пигментите ќе биле нанесени на подлогата, сликата имала изглед на мозаик (без тонски премини). Следствено, втората фаза од процесот вклучувала употреба на „каутерии“ – загреани во печка – за измазнување на пигментите и нивно истовремено мешање на границите меѓу обоените површини, со што се создавале непречени тонски премини. По завршувањето, бојата се „печела“ со тоа што во непосредна близина на сликата (или ѕидот) се поставувал мангал полн со жежок жар. Ова бил методот што го применувале прочуените сликари од V и IV век п.н.е., како што се Апелес, Памфил (учителот на Апелес), Парасиј, Зевксис и Полигнот. Варијација на енкаустичната техника е таканаречениот '''Елеодорски восок''' (исто така познат како пунски восок или картагински восок) базиран на мешавина од восок и ленено масло. Оваа техника ја користел германскиот уметник Бенџамин Калау во 18 век. Во 1769 година, Калау објавил книга за овој метод со наслов „Детална сметка за како да се раствори пунскиот или елеодоричниот восок“ —(Ausführlicher Bericht, wie das Punische oder das Eleodorische Wachs aufzulösen). Енкаустичното сликарство нуди посебни предности: тоа е издржливо и отпорно на атмосферски влијанија – што го прави погодно за надворешна архитектонска декорација – но самиот процес е макотрпен. Поради тоа, во доцната антика, често се комбинирало со темпера. На пример, познатите фрески од Помпеја биле изработени во техника на темпера и завршени со постапката „ганозис“ – површински слој од восок нанесен за да се подобри зачуваноста и сјајот. Кај повеќето фајумски портрети од хеленистичкиот Египет (I–III век од н.е.), само лицата биле насликани со енкаустика врз подлога од темпера, додека подоцнежните портрети биле изработувани исклучиво со темпера. Античките извори спомнуваат „енкаустична темпера“ или „восочна темпера“, иако не постои дефинитивно објаснување за овие термини (тие можеби се однесуваат на метод што вклучува сликање со темпера со одредени „издигнати“ делови – како што е лицето на портретот – кои се нагласени со обоен восок). Во секој случај, терминот „енкаустика“ правилно се применува само за „топлиот метод“. Завршната фаза на „впекување“ (каутеризација) ги топи честичките од восок измешани со пигментот, со тоа пигментот и врзивата се спојуваат во единствена, сјајна маса. Веројатно е дека подоцнежните фази на техниката вклучувале различни комбинации на методи. На пример, византиските икони од VI до XII век ја користеле енкаустиката паралелно со температа или применувале мешавини од бои на база на восок и темпера. Со текот на времето, макотрпната енкаустична техника била потисната од температа, а неколку века подоцна – и од масленото сликарство. Врз основа на проучувањето на античките податоци, експертот за сликарска технологија Д. И. Киплик дава свој општ рецепт: * Избелен восок 60 делови по тежина * Смоли, мастика или дамар 120 делови * 200 делови прочистен терпентин. Добиената маса останува пластична дури и по ладењето. Овие бои, кои личат на обични маслени бои, може да се насликаат со четка (разредена со мала количина терпентин), нанесена со прсти или со нож за палета. Боите се сушат брзо, формирајќи прекрасна мат површина и не бараат посебен прајмер. == Историја на студирање и примена == Долго време се верувало дека сите антички слики се направени со употреба на енкаустика. Францускиот археолог и познавач, грофот де Келус (1692–1765) бил убеден дека сликањето на античките грчки вазни се изведувало и со енкаустична техника. Ова погрешно сфаќање влијаело на злоупотребата на терминот, особено од страна на Џ. Веџвуд, кој своите имитации на антички насликани садови во обоена [[Фајанс|фајанса]] ги нарекол „енкаустични“. Еден од првите што ја истражувал техниката на античката енкаустика бил Јохан Фридрих Рафенштајн кон крајот на 18 век. Од 1847 до 1866 година, познатиот германски уметник Вилхелм фон Каулбах и неговите ученици создале мурали за ѕидовите на предворјето на Новиот музеј во Берлин. Сликите се направени со помош на техниката на стереохромија што тој ја измислил – комбинација од лепак и восочни бои на сув малтер, проследено со заштитен горен слој од течно стакло (воден алкален раствор на натриум силикати), кој, по стврднувањето, формира сјајна површина. Сликите во Новиот музеј беа првата примена на оваа технологија во голем обем (сликите биле уништени за време на Втората светска војна). Во 19 век, ѕидовите на Галеријата за историја на античкото сликарство на вториот кат од Новиот Ермитаж во [[Санкт Петербург]] (соба бр. 241) биле насликани со енкаустична техника на бакарни плочи, сликите честопати погрешно се нарекуваат [[Фрескопис|фрески]].<ref>https://www.britannica.com/art/encaustic-painting</ref> Во 1936 година уметникот В.В. Хвостенко продолжил со експерименти и создал метод на топло полирана енкаустика, поиздржлива за боење ентериери на тврди материјали. == Галерија == [[Податотека:EncausticPortraitWoman.jpg|мини|Портрет на мумија од Фајум]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == == Надворешни врски == * [http://www.poeticmind.co.uk/wellsensing/working-with-encaustic-wax-paintings-i-see-what-i-believe Работа со енкаустични восочни слики (слики и текст).] * [http://campus.belmont.edu/honors/SinaiIcons/SinaiIcons.html Рани икони од Света Катерина, Синај] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravmir.ru/enkaustika-vek-xxi-ikony-svyashhennika-andreya-davydova|title=Энкаустика, век XXI. Иконы священника Андрея Давыдова|date=2011-11-14|publisher=АНО «Православие и Мир»|language=ru|archive-url=|archive-date=|accessdate=2014-12-27}} [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Сликарство]] [[Категорија:Сликарски правци]] psdbf621v3yf3czeol5t3p1qebgvb83 0 1403607 5630168 2026-09-20T09:18:57Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Голем бакарец]] 5630168 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Голем бакарец]] gwgr9y984m16c2ybdylbi3shaakndxl 0 1403608 5630171 2026-09-20T09:26:28Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1336999658|Rumex]]“ 5630171 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија||image=Rumex X patientia Sturm55.jpg|image_caption=''[[Rumex patientia]]''|taxon=Rumex|authority=[[L.]] 1753|type_species=''[[Rumex patientia]]''|type_species_authority=L.|subdivision_ranks=Видови|subdivision=Видови, види текст|synonyms_ref=<ref name=POWO_328551-2/>|synonyms={{Genus list |Acetosa|Tourn. ex Mill. |Acetosella|(Meisn.) Fourr. |Analiton|Raf. |Atecosa|Raf. |Bucephalophora|Pau |Centopodium|Burch. |Emex|Neck. ex Campd. |Eutralia|Raf. |Lapathon|Raf. |Lapathum|Mill. |Menophyla|Raf. |Nemolapathum|Ehrh. |Oxylapathon|St.-Lag. |Rhodoptera|Raf. |Steinmannia|Opiz |Tomaris|Raf. |Vibo|Medik. |Vibones|Raf. }}}} '''Штавеј''' и '''киселицата''', ([[науч.]] ''Rumex'') ― [[род]] од околу 200 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Билка|билки]] од семејството ''[[Polygonaceae]]''.<ref name="POWO_328551-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328551-2|title=''Rumex'' <small>L.</small>|date=2026|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=6 February 2026}}</ref> Членовите на овој род се вообичаени повеќегодишни билки со светска автохтона распространетост во [[Умерена клима|умерени]] и [[Суптропски појас|суптропски клими]].<ref name="POWO_328551-2" /> Некои од нив се [[Плевел|плевели]], но некои се одгледуваат поради нивните [[Лист|лисја]] што се јадат.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/weeds00mart/page/38|title=Weeds|last=Martin|first=Alexander C.|publisher=Golden Press|year=1972|isbn=0-307-24353-2|location=New York|page=[https://archive.org/details/weeds00mart/page/38 38]|url-access=registration}}</ref> Видовите ''Rumex'' се користат како храна од [[Ларва|ларвите]] на голем број видови [[пеперуги]] и се единствените растенија домаќини на пеперутките ''[[Lycaena dispar]]'' и ''[[Lycaena rubidus]].''<ref>{{Наведено списание|last=Warren|first=Andres|last2=Harrera|first2=Alfonso|date=15 March 2005|title=Butterflies of Oregon Their Taxonomy, Distribution, and Biology|url=https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/81121/BSPMGILL_LepidopteraofNorthAmerica6.pdf?sequence=1|journal=Lepidoptera of North America|volume=6}}</ref> == Опис == Ова се исправени растенија, обично со долги корења.<ref name="POWO_328551-2" /> Месестите до кожести листови формираат базална розета во коренот. Базалните листови може да се разликуваат од оние во близина на [[Соцветие|соцветието]]. Тие може, но и не мора да имаат [[Прилисник|прилисници]]. == Таксономија == Родот првпат го опишал [[Карл Линеј]] во 1753 година. Во рамките на семејството ''[[Polygonaceae]]'', спаѓа во потсемејството ''[[Polygonoideae]]''. Родот ''[[Emex]]'' бил одвоен од ''Rumex'' од страна на [[Франциско Кампдера]] во 1819 година врз основа на тоа што бил полигамен (т.е. имал и бисексуални и унисексуални цветови на истото растение). Сепак, некои видови на ''Rumex'' subg. ''Acetosa'' исто така ја имаат оваа карактеристика, а повеќето други карактеристики што се претпоставува дека го разликуваат ''Emex'' се наоѓаат кај видовите ''Rumex''. Според тоа, во 2015 година, Шустер и сор. го преместија ''Emex'' во подрод на ''Rumex''.<ref name="SchuReveBaylKron15">{{Наведување|last=Schuster|first=Tanja M.|last2=Reveal|first2=James L.|last3=Bayly|first3=Michael J.|last4=Kron|first4=Kathleen A.|date=2015|title=An updated molecular phylogeny of Polygonoideae (Polygonaceae): Relationships of ''Oxygonum'', ''Pteroxygonum'', and ''Rumex'', and a new circumscription of ''Koenigia''|journal=Taxon|volume=64|number=6|pages=1188–1208|doi=10.12705/646.5|bibcode=2015Taxon..64.1188S}}</ref> Во рамките на потсемејството ''Polygonoideae'', ''Rumex'' е сместен во племето ''Rumiceae'', заедно со двата рода ''[[Oxyria]]'' и ''[[Rheum]]''. {{Клад|{{clade |1=''Oxyria'' |2={{clade |1=''Rumex'' |2=''Rheum'' }} }}}} === Видови === [[File:Rumex_nervosus.jpg|мини| ''[[Rumex nervosus]]'' во Етиопија]] [[File:Rumex-obtusifolius-foliage.JPG|десно|мини| Широколистни листови (''[[Rumex obtusifolius]]'')]] [[File:RumexCrispusValven.jpg|мини| Цветови (''[[Rumex crispus|Rumex&nbsp;crispus]]'') со забележителни туберкули]] {{На|2022|June}} , [[Plants of the World Online]] ги прифати следните видови. Исто така, евидентиран е и голем број хибриди.<ref name="POWO_328551-2" /> == Фосилни записи == Неколку [[Фосил|фосилни]] плодови од ''Rumex'' sp. се опишани од слоеви од средниот [[миоцен]] во областа Фастерхолт во близина на [[Силкеборг]] во Централен [[Јитланд]], [[Данска]].<ref>{{Наведено списание|last=Friis|first=Else Marie|author-link=Else Marie Friis|year=1985|title=Angiosperm Fruits and Seeds from the Middle Miocene of Jutland (Denmark)|journal=The Royal Danish Academy of Sciences and Letters|volume=24|issue=3}}</ref> Еден [[Фосил|фосилен]] плод од видот ''Rumex'' е извлечен од бунарски примерок од наслагите на слатка вода од средниот миоцен во басенот Нови Сач, Западни Карпати во [[Полска]]. Ова фосилно овошје е слично на плодовите од постојните видови ''[[Rumex maritimus]]'' и ''[[Rumex ucranicus]]'', кои имаат [[Фосил|фосилни]] записи од [[Плиоцен|плиоценот]] и [[Плеистоцен|плеистоценот]] во [[Европа]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rumex}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242414256 Rumex acetosella] ; efloras.org на Ботаничката градина во Мисури. * [http://www.northernbushcraft.com/plants/dock/notes.htm Јадливост на Док] : Идентификација и јадливи делови од Rumex spp. * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] lne1mk7wukpe20hxym07vt0ea9311ty 5630173 5630171 2026-09-20T09:29:59Z Виолетова 1975 /* Видови */ 5630173 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија||image=Rumex X patientia Sturm55.jpg|image_caption=''[[Rumex patientia]]''|taxon=Rumex|authority=[[L.]] 1753|type_species=''[[Rumex patientia]]''|type_species_authority=L.|subdivision_ranks=Видови|subdivision=Видови, види текст|synonyms_ref=<ref name=POWO_328551-2/>|synonyms={{Genus list |Acetosa|Tourn. ex Mill. |Acetosella|(Meisn.) Fourr. |Analiton|Raf. |Atecosa|Raf. |Bucephalophora|Pau |Centopodium|Burch. |Emex|Neck. ex Campd. |Eutralia|Raf. |Lapathon|Raf. |Lapathum|Mill. |Menophyla|Raf. |Nemolapathum|Ehrh. |Oxylapathon|St.-Lag. |Rhodoptera|Raf. |Steinmannia|Opiz |Tomaris|Raf. |Vibo|Medik. |Vibones|Raf. }}}} '''Штавеј''' и '''киселицата''', ([[науч.]] ''Rumex'') ― [[род]] од околу 200 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Билка|билки]] од семејството ''[[Polygonaceae]]''.<ref name="POWO_328551-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328551-2|title=''Rumex'' <small>L.</small>|date=2026|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=6 February 2026}}</ref> Членовите на овој род се вообичаени повеќегодишни билки со светска автохтона распространетост во [[Умерена клима|умерени]] и [[Суптропски појас|суптропски клими]].<ref name="POWO_328551-2" /> Некои од нив се [[Плевел|плевели]], но некои се одгледуваат поради нивните [[Лист|лисја]] што се јадат.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/weeds00mart/page/38|title=Weeds|last=Martin|first=Alexander C.|publisher=Golden Press|year=1972|isbn=0-307-24353-2|location=New York|page=[https://archive.org/details/weeds00mart/page/38 38]|url-access=registration}}</ref> Видовите ''Rumex'' се користат како храна од [[Ларва|ларвите]] на голем број видови [[пеперуги]] и се единствените растенија домаќини на пеперутките ''[[Lycaena dispar]]'' и ''[[Lycaena rubidus]].''<ref>{{Наведено списание|last=Warren|first=Andres|last2=Harrera|first2=Alfonso|date=15 March 2005|title=Butterflies of Oregon Their Taxonomy, Distribution, and Biology|url=https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/81121/BSPMGILL_LepidopteraofNorthAmerica6.pdf?sequence=1|journal=Lepidoptera of North America|volume=6}}</ref> == Опис == Ова се исправени растенија, обично со долги корења.<ref name="POWO_328551-2" /> Месестите до кожести листови формираат базална розета во коренот. Базалните листови може да се разликуваат од оние во близина на [[Соцветие|соцветието]]. Тие може, но и не мора да имаат [[Прилисник|прилисници]]. == Таксономија == Родот првпат го опишал [[Карл Линеј]] во 1753 година. Во рамките на семејството ''[[Polygonaceae]]'', спаѓа во потсемејството ''[[Polygonoideae]]''. Родот ''[[Emex]]'' бил одвоен од ''Rumex'' од страна на [[Франциско Кампдера]] во 1819 година врз основа на тоа што бил полигамен (т.е. имал и бисексуални и унисексуални цветови на истото растение). Сепак, некои видови на ''Rumex'' subg. ''Acetosa'' исто така ја имаат оваа карактеристика, а повеќето други карактеристики што се претпоставува дека го разликуваат ''Emex'' се наоѓаат кај видовите ''Rumex''. Според тоа, во 2015 година, Шустер и сор. го преместија ''Emex'' во подрод на ''Rumex''.<ref name="SchuReveBaylKron15">{{Наведување|last=Schuster|first=Tanja M.|last2=Reveal|first2=James L.|last3=Bayly|first3=Michael J.|last4=Kron|first4=Kathleen A.|date=2015|title=An updated molecular phylogeny of Polygonoideae (Polygonaceae): Relationships of ''Oxygonum'', ''Pteroxygonum'', and ''Rumex'', and a new circumscription of ''Koenigia''|journal=Taxon|volume=64|number=6|pages=1188–1208|doi=10.12705/646.5|bibcode=2015Taxon..64.1188S}}</ref> Во рамките на потсемејството ''Polygonoideae'', ''Rumex'' е сместен во племето ''Rumiceae'', заедно со двата рода ''[[Oxyria]]'' и ''[[Rheum]]''. {{Клад|{{clade |1=''Oxyria'' |2={{clade |1=''Rumex'' |2=''Rheum'' }} }}}} === Видови === [[File:Rumex_nervosus.jpg|мини| ''[[Rumex nervosus]]'' во Етиопија]] [[File:Rumex-obtusifolius-foliage.JPG|десно|мини| Широколистни листови (''[[Rumex obtusifolius]]'')]] [[File:RumexCrispusValven.jpg|мини| Цветови (''[[Rumex crispus|Rumex&nbsp;crispus]]'') со забележителни туберкули]] Од јуни 2022 година, [[Plants of the World Online]] ги прифати следните видови. Исто така, евидентиран е и голем број хибриди.<ref name="POWO_328551-2" /> {{div col|colwidth=25em}} *''[[Rumex abyssinicus]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Rumex acetosa]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex acetosella]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aegyptiacus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aeroplaniformis]]'' <small>Eig</small> *''[[Rumex albescens]]'' <small>Hillebr.</small> *''[[Rumex alcockii]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex algeriensis]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex alpinus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex altissimus]]'' <small>Alph.Wood</small> *''[[Rumex alveolatus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex amanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex amurensis]]'' <small>F.Schmidt ex Maxim</small> *''[[Rumex andinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angulatus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angustifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex aquaticiformis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex aquaticus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aquitanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arcticus]]'' <small>Trautv.</small> *''[[Rumex arcuatoramosus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex argentinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arifolius]]'' <small>All.</small> *''[[Rumex aristidis]]'' <small>Coss.</small> *''[[Rumex armenus]]'' <small>K.Koch</small> *''[[Rumex atlanticus]]'' <small>Coss. ex Batt.</small> *''[[Rumex aureostigmatica]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex azoricus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex balcanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex beringensis]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex bidens]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Rumex bipinnatus]]'' <small>L.f.</small> *''[[Rumex bithynicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brachypodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brasiliensis]]'' <small>Link</small> *''[[Rumex britannica]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex brownii]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex bryhnii]]'' <small>Snogerup</small> *''[[Rumex bucephalophorus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex californicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex caucasicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex chalepensis]]'' <small>Mill.</small> *''[[Rumex chrysocarpos]]'' <small>Moris</small> *''[[Rumex confertus]]'' <small>Willd.</small> *''[[Rumex conglomeratus]]'' <small>Murray</small> *''[[Rumex cordatus]]'' <small>Poir.</small> *''[[Rumex costaricensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crassus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispellus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispissimus]]'' <small>Kuntze</small> *''[[Rumex crispus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex cristatus]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex crystallinus]]'' <small>Lange</small> *''[[Rumex cuneifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex cyprius]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex darwinianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex densiflorus]]'' <small>Osterh.</small> *''[[Rumex dentatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex dregeanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex drummondii]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex dumosus]]'' <small>A.Cunn. ex Meisn.</small> *''[[Rumex elbrusensis]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex ellipticus]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex ephedroides]]'' <small>Bornm.</small> *''[[Rumex evenkiensis]]'' <small>Elis.</small> *''[[Rumex fascicularis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex fischeri]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex flexicaulis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex flexuosus]]'' <small>Sol. ex G.Forst.</small> *''[[Rumex floridanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex frutescens]]'' <small>Thouars</small> *''[[Rumex fueginus]]'' <small>Phil.</small> *''[[Rumex gangotrianus]]'' <small>Aswal & S.K.Srivast.</small> *''[[Rumex garipensis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex giganteus]]'' <small>W.T.Aiton</small> *''[[Rumex ginii]]'' <small>[[Émile Jahandiez|Jahandiez]] & Maire</small> *''[[Rumex gmelinii]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> *''[[Rumex gracilescens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex graminifolius]]'' <small>Georgi ex Lamb.</small> *''[[Rumex hastatulus]]'' <small>Baldwin</small> *''[[Rumex hastatus]]'' <small>D.Don</small> *''[[Rumex hesperius]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex hultenii]]'' <small>Tzvelev</small> *''[[Rumex hydrolapathum]]'' <small>Huds.</small> *''[[Rumex hymenosepalus]]'' <small>Torr.</small> *''[[Rumex hypogaeus]]'' <small>T.M.Schust. & Reveal</small> *''[[Rumex inconspicuus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex induratus]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex intermedius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex jacutensis]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex japonicus]]'' <small>Houtt.</small> *''[[Rumex kandavanicus]]'' <small>(Rech.f.) Rech.f.</small> *''[[Rumex kerneri]]'' <small>Borbás</small> *''[[Rumex komarovii]]'' <small>Schischk. & Serg.</small> *''[[Rumex krausei]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex lacustris]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex lanceolatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex lapponicus]]'' <small>(Hiitonen) Czernov</small> *''[[Rumex lativalvis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex leptocaulis]]'' <small>Brandbyge & Rech.f.</small> *''[[Rumex limoniastrum]]'' <small>Jaub. & Spach</small> *''[[Rumex longifolius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex lorentzianus]]'' <small>Lindau</small> *''[[Rumex lunaria]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex madaio]]'' <small>Makino</small> *''[[Rumex maderensis]]'' <small>Lowe</small> *''[[Rumex magellanicus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex maricola]]'' <small>J.Rémy</small> *''[[Rumex maritimus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex marschallianus]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex mexicanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex microcarpus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex nebroides]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex neglectus]]'' <small>Kirk</small>g *''[[Rumex nematopodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex nepalensis]]'' <small>Spreng.</small> *''[[Rumex nervosus]]'' <small>Vahl</small> *''[[Rumex nivalis]]'' <small>Hegetschw.</small> *''[[Rumex oblongifolius]]'' <small>Tolm.</small> *''[[Rumex obovatus]]'' <small>Danser</small> *''[[Rumex obtusifolius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex occidentalis]]'' <small>S.Watson</small> *''[[Rumex occultans]]'' <small>Sam.</small> *''[[Rumex olympicus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex orbiculatus]]'' <small>A.Gray</small> *''[[Rumex orthoneurus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pallidus]]'' <small>Bigelow</small> *''[[Rumex palustris]]'' <small>Sm.</small> *''[[Rumex papilio]]'' <small>Coss. & Balansa</small> *''[[Rumex papillaris]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex paraguayensis]]'' <small>D.Parodi</small> *''[[Rumex patagonicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex patientia]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex paucifolius]]'' <small>Nutt.</small> *''[[Rumex paulsenianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex persicarioides]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex peruanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pictus]]'' <small>Forssk.</small> *''[[Rumex polycarpus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex ponticus]]'' <small>E.H.L.Krause</small> *''[[Rumex popovii]]'' <small>Pachom.</small> *''[[Rumex praecox]]'' <small>Rydb.</small> *''[[Rumex pseudonatronatus]]'' <small>(Borbás) Murb.</small> *''[[Rumex pseudoxyria]]'' <small>(Tolm.) Khokhr.</small> *''[[Rumex pulcher]]'' <small>L.</small> – fiddle dock *''[[Rumex punjabensis]]'' <small>K.M.Vaid & H.B.Naithani</small> *''[[Rumex pycnanthus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rectinervius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rhodesius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex romassa]]'' <small>Remy</small> *''[[Rumex roseus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex rossicus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex rugosus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex rupestris]]'' <small>Le Gall</small> *''[[Rumex ruwenzoriensis]]'' <small>Chiov.</small> *''[[Rumex sagittatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex salicifolius]]'' <small>Weinm.</small> *''[[Rumex sanguineus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex scutatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex sellowianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex sibiricus]]'' <small>Hultén</small> *''[[Rumex similans]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex simpliciflorus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex skottsbergii]]'' <small>O.Deg. & I.Deg.</small> *''[[Rumex songaricus]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> *''[[Rumex spathulatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex spinosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex spiralis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex stenoglottis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex stenophyllus]]'' <small>Ledeb.</small> *''[[Rumex subarcticus]]'' <small>Lepage</small> *''[[Rumex suffruticosus]]'' <small>J.Gay ex Meisn.</small> *''[[Rumex tenax]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex thjanschanicus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex thyrsiflorus]]'' <small>Fingerh.</small> *''[[Rumex thyrsoides]]'' <small>Desf.</small> *''[[Rumex tmoleus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex tolimensis]]'' <small>Wedd.</small> *''[[Rumex transitorius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex triangulivalvis]]'' <small>(Danser) Rech.f.</small> *''[[Rumex trisetifer]]'' <small>Stokes</small> *''[[Rumex tuberosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex tunetanus]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex turcomanicus]]'' <small>(Rech.f.) Czerep.</small> *''[[Rumex ucranicus]]'' <small>Fisch. ex Spreng.</small> *''[[Rumex ujskensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex uruguayensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex usambarensis]]'' <small>(Engl.) Dammer</small> *''[[Rumex utahensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex venosus]]'' <small>Pursh</small> *''[[Rumex verticillatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex vesicarius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex violascens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex woodii]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Rumex yungningensis]]'' <small>Sam.</small> {{div col end}} == Фосилни записи == Неколку [[Фосил|фосилни]] плодови од ''Rumex'' sp. се опишани од слоеви од средниот [[миоцен]] во областа Фастерхолт во близина на [[Силкеборг]] во Централен [[Јитланд]], [[Данска]].<ref>{{Наведено списание|last=Friis|first=Else Marie|author-link=Else Marie Friis|year=1985|title=Angiosperm Fruits and Seeds from the Middle Miocene of Jutland (Denmark)|journal=The Royal Danish Academy of Sciences and Letters|volume=24|issue=3}}</ref> Еден [[Фосил|фосилен]] плод од видот ''Rumex'' е извлечен од бунарски примерок од наслагите на слатка вода од средниот миоцен во басенот Нови Сач, Западни Карпати во [[Полска]]. Ова фосилно овошје е слично на плодовите од постојните видови ''[[Rumex maritimus]]'' и ''[[Rumex ucranicus]]'', кои имаат [[Фосил|фосилни]] записи од [[Плиоцен|плиоценот]] и [[Плеистоцен|плеистоценот]] во [[Европа]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rumex}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242414256 Rumex acetosella] ; efloras.org на Ботаничката градина во Мисури. * [http://www.northernbushcraft.com/plants/dock/notes.htm Јадливост на Док] : Идентификација и јадливи делови од Rumex spp. * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] pxcqejsjfpi5rnm4z9vyo3jz5qo17rz 5630174 5630173 2026-09-20T09:30:49Z Виолетова 1975 /* Таксономија */ 5630174 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија||image=Rumex X patientia Sturm55.jpg|image_caption=''[[Rumex patientia]]''|taxon=Rumex|authority=[[L.]] 1753|type_species=''[[Rumex patientia]]''|type_species_authority=L.|subdivision_ranks=Видови|subdivision=Видови, види текст|synonyms_ref=<ref name=POWO_328551-2/>|synonyms={{Genus list |Acetosa|Tourn. ex Mill. |Acetosella|(Meisn.) Fourr. |Analiton|Raf. |Atecosa|Raf. |Bucephalophora|Pau |Centopodium|Burch. |Emex|Neck. ex Campd. |Eutralia|Raf. |Lapathon|Raf. |Lapathum|Mill. |Menophyla|Raf. |Nemolapathum|Ehrh. |Oxylapathon|St.-Lag. |Rhodoptera|Raf. |Steinmannia|Opiz |Tomaris|Raf. |Vibo|Medik. |Vibones|Raf. }}}} '''Штавеј''' и '''киселицата''', ([[науч.]] ''Rumex'') ― [[род]] од околу 200 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Билка|билки]] од семејството ''[[Polygonaceae]]''.<ref name="POWO_328551-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328551-2|title=''Rumex'' <small>L.</small>|date=2026|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=6 February 2026}}</ref> Членовите на овој род се вообичаени повеќегодишни билки со светска автохтона распространетост во [[Умерена клима|умерени]] и [[Суптропски појас|суптропски клими]].<ref name="POWO_328551-2" /> Некои од нив се [[Плевел|плевели]], но некои се одгледуваат поради нивните [[Лист|лисја]] што се јадат.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/weeds00mart/page/38|title=Weeds|last=Martin|first=Alexander C.|publisher=Golden Press|year=1972|isbn=0-307-24353-2|location=New York|page=[https://archive.org/details/weeds00mart/page/38 38]|url-access=registration}}</ref> Видовите ''Rumex'' се користат како храна од [[Ларва|ларвите]] на голем број видови [[пеперуги]] и се единствените растенија домаќини на пеперутките ''[[Lycaena dispar]]'' и ''[[Lycaena rubidus]].''<ref>{{Наведено списание|last=Warren|first=Andres|last2=Harrera|first2=Alfonso|date=15 March 2005|title=Butterflies of Oregon Their Taxonomy, Distribution, and Biology|url=https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/81121/BSPMGILL_LepidopteraofNorthAmerica6.pdf?sequence=1|journal=Lepidoptera of North America|volume=6}}</ref> == Опис == Ова се исправени растенија, обично со долги корења.<ref name="POWO_328551-2" /> Месестите до кожести листови формираат базална розета во коренот. Базалните листови може да се разликуваат од оние во близина на [[Соцветие|соцветието]]. Тие може, но и не мора да имаат [[Прилисник|прилисници]]. == Таксономија == Родот првпат го опишал [[Карл Линеј]] во 1753 година. Во рамките на семејството ''[[Polygonaceae]]'', спаѓа во потсемејството ''[[Polygonoideae]]''. Родот ''[[Emex]]'' бил одвоен од ''Rumex'' од страна на [[Франциско Кампдера]] во 1819 година врз основа на тоа што бил полигамен (т.е. имал и бисексуални и унисексуални цветови на истото растение). Сепак, некои видови на ''Rumex'' subg. ''Acetosa'' исто така ја имаат оваа карактеристика, а повеќето други карактеристики што се претпоставува дека го разликуваат ''Emex'' се наоѓаат кај видовите ''Rumex''. Според тоа, во 2015 година, Шустер и сор. го преместија ''Emex'' во подрод на ''Rumex''.<ref name="SchuReveBaylKron15">{{Наведување|last=Schuster|first=Tanja M.|last2=Reveal|first2=James L.|last3=Bayly|first3=Michael J.|last4=Kron|first4=Kathleen A.|date=2015|title=An updated molecular phylogeny of Polygonoideae (Polygonaceae): Relationships of ''Oxygonum'', ''Pteroxygonum'', and ''Rumex'', and a new circumscription of ''Koenigia''|journal=Taxon|volume=64|number=6|pages=1188–1208|doi=10.12705/646.5|bibcode=2015Taxon..64.1188S}}</ref> Во рамките на потсемејството ''Polygonoideae'', ''Rumex'' е сместен во племето ''Rumiceae'', заедно со двата рода ''[[Oxyria]]'' и ''[[Rheum]]''. {{clade |label1=Rumiceae |1={{clade |1=''Oxyria'' |2={{clade |1=''Rumex'' |2=''Rheum'' }} }} }} === Видови === [[File:Rumex_nervosus.jpg|мини| ''[[Rumex nervosus]]'' во Етиопија]] [[File:Rumex-obtusifolius-foliage.JPG|десно|мини| Широколистни листови (''[[Rumex obtusifolius]]'')]] [[File:RumexCrispusValven.jpg|мини| Цветови (''[[Rumex crispus|Rumex&nbsp;crispus]]'') со забележителни туберкули]] Од јуни 2022 година, [[Plants of the World Online]] ги прифати следните видови. Исто така, евидентиран е и голем број хибриди.<ref name="POWO_328551-2" /> {{div col|colwidth=25em}} *''[[Rumex abyssinicus]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Rumex acetosa]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex acetosella]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aegyptiacus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aeroplaniformis]]'' <small>Eig</small> *''[[Rumex albescens]]'' <small>Hillebr.</small> *''[[Rumex alcockii]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex algeriensis]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex alpinus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex altissimus]]'' <small>Alph.Wood</small> *''[[Rumex alveolatus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex amanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex amurensis]]'' <small>F.Schmidt ex Maxim</small> *''[[Rumex andinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angulatus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angustifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex aquaticiformis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex aquaticus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aquitanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arcticus]]'' <small>Trautv.</small> *''[[Rumex arcuatoramosus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex argentinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arifolius]]'' <small>All.</small> *''[[Rumex aristidis]]'' <small>Coss.</small> *''[[Rumex armenus]]'' <small>K.Koch</small> *''[[Rumex atlanticus]]'' <small>Coss. ex Batt.</small> *''[[Rumex aureostigmatica]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex azoricus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex balcanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex beringensis]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex bidens]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Rumex bipinnatus]]'' <small>L.f.</small> *''[[Rumex bithynicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brachypodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brasiliensis]]'' <small>Link</small> *''[[Rumex britannica]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex brownii]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex bryhnii]]'' <small>Snogerup</small> *''[[Rumex bucephalophorus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex californicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex caucasicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex chalepensis]]'' <small>Mill.</small> *''[[Rumex chrysocarpos]]'' <small>Moris</small> *''[[Rumex confertus]]'' <small>Willd.</small> *''[[Rumex conglomeratus]]'' <small>Murray</small> *''[[Rumex cordatus]]'' <small>Poir.</small> *''[[Rumex costaricensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crassus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispellus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispissimus]]'' <small>Kuntze</small> *''[[Rumex crispus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex cristatus]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex crystallinus]]'' <small>Lange</small> *''[[Rumex cuneifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex cyprius]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex darwinianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex densiflorus]]'' <small>Osterh.</small> *''[[Rumex dentatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex dregeanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex drummondii]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex dumosus]]'' <small>A.Cunn. ex Meisn.</small> *''[[Rumex elbrusensis]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex ellipticus]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex ephedroides]]'' <small>Bornm.</small> *''[[Rumex evenkiensis]]'' <small>Elis.</small> *''[[Rumex fascicularis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex fischeri]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex flexicaulis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex flexuosus]]'' <small>Sol. ex G.Forst.</small> *''[[Rumex floridanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex frutescens]]'' <small>Thouars</small> *''[[Rumex fueginus]]'' <small>Phil.</small> *''[[Rumex gangotrianus]]'' <small>Aswal & S.K.Srivast.</small> *''[[Rumex garipensis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex giganteus]]'' <small>W.T.Aiton</small> *''[[Rumex ginii]]'' <small>[[Émile Jahandiez|Jahandiez]] & Maire</small> *''[[Rumex gmelinii]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> *''[[Rumex gracilescens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex graminifolius]]'' <small>Georgi ex Lamb.</small> *''[[Rumex hastatulus]]'' <small>Baldwin</small> *''[[Rumex hastatus]]'' <small>D.Don</small> *''[[Rumex hesperius]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex hultenii]]'' <small>Tzvelev</small> *''[[Rumex hydrolapathum]]'' <small>Huds.</small> *''[[Rumex hymenosepalus]]'' <small>Torr.</small> *''[[Rumex hypogaeus]]'' <small>T.M.Schust. & Reveal</small> *''[[Rumex inconspicuus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex induratus]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex intermedius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex jacutensis]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex japonicus]]'' <small>Houtt.</small> *''[[Rumex kandavanicus]]'' <small>(Rech.f.) Rech.f.</small> *''[[Rumex kerneri]]'' <small>Borbás</small> *''[[Rumex komarovii]]'' <small>Schischk. & Serg.</small> *''[[Rumex krausei]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex lacustris]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex lanceolatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex lapponicus]]'' <small>(Hiitonen) Czernov</small> *''[[Rumex lativalvis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex leptocaulis]]'' <small>Brandbyge & Rech.f.</small> *''[[Rumex limoniastrum]]'' <small>Jaub. & Spach</small> *''[[Rumex longifolius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex lorentzianus]]'' <small>Lindau</small> *''[[Rumex lunaria]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex madaio]]'' <small>Makino</small> *''[[Rumex maderensis]]'' <small>Lowe</small> *''[[Rumex magellanicus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex maricola]]'' <small>J.Rémy</small> *''[[Rumex maritimus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex marschallianus]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex mexicanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex microcarpus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex nebroides]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex neglectus]]'' <small>Kirk</small>g *''[[Rumex nematopodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex nepalensis]]'' <small>Spreng.</small> *''[[Rumex nervosus]]'' <small>Vahl</small> *''[[Rumex nivalis]]'' <small>Hegetschw.</small> *''[[Rumex oblongifolius]]'' <small>Tolm.</small> *''[[Rumex obovatus]]'' <small>Danser</small> *''[[Rumex obtusifolius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex occidentalis]]'' <small>S.Watson</small> *''[[Rumex occultans]]'' <small>Sam.</small> *''[[Rumex olympicus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex orbiculatus]]'' <small>A.Gray</small> *''[[Rumex orthoneurus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pallidus]]'' <small>Bigelow</small> *''[[Rumex palustris]]'' <small>Sm.</small> *''[[Rumex papilio]]'' <small>Coss. & Balansa</small> *''[[Rumex papillaris]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex paraguayensis]]'' <small>D.Parodi</small> *''[[Rumex patagonicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex patientia]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex paucifolius]]'' <small>Nutt.</small> *''[[Rumex paulsenianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex persicarioides]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex peruanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pictus]]'' <small>Forssk.</small> *''[[Rumex polycarpus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex ponticus]]'' <small>E.H.L.Krause</small> *''[[Rumex popovii]]'' <small>Pachom.</small> *''[[Rumex praecox]]'' <small>Rydb.</small> *''[[Rumex pseudonatronatus]]'' <small>(Borbás) Murb.</small> *''[[Rumex pseudoxyria]]'' <small>(Tolm.) Khokhr.</small> *''[[Rumex pulcher]]'' <small>L.</small> – fiddle dock *''[[Rumex punjabensis]]'' <small>K.M.Vaid & H.B.Naithani</small> *''[[Rumex pycnanthus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rectinervius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rhodesius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex romassa]]'' <small>Remy</small> *''[[Rumex roseus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex rossicus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex rugosus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex rupestris]]'' <small>Le Gall</small> *''[[Rumex ruwenzoriensis]]'' <small>Chiov.</small> *''[[Rumex sagittatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex salicifolius]]'' <small>Weinm.</small> *''[[Rumex sanguineus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex scutatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex sellowianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex sibiricus]]'' <small>Hultén</small> *''[[Rumex similans]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex simpliciflorus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex skottsbergii]]'' <small>O.Deg. & I.Deg.</small> *''[[Rumex songaricus]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> *''[[Rumex spathulatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex spinosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex spiralis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex stenoglottis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex stenophyllus]]'' <small>Ledeb.</small> *''[[Rumex subarcticus]]'' <small>Lepage</small> *''[[Rumex suffruticosus]]'' <small>J.Gay ex Meisn.</small> *''[[Rumex tenax]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex thjanschanicus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex thyrsiflorus]]'' <small>Fingerh.</small> *''[[Rumex thyrsoides]]'' <small>Desf.</small> *''[[Rumex tmoleus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex tolimensis]]'' <small>Wedd.</small> *''[[Rumex transitorius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex triangulivalvis]]'' <small>(Danser) Rech.f.</small> *''[[Rumex trisetifer]]'' <small>Stokes</small> *''[[Rumex tuberosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex tunetanus]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex turcomanicus]]'' <small>(Rech.f.) Czerep.</small> *''[[Rumex ucranicus]]'' <small>Fisch. ex Spreng.</small> *''[[Rumex ujskensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex uruguayensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex usambarensis]]'' <small>(Engl.) Dammer</small> *''[[Rumex utahensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex venosus]]'' <small>Pursh</small> *''[[Rumex verticillatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex vesicarius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex violascens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex woodii]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Rumex yungningensis]]'' <small>Sam.</small> {{div col end}} == Фосилни записи == Неколку [[Фосил|фосилни]] плодови од ''Rumex'' sp. се опишани од слоеви од средниот [[миоцен]] во областа Фастерхолт во близина на [[Силкеборг]] во Централен [[Јитланд]], [[Данска]].<ref>{{Наведено списание|last=Friis|first=Else Marie|author-link=Else Marie Friis|year=1985|title=Angiosperm Fruits and Seeds from the Middle Miocene of Jutland (Denmark)|journal=The Royal Danish Academy of Sciences and Letters|volume=24|issue=3}}</ref> Еден [[Фосил|фосилен]] плод од видот ''Rumex'' е извлечен од бунарски примерок од наслагите на слатка вода од средниот миоцен во басенот Нови Сач, Западни Карпати во [[Полска]]. Ова фосилно овошје е слично на плодовите од постојните видови ''[[Rumex maritimus]]'' и ''[[Rumex ucranicus]]'', кои имаат [[Фосил|фосилни]] записи од [[Плиоцен|плиоценот]] и [[Плеистоцен|плеистоценот]] во [[Европа]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rumex}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242414256 Rumex acetosella] ; efloras.org на Ботаничката градина во Мисури. * [http://www.northernbushcraft.com/plants/dock/notes.htm Јадливост на Док] : Идентификација и јадливи делови од Rumex spp. * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] aqmk38s1ugjfk1oul6aclxxa1losvp7 5630175 5630174 2026-09-20T09:32:58Z Виолетова 1975 5630175 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија||image=Rumex X patientia Sturm55.jpg|image_caption=''[[Rumex patientia]]''|taxon=Rumex|authority=[[L.]] 1753|type_species=''[[Rumex patientia]]''|type_species_authority=L.|subdivision_ranks=Видови|subdivision=Видови, види текст|synonyms_ref=<ref name=POWO_328551-2/>|synonyms={{Genus list |Acetosa|Tourn. ex Mill. |Acetosella|(Meisn.) Fourr. |Analiton|Raf. |Atecosa|Raf. |Bucephalophora|Pau |Centopodium|Burch. |Emex|Neck. ex Campd. |Eutralia|Raf. |Lapathon|Raf. |Lapathum|Mill. |Menophyla|Raf. |Nemolapathum|Ehrh. |Oxylapathon|St.-Lag. |Rhodoptera|Raf. |Steinmannia|Opiz |Tomaris|Raf. |Vibo|Medik. |Vibones|Raf. }}}} '''Штавеј''' и '''киселицата''', ([[науч.]] ''Rumex'') ― [[род]] од околу 200 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Билка|билки]] од семејството ''[[Polygonaceae]]''.<ref name="POWO_328551-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328551-2|title=''Rumex'' <small>L.</small>|date=2026|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=6 February 2026}}</ref> Членовите на овој род се вообичаени повеќегодишни билки со светска автохтона распространетост во [[Умерена клима|умерени]] и [[Суптропски појас|суптропски клими]].<ref name="POWO_328551-2" /> Во [[Македонија]] растат над 20 видови од овој род.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=452}}</ref> Некои од нив се [[Плевел|плевели]], но некои се одгледуваат поради нивните [[Лист|лисја]] што се јадат.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/weeds00mart/page/38|title=Weeds|last=Martin|first=Alexander C.|publisher=Golden Press|year=1972|isbn=0-307-24353-2|location=New York|page=[https://archive.org/details/weeds00mart/page/38 38]|url-access=registration}}</ref> Видовите ''Rumex'' се користат како храна од [[Ларва|ларвите]] на голем број видови [[пеперуги]] и се единствените растенија домаќини на пеперутките ''[[Lycaena dispar]]'' и ''[[Lycaena rubidus]].''<ref>{{Наведено списание|last=Warren|first=Andres|last2=Harrera|first2=Alfonso|date=15 March 2005|title=Butterflies of Oregon Their Taxonomy, Distribution, and Biology|url=https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/81121/BSPMGILL_LepidopteraofNorthAmerica6.pdf?sequence=1|journal=Lepidoptera of North America|volume=6}}</ref> == Опис == Ова се исправени растенија, обично со долги корења.<ref name="POWO_328551-2" /> Месестите до кожести листови формираат базална розета во коренот. Базалните листови може да се разликуваат од оние во близина на [[Соцветие|соцветието]]. Тие може, но и не мора да имаат [[Прилисник|прилисници]]. == Таксономија == Родот првпат го опишал [[Карл Линеј]] во 1753 година. Во рамките на семејството ''[[Polygonaceae]]'', спаѓа во потсемејството ''[[Polygonoideae]]''. Родот ''[[Emex]]'' бил одвоен од ''Rumex'' од страна на [[Франциско Кампдера]] во 1819 година врз основа на тоа што бил полигамен (т.е. имал и бисексуални и унисексуални цветови на истото растение). Сепак, некои видови на ''Rumex'' subg. ''Acetosa'' исто така ја имаат оваа карактеристика, а повеќето други карактеристики што се претпоставува дека го разликуваат ''Emex'' се наоѓаат кај видовите ''Rumex''. Според тоа, во 2015 година, Шустер и сор. го преместија ''Emex'' во подрод на ''Rumex''.<ref name="SchuReveBaylKron15">{{Наведување|last=Schuster|first=Tanja M.|last2=Reveal|first2=James L.|last3=Bayly|first3=Michael J.|last4=Kron|first4=Kathleen A.|date=2015|title=An updated molecular phylogeny of Polygonoideae (Polygonaceae): Relationships of ''Oxygonum'', ''Pteroxygonum'', and ''Rumex'', and a new circumscription of ''Koenigia''|journal=Taxon|volume=64|number=6|pages=1188–1208|doi=10.12705/646.5|bibcode=2015Taxon..64.1188S}}</ref> Во рамките на потсемејството ''Polygonoideae'', ''Rumex'' е сместен во племето ''Rumiceae'', заедно со двата рода ''[[Oxyria]]'' и ''[[Rheum]]''. {{clade |label1=Rumiceae |1={{clade |1=''Oxyria'' |2={{clade |1=''Rumex'' |2=''Rheum'' }} }} }} === Видови === [[File:Rumex_nervosus.jpg|мини| ''[[Rumex nervosus]]'' во Етиопија]] [[File:Rumex-obtusifolius-foliage.JPG|десно|мини| Широколистни листови (''[[Rumex obtusifolius]]'')]] [[File:RumexCrispusValven.jpg|мини| Цветови (''[[Rumex crispus|Rumex&nbsp;crispus]]'') со забележителни туберкули]] Од јуни 2022 година, [[Plants of the World Online]] ги прифати следните видови. Исто така, евидентиран е и голем број хибриди.<ref name="POWO_328551-2" /> {{div col|colwidth=25em}} *''[[Rumex abyssinicus]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Rumex acetosa]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex acetosella]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aegyptiacus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aeroplaniformis]]'' <small>Eig</small> *''[[Rumex albescens]]'' <small>Hillebr.</small> *''[[Rumex alcockii]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex algeriensis]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex alpinus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex altissimus]]'' <small>Alph.Wood</small> *''[[Rumex alveolatus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex amanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex amurensis]]'' <small>F.Schmidt ex Maxim</small> *''[[Rumex andinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angulatus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angustifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex aquaticiformis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex aquaticus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aquitanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arcticus]]'' <small>Trautv.</small> *''[[Rumex arcuatoramosus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex argentinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arifolius]]'' <small>All.</small> *''[[Rumex aristidis]]'' <small>Coss.</small> *''[[Rumex armenus]]'' <small>K.Koch</small> *''[[Rumex atlanticus]]'' <small>Coss. ex Batt.</small> *''[[Rumex aureostigmatica]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex azoricus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex balcanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex beringensis]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex bidens]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Rumex bipinnatus]]'' <small>L.f.</small> *''[[Rumex bithynicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brachypodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brasiliensis]]'' <small>Link</small> *''[[Rumex britannica]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex brownii]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex bryhnii]]'' <small>Snogerup</small> *''[[Rumex bucephalophorus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex californicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex caucasicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex chalepensis]]'' <small>Mill.</small> *''[[Rumex chrysocarpos]]'' <small>Moris</small> *''[[Rumex confertus]]'' <small>Willd.</small> *''[[Rumex conglomeratus]]'' <small>Murray</small> *''[[Rumex cordatus]]'' <small>Poir.</small> *''[[Rumex costaricensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crassus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispellus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispissimus]]'' <small>Kuntze</small> *''[[Rumex crispus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex cristatus]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex crystallinus]]'' <small>Lange</small> *''[[Rumex cuneifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex cyprius]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex darwinianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex densiflorus]]'' <small>Osterh.</small> *''[[Rumex dentatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex dregeanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex drummondii]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex dumosus]]'' <small>A.Cunn. ex Meisn.</small> *''[[Rumex elbrusensis]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex ellipticus]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex ephedroides]]'' <small>Bornm.</small> *''[[Rumex evenkiensis]]'' <small>Elis.</small> *''[[Rumex fascicularis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex fischeri]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex flexicaulis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex flexuosus]]'' <small>Sol. ex G.Forst.</small> *''[[Rumex floridanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex frutescens]]'' <small>Thouars</small> *''[[Rumex fueginus]]'' <small>Phil.</small> *''[[Rumex gangotrianus]]'' <small>Aswal & S.K.Srivast.</small> *''[[Rumex garipensis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex giganteus]]'' <small>W.T.Aiton</small> *''[[Rumex ginii]]'' <small>[[Émile Jahandiez|Jahandiez]] & Maire</small> *''[[Rumex gmelinii]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> *''[[Rumex gracilescens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex graminifolius]]'' <small>Georgi ex Lamb.</small> *''[[Rumex hastatulus]]'' <small>Baldwin</small> *''[[Rumex hastatus]]'' <small>D.Don</small> *''[[Rumex hesperius]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex hultenii]]'' <small>Tzvelev</small> *''[[Rumex hydrolapathum]]'' <small>Huds.</small> *''[[Rumex hymenosepalus]]'' <small>Torr.</small> *''[[Rumex hypogaeus]]'' <small>T.M.Schust. & Reveal</small> *''[[Rumex inconspicuus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex induratus]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex intermedius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex jacutensis]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex japonicus]]'' <small>Houtt.</small> *''[[Rumex kandavanicus]]'' <small>(Rech.f.) Rech.f.</small> *''[[Rumex kerneri]]'' <small>Borbás</small> *''[[Rumex komarovii]]'' <small>Schischk. & Serg.</small> *''[[Rumex krausei]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex lacustris]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex lanceolatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex lapponicus]]'' <small>(Hiitonen) Czernov</small> *''[[Rumex lativalvis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex leptocaulis]]'' <small>Brandbyge & Rech.f.</small> *''[[Rumex limoniastrum]]'' <small>Jaub. & Spach</small> *''[[Rumex longifolius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex lorentzianus]]'' <small>Lindau</small> *''[[Rumex lunaria]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex madaio]]'' <small>Makino</small> *''[[Rumex maderensis]]'' <small>Lowe</small> *''[[Rumex magellanicus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex maricola]]'' <small>J.Rémy</small> *''[[Rumex maritimus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex marschallianus]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex mexicanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex microcarpus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex nebroides]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex neglectus]]'' <small>Kirk</small>g *''[[Rumex nematopodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex nepalensis]]'' <small>Spreng.</small> *''[[Rumex nervosus]]'' <small>Vahl</small> *''[[Rumex nivalis]]'' <small>Hegetschw.</small> *''[[Rumex oblongifolius]]'' <small>Tolm.</small> *''[[Rumex obovatus]]'' <small>Danser</small> *''[[Rumex obtusifolius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex occidentalis]]'' <small>S.Watson</small> *''[[Rumex occultans]]'' <small>Sam.</small> *''[[Rumex olympicus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex orbiculatus]]'' <small>A.Gray</small> *''[[Rumex orthoneurus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pallidus]]'' <small>Bigelow</small> *''[[Rumex palustris]]'' <small>Sm.</small> *''[[Rumex papilio]]'' <small>Coss. & Balansa</small> *''[[Rumex papillaris]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex paraguayensis]]'' <small>D.Parodi</small> *''[[Rumex patagonicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex patientia]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex paucifolius]]'' <small>Nutt.</small> *''[[Rumex paulsenianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex persicarioides]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex peruanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pictus]]'' <small>Forssk.</small> *''[[Rumex polycarpus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex ponticus]]'' <small>E.H.L.Krause</small> *''[[Rumex popovii]]'' <small>Pachom.</small> *''[[Rumex praecox]]'' <small>Rydb.</small> *''[[Rumex pseudonatronatus]]'' <small>(Borbás) Murb.</small> *''[[Rumex pseudoxyria]]'' <small>(Tolm.) Khokhr.</small> *''[[Rumex pulcher]]'' <small>L.</small> – fiddle dock *''[[Rumex punjabensis]]'' <small>K.M.Vaid & H.B.Naithani</small> *''[[Rumex pycnanthus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rectinervius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rhodesius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex romassa]]'' <small>Remy</small> *''[[Rumex roseus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex rossicus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex rugosus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex rupestris]]'' <small>Le Gall</small> *''[[Rumex ruwenzoriensis]]'' <small>Chiov.</small> *''[[Rumex sagittatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex salicifolius]]'' <small>Weinm.</small> *''[[Rumex sanguineus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex scutatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex sellowianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex sibiricus]]'' <small>Hultén</small> *''[[Rumex similans]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex simpliciflorus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex skottsbergii]]'' <small>O.Deg. & I.Deg.</small> *''[[Rumex songaricus]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> *''[[Rumex spathulatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex spinosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex spiralis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex stenoglottis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex stenophyllus]]'' <small>Ledeb.</small> *''[[Rumex subarcticus]]'' <small>Lepage</small> *''[[Rumex suffruticosus]]'' <small>J.Gay ex Meisn.</small> *''[[Rumex tenax]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex thjanschanicus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex thyrsiflorus]]'' <small>Fingerh.</small> *''[[Rumex thyrsoides]]'' <small>Desf.</small> *''[[Rumex tmoleus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex tolimensis]]'' <small>Wedd.</small> *''[[Rumex transitorius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex triangulivalvis]]'' <small>(Danser) Rech.f.</small> *''[[Rumex trisetifer]]'' <small>Stokes</small> *''[[Rumex tuberosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex tunetanus]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex turcomanicus]]'' <small>(Rech.f.) Czerep.</small> *''[[Rumex ucranicus]]'' <small>Fisch. ex Spreng.</small> *''[[Rumex ujskensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex uruguayensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex usambarensis]]'' <small>(Engl.) Dammer</small> *''[[Rumex utahensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex venosus]]'' <small>Pursh</small> *''[[Rumex verticillatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex vesicarius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex violascens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex woodii]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Rumex yungningensis]]'' <small>Sam.</small> {{div col end}} == Фосилни записи == Неколку [[Фосил|фосилни]] плодови од ''Rumex'' sp. се опишани од слоеви од средниот [[миоцен]] во областа Фастерхолт во близина на [[Силкеборг]] во Централен [[Јитланд]], [[Данска]].<ref>{{Наведено списание|last=Friis|first=Else Marie|author-link=Else Marie Friis|year=1985|title=Angiosperm Fruits and Seeds from the Middle Miocene of Jutland (Denmark)|journal=The Royal Danish Academy of Sciences and Letters|volume=24|issue=3}}</ref> Еден [[Фосил|фосилен]] плод од видот ''Rumex'' е извлечен од бунарски примерок од наслагите на слатка вода од средниот миоцен во басенот Нови Сач, Западни Карпати во [[Полска]]. Ова фосилно овошје е слично на плодовите од постојните видови ''[[Rumex maritimus]]'' и ''[[Rumex ucranicus]]'', кои имаат [[Фосил|фосилни]] записи од [[Плиоцен|плиоценот]] и [[Плеистоцен|плеистоценот]] во [[Европа]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rumex}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242414256 Rumex acetosella] ; efloras.org на Ботаничката градина во Мисури. * [http://www.northernbushcraft.com/plants/dock/notes.htm Јадливост на Док] : Идентификација и јадливи делови од Rumex spp. * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] abkbob5sunrg0fxun4b7th278goi14k 5630176 5630175 2026-09-20T09:33:12Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Rumex]] на [[Штавеј]] 5630175 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија||image=Rumex X patientia Sturm55.jpg|image_caption=''[[Rumex patientia]]''|taxon=Rumex|authority=[[L.]] 1753|type_species=''[[Rumex patientia]]''|type_species_authority=L.|subdivision_ranks=Видови|subdivision=Видови, види текст|synonyms_ref=<ref name=POWO_328551-2/>|synonyms={{Genus list |Acetosa|Tourn. ex Mill. |Acetosella|(Meisn.) Fourr. |Analiton|Raf. |Atecosa|Raf. |Bucephalophora|Pau |Centopodium|Burch. |Emex|Neck. ex Campd. |Eutralia|Raf. |Lapathon|Raf. |Lapathum|Mill. |Menophyla|Raf. |Nemolapathum|Ehrh. |Oxylapathon|St.-Lag. |Rhodoptera|Raf. |Steinmannia|Opiz |Tomaris|Raf. |Vibo|Medik. |Vibones|Raf. }}}} '''Штавеј''' и '''киселицата''', ([[науч.]] ''Rumex'') ― [[род]] од околу 200 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Билка|билки]] од семејството ''[[Polygonaceae]]''.<ref name="POWO_328551-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328551-2|title=''Rumex'' <small>L.</small>|date=2026|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=6 February 2026}}</ref> Членовите на овој род се вообичаени повеќегодишни билки со светска автохтона распространетост во [[Умерена клима|умерени]] и [[Суптропски појас|суптропски клими]].<ref name="POWO_328551-2" /> Во [[Македонија]] растат над 20 видови од овој род.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=452}}</ref> Некои од нив се [[Плевел|плевели]], но некои се одгледуваат поради нивните [[Лист|лисја]] што се јадат.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/weeds00mart/page/38|title=Weeds|last=Martin|first=Alexander C.|publisher=Golden Press|year=1972|isbn=0-307-24353-2|location=New York|page=[https://archive.org/details/weeds00mart/page/38 38]|url-access=registration}}</ref> Видовите ''Rumex'' се користат како храна од [[Ларва|ларвите]] на голем број видови [[пеперуги]] и се единствените растенија домаќини на пеперутките ''[[Lycaena dispar]]'' и ''[[Lycaena rubidus]].''<ref>{{Наведено списание|last=Warren|first=Andres|last2=Harrera|first2=Alfonso|date=15 March 2005|title=Butterflies of Oregon Their Taxonomy, Distribution, and Biology|url=https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/81121/BSPMGILL_LepidopteraofNorthAmerica6.pdf?sequence=1|journal=Lepidoptera of North America|volume=6}}</ref> == Опис == Ова се исправени растенија, обично со долги корења.<ref name="POWO_328551-2" /> Месестите до кожести листови формираат базална розета во коренот. Базалните листови може да се разликуваат од оние во близина на [[Соцветие|соцветието]]. Тие може, но и не мора да имаат [[Прилисник|прилисници]]. == Таксономија == Родот првпат го опишал [[Карл Линеј]] во 1753 година. Во рамките на семејството ''[[Polygonaceae]]'', спаѓа во потсемејството ''[[Polygonoideae]]''. Родот ''[[Emex]]'' бил одвоен од ''Rumex'' од страна на [[Франциско Кампдера]] во 1819 година врз основа на тоа што бил полигамен (т.е. имал и бисексуални и унисексуални цветови на истото растение). Сепак, некои видови на ''Rumex'' subg. ''Acetosa'' исто така ја имаат оваа карактеристика, а повеќето други карактеристики што се претпоставува дека го разликуваат ''Emex'' се наоѓаат кај видовите ''Rumex''. Според тоа, во 2015 година, Шустер и сор. го преместија ''Emex'' во подрод на ''Rumex''.<ref name="SchuReveBaylKron15">{{Наведување|last=Schuster|first=Tanja M.|last2=Reveal|first2=James L.|last3=Bayly|first3=Michael J.|last4=Kron|first4=Kathleen A.|date=2015|title=An updated molecular phylogeny of Polygonoideae (Polygonaceae): Relationships of ''Oxygonum'', ''Pteroxygonum'', and ''Rumex'', and a new circumscription of ''Koenigia''|journal=Taxon|volume=64|number=6|pages=1188–1208|doi=10.12705/646.5|bibcode=2015Taxon..64.1188S}}</ref> Во рамките на потсемејството ''Polygonoideae'', ''Rumex'' е сместен во племето ''Rumiceae'', заедно со двата рода ''[[Oxyria]]'' и ''[[Rheum]]''. {{clade |label1=Rumiceae |1={{clade |1=''Oxyria'' |2={{clade |1=''Rumex'' |2=''Rheum'' }} }} }} === Видови === [[File:Rumex_nervosus.jpg|мини| ''[[Rumex nervosus]]'' во Етиопија]] [[File:Rumex-obtusifolius-foliage.JPG|десно|мини| Широколистни листови (''[[Rumex obtusifolius]]'')]] [[File:RumexCrispusValven.jpg|мини| Цветови (''[[Rumex crispus|Rumex&nbsp;crispus]]'') со забележителни туберкули]] Од јуни 2022 година, [[Plants of the World Online]] ги прифати следните видови. Исто така, евидентиран е и голем број хибриди.<ref name="POWO_328551-2" /> {{div col|colwidth=25em}} *''[[Rumex abyssinicus]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Rumex acetosa]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex acetosella]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aegyptiacus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aeroplaniformis]]'' <small>Eig</small> *''[[Rumex albescens]]'' <small>Hillebr.</small> *''[[Rumex alcockii]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex algeriensis]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex alpinus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex altissimus]]'' <small>Alph.Wood</small> *''[[Rumex alveolatus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex amanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex amurensis]]'' <small>F.Schmidt ex Maxim</small> *''[[Rumex andinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angulatus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angustifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex aquaticiformis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex aquaticus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aquitanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arcticus]]'' <small>Trautv.</small> *''[[Rumex arcuatoramosus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex argentinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arifolius]]'' <small>All.</small> *''[[Rumex aristidis]]'' <small>Coss.</small> *''[[Rumex armenus]]'' <small>K.Koch</small> *''[[Rumex atlanticus]]'' <small>Coss. ex Batt.</small> *''[[Rumex aureostigmatica]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex azoricus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex balcanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex beringensis]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex bidens]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Rumex bipinnatus]]'' <small>L.f.</small> *''[[Rumex bithynicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brachypodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brasiliensis]]'' <small>Link</small> *''[[Rumex britannica]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex brownii]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex bryhnii]]'' <small>Snogerup</small> *''[[Rumex bucephalophorus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex californicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex caucasicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex chalepensis]]'' <small>Mill.</small> *''[[Rumex chrysocarpos]]'' <small>Moris</small> *''[[Rumex confertus]]'' <small>Willd.</small> *''[[Rumex conglomeratus]]'' <small>Murray</small> *''[[Rumex cordatus]]'' <small>Poir.</small> *''[[Rumex costaricensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crassus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispellus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispissimus]]'' <small>Kuntze</small> *''[[Rumex crispus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex cristatus]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex crystallinus]]'' <small>Lange</small> *''[[Rumex cuneifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex cyprius]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex darwinianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex densiflorus]]'' <small>Osterh.</small> *''[[Rumex dentatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex dregeanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex drummondii]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex dumosus]]'' <small>A.Cunn. ex Meisn.</small> *''[[Rumex elbrusensis]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex ellipticus]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex ephedroides]]'' <small>Bornm.</small> *''[[Rumex evenkiensis]]'' <small>Elis.</small> *''[[Rumex fascicularis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex fischeri]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex flexicaulis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex flexuosus]]'' <small>Sol. ex G.Forst.</small> *''[[Rumex floridanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex frutescens]]'' <small>Thouars</small> *''[[Rumex fueginus]]'' <small>Phil.</small> *''[[Rumex gangotrianus]]'' <small>Aswal & S.K.Srivast.</small> *''[[Rumex garipensis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex giganteus]]'' <small>W.T.Aiton</small> *''[[Rumex ginii]]'' <small>[[Émile Jahandiez|Jahandiez]] & Maire</small> *''[[Rumex gmelinii]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> *''[[Rumex gracilescens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex graminifolius]]'' <small>Georgi ex Lamb.</small> *''[[Rumex hastatulus]]'' <small>Baldwin</small> *''[[Rumex hastatus]]'' <small>D.Don</small> *''[[Rumex hesperius]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex hultenii]]'' <small>Tzvelev</small> *''[[Rumex hydrolapathum]]'' <small>Huds.</small> *''[[Rumex hymenosepalus]]'' <small>Torr.</small> *''[[Rumex hypogaeus]]'' <small>T.M.Schust. & Reveal</small> *''[[Rumex inconspicuus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex induratus]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex intermedius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex jacutensis]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex japonicus]]'' <small>Houtt.</small> *''[[Rumex kandavanicus]]'' <small>(Rech.f.) Rech.f.</small> *''[[Rumex kerneri]]'' <small>Borbás</small> *''[[Rumex komarovii]]'' <small>Schischk. & Serg.</small> *''[[Rumex krausei]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex lacustris]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex lanceolatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex lapponicus]]'' <small>(Hiitonen) Czernov</small> *''[[Rumex lativalvis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex leptocaulis]]'' <small>Brandbyge & Rech.f.</small> *''[[Rumex limoniastrum]]'' <small>Jaub. & Spach</small> *''[[Rumex longifolius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex lorentzianus]]'' <small>Lindau</small> *''[[Rumex lunaria]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex madaio]]'' <small>Makino</small> *''[[Rumex maderensis]]'' <small>Lowe</small> *''[[Rumex magellanicus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex maricola]]'' <small>J.Rémy</small> *''[[Rumex maritimus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex marschallianus]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex mexicanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex microcarpus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex nebroides]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex neglectus]]'' <small>Kirk</small>g *''[[Rumex nematopodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex nepalensis]]'' <small>Spreng.</small> *''[[Rumex nervosus]]'' <small>Vahl</small> *''[[Rumex nivalis]]'' <small>Hegetschw.</small> *''[[Rumex oblongifolius]]'' <small>Tolm.</small> *''[[Rumex obovatus]]'' <small>Danser</small> *''[[Rumex obtusifolius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex occidentalis]]'' <small>S.Watson</small> *''[[Rumex occultans]]'' <small>Sam.</small> *''[[Rumex olympicus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex orbiculatus]]'' <small>A.Gray</small> *''[[Rumex orthoneurus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pallidus]]'' <small>Bigelow</small> *''[[Rumex palustris]]'' <small>Sm.</small> *''[[Rumex papilio]]'' <small>Coss. & Balansa</small> *''[[Rumex papillaris]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex paraguayensis]]'' <small>D.Parodi</small> *''[[Rumex patagonicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex patientia]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex paucifolius]]'' <small>Nutt.</small> *''[[Rumex paulsenianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex persicarioides]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex peruanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pictus]]'' <small>Forssk.</small> *''[[Rumex polycarpus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex ponticus]]'' <small>E.H.L.Krause</small> *''[[Rumex popovii]]'' <small>Pachom.</small> *''[[Rumex praecox]]'' <small>Rydb.</small> *''[[Rumex pseudonatronatus]]'' <small>(Borbás) Murb.</small> *''[[Rumex pseudoxyria]]'' <small>(Tolm.) Khokhr.</small> *''[[Rumex pulcher]]'' <small>L.</small> – fiddle dock *''[[Rumex punjabensis]]'' <small>K.M.Vaid & H.B.Naithani</small> *''[[Rumex pycnanthus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rectinervius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rhodesius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex romassa]]'' <small>Remy</small> *''[[Rumex roseus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex rossicus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex rugosus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex rupestris]]'' <small>Le Gall</small> *''[[Rumex ruwenzoriensis]]'' <small>Chiov.</small> *''[[Rumex sagittatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex salicifolius]]'' <small>Weinm.</small> *''[[Rumex sanguineus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex scutatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex sellowianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex sibiricus]]'' <small>Hultén</small> *''[[Rumex similans]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex simpliciflorus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex skottsbergii]]'' <small>O.Deg. & I.Deg.</small> *''[[Rumex songaricus]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> *''[[Rumex spathulatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex spinosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex spiralis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex stenoglottis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex stenophyllus]]'' <small>Ledeb.</small> *''[[Rumex subarcticus]]'' <small>Lepage</small> *''[[Rumex suffruticosus]]'' <small>J.Gay ex Meisn.</small> *''[[Rumex tenax]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex thjanschanicus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex thyrsiflorus]]'' <small>Fingerh.</small> *''[[Rumex thyrsoides]]'' <small>Desf.</small> *''[[Rumex tmoleus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex tolimensis]]'' <small>Wedd.</small> *''[[Rumex transitorius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex triangulivalvis]]'' <small>(Danser) Rech.f.</small> *''[[Rumex trisetifer]]'' <small>Stokes</small> *''[[Rumex tuberosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex tunetanus]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex turcomanicus]]'' <small>(Rech.f.) Czerep.</small> *''[[Rumex ucranicus]]'' <small>Fisch. ex Spreng.</small> *''[[Rumex ujskensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex uruguayensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex usambarensis]]'' <small>(Engl.) Dammer</small> *''[[Rumex utahensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex venosus]]'' <small>Pursh</small> *''[[Rumex verticillatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex vesicarius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex violascens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex woodii]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Rumex yungningensis]]'' <small>Sam.</small> {{div col end}} == Фосилни записи == Неколку [[Фосил|фосилни]] плодови од ''Rumex'' sp. се опишани од слоеви од средниот [[миоцен]] во областа Фастерхолт во близина на [[Силкеборг]] во Централен [[Јитланд]], [[Данска]].<ref>{{Наведено списание|last=Friis|first=Else Marie|author-link=Else Marie Friis|year=1985|title=Angiosperm Fruits and Seeds from the Middle Miocene of Jutland (Denmark)|journal=The Royal Danish Academy of Sciences and Letters|volume=24|issue=3}}</ref> Еден [[Фосил|фосилен]] плод од видот ''Rumex'' е извлечен од бунарски примерок од наслагите на слатка вода од средниот миоцен во басенот Нови Сач, Западни Карпати во [[Полска]]. Ова фосилно овошје е слично на плодовите од постојните видови ''[[Rumex maritimus]]'' и ''[[Rumex ucranicus]]'', кои имаат [[Фосил|фосилни]] записи од [[Плиоцен|плиоценот]] и [[Плеистоцен|плеистоценот]] во [[Европа]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rumex}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242414256 Rumex acetosella] ; efloras.org на Ботаничката градина во Мисури. * [http://www.northernbushcraft.com/plants/dock/notes.htm Јадливост на Док] : Идентификација и јадливи делови од Rumex spp. * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] abkbob5sunrg0fxun4b7th278goi14k 5630212 5630176 2026-09-20T11:37:55Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Штавеј]] на [[Штавеј (род)]] 5630175 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија||image=Rumex X patientia Sturm55.jpg|image_caption=''[[Rumex patientia]]''|taxon=Rumex|authority=[[L.]] 1753|type_species=''[[Rumex patientia]]''|type_species_authority=L.|subdivision_ranks=Видови|subdivision=Видови, види текст|synonyms_ref=<ref name=POWO_328551-2/>|synonyms={{Genus list |Acetosa|Tourn. ex Mill. |Acetosella|(Meisn.) Fourr. |Analiton|Raf. |Atecosa|Raf. |Bucephalophora|Pau |Centopodium|Burch. |Emex|Neck. ex Campd. |Eutralia|Raf. |Lapathon|Raf. |Lapathum|Mill. |Menophyla|Raf. |Nemolapathum|Ehrh. |Oxylapathon|St.-Lag. |Rhodoptera|Raf. |Steinmannia|Opiz |Tomaris|Raf. |Vibo|Medik. |Vibones|Raf. }}}} '''Штавеј''' и '''киселицата''', ([[науч.]] ''Rumex'') ― [[род]] од околу 200 видови [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Билка|билки]] од семејството ''[[Polygonaceae]]''.<ref name="POWO_328551-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:328551-2|title=''Rumex'' <small>L.</small>|date=2026|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=6 February 2026}}</ref> Членовите на овој род се вообичаени повеќегодишни билки со светска автохтона распространетост во [[Умерена клима|умерени]] и [[Суптропски појас|суптропски клими]].<ref name="POWO_328551-2" /> Во [[Македонија]] растат над 20 видови од овој род.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=452}}</ref> Некои од нив се [[Плевел|плевели]], но некои се одгледуваат поради нивните [[Лист|лисја]] што се јадат.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/weeds00mart/page/38|title=Weeds|last=Martin|first=Alexander C.|publisher=Golden Press|year=1972|isbn=0-307-24353-2|location=New York|page=[https://archive.org/details/weeds00mart/page/38 38]|url-access=registration}}</ref> Видовите ''Rumex'' се користат како храна од [[Ларва|ларвите]] на голем број видови [[пеперуги]] и се единствените растенија домаќини на пеперутките ''[[Lycaena dispar]]'' и ''[[Lycaena rubidus]].''<ref>{{Наведено списание|last=Warren|first=Andres|last2=Harrera|first2=Alfonso|date=15 March 2005|title=Butterflies of Oregon Their Taxonomy, Distribution, and Biology|url=https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/81121/BSPMGILL_LepidopteraofNorthAmerica6.pdf?sequence=1|journal=Lepidoptera of North America|volume=6}}</ref> == Опис == Ова се исправени растенија, обично со долги корења.<ref name="POWO_328551-2" /> Месестите до кожести листови формираат базална розета во коренот. Базалните листови може да се разликуваат од оние во близина на [[Соцветие|соцветието]]. Тие може, но и не мора да имаат [[Прилисник|прилисници]]. == Таксономија == Родот првпат го опишал [[Карл Линеј]] во 1753 година. Во рамките на семејството ''[[Polygonaceae]]'', спаѓа во потсемејството ''[[Polygonoideae]]''. Родот ''[[Emex]]'' бил одвоен од ''Rumex'' од страна на [[Франциско Кампдера]] во 1819 година врз основа на тоа што бил полигамен (т.е. имал и бисексуални и унисексуални цветови на истото растение). Сепак, некои видови на ''Rumex'' subg. ''Acetosa'' исто така ја имаат оваа карактеристика, а повеќето други карактеристики што се претпоставува дека го разликуваат ''Emex'' се наоѓаат кај видовите ''Rumex''. Според тоа, во 2015 година, Шустер и сор. го преместија ''Emex'' во подрод на ''Rumex''.<ref name="SchuReveBaylKron15">{{Наведување|last=Schuster|first=Tanja M.|last2=Reveal|first2=James L.|last3=Bayly|first3=Michael J.|last4=Kron|first4=Kathleen A.|date=2015|title=An updated molecular phylogeny of Polygonoideae (Polygonaceae): Relationships of ''Oxygonum'', ''Pteroxygonum'', and ''Rumex'', and a new circumscription of ''Koenigia''|journal=Taxon|volume=64|number=6|pages=1188–1208|doi=10.12705/646.5|bibcode=2015Taxon..64.1188S}}</ref> Во рамките на потсемејството ''Polygonoideae'', ''Rumex'' е сместен во племето ''Rumiceae'', заедно со двата рода ''[[Oxyria]]'' и ''[[Rheum]]''. {{clade |label1=Rumiceae |1={{clade |1=''Oxyria'' |2={{clade |1=''Rumex'' |2=''Rheum'' }} }} }} === Видови === [[File:Rumex_nervosus.jpg|мини| ''[[Rumex nervosus]]'' во Етиопија]] [[File:Rumex-obtusifolius-foliage.JPG|десно|мини| Широколистни листови (''[[Rumex obtusifolius]]'')]] [[File:RumexCrispusValven.jpg|мини| Цветови (''[[Rumex crispus|Rumex&nbsp;crispus]]'') со забележителни туберкули]] Од јуни 2022 година, [[Plants of the World Online]] ги прифати следните видови. Исто така, евидентиран е и голем број хибриди.<ref name="POWO_328551-2" /> {{div col|colwidth=25em}} *''[[Rumex abyssinicus]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Rumex acetosa]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex acetosella]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aegyptiacus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aeroplaniformis]]'' <small>Eig</small> *''[[Rumex albescens]]'' <small>Hillebr.</small> *''[[Rumex alcockii]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex algeriensis]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex alpinus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex altissimus]]'' <small>Alph.Wood</small> *''[[Rumex alveolatus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex amanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex amurensis]]'' <small>F.Schmidt ex Maxim</small> *''[[Rumex andinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angulatus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex angustifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex aquaticiformis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex aquaticus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex aquitanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arcticus]]'' <small>Trautv.</small> *''[[Rumex arcuatoramosus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex argentinus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex arifolius]]'' <small>All.</small> *''[[Rumex aristidis]]'' <small>Coss.</small> *''[[Rumex armenus]]'' <small>K.Koch</small> *''[[Rumex atlanticus]]'' <small>Coss. ex Batt.</small> *''[[Rumex aureostigmatica]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex azoricus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex balcanicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex beringensis]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex bidens]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Rumex bipinnatus]]'' <small>L.f.</small> *''[[Rumex bithynicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brachypodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex brasiliensis]]'' <small>Link</small> *''[[Rumex britannica]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex brownii]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex bryhnii]]'' <small>Snogerup</small> *''[[Rumex bucephalophorus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex californicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex caucasicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex chalepensis]]'' <small>Mill.</small> *''[[Rumex chrysocarpos]]'' <small>Moris</small> *''[[Rumex confertus]]'' <small>Willd.</small> *''[[Rumex conglomeratus]]'' <small>Murray</small> *''[[Rumex cordatus]]'' <small>Poir.</small> *''[[Rumex costaricensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crassus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispellus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex crispissimus]]'' <small>Kuntze</small> *''[[Rumex crispus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex cristatus]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex crystallinus]]'' <small>Lange</small> *''[[Rumex cuneifolius]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex cyprius]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex darwinianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex densiflorus]]'' <small>Osterh.</small> *''[[Rumex dentatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex dregeanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex drummondii]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex dumosus]]'' <small>A.Cunn. ex Meisn.</small> *''[[Rumex elbrusensis]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex ellipticus]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex ephedroides]]'' <small>Bornm.</small> *''[[Rumex evenkiensis]]'' <small>Elis.</small> *''[[Rumex fascicularis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex fischeri]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex flexicaulis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex flexuosus]]'' <small>Sol. ex G.Forst.</small> *''[[Rumex floridanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex frutescens]]'' <small>Thouars</small> *''[[Rumex fueginus]]'' <small>Phil.</small> *''[[Rumex gangotrianus]]'' <small>Aswal & S.K.Srivast.</small> *''[[Rumex garipensis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex giganteus]]'' <small>W.T.Aiton</small> *''[[Rumex ginii]]'' <small>[[Émile Jahandiez|Jahandiez]] & Maire</small> *''[[Rumex gmelinii]]'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> *''[[Rumex gracilescens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex graminifolius]]'' <small>Georgi ex Lamb.</small> *''[[Rumex hastatulus]]'' <small>Baldwin</small> *''[[Rumex hastatus]]'' <small>D.Don</small> *''[[Rumex hesperius]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex hultenii]]'' <small>Tzvelev</small> *''[[Rumex hydrolapathum]]'' <small>Huds.</small> *''[[Rumex hymenosepalus]]'' <small>Torr.</small> *''[[Rumex hypogaeus]]'' <small>T.M.Schust. & Reveal</small> *''[[Rumex inconspicuus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex induratus]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex intermedius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex jacutensis]]'' <small>Kom.</small> *''[[Rumex japonicus]]'' <small>Houtt.</small> *''[[Rumex kandavanicus]]'' <small>(Rech.f.) Rech.f.</small> *''[[Rumex kerneri]]'' <small>Borbás</small> *''[[Rumex komarovii]]'' <small>Schischk. & Serg.</small> *''[[Rumex krausei]]'' <small>Jurtzev & V.V.Petrovsky</small> *''[[Rumex lacustris]]'' <small>Greene</small> *''[[Rumex lanceolatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex lapponicus]]'' <small>(Hiitonen) Czernov</small> *''[[Rumex lativalvis]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex leptocaulis]]'' <small>Brandbyge & Rech.f.</small> *''[[Rumex limoniastrum]]'' <small>Jaub. & Spach</small> *''[[Rumex longifolius]]'' <small>DC.</small> *''[[Rumex lorentzianus]]'' <small>Lindau</small> *''[[Rumex lunaria]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex madaio]]'' <small>Makino</small> *''[[Rumex maderensis]]'' <small>Lowe</small> *''[[Rumex magellanicus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex maricola]]'' <small>J.Rémy</small> *''[[Rumex maritimus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex marschallianus]]'' <small>Rchb.</small> *''[[Rumex mexicanus]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Rumex microcarpus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex nebroides]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex neglectus]]'' <small>Kirk</small>g *''[[Rumex nematopodus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex nepalensis]]'' <small>Spreng.</small> *''[[Rumex nervosus]]'' <small>Vahl</small> *''[[Rumex nivalis]]'' <small>Hegetschw.</small> *''[[Rumex oblongifolius]]'' <small>Tolm.</small> *''[[Rumex obovatus]]'' <small>Danser</small> *''[[Rumex obtusifolius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex occidentalis]]'' <small>S.Watson</small> *''[[Rumex occultans]]'' <small>Sam.</small> *''[[Rumex olympicus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex orbiculatus]]'' <small>A.Gray</small> *''[[Rumex orthoneurus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pallidus]]'' <small>Bigelow</small> *''[[Rumex palustris]]'' <small>Sm.</small> *''[[Rumex papilio]]'' <small>Coss. & Balansa</small> *''[[Rumex papillaris]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> *''[[Rumex paraguayensis]]'' <small>D.Parodi</small> *''[[Rumex patagonicus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex patientia]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex paucifolius]]'' <small>Nutt.</small> *''[[Rumex paulsenianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex persicarioides]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex peruanus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex pictus]]'' <small>Forssk.</small> *''[[Rumex polycarpus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex ponticus]]'' <small>E.H.L.Krause</small> *''[[Rumex popovii]]'' <small>Pachom.</small> *''[[Rumex praecox]]'' <small>Rydb.</small> *''[[Rumex pseudonatronatus]]'' <small>(Borbás) Murb.</small> *''[[Rumex pseudoxyria]]'' <small>(Tolm.) Khokhr.</small> *''[[Rumex pulcher]]'' <small>L.</small> – fiddle dock *''[[Rumex punjabensis]]'' <small>K.M.Vaid & H.B.Naithani</small> *''[[Rumex pycnanthus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rectinervius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex rhodesius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex romassa]]'' <small>Remy</small> *''[[Rumex roseus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex rossicus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex rugosus]]'' <small>Campd.</small> *''[[Rumex rupestris]]'' <small>Le Gall</small> *''[[Rumex ruwenzoriensis]]'' <small>Chiov.</small> *''[[Rumex sagittatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex salicifolius]]'' <small>Weinm.</small> *''[[Rumex sanguineus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex scutatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex sellowianus]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex sibiricus]]'' <small>Hultén</small> *''[[Rumex similans]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex simpliciflorus]]'' <small>Murb.</small> *''[[Rumex skottsbergii]]'' <small>O.Deg. & I.Deg.</small> *''[[Rumex songaricus]]'' <small>Fisch. & C.A.Mey.</small> *''[[Rumex spathulatus]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Rumex spinosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex spiralis]]'' <small>Small</small> *''[[Rumex stenoglottis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex stenophyllus]]'' <small>Ledeb.</small> *''[[Rumex subarcticus]]'' <small>Lepage</small> *''[[Rumex suffruticosus]]'' <small>J.Gay ex Meisn.</small> *''[[Rumex tenax]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex thjanschanicus]]'' <small>Losinsk.</small> *''[[Rumex thyrsiflorus]]'' <small>Fingerh.</small> *''[[Rumex thyrsoides]]'' <small>Desf.</small> *''[[Rumex tmoleus]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Rumex tolimensis]]'' <small>Wedd.</small> *''[[Rumex transitorius]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex triangulivalvis]]'' <small>(Danser) Rech.f.</small> *''[[Rumex trisetifer]]'' <small>Stokes</small> *''[[Rumex tuberosus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex tunetanus]]'' <small>Barratte & Murb.</small> *''[[Rumex turcomanicus]]'' <small>(Rech.f.) Czerep.</small> *''[[Rumex ucranicus]]'' <small>Fisch. ex Spreng.</small> *''[[Rumex ujskensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex uruguayensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex usambarensis]]'' <small>(Engl.) Dammer</small> *''[[Rumex utahensis]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex venosus]]'' <small>Pursh</small> *''[[Rumex verticillatus]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex vesicarius]]'' <small>L.</small> *''[[Rumex violascens]]'' <small>Rech.f.</small> *''[[Rumex woodii]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Rumex yungningensis]]'' <small>Sam.</small> {{div col end}} == Фосилни записи == Неколку [[Фосил|фосилни]] плодови од ''Rumex'' sp. се опишани од слоеви од средниот [[миоцен]] во областа Фастерхолт во близина на [[Силкеборг]] во Централен [[Јитланд]], [[Данска]].<ref>{{Наведено списание|last=Friis|first=Else Marie|author-link=Else Marie Friis|year=1985|title=Angiosperm Fruits and Seeds from the Middle Miocene of Jutland (Denmark)|journal=The Royal Danish Academy of Sciences and Letters|volume=24|issue=3}}</ref> Еден [[Фосил|фосилен]] плод од видот ''Rumex'' е извлечен од бунарски примерок од наслагите на слатка вода од средниот миоцен во басенот Нови Сач, Западни Карпати во [[Полска]]. Ова фосилно овошје е слично на плодовите од постојните видови ''[[Rumex maritimus]]'' и ''[[Rumex ucranicus]]'', кои имаат [[Фосил|фосилни]] записи од [[Плиоцен|плиоценот]] и [[Плеистоцен|плеистоценот]] во [[Европа]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rumex}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242414256 Rumex acetosella] ; efloras.org на Ботаничката градина во Мисури. * [http://www.northernbushcraft.com/plants/dock/notes.htm Јадливост на Док] : Идентификација и јадливи делови од Rumex spp. * * {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] abkbob5sunrg0fxun4b7th278goi14k 0 1403609 5630177 2026-09-20T09:33:13Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Rumex]] на [[Штавеј]] 5630177 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Штавеј]] c7ngnjw6e5iftmkxahy7t340gpiedj1 5630214 5630177 2026-09-20T11:38:30Z Виолетова 1975 Сменета целната страница на пренасочувањето од [[Штавеј]] на [[Штавеј (род)]] 5630214 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Штавеј (род)]] 6p8gs7r0waon3mhfjwkwlhp5fg3qwkp 0 1403610 5630186 2026-09-20T10:12:28Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1371202483|Rumex patientia]]“ 5630186 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex_X_patientia_Sturm55.jpg|image_caption=Patience dock|genus=Rumex|species=patientia|authority=[[Carl Linnaeus|L.]] Sources: UniProt,<ref name=UniProt>{{UniProt Taxonomy | name = Species Rumex patientia | id = 137229 | accessdate = 2008-07-02 }}</ref> ITIS,<ref name=ITIS>{{ITIS |id=20970 |taxon=''Rumex patientia'' |accessdate=2 July 2008}}</ref> IPNI<ref name=IPNI>{{IPNI | id = 697388-1 | date = 2008-07-02 }}</ref>}} '''''Rumex patientia''''', позната како '''трпеливост''', '''градинарска трпеливост''', '''билна трпеливост''' или '''монашки рабарбара''', е тревно повеќегодишно [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Подворки|Полигонацеа]]. Напролет често се консумира како лиснат зеленчук и како фил во [[Пита|пити]] во [[Јужна Европа]], особено во [[Бугарија]], [[Македонија|Северна Македонија]], [[Турција]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Србија]]. Исто така се користи и во [[Романија]] во пролетни чорби или [[Сарма|сармале]]. == Употреба == Неговите листовите може да се јадат сурови или варени, но содржат [[оксална киселина]], па затоа не треба да се јадат прекумерно (на пример, секој ден). Листовите може да се користат за сурови во салати, варени во супи и чорби или слоевити во печени јадења како лазањи. Овие листовите се богати со минерали и можат да се собираат во секое време.<ref>{{Наведена книга|title=How to grow Perennial Vegetables|last=Martin Crawford|year=2012|isbn=978-1-900322-84-3}}</ref> == Галерија == <gallery> File:Rumex_patseeds.jpg|алт=Seeds| Семиња File:Rumex_patientia_MHNT.BOT.2015.34.63.jpg|алт=Rumex patientia - MHNT| ''Румекс пациентија'' - MHNT </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * {{Викивидови-ред}} * {{PFAF|Rumex patientia}} * {{Наведена книга|url=http://www.botanicus.org/title/b12069590|title=Species Plantarum, Exhibentes Plantas Rite Cognitas, ad Genera Relatas, cum Differenentiis Specificis, Nominibus Trivialibus, Synonymis Selectis, Locis Natalibus, Secundum System Sexuale Digestas|last=Linnæi|first=Caroli|date=1753|chapter=Trigynia|author-link=Carl Linnaeus|access-date=2008-07-02|chapter-url=http://www.botanicus.org/page/358352}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Штавеј (род)]] 8of0otbuvgivt8w9hg3lo2zwf4xbkia 5630209 5630186 2026-09-20T11:35:33Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Румекс пациентија]] на [[Rumex patientia]] 5630186 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex_X_patientia_Sturm55.jpg|image_caption=Patience dock|genus=Rumex|species=patientia|authority=[[Carl Linnaeus|L.]] Sources: UniProt,<ref name=UniProt>{{UniProt Taxonomy | name = Species Rumex patientia | id = 137229 | accessdate = 2008-07-02 }}</ref> ITIS,<ref name=ITIS>{{ITIS |id=20970 |taxon=''Rumex patientia'' |accessdate=2 July 2008}}</ref> IPNI<ref name=IPNI>{{IPNI | id = 697388-1 | date = 2008-07-02 }}</ref>}} '''''Rumex patientia''''', позната како '''трпеливост''', '''градинарска трпеливост''', '''билна трпеливост''' или '''монашки рабарбара''', е тревно повеќегодишно [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Подворки|Полигонацеа]]. Напролет често се консумира како лиснат зеленчук и како фил во [[Пита|пити]] во [[Јужна Европа]], особено во [[Бугарија]], [[Македонија|Северна Македонија]], [[Турција]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Србија]]. Исто така се користи и во [[Романија]] во пролетни чорби или [[Сарма|сармале]]. == Употреба == Неговите листовите може да се јадат сурови или варени, но содржат [[оксална киселина]], па затоа не треба да се јадат прекумерно (на пример, секој ден). Листовите може да се користат за сурови во салати, варени во супи и чорби или слоевити во печени јадења како лазањи. Овие листовите се богати со минерали и можат да се собираат во секое време.<ref>{{Наведена книга|title=How to grow Perennial Vegetables|last=Martin Crawford|year=2012|isbn=978-1-900322-84-3}}</ref> == Галерија == <gallery> File:Rumex_patseeds.jpg|алт=Seeds| Семиња File:Rumex_patientia_MHNT.BOT.2015.34.63.jpg|алт=Rumex patientia - MHNT| ''Румекс пациентија'' - MHNT </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * {{Викивидови-ред}} * {{PFAF|Rumex patientia}} * {{Наведена книга|url=http://www.botanicus.org/title/b12069590|title=Species Plantarum, Exhibentes Plantas Rite Cognitas, ad Genera Relatas, cum Differenentiis Specificis, Nominibus Trivialibus, Synonymis Selectis, Locis Natalibus, Secundum System Sexuale Digestas|last=Linnæi|first=Caroli|date=1753|chapter=Trigynia|author-link=Carl Linnaeus|access-date=2008-07-02|chapter-url=http://www.botanicus.org/page/358352}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Штавеј (род)]] 8of0otbuvgivt8w9hg3lo2zwf4xbkia 5630211 5630209 2026-09-20T11:37:10Z Виолетова 1975 5630211 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex_X_patientia_Sturm55.jpg|image_caption=|genus=Rumex|species=patientia|authority=[[L.]] Sources: UniProt,<ref name=UniProt>{{UniProt Taxonomy | name = Species Rumex patientia | id = 137229 | accessdate = 2008-07-02 }}</ref> ITIS,<ref name=ITIS>{{ITIS |id=20970 |taxon=''Rumex patientia'' |accessdate=2 July 2008}}</ref> IPNI<ref name=IPNI>{{IPNI | id = 697388-1 | date = 2008-07-02 }}</ref>}} '''''Rumex patientia ―''''' тревно повеќегодишно [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Семејство (биологија)|семејството]] [[подворки]]. Напролет често се консумира како лиснат зеленчук и како фил во [[Пита|пити]] во [[Јужна Европа]], особено во [[Бугарија]], [[Македонија|Северна Македонија]], [[Турција]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Србија]]. Исто така се користи и во [[Романија]] во пролетни чорби или [[Сарма|сармале]]. == Употреба == Неговите листовите може да се јадат сурови или варени, но содржат [[оксална киселина]], па затоа не треба да се јадат прекумерно (на пример, секој ден). Листовите може да се користат за сурови во салати, варени во супи и чорби или слоевити во печени јадења како лазањи. Овие листовите се богати со минерали и можат да се собираат во секое време.<ref>{{Наведена книга|title=How to grow Perennial Vegetables|last=Martin Crawford|year=2012|isbn=978-1-900322-84-3}}</ref> == Галерија == <gallery> File:Rumex_patseeds.jpg|алт=Seeds| Семиња File:Rumex_patientia_MHNT.BOT.2015.34.63.jpg|алт=Rumex patientia - MHNT| ''Румекс пациентија'' - MHNT </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * {{Викивидови-ред}} * {{PFAF|Rumex patientia}} * {{Наведена книга|url=http://www.botanicus.org/title/b12069590|title=Species Plantarum, Exhibentes Plantas Rite Cognitas, ad Genera Relatas, cum Differenentiis Specificis, Nominibus Trivialibus, Synonymis Selectis, Locis Natalibus, Secundum System Sexuale Digestas|last=Linnæi|first=Caroli|date=1753|chapter=Trigynia|author-link=Carl Linnaeus|access-date=2008-07-02|chapter-url=http://www.botanicus.org/page/358352}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] dp6pz3slsp0yb29v2q2sexkjhq6udeb 5630216 5630211 2026-09-20T11:39:51Z Виолетова 1975 5630216 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex_X_patientia_Sturm55.jpg|image_caption=|genus=Rumex|species=patientia|authority=[[L.]] Sources: UniProt,<ref name=UniProt>{{UniProt Taxonomy | name = Species Rumex patientia | id = 137229 | accessdate = 2008-07-02 }}</ref> ITIS,<ref name=ITIS>{{ITIS |id=20970 |taxon=''Rumex patientia'' |accessdate=2 July 2008}}</ref> IPNI<ref name=IPNI>{{IPNI | id = 697388-1 | date = 2008-07-02 }}</ref>}} '''''Rumex patientia ―''''' тревно повеќегодишно [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Семејство (биологија)|семејството]] [[подворки]]. Напролет често се консумира како лиснат зеленчук и како фил во [[Пита|пити]] во [[Јужна Европа]], особено во [[Бугарија]], [[Македонија]], [[Турција]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Србија]]. Исто така се користи и во [[Романија]] во пролетни чорби или [[сарма]]. == Употреба == Неговите листовите може да се јадат сурови или варени, но содржат [[оксална киселина]], па затоа не треба да се јадат прекумерно (на пример, секој ден). Листовите може да се користат за сурови во салати, варени во супи и чорби или слоевити во печени јадења како лазањи. Овие листовите се богати со минерали и можат да се собираат во секое време.<ref>{{Наведена книга|title=How to grow Perennial Vegetables|last=Martin Crawford|year=2012|isbn=978-1-900322-84-3}}</ref> == Галерија == <gallery> File:Rumex_patseeds.jpg|алт=Seeds| Семиња File:Rumex_patientia_MHNT.BOT.2015.34.63.jpg|алт=Rumex patientia - MHNT| ''Румекс пациентија'' - MHNT </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * {{Викивидови-ред}} * {{PFAF|Rumex patientia}} * {{Наведена книга|url=http://www.botanicus.org/title/b12069590|title=Species Plantarum, Exhibentes Plantas Rite Cognitas, ad Genera Relatas, cum Differenentiis Specificis, Nominibus Trivialibus, Synonymis Selectis, Locis Natalibus, Secundum System Sexuale Digestas|last=Linnæi|first=Caroli|date=1753|chapter=Trigynia|author-link=Carl Linnaeus|access-date=2008-07-02|chapter-url=http://www.botanicus.org/page/358352}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] gg8o152l9vs5ti2cvtbqgdoycdak3xe 5630217 5630216 2026-09-20T11:40:32Z Виолетова 1975 /* Галерија */ 5630217 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex_X_patientia_Sturm55.jpg|image_caption=|genus=Rumex|species=patientia|authority=[[L.]] Sources: UniProt,<ref name=UniProt>{{UniProt Taxonomy | name = Species Rumex patientia | id = 137229 | accessdate = 2008-07-02 }}</ref> ITIS,<ref name=ITIS>{{ITIS |id=20970 |taxon=''Rumex patientia'' |accessdate=2 July 2008}}</ref> IPNI<ref name=IPNI>{{IPNI | id = 697388-1 | date = 2008-07-02 }}</ref>}} '''''Rumex patientia ―''''' тревно повеќегодишно [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Семејство (биологија)|семејството]] [[подворки]]. Напролет често се консумира како лиснат зеленчук и како фил во [[Пита|пити]] во [[Јужна Европа]], особено во [[Бугарија]], [[Македонија]], [[Турција]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Србија]]. Исто така се користи и во [[Романија]] во пролетни чорби или [[сарма]]. == Употреба == Неговите листовите може да се јадат сурови или варени, но содржат [[оксална киселина]], па затоа не треба да се јадат прекумерно (на пример, секој ден). Листовите може да се користат за сурови во салати, варени во супи и чорби или слоевити во печени јадења како лазањи. Овие листовите се богати со минерали и можат да се собираат во секое време.<ref>{{Наведена книга|title=How to grow Perennial Vegetables|last=Martin Crawford|year=2012|isbn=978-1-900322-84-3}}</ref> == Галерија == <gallery> File:Rumex_patseeds.jpg|алт=Seeds| Семиња File:Rumex_patientia_MHNT.BOT.2015.34.63.jpg| ''Rumex patientia'' - MHNT </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * {{Викивидови-ред}} * {{PFAF|Rumex patientia}} * {{Наведена книга|url=http://www.botanicus.org/title/b12069590|title=Species Plantarum, Exhibentes Plantas Rite Cognitas, ad Genera Relatas, cum Differenentiis Specificis, Nominibus Trivialibus, Synonymis Selectis, Locis Natalibus, Secundum System Sexuale Digestas|last=Linnæi|first=Caroli|date=1753|chapter=Trigynia|author-link=Carl Linnaeus|access-date=2008-07-02|chapter-url=http://www.botanicus.org/page/358352}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] khrm5ovi96k0rfiunjx4r1s38sfu62d 0 1403611 5630188 2026-09-20T10:35:38Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1358121822|Pastel]]“ 5630188 wikitext text/x-wiki [[File:William_Merritt_Chase,_Study_of_Flesh_Color_and_Gold,_1888,_NGA_103252.jpg|алт=View of a woman from behind|мини| Вилијам Мерит Чејс, ''Студија за бојата на месото и златото'', 1888, Национална галерија на уметности]] [[File:Louis15-1.jpg|мини| [[Морис Кантен де Латур|Морис Квентин де Латур]], бравурозен пастел портрет на ''[[Луј XV]]'', 1748 година]] '''Пастел''' е уметнички медиум составен од пигмент во прав и врзивно средство. Може да се јави во различни облици, вклучувајќи стапче, квадрат, камче, како и боја во плитка кутија (тава), меѓу другото. Пигментите што се користат во пастелите се слични на оние што се употребуваат за изработка на други визуелни уметнички медиуми во боја, како што се маслените бои. Врзивното средство има неутрален тон и ниска заситеност. Ефектот на бојата кај пастелите е поблизок до оној на природните суви пигменти отколку кај кој било друг процес. Пастелите ги користеле уметниците уште од [[Ренесанса|ренесансата]], а добиле значителна популарност во 18 век, кога голем број значајни уметници го направиле пастелот нивен главен медиум. Овој медиум е особено популарен во [[Француска уметност|француската уметност]]. Често се користи за портрети, но може да биде многу ефикасен и за други теми, како што се [[Пределно сликарство|пејзажните слики]]. Во споредба со маслените бои, таа е брза и едноставна техника за употреба, со некои од предностите на [[Цртање|цртањето]]. Уметничко дело направено со пастели се нарекува пастел (или цртеж или слика со пастели). ''Пастелот,'' употребен како глагол, значи да се создаде уметничко дело со пастели, како придавка значи бледа боја. == Пастелни боици == Пастелните стапчиња или [[боици]] се состојат од пигмент во прав во комбинација со врзивно средство. Точниот состав и карактеристиките на поединечно пастелно стапче зависат од видот на пастелот и од видот и количината на употребено врзивно средство. Исто така, варира и во зависност од производителот. Сувите пастели историски користеле врзива како што се арабска гума и трагакантна гума. Метилцелулозата била воведена како врзивно средство во 20 век. Често е присутна компонента [[Креда|од креда]] или [[гипс]]. Тие се достапни во различни степени на тврдост, а помеките варијанти се завиткани во хартија. Некои брендови на пастелни бои користат пемза во врзивото за да ја абразираат хартијата. Сувите пастелни медиуми можат да се поделат на следниов начин: * ''Меки пастели'': Ова е најшироко користената форма на пастел. Стапчињата имаат поголем дел од пигментот и помалку врзивно средство. Цртежот може лесно да се размачка и измеша, но тоа резултира со поголем процент на прашина. Завршените цртежи направени со меки пастели бараат заштита, или врамување под стакло или прскање со фиксатив за да се спречи размачкување, иако фиксативите може да влијаат на бојата или текстурата на [[цртеж]]<nowiki/>от. Иако е можно, не се препорачува употреба на спреј за коса како фиксатор, бидејќи можеби нема pH неутрална вредност и може да содржи состојки кои не се архивски. Белата креда може да се користи како полнач за добивање бледи и светли нијанси со поголема луминозност.<ref name="Martin_p8">{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|page=8}}</ref> * ''Пан-пастели'': Овие се формулирани со минимум врзивно средство во рамни компактни пакувања (слично на некои шминка) и се нанесуваат со специјални алатки како мек сунѓер со микропори. Не е вклучена течност. Како изум на 21 век, пастелите можат да се користат за целата слика или во комбинација со меки и тврди стапчиња. * ''Тврди пастели'': Овие имаат поголем дел од врзивно средство и помалку пигмент, создавајќи остар материјал за цртање кој е корисен за фини детали. Овие можат да се користат со други пастели за цртање контури и додавање акценти. Тврдите пастели традиционално се користат за креирање на прелиминарните скици од композиција.<ref name="Martin_p8" /> Сепак, боите се помалку брилијантни и достапни се во ограничен опсег за разлика од меките пастели. * ''Пастелни моливи'': Ова се моливи со пастелна врвца. Тие се корисни за додавање фини детали. [[File:Commercial_pastels.JPG|десно|мини|200x200пкс| Комерцијални маслени пастели]] Покрај тоа, развиени се пастели кои користат различен пристап при производството: * ''Маслени пастели'': Овие пастели имаат мека, путереста конзистенција и интензивни бои. Тие се густи и го исполнуваат целиот слој на хартијата и се малку потешки за мешање од меките пастели, но не бараат фиксатор. Тие може да се распрснат по работната површина со разредување со терпентин.<ref>{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|page=9}}</ref> * ''Пастели растворливи во вода'': Овие се слични на меките пастели, но содржат компонента растворлива во вода, како што е [[полиетилен гликол]]. Ова овозможува боите да се разредат до рамномерна, полупроѕирна конзистенција со помош на водено перење. Пастелите растворливи во вода се прават во ограничен опсег на нијанси во силни бои. Тие имаат предности да овозможат лесно мешање и мешање на нијансите, со оглед на нивната флуидност, како и да дозволат низа ефекти на нијанса во зависност од количината на вода нанесена со четка на работната површина. Во рамките на уметничките друштва се води одредена дебата за тоа што точно се квалификува како пастел. Здружението на пастели во Велика Британија (најстарото здружение на пастели) наведува дека следниве се прифатливи медиуми за изложби: „Пастели, вклучувајќи маслени пастели, јаглен, молив, конте, сангвини или кој било сув медиум“. Акцентот се чини дека е на „суви медиуми“, но дебатата продолжува. == Производство == За да се создадат тврди и меки пастели, пигментите се мелат во паста со вода и гума за врзување, а потоа се валаат, пресуваат или екструдираат во стапчиња. Името ''пастел'' е изведено од средновековниот латински збор {{Јаз|la-x-medieval|pastellum}} „woad paste“, од доцнолатинскиот збор {{Јаз|la|pastellus}} „залепи“. [[Француски јазик|Францускиот]] збор ''пастел'' првпат се појавил во 1662 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sheilaevans.art/more/pastel-faqs|title=Pastel FAQs|work=SHEILA M. EVANS STUDIO|language=en-US|accessdate=2024-06-30}}</ref> Повеќето брендови произведуваат градации на боја, чиј оригинален пигмент има тенденција да биде темен, од чист пигмент до речиси бел со мешање на различни количини [[креда]]. Ова мешање на пигменти со креди е потеклото на зборот ''пастел'' во однос на бледа боја, бидејќи најчесто се користи во козметички и модни контексти. Пастелите се прават така што стапчињата се движат по абразивна подлога, оставајќи боја на зрната на површината за сликање. Кога е целосно покриено со пастел, делото се нарекува пастелна ''слика.'' Кога не е, ''скица'' или ''цртеж'' во пастелни бои. Пастелните слики, направени со медиум што има највисока концентрација на пигменти од сите, ја рефлектираат светлината без затемнување [[Прекршување (физика)|на прекршувањето]], овозможувајќи многу [[Заситеност (боја)|заситени]] бои. == Пастелни потпори == [[File:Odilon_Redon_(French_-_Baronne_de_Domecy_-_Google_Art_Project.jpg|мини| Одилон Редон, ''Баронеса де Домеси'', околу 1900 година, пастел и графит на светлокафеава хартија, Музеј Џ. Пол Гети]] Пастелните носачи треба да обезбедат „заб“ за лепење на пастелот и држење на пигментот на место. Поддржувањата вклучуваат: * поставена хартија (на пр. Ингрес, Кансон Ми-Тинт) * абразивни носачи (на пр. со површина од ситно мелена [[пемза]], мермерна прашина или скапан камен ) * велур хартија (на пр. Hannemühle Pastellpapier Velour) погодна за употреба со меки пастели е композит од синтетички влакна прикачени на подлога без киселина.<ref>{{Наведена книга|title=Concise Encyclopedia of Composite Materials|last=Mortensen|first=Andreas|date=2006|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-052462-7}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=The Pastel Book|last=Creevy|first=Bill|date=1999|publisher=Watson-Guptill|isbn=978-0-8230-3905-0|location=New York; Great Britain|page=33}}</ref> === Пастелни бои на платно === Пастелно сликарство на платно е релативно невообичаена техника. Вклучува нанесување пастелни креди на грундирано платно. Оваа техника традиционално се користела за поголеми дела или за да се постигне посликарски ефект. Уште во 18 век, индивидуални уметници почнале да експериментираат со користење на платно како потпора за нивните дела во пастелни бои.<ref>{{Наведена книга|title=Pastel Portraits: Images of 18th-Century Europe (Fashion Studies)|last=Katharine|first=Baetjer|publisher=Yale University Press|year=2011}}</ref> Раните примери вклучуваат портрети од Росалба Кариера, која користела грундирано платно, како и хартија. Нејзината цел била да постигне постабилна површина и зголемен интензитет на бојата. Жан-Етјен Лиотар, исто така, експериментирал со употреба на пастели на материјали различни од хартија, како што се платно и дрвени панели, за да создаде мазни, сликарски површини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collection.kunsthaus.ch/multimedia/3/7833-en.pdf|title=Jean-Etienne Liotard (*22.12.1702 Genf, +12.6.1789 Genf)|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115001606/https://collection.kunsthaus.ch/multimedia/3/7833-en.pdf|archive-date=2025-01-15}}</ref> [[File:Edgar_DEGAS_La_Danseuse_Rose,_Pastel_on_canvas.jpg|мини| [[Едгар Дега]], ''Розовата танчерка'', пастел на платно, 93 × 73 см (Екс-колекција на Сита Деви, Махарани од Барода )]] Зачувани се пастелни портрети во голем формат од францускиот уметник [[Морис Квентин де Ла Тур]] од 18 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.getty.edu/art/exhibitions/la_tour/|title=Untold Stories of a Monumental Pastel|work=Getty Museum|language=en|accessdate=2026-01-25}}</ref> Во овие дела, или пастелни бои биле нанесувани директно на платното или цртежите биле монтирани на него за трајно изложување. Техничките и уметничките експерименти во 19 век довеле до повторно оживување на популарноста на пастелните слики на платно. Едгар Дега одиграл централна улога во ова, често користејќи пастели на платно и комбинирајќи ги со масло и темпера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.degas-catalogue.com/fr/artworks/danseuse-en-rose-407|title=Edgar Degas, catalogue raisonné numérique|last=Schulman|first=Michel|date=1834|work=www.degas-catalogue.com|language=fr|accessdate=2026-01-25}}</ref> Платното му овозможило да прави повторени ревизии и да нанесува подебели слоеви пигментирана боја. Пастелите на платно биле користени и во симболистичките и експресионистичките движења. [[Едвард Мунк]] користел пастели на платно и во мешана техника за да постигне интензивен, дводимензионален ефект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.munch.no/en/edvard-munch/what-can-munch-teach-us-about-creativity/|title=What can Munch teach us about creativity?|work=www.munch.no|language=en|accessdate=2026-01-25}}</ref> Слични техники може да се видат во делото на [[Одилон Редон]], кој користел и платно и хартија како медиум за своите дела во боја на пастелни бои.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.mfa.org/objects/33898|work=collections.mfa.org|accessdate=2026-01-25}}</ref> Во современата уметност, пастелите на платно првенствено се користат во мешани медиуми. Современите акрилни или кредасти прајмери ја подобруваат адхезијата на пигментите на површината на платното. Уметници како Волф Кан користат пастели на платно, особено за пејзажни слики, комбинирајќи елементи на цртање и сликање.<ref>{{Наведена книга|title=Wolf Kahn: Paintings and Pastels, 2010-2020|last=Agee|first=William C.|publisher=Rizzoli Electa|year=2020}}</ref> == Заштита на пастелни слики == Пастелите можат да се користат за создавање трајна слика ако уметникот ги исполнува соодветните архивски услови. Ова значи: * Се користат само пастели со светлоотпорни пигменти. Бидејќи не е заштитен со врзивно средство, пигментот во пастелите е особено ранлив на светлина. Пастелните слики направени со пигменти кои ја менуваат бојата или тонот кога се изложени на светлина страдаат од слични проблеми како сликите [[Гваш|во гваш]] кои ги користат истите пигменти. * Работите се изведуваат на подлога со архивски квалитет без киселина. Историски гледано, некои дела се изведувале на подлоги кои сега се исклучително кршливи и носачот, а не пигментот, треба да се заштити под стакло и подалеку од светлина. * Делата се правилно монтирани и врамени под стаклото, така што стаклото не ги допира уметничкото дело. Ова го спречува влошувањето кое е поврзано со еколошки опасности како што се квалитетот на воздухот, влажноста, проблемите со мувла поврзани со кондензација и размачкување. Плексиглас не се користи бидејќи може да создаде [[статички електрицитет]] и да ги отстрани честичките од пастелниот пигмент.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ampersandart.com/full/framing-pastelbord|title=Framing Pastelbord {{!}} Artist Surfaces|work=Ampersand Art|language=en|accessdate=2024-02-06}}</ref> * Некои уметници ги заштитуваат своите готови дела со прскање со фиксатив. Пастелен фиксатор е аеросолен лак кој може да се користи за стабилизирање на малите честички од јаглен или пастелни бои на слика или цртеж. Не може целосно да го спречи размачкувањето без да ги замати и затемни светлите и свежи бои на пастелите. Употребата на лак за коса како фиксатив генерално не се препорачува бидејќи не е без киселина и затоа може да го деградира уметничкото дело на долг рок. Традиционалните фиксативи на крајот ќе ја променат бојата. Исто така, достапни се фиксативи на база на [[Казеин|казеин,]] претходно измешани во шише со пумпица за прскање или како концентрат за мешање со алкохол. Тие не се токсични и не ги затемнуваат или не ги бледат пастелните бои. Сепак, им треба малку подолго време да се исушат од конвенционалните средства за фиксирање во спреј со нанесување во неколку лесни слоеви. Поради овие причини, некои пастели избегнуваат употреба на фиксатив освен во случаи кога пастелот е толку преработен што површината повеќе нема да задржува повеќе пастел. Фиксаторот ќе ја обнови „гранулацијата“, а одозгора може да се нанесе повеќе пастел. Пастелите ги држи текстурата на површината за сликање, а не фиксатив. Абразивните потпори на овој начин ја избегнуваат или минимизираат потребата од нанесување дополнителен фиксатор. Глазинот (хартија) го користат уметниците за заштита на уметничките дела што се складираат или транспортираат. Некои квалитетни книги од пастелна хартија, исто така, вклучуваат стаклен печат за одвојување на страниците. == Техники == [[File:Frottage_02.jpg|мини| Пастелен фротаж создаден со триење пастел на хартија поставена врз камен]] [[File:Brooklyn_Museum_-_On_the_Cliff_-_Theodore_Robinson.jpg|мини| ''„На карпата“'' од Теодор Робинсон, 1887 година. Топла беж хартија се користи како обоена основа за да се зајакнат розовите бои. Грубата текстурирана основа што ја обезбедува хартијата, исто така, го подобрува импресионистичкиот стил на пастелните дела.]] Пастелните техники можат да бидат предизвикувачки бидејќи медиумот се меша и блендира директно на работната површина, а за разлика од бојата, боите не можат да се тестираат на палета пред да се нанесат на површината. Грешките во цртањето со пастелите не можат да се покријат на начинот на кој може да се отстрани грешка при боењето. Експериментирањето со пастелниот медиум на мал обем со цел да се научат различни техники му дава на корисникот подобра контрола врз поголема композиција.<ref>{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|pages=10–11}}</ref> Пастелите имаат некои техники заеднички со сликањето, како што се мешање, маскирање, градење слоеви на боја, додавање акценти и осветлување, како и засенчување. Некои техники се карактеристични и за пастелите и за медиумите за скицирање како што се јагленот и оловото, на пример, шрафирање и вкрстено шрафирање, како и [[градација]]. Другите техники се специфични за пастелниот медиум. * Обоени основи: употреба на обоена работна површина за да се создаде ефект како што е омекнување на пастелните нијанси или контраст. * Суво перење: покривање на голема површина со широката страна на пастелното стапче. Може да се користи памукче, хартиена крпа или четка за потенко и рамномерно распоредување на пигментот. * Бришење: подигнување на пигмент од област со помош на гума за бришење или друга алатка * [[Пердув|Пердуви]] * [[Фротаж]] * Импасто : пастел нанесен доволно густо за да се создаде забележлива текстура или релјеф. * Пунцирање * Техники на отпор * Гребење * Лазура * [[Сфумато]] * Сграфито * Точки * Текстурирани основи: употреба на груба или мазна текстура на хартија за создавање ефект, техника што често се користи и во сликарството со акварел. * Влажно четкање == Опасности по здравјето и безбедноста == [[File:The_Offering_MET_DP237944.jpg|лево|мини| Фернанд Кнопф, ''Приносот'', 1891, [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]]]] Пастелите се сув медиум и произведуваат голема количина прашина, што може да предизвика иритација на дишните патишта. Посериозно, пастелите може да ги користат истите пигменти како и уметничките бои, од кои многу од нив се токсични. На пример, изложеноста на кадмиумски пигменти, кои се вообичаени и популарни светло жолти, портокалови и црвени бои, може да доведе до труење со [[кадмиум]]. Уметниците кои цртаат пастели и ги користат пигментите без силно врзивно средство за сликање се особено подложни на такво труење. Поради оваа причина, многу модерни пастели се прават со употреба на замени за кадмиум, хром и други токсични пигменти, додека ги задржуваат традиционалните имиња на пигменти.<ref>[http://www.societyofcanadianartists.com/content/page.aspx?section=68&AspxAutoDetectCookieSupport=1 "Dry Pastel"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200314174534/https://societyofcanadianartists.com/content/page.aspx?section=68&AspxAutoDetectCookieSupport=1}}, Society of Canadian Artists. Retrieved 26 November 2016.</ref> Сите марки што ја имаат ознаката AP<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artistrunwebsite.com/inspiration/729/Art+Material+Safety%3A+Labelling+%22AP%22+or+%22CL%22+On+Art+Materials|title=Art Material Safety: Labelling "AP" or "CL" On Art Materials|last=Chaperon|first=Rebecca}}</ref> од ASTM International не се сметаат за токсични и може да користат екстремно нерастворливи видови на кадмиумски или кобалтни пигменти што нема лесно да се апсорбираат од човечкото тело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unisoncolour.com/working-safely-with-unison-colour-pastels/|title=Working safely with Unison Colour pastels {{!}} Unison Colour|date=2021-09-15|language=en-GB|accessdate=2024-02-06}}</ref> Иако се помалку токсични при голтање, сепак треба да се користат внимателно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://justpaint.org/will-cadmium-always-be-on-the-palette/|title=Will Cadmium Always Be On The Palette?|last=Inc|first=Golden Artist Colors|date=1996-01-01|work=Just Paint|language=en-US|accessdate=2024-02-06}}</ref> == Пастелна уметност во историјата на уметноста == [[File:Chardin_pastel_selfportrait.jpg|мини| [[Жан Батист-Симеон Шарден]]. ''Автопортрет'', 1771, пастел на хартија, [[Лувр]]]] Производството на пастели потекнува од 15 век. Пастелниот медиум го споменал [[Леонардо да Винчи]], кој дознал за него од францускиот уметник Жан Переал по пристигнувањето на уметникот во Милано во 1499 година.<ref name="Monnier" /> Пастелот понекогаш се користел како медиум за подготвителни студии од страна на уметници од 16 век, особено [[Федерико Барочи]]. Првиот француски уметник кој се специјализирал за портрети во пастелни бои бил Жозеф Вивиен. Во текот на 18 век, медиумот станал модерен за [[Портрет|портретно]] сликарство, понекогаш во мешана техника со гваш. Пастелот бил важен медиум за уметници како што се [[Жан-Батист Пероно]], [[Морис Кантен де Латур|Морис Квентин де Латур]] (кој никогаш не сликал со масло), и Розалба Кариера. Пастелите со [[мртва природа]] и портретите на Жан-Батист-Симеон Шарден се многу восхитувани, како и делата на швајцарско-францускиот уметник Жан-Етјен Лиотар. Во Англија од 18 век, истакнат практичар бил Џон Расел. Во колонијална Америка, Џон Синглтон Копли повремено користел пастел за портрети. Во Франција, пастелот накратко станал непопуларен за време и по [[Француска револуција|Револуцијата]], бидејќи медиумот бил идентификуван со лекомисленоста на [[Стар поредок|Стариот режим]].<ref name="Werner_15" /> До средината на 19 век, француските уметници како што се [[Ежен Делакроа]] и особено Жан-Франсоа Миле повторно значително го користеле пастелот.<ref name="Werner_15">Werner, A., & Degas, E. (1977). ''Degas pastels''. New York: Watson-Guptill Publications. p. 15. {{ISBN|082301276X}}</ref> Нивниот сонародник [[Едуар Мане]] насликал голем број портрети во пастел на платно, неконвенционална основа за овој медиум. [[Едгар Дега]] бил иноватор во пастелната техника и ја користел со речиси [[Експресионизам|експресионистичка]] енергија по околу 1885 година, кога таа станала негов главен медиум.<ref name="Werner_15" /> Одилон Редон создал голем број дела во техниката со пастел. Џејмс Абот Мекнил Вислер создал одреден број пастели околу 1880 година, вклучувајќи и збирка дела поврзани со [[Венеција]], а ова веројатно придонело за растечки ентузијазам за овој медиум во Соединетите Американски Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/amdr2/hd_amdr2.htm|title=Nineteenth-Century American Drawings|date=October 2004|work=Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=[[The Metropolitan Museum of Art]]|accessdate=27 August 2010}}</ref> Особено, тој покажал колку малку потези се потребни за да се долови место или атмосфера. [[Мери Касат]], американска уметница активна во Франција, ги запознала импресионистите и пастелот со своите пријатели во [[Филаделфија]] и [[Вашингтон]]. Според ''временската линија на историјата на уметноста на Метрополитен музеј на уметноста, Американски цртежи од деветнаесеттиот век''.  [Меѓу американските уметници] убедливо најграфичкиот, а истовремено и најсликарскиот начин на користење на пастелот ѝ припаѓа на Касат во Европа, каде што тесно соработувала во оваа техника со својот ментор Едгар Дега и енергично ги доловувала семејните моменти, како оној прикажан во делото „Мајка си игра со дете“. На источниот брег на [[Соединетите Американски Држави]], Друштвото на сликари во пастел е основано во 1883 година од Вилијам Мерит Чејс, Роберт Блум и други.<ref>{{Наведена книга|title=William Merritt Chase: A Modern Master|last=Smithgall|first=Elsa|publisher=Yale University Press|year=2016|isbn=9780300206265|location=New Haven|page=204|display-authors=etal}}</ref> Пастелистите, предводени од Леон Дабо, биле организирани во Њујорк кон крајот на 1910 година, а меѓу своите редови биле и Еверет Шин и Артур Боуен Дејвис. На американскиот Западен Брег, влијателниот уметник и учител Педро Џозеф де Лемос, кој служел како главен администратор на Институтот за уметност во Сан Франциско и директор на Музејот и уметничката галерија на [[Стенфордски универзитет|Стенфордскиот универзитет]], ги популаризирал пастелите на регионални изложби.<ref name="edwardsrw">{{Наведена книга|title=Pedro de Lemos, Lasting Impressions: Works on Paper|last=Edwards|first=Robert W.|date=2015|publisher=Davis Publications Inc.|isbn=9781615284054|location=Worcester, Mass.|pages=64–65, pls. 3b, 5a, 7a-11b}}</ref> Почнувајќи од 1919 година, де Лемос објавил серија статии за „сликање“ со пастели, кои вклучувале значајни иновации како што е дозволувањето интензитетот на светлината врз субјектот да ја одреди посебната боја на нанесената хартија и употребата на специјална оптика за правење „ноќни скици“ и во урбани и во рурални средини. Неговите ноќни сцени, кои често биле нарекувани „сонувачки пејзажи“ во печатот, биле под влијание на францускиот симболизам, а особено на Одилон Редон. Пастелните бои биле омилени кај многу модерни и современи уметници поради широкиот спектар на светли бои што ги користи медиумот. Меѓу поновите значајни уметници кои интензивно работеле со пастели се Фернандо Ботеро, Франческо Клементе, Даниел Грин, Волф Кан, Паула Рего и Р.Б. Китај. == Пастели == <gallery widths="140" heights="140"> File:Rosalba_Carriera_Self-portrait.jpg|алт=Rosalba Carriera, Self-portrait holding a portrait of her sister, 1715, pastel on paper; Galleria degli Uffizi, Florence| Розалба Кариера, ''автопортрет држи портрет на нејзината сестра'', 1715 година, пастел на хартија; Galleria degli [[Уфици|Uffizi]], [[Фиренца]] File:A_Shepherdess_and_Her_Flock_in_the_Shade_of_Trees_MET_DP811921.jpg|алт=Jean-François Millet, A Shepherdess and Her Flock in the Shade of Trees MET, 1854-55| Жан-Франсоа Милет, ''Овчарка и нејзиното стадо во сенката на дрвјата, МЕТ'', 1854-55 File:Porträt_der_Madame_Michel-Lévy_(1882)_-_Edouard_Manet_(National_Gallery_of_Art,_Washington_D.C.).jpg|алт=Édouard Manet, Madame Michel-Lévy, 1882, pastel on canvas, National Gallery of Art| [[Едуар Мане|Едуард Мане]], ''Мадам Мишел-Леви'', 1882 година, пастел на платно, [[Национална уметничка галерија|Национална галерија на уметноста]] File:Whistler_James_Venetian_Scene_1879.jpg|алт=James Abbott McNeill Whistler, Venetian Scene, 1879, pastel on paper| Џејмс Абот Мекнил Вислер, ''Венецијанска сцена'', 1879, пастел на хартија File:Edgar_Germain_Hilaire_Degas_029.jpg|алт=Edgar Degas, La Toilette (Woman Combing Her Hair), c. 1884–1886, pastel on paper, Pushkin Museum, Moscow| [[Едгар Дега]], ''„La Toilette“'' (Жена што си ја чешла косата), околу 1884–1886, пастел на хартија, [[Пушкински музеј]], Москва File:Roslin,_Marie-Suzanne_-_Jean-Baptiste_Pigalle_-_18th_century.jpg|алт=18th century pastel, depicting Jean-Baptiste Pigalle by Marie-Suzanne Giroust on gray-blue paper| Пастел од 18 век, со претстава на [[Жан-Батист Пигал]] од Мари-Сузан Жиру на сиво-сина хартија File:Gustaf_Lundberg_-_Portrait_of_Charles-Joseph_Natoire_-_WGA13778.jpg|алт=Portrait of Charles-Joseph Natoire executed in pastel| Портрет на Шарл-Жозеф Натоар изработен во пастел File:Boucher_par_Gustav_Lundberg_1741.jpg|алт=François Boucher depicted by Gustav Lundberg| Франсоа Буше, прикажан од Густав Лундберг File:Cassatt_Mary_Sleepy_Baby_1910.jpg|алт=Mary Cassatt, Sleepy Baby, 1910| [[Мери Касат]], ''Поспано бебе'', 1910 File:Flowers_in_a_Green_Vase_by_Leon_Dabo.jpg|алт=Leon Dabo, Flowers in a Green Vase, c. 1910s, pastel| Леон Дабо, ''Цвеќиња во зелена вазна,'' околу 1910-тите, пастел File:Hiremy-Hirschl_Portrait_of_a_young_woman_c._1915.jpg|алт=Adolf Hirémy-Hirschl, Portrait of a Young Woman, c. 1915, pastel on orange paper, Art Institute of Chicago| Адолф Хиреми-Хиршл, ''Портрет на млада жена,'' околу 1915 година, пастел на портокалова хартија, [[Ликовен институт - Чикаго|Институт за уметност во Чикаго]] </gallery>  == Наводи == === Извори === * Пилгрим, Дајан Х. [https://www.jstor.org/pss/1594084 „Оживувањето на пастелите во Америка од деветнаесеттиот век: Друштвото на сликари во пастел“] . ''Американски уметнички журнал'', том. 10, бр. 2 (ноември 1978), стр.43–62.{{DOI|10.2307/1594084}} . * Џефарес, Нил. ''Речник на пастелисти пред 1800 година'' . Лондон: „Единкорн Прес“, 2006.{{ISBN|0-906290-86-4}} . == Поврзано == * Сониер, Филип и Теа Барнс. (2015) ''Уметноста на пастелот'' . Абевил Прес . (Преведено од Елизабет Херд){{ISBN|978-0789212405}} * Бетјер, Катарин и Шели, Марџори. (2011) ''Пастелни портрети: Слики од Европа од 18 век (Модни студии).'' Издаваштво на Универзитетот Јеил. == Надворешни врски == * [http://www.artdupastelenfrance.fr/ Пастелска уметност во Франција] * [http://www.pastelsec.com/ Пастелно друштво на источна Канада] * [http://www.pastelsocietyofamerica.org/ Пастелско друштво на Америка] * [http://www.pastellists.com/ Речник на пастелисти пред 1800 година] * [https://www.pastelbrush.com/en/ Галерија со четки за пастели] [[Категорија:Уметнички медиуми]] [[Категорија:Уметнички материјали]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Сликарски правци]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 2i5plzhua2j49za21hqigm3gsbwsrp5 5630192 5630188 2026-09-20T10:45:41Z Lili Arsova 86688 5630192 wikitext text/x-wiki [[File:William_Merritt_Chase,_Study_of_Flesh_Color_and_Gold,_1888,_NGA_103252.jpg|алт=View of a woman from behind|мини| [[Вилијам Мерит Чејс]], ''Студија за бојата на месото и златото'', 1888, [[Национална галерија на уметности]]]] [[File:Louis15-1.jpg|мини| [[Морис Кантен де Латур|Морис Квентин де Латур]], бравурозен пастел портрет на ''[[Луј XV]]'', 1748 година]] '''Пастел''' е уметнички медиум составен од пигмент во прав и врзивно средство. Може да се јави во различни облици, вклучувајќи стапче, квадрат, камче, како и боја во плитка кутија (тава), меѓу другото. Пигментите што се користат во пастелите се слични на оние што се употребуваат за изработка на други визуелни уметнички медиуми во боја, како што се маслените бои. Врзивното средство има неутрален тон и ниска заситеност. Ефектот на бојата кај пастелите е поблизок до оној на природните суви пигменти отколку кај кој било друг процес. Пастелите ги користеле уметниците уште од [[Ренесанса|ренесансата]], а добиле значителна популарност во 18 век, кога голем број значајни уметници го направиле пастелот нивен главен медиум. Овој медиум е особено популарен во [[Француска уметност|француската уметност]]. Често се користи за портрети, но може да биде многу ефикасен и за други теми, како што се [[Пределно сликарство|пејзажните слики]]. Во споредба со маслените бои, таа е брза и едноставна техника за употреба, со некои од предностите на [[Цртање|цртањето]]. Уметничко дело направено со пастели се нарекува пастел (или цртеж или слика со пастели). ''Пастелот,'' употребен како глагол, значи да се создаде уметничко дело со пастели, како придавка значи бледа боја. == Пастелни боици == Пастелните стапчиња или [[боици]] се состојат од пигмент во прав во комбинација со врзивно средство. Точниот состав и карактеристиките на поединечно пастелно стапче зависат од видот на пастелот и од видот и количината на употребено врзивно средство. Исто така, варира и во зависност од производителот. Сувите пастели историски користеле врзива како што се арабска гума и трагакантна гума. Метилцелулозата била воведена како врзивно средство во 20 век. Често е присутна компонента [[Креда|од креда]] или [[гипс]]. Тие се достапни во различни степени на тврдост, а помеките варијанти се завиткани во хартија. Некои брендови на пастелни бои користат пемза во врзивото за да ја абразираат хартијата. Сувите пастелни медиуми можат да се поделат на следниов начин: * ''Меки пастели'': Ова е најшироко користената форма на пастел. Стапчињата имаат поголем дел од пигментот и помалку врзивно средство. Цртежот може лесно да се размачка и измеша, но тоа резултира со поголем процент на прашина. Завршените цртежи направени со меки пастели бараат заштита, или врамување под стакло или прскање со фиксатив за да се спречи размачкување, иако фиксативите може да влијаат на бојата или текстурата на [[цртеж]]<nowiki/>от. Иако е можно, не се препорачува употреба на спреј за коса како фиксатор, бидејќи можеби нема pH неутрална вредност и може да содржи состојки кои не се архивски. Белата креда може да се користи како полнач за добивање бледи и светли нијанси со поголема луминозност.<ref name="Martin_p8">{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|page=8}}</ref> * ''Пан-пастели'': Овие се формулирани со минимум врзивно средство во рамни компактни пакувања (слично на некои шминка) и се нанесуваат со специјални алатки како мек сунѓер со микропори. Не е вклучена течност. Како изум на 21 век, пастелите можат да се користат за целата слика или во комбинација со меки и тврди стапчиња. * ''Тврди пастели'': Овие имаат поголем дел од врзивно средство и помалку пигмент, создавајќи остар материјал за цртање кој е корисен за фини детали. Овие можат да се користат со други пастели за цртање контури и додавање акценти. Тврдите пастели традиционално се користат за креирање на прелиминарните скици од композиција.<ref name="Martin_p8" /> Сепак, боите се помалку брилијантни и достапни се во ограничен опсег за разлика од меките пастели. * ''Пастелни моливи'': Ова се моливи со пастелна врвца. Тие се корисни за додавање фини детали. [[File:Commercial_pastels.JPG|десно|мини|200x200пкс| Комерцијални маслени пастели]] Покрај тоа, развиени се пастели кои користат различен пристап при производството: * ''Маслени пастели'': Овие пастели имаат мека, путереста конзистенција и интензивни бои. Тие се густи и го исполнуваат целиот слој на хартијата и се малку потешки за мешање од меките пастели, но не бараат фиксатор. Тие може да се распрснат по работната површина со разредување со терпентин.<ref>{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|page=9}}</ref> * ''Пастели растворливи во вода'': Овие се слични на меките пастели, но содржат компонента растворлива во вода, како што е [[полиетилен гликол]]. Ова овозможува боите да се разредат до рамномерна, полупроѕирна конзистенција со помош на водено перење. Пастелите растворливи во вода се прават во ограничен опсег на нијанси во силни бои. Тие имаат предности да овозможат лесно мешање и мешање на нијансите, со оглед на нивната флуидност, како и да дозволат низа ефекти на нијанса во зависност од количината на вода нанесена со четка на работната површина. Во рамките на уметничките друштва се води одредена дебата за тоа што точно се квалификува како пастел. Здружението на пастели во Велика Британија (најстарото здружение на пастели) наведува дека следниве се прифатливи медиуми за изложби: „Пастели, вклучувајќи маслени пастели, јаглен, молив, конте, сангвини или кој било сув медиум“. Акцентот се чини дека е на „суви медиуми“, но дебатата продолжува. == Производство == За да се создадат тврди и меки пастели, пигментите се мелат во паста со вода и гума за врзување, а потоа се валаат, пресуваат или екструдираат во стапчиња. Името ''пастел'' е изведено од средновековниот латински збор {{Јаз|la-x-medieval|pastellum}} „woad paste“, од доцнолатинскиот збор {{Јаз|la|pastellus}} „залепи“. [[Француски јазик|Францускиот]] збор ''пастел'' првпат се појавил во 1662 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sheilaevans.art/more/pastel-faqs|title=Pastel FAQs|work=SHEILA M. EVANS STUDIO|language=en-US|accessdate=2024-06-30}}</ref> Повеќето брендови произведуваат градации на боја, чиј оригинален пигмент има тенденција да биде темен, од чист пигмент до речиси бел со мешање на различни количини [[креда]]. Ова мешање на пигменти со креди е потеклото на зборот ''пастел'' во однос на бледа боја, бидејќи најчесто се користи во козметички и модни контексти. Пастелите се прават така што стапчињата се движат по абразивна подлога, оставајќи боја на зрната на површината за сликање. Кога е целосно покриено со пастел, делото се нарекува пастелна ''слика.'' Кога не е, ''скица'' или ''цртеж'' во пастелни бои. Пастелните слики, направени со медиум што има највисока концентрација на пигменти од сите, ја рефлектираат светлината без затемнување [[Прекршување (физика)|на прекршувањето]], овозможувајќи многу [[Заситеност (боја)|заситени]] бои. == Пастелни потпори == [[File:Odilon_Redon_(French_-_Baronne_de_Domecy_-_Google_Art_Project.jpg|мини| [[Одилон Редон]], ''Баронеса де Домеси'', околу 1900 година, пастел и графит на светлокафеава хартија, [[Музеј Џ. Пол Гети]]]] Пастелните носачи треба да обезбедат „заб“ за лепење на пастелот и држење на пигментот на место. Поддржувањата вклучуваат: * поставена хартија (на пр. Ингрес, Кансон Ми-Тинт) * абразивни носачи (на пр. со површина од ситно мелена [[пемза]], мермерна прашина или скапан камен ) * велур хартија (на пр. Hannemühle Pastellpapier Velour) погодна за употреба со меки пастели е композит од синтетички влакна прикачени на подлога без киселина.<ref>{{Наведена книга|title=Concise Encyclopedia of Composite Materials|last=Mortensen|first=Andreas|date=2006|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-052462-7}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=The Pastel Book|last=Creevy|first=Bill|date=1999|publisher=Watson-Guptill|isbn=978-0-8230-3905-0|location=New York; Great Britain|page=33}}</ref> === Пастелни бои на платно === Пастелно сликарство на платно е релативно невообичаена техника. Вклучува нанесување пастелни креди на грундирано платно. Оваа техника традиционално се користела за поголеми дела или за да се постигне посликарски ефект. Уште во 18 век, индивидуални уметници почнале да експериментираат со користење на платно како потпора за нивните дела во пастелни бои.<ref>{{Наведена книга|title=Pastel Portraits: Images of 18th-Century Europe (Fashion Studies)|last=Katharine|first=Baetjer|publisher=Yale University Press|year=2011}}</ref> Раните примери вклучуваат портрети од [[Росалба Кариера]], која користела грундирано платно, како и хартија. Нејзината цел била да постигне постабилна површина и зголемен интензитет на бојата. [[Жан-Етјен Лиотар]], исто така, експериментирал со употреба на пастели на материјали различни од хартија, како што се платно и дрвени панели, за да создаде мазни, сликарски површини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collection.kunsthaus.ch/multimedia/3/7833-en.pdf|title=Jean-Etienne Liotard (*22.12.1702 Genf, +12.6.1789 Genf)|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115001606/https://collection.kunsthaus.ch/multimedia/3/7833-en.pdf|archive-date=2025-01-15}}</ref> [[File:Edgar_DEGAS_La_Danseuse_Rose,_Pastel_on_canvas.jpg|мини| [[Едгар Дега]], ''Розовата танчерка'', пастел на платно, 93 × 73 см (Екс-колекција на Сита Деви, Махарани од Барода )]] Зачувани се пастелни портрети во голем формат од францускиот уметник [[Морис Квентин де Ла Тур]] од 18 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.getty.edu/art/exhibitions/la_tour/|title=Untold Stories of a Monumental Pastel|work=Getty Museum|language=en|accessdate=2026-01-25}}</ref> Во овие дела, или пастелни бои биле нанесувани директно на платното или цртежите биле монтирани на него за трајно изложување. Техничките и уметничките експерименти во 19 век довеле до повторно оживување на популарноста на пастелните слики на платно. Едгар Дега одиграл централна улога во ова, често користејќи пастели на платно и комбинирајќи ги со масло и темпера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.degas-catalogue.com/fr/artworks/danseuse-en-rose-407|title=Edgar Degas, catalogue raisonné numérique|last=Schulman|first=Michel|date=1834|work=www.degas-catalogue.com|language=fr|accessdate=2026-01-25}}</ref> Платното му овозможило да прави повторени ревизии и да нанесува подебели слоеви пигментирана боја. Пастелите на платно биле користени и во симболистичките и експресионистичките движења. [[Едвард Мунк]] користел пастели на платно и во мешана техника за да постигне интензивен, дводимензионален ефект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.munch.no/en/edvard-munch/what-can-munch-teach-us-about-creativity/|title=What can Munch teach us about creativity?|work=www.munch.no|language=en|accessdate=2026-01-25}}</ref> Слични техники може да се видат во делото на [[Одилон Редон]], кој користел и платно и хартија како медиум за своите дела во боја на пастелни бои.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.mfa.org/objects/33898|work=collections.mfa.org|accessdate=2026-01-25}}</ref> Во современата уметност, пастелите на платно првенствено се користат во мешани медиуми. Современите акрилни или кредасти прајмери ја подобруваат адхезијата на пигментите на површината на платното. Уметници како [[Волф Кан]] користат пастели на платно, особено за пејзажни слики, комбинирајќи елементи на цртање и сликање.<ref>{{Наведена книга|title=Wolf Kahn: Paintings and Pastels, 2010-2020|last=Agee|first=William C.|publisher=Rizzoli Electa|year=2020}}</ref> == Заштита на пастелни слики == Пастелите можат да се користат за создавање трајна слика ако уметникот ги исполнува соодветните архивски услови. Ова значи: * Се користат само пастели со светлоотпорни пигменти. Бидејќи не е заштитен со врзивно средство, пигментот во пастелите е особено ранлив на светлина. Пастелните слики направени со пигменти кои ја менуваат бојата или тонот кога се изложени на светлина страдаат од слични проблеми како сликите [[Гваш|во гваш]] кои ги користат истите пигменти. * Работите се изведуваат на подлога со архивски квалитет без киселина. Историски гледано, некои дела се изведувале на подлоги кои сега се исклучително кршливи и носачот, а не пигментот, треба да се заштити под стакло и подалеку од светлина. * Делата се правилно монтирани и врамени под стаклото, така што стаклото не ги допира уметничкото дело. Ова го спречува влошувањето кое е поврзано со еколошки опасности како што се квалитетот на воздухот, влажноста, проблемите со мувла поврзани со кондензација и размачкување. Плексиглас не се користи бидејќи може да создаде [[статички електрицитет]] и да ги отстрани честичките од пастелниот пигмент.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ampersandart.com/full/framing-pastelbord|title=Framing Pastelbord {{!}} Artist Surfaces|work=Ampersand Art|language=en|accessdate=2024-02-06}}</ref> * Некои уметници ги заштитуваат своите готови дела со прскање со фиксатив. Пастелен фиксатор е аеросолен лак кој може да се користи за стабилизирање на малите честички од јаглен или пастелни бои на слика или цртеж. Не може целосно да го спречи размачкувањето без да ги замати и затемни светлите и свежи бои на пастелите. Употребата на лак за коса како фиксатив генерално не се препорачува бидејќи не е без киселина и затоа може да го деградира уметничкото дело на долг рок. Традиционалните фиксативи на крајот ќе ја променат бојата. Исто така, достапни се фиксативи на база на [[Казеин|казеин,]] претходно измешани во шише со пумпица за прскање или како концентрат за мешање со алкохол. Тие не се токсични и не ги затемнуваат или не ги бледат пастелните бои. Сепак, им треба малку подолго време да се исушат од конвенционалните средства за фиксирање во спреј со нанесување во неколку лесни слоеви. Поради овие причини, некои пастели избегнуваат употреба на фиксатив освен во случаи кога пастелот е толку преработен што површината повеќе нема да задржува повеќе пастел. Фиксаторот ќе ја обнови „гранулацијата“, а одозгора може да се нанесе повеќе пастел. Пастелите ги држи текстурата на површината за сликање, а не фиксатив. Абразивните потпори на овој начин ја избегнуваат или минимизираат потребата од нанесување дополнителен фиксатор. Глазинот (хартија) го користат уметниците за заштита на уметничките дела што се складираат или транспортираат. Некои квалитетни книги од пастелна хартија, исто така, вклучуваат стаклен печат за одвојување на страниците. == Техники == [[File:Frottage_02.jpg|мини| Пастелен фротаж создаден со триење пастел на хартија поставена врз камен]] [[File:Brooklyn_Museum_-_On_the_Cliff_-_Theodore_Robinson.jpg|мини| ''„На карпата“'' од [[Теодор Робинсон]], 1887 година. Топла беж хартија се користи како обоена основа за да се зајакнат розовите бои. Грубата текстурирана основа што ја обезбедува хартијата, исто така, го подобрува импресионистичкиот стил на пастелните дела.]] Пастелните техники можат да бидат предизвикувачки бидејќи медиумот се меша и блендира директно на работната површина, а за разлика од бојата, боите не можат да се тестираат на палета пред да се нанесат на површината. Грешките во цртањето со пастелите не можат да се покријат на начинот на кој може да се отстрани грешка при боењето. Експериментирањето со пастелниот медиум на мал обем со цел да се научат различни техники му дава на корисникот подобра контрола врз поголема композиција.<ref>{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|pages=10–11}}</ref> Пастелите имаат некои техники заеднички со сликањето, како што се мешање, маскирање, градење слоеви на боја, додавање акценти и осветлување, како и засенчување. Некои техники се карактеристични и за пастелите и за медиумите за скицирање како што се јагленот и оловото, на пример, шрафирање и вкрстено шрафирање, како и [[градација]]. Другите техники се специфични за пастелниот медиум. * Обоени основи: употреба на обоена работна површина за да се создаде ефект како што е омекнување на пастелните нијанси или контраст. * Суво перење: покривање на голема површина со широката страна на пастелното стапче. Може да се користи памукче, хартиена крпа или четка за потенко и рамномерно распоредување на пигментот. * Бришење: подигнување на пигмент од област со помош на гума за бришење или друга алатка * [[Пердув]] * [[Фротаж]] * Импасто: пастел нанесен доволно густо за да се создаде забележлива текстура или релјеф. * Пунцирање * Техники на отпор * Гребење * Лазура * [[Сфумато]] * Сграфито * Точки * Текстурирани основи: употреба на груба или мазна текстура на хартија за создавање ефект, техника што често се користи и во сликарството со акварел. * Влажно четкање == Опасности по здравјето и безбедноста == [[File:The_Offering_MET_DP237944.jpg|лево|мини| [[Фернанд Кнопф]], ''Приносот'', 1891, [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]]]] Пастелите се сув медиум и произведуваат голема количина прашина, што може да предизвика иритација на дишните патишта. Посериозно, пастелите може да ги користат истите пигменти како и уметничките бои, од кои многу од нив се токсични. На пример, изложеноста на кадмиумски пигменти, кои се вообичаени и популарни светло жолти, портокалови и црвени бои, може да доведе до труење со [[кадмиум]]. Уметниците кои цртаат пастели и ги користат пигментите без силно врзивно средство за сликање се особено подложни на такво труење. Поради оваа причина, многу модерни пастели се прават со употреба на замени за кадмиум, хром и други токсични пигменти, додека ги задржуваат традиционалните имиња на пигменти.<ref>[http://www.societyofcanadianartists.com/content/page.aspx?section=68&AspxAutoDetectCookieSupport=1 "Dry Pastel"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200314174534/https://societyofcanadianartists.com/content/page.aspx?section=68&AspxAutoDetectCookieSupport=1}}, Society of Canadian Artists. Retrieved 26 November 2016.</ref> Сите марки што ја имаат ознаката AP<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artistrunwebsite.com/inspiration/729/Art+Material+Safety%3A+Labelling+%22AP%22+or+%22CL%22+On+Art+Materials|title=Art Material Safety: Labelling "AP" or "CL" On Art Materials|last=Chaperon|first=Rebecca}}</ref> од ASTM International не се сметаат за токсични и може да користат екстремно нерастворливи видови на кадмиумски или кобалтни пигменти што нема лесно да се апсорбираат од човечкото тело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unisoncolour.com/working-safely-with-unison-colour-pastels/|title=Working safely with Unison Colour pastels {{!}} Unison Colour|date=2021-09-15|language=en-GB|accessdate=2024-02-06}}</ref> Иако се помалку токсични при голтање, сепак треба да се користат внимателно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://justpaint.org/will-cadmium-always-be-on-the-palette/|title=Will Cadmium Always Be On The Palette?|last=Inc|first=Golden Artist Colors|date=1996-01-01|work=Just Paint|language=en-US|accessdate=2024-02-06}}</ref> == Пастелна уметност во историјата на уметноста == [[File:Chardin_pastel_selfportrait.jpg|мини| [[Жан Батист-Симеон Шарден]]. ''Автопортрет'', 1771, пастел на хартија, [[Лувр]]]] Производството на пастели потекнува од 15 век. Пастелниот медиум го споменал [[Леонардо да Винчи]], кој дознал за него од францускиот уметник [[Жан Переал]] по пристигнувањето на уметникот во Милано во 1499 година.<ref name="Monnier" /> Пастелот понекогаш се користел како медиум за подготвителни студии од страна на уметници од 16 век, особено [[Федерико Барочи]]. Првиот француски уметник кој се специјализирал за портрети во пастелни бои бил [[Жозеф Вивиен]]. Во текот на 18 век, медиумот станал модерен за [[Портрет|портретно]] сликарство, понекогаш во мешана техника со гваш. Пастелот бил важен медиум за уметници како што се [[Жан-Батист Пероно]], [[Морис Кантен де Латур|Морис Квентин де Латур]] (кој никогаш не сликал со масло), и Розалба Кариера. Пастелите со [[мртва природа]] и портретите на [[Жан-Батист-Симеон Шарден]] се многу восхитувани, како и делата на швајцарско-францускиот уметник Жан-Етјен Лиотар. Во Англија од 18 век, истакнат практичар бил [[Џон Расел]]. Во колонијална Америка, Џон Синглтон Копли повремено користел пастел за портрети. Во Франција, пастелот накратко станал непопуларен за време и по [[Француска револуција|Револуцијата]], бидејќи медиумот бил идентификуван со лекомисленоста на [[Стар поредок|Стариот режим]].<ref name="Werner_15" /> До средината на 19 век, француските уметници како што се [[Ежен Делакроа]] и особено Жан-Франсоа Миле повторно значително го користеле пастелот.<ref name="Werner_15">Werner, A., & Degas, E. (1977). ''Degas pastels''. New York: Watson-Guptill Publications. p. 15. {{ISBN|082301276X}}</ref> Нивниот сонародник [[Едуар Мане]] насликал голем број портрети во пастел на платно, неконвенционална основа за овој медиум. [[Едгар Дега]] бил иноватор во пастелната техника и ја користел со речиси [[Експресионизам|експресионистичка]] енергија по околу 1885 година, кога таа станала негов главен медиум.<ref name="Werner_15" /> [[Одилон Редон]] создал голем број дела во техниката со пастел. Џејмс Абот Мекнил Вислер создал одреден број пастели околу 1880 година, вклучувајќи и збирка дела поврзани со [[Венеција]], а ова веројатно придонело за растечки ентузијазам за овој медиум во Соединетите Американски Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/amdr2/hd_amdr2.htm|title=Nineteenth-Century American Drawings|date=October 2004|work=Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=[[The Metropolitan Museum of Art]]|accessdate=27 August 2010}}</ref> Особено, тој покажал колку малку потези се потребни за да се долови место или атмосфера. [[Мери Касат]], американска уметница активна во Франција, ги запознала импресионистите и пастелот со своите пријатели во [[Филаделфија]] и [[Вашингтон]]. Според ''временската линија на историјата на уметноста на Метрополитен музеј на уметноста, Американски цртежи од деветнаесеттиот век''.  [Меѓу американските уметници] убедливо најграфичкиот, а истовремено и најсликарскиот начин на користење на пастелот ѝ припаѓа на Касат во Европа, каде што тесно соработувала во оваа техника со својот ментор Едгар Дега и енергично ги доловувала семејните моменти, како оној прикажан во делото „Мајка си игра со дете“. На источниот брег на [[Соединетите Американски Држави]], Друштвото на сликари во пастел е основано во 1883 година од [[Вилијам Мерит Чеј]]<nowiki/>с, [[Роберт Блу|Роберт Блум]] и други.<ref>{{Наведена книга|title=William Merritt Chase: A Modern Master|last=Smithgall|first=Elsa|publisher=Yale University Press|year=2016|isbn=9780300206265|location=New Haven|page=204|display-authors=etal}}</ref> Пастелистите, предводени од [[Леон Дабо]], биле организирани во Њујорк кон крајот на 1910 година, а меѓу своите редови биле и Еверет Шин и Артур Боуен Дејвис. На американскиот Западен Брег, влијателниот уметник и учител [[Педро Џозеф де Лемос]], кој служел како главен администратор на Институтот за уметност во Сан Франциско и директор на Музејот и уметничката галерија на [[Стенфордски универзитет|Стенфордскиот универзитет]], ги популаризирал пастелите на регионални изложби.<ref name="edwardsrw">{{Наведена книга|title=Pedro de Lemos, Lasting Impressions: Works on Paper|last=Edwards|first=Robert W.|date=2015|publisher=Davis Publications Inc.|isbn=9781615284054|location=Worcester, Mass.|pages=64–65, pls. 3b, 5a, 7a-11b}}</ref> Почнувајќи од 1919 година, Де Лемос објавил серија статии за „сликање“ со пастели, кои вклучувале значајни иновации како што е дозволувањето интензитетот на светлината врз субјектот да ја одреди посебната боја на нанесената хартија и употребата на специјална оптика за правење „ноќни скици“ и во урбани и во рурални средини. Неговите ноќни сцени, кои често биле нарекувани „сонувачки пејзажи“ во печатот, биле под влијание на францускиот симболизам, а особено на Одилон Редон. Пастелните бои биле омилени кај многу модерни и современи уметници поради широкиот спектар на светли бои што ги користи медиумот. Меѓу поновите значајни уметници кои интензивно работеле со пастели се [[Фернандо Ботеро]], [[Франческо Клементе]], [[Даниел Грин]], [[Волф Кан]], [[Паула Рего]] и [[Р.Б. Китај]]. == Пастели == <gallery widths="140" heights="140"> Податотека:Rosalba Carriera Self-portrait.jpg|алт=Rosalba Carriera, Self-portrait holding a portrait of her sister, 1715, pastel on paper; Galleria degli Uffizi, Florence|[[Розалба Кариера]], ''автопортрет држи портрет на нејзината сестра'', 1715 година, пастел на хартија; Galleria degli [[Уфици|Uffizi]], [[Фиренца]] Податотека:A Shepherdess and Her Flock in the Shade of Trees MET DP811921.jpg|алт=Jean-François Millet, A Shepherdess and Her Flock in the Shade of Trees MET, 1854-55|[[Жан-Франсоа Милет]], ''Овчарка и нејзиното стадо во сенката на дрвјата, МЕТ'', 1854-55 Податотека:Porträt der Madame Michel-Lévy (1882) - Edouard Manet (National Gallery of Art, Washington D.C.).jpg|алт=Édouard Manet, Madame Michel-Lévy, 1882, pastel on canvas, National Gallery of Art|[[Едуар Мане|Едуард Мане]], ''Мадам Мишел-Леви'', 1882 година, пастел на платно, [[Национална уметничка галерија|Национална галерија на уметноста]] Податотека:Whistler James Venetian Scene 1879.jpg|алт=James Abbott McNeill Whistler, Venetian Scene, 1879, pastel on paper|Џејмс Абот Мекнил Вислер, ''Венецијанска сцена'', 1879, пастел на хартија Податотека:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|алт=Edgar Degas, La Toilette (Woman Combing Her Hair), c. 1884–1886, pastel on paper, Pushkin Museum, Moscow|[[Едгар Дега]], ''„La Toilette“'' (Жена што си ја чешла косата), околу 1884–1886, пастел на хартија, [[Пушкински музеј]], Москва Податотека:Roslin, Marie-Suzanne - Jean-Baptiste Pigalle - 18th century.jpg|алт=18th century pastel, depicting Jean-Baptiste Pigalle by Marie-Suzanne Giroust on gray-blue paper|Пастел од 18 век, со претстава на [[Жан-Батист Пигал]] од Мари-Сузан Жиру на сиво-сина хартија Податотека:Gustaf Lundberg - Portrait of Charles-Joseph Natoire - WGA13778.jpg|алт=Portrait of Charles-Joseph Natoire executed in pastel|Портрет на Шарл-Жозеф Натоар изработен во пастел Податотека:Boucher par Gustav Lundberg 1741.jpg|алт=François Boucher depicted by Gustav Lundberg|Франсоа Буше, прикажан од Густав Лундберг Податотека:Cassatt Mary Sleepy Baby 1910.jpg|алт=Mary Cassatt, Sleepy Baby, 1910|[[Мери Касат]], ''Поспано бебе'', 1910 Податотека:Hiremy-Hirschl Portrait of a young woman c. 1915.jpg|алт=Adolf Hirémy-Hirschl, Portrait of a Young Woman, c. 1915, pastel on orange paper, Art Institute of Chicago|Адолф Хиреми-Хиршл, ''Портрет на млада жена,'' околу 1915 година, пастел на портокалова хартија, [[Ликовен институт - Чикаго|Институт за уметност во Чикаго]] </gallery>  == Наводи == === Извори === * Пилгрим, Дајан Х. [https://www.jstor.org/pss/1594084 „Оживувањето на пастелите во Америка од деветнаесеттиот век: Друштвото на сликари во пастел“] . ''Американски уметнички журнал'', том. 10, бр. 2 (ноември 1978), стр.43–62.{{DOI|10.2307/1594084}} . * Џефарес, Нил. ''Речник на пастелисти пред 1800 година'' . Лондон: „Единкорн Прес“, 2006.{{ISBN|0-906290-86-4}} . == Поврзано == * Сониер, Филип и Теа Барнс. (2015) ''Уметноста на пастелот'' . Абевил Прес . (Преведено од Елизабет Херд){{ISBN|978-0789212405}} * Бетјер, Катарин и Шели, Марџори. (2011) ''Пастелни портрети: Слики од Европа од 18 век (Модни студии).'' Издаваштво на Универзитетот Јеил. == Надворешни врски == * [http://www.artdupastelenfrance.fr/ Пастелска уметност во Франција] * [http://www.pastelsec.com/ Пастелно друштво на источна Канада] * [http://www.pastelsocietyofamerica.org/ Пастелско друштво на Америка] * [http://www.pastellists.com/ Речник на пастелисти пред 1800 година] * [https://www.pastelbrush.com/en/ Галерија со четки за пастели] [[Категорија:Уметнички медиуми]] [[Категорија:Уметнички материјали]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Сликарски правци]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] f4dytq2f7m1acfv29k9c8n77sv7pwfm 5630194 5630192 2026-09-20T10:47:36Z Lili Arsova 86688 5630194 wikitext text/x-wiki [[File:William_Merritt_Chase,_Study_of_Flesh_Color_and_Gold,_1888,_NGA_103252.jpg|алт=View of a woman from behind|мини| [[Вилијам Мерит Чејс]], ''Студија за бојата на месото и златото'', 1888, [[Национална галерија на уметности]]]] [[File:Louis15-1.jpg|мини| [[Морис Кантен де Латур|Морис Квентин де Латур]], бравурозен пастел портрет на ''[[Луј XV]]'', 1748 година]] '''Пастел''' е уметнички медиум составен од пигмент во прав и врзивно средство. Може да се јави во различни облици, вклучувајќи стапче, квадрат, камче, како и боја во плитка кутија (тава), меѓу другото. Пигментите што се користат во пастелите се слични на оние што се употребуваат за изработка на други визуелни уметнички медиуми во боја, како што се маслените бои. Врзивното средство има неутрален тон и ниска заситеност. Ефектот на бојата кај пастелите е поблизок до оној на природните суви пигменти отколку кај кој било друг процес. Пастелите ги користеле уметниците уште од [[Ренесанса|ренесансата]], а добиле значителна популарност во 18 век, кога голем број значајни уметници го направиле пастелот нивен главен медиум. Овој медиум е особено популарен во [[Француска уметност|француската уметност]]. Често се користи за портрети, но може да биде многу ефикасен и за други теми, како што се [[Пределно сликарство|пејзажните слики]]. Во споредба со маслените бои, таа е брза и едноставна техника за употреба, со некои од предностите на [[Цртање|цртањето]]. Уметничко дело направено со пастели се нарекува пастел (или цртеж или слика со пастели). ''Пастелот,'' употребен како глагол, значи да се создаде уметничко дело со пастели, како придавка значи бледа боја. == Пастелни боици == Пастелните стапчиња или [[боици]] се состојат од пигмент во прав во комбинација со врзивно средство. Точниот состав и карактеристиките на поединечно пастелно стапче зависат од видот на пастелот и од видот и количината на употребено врзивно средство. Исто така, варира и во зависност од производителот. Сувите пастели историски користеле врзива како што се арабска гума и трагакантна гума. Метилцелулозата била воведена како врзивно средство во 20 век. Често е присутна компонента [[Креда|од креда]] или [[гипс]]. Тие се достапни во различни степени на тврдост, а помеките варијанти се завиткани во хартија. Некои брендови на пастелни бои користат пемза во врзивото за да ја абразираат хартијата. Сувите пастелни медиуми можат да се поделат на следниов начин: * ''Меки пастели'': Ова е најшироко користената форма на пастел. Стапчињата имаат поголем дел од пигментот и помалку врзивно средство. Цртежот може лесно да се размачка и измеша, но тоа резултира со поголем процент на прашина. Завршените цртежи направени со меки пастели бараат заштита, или врамување под стакло или прскање со фиксатив за да се спречи размачкување, иако фиксативите може да влијаат на бојата или текстурата на [[цртеж]]<nowiki/>от. Иако е можно, не се препорачува употреба на спреј за коса како фиксатор, бидејќи можеби нема pH неутрална вредност и може да содржи состојки кои не се архивски. Белата креда може да се користи како полнач за добивање бледи и светли нијанси со поголема луминозност.<ref name="Martin_p8">{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|page=8}}</ref> * ''Пан-пастели'': Овие се формулирани со минимум врзивно средство во рамни компактни пакувања (слично на некои шминка) и се нанесуваат со специјални алатки како мек сунѓер со микропори. Не е вклучена течност. Како изум на 21 век, пастелите можат да се користат за целата слика или во комбинација со меки и тврди стапчиња. * ''Тврди пастели'': Овие имаат поголем дел од врзивно средство и помалку пигмент, создавајќи остар материјал за цртање кој е корисен за фини детали. Овие можат да се користат со други пастели за цртање контури и додавање акценти. Тврдите пастели традиционално се користат за креирање на прелиминарните скици од композиција.<ref name="Martin_p8" /> Сепак, боите се помалку брилијантни и достапни се во ограничен опсег за разлика од меките пастели. * ''Пастелни моливи'': Ова се моливи со пастелна врвца. Тие се корисни за додавање фини детали. [[File:Commercial_pastels.JPG|десно|мини|200x200пкс| Комерцијални маслени пастели]] Покрај тоа, развиени се пастели кои користат различен пристап при производството: * ''Маслени пастели'': Овие пастели имаат мека, путереста конзистенција и интензивни бои. Тие се густи и го исполнуваат целиот слој на хартијата и се малку потешки за мешање од меките пастели, но не бараат фиксатор. Тие може да се распрснат по работната површина со разредување со терпентин.<ref>{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|page=9}}</ref> * ''Пастели растворливи во вода'': Овие се слични на меките пастели, но содржат компонента растворлива во вода, како што е [[полиетилен гликол]]. Ова овозможува боите да се разредат до рамномерна, полупроѕирна конзистенција со помош на водено перење. Пастелите растворливи во вода се прават во ограничен опсег на нијанси во силни бои. Тие имаат предности да овозможат лесно мешање и мешање на нијансите, со оглед на нивната флуидност, како и да дозволат низа ефекти на нијанса во зависност од количината на вода нанесена со четка на работната површина. Во рамките на уметничките друштва се води одредена дебата за тоа што точно се квалификува како пастел. Здружението на пастели во Велика Британија (најстарото здружение на пастели) наведува дека следниве се прифатливи медиуми за изложби: „Пастели, вклучувајќи маслени пастели, јаглен, молив, конте, сангвини или кој било сув медиум“. Акцентот се чини дека е на „суви медиуми“, но дебатата продолжува. == Производство == За да се создадат тврди и меки пастели, пигментите се мелат во паста со вода и гума за врзување, а потоа се валаат, пресуваат или екструдираат во стапчиња. Името ''пастел'' е изведено од средновековниот латински збор {{Јаз|la-x-medieval|pastellum}} „woad paste“, од доцнолатинскиот збор {{Јаз|la|pastellus}} „залепи“. [[Француски јазик|Францускиот]] збор ''пастел'' првпат се појавил во 1662 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sheilaevans.art/more/pastel-faqs|title=Pastel FAQs|work=SHEILA M. EVANS STUDIO|language=en-US|accessdate=2024-06-30}}</ref> Повеќето брендови произведуваат градации на боја, чиј оригинален пигмент има тенденција да биде темен, од чист пигмент до речиси бел со мешање на различни количини [[креда]]. Ова мешање на пигменти со креди е потеклото на зборот ''пастел'' во однос на бледа боја, бидејќи најчесто се користи во козметички и модни контексти. Пастелите се прават така што стапчињата се движат по абразивна подлога, оставајќи боја на зрната на површината за сликање. Кога е целосно покриено со пастел, делото се нарекува пастелна ''слика.'' Кога не е, ''скица'' или ''цртеж'' во пастелни бои. Пастелните слики, направени со медиум што има највисока концентрација на пигменти од сите, ја рефлектираат светлината без затемнување [[Прекршување (физика)|на прекршувањето]], овозможувајќи многу [[Заситеност (боја)|заситени]] бои. == Пастелни потпори == [[File:Odilon_Redon_(French_-_Baronne_de_Domecy_-_Google_Art_Project.jpg|мини| [[Одилон Редон]], ''Баронеса де Домеси'', околу 1900 година, пастел и графит на светлокафеава хартија, [[Музеј Џ. Пол Гети]]]] Пастелните носачи треба да обезбедат „заб“ за лепење на пастелот и држење на пигментот на место. Поддржувањата вклучуваат: * поставена хартија (на пр. Ингрес, Кансон Ми-Тинт) * абразивни носачи (на пр. со површина од ситно мелена [[пемза]], мермерна прашина или скапан камен ) * велур хартија (на пр. Hannemühle Pastellpapier Velour) погодна за употреба со меки пастели е композит од синтетички влакна прикачени на подлога без киселина.<ref>{{Наведена книга|title=Concise Encyclopedia of Composite Materials|last=Mortensen|first=Andreas|date=2006|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-052462-7}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=The Pastel Book|last=Creevy|first=Bill|date=1999|publisher=Watson-Guptill|isbn=978-0-8230-3905-0|location=New York; Great Britain|page=33}}</ref> === Пастелни бои на платно === Пастелно сликарство на платно е релативно невообичаена техника. Вклучува нанесување пастелни креди на грундирано платно. Оваа техника традиционално се користела за поголеми дела или за да се постигне посликарски ефект. Уште во 18 век, индивидуални уметници почнале да експериментираат со користење на платно како потпора за нивните дела во пастелни бои.<ref>{{Наведена книга|title=Pastel Portraits: Images of 18th-Century Europe (Fashion Studies)|last=Katharine|first=Baetjer|publisher=Yale University Press|year=2011}}</ref> Раните примери вклучуваат портрети од [[Росалба Кариера]], која користела грундирано платно, како и хартија. Нејзината цел била да постигне постабилна површина и зголемен интензитет на бојата. [[Жан-Етјен Лиотар]], исто така, експериментирал со употреба на пастели на материјали различни од хартија, како што се платно и дрвени панели, за да создаде мазни, сликарски површини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collection.kunsthaus.ch/multimedia/3/7833-en.pdf|title=Jean-Etienne Liotard (*22.12.1702 Genf, +12.6.1789 Genf)|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115001606/https://collection.kunsthaus.ch/multimedia/3/7833-en.pdf|archive-date=2025-01-15}}</ref> [[File:Edgar_DEGAS_La_Danseuse_Rose,_Pastel_on_canvas.jpg|мини| [[Едгар Дега]], ''Розовата танчерка'', пастел на платно, 93 × 73 см (Екс-колекција на Сита Деви, Махарани од Барода )]] Зачувани се пастелни портрети во голем формат од францускиот уметник [[Морис Квентин де Ла Тур]] од 18 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.getty.edu/art/exhibitions/la_tour/|title=Untold Stories of a Monumental Pastel|work=Getty Museum|language=en|accessdate=2026-01-25}}</ref> Во овие дела, или пастелни бои биле нанесувани директно на платното или цртежите биле монтирани на него за трајно изложување. Техничките и уметничките експерименти во 19 век довеле до повторно оживување на популарноста на пастелните слики на платно. Едгар Дега одиграл централна улога во ова, често користејќи пастели на платно и комбинирајќи ги со масло и темпера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.degas-catalogue.com/fr/artworks/danseuse-en-rose-407|title=Edgar Degas, catalogue raisonné numérique|last=Schulman|first=Michel|date=1834|work=www.degas-catalogue.com|language=fr|accessdate=2026-01-25}}</ref> Платното му овозможило да прави повторени ревизии и да нанесува подебели слоеви пигментирана боја. Пастелите на платно биле користени и во симболистичките и експресионистичките движења. [[Едвард Мунк]] користел пастели на платно и во мешана техника за да постигне интензивен, дводимензионален ефект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.munch.no/en/edvard-munch/what-can-munch-teach-us-about-creativity/|title=What can Munch teach us about creativity?|work=www.munch.no|language=en|accessdate=2026-01-25}}</ref> Слични техники може да се видат во делото на [[Одилон Редон]], кој користел и платно и хартија како медиум за своите дела во боја на пастелни бои.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.mfa.org/objects/33898|work=collections.mfa.org|accessdate=2026-01-25}}</ref> Во современата уметност, пастелите на платно првенствено се користат во мешани медиуми. Современите акрилни или кредасти прајмери ја подобруваат адхезијата на пигментите на површината на платното. Уметници како [[Волф Кан]] користат пастели на платно, особено за пејзажни слики, комбинирајќи елементи на цртање и сликање.<ref>{{Наведена книга|title=Wolf Kahn: Paintings and Pastels, 2010-2020|last=Agee|first=William C.|publisher=Rizzoli Electa|year=2020}}</ref> == Заштита на пастелни слики == Пастелите можат да се користат за создавање трајна слика ако уметникот ги исполнува соодветните архивски услови. Ова значи: * Се користат само пастели со светлоотпорни пигменти. Бидејќи не е заштитен со врзивно средство, пигментот во пастелите е особено ранлив на светлина. Пастелните слики направени со пигменти кои ја менуваат бојата или тонот кога се изложени на светлина страдаат од слични проблеми како сликите [[Гваш|во гваш]] кои ги користат истите пигменти. * Работите се изведуваат на подлога со архивски квалитет без киселина. Историски гледано, некои дела се изведувале на подлоги кои сега се исклучително кршливи и носачот, а не пигментот, треба да се заштити под стакло и подалеку од светлина. * Делата се правилно монтирани и врамени под стаклото, така што стаклото не ги допира уметничкото дело. Ова го спречува влошувањето кое е поврзано со еколошки опасности како што се квалитетот на воздухот, влажноста, проблемите со мувла поврзани со кондензација и размачкување. Плексиглас не се користи бидејќи може да создаде [[статички електрицитет]] и да ги отстрани честичките од пастелниот пигмент.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ampersandart.com/full/framing-pastelbord|title=Framing Pastelbord {{!}} Artist Surfaces|work=Ampersand Art|language=en|accessdate=2024-02-06}}</ref> * Некои уметници ги заштитуваат своите готови дела со прскање со фиксатив. Пастелен фиксатор е аеросолен лак кој може да се користи за стабилизирање на малите честички од јаглен или пастелни бои на слика или цртеж. Не може целосно да го спречи размачкувањето без да ги замати и затемни светлите и свежи бои на пастелите. Употребата на лак за коса како фиксатив генерално не се препорачува бидејќи не е без киселина и затоа може да го деградира уметничкото дело на долг рок. Традиционалните фиксативи на крајот ќе ја променат бојата. Исто така, достапни се фиксативи на база на [[Казеин|казеин,]] претходно измешани во шише со пумпица за прскање или како концентрат за мешање со алкохол. Тие не се токсични и не ги затемнуваат или не ги бледат пастелните бои. Сепак, им треба малку подолго време да се исушат од конвенционалните средства за фиксирање во спреј со нанесување во неколку лесни слоеви. Поради овие причини, некои пастели избегнуваат употреба на фиксатив освен во случаи кога пастелот е толку преработен што површината повеќе нема да задржува повеќе пастел. Фиксаторот ќе ја обнови „гранулацијата“, а одозгора може да се нанесе повеќе пастел. Пастелите ги држи текстурата на површината за сликање, а не фиксатив. Абразивните потпори на овој начин ја избегнуваат или минимизираат потребата од нанесување дополнителен фиксатор. Глазинот (хартија) го користат уметниците за заштита на уметничките дела што се складираат или транспортираат. Некои квалитетни книги од пастелна хартија, исто така, вклучуваат стаклен печат за одвојување на страниците. == Техники == [[File:Frottage_02.jpg|мини| Пастелен фротаж создаден со триење пастел на хартија поставена врз камен]] [[File:Brooklyn_Museum_-_On_the_Cliff_-_Theodore_Robinson.jpg|мини| ''„На карпата“'' од [[Теодор Робинсон]], 1887 година. Топла беж хартија се користи како обоена основа за да се зајакнат розовите бои. Грубата текстурирана основа што ја обезбедува хартијата, исто така, го подобрува импресионистичкиот стил на пастелните дела.]] Пастелните техники можат да бидат предизвикувачки бидејќи медиумот се меша и блендира директно на работната површина, а за разлика од бојата, боите не можат да се тестираат на палета пред да се нанесат на површината. Грешките во цртањето со пастелите не можат да се покријат на начинот на кој може да се отстрани грешка при боењето. Експериментирањето со пастелниот медиум на мал обем со цел да се научат различни техники му дава на корисникот подобра контрола врз поголема композиција.<ref>{{Наведена книга|title=The Encyclopedia of Pastel Techniques|last=Martin|first=Judy|publisher=Running Press|year=1992|isbn=1-56138-087-3|location=Philadelphia, Pennsylvania|pages=10–11}}</ref> Пастелите имаат некои техники заеднички со сликањето, како што се мешање, маскирање, градење слоеви на боја, додавање акценти и осветлување, како и засенчување. Некои техники се карактеристични и за пастелите и за медиумите за скицирање како што се јагленот и оловото, на пример, шрафирање и вкрстено шрафирање, како и [[градација]]. Другите техники се специфични за пастелниот медиум. * Обоени основи: употреба на обоена работна површина за да се создаде ефект како што е омекнување на пастелните нијанси или контраст. * Суво перење: покривање на голема површина со широката страна на пастелното стапче. Може да се користи памукче, хартиена крпа или четка за потенко и рамномерно распоредување на пигментот. * Бришење: подигнување на пигмент од област со помош на гума за бришење или друга алатка * [[Пердув]] * [[Фротаж]] * Импасто: пастел нанесен доволно густо за да се создаде забележлива текстура или релјеф. * Пунцирање * Техники на отпор * Гребење * Лазура * [[Сфумато]] * Сграфито * Точки * Текстурирани основи: употреба на груба или мазна текстура на хартија за создавање ефект, техника што често се користи и во сликарството со акварел. * Влажно четкање == Опасности по здравјето и безбедноста == [[File:The_Offering_MET_DP237944.jpg|лево|мини| [[Фернанд Кнопф]], ''Приносот'', 1891, [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]]]] Пастелите се сув медиум и произведуваат голема количина прашина, што може да предизвика иритација на дишните патишта. Посериозно, пастелите може да ги користат истите пигменти како и уметничките бои, од кои многу од нив се токсични. На пример, изложеноста на кадмиумски пигменти, кои се вообичаени и популарни светло жолти, портокалови и црвени бои, може да доведе до труење со [[кадмиум]]. Уметниците кои цртаат пастели и ги користат пигментите без силно врзивно средство за сликање се особено подложни на такво труење. Поради оваа причина, многу модерни пастели се прават со употреба на замени за кадмиум, хром и други токсични пигменти, додека ги задржуваат традиционалните имиња на пигменти.<ref>[http://www.societyofcanadianartists.com/content/page.aspx?section=68&AspxAutoDetectCookieSupport=1 "Dry Pastel"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200314174534/https://societyofcanadianartists.com/content/page.aspx?section=68&AspxAutoDetectCookieSupport=1}}, Society of Canadian Artists. Retrieved 26 November 2016.</ref> Сите марки што ја имаат ознаката AP<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artistrunwebsite.com/inspiration/729/Art+Material+Safety%3A+Labelling+%22AP%22+or+%22CL%22+On+Art+Materials|title=Art Material Safety: Labelling "AP" or "CL" On Art Materials|last=Chaperon|first=Rebecca}}</ref> од ASTM International не се сметаат за токсични и може да користат екстремно нерастворливи видови на кадмиумски или кобалтни пигменти што нема лесно да се апсорбираат од човечкото тело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unisoncolour.com/working-safely-with-unison-colour-pastels/|title=Working safely with Unison Colour pastels {{!}} Unison Colour|date=2021-09-15|language=en-GB|accessdate=2024-02-06}}</ref> Иако се помалку токсични при голтање, сепак треба да се користат внимателно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://justpaint.org/will-cadmium-always-be-on-the-palette/|title=Will Cadmium Always Be On The Palette?|last=Inc|first=Golden Artist Colors|date=1996-01-01|work=Just Paint|language=en-US|accessdate=2024-02-06}}</ref> == Пастелна уметност во историјата на уметноста == [[File:Chardin_pastel_selfportrait.jpg|мини| [[Жан Батист-Симеон Шарден]]. ''Автопортрет'', 1771, пастел на хартија, [[Лувр]]]] Производството на пастели потекнува од 15 век. Пастелниот медиум го споменал [[Леонардо да Винчи]], кој дознал за него од францускиот уметник [[Жан Переал]] по пристигнувањето на уметникот во Милано во 1499 година. Пастелот понекогаш се користел како медиум за подготвителни студии од страна на уметници од 16 век, особено [[Федерико Барочи]]. Првиот француски уметник кој се специјализирал за портрети во пастелни бои бил [[Жозеф Вивиен]]. Во текот на 18 век, медиумот станал модерен за [[Портрет|портретно]] сликарство, понекогаш во мешана техника со гваш. Пастелот бил важен медиум за уметници како што се [[Жан-Батист Пероно]], [[Морис Кантен де Латур|Морис Квентин де Латур]] (кој никогаш не сликал со масло), и Розалба Кариера. Пастелите со [[мртва природа]] и портретите на [[Жан-Батист-Симеон Шарден]] се многу восхитувани, како и делата на швајцарско-францускиот уметник Жан-Етјен Лиотар. Во Англија од 18 век, истакнат практичар бил [[Џон Расел]]. Во колонијална Америка, Џон Синглтон Копли повремено користел пастел за портрети. Во Франција, пастелот накратко станал непопуларен за време и по [[Француска револуција|Револуцијата]], бидејќи медиумот бил идентификуван со лекомисленоста на [[Стар поредок|Стариот режим]].<ref name="Werner_15" /> До средината на 19 век, француските уметници како што се [[Ежен Делакроа]] и особено Жан-Франсоа Миле повторно значително го користеле пастелот.<ref name="Werner_15">Werner, A., & Degas, E. (1977). ''Degas pastels''. New York: Watson-Guptill Publications. p. 15. {{ISBN|082301276X}}</ref> Нивниот сонародник [[Едуар Мане]] насликал голем број портрети во пастел на платно, неконвенционална основа за овој медиум. [[Едгар Дега]] бил иноватор во пастелната техника и ја користел со речиси [[Експресионизам|експресионистичка]] енергија по околу 1885 година, кога таа станала негов главен медиум.<ref name="Werner_15" /> [[Одилон Редон]] создал голем број дела во техниката со пастел. Џејмс Абот Мекнил Вислер создал одреден број пастели околу 1880 година, вклучувајќи и збирка дела поврзани со [[Венеција]], а ова веројатно придонело за растечки ентузијазам за овој медиум во Соединетите Американски Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/amdr2/hd_amdr2.htm|title=Nineteenth-Century American Drawings|date=October 2004|work=Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=[[The Metropolitan Museum of Art]]|accessdate=27 August 2010}}</ref> Особено, тој покажал колку малку потези се потребни за да се долови место или атмосфера. [[Мери Касат]], американска уметница активна во Франција, ги запознала импресионистите и пастелот со своите пријатели во [[Филаделфија]] и [[Вашингтон]]. Според ''временската линија на историјата на уметноста на Метрополитен музеј на уметноста, Американски цртежи од деветнаесеттиот век''.  [Меѓу американските уметници] убедливо најграфичкиот, а истовремено и најсликарскиот начин на користење на пастелот ѝ припаѓа на Касат во Европа, каде што тесно соработувала во оваа техника со својот ментор Едгар Дега и енергично ги доловувала семејните моменти, како оној прикажан во делото „Мајка си игра со дете“. На источниот брег на [[Соединетите Американски Држави]], Друштвото на сликари во пастел е основано во 1883 година од [[Вилијам Мерит Чеј]]<nowiki/>с, [[Роберт Блу|Роберт Блум]] и други.<ref>{{Наведена книга|title=William Merritt Chase: A Modern Master|last=Smithgall|first=Elsa|publisher=Yale University Press|year=2016|isbn=9780300206265|location=New Haven|page=204|display-authors=etal}}</ref> Пастелистите, предводени од [[Леон Дабо]], биле организирани во Њујорк кон крајот на 1910 година, а меѓу своите редови биле и Еверет Шин и Артур Боуен Дејвис. На американскиот Западен Брег, влијателниот уметник и учител [[Педро Џозеф де Лемос]], кој служел како главен администратор на Институтот за уметност во Сан Франциско и директор на Музејот и уметничката галерија на [[Стенфордски универзитет|Стенфордскиот универзитет]], ги популаризирал пастелите на регионални изложби.<ref name="edwardsrw">{{Наведена книга|title=Pedro de Lemos, Lasting Impressions: Works on Paper|last=Edwards|first=Robert W.|date=2015|publisher=Davis Publications Inc.|isbn=9781615284054|location=Worcester, Mass.|pages=64–65, pls. 3b, 5a, 7a-11b}}</ref> Почнувајќи од 1919 година, Де Лемос објавил серија статии за „сликање“ со пастели, кои вклучувале значајни иновации како што е дозволувањето интензитетот на светлината врз субјектот да ја одреди посебната боја на нанесената хартија и употребата на специјална оптика за правење „ноќни скици“ и во урбани и во рурални средини. Неговите ноќни сцени, кои често биле нарекувани „сонувачки пејзажи“ во печатот, биле под влијание на францускиот симболизам, а особено на Одилон Редон. Пастелните бои биле омилени кај многу модерни и современи уметници поради широкиот спектар на светли бои што ги користи медиумот. Меѓу поновите значајни уметници кои интензивно работеле со пастели се [[Фернандо Ботеро]], [[Франческо Клементе]], [[Даниел Грин]], [[Волф Кан]], [[Паула Рего]] и [[Р.Б. Китај]]. == Пастели == <gallery widths="140" heights="140"> Податотека:Rosalba Carriera Self-portrait.jpg|алт=Rosalba Carriera, Self-portrait holding a portrait of her sister, 1715, pastel on paper; Galleria degli Uffizi, Florence|[[Розалба Кариера]], ''автопортрет држи портрет на нејзината сестра'', 1715 година, пастел на хартија; Galleria degli [[Уфици|Uffizi]], [[Фиренца]] Податотека:A Shepherdess and Her Flock in the Shade of Trees MET DP811921.jpg|алт=Jean-François Millet, A Shepherdess and Her Flock in the Shade of Trees MET, 1854-55|[[Жан-Франсоа Милет]], ''Овчарка и нејзиното стадо во сенката на дрвјата, МЕТ'', 1854-55 Податотека:Porträt der Madame Michel-Lévy (1882) - Edouard Manet (National Gallery of Art, Washington D.C.).jpg|алт=Édouard Manet, Madame Michel-Lévy, 1882, pastel on canvas, National Gallery of Art|[[Едуар Мане|Едуард Мане]], ''Мадам Мишел-Леви'', 1882 година, пастел на платно, [[Национална уметничка галерија|Национална галерија на уметноста]] Податотека:Whistler James Venetian Scene 1879.jpg|алт=James Abbott McNeill Whistler, Venetian Scene, 1879, pastel on paper|Џејмс Абот Мекнил Вислер, ''Венецијанска сцена'', 1879, пастел на хартија Податотека:Edgar Germain Hilaire Degas 029.jpg|алт=Edgar Degas, La Toilette (Woman Combing Her Hair), c. 1884–1886, pastel on paper, Pushkin Museum, Moscow|[[Едгар Дега]], ''„La Toilette“'' (Жена што си ја чешла косата), околу 1884–1886, пастел на хартија, [[Пушкински музеј]], Москва Податотека:Roslin, Marie-Suzanne - Jean-Baptiste Pigalle - 18th century.jpg|алт=18th century pastel, depicting Jean-Baptiste Pigalle by Marie-Suzanne Giroust on gray-blue paper|Пастел од 18 век, со претстава на [[Жан-Батист Пигал]] од Мари-Сузан Жиру на сиво-сина хартија Податотека:Gustaf Lundberg - Portrait of Charles-Joseph Natoire - WGA13778.jpg|алт=Portrait of Charles-Joseph Natoire executed in pastel|Портрет на Шарл-Жозеф Натоар изработен во пастел Податотека:Boucher par Gustav Lundberg 1741.jpg|алт=François Boucher depicted by Gustav Lundberg|Франсоа Буше, прикажан од Густав Лундберг Податотека:Cassatt Mary Sleepy Baby 1910.jpg|алт=Mary Cassatt, Sleepy Baby, 1910|[[Мери Касат]], ''Поспано бебе'', 1910 Податотека:Hiremy-Hirschl Portrait of a young woman c. 1915.jpg|алт=Adolf Hirémy-Hirschl, Portrait of a Young Woman, c. 1915, pastel on orange paper, Art Institute of Chicago|Адолф Хиреми-Хиршл, ''Портрет на млада жена,'' околу 1915 година, пастел на портокалова хартија, [[Ликовен институт - Чикаго|Институт за уметност во Чикаго]] </gallery>  == Наводи == {{наводи}} === Извори === * Пилгрим, Дајан Х. [https://www.jstor.org/pss/1594084 „Оживувањето на пастелите во Америка од деветнаесеттиот век: Друштвото на сликари во пастел“] . ''Американски уметнички журнал'', том. 10, бр. 2 (ноември 1978), стр.43–62.{{DOI|10.2307/1594084}} . * Џефарес, Нил. ''Речник на пастелисти пред 1800 година'' . Лондон: „Единкорн Прес“, 2006.{{ISBN|0-906290-86-4}} . == Поврзано == * Сониер, Филип и Теа Барнс. (2015) ''Уметноста на пастелот'' . Абевил Прес . (Преведено од Елизабет Херд){{ISBN|978-0789212405}} * Бетјер, Катарин и Шели, Марџори. (2011) ''Пастелни портрети: Слики од Европа од 18 век (Модни студии).'' Издаваштво на Универзитетот Јеил. == Надворешни врски == * [http://www.artdupastelenfrance.fr/ Пастелска уметност во Франција] * [http://www.pastelsec.com/ Пастелно друштво на источна Канада] * [http://www.pastelsocietyofamerica.org/ Пастелско друштво на Америка] * [http://www.pastellists.com/ Речник на пастелисти пред 1800 година] * [https://www.pastelbrush.com/en/ Галерија со четки за пастели] [[Категорија:Уметнички медиуми]] [[Категорија:Уметнички материјали]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Сликарски правци]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] fu5i1q2jt4cu31y609ezsvgtjjmrgqo 0 1403612 5630191 2026-09-20T10:45:03Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Меѓународното хуманитарно право''' (МХП), познато и како '''право на вооружените судири''', е гранка на меѓународното право со која се уредува однесувањето на страните во вооружените судири и се ограничуваат последиците од војувањето од хуманитарни... 5630191 wikitext text/x-wiki '''Меѓународното хуманитарно право''' (МХП), познато и како '''право на вооружените судири''', е гранка на меѓународното право со која се уредува однесувањето на страните во вооружените судири и се ограничуваат последиците од војувањето од хуманитарни причини. Тоа ги штити лицата кои не учествуваат или повеќе не учествуваат во непријателствата и поставува ограничувања врз средствата и методите на војување. Основата на современото МХП ја сочинуваат Женевските конвенции од 1949 година, нивните Дополнителни протоколи и правилата на меѓународното обичајно право. hw4ynk6nfcf29l6ljv92n37sqlqxxpq 5630193 5630191 2026-09-20T10:47:23Z Buli 2648 5630193 wikitext text/x-wiki '''Меѓународното хуманитарно право''' (МХП), познато и како '''право на вооружените судири''', е гранка на меѓународното право со која се уредува однесувањето на страните во вооружените судири и се ограничуваат последиците од војувањето од хуманитарни причини. Тоа ги штити лицата кои не учествуваат или повеќе не учествуваат во непријателствата и поставува ограничувања врз средствата и методите на војување. Основата на современото МХП ја сочинуваат [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година, нивните Дополнителни протоколи и правилата на меѓународното обичајно право. qrubzd3mqmx5qirwisjsl38pip8l0lw 5630195 5630193 2026-09-20T10:48:27Z Buli 2648 5630195 wikitext text/x-wiki '''Меѓународното хуманитарно право''' (МХП), познато и како '''право на вооружените судири''', е гранка на меѓународното право со која се уредува однесувањето на страните во вооружените судири и се ограничуваат последиците од војувањето од хуманитарни причини. Тоа ги штити лицата кои не учествуваат или повеќе не учествуваат во непријателствата и поставува ограничувања врз средствата и методите на војување. Основата на современото МХП ја сочинуваат [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година, нивните Дополнителни протоколи и правилата на меѓународното обичајно право. [[Категорија:Меѓународно право на вооружените конфликти]] gxnxkdfaayfgx57bzfxai5fw0tu3h33 0 1403614 5630213 2026-09-20T11:37:56Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Штавеј]] на [[Штавеј (род)]] 5630213 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Штавеј (род)]] 6p8gs7r0waon3mhfjwkwlhp5fg3qwkp