Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Аргентина 0 1430 5630882 5514680 2026-09-22T02:53:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630882 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = Аргентинска Република |native_name = {{native name|es|República Argentina}} |common_name = Аргентина |image_flag = Flag of Argentina.svg |image_coat = Coat of arms of Argentina.svg |national_motto = {{јаз|es|"En unión y libertad"}}</sup>{{spaces|2}}<small>шпански<br />„Во единство и слобода“</small> |national_anthem = {{јаз|es|„[[Химна на Аргентина]]“}}<br><center>[[File:Himno Nacional Argentino instrumental.ogg]]</center></small> |other_symbol = [[File:Sol de Mayo-Bandera de Argentina.svg|90x90px|alt=Sol de Mayo]] |other_symbol_type = {{native name|es|[[Sol de Mayo]]}}<br />{{small|(Мајското сонце)}} |map_caption = <p style="margin-top:0;margin-bottom:-2px;line-height:1em;"><span style="font-size:11px;">Аргентина е во црно зелена. |image_map = Argentina_orthographic.svg |map_width = 220px |capital = [[Буенос Аирес]] |latd= 34 | latm= 36 | latNS = S |longd= 58|longm= 23 |longEW = W |largest_location= [[Буенос Аирес]] |official_languages = [[Шпански јазик|Шпански]]<small>(''de facto'')</small> |ethnic_groups= [[Белци]] (97%); [[Местици]], [[Америндијанци]] (3%)<ref>http://www.bartleby.com/151/ar.html</ref> |demonym = [[Аргентинци]] |government_type = [[федеративна]] [[Претседателска]] [[Уставна Република]] |leader_title1 = [[Претседател на Аргентина|Претседател]] |leader_name1 = [[Хавиер Милеи]] |leader_title2 = [[Потпретседател на Аргентина|Потпретседател]] |leader_name2 = [[Викторија Виљаруел]] |leader_title3 = [[Шефот на Кабинетот на министри на Аргентина|Шефот на Кабинетот на министри]] |leader_name3 = [[Николас Посе]] |legislature = [[Национален конгрес на Аргентина]] |upper_house = Сенат |lower_house = Собрание |sovereignty_type = Независност |sovereignty_note = од [[Шпанска империја|Шпанија]] |established_event1 = Мајска револуција |established_date1 = 25 мај 1810 |established_event2 = Независност |established_date2 = 9 јули 1816 |established_event3 = Тековен устав |established_date3 = 1 мај 1853 |area_rank = 8 |area_km2 = 2780400 |area_sq_mi = 1073518 |percent_water = 1.57 |population_census = {{Increase}} 47,327,407 |population_census_year = 2022 |population_census_rank = 31ва |population_density_km2 = 14.4 |pop_den_footnote = <ref name=totalpop/> |population_density_rank = 178ма |GDP_PPP = {{Increase}} $1.239 Трилиони |GDP_PPP_year = 2023 |GDP_PPP_rank = 30та |GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $26,506 |GDP_PPP_per_capita_rank = 66та |GDP_nominal = {{Increase}} $633.3 Милијарди |GDP_nominal_year = 2023 |GDP_nominal_rank = 23та |GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $13,405 |GDP_nominal_per_capita_rank = 65та |Gini = 42.3 <!--number only--> |Gini_year = 2020 <!-- use the year to which the data refers, not the publication year--> |Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref = <ref name=gini/> |HDI = 0.842 <!--number only--> |HDI_year = 2021 <!-- use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |year=2016 |accessdate=25 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> |HDI_rank = 47ма |currency = [[аргентински пезос]] |currency_code = ARS |time_zone = ART |utc_offset = −3 |date_format = дд.мм.гггг |drives_on = десно |cctld = [[.ar]] |calling_code = [[+54]] |leader_title4=[[Претседател на Комората на пратеници на Аргентина|Претседател на Комората на пратеници]]|leader_name4=[[Мартин Менем]]|leader_title5=[[Претседател на Врховниот суд на Аргентина|Претседател на Врховниот суд]]|leader_name5=[[Хорасио Росати]]}} '''Аргентина''', офиц. '''Аргентинска Република'''<ref>[http://www.mfa.gov.mk/index.php/mk/diplomatska-mreza-top/diplomatski-pretstavnistva-na-rm/dkp-j-amerika Дипломатски претставништва на Република Македонија во Јужна Америка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160123071843/http://mfa.gov.mk/index.php/mk/diplomatska-mreza-top/diplomatski-pretstavnistva-na-rm/dkp-j-amerika |date=2016-01-23 }} mfa.gov.mk</ref> ({{langx|es|República Argentina}}) — држава во [[Јужна Америка]], сместена меѓу [[Анди]]те на запад и [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] на исток. Се граничи со [[Парагвај]] и [[Боливија]] на север, [[Бразил]] и [[Уругвај]] на североисток и [[Чиле]] на запад. Главен град на државата е [[Буенос Аирес]], каде живее повеќе од една четвртина од населението кое брои (39.144.753 жители). == Потекло на поимот == Името на Аргентина доаѓа од [[латински|латинскиот збор]] ''argentum'' ([[сребро]]). Тој збор влече корени од [[старогрчки јазик|старогрчкиот збор]] ''ἀργήντος'' (''argēntos''), "бело, сјајно". ''Αργεντινός'' е старогрчки епитет што значи "''сребрен''". Првите кои го употребиле зборот ''Argentina'' се Шпанските и Португалските колонизатори на [[Рио де Ла Плата]] во [[16 век]]. Рио де Ла Плата значи "''Сребрена Река''" на [[шпански јазик]]. == Историја == {{Главна|Историја на Аргентина}} === Периодот пред Колумбо === [[Податотека:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|мини|лево|200px|Пештерата на рацете во [[Санта Крус (покраина)|покраината Санта Крус]], со слики кои датираат од пред 13,000–9,000 години]] Територијата на денешна Аргентина била ретко населена пред доаѓањето на европските колонисти. Индијанскиот народ [[Диагуита]] живеел на овие простори во денешна [[северозападна Аргентина]], во соседство со [[Империја на Инките|Империјата на Инките]], а недалеку, односно источно живеел и опстојувал народот [[Гварани]]. === Колонијална ера === {{Поврзано|Шпанска колонизација на Америка}} Првите Европејци на оваа територија стапнале во [[1502]] година, на чело со [[Америго Веспучи]]. [[Шпанци]]те основиле стална колонија на местото каде денеска се наоѓа престолнината на Аргентина, [[Буенос Ариес]] во [[1580]] година, како дел од [[Вицекралство Перу|Вицекралството Перу]]. Вицекралството било формирано во времето на [[Карло V, цар на Светото Римско Царство]] на [[20 ноември]] [[1542]] година со потпишувањето на кралскиот декрет во [[Барселона]]. Веднаш по ова започнала граѓанската војна помеѓу [[Франсиско Писаро]] и [[Диего де Алмагро]] за тоа кој да управува со [[Перу]]. По создавањето на [[Вицекралство Рио де ла Плата|Вицекралството Рио де ла Плата]] во 1776 година, Аргентина заедно со денешните земји Парагвај, Уругвај и голем дел од Боливија биле вклучени во нејзиниот состав. Престолнина на вицекралството бил градот Буенос Аирес, кој станал голем трговски и финансиски центар. Ова вицекралство било формирано во [[1776]] година по неизиното одвојување од [[Вицекралство Перу|Вицекралството Перу]]. Целта на формирањето била заштита на шпанските колонии од се почестите англиски и португалски амбиции за овој регион. === Независноста и граѓанските војни === [[Податотека:José de San Martín (retrato, c.1828).jpg|мини|лево|200px|Портрет на генерал [[Жозе де Сан Мартин]], ''ослободител'' на Аргентина, [[Чиле]] и [[Перу]]]] Веќе во [[1810]] година започнало пропаѓањето на вицекралството по објавувањето на независност на Аргентина и [[Уругвај]] во [[1810]] година под името Соединетите покраини на Рио де ла Плата а во [[1816]] година објавила и независност, потоа [[Парагвај]] во [[1811]] година, [[Боливија]] во [[1825]]. [[Уругвај]] пак во периодот од [[1816]] до [[1828]] година се борел против [[Бразил]] и [[Португалија]] кои сакале оваа територија да ја приклучат кон нивната држава. Во втората половина на [[19 век]], Аргентина се развила главно поради својата добра географска положба и пред сè излегувањето на [[море]]. Во периодот од [[1865]]-[[1870]] година, Аргентина заедно со [[Бразил]] и [[Уругвај]] воделе војна против [[Парагвај]]. === Перонизам === [[Податотека:Museo del Bicentenario - "Retrato de Juan Domingo Perón y Eva Duarte", Numa Ayrinhac.jpg|thumb|175px|Официјалниот претседателски портрет на [[Хуан Доминго Перон]] и неговата сопруга [[Ева Перон]], 1948|alt=]] Во текот на модерната историја на Аргентина, на чело на земјата застанале поголем број на избрани власти и воени диктатури. Социјалните и политичките прилики довеле до доаѓање на власт на [[Хуан Доминго Перон]] во [[1946]] година. Самиот Перон спровел агресивна политика во земјата, главно насочена кон зајакнување на земјата. Хуан Доминго Перон на власт се задржал до [[1955]] година, кога на негово место застанал со воен удар [[Едвардо Лонарди]]. Перон бил принуден во прогонство и покрај тоа што останал многу популарен во земјата. Во текот на 1960-тите, власта се обидела да се соочи со проблемите околу економскиот раст на земјата и социјалните проблеми. Во следните години владееле голем број на немири помеѓу приврзаниците на Перон и неговите непријатели. Така, на крај Перон се вратил од прогонство и на изборите во [[1973]] година победил на изборите. Тој починал во [[1974]] година, а власта по ова била преземена од страна на [[милитаризам|милитаристите]]. Земјата и во следните години се соочила со неповолната економска состојба. === Валканиот период === Овој период од историјата на Аргентина е познат и како гнасен или валкан период, во кој биле убиени и затворени голем број на неистомисленици на воената диктатура, проследено преку кршење на основните човекови права. Се смета дека жртви на режимот биле околу 10.000 до 30.000 население. Сепак, милитаризмот на Аргентина дошол во криза главно поради нерешените економски проблеми на народот. Во [[1982]] година се водела [[Фолкландска војна|Фолкландската војна]] помеѓу Аргентина и [[Обединетото Кралство]] за спорните [[Фолкландски острови]], [[Јужна Џорџија]] и [[Јужна Џорџија|Јужните Сендвички острови]]. Во времето пред војната, Аргентина била зафатена од голема економска криза и граѓански немири против воената хунта која владеела од [[1976]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.radionetherlands.nl/currentaffairs/arg060330mc |title=Argentina - the horrors of a dictatorial past live on - Radio Netherlands Worldwide - English<!-- Bot generated title --> |accessdate=2010-03-01 |archive-date=2006-09-10 |archive-url=https://archive.today/20060910051640/http://www.radionetherlands.nl/currentaffairs/arg060330mc |url-status=dead }}</ref> Аргентинската воена власт настојувала да ја задржи моќта преку пренасочување на вниманието на јавноста на вековниот спор со Британија околу суверенитетот на островите<ref>http://www.me.gov.ar/curriform/publica/sirlin_conv_dictadura.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090318112134/http://www.me.gov.ar/curriform/publica/sirlin_conv_dictadura.pdf |date=2009-03-18 }} Argentine Government</ref>, но не очекувала дека Британија ќе одговори со воена сила.<ref>{{нмс|url=http://www.malvinasonline.com.ar/g82/artic/aresp004.htm#Haig|title=Haig: "Malvinas fue mi Waterloo"|author=La Nación / Islas Malvinas Online|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=21 September 2006}} {{es}}</ref> Суверенитетот на Фолкландските острови е предмет на тензии кој ескалирал кога на [[19 март]] група најмени аргентински трговци го истакнале знамето на Аргентина на Јужна Џорџија, што подоцна било сметано за првиот офанзивен акт во војната. Аргентинската воена хунта, сметајќи дека Британија може да го засили военото присуство во јужниот Атлантик,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.portierramaryaire.com/arts/malvinas_1.php |title=''En Buenos Aires, la Junta comenzó a estudiar la posibilidad de ocupar las Islas Malvinas y Georgias antes de que los británicos pudieran reforzarlas'' |accessdate=2010-03-01 |archive-date=2010-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100101214458/http://portierramaryaire.com/arts/malvinas_1.php |url-status=dead }}</ref> ја наредила инвазијата на островите за [[2 април]]. Веста за инвазијата најпрво стигнала во Британија преку [[аматерско радио]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6514011.stm BBC NEWS | UK | How BBC man scooped invasion news<!-- Bot generated title -->]</ref> Британија најпрво била изненадена од нападот на Аргентина, и покрај повеќекратните предупредувања од своите морнарички офицери за можната инвазија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19970409/ai_n14118160 |title=Obituary: Captain Nicholas Barker {{!}} Independent, The (London) {{!}} Find Articles at BNET.com<!-- Bot generated title --> |accessdate=2010-03-01 |archive-date=2008-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308051747/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19970409/ai_n14118160 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3724/is_199705/ai_n8781734 |title=high cost of cuts, The {{!}} Spectator, The {{!}} Find Articles at BNET.com<!-- Bot generated title --> |accessdate=2010-03-01 |archive-date=2010-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129171132/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3724/is_199705/ai_n8781734/ |url-status=dead }}</ref> Само неколку недели подоцна, Британците започнале поморска и воздушна офанзива, и за кусо време ги зазеле островите и ги заробиле сите аргентински војници што биле стационирани на нив. По крајот на војната, под голем притисок на јавноста, во Аргентина конечно биле вратени политичките слободи па од [[1983]] година биле распишани демократски избори. == Географија == [[File:ViñedoCafayate.jpg|thumb|left|250px|[[Салта (покраина)|Салта]].]] Аргентина зафаќа површина од 2.766.889 км<sup>2</sup>, од кои 2.736.691 км<sup>2</sup> на копно и 30.200 км<sup>2</sup> на вода. Аргентина е приближно 3.700 км долга од север до југ, и 1.400 км од исток до запад. Земјата, географски може да биде поделена на четири делови: од плодните полиња на пампас во центарот на државата, изворот на аргентинското земјоделско богатство; рамната, богата со [[нафта]] висорамнината [[Патагонија]] во јужната половина на [[Огнена Земја|Огнената Земја]]; Суппропските рамнини на [[Гран Чако]] во северот; и верижниот [[Анди]]те во должина на западната граница на [[Чиле]]. Највисоката точка на Аргентина е сместена во [[Мендоса]]. [[Аконкагва]], на 6.962 метри е највисоката [[планина]] во [[Јужна Америка]] и во [[западната полутопка]]. Најниската точка е [[Лагуна дел Кабон]] во Санта Крус, −105 метри под морскота ниво. Ова е најниската точка во [[Јужна Америка]]. Земјата има терироријална претензија врз дел од [[Антарктик]]от (непризнаена од ниедна земја) каде, од [[1904]] г. до денес има постојано присуство. === Флора и фауна === === Пампас === Рамнините западно и јужно од Буенос Аирес. Наречени влажна [[пампа]], тие покриваат повеќето од покраини на Буенос Аирес и Кордоба, и големи делови од покраините Санта Фе и Ла Пампа западниот дел од Ла Пампа и покраината Сан Луис исто така имаат рамнини (сувата пампа). ==== Гран Чако ==== Регионот [[Гран Чако]] во северот на земјата има суви/мокри сезони. Најмногу со плантажи за памук. Ги покрива покраините Чако и Формоса. Покриена е со [[суптропски]] шуми, [[Тундра|тундри]] и некои [[мочуришта]], и голем број на растениски и животински врсти. Покраината [[Сантјаго дел Естеро]] лежи во посув регион на Гран Чако. ==== Месопотамија ==== Земјата помеѓу реките [[Уругвај]] и [[Парана]] е наречена Месопотамија и е поделена помеѓу покраините [[Кориентес (покраина)|Кориентес]] и [[Ентре Риос (покраина)|Ентре Риос]]. Има рамнини поволни за растење на растенија и Ибера мочуриштата и централните Кориентес. Покраината [[Мисионес (покраина)|Мисионес]] е повеќе тропска и припаѓа на бразилските висорамнини има суптропски дождовни шуми и водопадите [[Игуасу (водопади)|Игуасу]]. === Патагонија === Степите на Патагонија во покраините [[Неукен (покраина)|Неукен]], [[Рио Негро (покраина)|Рио Негро]], [[Чубут (покраина)|Чубут]] и [[Санта Крус (покраина)|Санта Крус]] се од трето потекло, повеќето од регионите се пустински. Огнената Земја е ладна и мокра. Северна Патагонија може да се сретне и под името Комахуе. Западноцентралната Аргентина е доминирана од огромните планини Андите. На нивниот исток има еден регион познат како Кујо. Топењето на водите од височините на планините создале оази на центарот на богато со овошје и вино во покраините Мендоса и Сан Хуан. Подалечните северни региони стануваат се потопли и се посуви. === Реки и езера === Поголемите реки во Аргентина се: [[Пилкомајо (река)|Пилкомајо]], [[Парагвај (река)|Парагвај]], Бермејо, [[Колорадо (река)|Колорадо]], Рио Негро, Соладо, Уругвај и најголемата Парана. Последните две се соединуваат пред да се влеат во Атлантскиот Океан, формирајќи ја Рио Де Ла Плата. Регионално најважните реки се Ауел и Мендоса во истонаречената покраина Чубут во Патагонија, Рио Гранде во Хухуј и Сан Франциско во Солта. Има неколку големи езера во Аргентина повеќето од нив во Патагонија. Заедно со нив се Аргентино и Виедма во Санта Крус, Нахуел Хуато во Рио Негро, Фагноно во Огнена Земја, Кохуе Хуати и Мустерс во Чубут. Езерата Буенос Ариес и О’Хигнис/Сан Мартин се поделени со Чиле. Кордоба се најголемите Солени езера во земјата. === Брегови и мориња === Аргентина има 4.665&nbsp;км долг брег. Континенталната платформа е необично долга; Во Аргентина ова плитко место во Атлантскиот Океан се вика Мар Аргентино. Водите се богати со риби и се сомнева дека во неа се има важно хидројаглеродно богатство. Аргентинскиот брег варира помеѓу места со песочни плажи и со гребени. Две поголеми океански струи влијаат на брегот се Топлата бразилска струја и Ладната фокландска струја. Поради различната брегова височина, двете струи го зголемуваат или намалуваат своето влијаење и не дозволуваат тампературата да се намалува правопропорционално со височината. Јужните брегови на Огнената Земја го формираат северниот брег на Дракенскиот Премин. === Клима === Поради лонтудата и елевацијата на амплитудите, Аргентина е земја со разновидна [[клима]]. Како по правило, климата е со голема лепеза на температури од суптропски на север до субполарни на југ. Северот на земјата е карактеризиран со многу жешки суви лета со млаки и влажни зими, исто така и со периодични суши. Централна Аргентина има жешки лета со бури и ладни зими. Јужните региони имаат топли лета и ладни зими проследени со многу снег, посебно во планинските предели. Најжешката и најладната температура забележани во Јужна Америка се случиле во Аргентина. Рекордно жешко било во Вила Де Марија во Кордоба, на 2 јануари 1920 година, кога температурата изнесувала 49.1&nbsp;°C. Најниската температура која била забележана била -39&nbsp;°C во Вале де лос Патос, во Сан Хуан, на 17 јули 1972 година. Поголеми ветрови во Аргентина се ладниот Памперо кој дува на рамнините на Патагонија и во Пампас, Виенто Норте, топол ветер што дува на северот во средината или касна зима создавајќи благи услови. Зонда жежок сув ветер кој дува во западно-централна Аргентина. Исцедени од сите влаги за време на 6,000 метарското спуштање од Андите. Зонда може да дува со часови со брзина до 120 милји на час. Кога дува Зонда(јуни-ноември), на повисоките места се јавуваат снежни бури. Суестада или Југоисток е слична на Нореастер, иако ретко паѓа снег. Двете се одликуваат со длабоко зимски низок притисок. Најчесто се појавува со доцна есен и зима по должината на бреговите на централна Аргентина најчесто во Рио де ла Плата. Во јужните региони обично на далечниот југ, од ноември до февруари се појавува феноменот на повеќе дневна светлина (до 19 часови) и продолжени ноќи од мај до август. Најисточната точка на Аргентина е градот Бернардо де Иригојен, Мисионес ( 26°15′S, 53°38′W), нај западната точка е Маријанно Морено Ранге во Санта Крус( 49°33′S, 73°35′W). Најсевернета точка е Гранде де Сан Хуан и Мојинете Реките во Хухуј ( 21°46′S, 66°13′W), а најјужната точка е Капе Сан Пио во Огнена Земја( 55°03′S, 66°31′W). == Политички систем == == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Аргентина}} [[Податотека:Argentina, administrative divisions - mk - colored (+claims).svg|мини|десно|280п|Карта на покраините во Аргентина]] Аргентина е поделена на 23 [[покраини во Аргентина|покраини]] (''provincias'') и еден автономен град (''ciudad autónoma''). Сите имаат свои устави, но сепак сочинуваат една федерална целина. Покраините потоа се делат на [[департман]]и (''departamentos''), освен покраината [[Буенос Аирес (покраина)|Буенос Аирес]], која е поделена на делови (''partidos''). {{Col-begin|width=50%}} {{Col-2}} * [[Буенос Аирес]] (автономен град) * [[Буенос Аирес (покраина)|Буенос Аирес]] * [[Ентре Риос (покраина)|Ентре Риос]] * [[Катамарка (покраина)|Катамарка]] * [[Кордоба (аргентинска покраина)|Кордоба]] * [[Кориентес (покраина)|Кориентес]] * [[Ла Пампа (покраина)|Ла Пампа]] * [[Ла Риоха (покраина)|Ла Риоха]] * [[Мендоса (покраина)|Мендоса]] * [[Мисионес (покраина)|Мисионес]] * [[Неукен (покраина)|Неукен]] * [[Огнена Земја (покраина)|Огнена Земја]] {{Col-2}} * [[Рио Негро (покраина)|Рио Негро]] * [[Салта (покраина)|Салта]] * [[Сан Луис (покраина)|Сан Луис]] * [[Сан Хуан (покраина во Аргентина)|Сан Хуан]] * [[Санта Крус (покраина)|Санта Крус]] * [[Санта Фе (покраина)|Санта Фе]] * [[Сантјаго дел Естеро (покраина)|Сантјаго дел Естеро]] * [[Тукуман (покраина)|Тукуман]] * [[Формоса (покраина)|Формоса]] * [[Хухуј (покраина)|Хухуј]] * [[Чако (покраина)|Чако]] * [[Чубут (покраина)|Чубут]] {{Col-end}} == Економија == {{Главна|Економија на Аргентина}} ===Основни макроекономски показатели=== ===Економска структура=== ===Финансиски систем=== ===Надворешна трговија=== ===Економската криза од 2001-2002=== Во 1991 година, владата на претседателот Менем воспоставила [[валутен одбор]] како начин за контрола на [[инфлација]]та. На почетокот, економските резултати на Аргентина биле добри: во периодот од 1991 до 1994 година, високата инфлација била совладана, [[буџет]]скиот дефицит бил намален, а земјата се соочила со прилив на странски [[капитал]]. Меѓутоа, следната година, како последица на [[Мексиканска криза|Мексиканската криза]], дошло до одлив на странски капитал, а [[Бруто-домашен производ|БДП]] се намалил за 2,8 %. Економијата брзо закрепнала и во 1996 и во 1997 година БДП пораснал за 5,5 % и 8,1 %, соодветно, но во меѓувреме се зголемиле дефицитот на тековна сметка и надворешниот долг. Исто така, аргентинската економија била погодена и од [[Азиска финансиска криза (1997)|Азиската криза]], кога преценетата домашна валута предизвикала намалување на извозот, а тоа довело до уште поголем дефицит на тековната сметка, зголемена [[невработеност]], намалување на индустриското производство и одлив на странскиот капитал. Во 2000 година, владата на Де Ла Руа склучила аранжман со [[Меѓународен монетарен фонд|ММФ]] во вредност од 7,2 милијарди [[Американски долар|долари]], прифаќајќи да спроведе фискална консолидација. За ублажување на тешката економска состојба, во јануари 2001 година, странските кредитори и ММФ се согласиле да обезбедат финансиска поддршка во износ од 40 милијарди долари. Во јуни, владата објавила дека ќе изврши претворање на краткорочниот долг во износ од 29,5 милијарди долари во долгорочен заем со повисока [[каматна стапка]]. Во септември, ММФ ѝ одобрил на земјата уште 7,2 милијарди долари, а во ноември било извршено уште преструктурирање на аргентинскиот долг во износ од 60 милијарди долари. Тоа предизвикало паника и во декември дошло до навала на штедачите во банките, а владата одговорила со ограничување на износот на [[депозит]]ите што можел да се повлече. Во исто време, ММФ откажал една рата од кредитот во износ од 1,24 милијарди долари, по што арегнтинската влада објавила дека не може да го исплаќа својот долг и на 20 декември, владата на Де Ла Руа дала оставка. Во јануари 2002 година, претседателот Дуалде објавил неколку мерки: девалвација на песото за 29 % во однос на доларот; сите обврски во противвредност до 100 000 долари биле претворени во домашна валута; контрола на странскиот капитал, воведување нов данок на нафтата, преструктурирање на [[Јавен долг|јавниот долг]]; и ветување за рамнотежен [[буџет]].<ref>Dileep Mehta and Hung-Gay Fung, ''International Bank Management''. Blackwell Publishing, 2004, стр. 241-242.</ref> == Население, јазик и религија == Во Аргентина живеат околу 40.134.000 луѓе, службен јазик е [[Шпански јазик|шпански]]. Поголемиот дел од населението се католици. == Култура во Аргентина == Аргентинците се мешавина на различни национални и етнички групи, доминанто потомци на италијански и шпански доселеници кои заедно сочинуваат околу 88% од населението. Брановите на имиграција од многу европски земји стигнале во Аргентина на крајот на {{римски|19}} и почетокот на {{римски|20}} век. Аргентиската култура одржува мултиетнички и мултикултурален карактер на своето население. Најголемо влијание на создавањето на аргентинската култура имале европските доселеници, што може да се забележи во архитектурата,модата и дизајнот. Исто така и традицијата на американските домородци е дел од аргентиската култура. == Спорт во Аргентина == Аргентина има прилично развиена спортска инфраструктура, а во некои спортови се наоѓа и во самиот врв. Национален спорт е пато, спорт кој настанал на почетокот на седумнаесеттиот век. Пато е спорт сличен на хорсбол. [[Фудбал]]от е најпопуларен спорт во државата, а аргентиската фудбалска репрезентација е една од најуспешните во светот. Покрај државните репрезентации на Бразил и Франција, Аргентина е единствена држава која успеала да ги освои трите најпрестижни натпреварувања: [[Светско првенство во фудбал|светско првенство]], [[куп на конфедерации]] и златен медал на [[Олимписки игри|олимписките игри]]. Исто така четиринаесет пати го освоила американскиот куп, шест пати златен медал на панамериканските игри и освоила други бројни трофеи. Аргентиските фудбалери Алфрефо ди Стефано, [[Диего Марадона]] и [[Лионел Меси]] се сметани за едни од најдобрите фудбалери во историјата на светскиот фудбал. [[Хуан Мануел Фанџо]] е петкратен светски шампион во [[Формула 1]]. Победил на 102 од 184 меѓународни трки и се смета за еден од најдобрите автомобилисти во историјата на овој спорт. Кошаркарската репрезентација на Аргентина е освојувач на златни медали на светските кошаркарски првенства и на олимписките игри, како и на првенствата на Америка и на Панамериканските игри. Исто така тринаесет пати била шампион на Јужна Америка. Едни од најпознатите аргентиски кошаркари се Емануел Џинобили, Андрес Носиони и Луис Скола. Некои од најголемите боксери се од Аргентина, меѓу нив се наоѓа Карлос Монзон, боксер кој многу луѓе го сметаат за најдобар боксер во историјата на спортот во средна категорија. Паскал Перес, Виктор Галиндез и Николино Лоче се членови на меѓународната куќа на славните. Женската репрезентација на Аргентина во хокеј на трева, познати како лавици, е една од најуспешните во светот. Лусијана Ајмар е прогласена за најдобар играч во историјата на овој спорт, и е единствен играч кој успеал да ја освои наградата за најдобар светски играч на годината во овој спорт дури осум пати. Поло е спорт во кој Аргентина е неприхосновен владетел. Од триесеттите години на дваесеттиот век па до ден-денес ретко кога некој успеал да го победи репрезентацијата на Аргентина во овој спорт. Аргентинската лига е најважно и најквалитетно натпреварување во овој спорт. Поголемиот дел од најдобрите играчи во овој спорт се од Аргентина, меѓу кои е и Адолфо Камбијасо, кој се смета за најдобар играч во историјата на овој спорт. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Argentina}} {{Аргентина}} {{Јужна Америка}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Аргентина]] [[Категорија:Држави во Јужна Америка]] [[Категорија:Поранешни колонии на Шпанија]] lp2a8lt7ldmu3owd2pa9xdxwg7633gx Грчки јазик 0 1645 5630717 5463944 2026-09-21T15:02:38Z Bojan9Spasovski 91316 5630717 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox language |name = Грчки јазик |nativename = ελληνικά |pronunciation = [e̞liniˈka] |states = [[Грција]], [[Кипар]], [[САД]], [[Австралија]], [[Германија]], [[Турција]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Канада]], [[Русија]], [[Албанија]], [[Украина]], [[Франција]], [[Грузија]], [[Италија]], [[Бугарија]], [[Ерменија]] и остатокот од [[грчка дијаспора|грчката дијаспора]] |region = [[Балкан]] |speakers = 12 милиони<ref>http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=30&menu=004 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101230081500/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=30 |date=2010-12-30 }} The Greek Language</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bartleby.com/65/gr/Greeklan.html |title=архивски примерок |accessdate=2009-01-28 |archive-date=2005-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051013090119/http://www.bartleby.com/65/gr/Greeklan.html |url-status=dead }}</ref> |iso1 = el |iso2b = gre |iso2t = ell |familycolor = Indo-European |fam1 = [[Индоевропски јазици|Индоевропско]] |script = [[Грчка азбука]] |rank = 52 |nation = {{знаме|Грција}}<br>{{знаме|Кипар}}<br>{{знаме|Европска Унија}} |minority = {{знаме|Албанија}}<ref name=HumanRights>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.unhchr.ch/udhr/lang/grk.htm |title=Greek |publisher=Канцеларија на Високиот Комесар за човекови права |date= |accessdate=2008-12-08 |archive-date=2008-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081118212657/http://www.unhchr.ch/udhr/lang/grk.htm |url-status=dead }}</ref><br>{{знаме|Ерменија}}<ref name=CouncilofEurope>{{Наведена мрежна страница |url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1 |title=Список на декларации во врска со одредбата No. 148 |publisher=[[Совет на Европа]] |date= |accessdate=2008-12-08 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522083136/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23%2F01%2F05&CL=ENG&VL=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://groong.usc.edu/orig/ok-20040916.html |title=Интервју со Азиз Тамојан, Национална Унија на Језиди |publisher=groong.usc.edu |date= |accessdate=2008-12-08 |archive-date=2009-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090625005142/http://groong.usc.edu/orig/ok-20040916.html |url-status=dead }}</ref><br>{{знаме|Италија}}<ref name=HumanRights /><br>{{знаме|Романија}}<ref name=CouncilofEurope/><br>{{знаме|Украина}}<ref name=CouncilofEurope /> |lc1 = grc |ld1 = [[Антички грчки јазик|Антички грчки]] |lc2 = ell |ld2 = [[Модерен грчки јазик|Модерен грчки]] |lc3 = pnt |ld3 = [[Понтски јазик|Понтски]] |lc4 = gmy |ld4 = [[Микенски јазик|Микенски грчки]] |lc5 = gkm |ld5 = [[Средновековен грчки јазик|Средновековен грчки]] |lc6 = cpg |ld6 = [[Кападокиски грчки јазик|Кападокиски грчки]] |lc7 = tsd |ld7 = [[Цаконски јазик|Цаконски]] |map = Idioma Griego.PNG |mapcaption = {{легенда|#0082FF|региони каде грчкиот јазик е службен}} {{легенда|#8CC7FF|региони каде грчкиот јазик е јазик на бројно малцинство}} }} {{Инфокутија етноним|Ελληνας [[елинас]]|Ἕλληνες [елинес]|Ελληνικά [елиника]|Ελλάδα [елада]}} '''Грчкиот јазик''' (грчки: ''ελληνικά''; [[МФА]]: {{МФА|[e̞ˌliniˈka]}}) — [[Индоевропски јазици|индоевропски]] [[јазик]] кој се зборува главно во денешна [[Грција]]. Грчкиот јазик се зборува од повеќе од 12 милиони луѓе од кои највеќе се концентрирани во [[Грција]], но исто така и во [[Кипар]], понатаму во [[Албанија]] и другите балкански земји, [[Египет]], [[Италија]], [[Романија]], [[Турција]], [[Украина]], како и во многу други земји каде што постои грчка дијаспора. Грчкиот е службен јазик во [[Грција]], каде што го зборува околу 99,5% од населението.{{факт}} Заедно со [[турски јазик|турскиот јазик]], грчкиот е службен и во [[Кипар]]. Бидејќи Грција и Кипар се членки на [[Европската Унија]], јазикот е еден од 20-те службени јазици на Унијата. Има статус на малцински јазик во делови на [[Италија]] и [[Албанија]]. == Потекло == Грчкиот јазик има документирана историја стара околу 3.000 години, подолго од било кој [[индоевропски јазик]].<ref name="Britannica">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/244595/Greek-language|title=Greek language|work=[[Енциклопедија Британика]]|publisher=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=10 март 2010}}</ref> Постојат податоци дека грчкиот јазик бил зборуван во [[Микена]] уште од 15 и 14 век п.н.е. што го прави еден од најстарите јазици - од него постари се само ведскиот [[санскрит]] и јазиците на [[Анадолија]]. [[Старогрчки јазик|Старогрчкиот јазик]] во своите различни форми е јазикот на класичната грчка цивилизација и на првобитното европско [[христијанство]], и претставувал прв или втор јазик во повеќе делови на [[Римско Царство|Римското Царство]].{{факт}} Се предава во школи и универзитети во многу земји за време на [[ренесанса]]та и по неа. Современиот грчки, кој се разликува во многу погледи од старогрчкиот сè уште е препознатлив како ист јазик (со мали разлики), активно е зборуван од околу 12 милиони луѓе ширум светот, повеќето од кои живеат во [[Грција]]. Грчкиот јазик традиционално се пишува со посебната [[грчка азбука]] - првата азбука што воведува [[Самогласка|самогласки]]. Грчката азбука постои од 9 век п.н.е. == Особености == Грчкиот јазик има комплексна граматика. Таа вклучува девет [[глагол]]ски времиња, четири [[падеж]]и ([[Номинатив]], [[Акузатив]], [[Генитив]] и [[Вокатив]]) и три рода (машки, женски и среден). Карактеристично за именките во грчкиот јазик е што тие секогаш се пишуваат со соодветниот член за родот на кој таа [[именка]] припаѓа. Дури и множинските форми имаат различна форма на членот во зависност од родот, слично на албанскиот јазик (за разлика од некои [[индоевропски јазици]] како [[Германски јазик|германскиот]] во кој членот на множинската форма е ист за сите родови). Исто така личните заменки во трето лице еднина и множина варираат во зависност од родот. == Грчка азбука == {{Main|Грчка азбука}} Грчкиот јазик е пишуван со алфабета од приближно 9 век п.н.е. Таа била создадена со модифицирање на [[Феникиска азбука|феникиската азбука]], и со додавање на нови букви кои ги претставуваат самогласките. Варијантата на азбуката што се користи и денес е во суштина доцната [[јонски грчки|јонска]] варијанта, воведена за пишување на клсичниот [[атички грчки|атички]] во 403&nbsp;п.н.е. Во класичниот грчки, како и во класичниот латински, постоеле само големи букви. Малите грчки букви биле развиени многу подоцна од средновековните писци за да се овозможи побрз, погоден ракописен стил на пишување со употреба на [[мастило]] и [[перо]]. Современата грчка азбука има 24 букви, при што секоја има различна форма за мала и голема буква. Буквата [[сигма]] има дополнителна форма за мала буква (ς) која се користи кога се наоѓа на крајот на зборот: {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="33" | [[големи букви]] |- |[[Алфа (грчка буква)|Α]]||[[Бета (грчка буква)|Β]]||[[Гама (грчка буква)|Γ]]||[[Делта (грчка буква)|Δ]]||[[Епсилон (грчка буква)|Ε]]||[[Зета (грчка буква)|Ζ]]||[[Ета (грчка буква)|Η]]||[[Тета (грчка буква)|Θ]]||[[Јота (грчка буква)|Ι]]||[[Капа (грчка буква)|Κ]]||[[Ламбда (грчка буква)|Λ]]||[[Ми (грчка буква)|Μ]]||[[Ни (грчка буква)|Ν]]||[[Кси (грчка буква)|Ξ]]||[[Омикрон (грчка буква)|Ο]]||[[Пи (грчка буква)|Π]]||[[Ро (грчка буква)|Ρ]]||[[Сигма (грчка буква)|Σ]]||[[Тау (грчка буква)|Τ]]||[[Ипсилон (грчка буква)|Υ]]||[[Фи (грчка буква)|Φ]]||[[Хи (грчка буква)|Χ]]||[[Пси (грчка буква)|Ψ]]||[[Омега (грчка буква)|Ω]] |- ! colspan="33" | [[мали букви]] |- |α||β||γ||δ||ε||ζ||η||θ||ι||κ||λ||μ||ν||ξ||ο||π||ρ||σ<br />ς||τ||υ||φ||χ||ψ||ω |} == Наводи == {{наводи}} {{ИнтерВики|код=el|јазик=грчки}} {{Navboxes |title= Јазичен статус |list= {{Јазици во Албанија}} {{Јазици во Грција}} {{Јазици во Чешка}} }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Грчки јазик|*]] [[Категорија:Флективни јазици]] [[Категорија:Јазици во Унгарија]] [[Категорија:Јазици во Украина]] [[Категорија:Јазици во Албанија]] [[Категорија:Јазици во Грција]] [[Категорија:Јазици во Романија]] [[Категорија:Јазици во Турција]] [[Категорија:Јазици во Ерменија]] [[Категорија:Јазици во Грузија]] [[Категорија:Јазици во Кипар]] 2xrewf1964xlmlq5jkeehuo0p2ypbfm Предлошка:Дали сте знаеле 10 1649 5630748 5628379 2026-09-21T18:36:31Z Bjankuloski06 332 5630748 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Заглавие}}</noinclude> <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е ПОД ОВОЈ РЕД-----------------------> [[Податотека:Поглед на Б’с.jpg|десно|140п|Поглед на Б’с]] * ... дека селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко е населено место со најкраткото име во [[Македонија]]? * ... дека '''[[Хипарх]]''' се смета за основач на '''[[тригонометрија]]та'''? * ... дека архитектот на современо Скопје, '''[[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски|Јосиф Михајловиќ - Јурукоски]]''', бил правнук на мијачкиот достоинственик [[Ѓурчин Кокале]]? * ... дека '''[[Пелагониска битка (1259)|Пелагониската битка]]''' (1259) одиграна кај [[Леринско|леринските]] села [[Неокази (Леринско)|Неокази]] и [[Овчарани]] му го ставила крајот на [[Четврта крстоносна војна|крстоносното]] '''[[Латинско Царство]]''' на Балканот? * ... дека средновековното име на '''[[Дојран]]''' било '''''Полин'''''? * ... дека Византијците успеале да ја надвладеат [[Петар Делјан|војската на Петар Делјан]] само поради помошта од '''[[Варјашка гарда|Викиншката гарда]]''' на [[Харалд Суровиот]] — подоцна крал на Норвешка како Харалд III, крунисан со воената слава како „''опустошувач и разорувач на Македонија''“ и опеан во скандинавска сага? * ... дека индиското име на '''[[Индија]]''' е '''Барат''' (भारत)? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... дека галаксијата '''[[MoM-z14]]''' е најдалечното познато астрономско тело, на растојание од 33,8 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од нас? * ... дека во [[Русија]] живеат преку '''[[народи во Русија|190 народи]]'''? <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е НАД ОВОЈ РЕД-----------------------> <noinclude> ---- [[Категорија:Главна страница|Дали сте знаеле]] </noinclude> m99c0rvbfosod3on1t3ssh19rs0a87n Струмица 0 1917 5630722 5628951 2026-09-21T15:24:01Z Идеологист 62535 5630722 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Струмица | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = | image_skyline = Плоштад Гоце Делчев Струмица (2).jpg | image_alt = | image_caption = Панорама на Струмица | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = Ѕвезден град, градот под Царевите Кули | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Струмица во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 24 |lats = 40.00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 38 |longs = 47.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = {{знаме|Македонија}} | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југоисточен Регион|Југоисточен]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Струмица|Струмица]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 230 | population_footnotes = | population_total = 33.825 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = струмичанец, струмичанка, [[Список на луѓе од Струмица|струмичани]]<ref>{{ОДРМЈ|Струмица}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Струмица}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = [[Поштенски броеви во Македонија|Поштенски бр.]] | postal_code = 2400 | area_code_type = | area_code = +389 34 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = SR | blank1_name = [[Светец заштитник]] | blank1_info = [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Свети Петнаесет тивериополски свештеномаченици]] | iso_code = | website = [http://www.strumica.gov.mk/index.php/mk/ www.strumica.gov.mk] | footnotes = }} :''Ова е статија за градот, за општината видете [[Општина Струмица]].'' '''Струмица''' — град во југоисточна [[Македонија]]. Според пописот од 2021 година има 33.825 жители и според тоа е деветти град во државата по број на население. Се наоѓа во [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичкото Поле]], на падините на рид на кое е сместена древната населба и тврдина позната како [[Струмичко Кале|Цареви Кули]]. Градот е седиште на [[Општина Струмица|истоимената општина]]. Тој е и административен центар на [[Југоисточен Регион|Југоисточниот плански регион]] и негов најголем град. Кон градот гравитираат 70 села од општините [[Општина Босилово|Босилово]], [[Општина Василево|Василево]], [[Општина Ново Село|Ново Село]] и Струмица во струмичкиот крај, како и население од околните краишта. Градот се наоѓа на околу 30 км од граничниот премин „Ново Село“ кон Бугарија, на околу 40 км од ГП „Стар Дојран“ кон Грција и на околу 50 км од ГП „Богородица“ кон Грција. == Историја == {{Главна|Историја на Струмица}} === Антички период === Потврда дека струмичкиот крај бил густо населен уште во античко време е постоењето на неолитската населба ''„Страната“'' кај селото [[Ангелци]]. Ова археолошко наоѓалиште нуди нови сознанија за доцниот неолит бидејќи населбата датира од околу 4500-тата до 3800-тата година п.н.е. За ова до скоро се знаело дека постои само во брегалничкиот и овчеполскиот регион. Најновите наоди кај Струмица ја потврдуваат и тезата за постоењето на неолитска сообраќајница од брегот на [[Егејско Море|Егејското Море]] до централниот дел на [[Балкан]]от. Откриените фрагменти од керамички садови, вообичаена неолитска пластика, лепеж од куќи, култни предмети и слично укажуваат на фактот дека овде постоело грнчарство на завидно ниво, а откопаните алати (мотики, секири, длета) и женски фигури како симбол на плодноста, укажуваат дека тука живеела земјоделско-сточарска популација. Под името [[Астрајон]], градот за првпат во пишаните извори се среќава кај римскиот историчар [[Тит Ливиј]], во 181 година пред новата ера, во врска со убиството на [[Деметриј]], братот на македонскиот крал [[Персеј]] (179-168 п.н.е.), односно синот на [[Филип V]] (221-179). Името [[Астрајон]] градот го добил по пајонското племе [[Астраи]]. Во 168 година п.н.е. [[Македонија]] паднала под [[Римско Царство|римски]] протекторат и била поделена на четири мериди, а [[Астрајон]] припаднал на втората мерида. Во 148 година п.н.е. [[Македонија]] станала [[Македонија (римска провинција)|римска провинција]]. Во [[Римско Царство|римскиот период]] градот го променил своето име во [[Тивериопол]], за што ни сведочи [[мермер]]ниот постамент, посветен на патронот [[Тибериј|Тибериј Клавдиј Менон]], од крајот на [[2 век]] и почетокот на [[3 век]]. Во времето на римскиот цар [[Јулијан Отпадник]] (361-363) во [[Тивериопол]] биле убиени [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Светите Петнаесет тивериополски свештеномаченици]]. Во 395 година [[римска империја|Римското Царство]] се распаднало, а [[Македонија]] припаднала на [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]]. Потоа [[Тивериопол]] се наоѓал во составот на провинцијата ''Macedonia Salutaris'' (кон крајот на [[4 век]]) и провинцијата ''Macedonia Secunda'' (кон крајот на [[5 век]]). За постоењето на градската населба од тој период сведочи доцноантичката урбана палата – ''[[Мачук (Струмица)|Мачук]]''. Градот Струмица, заедно со својата најблиска околина, поволните географско-климатски одлики, и богатото [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичко Поле]], отсекогаш претставувал важен крстопат на патиштата на разни култури и цивилизации кои го оставиле својот белег на оваа почва. Следејќи ги материјалните остатоци, создавани во разни историски епохи, почнувајќи од праисторијата, преку антиката, византиско-словенскиот, турскиот период и така натаму, Струмица е еден од ретките градови со напластено богатство на споменици. === Византиско-словенски период === {{Струмица}} Во првата половина на [[6 век]], по долините на реките [[Струма]] и [[Струмица (река)|Струмица]] се населиле [[Струмјани]]те. Во „''Житието на тивериополските маченици“'' стои дека „еден варварски народ... навлегол во тивериополските земји, опустошил многу градови, па и самиот [[Тивериопол]], а од неговите жители едни со меч ги истепал, други заробил, а убавите згради и храмови ги срамнил со земјата“. Со преселбата на [[Словени]]те, која се одвивала во периодот од осумдесеттите години на [[6 век|6-от век]] до триесеттите години на [[7 век|7-от век]], градот доживеал големи разурнувања. На овие простори се населило словенското племе [[Струмјани]], кое го добило своето име по реката ''Стримон'', која тие ја преименувале во [[Струма]]. Склавинијата на Струмјаните егзистирала како независно словенско кнежевство определен период, додека не биде завладеана од [[Византија]]. Во периодот од 845 до 855 година како византиски воен управник во брегалничко-струмичкиот крај бил [[Св. Кирил и Методиј|Методиј]] (825-885). Струмичката област потоа била завладеана од [[Бугарски владетели|бугарскиот владетел]] [[Борис I]] (852-889). Во 893 година [[Свети Климент Охридски|Климент]] според Диканжовиот список (од [[12 век]]) бил поставен за „''епископ на Тивериопол или Велика''“. Струмичкиот регион останал во [[Прва бугарска држава|бугарската држава]] сѐ до 969 година кога избило првото востание на комитопулите ([[Самуил]], Арон, Мојсеј и Давид) и ќе влезе во [[Самоилово Царство|Самуиловата држава]] (976-1018). На [[29 јули]] [[1014]] година, на овие простори се одиграла [[Беласичка битка|Беласичката битка]], во која македонската војска предводена од царот [[Самоил (цар)|Самуил]] (976-1014) била поразена од [[Византија|Византијците]] на чие чело бил [[Василиј II Македонецот|Василиј II]] (976-1025). По битката биле ''ослепени 15.000 македонски војници'', како одмазда на [[Василиј II]] за смртта на командантот [[Теофилакт Вотанијат]], кој бил убиен од синот на царот [[Самуил]], [[Гаврил Радомир]] ([[1014]]-[[1015]]). Во 1018 година [[Македонија]] била завладеана од [[Византија]]. По 1018 година, струмичкиот крај повторно паднал под византиска власт, под која ќе остане до пред крајот на [[12 век]]. [[Византија]] својата власт ја зацврстила преку [[црква]]та која била претворена во орудие на [[Византија|византиската држава]]. [[Струмичка епархија|Струмичката епархија]] во рамките на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] била ставена во службата на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Од тоа време, карактеристично е тоа што многу имоти од струмичко, меѓу кои и [[Манастир Св. Богородица Ељуса|Вељушкиот манастир]], му биле подарени на светогорскиот манастир Иверион. Од [[11 век]] за првпат во пишаните извори (Асеманово евангелие) градот почнува да се именува со Струмица. Кон крајот на [[12 век]], централната власт на [[Византија]] ослабела, па како резултат на тоа дошло до осамостојување на повеќе независни феудалци. Во струмичкиот крај се осамостоиле [[Добромир Хрс]] (1185-1202), а потоа и [[Севастокрар Стрез]] (1208-1214), но нивните владеења биле ликвидирани од [[Византија|Византијците]]. Кон крајот на [[13 век]] започнале српските напади на [[Македонија]]. Определен период со Струмица и регионот владеел [[Хреља]], за да во 1334 година српскиот крал [[Стефан Душан]] (1331-1355) ја освои Струмица. По распаѓањето на душановото царство, струмичкиот регион бил управуван првин од [[Јован Углеша]], братот на [[Волкашин]], а по неговата смрт во 1371 година во Битката кај [[Марица]], со овој регион ќе загосподарат браќата Дејановиќи. Нивното владеење било со краток век, бидејќи [[Турци]]те во својот продор на [[Балкан]]от ја завладеале и Струмица во 1382-1383 година со што завршува [[Среден век|средниот век]] во овие краишта. === Османлискиот период === [[Податотека:Old turkish post office in Strumica.jpg|мини|лево|Старата турска пошта во Струмица]] Во периодот од 1382-1383 па сѐ до 1395 година, Струмица и струмичко потполно потпаднале под власта на Турците. Струмица во [[Отоманско Царство|османлискиот период]] во турската администрација била нарекувана ''Уструмџе''. Таа била приклучена кон [[Ќустендил]]скиот [[санџак]] каде бил воспоставен спахиско-тимарски систем. Во градот било населено номадско-сточарско туркменско население, така што градот го сменил својот лик и започнал да добива ориентален изглед. Струмица според пописот од 1519 година имала 2780 жители, од кои 1450 [[христијанство|христијани]], а 1330 [[ислам|муслимани]]. Во тој период се одвивала и засилена исламизација на што се должи зголемениот број на муслимани, 2200, на пописот од 1570 година, наспроти 1230 христијани. Во [[17 век]], Струмица станала седиште на ''[[Каза|кадилук]]''. Во тоа време во Струмица поминале и турските патописци [[Хаџи Калфа]] (1665) и [[Евлија Челебија]] (1670), кои дале јасен опис на градот со сите муслимански објекти, кои ги имало во Струмица тогаш. Кон крајот на [[XVIII век]] и почетокот на [[XIX век]], Струмичката Каза била во составот на [[Солун|Солунскиот Санџак]]. Во [[XIX век]] зајакнало патријаршиското движење и гркоманското население зело замав. Тоа довело до силно антипатријаршиско движење во 60-тите години на 19 век. Во 1860 година во [[Робово (Струмичко)|Робово]] било отворено првото училиште на [[македонски јазик]], а прв учител бил ''Арсени Костенцев'' од [[Штип]]. Во тој период твореле и големите струмички зографи [[Васил Ѓорѓиев]] и [[Григориј Пецанов]], кои работеле на живописот и [[иконостас]]ите на повеќе [[црква|цркви]], кои тогаш се отворале во струмичко. Со [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] од 1878 година, кога [[Турција]] изгубила голем дел од своите владеења на [[Балкан]]от ([[Босна]], [[Србија]], [[Црна Гора]] и [[Бугарија]]), голем број бегалци се слеале во [[Македонија]], а дел од нив и во Струмица. Тоа население се нарекува мухаџири. Сè потешката ситуација на македонското население под турската власт, придонела да се формира ''Внатрешната македонска револуционерна организација'' ([[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|ВМРО]]) на ''23 октомври 1893'' година во [[Солун]]. Првиот човек кој ги прифатил идеите на [[ВМРО]] во струмичкиот регион бил ''Стојан Ѓорѓиев'' од [[Дабиле]], кој во 1895 година го формирал и првиот месен комитет во Струмица. Во овие краишта бил формиран и дејствувал Огражденскиот окружен македонско-одрински револуционерен комитет. Еден од најистакнатите раководители на револуционерната организација бил [[Христо Чернопеев]], кој учествувал и во [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] (1908-1909), која не завршила со ослободување на македонскиот народ кој останал под турско владеење.[[Податотека:Strumica, opstinska zgrada od 1930ti.jpg|мини|Општинската зграда во Струмица, на разгледница од 1930-те г.]] === Струмица во {{римски|20}} век === [[Податотека:Strumica, hotel od 1932.jpg|мини|Разгледница од Струмица, хотел „Српски краљ“, 1932 г.]] [[Податотека:BASA-3K-15-184-19-14 Infantry Macedonian Regiment.JPG|мини|Пречек на бугарската војска во Струмица, април 1941 г.]] [[Податотека:Струмица-МК 01.JPG|мини|Плоштадот „Гоце Делчев“ во центарот на Струмица]] Со [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] од 1912 година, [[Турци]]те биле победени и истерани од [[Македонија]], а со тоа и од Струмица, од страна на балканските сојузници ([[Србија]], [[Бугарија]], [[Грција]] и [[Црна Гора]]). Со Струмица завладеала [[Бугарија]]. Во текот на летото 1913 година, Струмица и околината доживеале уште една втора по ред краткотрајна, но вандалска и жестока окупација од страна на грчките окупатори. На 25 јуни, само девет дена од избувнувањето на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките војски ги разбиле бугарските позиции јужно од градот, и утредента влегле во Струмица. На 8 август, грчките војски ја запалиле Струмица, а пожарите стивнале дури на 15-ти истиот месец. Биле изгорени 1.900 јавни установи, цркви, куќи, дуќани, кафеани како и единствената синагога. Целосно или делумно Грците ги запалиле и селата [[Костурино]], [[Раборци]], [[Попчево]], [[Зубово]] и [[Чам Чифлик]], кое повеќе никогаш не се обновило. При своето заминување на 17 август, Грците го запалиле и [[Манастир Св. Богородица Ељуса|манастирот во Вељуса]], чии конаци, а делумно и црквата, исто така изгореле. За време на Втората балканска војна и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], поради силниот грчки притисок од [[Егејска Македонија]], кон север избегале големи маси македонско население, а добар дел од нив се населил и во струмичкиот крај. Тоа биле бегалци, наречени „''бежанци''“, главно од [[Кукуш]], [[Горно Порој]] како и од [[солунско]]. Тие се населиле главно во напуштените турски населби. Според еден податок, во 1921 година само во градот имало 2.700 бежанци. Со тоа многу се изменил и етничкиот состав на населението во градот особено по бегањето на Турците кога бројот на населението значително се намалил. Денеска сѐ уште постои т.н. Бежанско маало. [[Податотека:Струмица-МК 03.JPG|мини|200п|лево|Главната улица, бул. „Маршал Тито“ со трговскиот центар „Глобал“ на местото на некогашниот градски пазар]] Струмица со мировниот договор од [[Букурешт]] (''28.07.1913''), сепак останала под власт на [[Бугарија]]. Под бугарска власт Струмица останала сè до 1919 година, кога со мировниот договор од [[Версај]], со кој е завршена [[Прва светска војна|Првата светска војна]], влегла во составот на [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралството СХС]] (од 1929 година [[Кралство Југославија]]). Во тоа кралство, македонскиот народ бил без никакви права и бил подложен на асимилација од [[Србија]]. Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Струмица била завладеана од германската војска на 6 април 1941 година. [[Германија]], со договорот што го имале склучено за сојуз со [[Бугарија]], им ја предала Струмица под окупација на бугарските војски на 18 април 1941 година. Македонскиот народ, а со тоа и луѓето од Струмица незадоволни од окупацијата на фашистичките земји, започнале воени дејствија против нив. На 11 септември 1944 година бугарската војска се повлекла од Струмица, а на 5 ноември 1944 година градот го напуштила и германската војска. Струмичанецот [[Благој Јанков - Мучето]] е прогласен за народен херој. Други попознати струмички херои од периодот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] се [[Сандо Масев]], [[Боро Џони]], [[Герас Цунев]]. По војната, [[Македонија]] влегла во федерацијата [[Југославија]], како рамноправна федерална единица. Во периодот на [[Информбиро]]то настрадале и многу невини струмичани, а некои од нив никогаш не се вратиле дома. == Население == Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, во градот живееле 8.150 [[Македонци]], 450 [[Турци]], 25 до 50 [[Власи]], 25 до 50 [[Германци]] и 25 до 50 [[Руси]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во поширокиот [[Струмичко|Струмички регион]] каде што покрај градот се наоѓаат уште 74 села, во 2002 година биле запишани '''92.625''' жители и со тоа претставува најнаселената област во [[Источна Македонија]]. Струмица е најголем град во [[Југоисточен Регион|Југоисточниот Регион]] и десетти град по големина во [[Македонија]]. ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало '''35.311''' жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=5 август 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|90.84}} {{Столбен постоток|Турци|orange|7.48}} {{Столбен постоток|други|grey|0.84}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.44}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|0.37}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.01}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.008}} {{Столбен постоток|Албанци|black|0.003}} }} Според последниот Попис на населението на Македонија од 2002 година, градот има 35.311 жители. Следува табела на националната структура на населението<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Народ''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 32 075 |- | [[Турци]] | 2 642 |- | [[Роми]] | 130 |- | [[Албанци]] | 1 |- | [[Власи]] | 3 |- | [[Срби]] | 175 |- | [[Бошњаци]] | 5 |- | Други | 298 |- |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|90.97}} {{Столбен постоток|турски|orange|8.06}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.38}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.29}} {{Столбен постоток|други|grey|0.28}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.008}} {{Столбен постоток|албански|black|0.006}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.006}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''32.123''' | 90,97 |- | [[албански]] | 2 | 0,006 |- | [[турски]] | 2.845 | 8,06 |- | [[ромски]] | 102 | 0,29 |- | [[влашки]] | 3 | 0,008 |- | [[српски]] | 135 | 0,38 |- | [[бошњачки]] | 2 | 0,006 |- |други | 99 | 0,28 |} ;Вероисповед Во Струмица се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|85.63}} {{Столбен постоток|Ислам|green|8.60}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|4.09}} {{Столбен постоток|други|grey|1.46}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантсво]]|orange|0.23}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''30.238''' | 85,63 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 3.035 | 8,60 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 1.443 | 4,09 |- | [[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 81 | 0,23 |- | други | 514 | 1,46 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Струмица: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|10.868 | 1953|12.149 | 1961|15.949 | 1971|23.034 | 1981|29.263 | 1991|34.396 | 1994|34.067 | 2002|35.311 | 2021|33.825 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивски примерок |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |9.805 |35 |610 |38 |2 |190 | — |485 | — | '''10.868''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 10.941 | 12 | 335 | 453 | 3 | 262 | — | 143 | — | '''12.149''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 14.405 | 7 | 866 | — | — | 352 | — | 319 | — | '''15.949''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 20.693 | 5 | 1.589 | 0 | — | 474 | — | 273 | — | '''23.034''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 26.146 | 12 | 2.320 | 29 | 0 | 347 | — | 409 | — | '''29.263''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 31.262 | 15 | 2.392 | 76 | 0 | 277 | — | 374 | — | '''34.396''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 31.196 | 6 | 2.408 | 181 | 0 | 175 | — | 101 | — | '''34.067''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 32.075 | 1 | 2.642 | 130 | 3 | 157 | 5 | 298 | — | '''35.311''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 26.185 | 6 | 2.703 | 216 | 10 | 91 | 3 | 247 | 4.364 | '''33.825''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Местоположба == [[Податотека:Струмичка котлина (1).JPG|мини|Поглед од Беласица кон Струмичкото поле]] [[Податотека:Плоштад Гоце Делчев Струмица.jpg|thumb|right| Плоштадот Гоце Делчев]] Градот Струмица и општината се наоѓаат на 41° 22’ северна географска широчина и 22° 35’ и 23° 45’ источна географска должина. Струмица се наоѓа во крајниот југоисточен дел од [[Република Македонија]] веднаш под тромеѓата на меѓудржавните граници со [[Грција]] од [[југ]] и со [[Бугарија]] од [[исток]]. Регионот што всушност ја опфаќа котлината меѓу планините [[Беласица]], [[Огражден]] и [[Еленица]], по површината и по бројот на населението не е ниту помеѓу најмалите ниту помеѓу најголемите општини во земјата, но неговиот низински дел спаѓа во редовите на најгусто населените реони во [[Македонија]]. Според пописот на населението од 2002 година, во [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичката Котлина]] со вкупна површина од 963 км<sup>2</sup> живеат околу 95.000 жители, со тоа што во нејзиниот најплоден низински дел кој зафаќа помалку од една четвртина од вкупната површина живеат над 100 жители на 1 км<sup>2</sup>. Струмичката Котлина од југ е заградена со [[планина]]та [[Беласица]], по чиј срт се протега самата [[македонско-грчка граница]] и чиишто стрмни, доста влажни и пошумени падини на запад се надоврзуваат на [[планина]]та [[Еленица]] а уште позападно на [[планина]]та [[Плавуш]]. На северната страна се наоѓа [[планина]]та [[Огражден]] која се протега од југоисток кон северозапад каде започнуваат да се издигаат [[планина|планините]] [[Смрдеш (планина)|Смрдеш]] и [[Плачковица]]. Конфигурацијата на овие планински венци ја дефинира [[Струмичка Котлина|Струмичката Котлина]], давајќи ѝ форма на неправилен триаголник, кој е благо наведнат кон исток, во правецот по кој тече [[Струмица(река)|реката Струмица]], во горниот дел [[Стара Река]], која со своите 94 километри е и најдолгиот воден тек на подрачјето. Просечната надморска височина на котлината изнесува 280 метри, а вкупната површина 290 км<sup>2</sup>, што претставува околу 30% од вкупната површина на регионот. Оградена е со планините Огражден, Беласица и Еленица. Економски најбогат и најзначаен дел од [[котлина]]та е струмичката рамница, потоа доаѓа подбеласичкиот микрореон или т.н. [[Подгор]]от и на крај микрореонот на населените места распределени во подножјето на [[планина]]та [[Огражден]]. [[Општина Струмица]] се наоѓа на западниот и централниот дел од Струмичкиот регион, со површина од 321,89 км<sup>2</sup>. На исток се граничи со [[Општина Босилово|Општината Босилово]], на запад со [[Општина Конче|Општината Конче]], на север со [[Општина Василево]], на југоисток со [[Општина Ново Село]], а на југозапад со [[Општина Валандово]]. Ја сочинуваат 25 населени места, со вкупно население од 54.676 жители. == Економски показатели == Структура на невработеност во Струмички регион според образование: * Високо образование - 451 * Вишо образование - 240 * Средно стручно образование - 2&nbsp;483 * Високо квалификувани работници - 0 * Квалификувани работници - 1&nbsp;949 * Полуквалификувани работници - 416 * Неквалификувани работници - 6&nbsp;762 == Стопанство == [[Податотека:Monument of the kids-refugees (bezhanci), Strumica.jpg|алт=Споменик посветен на бежанците од Егејска Македонија во Стурмица|мини|Споменик посветен на бежанците од [[Егејска Македонија]] во Струмица]] Првите години по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] Струмица била [[град]] со неразвиено [[стопанство]], без [[индустрија]], со заостанато [[земјоделство]], [[сточарство]] и [[занаетчиство]]. Стагнираниот развој на [[земјоделство]]то и [[сточарство]]то продолжила и во првите години по ослободувањето, сè до растурањето на т.н. ''Селски работни задруги''. Во [[1949]] година, со изградбата на каналот за наводнување во Моноспитското мочуриште како и останатите одводни каналски мрежи се ослободиле стотици хектари обработлива површина на кои денеска се одгледуваат житни, фуражни, градинарски и индустриски култури. Иако геолошки неистражен, се смета дека [[Општина Струмица|Струмичкиот крај]] е богато со [[руда|руди]] или поточно [[злато]] по течението на [[Сушевска Река]], радиоактивни материи и [[кварц]] на [[Беласица]]. Исто така овој реон е богат и со [[неметали]] од кои најмногу се експлоатираат фалспадот и калциум-карбонатот. На овие балкански простори, Струмица најмногу била позната по трговските врски со најголемите прометни центри во тоа време, а така останува и денес бидејќи во струмичките дуќани може да се купат најразновидни производи од домашно и од странско производство. Тоа е така поради самата местоположба на Струмичкиот регион, односно на само неколку километри од границите помеѓу [[Грција]] и [[Бугарија]]. === Земјоделство === Пресудно значење за развојот на интензивното [[земјоделство]] во [[Струмичка Котлина|Струмичката Котлина]] имаат [[вештачко езеро|вештачките езера]] и [[систем за наводнување|системите за наводнување]]. Со нивната изградба регионот стана најголем производител на ран и индустриски [[зеленчук]] во [[Република Македонија]]. Струмица е центарот на пространата богата [[Струмичка Котлина]]. Овде се одгледуваат [[афион]], [[памук]], [[тутун]], [[сусам]], [[кикирики]] и [[анасон]] (ретка земјоделска култура која се употребува за производство на познатиот македонски пијалак - [[мастика]]). Сето ова дава можност за развој на текстилната и прехранбената индустрија во Струмица. На овие површини најзастапени се житните ([[пченица]], [[јачмен]], [[пченка]]) како и градинарските и раноградинарските култури ([[пипер]], [[домат]], [[бостан]], [[зелка]], [[краставица]],[[компир]] и др.). Постојат и 3 поголеми капацитети за преработка на градинарски производи, 4 преработувачки капацитети за мелење на житни култури, едно претпријатие за откуп и ферментација на [[тутун]] и околу 40 претпријатија кои се занимаваат со продажба на репроматеријали за земјоделието. Во [[Општина Струмица]] постојат 2 земјоделски пазари за продажба на земјоделски производи на мало и еден пазар за продажба на земјоделски производи на големо во чиј состав е и добиточниот пазар.[[Податотека:Пазарот Глобал Струмица.jpg|thumb|right|Глобал Струмица]] === Производствени фабрики === Во градот работат повеќе [[Индустрија|индустриски]] капацитети коишто вработуваат голем број на работници. Најуспешни индустриски капацитети се текстилните индустрии ''АД „Единство“'', ''АД „Герас Цунев“'' и фабриката за санитарна керамика „[http://www.sankeram.com.mk/ Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070930085614/http://www.sankeram.com.mk/ |date=2007-09-30 }}“, рудникот за момирок и [[калциум карбонат]] „[http://www.sankeram.com.mk/ Огражден] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070930085614/http://www.sankeram.com.mk/ |date=2007-09-30 }}“, „ЗИК Грозд“ (познат по квалитетната „струмичка мастика“) и др. кои ги пласираат своите производи и на странските пазари како [[САД]], [[Русија]], сите држави од поранешна [[Југославија]], [[Германија]], [[Австрија]], [[Бугарија]] и др. Во поново време се забележува голем развој на малостопанството, а застапени се и странските вложувања, пред сѐ од соседна [[Грција]]. == Географија == [[Податотека:Плоштад Гоце Делчев Струмица (3).jpg|thumb|right|Фонтана во центарот на градот]] === Планини === Струмичкиот Регион е опкружен со планините [[Беласица]], [[Огражден]] и [[Еленица]]. Конфигурацијата на овие планински венци е таква што на котлината и даваат форма на голем неправилен триаголник. [[Беласица]] се наоѓа југоисточно од Струмица со највисок врв [[Радомир (врв)|Радомир]] 2029 m. Се протега во правец исток-запад со должина од над 70&nbsp;км. Таа е една од најстарите [[планина|планини]] не само во [[Македонија]], туку и на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. На Беласица се наоѓа тромеѓата меѓу државните граници на [[Република Македонија]], [[Бугарија]] и [[Грција]]. [[Огражден]] се наоѓа североисточно од Струмица со највисок врв 1744 m. [[Еленица]] се наоѓа западно од Струмица со највисок врв 970 m. === Клима === [[Податотека:Strumica X (16).JPG|лево|мини|332x332пкс|Центарот на Струмица]] Во [[Струмичка Котлина|Струмичката Котлина]] се мешаат видоизменета средоземна [[клима]] чиј целосен продор од [[Егејско Море|Егејското Море]] го стопира венецот на планината [[Беласица]], и континентална [[клима]] чие влијание значително го намалуваат планините [[Огражден]] и [[Плачковица]]. [[Клима]]та во Струмица и Струмичко се одликува со релативно благи [[зима|зими]], со долги суви [[лето|лета]] и со високи средни дневни [[температура|температури]]. Меѓутоа, во зима топломерот може да се спушти и до -20 степени, а во лето топломерот знае да покаже и до 40 степени. [[Пролет]]та и [[есен]]та се пријатни во Струмица, но мошне кратки. Просечните врнежи од околу 600 литри на м2 годишно се со средоземен режим, со максимум во месеците [[ноември]] и [[декември]] и минимум во [[август]] и [[септември]]. Годишно, во Струмица има околу 230 [[сонце|сончеви денови]], сончевиот сјај трае просечно 2.377 часа годишно, [[магла]] во просек има најмногу дваесетина дена а исто така се јавуваат и [[ветер|ветришта]] кои дуваат од сите правци. Од нив најизразен е северозападниот, кој најмногу го има во јули, како и северозападниот кој е пролетен, а поретки се северецот и јужниот [[ветер]]. === Почва и релјеф === Според составот и одликите на [[почва]]та, во овој регион се среќаваат повеќе почвени типови. [[Скалетна почва|Скалетните почви]] се најраспространети во планинскиот дел (во периферните делови на [[котлина]]та), по нив доаѓаат делувијалните наноси, [[солени почви|солените почви]] и врбеницата, а во низинскиот и централниот дел на [[котлина]]тасе наоѓаат [[алувијални почви|алувијалните почви]]. Тие зафаќаат околу 11.520 хектари и како најплодни претставуваат еден од основните фактори за развиеното [[земјоделство]] во подрачјето. Целокупниот Струмички регион е поделен на ридско планински во кој се застапени скалестите и рамничарски почви, како и алувијалните, смолниците, гајњачите и карбонатните видови почви. Поголем дел односно 46% од обработливите површини припаѓаат на рамничарскиот релјефен дел кои се наоѓаат на надморска височина од 250 – 300 м и се од првостепено значење за земјоделството во регионот. Тоа се површините покрај речното корито на реките [[Струмица (река)|Струмица]], [[Тркања]] и [[Крива Река]]. Останатите 52% од површините припаѓаат на падинскиот дел, а 2% на ридскиот релјефен дел. Ваквата бонитетна и почвена одлика на Струмичкиот регион го определува и начинот на користење на земјиштето од страна на земјоделските субјекти, така што од вкупната земјоделска површина од 32.319 ха, 87% припаѓаат на оброботливите површини каде доминираат ораниците и бавчите. Поволната [[клима]] и квалитетната [[почва]] во [[Општина Струмица|Струмичкиот регион]] претставуваат најголем стопански потенцијал. Иако од период до период доаѓа до промени на сеидбените структури, односно до поголема или помала застапеност, па и отфрлање на одредени [[земјоделство|земјоделски култури]], подрачјето е едно од најактивните земјоделски региони на [[Балкан]]от. Така, пред седумдесеттите години подрачјето било најголем производител на житарици и на индустриски култури, главно [[афион]], [[памук]], [[тутун]], [[сусам]], [[шеќерна репка]] итн., но со изградба на вештачките езера ''„Турија“'' и ''„Водоча“'' како и системите за наводнување, сеидбените планови рапидно се промениле во корист на многу подоходовните рани, средни и доцни градинарски култури, кои се одгледуваат за свежа консумација и за преработка во индустриските капацитети. Речиси целата површина на [[Струмичкото Поле]] е педолошки испитано. Од овие површини, 26&nbsp;165 ха се погодни за наводнување, а се покриени со алувијални и дилувијални наноси. Скалестите почви најраспространети се во планинскиот дел, односно во периферните делови на котлината. Во низинскиот и средишниот дел на котлината најмногу ги има алувијалните почви. Тие зафаќаат околу 11&nbsp;520 ха и како најплодни, претставуваат еден од основните фактори за развој на земјоделското производство. == Општина Струмица == {{Главна|Општина Струмица}} [[Податотека:Strumica X (28).JPG|thumb|right|250px|[[Собрание на Општина Струмица]]]] Во центарот на градот се наоѓа општинската самоуправа, позната како ''Градско собрание'', којашто ги носи градските и општинските одлуки. Струмица е седиште на општината [[Општина Струмица|Струмица]], којашто опфаќа 25 населени места и брои 54&nbsp;676 жители. Населени места во Општина Струмица се: градот Струмица и селата: [[Баница]], [[Банско]], [[Белотино]], [[Вељуса]], [[Водоча]], [[Габрово]], [[Градско Балдовци]], [[Дабиље]], [[Добрејци]], [[Дорломбос]], [[Злешево]], [[Костурино]], [[Куклиш]], [[Мемешли]], [[Муртино]],[[Орманли]], [[Попчево]], [[Просениково]], [[Раборци]], [[Рич]], [[Сачево]], [[Свидовица]], [[Три води]] и [[Чепели]]. Актуелен градоначалник на [[Општина Струмица]] е г. Петар Јанков. == Инфраструктура == Струмица е меѓу првите градови во [[Македонија]] која се развива како на културен така и на економски план. === Водоснабдување === Состојбата на постојната водоводна мрежа е релативно задоволителна. Со средствата од програмата МЕАП се обезбедува водовод до населените места и промена на застарената водоводна мрежа во градот. За потребите на градот Струмица, изграден е водоснабдителен систем кој користи површинска вода од акумулацијата [[Турија]]. Водоводната мрежа во градот Струмица се состои од 2 висински зони (ниска и висока). Ниската зона покрива 90% од урбаната површина, а ниската зона 10%. Во градот на повисоките места вода се обезбедува со пумпни станици. Во фабриката за вода освен вообичаениот процес на обработка на водата за пиење исто така се врши и озонирање на водата сè со цел да се обезбеди квалитетна вода за пиење. === Сообраќај === [[Податотека:Подземен премин во Струммица.jpg|thumb|right|250px|Подземен премин во Струмица]] Транспортот во Струмица најмногу е регулиран од страна на ДОО Струмица Експрес која ги одржува сите линии во земјата. Исто така, освен во Македонија има пуштено директна линија и до [[Софија]], [[Белград]], [[Солун]] итн. Поволната географска положба, воедно и добрата пристапност на Струмичкиот регион од сите страни, му даваат на регионот особена важност во Република Македонија. Низ него поминува најважниот магистрален пат М6, кој регионот го поврзува со останатиот дел од Републиката, како и со [[Република Бугарија]] и [[Република Грција]]. Повеќето регионални и локални патишта што ја шараат територијата на регионот, поврзувајќи ги сите населени места во него, истиот го прават несомнено важен земјоделско индустриски центар во државата. == Телекомуникации == Телекомуникациската мрежа во струмичкиот регион е доста развиена и ја покрива речиси целата територија на регионот. Реализацијата на телефонските приклучоци и останатите телекомуникациски услуги ги врши [[Македонски Телеком|АД Македонски Телеком]] со подружница Струмица со најсовремена телекомуникациска мрежа. Територијата на струмичкиот регион е покриен и со мрежа на мобилна телефонија, со достапност до трите мобилни оператори [[Т-Мобиле Македонија]], [[Космофон]] и [[ВИП]]. == Образование == [[Податотека:Secondary commune school Jane Sandanski -Strumica.jpg|thumb|right|250px|[[СУ „Јане Сандански“ - Струмица|СУ „Јане Сандански“]]]] [[Општина Струмица|Струмичката општина]] се вбројува меѓу општините со развиена образовна мрежа. На подрачјето делуваат 13 централни и основни училишта со шеесетина подрачни училишта и блиску 600 наставници. Овие училишта се распоредени речиси во сите населени места и во нив секоја година се запишуваат по скоро 11.000 ученици. Во Струмица има отворено основни и средни училишта, како и високообразовни установи. * [http://fon.edu.mk/ Првиот Приватен Универзитет ФОН] има свои дисперзирани студии и тоа: [http://fon.edu.mk/content.aspx?cid=27&ln=mk Факултет за правни науки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903130641/http://www.fon.edu.mk/content.aspx?cid=27&ln=mk |date=2011-09-03 }}, [http://fon.edu.mk/content.aspx?cid=32&ln=mk економски науки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903130647/http://www.fon.edu.mk/content.aspx?cid=32&ln=mk |date=2011-09-03 }}, [http://fon.edu.mk/content.aspx?cid=29&ln=mk Филолошки науки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101105013137/http://fon.edu.mk/content.aspx?cid=29&ln=mk |date=2010-11-05 }} и [http://fon.edu.mk/content.aspx?cid=30&ln=mk Факултет за детективи и безбедност] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903131112/http://www.fon.edu.mk/content.aspx?cid=30&ln=mk |date=2011-09-03 }} * Дисперзирани студии од областа на земјоделието во склоп на државниот [[Универзитет Гоце Делчев|универзитет „Гоце Делчев"]] од [[Штип]]. * Дисперзирани студии по [[информатика]] во склоп на [[Универзитет Гоце Делчев|универзитетот „Гоце Делчев"]] од [[Штип]]. * Дисперзирани студии од Економскиот факултет во склоп на [[Универзитет Гоце Делчев|универзитетот „Гоце Делчев"]] од [[Штип]]. * Дисперзирани студии од Факултетот за образовни науки во склоп на [[Универзитет Гоце Делчев|универзитетот „Гоце Делчев"]] од [[Штип]]. * Средни училишта се: [[СУ „Јане Сандански" - Струмица|Јане Сандански]], [[СУ „Никола Карев" - Струмица|Никола Карев]], [[ДЗПУ „Димитар Влахов" - Струмица|Димитар Влахов]]. * Основните училишта се: [[ОУ „Сандо Масев" - Струмица|Сандо Масев]], [[ОУ „Видое Подгорец" - Струмица|Видое Подгорец]], [[ОУ „Никола Вапцаров" - Струмица|Никола Вапцаров]] и [[ОУ „Маршал Тито" - Струмица|Маршал Тито]]. == Населби и маала == * [[Бежанска маала (Струмица)|Бежанска Маала]] * [[Турска маала (Струмица)|Турска Маала (Маџир Маало)]] * [[Карпош (населба во Струмица)|Карпош]] * [[Орта маала (Струмица)|Орта Маала (Варош)]] * [[Чифлиганска маала (Струмица)|Чифлиганска Маала]] * [[Бабјак (населба во Струмица)|Бабјак]] == Култура == [[Податотека:Човек под маска.jpg|thumb|right|150px|[[Споменик „Струмичанка под маска“ - Струмица|Споменик „Струмичанка под маска“]], посветен на [[Струмички карневал|Струмичкиот карневал]]]] ;Музеи и галерии * [[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица]] * [[Галерија на икони (Струмица)|Галерија на икони]] во црквата „Св. 15 тивериополски маченици“ ;Редовни настани * [[АСТЕРФЕСТ|Меѓународен филмски фестивал АСТЕРФЕСТ]], кој традиционално се одржува кон крајот на мај при што се доделуваат награди на странски и домашни филмски автори за кратки/документарни филмови. * [[Струмички карневал|Струмичкиот карневал]] кој се одржува секоја година 40 дена пред големиот христијански празник [[Велигден]], во вторникот по [[Прочка]]; * [[Фестивал на камерен театар „Ристо Шишков“]] кој започнува на 8 [[септември]], а бројот на театарски претстави и времетраењето на фестивалот се менуваат секоја година. * [[Меѓународна ликовна колонија - Струмица|Меѓународната ликовна колонија]], која се одржува секоја година од 1 до [[20 август]], а во секоја нејзина сесија во просек, работат по дваесетина ликовни творци, претставници на различни културни средини и ликовни тенденции, правци и преокупации. *Фестивал „Струмица Опен“ — манифестација на која присуствуваат познати музички икони, ликовни уметници и поети. == Знаменитости == === Манастирски комплекси === {{Главна|Струмичка епархија}} [[Податотека:Црква Свети Леонтие Водоча.jpg|thumb|right|250px|Црква Свети Леонтие Водоча]] * Манастир [[Манастир „Св. Леонтие“ - Водоча|„Св. Леонтие“]] - [[Водоча]] * Манастир [[Манастир „Св. Богородица“ - Вељуса|Св. Богородица Елеуса]]-[[Вељуса]] === Арехолошки наоѓалишта === [[Податотека:North Czar's Tower in Strumica, Macedonia.jpg|thumb|right|250px|Цареви кули]] [[Податотека:Roman Bath Bansko RMacedonia.jpg|thumb|right|250px|Римска терма во Банско]] [[Податотека:Amphitheatre in Strumica.jpg|thumb|right|250px|[[Струмички амфитеатар]]]] * [[Орта џамија]]; * [[Црква „Св. Петнаесет тивериополски маченици“|Црква „Св.Петнаесет тивериополски маченици“]]; * [[Струмичко кале|Цареви кули]]; * [[Струмин гроб]] кај [[Баница]]. * [[Спомен костурница (Струмица)|Спомен костурница]] * [[Градиште (Банско)]] === Природни реткости === * Водопадот кај [[Габрово]] * [[Колешински Водопад]] * [[Смоларски Водопад]] == Спорт == Спортот во Струмичкиот регион има подолга традиција и бележи врвни остварувања, а Струмица важи за еден од најголемите спортски градови во земјата и за расадник на млади таленти. Низ историјата ќе биде запаметено дека во [[1986]] година Струмица беше домаќин на ''II Олимпијада на училишните спортови'' на која учествувале околу 2.400 спортисти, а во [[1994]] година беше организиран првиот меѓународен официјален спортски натпревар во самостојна [[Македонија]], односно квалификациите за европското јуниорско првенство во ракомет, кога се сретнаа репрезентациите на [[Македонија]], [[Швајцарија]] и [[Норвешка]]. === Фудбал === [[Фудбал]]от во Струмица е еден од најпопуларните спортови помеѓу младината. Првата топка во Струмица била донесена во [[1914]] година. На [[13 август]] [[1922]] година бил формиран фудбалскиот клуб [[ФК Беласица]], а во [[1923]] на 13 февруари година бил формиран фудбалскиот клуб [[ФК Тиверија]]. Фудбалските клубови од Струмица ([[ФК Беласица]] и [[ФК Тиверија]]) кои сега настапуваат во Прва односно Третата македонска фудбалска лига, докажале дека можат да создадат многу добри фудбалери. Така на пример, овде спаѓаат македонскиот стручњак [[Благоја Истатов]], потоа [[Горан Пандев]] ([[ФК Наполи]]), [[Васил Рингов]], [[Ацо Стојков]], [[Зоран Балдовалиев]], [[Горан Мазнов]], [[Роберт Попов]], [[Горан Попов]], [[Игор Ѓузелов]] итн. === Кошарка === Како фудбалот, така и кошарката е еден од најомилените спортови во Струмица. Кошаркарскиот клуб [[КК Струмица]] порасна во еден од најдобрите клубови во [[Македонија]], притоа освојувајќи ја шампионската титула во [[2007]] година. За жал клубот повеќе не постои. Од клубовите кои настапуваат во сениорска и младинска конкуренција вреди да се споменат КК Ролинг 08, КК Милениум, КК Горани Баскет, КК АБА Струмица и КК Феликс. Во летото 2012 година, Милениум, АБА Струмица, Феликс и Горани Баскет одлучија да се спојат и се создаде нов клуб '''Струмица''', кој е легален наследник на КК Милениум. Еден од најпознатите кошаркари од Струмица е [[Влатко Илиевски]]. === Одбојка === Одбојката во Струмица според многумина најмногу придонела за цела [[Македонија]]. Така најпознати одбојкари од Струмица се [[Кире Ричлиев]] (сега тренер на македонската репрезентација), [[Хари Наковски]], [[Атанас Милев]], [[Зоран Русоманов]], [[Никола Донев]] итн. [[ОК Струмица]] била шампион на [[Македонија]] и многукратен вицешампион заедно со [[ОК Македонија]] веднаш зад скопскиот [[Фершпед Работнички]]. [[Никола Донев]] струмичанец, прв [[одбојкар]] од Македонија кој има играно на светско првенство, еден од најдобрите одбојкари на Македонија на сите времиња, репрезентативец на [[Југославија]], вбројувајќи се помеѓу [[Трифке Трифуновски]], [[Александар Тасевски]], [[Горан Србиновски]], [[Владимир Богоевски]] и [[Горан Јанков]]. [[Податотека:Statue of Tsar Samuel - Strumica (1).jpg|алт=Споменик на Цар Самоил во градскиот парк|мини|225x225пкс|Споменик на [[Цар Самоил]] во градскиот парк]] == Збратимени градови со Струмица == * {{знамеикона|Iceland}} [[Рејкјавик]], [[Исланд]] * {{знамеикона|Italy}} [[Пјаченца]], [[Италија]] * {{знамеикона|Slovenia}} [[Копер]], [[Словенија]] * {{знамеикона|Poland}} [[Грујец]], [[Полска]] * {{знамеикона|Russia}} [[Електростаљ]], [[Русија]] == Личности == {{Главна|Список на луѓе од Струмица}}'''Познати личности од Струмица и струмичко:'''[[Податотека:BorisTrajkovski2.jpg|thumb|right|150px|[[Борис Трајковски]], втор претседател на Македонија]] [[Податотека:Pandev Lazio allenamento.JPG|thumb|right|150px|[[Горан Пандев]], фудбалер]] {{Div col|cols=2}} * [[Баба Ванѓа]] (1911-1996) - гатачка * [[Благој Јанков - Мучето]] (1911-1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Јелка Јанкова]] (1920-1975) — учесник во НОВ на Македонија * [[Кумјанија Јанкова]] (1887-) — учесник во НОВ на Македонија, мајка на Благој Јанков * [[Ана Арапова]] (1920-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Зора Белева (Струмица)|Зора Белева]] (1924-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Василка Бишева]] (1914-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Параскева Бишова]] (1917-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Аница Боцинова]] (1919-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ванѓа Брдарова - Беќарова]] (1921-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Донкова|Вера Костова Донкова]] (1916-) учесник во НОВ на Македонија * [[Каљопа Грчева]] — учесник во НОВ на Македонија. * [[Санка Апостолова]] — учесник во НОВ на Македонија. * [[Зора Поп-Стојанова]] — учесник во НОВ на Македонија. * [[Мара Рајшиќ]] — учесник во НОВ на Македонија. * [[Гунче В‘лчева|Гунче Иванова В‘лчева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ванѓа Витанова|Ванѓа Кирова Витанова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Анка Вучкова|Анка Тимова Вучкова]] — учесник во НОВ на Македонија и носител на Орден заслуга за народ III ред и Медал за храброст * [[Стојанка Вучкова|Стојанка Тасова Вучкова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Тина Гунчева - Миљова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Комјанија Захова|Комјанија Манасиева Захова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Виолета Захова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Тинка Зеленкова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Илиева|Нада Попниколова Илиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Караманова]] (р.1921-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Караманова]] (р.1903-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Павлина Караманова-Маркова]] (р.1918-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ирина Каранфилкова]] (р.1885-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Невена Карасулиева]] (р.1918) — учесник во НОВ на Македонија * [[Василка Комарова|Василка Стоева Комарова]] (р.1908-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Дана Крстева|Дана Аризанова Крстева]] (р.1926) — учесник во НОВ. * [[Видое Подгорец]] (1934-1997) - писател * [[Гоце Арнаудов]] (1954-2011) - пејач на народни песни * [[Горан Пандев]] (1983-) - македонски фудбалер * [[Борис Трајковски]] - претседател на [[Република Македонија|Македонија]] * [[Киро Стојанов]] - римокатолички бискуп на [[Скопска бискупија|Скопската бискупија]] * [[Зоран Заев]] - политичар * [[Никола Донев]] - одбојкар * [[Зоран Маџиров]] - музичар * [[Коста Мазнејков]] - револуционер * [[Коста Пеев]] - славист и македонист * [[Мите Грозданов]] - глумец * [[Лазар Бараков]] - глумец * [[Влатко Илиевски]] - кошаркар * [[Перо Христов]] - пејач на народни песни * [[Сузана Гавазова]] - пејачка на народни песни * [[Ристо Шишков]] - глумец * [[Бранко Бенинов]] - глумец * [[Горан Тренчовски]] - режисер * [[Георги Божинов]] - сликар * [[Зоран Балдовалиев]] - фудбалер * [[Роберт Попов]] - фудбалер * [[Игор Ѓузелов]] - фудбалер * [[Кире Ричлиев]] - одбојкар * [[Митко Циев]] - одбојкар * [[Петар Настев]] - кошаркар * [[Никола Маџиров]] - поет * [[Киро Донев]] - писател * [[Васил Рингов]] - фудбалер * [[Благоја Истатов]] - фудбалски голман * [[Душан Џамоња]] - уметник * [[Евангелос Кукудеас]] - грчки револуционер * [[Димитриос Цицимис]] - грчки револуционер и деец * [[Димитрис Семсис]] - грчки музичар * [[Мануш Георгиев]] - македонски револуционер и деец {{Div col end}}'''Личности починати во Струмица и Струмичко:''' * [[Голуба Брашнарска|Голуба Брашнарска - Буба]] - учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], загинала во борбите за [[ослободување на Струмица]] == Белешки == {{reflist}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Strumica}} * [http://www.strumica.gov.mk/ Официјално мрежно место] * [http://www.strumicanet.com/ Радио СтрумицаНет] * [http://www.strumicadenes.mk Струмица Денес] * [http://www.strumickikarneval.com/ Струмички карневал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110830013536/http://strumickikarneval.com/ |date=2011-08-30 }} (Официјално мрежно место) * [http://www.promoidea.org.mk PROMOidea Center for development and promotion] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130406065129/http://www.promoidea.org.mk/ |date=2013-04-06 }} {{Градови во Република Македонија}} {{Општина Струмица}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Струмица| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] auffwbnbqp036l6zqvo245l4b7smnr5 Анадолски јазици 0 2265 5630867 5595364 2026-09-21T23:18:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630867 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = Анадолски јазици | ethnicity = [[Анадолци]] | region = | familycolor = Indo-European | protoname = [[Праанадолски јазик]] | child1 = ''[[Хетитски јазик]]'' | child2 = ''[[Палајски јазик]]'' | child3 = ''[[Лидиски јазик]]'' | glotto = anat1257 | glottorefname = Anatolian | ancestor = | glottoname = | notes = }} [[File:IndoEuropeanTree mk.svg|мини|десно|200п|Дрво на индоевропски јазици. Анадолските јазици се прикажани најгоре.]] [[File:Anatolian 03.png|thumb|200px|Теорија за местоположбата на анадолските јазици.]] [[File:Map Hittite rule en.svg|thumb|200п|Најголемата територијална експанзија на Хетитското Царство под водство на [[Супилилиума I]] (1350–1322 п.н.е.) и [[Мурсили II]] (1321–1295 п.н.е.)]] [[File:Luwian Language de.svg|thumb|200п|Географска местоположба на лувискиот јазик.]] '''Анадолски јазици''' — стари [[мртов јазик|мртви]] [[индоевропски јазици]] кои се зборувале на територијата на [[Анадолија]], денешна [[Турција]]. Денес не е познато многу за овие јазици, но има зачувано мал број записи и споменици од кои се црпат јазични тези. == Потекло == Анадолската група јазици, најверојатно, е една од првите која се одделила од [[праиндоевропски јазик|праиндоевропскиот јазик]]. Оваа фаза, првата фаза на делење на праиндоевропскиот, се именува или како „[[индо-хетитски јазици|индо-хетитски]]“ или „средноиндоевропски“. Оваа развојна фаза на јазиците се датира од 4 милениум п.н.е. Според [[Курганова хипотеза|Кургановата хипотеза]], има две теории за тоа како анадолските говорници стигнале до Анадолија: преку северниот правец од [[Кавказ]]от и преку западниот правец преку [[Балкан]]от. Според јазичарите како што се Малори, Стајнер и Ентони, теоријата за Балканот е поверојатна.<ref>[http://language.psy.auckland.ac.nz/files/gray_and_atkinson2003/grayatkinson2003.pdf] Language-tree divergence times support the Anatolian theory of Indo-European origin – Russell D. Gray & Quentin D. Atkinson, Department of Psychology, University of Auckland, Auckland, New Zealand.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencemag.org/content/337/6097/957|title=Mapping the Origins and Expansion of the Indo-European Language Family}}</ref> == Исчезнување == По освојувањето на [[Анадолија]] од [[Александар Македонски]], регионот потпаднал под силно [[хеленизам|хеленистичко влијание]]. Општото мнение на јазичарите е дека анадолските јазици исчезнале до 6 век. Така, анадолските јазици станале првата индоевропска јазична група што исчезнала. Денес се теоризира дека одреден број [[ерменски јазик|ерменски]] зборови имаат директно потекло од некој од анадолските јазици, најверојатно лувиски. Слабо проучениот [[исаурски јазик]], за кој се смета дека можеби е лувиски дијалект,<ref>Frank R. Trombley and John W. Watt, ''The Chronicle of Pseudo-Joshua the Stylite'' (Liverpool University Press, 2000), p. 12; Linda Honey, "Justifiably Outraged or Simply Outrageous? The Isaurian Incident of Ammianus Marcellinus 14.2," in ''Violence in Late Antiquity: Perceptions and Practices'' (Ashgate, 2006), 50.</ref> изгледа е последниот анадолски јазик кој исчезнал. Епиграфските натписи, вклучително и надгробните натписи, датираат од 5 век.<ref>Honey, "The Isaurian incident," p. 50.</ref> == Класификација == Класификацијата која тука е дадена следи груб систем на поделба на оваа јазична група зададен од [[Роберт Бикс]] (2010).<ref>{{Наведена книга | title=Comparative Indo-European linguistics: an introduction | first=R S P | last=Beekes | first2=Michiel Arnoud | last2=Cor de Vaan | location=Amsterdam; Philadelphia | publisher=John Benjamins Publishing Company | year=2011 | edition=2 | pages=20–22}}</ref> Овој модел има само една јасно зададена подгрупа, а таа е лувиската. * [[Хетитски јазик]] † * [[Палајски јазик]] † * Лувиски јазици ** [[Лувиски јазик]] † ** [[Ликиски јазик]] † ** [[Милиски јазик]] † ** [[Кариски јазик]] † ** [[Сидетиски јазик]] † ** [[Писидиски јазик]] † * [[Лидиски јазик]] † '''Симбол''': † - мртви јазици. Во оваа јазична група можеби имало и други јазици кои не оставиле пишани докази. Така на пример, помеѓу јазичарите, има верување дека [[ликаонски јазик|ликаонскиот]] и [[исаурски јазик|исаурскиот]], но и јазиците како што се [[памфилиски јазик|памфилиски]] и лутескански ([[мизиски јазик|мизиски]]) се дел од анадолските јазици, но сепак нема докази за да се разработаат. ==Наводи== {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга | title=Indo-european language and culture: an introduction | url=https://archive.org/details/indoeuropeanlang0000fort_h6q3 | edition=2 | first=Benjamin W | last=Fortson | location=Chichester, U.K.; Malden, MA | publisher=Wiley-Blackwell | year=2010 | series= Blackwell textbooks in linguistics, 19}} * {{Наведена книга | title=Dynastic Lycia: A Political History of the Lycians & Their Relations with Foreign Powers, c. 545–362 BC | first=Anthony G. | last=Keen | publisher=Brill | origyear=1992 | year=1998 | location=Leiden; Boston; Köln | series=Mnemosyne: bibliotheca classica Batavia. Supplementum}} * {{citation | editor-first=Anna Giacalone | editor-last=Ramat | editor2-first=Paolo | editor2-last=Ramat | title=The Indo-European Languages | first=Silvia | last=Luraghi | contribution=The Anatolian Languages | series=Routledge Language Family Descriptions | location=London; New York | publisher=Routledge | year=1998 | origyear=1993}}. Originally published as ''Le Lingue Indoeuropee''. * {{Наведена книга | first=J.P. | last=Mallory | title=In Search of the Indo-Europeans | url=https://archive.org/details/insearchofindoeu00jpma | location=London | publisher=Thames and Hudson Ltd | year=1989}} * {{Наведена мрежна страница | first=H. Craig | last=Melchert | title=The Position of Anatolian | url=http://www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert/The%20Position%20of%20AnatolianRevised3.pdf | year=2012 | accessdate=2018-05-31 | archive-date=2018-09-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180924012144/https://linguistics.ucla.edu/people/Melchert/The%20Position%20of%20AnatolianRevised3.pdf | url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница | first=H. Craig | last=Melchert | title=Luwian | url=http://linguistics.ucla.edu/people/Melchert/melchertChapter14Luwian.pdf | year=2016 | accessdate=2018-05-31 | archive-date=2019-05-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190501172206/https://linguistics.ucla.edu/people/Melchert/melchertChapter14Luwian.pdf | url-status=dead }} * {{Наведена книга | last=Patri | first=Sylvain | year=2007 | title=L'alignement syntaxique dans les langues indo-européennes d'Anatolie | publisher=Otto Harrassowitz | location=Wiesbaden | isbn=978-3-447-05612-0 | series=[[Studien zu den Bogazkoy-Texten]] 49}} * {{citation | editor3-first=Jared | editor3-last=Klein | editor-first=Mathias | editor-last=Fritz | editor2-first=Brian | editor2-last=Joseph | title=Comparative Indo-European Linguistics | first=Elisabeth | last=Rieken | contribution=The dialectology of Anatolian | series=Handbooks of Linguistics and Communication Science | location=Berlin; New York | publisher=de Gruyter Mouton | year=2017 | pages=298–308}} * {{Наведена книга | first=J.P. | last=Mallory | title=In Search of the Indo-Europeans | url=https://archive.org/details/insearchofindoeu00jpma | location=London | publisher=Thames and Hudson Ltd | year=1989}} * {{Наведена книга | first=Annick | last=Payne | title=Hieroglyphic Luwian: An Introduction with original Texts | edition=2 revised | location=Wiesbaden | publisher=Harrassowitz | year=2010 | series=SILO: Subsidia et Instrumenta Linguarum Orientis }} * {{Наведено списание | first=G. | last=Steiner | title=The immigration of the first Indo-Europeans into Anatolia reconsidered | journal=Journal of Indo-European Studies | volume=18 | year=1990 | pages=185–214}} * {{citation | editor-first=Sharon R. | editor-last=Steadman | editor2-first=Gregory | editor2-last=McMahon | title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia | first=Ilya | last=Yakubovich | contribution=Luwian and the Luwians | location=Oxford | publisher=Oxford University Press | year=2011 | pages=534–547}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница | title=Дигитален етимолошко-филолошки речник на корпусот на староанадолските јазици | url=http://www.ediana.gwi.uni-muenchen.de | publisher=[[Универзитет Лудвиг Максимилианс Минхен]] | accessdate=18 февруари 2017}} * {{Наведена мрежна страница | title=Лувиски јазик | url=http://www.ancientscripts.com/luwian.html | publisher=ancientscripts.com | accessdate=7 февруари 2012}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/iedocctr/ie-lg/Anatolian.html |title=Индоевропски јазици: анадолско семејство |first=Карол |last=Јустус |first2=Џонатан |last2=Слокум|publisher=[[Универзитет во Тексас во Остин]] |accessdate=7 февруари 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205215306/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/iedocctr/ie-lg/Anatolian.html |archivedate=5 февруари 2012 }} * {{Наведена мрежна страница | url=http://www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert/webpage/AnatolianDatabases.htm | title=База на податоци за анадолските јазици | first=Х. Крег | last=Мелчерт | publisher=[[УКЛА]] | accessdate=7 февруари 2012 | archive-date=2012-03-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120308180921/http://www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert/webpage/AnatolianDatabases.htm | url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.premiumwanadoo.com/cuneiform.languages/index_en.php?page=accueil |title=Хетитска граматика |first=Оливер |last=Лауфенбургер |year=2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520043043/http://www.premiumwanadoo.com/cuneiform.languages/index_en.php?page=accueil |archivedate=2011-05-20 }} {{Анадолски јазици}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Анадолски јазици|Анадолски јазици]] tjjbjx7ppg4z1ev6761kft0tokc5xb3 Виница 0 5229 5630979 5502564 2026-09-22T10:03:29Z ~2026-51011-31 137021 5630979 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Виница | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Виница 02.jpg | image_alt = | image_caption = Поглед на Виница од [[Виничко Кале|Виничкото Кале]] | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Виница во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 52 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 30 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Источен Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Виница]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 400 | population_footnotes = | population_total = 8.584 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = виничанец, виничанка, виничани<ref>{{ОДРМЈ|Виница}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Виница}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 2310 | area_code_type = | area_code = +389 033 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = VI | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = http://www.vinica.gov.mk | footnotes = }} '''Виница''' — [[град]] во источниот дел на [[Република Македонија|Македонија]], сместен во југоисточниот дел на [[Кочанска Котлина|Кочанската Котлина]] и центар на [[Општина Виница]]. == Потекло на името == Според најновите истражувања името на градот Виница уште не е во целост разјаснето. Во јавноста погрешно беа толкувани записите од теракотните икони, во кои името Виница се поврзуваше со името Винеа. [[File:Плоштад во Виница.jpg|thumb|мини|лево|Новиот плоштад во Виница]] Радмило Петрович во трудот '''Армонија Латина''' дал своји толкувања со проблемот на локализирање на градовите Астибо, Келендин, Армонија, Запара и Транупара. Посебно внимание обраќа на местоположбата на градот Армонија за кој смета дека е градот Виница, над кој како фортификација се издига [[Виничко Кале]]. Според него името на градот е од тракиско потекло, кое [[Турци]]те кога дошле во овие простори го измениле, бидејќи не го знаеле вистинското значење на името на градот, тие го поврзале со најсличниот турски збор - Арамија (некој шо прави лоши дела). Подоцна непосредно бил преведен на локалниот јазик со исто значење Виница - Вина.<ref>Р.Петрович,2001,8-15</ref> Маријан Јованов во своето излагање '''Културно наследство''' дава толкување за името на градот. Според различните толкувања за правецот на патот [[Стоби]] - Пауталија, тргнувајќи од оригиналната варијанта на картата '''Табула Путенгеријана''', која била корегирана во [[1916]] и во неа биле недоследно заменети местоположбите на [[Астибо]] и Транупара и според најновите археолошки откритија во [[Делчево]], тој смета, дека под бројните ранохристијански остатоци требе да се бара Транупара, а на Виничкото кале античкиот град Астибо. Неговото објаснување го аргументира;'' ако Транупара ја лоциравме во Крупиште, следните 20 милји по Табулата не доведуваат на местоположба на денешна Виница. Овде на наоѓалиштето Кале се наоѓаат маркантни наоди од укрепена населба од раноантичко време, која зафаќа површина од 3,5 хектари (денес веќе 11 хектари). Камените дробилки за руда зборуваат ѕа рудничко - металушка дејност, како причина за подигање на раноантичка населба на ова наоѓалиште, а сребрените тетрадрахми на Филип 2 укажуваат на неговото датирање. Во 4 век оваа населба добила бедеми градени со малтер, а во 6 век и раниот среден век добила уште повеќе на значење, прераснувајќи во еден културен центар за што сведочат бројните базилики. Следејки ги растојанијата на Табулата и археолошките остаотоци на теренот, на ова наоѓалиште би требало да се наоѓа станицата Астибо''.<ref>Марјан Јованов, 2002</ref> Според локалната легенда името настанало во период од неколку сушни години кога наместо со вода, куќите биле градени со вино. == Историја == [[Податотека:41Psalm.jpg|мини|лево|Теракотна икона 41-ви псалм Давидов, V-VI век]] Подрачјето на Виница било населено во времето на [[неолит]]от (од [[12 век п.н.е.|12]] до [[6 век п.н.е.]]), според пронајдените материјали од [[Виничко Кале]] и околните археолошки наоѓалишта. Во [[антика]]та, подрачјето го населиле Пејонците. Сегашниот град потекнува од [[Византиско царство|Византиска]] [[тврдина]], која била центар на производство со [[вино]]. [[Лоза|Лозните насади]] на виничкиот рид биле напуштени по [[1980]] кога поактивно започнале археолошките истражувања.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.opstinavinica.gov.mk/mak/index.asp?id=164 |title=Историја на Виница |accessdate=2009-04-27 |archive-date=2009-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502184830/http://opstinavinica.gov.mk/mak/index.asp?id=164 |url-status=dead }}</ref> Во османлиските даночни регистри на немуслиманското население во вилаетот Кратово 1618 - 1619 година, е забележано како село ''Виниче'' со 55 домаќинства.<ref name="VII 1986">Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, стр. 253.</ref> Во списокот на селата на немуслиманските домаќинства во истиот вилает од 1637 година, регистрирани се 31 домаќинство во ''Виниче''.<ref name="ReferenceA">Турски извори за българската история (т. VIII), предговор и съставителство Е. Грозданова, издание на Главно управление на архивите при Министерския съвет, Архивите говорят, т. 13, София 2001, стр. 52.</ref> [[Евлија Челебија]] во втората половина на 17 век, за ова мало место забележал: „Патувајќи четири часа низ гори и планини, пристигнав во Виница, познато место по големиот пазар на земјоделско-сточарски производи. Местото го викаат Јени-пазар (Нов-пазар)“. Поради овој голем и богат пазар со стока, кој инаку се одржувал секоја недела, Виница подолг период била именувана токму во белешките на Челебија. [[Податотека:Vinica, old.jpg|мини|десно|Виница во почетокот на XX век]] Како поголема селска населба се развила во XIX век кога била формирана чаршијата и кога станала трговски и пазарен центар за селата од левата страна на [[Брегалница]]. Богатиот сточен пазар и одржувањето на два панаѓури годишно овозможило во населбата да постојат покрај повеќето трговски и занаетчиски дуќани и 10 анови. Како резултат на економскиот подем во 1858 година во Виница била изградена голема и убава црква посветена на св. Арахангел Михаил. Во 1870 година, Виница имала 200 куќи со околу илјада жители. Во годините од 1894 до 1897 година Виница, во периодот од активностите на револуционерната организација на Македонија, служела како главен пункт и канал на [[Македонска револуционерна организација|Тајната македонско-одринска револуционерна организација]] (ТМОРО), но и како [[складиште]] за [[оружје]] и [[муниција]] и архивски материјали. Во Виница од 1897 година, луѓе кои немале заеднички идеи со револуционерното дело на организацијата, влегле во Виница, ја нападнале куќата на Ќазим-ага. Оваа бандитска група ја ограбила куќата на агата, а него го убила. Веднаш по овој настан, Турците ја провалиле Организацијата, додека над стотина жители од Виница и околните места биле заробени, измачувани и испратени во заточеништво. Овој настан во историјата на Македонија е познат како „[[Виничка афера]]“.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр. 19</ref> Населението во Виница стагнирало сè до крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], за потоа да почне да се наголемува, а најголем пораст забележало во периодот по 1971 година кога населбата била прогласена за град. == Местоположба == [[Податотека:Sv.Arhangel Mihail.jpg|мини|лево|Црквата „Св. Архангел Михаил“]] [[Град]]от Виница се наоѓа во подножјето на планината [[Плачковица]], помеѓу планините [[Голак]] и [[Обозна]], во југоисточниот дел на [[Кочанска Котлина|Кочанскaта Котлина]], на северниот брег на [[река]]та [[Брегалница]], на 395 метри надморска височина. Градот е оддалечен 11,5 километри југоисточно од најблискиот град [[Кочани]], 38 километри југозападно од [[Делчево]], 40 километри североисточно од [[Штип]] и 43 километри северозападно од [[Берово]]. Низ градот течат и повеќе помали реки, меѓу нив и реките [[Виничка]] и [[Градечка]]. Градот Виница е познат по историската римска тврдина[[Виничко Кале|Виничка тврдина]], која се наоѓа на ридот над градот. Во неа се пронајдени познатите ранохристијански теракотни икони. == Култура == ;Културни манифестации * Меѓународен филклорен фестивал „Истибанско Здравоживо“ * Фестивал на хумор и сатира „Ин Виница Веритас“ Во Виница има две основни училишта [[ОУ „Славчо Стојменски“ - Виница|ОУ „Славчо Стојменски“]] и [[ОУ „Гоце Делчев“ - Виница|ОУ „Гоце Делчев“]], едно [[Училиште|средно училиште]] [[СОУ „Ванчо Прке“ - Виница|СОУ „Ванчо Прке“]] и градската [[библиотека]] „Ванчо Прке“ која е изградена во [[1946]]. Во градот дејствува и домот на културата „Тошо Арсов“ кој е центар на сите културни случувања, [[Кино|кино сала]], [[детска градинка]], [[здравствен дом]], [[базен]], [[метеоролошка станица]], [[музеј]] „Теракота“ и центар за образование на деца и млади. Во гардот има три [[Македонска православна црква|православни]] [[Црква|цркви]], градската црква посветена на “[[Архангел Михаил|Св.Архангел Михаил]]„, црквата “[[Свети Јоаким Осоговски|Св. Јоаким]]„ во [[Јакимово]] и црквата во изградба „[[Црква „Св. Апостол и Евангелист Лука“ - Виница|Св. Апостол и Евангелист Лука]]“. Заштитник на градот Виница е [[Свети Павле]], на кого има посветено параклис пред општинската зграда. Во Виница дејствуваат две [[музика|музички]] групи, ''Распеани Виничани'', ''Јана'', и [[фолклор]]на група ''Китка''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vinica.org/info.php |title=Vinica info |accessdate=2009-04-27 |archive-date=2009-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415183018/http://vinica.org/info.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://opstinavinica.gov.mk/files/172/vineam_18.pdf |title=Информативно гласило на општина Виница |accessdate=2009-05-01 |archive-date=2009-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090509034144/http://opstinavinica.gov.mk/files/172/vineam_18.pdf |url-status=dead }}</ref> Во околината на Виница и во самиот град постојат следниве археолошки наоѓалишта: [[Податотека:Vinica X28.JPG|мини|Панорама на Виница]] * '''[[Виница - Виница (археолошко наоѓалиште)|Виница]]''', [[среден век|средновековна]] [[населба]]. * '''[[Пазариште - Виница (археолошко наоѓалиште)|Пазариште]]''', [[населба]] од [[Римско време|римското време]]. * '''[[Виничко кале]]''', утврдена [[населба]] од [[Доцна антика|доцноантичкото време]]. * '''[[Горица - Виница (археолошко наоѓалиште)|Горица]]''', [[населба]] од [[Доцна антика|доцноантичкото]] време и старохристијанска [[базилика]]. * '''[[Ила - Виница (археолошко наоѓалиште)|Ила]]''', [[некропола]] од [[Железно време|железното време]]. == Население == Според отоманските документи од [[1618]] година, во селото Виница имало 55 домаќинства.<ref name="VII 1986"/> Списокот на немуслимански домаќинства од [[1637]] за истото село е 31 домаќинство.<ref name="ReferenceA"/> Според бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] во [[1900]] година Виница имала 1320 жители од кои 840 [[Македонци]] христијани и 300 [[Турци]].<ref>К’нчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, Софија, 1900, стр. 226.</ref> Според останатите бугарски извори во [[1905]], Виница имала 944 жители Македонци христијани, а во [[1916]], населението броело 1114 жители, од кои 681 Македонец, 250 Турци и 183 Роми муслимани.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, рр. 132-133.</ref><ref>Гаджанов, Димитър Г. Мюсюлманското население в Новоосвободените земи, во: Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 242.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.150 [[Македонци]], 100 [[Турци]], 100 [[Власи]] и 200 други жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во [[1971]] бројот на населението во Виница бил 5.993 жители, во [[1981]], 8.494 жители, а во [[1991]] во градот имало 10.424 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.opstinavinica.gov.mk/documents/gradecdraft.pdf |title=стр. 34, податоци од државниот завод за статистика |accessdate=2012-05-19 |archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629231508/http://www.opstinavinica.gov.mk/documents/gradecdraft.pdf |url-status=dead }}</ref> Според пописот на населението од [[2002]], Виница имала 10.863 жители.<ref name="naselenie">{{Наведена мрежна страница |url=http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |title=Министерство за локална самоуправа. База на општински урбанистички планови |accessdate=2008-09-15 |archive-date=2008-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915015002/http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |url-status=dead }}</ref> ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 10.863 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |language=македонски|accessdate=11 март 2016}}</ref> {{bar box |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |float=right |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|85.11}} {{Столбен постоток|[[Македонски Роми|Роми]]|cyan|11.13}} {{Столбен постоток|[[Македонски Турци|Турци]]|orange|2.36}} {{Столбен постоток|[[Македонски Власи|Власи]]|yellow|1.02}} {{Столбен постоток|други|grey|0.19}} {{Столбен постоток|[[Македонски Срби|Срби]]|blue|0.18}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''9.246''' | 85,11 |- | [[Турци]] | 256 | 2,36 |- | [[Роми]] | 1.209 | 11,13 |- | [[Власи]] | 111 | 1,02 |- | [[Срби]] | 20 | 0,18 |- |други | 21 | 0,19 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[македонски јазик|македонски]]|red|85.52}} {{Столбен постоток|[[ромски јазик|ромски]]|cyan|10.65}} {{Столбен постоток|[[турски јазик|турски]]|orange|2.58}} {{Столбен постоток|[[влашки јазик|влашки]]|yellow|0.85}} {{Столбен постоток|други|grey|0.25}} {{Столбен постоток|[[српски јазик|српски]]|blue|0.16}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски јазик|македонски]]''' | '''9.290''' | 85,52 |- | [[турски јазик|турски]] | 280 | 2,58 |- | [[ромски јазик|ромски]] | 1.157 | 10,65 |- | [[влашки јазик|влашки]] | 92 | 0,85 |- | [[српски јазик|српски]] | 17 | 0,16 |- | други | 27 | 0,25 |} ;Вероисповед Во Виница се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[православие]]|red|82.75}} {{Столбен постоток|[[ислам]]|green|12.24}} {{Столбен постоток|други|grey|3.73}} {{Столбен постоток|[[Апостолски егзархат во Македонија|католицизам]]|orange|0.09}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантство]]|orange|0.06}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|православни]]''' | '''8.989''' | 82,75 |- | [[ИВЗ|муслимани]] | 1.452 | 12,24 |- | [[Апостолски егзархат во Македонија|католици]] | 10 | 0,09 |- | [[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 7 | 0,06 |- | други | 405 | 3,73 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Виница: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|2.568 | 1953|3.042 | 1961|4.048 | 1971|5.993 | 1981|8.458 | 1991|10.364 | 1994|9.971 | 2002|10.863 | 2021|8.584 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | '''2.568''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 2.420 | 3 | 119 | 399 | 55 | 11 | — | 35 | — | '''3.042''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 3.388 | 0 | 201 | — | — | 20 | — | 439 | — | '''4.048''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 4.953 | 6 | 241 | 608 | — | 19 | — | 166 | — | '''5.993''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 6.986 | 0 | 248 | 1.044 | 96 | 32 | — | 52 | — | '''8.458''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 8.647 | 1 | 247 | 1.291 | 116 | 25 | — | 37 | — | '''10.364''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 8.687 | 0 | 217 | 885 | 128 | 27 | — | 27 | — | '''9.971''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 9.246 | 0 | 256 | 1.209 | 111 | 20 | 0 | 21 | — | '''10.863''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 6.769 | 2 | 165 | 581 | 77 | 14 | 0 | 50 | 926 | '''8.584''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == Главни гранки на [[стопанство]]то во Виница се [[земјоделство]]то и текстилната [[индустрија]]. Најмногу се одгледува [[Жито|житната]] култура [[ориз]], која е значителна за [[Кочанска Котлина|Виничко-кочанската Котлина]]. Во минатото населението се занимавало со одгледување на [[грозје]] и производство на [[вино]]. Од индустриските гранки најзастапени се текстилната и [[мебел]]ната индустрија, а во Виница има и фабрика за призводство на земјоделска [[механизација]] „Агро Бар“ и фабрика за покривен [[цреп]] „Тондах“. Меѓу поголемите претпријатија се „Виничанка“, „Винка“, „Трико“, „Треска“ и „Мебел-Ви“. Во градот има голем број на продавници, кафулиња, ресторани, ноќен клуб и три хотели. Според општинскиот гласник, во Виница има 4.000 вработени лица. === Природни богатства === Градот располага со богат растителен и животински свет. Подрачјето овозможува одгледување на култури, како што се оризот, [[пченица]]та и [[пченка]]та, а во повисоките подрачја е богат со [[пасишта]] и шуми. Градот има богати насади со дрво од вид [[топола]] и [[орев]]. Виница е богата со термоминерални [[вода|води]], а подрачјето на градот Виница содржи голем број [[минерали]], како шо са: интрузивните камења-гранит, кварцот, момирокот, глината, карбонатот (лапорец), азбестот и железото. * Шуми 21,732 ХА * Пасишта 11,894 ХА * Обработлива површина 9,341 ХА == Медиуми == Во Виница има и една [[радио]] станица, “[[Радио Лакоста]]“. == Спорт == Виница има еден [[фудбалски клуб]], кој бил формиран во 1934 г, под името „[[Плачковица]]“. Клубот подоцна се викал ''Слога Виница'', а денеска се вика „[[ФК Слога 1934]]“. Во Виница има и [[Кошарка]]рски клуб „Славчо Стојменски“, [[карате]] клуб „Блатец“ и бадмингтонски клуб „Винчини“. Градот поседува спортска сала, стадион, и градско капалиште со два базени. Виница беше домаќин на младинското светско првенство во ракомет за жени, кое се одржа од [[21 јули]] до [[3 август]] [[2008]] година. == Личности == '''Личности родени во Виница:''' *[[Васка Гочева|Васка Јорданова Гочева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Роза Грижова|Роза Чаршавска Грижова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Дафа Данева|Дафа Славчова Данева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Васка Димова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Ружа Иванова-Силјановска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Кирчо Димитриов]] (* [[1968]] – † [[2001]]), [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], капетан во [[АРМ]] == Збратимени градови == * {{Flag icon|Украина}} [[Виница (Украина)|Виница]], [[Украина]], од 2013 <ref>[http://www.myvin.com.ua/ua/news/events/20941.html У День Європи у Вінниці було підписано дві угоди – з македонським містом Віницею та Сташівським повітом (украински)]</ref> * {{Flag icon|Бугарија}} [[Трjaвна|Тревна]], [[Бугарија]], од 2012 <ref>[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.10151952163181729.1073741915.137924966728&type=3 Општина Виница на Фејсбук]</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120"> Податотека:Виница во Општина Виница.svg|Виница во рамките на Општина Виница Податотека:Виница 03.jpg|Поглед на Виница, од [[Виничко Кале|Виничкото Кале]] Податотека:Виница 03.jpg|Поглед на Виница, од [[Виничко Кале|Виничкото Кале]] Податотека:Виничко Кале 07.jpg|Поглед на Виница од ископините на [[Виничко Кале|Виничкото Кале]] Податотека:Виничко Кале 09.jpg|Поглед на Виница од ископините на [[Виничко Кале|Виничкото Кале]] Податотека:Виничко Кале 10.jpg|Поглед на Виница од ископините на [[Виничко Кале|Виничкото Кале]] Податотека:Виница - Поглед од Јакимово.jpg|Поглед кон Виница од Јакимово Податотека:Јакимово 2006.JPG|Црква „Св.Јоаким Осоговски“ Податотека:Виница плоштад.jpg|Новиот плоштад со општинската зграда во Виница Податотека:Vinica crkva Sv.Arh.Mihail 2008.JPG|Градска црква Податотека:Makedonij.JPG|Глетка на центарот на Виница Податотека:Jakimovo crkva.JPG|Јакимово Податотека:Makedonij.JPG|Поглед од тврдината Податотека:FK Sloga Vinica 1934 by Zoki.png|Грбот на фудбалскиот клуб Слога 1934 Податотека:Wiki tura Kocani Vinica 07.jpg|Градинка во Виница Податотека:Wiki tura Kocani Vinica 05.jpg|Поштата во Виница </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * Ѓорѓи Малковски „Виница и Виничко: монографија“, Виница, 1998. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Vinica, Macedonia}} * [http://www.opstinavinica.gov.mk Официјално мрежно место на општина Виница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200515135544/https://www.opstinavinica.gov.mk/ |date=2020-05-15 }} * [http://www.vinica.org/ Мрежно место за Виница] * [http://www.vinica.org/photogallery/ Галерија на слики од Виница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070704174948/http://www.vinica.org/photogallery/ |date=2007-07-04 }} * [http://www.vinica.org/kale/ Галерија на слики од Виничко Кале] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110728161706/http://www.vinica.org/kale/ |date=2011-07-28 }} {{Градови во Македонија}} {{Општина Виница}} {{ГеоКомпас |hub = Виница |type = ex |С = [[Истибања]] |СЗ = [[Кочани]] |СИ = [[Делчево]] |З = [[Зрновци]] |И = [[Тработивиште]] |Ј = [[Градец (Виничко)|Градец]] |ЈЗ = |ЈИ = }} [[Категорија:Виница| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Виница]] 3inq288wtfyklpuqbcqzec2cibbx4b8 Јегуновце 0 5243 5630718 5619724 2026-09-21T15:06:23Z ~2026-50826-53 136990 /* Родови */ Заборавени беа неколку фамилии, можеби најбројната фамилија во Јегуновце. 5630718 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Јегуновце | слика = Средиштето на Јегуновце.jpg | големина на слика = 300п | опис = Средишниот дел на Јегуновце | општина = {{општинскигрб|Општина Јегуновце}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полошка Котлина|Долен Полог]] | население = 705 | година = 2002 | поштенски број = 1215 | повикувачки број = 044 | надморска височина = 395 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=4 | lat_sec=24 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=7 | lon_sec=24 | слава = | мрежно место = | карта = Јегуновце во Општина Јегуновце.svg }} '''Јегуновце''' — село и административно седиште на [[Општина Јегуновце|истоимената]] општина, во областа [[Полошка Котлина|Долен Полог]], во околината на градот [[Тетово]]. Во него се наоѓа [[ХЕК „Југохром“|фабриката „Југохром“]], која долги години повеќе не е во функција. == Потекло и значење на името == Името на општината е добиено според своето административно и географско средиште – селото Јегуновце. Ова име првпат се појавува во пишани извори во XIX век, каде што се среќава во форма „Егуновце“. Потеклото на името е поврзано со зборот ''егумен'' или ''игумен'', кој во православната црковна традиција означува старешина или управител на манастир. Оттука, називот ''Егуменовци'' означувал луѓе или заедница поврзана со игуменот, а со текот на времето преку народна и јазична адаптација ја добил денешна форма – Јегуновце.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|102}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Средишниот дел на Јегуновце.jpg|мини|300п|лево|Сретселото на Јегуновце]] Ова големо село се наоѓа во североисточниот дел на областа [[Полошка Котлина|Долен Полог]], сместено непосредна на левата страна на реката [[Вардар]] и претставува седиште и средишно место на [[Општина Јегуновце|истоимената]] општина.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last= Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=8 февруари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=141}}</ref> Селото е рамничарско, бидејќи лежи на алувијалната рамнина на Вардар, на надморска височина од 390 метри. Од градот [[Тетово]] е оддалечено 20 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2234|регионалниот пат 2234]], кој ја поврзува [[Скопска Котлина|Скопската Котлина]] со [[Полог]]. Селото се наоѓа во рамница, лево од реката [[Вардар]]. Северно од Јегуновце започнува [[Дервенска Клисура|Дервенската Клисура]]. Водата за пиење, мештаните ја добивале од плитки бунари (длабоки 1 до 2 метри).<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=[[Белград]]|pages=462-464}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Пашина Бавча, Челакоо, Селиште, Бозиче, Дубрава, Зука, Црна Река, Ачково, Ракити, Фејзоо Лукинче, Драгајнца, Делба, Драгањак, Дуб, Бучеј, Паљеник, Гумења, Пладниште, Вир, Злокуќане, Долче, Фојник, Дупник, Златица, Косматица, Дворачки Дол, Градиште, Марков Камен, Маркоа Чешма, Олуш, Уши, Ќумуриште, Старо Ѓубре, Цер, Дубрава, Шаини Нивчиња, Рамниште, Присој и Осој.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, а куќите се поделени во две маала: Горно и Долно Маало.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Фабриката Југохром погледната од Подбреѓе.jpg|мини|300п|десно|Комбинатот ХЕК „Југохром“ погледнат од селото [[Подбреге]]]] Во [[Дервенска Клисура|Дервенската Клисура]], на десната страна од [[Вардар]], на околу еден час пеш од Јегуновце се наоѓа месноста [[Јегуновска тврдина|Градиште]] (кота 715 м.). Тоа е високо варовничко возвишение со слаби остатоци на ѕидини (цигли и камен) и ќерамиди. Околу Градиште постојат дупки во кои некогаш се правел вар (варници). Утврдувањето на јегуновскиот атар служело за чување на преминот низ клисурата. Околу Градиште се наоѓаат месностите Волчји Камен, Марков Камен и Маркова Чешма. За последните две се верува дека го носат името по [[Крал Марко|Крале Марко]].<ref name=":0" /> Јужно од селото, во насока кон соседното [[Подбреге]], се наоѓа месноста Селиште. Денес, таму се наоѓаат ниви, а остатоци од старини нема. Жителите не знаат дали таму некогаш имало село.<ref name=":0" /> Денешното Јегуновце го основале доселени родови. Први кои се доселиле биле предците на родот Пепелкои, кои биле од Пештер, денес пусто селиште на планината [[Жеден]]. По нив дошле и доселеници од други места. Во втората половина на {{римски|19}} век, селото имало 16 православни домови.<ref name=":0" /> Во 1945 година, во пожар во селото изгореле 25 куќи, кои потоа веднаш биле обновени.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 9,9&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 665 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 239 хектари, а на пасиштата незначителен дел.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, селото има полјоделска функција. Во селото работи комбинатот [[ХЕК „Југохром“]], има продавници и други услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото работи и бензинска станица „Макпетрол“, а на реката Вардар е изградена [[МХЕ „Градиште“]]. Кон крајот на {{римски|18}} и {{римски|19}} век, Јегуновци станало чифчиско село. Некои од последните сопственици на имотите биле Есад-паша, Мемет-паша, Акик-паша и Јусуф-бег. Првиот живеел во селото [[Желино]], а останатите во градот [[Тетово]]. Крајот на чифлизите бил во 1912 година.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|369 |1953|448 |1961|1.068 |1971|1.134 |1981|1.194 |1991|1.048 |1994|868 |2002|846 |2021|705 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Јегуновце живееле 110 жители, сите [[Македонци]].<ref>Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 211.</ref> Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Јегуновце имало 192 жители, [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во [[1929]] година, Јегуновце е село во Шемшевска општина и има 29 куќи со 332 жители, [[Македонци]] и [[Албанци]].<ref>Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. – София, 1929, стр. 24.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Јегуновце е големо село, коешто во 1961 година броело 1.068 жители, од кои 965 биле [[Македонци]], 36 [[Македонски Албанци|Албанци]], 25 [[Македонски Срби|Срби]], 18 [[Македонски Хрвати|Хрвати]], 6 [[Словенци]] и 17 други, а во 1994 година имало 868 жители, од кои 785 биле Македонци, 42 [[Македонски Роми|Роми]], 29 Срби, 1 [[Македонски Власи|Влав]] и 11 други.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во селото Јегуновце живееле 846 жители, од кои 804 [[Македонци]], 21 [[Македонски Роми|Ром]], 13 [[Македонски Срби|Срби]] и 8 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 февруари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 705 жители, од кои 631 [[Македонци|Македонец]], 3 [[Македонски Албанци|Албанци]], 14 [[Македонски Роми|Роми]], 6 [[Македонски Срби|Срби]] и 51 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Јегуновце: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Роми ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | 369 |- style="text-align:center;" | 1953 | 443 | 0 | 0 | 0 | 3 | 2 | — | 448 |- style="text-align:center;" | 1961 | 965 | 36 | — | — | 25 | 42 | — | 1.068 |- style="text-align:center;" | 1971 | 1.026 | 16 | 54 | — | 12 | 26 | — | 1.134 |- style="text-align:center;" | 1981 | 1.042 | 5 | 101 | 0 | 13 | 33 | — | 1.194 |- style="text-align:center;" | 1991 | 933 | 0 | 75 | 0 | 21 | 19 | — | 1.048 |- style="text-align:center;" | 1994 | 785 | 0 | 42 | 0 | 29 | 11 | — | 868 |- style="text-align:center;" | 2002 | 804 | 0 | 21 | 0 | 13 | 8 | — | 846 |- style="text-align:center;" | 2021 | 631 | 3 | 14 | 0 | 6 | 0 | 51 | 846 |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Јегуновце е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Пепелковци'' (1 к.), најстар селски род. Потекнуваат од предокот Анто. По машка линија овој род е изумрен, па сега во него живее Дамјан, кој бил посинет од [[Долна Лешница]], таму припаѓал на родот ''Кузмановци''. Подалечно потекло од Порече ([[Сушица (Порече)|Сушица]] или [[Брезница (Порече)|Брезница]]); ''Котлинци'' (20 к.), се делат на ''Блажевци'', ''Вучковци'', ''Јовановци'', ''Димовци'' и ''Трајковци''. Доселени се од сега албанското село Котлина кај [[Качаник]]. Го знаат следното родословие: Коле (жив на 37&nbsp;г. во 1947 година) Вељо-Блаже-Анто-Вучко, предокот кој се доселил. Имаат иселеници во [[Тетово]] (две семејства); ''Ѓорчевци'' или ''Смиљановци'' (3 к.), имаат исто потекло како и претходниот род; ''Батовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Сопотница (Косово)|Сопотница]] на [[Косово и Метохија|Косово]]. Го знаат следното родословие: Божин (жив на 50&nbsp;г. во 1947 година) Нако-Томо-Трпче, предокот кој се доселил. Имаат иселеници во [[Бугарија]] (едно семејство); ''Машоски'' или ''Димушои'' (5 к.), доселени се од селото [[Копаница]] во подножјето на [[Жеден]]. Го знаат следното родословие: Стојан (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Спасо-Цветко-Димуш, основачот на родот; ''Кашовци'' (3 к.), не знаат од каде се доселени; ''Ѓуклевци'' (1 к.), доселени се во турско време од селото [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]]; ''Гуштероски'' (1 к.), не знаат точно од каде се доселени, го знаат следното родословие: Трајко (жив на 73&nbsp;г. во 1947 година) Коце-Стојко, кој се доселил. Имаат иселеници во [[Романија]] (едно семејство); ''Рикаловци'' (5 к.), доселени се од селото [[Подбреге]], уште подалечно потекло имаат од селото [[Кучково]] во [[Скопско]]. Имаат иселеници во [[Белград]] (едно семејство); ''Муловци'' (3 к.), доселени се во 1918 година од селото [[Вратница]]; ''Ѓоргијовци'' (1 к.), доселени се во 1921 година од селото [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]], таму припаѓале на родот Краговци; ''Пејчиновци'' (2 к.), доселени се во 1922 година од селото [[Беловиште (Тетовско)|Беловиште]], таму припаѓале на истоимениот род; ''Машкоќевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Вратница]]; ''Серафимовци'' (1 к.), доселени се во 1925 година од селото [[Раотинце]], таму биле староседелци; ''Цветан'' (1 к.), по потекло се од селото Сопотница на Косово. <!--=== Иселеништво ===--> == Општествени установи == * Општина Јегуновце * [[ОУ „Александар Здравковски“ - Јегуновце|Основно училиште „Александар Здравковски“]], централно деветгодишно основно училиште * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1215]]) * [[ЖС „Јегуновце“]], железничка станица на линијата Скопје-Кичево * [[ЖС „Јегуновце Фабрика“]], железничка станица на линијата Скопје-Кичево * Јавно комунално претпријатие „Чистота“ * Полициска станица * Амбуланта * Дом на културата <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ЈП „Чистота“ во Јегуновце.jpg|ЈП „Чистота“ Податотека:Бензинска станица „Макпетрол“ кај Југохром.jpg|Бензинска станица „Макпетрол“ Податотека:Општина Јегуновце.jpg|Општина Јегуновце Податотека:Пошта во Јегуновце.jpg|Поштата Податотека:ЖС „Јегуновце“.jpg|Железничката станица </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Јегуновце било село во [[Тетовска Каза|Тетовската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото претставува административно седиште на [[Општина Јегуновце]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година со додавање на поранешната [[Општина Вратница]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така седиште на Општина Јегуновце. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Тетово. Селото припаѓало на некогашната општина Теарце во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Шемшево, во која покрај селото Јегуновце, се наоѓале и селата Жилче, Јанчиште, Копанце, Озормиште, Подбреѓе, Прељубиште, Раотинце, Сиричино, Туденце и Шемшево. Во периодот 1950-1952, селото се наоѓало во некогашната Општина Јанчиште, во која влегувале селата Јанчиште, Јегуновце, Копанце, Подбреѓе и Раотинце. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2117 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 748 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 726 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=8 февруари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Јегуновце.jpg|мини|300п|десно|Црквата „Св. Архангел Михаил“ во Јегуновце со селските гробишта]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|420}}</ref> * [[Јегуновска тврдина]] — утврдена населба од доцноантичкото време; * [[Римска некропола (Јегуновце)|Кај Фабриката]] — некропола од римското време; и * [[Пештер (Јегуновце)|Пештер]] — некропола од доцниот среден век. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Јегуновце|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Јегуновце|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — возобновена црква во месноста Пештер. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=13}}</ref> * [[Бистрица (Теаречка)|Бистрица]] — извира на Шар Планина, десна притока на Вардар <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Јегуновце * [[Софче Јовановски]] (1954-2007) — македонски иселеник во [[САД]], мал стопанственик, добротвор и дарител. Еден од иницијаторите на [[Полошките иселенички средби]] * [[Ед Јовановски]] (р. 1976 во [[Виндзор]], [[Онтарио]], [[Канада]]) — [[Канада|канадски]] [[професионалец|професионален]] [[хокеј на мраз|хокеар]] од [[Македонци|македонско]] потекло. == Култура и спорт == * '''ФК Југохром''', оформен во [[1952]] година, долги години има настапувано во [[Втора македонска фудбалска лига|2 МФЛ]]. Има постигнато повеќе успеси на различни нивоа. Клубот кој беше најголем спортски амбасадор за селото и општината повеќе од 70 години. * '''ФК Металург Јегуновце''', вториот помал клуб од пониска категорија од село Јегуновце, кој моментално не егзистира. * '''ФК Јегуновце''', моментален младински фудбалски клуб и академија, се натпреварува само во млада категорија. * '''КУД Извор - Јегуновце''', културно уметничко друштво кое се занимава со македонската народна музика, исто така е амбасадор на селото во странство. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ФК_Јегуновце.jpg|ФК Јегуновце Податотека:КУД_Извор_-_Јегуновце.jpg|КУД Извор - Јегуновце </gallery> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Влезот во Југохром.jpg|Влезот во фабриката Југохром Податотека:Улица во Јегуновце.jpg|Улица во Јегуновце Податотека:Управна зграда во Јегуновце.jpg|Управна зграда Податотека:Река Бистрица кај Јегуновце.jpg|Реката Бистрица кај Јегуновце </gallery> == Поврзано == * [[Полог]] * [[Општина Јегуновце]] * [[Тетово]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Jegunovce}} * [http://www.opstinajegunovce.gov.mk/ Општина Јегуновце] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210615012350/https://opstinajegunovce.gov.mk/ |date=2021-06-15 }} {{Општина Јегуновце}} [[Категорија:Јегуновце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Јегуновце]] 05c06eshlep1tsevuurzmzehckawrk5 Авганистан 0 5351 5630731 5622000 2026-09-21T16:07:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630731 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава |conventional_long_name = Исламски емират Авганистан |native_name = د افغانستان اسلامي امارت {{small|([[паштунски]])}}<br>Də Afġānistān Islāmī Imārat<br>امارت اسلامی افغانستان {{small|([[дари]])}}<br>Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān |common_name = Авганистан |image_flag = Flag of the Taliban.svg |image_coat = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg |national_motto = {{native name|ar|لَا إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ مُحَمَّدًا رَسُولُ ٱللَّهِ}}<br>{{small|"[[Шехадет|Нема друг бог освен Алах и Мухамед е Божјиот пратеник]]"}} |englishmotto = |national_anthem = دا د باتورانو کور {{small|([[паштунски]])}}<br>{{small|"Ова е домот на храбрите"}} |image_map = Afghanistan (orthographic projection).svg |map_caption = Местоположбата на '''Авганистан''' (темнозелена) |capital = [[Кабул]] |latd=34 |latm=31 |latNS=N |longd=69 |longm=08 |longEW=E |largest_city = Кабул |official_languages = {{hlist|[[дари]]|[[паштунски јазик|паштунски]]}}<ref name="CIA">{{Наведена мрежна страница|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People|title= Afghanistan|date= 13 декември 2007|work= [[The World Factbook]]|publisher= [[Central Intelligence Agency]]|accessdate= 2008-12-12|archive-date= 2017-09-20|archive-url= https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People|url-status= dead}}</ref> |demonym = авганистанец |government_type = [[Унитарна држава|унитарен]] [[Теократија|теократски]] исламски [[емират]] |leader_title1 = [[Водач на Исламскиот емират Авганистан|Водач]] |leader_name1 = [[Хибатула Ахунџада]] |leader_title2 = [[Премиер на Авганистан|Премиер]] |leader_name2 = [[Хасан Ахунд]] |leader_title3 = Главен судија |leader_name3 = [[Абдул Хаким Ишакзаи]] |legislature = Водечки совет |sovereignty_type = [[Историја на Авганистан|Основање]] |established_event1 = [[Дуранска Империја|Прва авганистанска држава]]<ref>''"Afghanistan"'', [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#Intro CIA – The World Factbook 2007] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#Intro |date=2017-09-20 }}</ref> |established_date1 = октомври 1747 |established_event2 = [[Договор од Равалпинди|Независност]] од Обединетото Кралство |established_date2 = 19 август 1919 |established_event3 = Кралство |established_date3 = 9 јуни 1926 |established_event4 = Република |established_date4 = 17 јули 1973 |established_event5 = Демократска Република |established_date5 = 27—28 април 1978 |established_event6 = Исламска држава |established_date6 = 28 април 1992 |established_event7 = Исламски емират |established_date7 = 7 септември 1996 |established_event8 = Исламска Република |established_date8 = 26 јануари 2004 |established_event9 = Обнова на исламскиот емират |established_date9 = 15 август 2021 |area_rank = 40. |area_km2 = 652867 |area_sq_mi = 252073 |percent_water = 0 |population_estimate = 40,218,234 |population_estimate_rank = 37. |population_estimate_year = 2021 |population_census = 31,889,923 |population_census_year = 2007 |population_density_km2 = 48.08 |population_density_sq_mi = 124.5 |population_density_rank = 174. |GDP_PPP = $72.911 милијарди<ref name="autogenerated1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=62&pr.y=10|title=Report for Selected Countries and Subjects<!-- Bot generated title -->}}</ref> |GDP_PPP_rank = 96. |GDP_PPP_year = 2018 |GDP_PPP_per_capita = $2,024<ref name="autogenerated1" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 169. |GDP_nominal = $21.657 милијарди<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_rank = 111. |GDP_nominal_year = 2018 |GDP_nominal_per_capita = $493<ref name="autogenerated1" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = 177. |Gini = |Gini_ref = |Gini_rank = |Gini_year = |HDI_year = 2019 |HDI = 0.511 |HDI_change = increase |HDI_rank = 169. |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=14 December 2015 |accessdate=14 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme | page=18}}</ref> |currency = [[Авганистански авгани|Авгани]] |currency_code = AFN |time_zone = SH |utc_offset = +4:30 |date_format = |drives_on = десно |cctld = [[.af]] |iso3166code = AF |calling_code = +93 }} '''Авганистан''', официјално '''Исламски емират Авганистан''' — земја [[Континентална држава|без излез на море]] која се наоѓа на раскрсницата меѓу [[Средна Азија|Средна]] и [[Јужна Азија]]. Се граничи со [[Пакистан]] на исток и југ, со [[Иран]] на запад, со [[Туркменистан]] и [[Узбекистан]] на север и со [[Таџикистан]] и [[Кина]] на североисток. Зафаќа површина од 652.864 км<sup>2</sup>. Авганистан е претежно планинска земја, со рамнини на север и југозапад, кои се разделени со планинскиот венец [[Хиндукуш]]. [[Кабул]] е најголемиот град во земјата и е нејзин главен град. Населението на Авганистан брои 40,2 милиони (2021), и е составено од различни [[Етничка група|етнички групи]], главно [[Паштуни]] и [[Таџици]], како и Хазари, [[Узбеци]] и други. Луѓето живееле во денешен Авганистан пред најмалку 50.000 години. Населениот живот се појавил во регионот пред 9.000 години, постепено еволуирајќи во [[Индска цивилизација|индската цивилизација]].<ref name="Combined-2">''h offere''</ref> Индоариските народи мигрирале низ Бактрија, областа Маргијана во Гандара, проследени со подемот на јазката култура во [[Железно време|железното време]] (околу 1500–1100 година п.н.е.),<ref>''a ga''</ref> која е тесно поврзана со културата прикажана во [[Авеста]], антички религиозни текстови на [[Зороастризам|зороастризмот]].<ref>''ant''</ref> Регионот, тогаш познат како '''Аријана''', паднал во рацете на [[Ахеменидско Царство|Ахеменидското Царство]] во [[6 век п.н.е.]], кога биле освоени областите источно до реката [[Инд]]. [[Александар III Македонски|Александар Македонски]] го нападнал регионот во [[4 век п.н.е.]], се оженил со [[Роксана]] во [[Бактрија]] пред неговиот поход во долината Кабул, каде се соочил со отпор од племињата ''Асвака''. [[Грчко-бактриско кралство|Грчко-бактриското кралство]] станало источен крај на [[Хеленистички период|хеленистичкиот свет]]. Откако регионот бил освоен од [[Мауриско Царство|Мауриското Царство]], биле распространети [[Будизам|будизмот]] и [[Хиндуизам|хиндуизмот]], кои останале во регионот со векови. [[Кушанско Царство|Кушанскиот]] цар [[Канишка]], кој владеел од неговите престолнини Капичи и Пурушапура, одиграл важна улога во ширењето на будизмот од [[Махајана]] во [[Кина]] и [[Средна Азија]]. Разни други будистички и хиндуистички династии исто така владееле со регионот. [[Муслимани]]те го донеле [[ислам во Авганистан|исламот]] во средината на [[7 век]], додека целосната [[исламизација]] била постигната помеѓу 9 и 12 век под [[Сафариди]]те, [[Саманиди]]те, [[Газнавиди]]те и [[Гуриди]]те. Делови од регионот подоцна биле под власта на царствата на Калџите, [[Тимуриди]]те, Лодите, Суртите, [[Могулско Царство|Могулите]] и [[Сафавиди]]те.<ref>''sist''</ref> Политичката историја на Авганистан започнала со [[династија Хотак|династијата Хотак]], чиј основач [[Мирвајс Хотак]] го прогласил јужен Авганистан за независен во [[1709]] година. Во [[1747]] година, [[Ахмад-шах Дурани]] го основал [[Дуранско Царство|Дуранското Царство]] со главен град [[Кандахар]]. Во [[1776]] година, главниот град на Дурани бил преместен во [[Кабул]], додека [[Пешавар]] станал зимска престолнина;<ref name="cap1">''ce b''</ref> последниот бил изгубен од Сиките во [[1823]] година .Кон крајот на [[19 век]], Авганистан станала тампон-држава во „[[Големата игра]]“ помеѓу [[Британска Индија]] и [[Руското Царство]].<ref>''ine''</ref><ref>''ectu''</ref> Во [[Прва англо-авганистанска војна|Првата англо-авганистанска војна]], [[Британска источноиндиска команија|Британската источноиндиска команија]] за кратко ја презела контролата над Авганистан, но по [[Трета англо-авганистанска војна|Третата англо-авганистанска војна]] во [[1919]] година земјата била ослободена од странско влијание, и на крајот станала [[монархија]] под раководство на [[Аманула-кан]], до скоро 50 години подоцна кога [[Захир-шах]] бил соборен и била воспоставена [[република]]. Во [[1978]] година, по вториот удар, Авганистан прво станал [[Социјализам|социјалистичка држава]], а потоа и советски протекторат, евоцирајќи ја [[Советска војна во Авганистан|Советско-авганистанската војна]] во осумдесеттите години против бунтовниците [[муџахедини]]. До [[1996]] година, поголемиот дел од земјата бил окупиран од исламските фундаменталисти, познати како [[Талибанци]], кои владееле како тоталитарен режим повеќе од пет години. Тие биле отстранети од власта по [[Авганистанска војна|американската инвазија во 2001 година]], но сепак контролирале значителен дел од земјата. Тековната [[Авганистанска војна|војна]] меѓу владата и талибанците придонела за продолжување на проблематичното досие во Авганистан за [[Човекови права во Авганистан|човекови права]], вклучувајќи компликации на [[Права на жените|правата на жените]], со бројни злоупотреби извршени од двете страни, како што е убиство на цивили. По [[Талибанска офанзива (2021)|талибанската офанзива во 2021 година]], кога [[талибанци]]те ја презедоа власта во земјата, Авганистан е управувана од [[Унитарна држава|унитарна]] [[Автократија|автократска]] исламска привремена влада. Авганистан има високо ниво на [[тероризам]], [[сиромаштија]], неисхранетост кај децата и [[корупција]]. Таа е членка на [[Обединетите нации]], [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]], [[Јужноазиска асоцијација за регионална соработка|Јужноазиската асоцијација за регионална соработка]], [[Г-77|Групата 77]], [[Организација за економска соработка и развој|Организацијата за економска соработка]] и [[Движење на неврзаните|Движењето на неврзаните]]. [[Економија на Авганистан|Економијата на Авганистан]] е 96-та по големина во светот, со бруто домашен производ (БДП) од 72,9 американски долари&nbsp;милијарди со [[Паритет на куповна моќ|паритет]] на [[Паритет на куповна моќ|куповната моќ]]. Земјата се рангира на многу полошо место во однос на БДП по глава на жител (ПКМ), рангирајќи се на 169-то место од 186 земји заклучно со 2018 година. == Етимологија == Коренското име „''Авган''“, според некои научници, потекнува од името на ''Aśvaka'', антички жители на областа [[Хиндукуш]]<ref>''"Името Авганистан е очигледно изведено од Асвакан, Асакенои на Аријан... "'' (Megasthenes and Arrian, p 180. See also: Alexander's Invasion of India, p 38; J.W. McCrindle).</ref><ref>''"Дури и името Авганистан е Ариевско потекло од Асвакајана, важен клан на Асвака или коњаници кои сигурно ја добиле оваа титула од нивното ракување со прославени раси на коњи"'' (See: Imprints of Indian Thought and Culture abroad, p 124, Vivekananda Kendra Prakashan).</ref><ref>cf: ''"Нивното име (авганистански) значи „кавалер“ што потекнува од коњот „Асва“ или „Асвака“ и покажува дека нивната земја мора да била забележана во античко време, бидејќи е во денешно време, за нејзината супериорна раса на коњи. Асвака BILO важно племе населено северно до реката Кабул, кое голем но неефикасен отпор против Александар"''(Ref: Scottish Geographical Magazine, 1999, p 275, Royal Scottish Geographical Society).</ref><ref>''"Авганистанците се Асакани од [[Грците]]; овој збор е [[санскрит]] [[Ашвака]] што значи „коњаници"'' (Ref: Sva, 1915, p 113, Christopher Molesworth Birdwood).</ref><ref>Cf: ''"Името го претставува Асвака во смисла на „кавалер“ и ова се појавува едвај изменето во Асакани или Асакени од историчарите на експедицијата на [[Александар Велики|Александар]]" '' (Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial [[Anglo-Indian]] words and phrases, and of kindred terms, etymological..by Henry Yule, AD Burnell).</ref> Името „''Авганистан''“ (''Afghānistān'')<ref>{{Наведена книга|title=Source Book for Linguistics|last=William Cowan, Jaromira Rakušan.|publisher=John Benjamins Publishing|year=1998}} Кован, Вилијам и Јашомира Ракушан. Књига извора за лингвистику. 3. едиција. Џон Бенџаминс, 1998.</ref> значи „''Земјата на Авганистан''“, {{Sfn|Бантинг|2003}} што потекнува од етнонимот Авганистанец. Историски гледано, ова име се однесувало на [[Паштуни]]те, кои претставуваат најголема етничка група во Авганистан. Ова име се појавува и како „''Абган''“ во [[3 век]] од нашата ера во времето на [[Сасанидско Царство|Сасанидите]],<ref name="Britannica-Abgan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/129450/History?anchor=ref261360|title=Историја Авганистана|publisher=Енциклопедија Британика|accessdate=22 ноември 2010}}</ref> и „''Авагана''“ во [[6 век]] од нашата ера од страна на индискиот астроном Варахамихир. Луѓето наречени со ова име се споменуваат неколку пати во географска книга од [[10 век]].<ref name="Vogelsang">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&lpg=PP1&pg=PA18#v=onepage&q&f=false|title=Авганистанци|last=Вогелсганг|first=Виљем|publisher=Вајли-Блаквел|year=2002|isbn=978-0-631-19841-3|pages=382}}</ref> [[Податотека:Afghan_royal_soldiers_of_the_Durrani_Empire.jpg|мини|397x397пкс| Името „Авганистан“ напишано на оваа литографија од 1847 година. година, Џејмс Ратреј.]] Во [[11 век]], [[ел-Бируни]] зборувал за нив како различни племиња кои живеат на западната планинска граница на реката [[Инд]], што би требало да значи - ''на работ на Сулејман планина''.<ref name="EofI">{{наведена енциклопедија|last=Моргенстијерн|first=Џ.|title=Авган|encyclopedia=Енциклопедија ислама|edition=CD-ROM v. 1.0|publisher=Кониклијке Брил НВ|year=1999}}</ref> [[Ибн Батута]], познат марокански научник кој ја посетил оваа област во [[1333]] година напишал: {{quote|Патувавме за Кабул, некогаш голем град, а сега село населено со персиско племе, наречено Авганистанци. Тие имаат планини и клисури, поседи со голема сила и претежно се разбојници на патишта. Нивната главна планина е планината Сулејман.}} Истакнат персиски научник од [[16 век]] дава многу објаснувања за Авганистанците. На пример, тој пишува: {{quote|Мажите од Кабул и Хилџиите, исто така, отидоа дома; и кога и да беа испрашувани за муслиманите на планините Кохистан за ситуацијата таму, тие ќе речеа: „не го нарекувајте Кохистан, туку Авганистан; таму нема никој освен Авганистанци.“ Затоа, јасно е дека ова е причината зошто овие луѓе ја нарекуваат својата земја Авганистан на нивниот јазик и самите се нарекуваат Авганистанци.}} Широко е прифатено дека поимите „''Паштун''“ и „''Авганистанец''“ се [[синоним]]ни.<ref name="Afghan">{{наведена енциклопедија}}</ref> Во списите на поетот од [[17 век]], Кушал Кан Катака, вели: {{quote|Извлечете ги мечевите и исечете ги чисто, секој што вели дека Паштун и Авганистанец не се исти! Арапите го знаат тоа, а исто така и Римјаните: Авганистанците се Паштуни, Паштуните се Авганистанци!<ref>{{наведена книга|author=Ḫwušḥāl Ḫān.; Cuthbert E Biddulph|title=Afghan Poetry of the Seventeenth Century is a selection of Khatak's poems|year=1890|place=London|publisher=Kegan Paul Trench, Trübner}} Дел од песната „Страста на Авганистан“ од Кушала Превод на англиски: К. Бидулф во книгата „Авганистанска поезија на 17 век: Избори на песни од Кушал Кан Катака'', Лондон, 1890.</ref>}} Последниот дел од името, „-''стан''“ е персиски додаток што значи место. Името „Авганистан“ е опишано од могулскиот цар од [[16 век]], Бабур, во своите мемоари (Бабурни), како и персискиот научник Фиришта и наследниците на Бабур, а се однесувале на традиционалните етнички паштунски територии помеѓу планините [[Хиндукуш]] и реката [[Инд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=92|title=Догађаји године 910.|last=Бабур|year=1525|work=Бабурови мемоари|publisher=Пакард Хуманитарни институт|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042010/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=92#|archive-date=14 ноември 2012|accessdate=22 август 2010}}</ref> На почетокот на [[19 век]], авганистанските политичари одлучиле да го прифатат името „Авганистан“ за целата област, откако англискиот превод на терминот се појавил во разни договори со каџариска [[Персија]] и [[Британска Индија]].<ref>{{Наведено списание|last=Ellsworth Huntington|year=1907|title=The Anglo-Russian Agreement as to Tibet, Afghanistan, and Persia|journal=Bulletin of the American Geographical Society|volume=39|pages=653-658}} E. Хантингтон, ''"Англо-руски договор за Тибет, Авганистан и Персија"'', Билтен на Американската географска асоцијација, том 39, бр. 11 (1907).</ref> Во 1857 година, во рецензијата за книгата на Ј. В. Кеј „Авганистанската војна“, [[Фридрих Енгелс]] го опишува Авганистан како: {{quote|една огромна земја во Азија ... помеѓу Персија и Индија, а во другата насока помеѓу Хиндукуш и [[Индиски Океан|Индискиот Океан]]. Некогаш ги имал персиските провинции [[Голем Корасан|Хорасан]] и [[Кохистан]], како и [[Херат]], [[Балучистан]], [[Кашмир]], [[Синд]] и добар дел од [[Пенџаб]] а ... Нејзините најважни градови се [[Кабул]], главниот град, [[Газни]], [[Пешавар]] и [[Кандахар]].}} Кралството Авганистан некогаш било наречено Дуранско Кралство (кралство Кабул), како што споменал британскиот државник и историчар Монтстуарт Елфинстон.<ref>{{Наведена книга|title=An account of the kingdom of Caubul, and its Dependencies in Persia, Tartary, and India|url=https://archive.org/details/bub_gb_FOc-AAAAYAAJ|last=Mountstuart Elphinstone|publisher=Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown|year=1815}} Монстјуарт Елфинстон., ''"Кралството Кабул и неговите вазали во Персија и Индија"'', 1815; издавач: Лонгман, Хурст, Рис, Орме и Браун.</ref> Меѓународниот суверенитет бил официјално признат во Авганистан по потпишувањето на англо-авганистанскиот договор од [[1919]] година. години.<ref>{{Наведена книга|title=Afghanistan: The War of Independence, 1919|last=Ali, Mohammed.|year=1960|location=Kabul}} M. Али, ''"Авганистан: Војна за независност, 1919"'', 1960.</ref> [[Податотека:AsokaKandahar.jpg|лево|мини|210x210пкс|Двојазичен (грчки и арамејски) указ на царот Ашока од 3 век н.е. откриен во јужниот дел на Кандахар.]] [[Податотека:BamyanBuddha_Smaller_1.jpg|лево|мини|298x298пкс| Еден од двајцата Буди од Бамијан; Будизмот бил широко распространет во регионот пред исламските освојувања.]] Археолошките истражувања на праисториските места спроведени од страна на Луис Дупри и други укажуваат на тоа дека луѓето живееле на територијата на денешен Авганистан пред најмалку 50.000 години и дека тогашните земјоделски заедници се едни од најстарите во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://encarta.msn.com/text_761569370___42/Afghanistan.html|title=Авганистан – Џон Форд Шродер, Универзитет Небраске|publisher=Webcitation.org|accessdate=19 мај 2012|archive-date=2009-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031052339/http://encarta.msn.com/text_761569370___42/Afghanistan.html|url-status=dead}}</ref><ref>Ненси Хеч Дупри (1973): Историјски водич кроз Авганистан, глава 3.</ref> Бидејќи е местото на најраните историски настани, многумина веруваат дека Авганистан може да се спореди со [[Древен Египет|Египет]] според историската вредност на неговите археолошки места.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1881896-1,00.html|title=Авганистан: Право благо за археологе|date=26 февруари 2009|work=Time Magazine|access-date=13 јули 2011|archive-date=2013-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726153721/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1881896-1,00.html|url-status=dead}}</ref> Оваа земја се наоѓа на единствена локација каде што разни цивилизации стапиле во контакт едни со други и каде имало чести борби. Со векови земјата била дом на разни народи, вклучително и на античките ирански народи, кои играле доминантна улога во создавањето на индоиранските јазици во регионот. == Историја == Во неколку наврати, овој регион бил дел од големите царства, меѓу кои најпознати се [[Ахеменидско Царство|Ахаменидкото]], [[Селевкидско Царство|Селевкидското]] и [[Мауриско Царство|Мауриското Царство]], потоа [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]] и Исламскиот Калифат. Многу царства застанале на нозе во областа на денешен Авганистан, како што се [[Грчко-бактриско кралство|Грчко-бактриското кралство]], [[Кушанско Царство|Кушанското Царство]], кабулските шахови, Белите Хуни, [[Сафариди]]те, [[Саманиди]]те, [[Газнавиди]]те, [[Гориди]]те, [[Хилџии]]те, [[Картиди]]те, [[Тимуриди]]те, [[Могулско Царство|Могулите]], потоа [[Хотаки]]те и [[Дурани]]те, кои подоца ја основале современата држава Авганистан. === Преисламски период=== Археолошките истражувања спроведени во текот на [[XX век]] сугерираат дека географската област на Авганистан е тесно поврзана со културата и трговијата со соседите на исток, запад и север. Артефакти типични за [[Старо камено време|палеолитот]], [[Средно камено време|мезолитот]], [[Младо камено време|неолитот]], [[Бронзено време|бронзеното]] и [[Железно време|железното време]] се пронајдени во Авганистан.<ref>Library of Congress Country Studies on Afghanistan, https://web.archive.org/web/20130726032715/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0002) Pre-Islamic Period, Крег Бакстер (1997).</ref> Се верува дека урбаната цивилизација се појавила уште во 3000 година. п.н.е. а раната форма на градот Мунигака (во близина на Кандахар, на југот на земјата) може да била испакната цивилизациска колонија од долината Инд. [[Податотека:Afghan_history_from_2008-2011.jpg|мини|200x200пкс| Учество во НАТО.]] По [[20 век п.н.е.|2000. п. н е.]], последователни бранови на полуномадски народи од [[Средна Азија]] се преселиле во јужен Авганистан, вклучително и голем број индоевропски говорници. Овие племиња подоцна мигрирале на југ, во [[Индија]], западно од денешен [[Иран]] и во [[Европа]] мигрирале преку областа северно од [[Касписко Езеро|Каспиското Море]]. {{Sfn|Bryant|2001}} Овој регион бил целосно наречен [[Аријана]].<ref>{{Наведена книга|title=Afghanistan ( Ancient Aryana) Brief Review Of The Political And Cultural History And The Modern Development Of The Country|last=A. Rahman|publisher=Afghan Information Bureau|year=1950|editor-last=Foreword Pazhwak}} Авганистан: древна Аријана (1950), Information Bureau. pp. 3.</ref><ref>М. Вицел, "''Vīdẽvdaδ листу је веома вероватно склопио неко ко је Авганистан и земљу која га окружује домовином свих индоиранаца, то јест, свих источних Иранаца, са Аријаном као њиховим центром.''" pp. 48, ''"Домовина Аријанаца"'', Фестшрифт Ј. Нартен = Münchener Studien zur Sprachwissenschaft, Beihefte NF 19, Dettelbach: J.H. Röll 2000, 283–338. објављено и на интернету, на Harvard University, ([http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/AryanHome.pdf LINK])</ref> Старата религија на [[Зороастризам|зороастризмот]] се верува дека потекнува од денешен Авганистан меѓу 1800 и [[800 п.н.е.|800 година]] п.н.е. и исто така се верува дека нејзиниот основач [[Заратустра]] живеел и умрел во Балх.<ref name="LOC">Library of Congress Country Studies on Afghanistan, [https://web.archive.org/web/20230625001008/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID%20af0003%29 Владавина Ахаменида, око 550-331. п.н.е.]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ancienthistory.about.com/library/bl/bl_afghanachaemenid.htm|title=„Авганистан: владавина Ахеменидске династије“, Ancient Classical History|date=13 април 2012|publisher=Ancienthistory.about.com|accessdate=19 мај 2012|archive-date=2013-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230234134/http://ancienthistory.about.com/library/bl/bl_afghanachaemenid.htm|url-status=dead}}</ref> Античките источноирански јазици најверојатно се зборувале во Авганистан во времето на зороастризмот. До средината на 6 век п.н.е., Ахеменидските Персијци ги собориле Медијците и ги додале териториите Арахозија, Арија и Бактрија кон територијата на Авганистан. На натписот на споменикот на кралот [[Дариј I|Дариј I се]] спомнува долината Кабул на списокот со 29 земји што ги освоил. [[Александар III Македонски|Александар Велики]] и неговата војска пристигнала во Авганистан во [[330 п.н.е.|330 година.]] п.н.е., откако го победила [[Дариј III]] една година порано во [[Битка кај Гавгамела|Битката кај]] Гавгамела.<ref name="LOC"/> По краткото окупирање на Александар, владетелите на [[Селевкидско Царство|Селевкидското Царство]] [[Селевкидско Царство|ја]] контролирале областа до [[305 п.н.е.|305 година]]<nowiki/>п.н.е., кога му предале голем дел на индиското [[Мауриско Царство]], како дел од договорот за сојуз. {{Quote|Александар ги зеде од Аријците и ги основа своите населби, но [[Селевк I Никатор]] ги предаде на Маурија како услов за брак и добивање на 500 слонови.<ref>{{cite web|url=http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php | title = Историјски водич о Кабулу – Име |author=Ненси Хеч Дупри / Ахмед Али Кухзад | publisher = American International School of Kabul |year=1972 | accessdate=18 септември 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100830031416/http://www.aisk.org/aisk/NHDAHGTK05.php | archivedate=30 август 2010 |url-status=dead }}</ref>|[[Страбон]]|64 п.н.е.– 24}} [[Мауриско Царство|Мауриското Царство]]<nowiki/>го донело [[Будизам|будизмот]] од [[Индија]] и ги контролирало областите јужно од [[Хиндукуш]] до околу [[185 п.н.е.|185 година]] п.н.е. кога тие биле соборени. Нивниот пад започнал 60 години по владеењето на Ашока, што довело до хеленистички освојувања на регионот од страна на [[Грчко-бактриско кралство|Грчко-бактриското кралство]]. Голем дел од овие региони се одделилеод Грчко-бактриското кралство и станале дел од [[Грчко-индиско кралство|Грчко-индиското кралство]]. Индо-Грците биле поразени и протерани од Индо-Скитите кон крајот на 2 век п.н.е. Во текот на [[1 век п.н.е.]], [[Партско Царство|Партското Царство]] ја освоило оваа област, но потоа паднало под вазалство на [[Индо-Партско Царство|Индо-Партското Царство]]. Од средината до крајот на 1 век н.е., [[Кушанско Царство|Кушанското Царство]], сместено во современ Авганистан, станало заштитник на будистичката култура. Кушитите биле поразени од [[Сасанидско Царство|Сасанидите]] во 3 век на новата ера. Иако различни владетели кои се нарекувале [[Кушити]] (попознати како Индо-Сасаниди) владееле со овој регион, се смета дека тие биле подредени на Сасанидите. Кушитите биле наследени од кидаридските Хуни кои пак биле наследени од краткотрајниот, но моќен Хефталит. Хефталитите го поразиле [[Хозрој Ануширван]] во 557 г. Сепак, во 6 век, наследниците на Кушитите и на Хефталитите формирале мала династија во Кабул, наречена „''Шахови на Кабул''“. === Исламизација и инвазија на Монголците=== [[Податотека:Herat_Masjidi_Jami_courtyard.jpg|лево|мини|200x200пкс|Изградена за време на Гуридите, Хератската џамија е една од најстарите џамии во Авганистан.]] [[Податотека:Persia_1814.jpg|десно|мини|270x270пкс|Поделбата на Персија и Авганистан за време на Големата игра]] Во периодот помеѓу 4 и 19 век, северозападниот дел на современ Авганистан се сметал за целина што го носел регионалното име [[Хорасан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan|title=Хорасан|date=|publisher=Encyclopædia Britannica Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20101003132000/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan|archive-date=3 октомври 2010 <!--DASHBot-->|accessdate=21 октомври 2010}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Енциклопедија ислама|publisher=Brill|year=2009|pages=55|chapter=Хорасан|quote=Во пред-исламското и раното исламско време, терминот „Хорасан“ честопати имал многу широка ознака, опфаќајќи делови кои денес припаѓаат на Средна Азија и Авганистан.}}</ref> Две од четирите престолнини на Хорасан: Херат и Балк денеска се наоѓаат Авганистан, додека Кандахар, Забул, Газна и Авганистан ја формирале границата меѓу Хорасан и [[Хиндустан]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zKqn_CWTxYEC&lpg=PP1&pg=PA180#v=onepage&q&f=false|title=Патувања во Азија и Африка, 1325–1354|last=Ибн Батутуа|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-415-34473-9|edition=reprint, illustrated|pages=416}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201016&ct=199|title=200: Превод Увода Фириштове историје // Историја Индије|last=Фиришта, Мухамед Касим Хинду Шах|year=1560|work=Сер Х. М. Елиот|publisher=Packard Humanities Institute|location=London|pages=8|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726121158/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201016&ct=199|archive-date=26 јули 2013|accessdate=22 август 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91|title=Догађаји 910. године (p.4)|last=Захир Уд-Дин Мухамед Бабур|year=1525|work=Бабурнама|publisher=Packard Humanities Institute|archive-url=https://www.webcitation.org/6AVK0359k?url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91|archive-date=7 септември 2012|accessdate=22 август 2010}}</ref> [[Податотека:The_Surrender_of_Kandahar.jpg|лево|мини|276x276пкс| Минијатура од Падшахнама која го прикажува предавањето на гарнизонот Кандахар од династијата Сафавиди во 1638 година на Могулите, кои подоцна ги зазеле Сафавидите во 1649 година.]] Арапските муслимани го донеле исламот до Херат и Заран во 642 година и започнале со негово ширење на исток; некои жители што стапиле во контакт со исламот го прифатиле, додека други се побуниле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=98|title=А.—Индиски краљеви Кабула|year=1867–1877|work=Сер Х. М. Елиот|publisher=Packard Humanities Institute|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408220905/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=98#|archive-date=8 април 2014|accessdate=18 септември 2010}}</ref> Луѓето во Авганистан верувале во повеќе богови и биле припадници на повеќе религии како [[зороастризам]], [[будизам]], [[хиндуизам]], [[христијанство]], [[јудаизам]] итн..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=16301012&ct=16|title=Географски део NUZHAT-AL-QULU-а|last=Казвински|first=Хамдулах Муставфи|year=1340|work=Превео Ги леСтранж|publisher=[[Packard Humanities Institute]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726144951/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=16301012&ct=16#|archive-date=26 јули 2013|accessdate=19 август 2011}}</ref> Зунбили и шаховите од Кабул биле поразени во [[870]] година од сафаридските муслимани. Подоцна, Саманидите го прошириле своето исламско влијание јужно кон [[Хиндукуш]]. Се вели дека муслиманите и немуслиманите продолжиле да живеат рамо до рамо во [[Кабул]] пред Газнавидите да дојдат на власт. {{quote|Кабул има замок познат по својата сила, достапен само на еден начин. Во него има муслимани, но е град во кој живеат и атеисти од Индија.<ref>{{cite web|url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=100| title = А.—Индиски краљеви Кабула (с.3)| work = Сер Х. М. Елиот| publisher = [[Packard Humanities Institute]]| location = London| year=1867–1877| accessdate=18 септември 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20130726133107/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=100| archive-date=26 јули 2013|url-status=dead}}</ref>|Естахри|921 година}} Авганистан станал еден од главните центри на муслиманскиот свет во времето на „''исламската златно доба''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranchamber.com/history/ghaznavids/ghaznavids.php|title=Династија Газнавида, Историја Ирана, Iran Chamber Society|publisher=Iranchamber.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124185258/http://iranchamber.com/history/ghaznavids/ghaznavids.php|archive-date=24 ноември 2010 <!--DASHBot-->|accessdate=14 ноември 2010}}</ref> До [[11 век]], султанот Махмуд конечно ги исламизирал сите преостанати немуслимански области, освен Кафиристан. Газнавидите биле наследени од династијата [[Гуриди]], која само го проширила и зацврстила веќе постоечкото царство. Во 1219 година, [[Џингис Хан]] и неговата монголска војска ја освоиле оваа област. Неговите сили наводно ги срушиле хорасанските градови Херат и Балк, како и Бамијан. [[Податотека:SHAHR-I-ZOHAK_-_AFGHANISTAN.jpg|десно|мини|200x200пкс| Шахре Зохак (Црвениот град), кој бил уништен од Џингис Кан во 1222 година.]] Уништувањето предизвикано од [[Монголци]]те ги испразнило поголемите градови и принудило многу мештани да се вратат во руралното аграрно општество.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usatoday.com/news/world/2009-02-17-afghanistan-forces_N.htm|title=Обамин рат: Распоређивање 17.000 подиже улог у Авганистану|last=Пејџ|first=Сузан|authorlink=Сузан Пејџ|date=18 февруари 2009|publisher=Usatoday.com|accessdate=19 мај 2012}}</ref> Монголското владеење продолжило со [[Илканат]]от на северозапад, додека династијата Кхили од племето во Авганистан владеело јужно од [[Хиндукуш]], сè до инвазијата на [[Тамерлан|Тимур]] во [[1370]] година кога ја основал династијата на [[Тимуриди]]те.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/eb/article-9072546/Timurid-Dynasty|title=Династија Тимурида|publisher=Britannica.com|accessdate=19 мај 2012}}</ref> За време на владеењето на Газнавидите, Гуридте и Тимуридите, Авганистан произведе многу убави исламски архитектонски споменици, како и бројни научни и книжевни дела. [[Бабур]], кој е потомок и на Тимур и на [[Џингис Кан]], дошол од Фергана и го презедел [[Кабул]] од династијата Архун и оттаму започнал да ја презема контролата врз централните и источните региони на Авганистан. Тој останал во Кабул до 1526 година, кога неговата војска го нападнала [[Султанат Делхи|Султанатот Делхи]], за да ја замени династијата Лоди со [[Могулско Царство|Могулското Царство]]. Од 16-ти до почетокот на 18-ти. век, Авганистан бил дел од три регионални кралства: Бухарско ханство на север, шиитската династија на Сафавидите на запад, а преостанатата голема територија припаѓала на [[Могулско Царство|Могулското Царство]]. === Династија Хотаки и Дуранското Царство === [[Мирвајс Хотак]], сметан за авганистанскиот [[Џорџ Вашингтон]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=fbXmk-EauHIC&lpg=PP1&pg=PA8#v=onepage&q&f=false|title=Авганистан|last=Отфиноски|first=Стивен|publisher=Infobase Publishing|year=2004|isbn=978-0-8160-5056-7|location=|pages=8,130}}</ref> бил успешен во бунтот што го покренал против персиските Сафавиди во 1709 година. Тој го соборил и погубил Џурџис Кан, со што се обезбедила независност на Авганистан. До 1713 година, Мирвајс победил две големи персиски војски, едната предводена од Кушрав Кан, братучед на Џурџис Кан, а другата од Рустан-кан. Армиите биле испратени од Султан Хусеин, Шахот од [[Исфахан]], да ја повратат контролата над [[Кандахар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D90001014%26ct%3D29|title=Литературна историја на Персија, издание 4: Модерно време (1500—1924), Поглавје IV. Скица за историјата на Персија во последните два века(1722—1922)|last=Браун|first=Едвард Г.|publisher=Packard Humanities Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726142425/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D90001014%26ct%3D29#|archive-date=26 јули 2013|accessdate=9 септември 2010}}</ref> Мирвајс Хотак починал од природна смрт во [[1715]] година, а го наследил неговиот брат Абдул Азиз Хотаки, кој бил убиен од Мирвајс, син на Махмуд Хотаки, и со тоа ја предал државата. Во [[1722]] година, Махмуд ја предводел авганистанската армија кон [[Исфахан]], главниот град на [[Персија]]. Тој го уништил градот по Битката кај Гулнабад и се прогласил за цар на Персија. Персијците не биле лојални на авганистанските владетели и по масакрот врз илјадници научници, верски благородници и членови на семејството Сафавиди, династијата Хотаки била протерана од [[Персија]] по Битката кај Дамган во 1729 година. години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Afghanistan/The-first-Muslim-dynasties#ref306636|title=Хотакији|work=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=9 септември 2010}}</ref> [[Податотека:Portrait_miniature_of_Ahmad_Shah_Durrani.jpg|лево|мини|270x270пкс|Ахмед-шах Дурани]] Во 1738 година, Надер-шах, заедно со неговите афшаридски сили, го освоиле Кандахар од Хусеин Хотаки, кога бил ослободен шеснаесетгодишниот Ахмад-шах Дурани и станал командант на четири илјади Авганистанци на Надер-шах.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21396/The-Durrani-dynasty?anchor=ref306642|title=Династија Дурани|work=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=1 септември 2010}}</ref> Неговите сили марширале од Кандахар кон [[Индија]] со цел да го покорат; минувајќи низ Газни, [[Кабул]], Пешавар и [[Лахор]]е, а потоа по Битката кај Карнал успеале да го освојат, ограбувајќи го [[Делхи]]. Надер-шах и неговата војска го напуштиле Делхи, но со себе зеле големо богатство, кое се состоело од дијаманти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranchamber.com/history/afsharids/afsharids.php|title=Историја Ирана: Династија Афшарида (Надер Шах)|publisher=Iranchamber.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124183727/http://iranchamber.com/history/afsharids/afsharids.php|archive-date=24 ноември 2010 <!--DASHBot-->|accessdate=14 ноември 2010}}</ref> По смртта на Надер во 1747 година, Авганистанците го избрале Ахмед-шах Дурани за свој шеф на државата. Се смета за основач на современ Авганистан,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2028.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|title=Позадина: Авганистан|work=Чињенице о свету|publisher=CIA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100614120822/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2028.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af#af|archive-date=14 јуни 2010|accessdate=24 јуни 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0010)|title=Ахмед Шах и Дурани царство|year=1997|publisher=Library of Congress Country Studies on Afghanistan|archive-url=https://archive.today/20120722064857/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0010)|archive-date=22 јули 2012|accessdate=25 август 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/10162/Ahmad-Shah-Durrani|title=Ахмед Шах Дурани|work=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=9 септември 2010}}</ref> Дурани и неговата авганистанска армија го освоиле целиот денешен Авганистан, [[Пакистан]], Хорасан и Кохистан во [[Иран]], како и Делхи во [[Индија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/afghanistan/index.htm|title=Авганистан|last=Енгелс|first=Фридрих|authorlink=Фридрих Енгелс|year=1857|work=Енди Бланден|publisher=The New American Cyclopaedia, Vol. I|accessdate=25 август 2010}}</ref> Тој го победил индиското Царство Марата а една од неговите најголеми победи била Битката кај Панипат во 1761 година. години. Во октомври 1772 година, Ахмед-шах Дурани починал од природна смрт и бил погребан во „[[Џамија на наметката на пророкот Мухамед|Светилиштето на наметката]]“ во [[Кандахар]]. Него го наследил неговиот син Тимур-шах Дурани, кој во 1776 година го преселил главниот град од Кандахар во Кабул. Откако Тимур починал во 1793 година. година, власта преминала во рацете на неговиот син Заман-шах Дурани, потоа во рацете на Махмуд-шах Дурани, потоа Шуја-шах Дурани и други. Во текот на [[19 век]], Авганистан добил закани од Персијците на запад и од Сиките на исток. Западните провинции Хорасан и Кохистан биле освоени од Персијците во 1800 година. Фатех Кан, водачот на династијата Баракзај, ги поставил своите браќа (21 од нив) на сите моќни позиции низ неговото царство. По неговата смрт, тие се побуниле и ги поделиле провинциите меѓу себе. За време на овој бурен период, Авганистан имал бројни краткотрајни владетели, сè до Дост Мухамед Кан, кој се прогласил за принц во 1826 година. {{Sfn|Tanner|2009}} Пенџаб бил освоен од Рањит Синк, кој ги нападнал Хајбер Пахтунву, а потоа во 1834 година го освоил Пешавар. Во 1837 година, Акбар-кан го преминал превојот Хајбер со авганистанската армија за да ги победи Сиките во Битката кај Џамруд, по смртта на Хари Синк Налву пред да се повлече во Кабул. {{Sfn|Nalwa|2009}}<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jS9lTERuciUC&pg=PT116|title=Soldier and Traveller. Memoirs of Alexander Gardner, Colonel of Artillery in the service of Maharaja Ranjit Singh. With an introduction by the Right Hon. Sir R. Temple.|publisher=Elibron Classics|isbn=978-0-543-01103-9|pages=116}}</ref> Дотогаш, Британците веќе започнале да напредуваат од исток и започнала [[Прва англо-авганистанска војна|Првата англо-авганистанска војна]], еден од првите големи судири за време на Големата игра.{{Sfn|Chahryar|2003}} === Талибански Емират и Обединет фронт === [[Податотека:Taliban_beating_woman_in_public_RAWA.jpg|мини|200x200пкс| Талибанската верска полиција решава проблем со Авганистанка која ја соблекла бурката во јавноста.]] По поразот на британско-индиските сили во 1842 година и победата на Авганистанците, [[Британци]]те воспоставиле дипломатски односи со авганистанската влада, но се повлекле од земјата. Тие се вратиле за време на Втората англо-авганистанска војна, што му помогнало на Абдур Рахман-кан да го победи Ајуб-кан. [[Велика Британија]] започнала да врши силно воено-политичко влијание по ова, па дури и ја контролирала надворешната политика на државата. Во 1893 г. Мортимер Дуранд го убедил Амир Абдур Рахман Кан да потпише договор (спорен според некои) во кој териториите на етничките Паштуни и Балуџи биле поделени со „линијата Дуранд“. Ова била класична политика „раздели и владеј“ на Британците, што довела до затегнати односи, особено подоцна со воспоставувањето на новата држава [[Пакистан]]. По [[Трета англо-авганистанска војна|Третата англо-авганистанска војна]] и потпишувањето на мирот во 1919 година, кралот [[Аманулах-кан]] го прогласил Авганистан за суверена и потполно слободна држава. Тој ја завршил традиционалната изолација на неговата земја со воспоставување дипломатски односи со меѓународната заедница и по двегодишно патување во [[Европа]] и [[Турција]] во периодот [[1927|1927-28 година]], тој спровел неколку реформи за модернизација на нацијата. Главниот иницијатор на овие реформи бил Махмуд Тарзи, ревносен поддржувач на образованието на жените. Тој се борел за членот 68 од авганистанскиот устав во [[1928]] година, со што основното образование станало задолжително. Ропството било укинато во 1923 година. Всушност биле воспоставени некои реформи, како што е укинување на традиционалната бурка за жените и отворање на образовни институции, што брзо отуѓило многу племенски и верски водачи. Соочен со силно вооружено противење, [[Аманулах-кан]] бил принуден да абдицира во јануари 1929 година, откако Кабул паднал во рацете на бунтовничките сили предводени од [[Хабибулах Калакани]]. Принцот [[Мухамед Надир-шах]], братучед на Амахолах, го победил и убил Калакани во ноември 1929 година и бил прогласен за крал. Тој ги напуштил забрзаните реформи на модернизацијата на Аманулах-кан и се обидел да ги спроведе постепено, но бил убиен во 1933 година. година од Абдул Халик, ученик. [[Мухамед Захир-шах]], деветнаесетгодишен син на Надир, го наследил престолот и владеел од 1933 до 1973 година. До 1946 година Захир-шах владеел со помош на неговиот чичко, кој ја извршувал премиерската позиција и ја продолжил политиката на Надир-шах. Вториот чичко на Захир-шах , Махмуд, станал премиер во 1946 година и започнал експеримент што овозможил поголема политичка слобода, но ја сменил политиката кога работите тргнале подалеку од планираното. Тој бил заменет во 1953 година од [[Мухамед Дауд-кан]], братучед и зет на кралот. Дауд сакал поблиски односи со [[Советскиот Сојуз]] и подалечна врска со Пакистан. Авганистан останал неутрален и не учествувал во [[Втората светска војна]], ниту бил во сојуз со кој било блок за време на [[Студената војна]]. Сепак, тој имал корист од подоцнежното соперништво меѓу [[Советскиот Сојуз]]и [[САД]], бидејќи обете земји се обидиле да го утврдат своето влијание во Авганистан со градење автопати, аеродроми и друга важна инфраструктура во оваа земја. Во 1973 година, додека кралот Захир-шах бил во официјална посета во странство, Дауд-кан извршил државен удар и станал првиот претседател на Авганистан. === Странско мешање и војна === Во април 1978 година, Комунистичката [[Народна демократска партија на Авганистан]] (НДПА) ја презела власта во Авганистан преку [[Априлска револуција|Априлската револуција]]. За неколку месеци, противниците на комунистичката влада започнале востание во источен Авганистан, кое брзо прераснало во граѓанска војна меѓу герилците-муџахедини и владините сили низ целата земја. [[Пакистан]]ската влада обезбедила обука на овие бунтовниците во тајни центри, додека [[Советскиот Сојуз]]испратил илјадници воени советници за поддршка на владата на НДПА.{{Sfn|Hussain|2005}} Во меѓувреме, растечката нетрпеливост меѓу двете фракции на НДПА - доминантниот Халк и поумерениот Парчам - резултирале во разрешување на членовите на кабинетот на Парчам и апсење на нивните офицери под изговор на закана за востание во Парчам. Во септември [[1979]] година, претседателот [[Нур Мухамед Тараки]] бил убиен за време на бунт во НДПА, предводен од [[Хафизулах Амин]], кој тогаш го презел претседателството. Бидејќи не им влевал доверба на Советите, Амин бил убиен од советските специјалци во декември 1979 година. Владата организирана од Советскиот Сојуз, под раководство на Барбак Кармал, иако ги вклучувал и двете фракции, ја пополнил празнината. Советските трупи биле распоредени во голем број за да го стабилизираат Авганистан под водство на Кармал, иако не се очекувало да ги водат сите битки водени во тоа време во Авганистан. Сепак, како резултат, Советите сега биле директно вклучени во она што станло познато како Авганистанска граѓанска војна. {{Sfn|Kalinovsky|2011}} НДПА го забранила лихварството, и дала изјави за правата на жените со кои се прогласува родова еднаквост,<ref name="automatski generisano4">{{Наведена мрежна страница|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|title=Авганистан|publisher=Library of Congress Country Studies|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408085103/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|archive-date=8 април 2014|accessdate=14 ноември 2010}}</ref> и ги вклучила жените во политичкиот живот. [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Саудиска Арабија|Саудиска Арабија ги]] поддржувале антикомунистичките сили (муџахедини). Од средината на 1979 година, двете земји потрошиле вкупно околу 40 милијарди долари на војната во Авганистан. Пари, оружје и опрема биле испраќани и до соседен Пакистан, каде имало бегалци кои се враќале во Авганистан во 90-тите години и го организирале [[Талибанци|талибанското движење]]. [[Централна разузнавачка агенција|ЦИА]] опремила и обучила околу 100.000 муџахедини од околу 40 земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=vYUzL1qhltA|title=Хладни рат (Део 1/5) = Soldiers of God: Cold War (Part 1/5)|year=1998|publisher=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729082646/https://www.youtube.com/watch?v=vYUzL1qhltA|archive-date=2013-07-29|accessdate=11 октомври 2011.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unicef.org/graca/mines.htm|title=Мине: Смртоносно наслеђе|publisher=[[UNICEF]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805102916/http://www.unicef.org/graca/mines.htm|archive-date=5 август 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.defenseindustrydaily.com/Landmines-in-Afghanistan-A-Decades-Old-Danger-06143/|title=Мини во Авганистан: Децениска опасност|date=1. февруари 2010|publisher=Defenseindustrydaily.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111130437/http://www.defenseindustrydaily.com/Landmines-in-Afghanistan-A-Decades-Old-Danger-06143/|archive-date=2014-01-11|accessdate=6 мај 2012}}</ref> Оваа војна создала повеќе од шест милиони бегалци кои го напуштиле Авганистан и во повеќето случаи заминале во Пакистан или [[Иран]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://2009-2017.state.gov/j/prm/releases/onepagers/202635.htm|title=Програма за прием на бегалци за Блискиот Исток и Јужна Азија|publisher=Биро за население, бегалци и миграција|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028213336/https://2009-2017.state.gov/j/prm/releases/onepagers/202635.htm|accessdate=29. декември 2013.|archive-date=2020-10-28|url-status=bot: unknown}}</ref> Соочени со зголемен меѓународен притисок и голем број жртви, Советите се повлекле од Авганистан во 1989 година, иако тие продолжиле да го поддржуваат авганистанскиот претседател [[Мохамед Наџибула]] до [[1992]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoplease.com/ce6/world/A0856490.html|title=Авганистан: Историја – Колумбија енциклопедија|date=11 септември 2001|publisher=Infoplease.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120810051626/http://www.infoplease.com/ce6/world/A0856490.html|archive-date=2012-08-10|accessdate=19 мај 2012}}</ref> === Современа историја (2001 - денес) === [[File:Hamid Karzai 2006-09-26.jpg|thumb|upright=0.9|[[Хамид Карзаи]], претседател на Авганистан од 2001 до 2014]] Од 1989 до 1992 година, владата на Наџибула се обидела да го реши проблемот со граѓанската војна без помош на советските трупи на нејзините територии, но со нивна економска и воена помош. Наџибула се обидел да изгради поддршка за неговата влада, и тој се обидел да ја претстави својата влада како исламска, а во уставот од 1990 година, Авганистан официјално станала исламска држава, и сите врски со [[Комунизам|комунизмот]] биле отстранети. Сепак, Наџибула не успеал да добие голема поддршка и со [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на [[Советскиот Сојуз]]во]] 1991 година, останал без странска помош. Ова, заедно со внатрешниот колапс на неговата влада, довело до негово соборување во април 1992 година. После падот на владата на Наџибулах во 1992 година, посткомунистичката исламска држава Авганистан била основана со Договорот од Пешавар, договор за мир и поделба на моќта според кој сите авганистански партии биле обединети во април 1992 година. освен пакистанската исламска партија на Гулбудин Хекматјар. Хекматјар започнал со бомбардирање на Кабул, што означило почеток на нова фаза на војната. [[Саудиска Арабија]] и [[Иран]] поддржувале различни авганистански милиции, {{Sfn|Saikal|Farhadi|Nourzhanov|2006}} <ref name="automatski generisano5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/en/reports/2005/07/06/blood-stained-hands|title=Окрвављене руке, Злочини почињени у Кабулу и авганистански легат некажњавања|publisher=Human Rights Watch|archive-url=https://web.archive.org/web/20091212081418/http://www.hrw.org/en/reports/2005/07/06/blood-stained-hands|archive-date=2009-12-12}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=How We Missed the Story: Osama Bin Laden, the Taliban and the Hijacking of Afghanistan, Endowment of the United States Institute of Peace|last=GUTMAN, Roy|year=2008|edition=1|location=Washington D.C.}} Гатман, Рој (2008): Како см пропустили причу: Осама Бин Ладен, талибани и отимање Авганистана, Задужбина американског Института за мир, 1. изд., Washington D.C.</ref> и брзо се развила нестабилност,<ref>"Извори о 11 септември, Том VII: Фајл о талибанима". gwu.edu. 2003. Посетено на 2013-10-31. Посетено на: 16 декември 2013.</ref> и судирот меѓу двете милиции наскоро прераснал во вистинска војна. Поради ненадејниот почеток на војната, работата на владините оддели, полициските единици или системот на правда и одговорност, новоформираната Исламска Република Авганистан немала време да се формира. Поединци од разни вооружени сили извршиле злосторства, додека во Кабул владеело беззаконие и хаос.<ref name="automatski generisano5"/><ref name="automatski generisano6">"Фрлање сенка: Воени злосторства и злосторства против човештвото: 1978–2001". Afghanistan Justice Project. 2005. 2013-10-04. Посетено на: 16. декември 2013.</ref> Поради овој хаос, некои водачи имале само номинална моќ над своите команданти.<ref name="automatski generisano3">"II. ПОЗАДИНА". Human Rights Watch. Пристапено 2008-11-02. Пристапено: 16. декември 2013.</ref> Немало заштита на цивилите од убиства, силувања или изнудувања. Се верува дека околу 25.000 луѓе загинале за време на најинтензивниот период на бомбардирање од страна на Исламската партија на Хекматјар и единицата на Џунбиши Мили на [[Абдул Рашид Достум]], кој склучил сојуз со Хекматјар во 1994 година. Скоро половина милион луѓе го напуштиле Авганистан. Во [[1994]] година се појавиле [[талибанци]]те, досега непозната фракција на муџахедини, кои се идентификувале како религиозни студенти. Тие наскоро започнале со експанзија од соседен [[Пакистан]] во правец на [[Кабул]] и започнале нова граѓанска војна во Авганистан. Талибанците направиле брз чекор во борбата насочена кон воспоставување на крут [[Шеријат|исламски закон]] во земјата. Искористувајќи го конфликтот меѓу неколку фракции на муџахедините, поранешните антисоветски сили, талибанците во септември [[1996|1996 година]] го освоиле Кабул. Силите лојални на Рабани, Масуд и Достам се повлекле на север и формирале т.н. Северна алијанса, антиталибански сојуз на етнички [[Узбеци]], Таџици и [[Хазари]]. Со продолжувањето на офанзивата на Талибанците, овој сојуз станал доста мал, на северниот дел на Авганистан кон крајот на 90-тите. [[Податотека:1996afghan_(1).png|мини|200x200пкс| Карта на Авганистан кон крајот на 1996 година: Масуд (црвено), Достум (зелена), Талибанци (жолто).]] Талибанскиот режим, веднаш по освојувањето на Кабул, наметнал исламски фундаменталистички поредок врз граѓаните под негово владеење. Исламските закони најмногу ги погодиле жените, кои биле принудени да носат бурки и им било забрането да одат на училиште. Смртната казна не била невообичаена. Во 1998 година, по терористичките напади врз американските амбасади во Африка, САД со крстосувачки ракети нападнале неколку [[Ал-Каеда|кампови за]] обука на терористите на [[Ал-Каеда|Ал Каеда]] во Авганистан. Имено, талибанскиот режим обезбедил засолниште на таа организација чии членови се ветерани во војната против Советите, како и на нејзиниот водач [[Осама бин Ладен]] . Сепак, раните победи на Талибанците биле проследени со низа порази, што ги натерало аналитичарите да мислат дека на Талибанците им се гледа крајот на нивното владеење.<ref>"II. ПОЗАДИНА". Human Rights Watch. Пристапено 2008-11-02. Посетено на: 16- декември 2013.</ref> Талибанците започнале да го гранатираат Кабул на почетокот на 1995 година но биле поразени од владините сили на Исламската држава предводени од [[Ахмад Шах Масуд]].<ref>Amnesty International. "Документ - Авганистан: повеќе информации за безбедносните стравови и нови проблеми: Намерни и произволни убиства: Цивили во Кабул." 16 новември 1995 Пристапено: Amnesty.org Проверено: 26 јули 2013</ref><ref>"Гладување до смрт – Авганистан". YouTube. 2 август 2007 Пристапено 2014-04-25. Пристапено : 10 јуни 2013</ref> На [[26 септември]] [[1996]] година, додека Талибанците, со воена поддршка на [[Пакистан]] и саудиска финансиска помош, се подготвувале за уште една голема офанзива, Масуд наредил целосно повлекување од Кабул.<ref>Кол, Тајни војни (Њујорк: Penguin, 2005), 14.</ref> Талибанците го освоиле [[Кабул]] на [[27 септември]] [[1996]] година и го основале исламскиот емират во Авганистан. Тие ги наметнале своите политички и судски толкувања на деловите во Авганистан кои биле под нивна контрола, издавајќи едикти што конкретно се однесувале на жените.<ref name="automatski generisano1">"Талибанска војна против жените. Здравствената и кризата со човековите права во Авганистан. „Лекари за човекови права. 1998. 14 јуни 2007.</ref> Според организацијата ''Доктори за човекови права'', „''ниту еден друг режим во светот не принуди толку методично и насилно на половина од своето население во виртуелен домашен притвор, забранувајќи им да излегуваат под закана за физичко казнување''“. По падот на Кабул под власта на Талибанците на 27 септември 1996 година, Ахмед Шах Масуд и Абдул Рашид Достум, поранешни соперници, го формирале Северниот сојуз.<ref>"Масудов последњи покушај – Авганистан". YouTube. 8 август 2007 Посетено на 25 февруари 2014 Посетено на: 10 јуни 2013</ref> Северниот сојуз главно се состоел од таџикистанските сили на Масуд, [[Узбеци|Узбеците од]] Достум, [[Хазари]]те и Паштуните под раководство на луѓе како Хаџи Мухамед Мохакик, Абдул Хак и Абдул Кадир. Талибанците воено ги победиле силите на Достум со освојувањето на Мазари Шариф во 1998 година и тој бил принуден да биде во [[егзил]]. Талибанците извршиле систематски масакри врз цивили во северен и западен Авганистан.<ref>Newsday (октомври 2001). "Талибански масакри наведени за ОН". Chicago Tribune. Пристапено 13 октомври 2013.</ref><ref>Newsday (2001). "Доверлив извештај на ООН дава детали за масовните убиства на селани цивили". newsday.org. Пристапено 12 јуни 2008 Пристапено: 12 октомври 2001.</ref> Претседателот [[Первез Мушараф]], тогашен началник на штабот, бил одговорен за испраќање на десетици илјади Пакистанци да се борат рамо до рамо со талибанците и [[Осама бин Ладен|Бин Ладен]] против силите на Масуд.<ref name="automatski generisano2">{{Harvnb|Grad|2009}}</ref><ref>"Во рамките на талибанските редови ". Национална географија. 2007 година. Пристапено 29 јули 2013</ref><ref>"Ахмед Шах Масуд". History Commons. 2010. Посетено на 25 јануари 2014. Пристапено: 16. декември 2013.</ref> {{Sfn|Maley|2009}} Само во 2001 година, во Авганистан имало 28 000 Пакистанци.<ref name="autogenerated2001">Рашид, Ахмед (11 септември 2001). "Авганистанскиот бунтовнички водач можеби е убиен во експлозијата. “Телеграф (Лондон)“. Преземено на 8 ноември 2013 година.</ref> Од 1996 до 2001 година, терористичката мрежа на [[Ал-Каеда|Ал Каеда]] на [[Осама бин Ладен]] и [[Ајман Ал Завахири|Ајман ал Завахри]] била организирана од талибанците во Авганистан а Бин Ладен испратил илјадници арапски регрути во војната против Обединетиот фронт.<ref>"Бригада 055". CNN. Посетено на 29 јули 2013</ref> Ахмед Шах Масуд останал единствениот лидер на Обединетиот фронт во Авганистан. Во областите под негова контрола, Масуд воспоставил демократски институции и потпишал декларација за правата на жените. {{Sfn|Grad|2009}} Борбите исто така довеле до околу еден милион луѓе да ги напуштат областите под контрола на талибанците.<ref>"Међу талибанима". Национална Географија. 2007. Посетено на 29 јули 2013</ref><ref>"Масуд у Европском парламенту, 2001". EU media. 2001. Посетено на 28 јули 2013 Посетено на: 16 декември 2013.</ref> На 9 септември 2001 година, Ахмед Шах Масуд бил убиен од двајца Арапи, бомбаш-самоубиец на Ал Каеда во Авганистан, а два дена подоцна, [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|на 11 септември 2001 година]], [[Ал-Каеда|Ал Каеда]] извршила низа координирани терористички напади против [[Соединети Американски Држави|САД.]] [[Светскиот трговски центар]] во [[Менхетн|Менхетен]], [[Њујорк (град)|Њујорк]] бил нападнат. Американската влада ги обвинила [[Ал-Каеда|Ал Каеда]] и [[Осама бин Ладен]] за нападите и побарала талибанците да го предадат нивниот водач.<ref>Рори Макарти у исламабаду (17 октомври 2001). "Нова понуда за Бин Ладена". Лондон: Guardian. Посетено на 28 јуни 2013 Посетено на: 17 јули 2012</ref> Талибанците одбиле да ги исполнат желбите на САД и во октомври 2001 година, Операцијата „Трајна слобода“ започнала како нова фаза на војната во Авганистан. За време на првичната инвазија, американските и британските сили го бомбардирале Авганистан и соработувале со силите на Обединетиот фронт со цел да ја преземат власта од талибанците и да се елиминира [[Ал Каеда]].<ref>Тајлер, Патрик (8 октомври 2001). "Изазвана нација: Напад; Америка и Енглеска нападају Авганистан, циљајући на базе и терористичке кампове; Буш упозорава 'Талибани ће платити'". New York Times. Посетено на 11 април 2014 Посетено на: 28 февруари 2010</ref> Во декември 2001 година, по соборувањето на талибанците, била формирана нова авганистанска влада под раководство на Хамид Карзаи и биле формирани [[ИСАФ|меѓународни сили за помош]] [[Совет за безбедност на ООН|на безбедноста од Советот]] за [[Совет за безбедност на ООН|безбедност на Обединетите нации]] за поддршка на администрацијата на Карзаи и обезбедување основна безбедност.<ref>Одлука Савета безбедности Организације уједињених нација бр. 1386. S/RES/1386(2001) 31 мај 2001 Посетено на: 21 септември 2007 – (UNSCR 1386)</ref><ref>"Мисија Сједињених Држава у Авганистану". Nato.usmission.gov. Посетено на: 14 новември 2010.</ref> Исто така, Талибанците започнале да се прегрупираат во Пакистан, бидејќи сè повеќе коалициски сили влегувале во Авганистан и започнале да ја обновуваат земјата разорена од војна.<ref>Фослер, Џули. "USAID Авганистан". Afghanistan.usaid.gov. Прегледани оригинал: 17 октомври 2010. Посетено на: 14 новември 2010.</ref><ref>"Учешће Канаде у Авганистану: Позадина". Afghanistan.gc.ca. 9 јули 2010 Прегледани оригинал: 19 новември 2011. Посетено на: 14 новември 2010.</ref> Набргу по нивниот пад од власта, талибанците започнале бунт за да ја вратат контролата над Авганистан. Во текот на следната деценија, Меѓународните сили за безбедност и авганистанските трупи спровеле многу офанзиви против талибанците, но не успеале да ги поразат целосно. Авганистан останал една од најсиромашните земји во светот, поради недостаток на странски инвестиции, корумпирана влада и талибанскиот бунт.<ref>"Пакистан оптужен за помоћ талибанима". ABC News. 31 јули 2008 Прегледани оригинал: 21 декември 2013. Присупљено: 28 септември 2010</ref><ref>Крили, Роб; Спилијус, Алекс (26 јули 2010). "Викиликс: Пакистан оптужен за помоћ талибанима током напада на Авганистн". The Telegraph (Лондон). Прегледани оригинал: 29 јануари 2014 Посетено на: 28 септември 2010</ref> Во меѓувреме, авганистанската влада успеала да изгради одредени демократски структури и на [[7 декември]] [[2004]] година, земјата го сменила името во „Исламска Република Авганистан“. Биле направени обиди, честопати со поддршка на странски дарители, да се подобри економијата, здравството, образованието, транспортот и земјоделството. Меѓународните сили за помош при безбедност започнале со обука на авганистанските вооружени сили и полицијата. Во текот на следната деценија, повеќе од пет милиони авганистански бегалци биле вратени во земјата, вклучувајќи и многумина кои биле присилно депортирани од Западот.<ref>"Немачка започиње депортацију авганистанских избеглица". wsws.org. 25 јуни 2005 Прегледан оригинал: 2 октомври 2012 Посетено на: 2 октомври 2011.</ref><ref>"Живећи у страху од депортације". DW-World.De. 22 јануари 2006. Прегледани оригинал: 29 јануари 2012 Посетено на: 2 октомври 2011.</ref> До 2009 година, талибанската тајна влада била формирана во многу делови на земјата.<ref>Вајте, Гриф (8 декември 2009). "Званичници које надгледају талибани нуде конкретну алтернативу". The Washington Post. Посетено на: 30 март 2010</ref> Претседателот на САД [[Барак Обама]] објавил дека САД ќе распоредат уште 30 000 американски војници во земјата во 2010 година за период од две години. Во 2010 година, Карзаи се обидел да одржи мировни разговори со талибанците и другите групи, но овие групи одбиле да присуствуваат, а бомбардирањата, убиствата и заседите се интензивирале.<ref>Трофимов, Јарослав (11 септември 2010). "Карзај дели Авганистан у покушају да се дочепа Таалибана". The Wall Street Journal. Прегледани оригинал: 12 септември 2010. Посетено на: 11 септември 2010.</ref> По смртта на Осама Бин Ладен во мај 2011 година, во Пакистан биле убиени многу истакнати фигури од Авганистан,<ref>"Председник Карзај се обраћа Нацији на тему покушаја мира у Авганистану". Амбасада Аганистана у Вашингтону. Посетено на 12 октомври 2011. Посетено на: 10 октомври 2011.</ref> и зачестиле на границата со Авганистан-Пакистан и многу големи напади од пакистанската мрежа Хакани започнале да се случуваат низ целиот Авганистан. САД ја предупредиле пакистанската влада за можна воена акција доколку владата одбие да ги нападне овие сили сместени во племенските области под федерална администрација <ref>"Панета: САД ће гонити милитанте у Пакистану". USA Today. септември 2011. Посетено на: 21 септември 2011.</ref> бидејќи САД ги обвиниле бунтовниците во пакистанската влада за засилени напади.<ref>"САД криви пакистанску агенцију у Кабулу за напад". Ројтерс. 22 септември 2011. Посетено на 25 септември 2011. Посетено на: 22 септември 2011.</ref> Пакистанската армија започнала да ги интензивира своите напади врз овие групи како дел од војната во северозападен Пакистан. Во пресрет на повлекувањето на трупите на [[НАТО]] во 2014 г. и подоцнежен обид на талибанците да се вратат на власт, групите против талибанскиот обединет фронт (Јужен сојуз) започнале да се прегрупираат под покровителство на авганистанската национална коалиција и авганистанскиот национален фронт.<ref>"У миру има више проблема од Талибана". Asia Times. 12 јануари 2012 Прегледани оригинал: 7 октомври 2013.</ref><ref>"Рохрабахен води у Авганистану стратешку сесију двостраначке делегације са вођана Националног фронта у Берлину". 9 јануари 2012 Прегледани оригинал: 31 декември 2013.</ref> ==Географија на Авганистан == {{Главна|Географија на Авганистан}} Авганистан е планинска земја [[Континентална држава|без излез]] на [[Континентална држава|море]], сместена во [[Средна Азија|Средна]]<ref name="South Asia">* {{cite web |url=http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |title=U.S. maps |publisher=Pubs.usgs.gov |accessdate=19 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225134851/http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |archivedate=25 December 2013 }} * {{cite web |url=http://www.worldbank.org/en/region/sar |title=South Asia: Data, Projects, and Research |accessdate=2 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301035209/http://www.worldbank.org/en/region/sar |archive-date=1 March 2015 |url-status=live }} * {{cite web |url=http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |title=MAPS SHOWING GEOLOGY, OIL AND GAS FIELDS AND GEOLOGICAL PROVINCES OF SOUTH ASIA (Includes Afghanistan) |accessdate=2 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225134851/http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |archive-date=25 December 2013 |url-status=live }} * {{cite web |url=http://jsis.washington.edu/advise/catalog/soasia-b.html |title=University of Washington Jackson School of International Studies: The South Asia Center |accessdate=2 March 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402100846/http://jsis.washington.edu/advise/catalog/soasia-b.html |archivedate=2 April 2015 }} * {{cite web |url=http://www.maxwell.syr.edu/moynihan/programs/sac/ |title=Syracruse University: The South Asia Center |date=26 March 2013 |accessdate=2 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150326065054/http://www.maxwell.syr.edu/moynihan/programs/sac/ |archive-date=26 March 2015 |url-status=live }} * {{cite web |url=http://www.ii.umich.edu/csas |title=Center for South Asian studies |accessdate=2 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211204817/http://www.ii.umich.edu/csas/ |archive-date=11 December 2007 |url-status=live }}</ref><ref name="UNdata">{{cite web |url=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#asia |title=Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings |publisher=[[UNdata]] | date=26 April 2011 |accessdate=13 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |archivedate=13 July 2011 |url-status=live}}</ref> и [[Јужна Азија|Јужна]] [[Азија]]<ref name="South Asia"/><ref name="UNdata"/>, исто така понекогаш вклучена како дел од [[Среден Исток|Блискиот Исток]]. Центарот на Авганистан се смета за „''раскрсница на Азија''“<ref>{{наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GB-JV2eOr2UC&pg=PA257|title=Early Buddhist Transmission and Trade Networks: Mobility and Exchange Within and Beyond the Northwestern Borderlands of South Asia|first=Jason|last=Neelis|date=19 November 2010|publisher=BRILL|isbn=978-9004181595}}</ref>, и земјата имала прекар „''Срцето на Азија''“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/afgh01.html |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-28 |archive-date=2020-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830013605/https://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/afgh01.html |url-status=dead }}</ref>. Реномираниот поет Мухамед Алама Икбал за земјата напишал: {{quote|Азија е место на вода и земја, чие срце е авганистанската нација. Од нејзиниот раздор, раздорот во Азија; и според него, договор на Азија.}} Со над {{convert|652230|km2|abbr=on}},<ref>{{cite web|title=Land area (sq. km) |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.TOTL.K2 |work=World Development Indicators |publisher=World Bank |accessdate=13 October 2011 |year=2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029185313/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.TOTL.K2 |archivedate=29 October 2013 }}</ref> Авганистан е 41-та по големина земја во светот<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html#af |title=CIA Factbook&nbsp;– Area: 41 |publisher=CIA | date=26 November 1991 |accessdate=4 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |archivedate=31 January 2014 }}</ref>, нешто поголема од [[Франција]] и помала од [[Мјанмар]], и е со големина на [[Тексас]] во [[САД]]. Поголемиот дел од северната граница и мал дел од границата со [[Пакистан]] се обележани со реки; останатите гранични линии се политички отколку природни. Северната граница се протега 1,689 километри југозападно, од планините [[Памир]] на североисток до регион на ридови и пустини на запад, на границата со [[Иран]]. Границата со Иран се протега генерално на југ од реката Хари преку мочуришните и пустинските региони пред да стигне до северозападниот дел на [[Пакистан]]. Неговиот јужен дел ја преминува реката Хелменд. Авганистан е опколен со шест земји. Неговата најдолга граница е линијата Дуранд, претставувајќи ја целата јужна и источна граница со [[Пакистан]]. Најкратката, која се граничи со кинеската провинција [[Сингјанг]], е само 76 километри на крајот од коридорот Вахан, тесна земја со 241 километри должина се протега на исток помеѓу [[Таџикистан]] и Пакистан. Најтесната точка е само 11 километри широка. Границата со Пакистан се протега кон исток од Иран преку ридовите Чагаи и јужниот крај на пустината Регистан, а потоа кон север преку планините. Потоа следи неправилен североисточен тек пред да се достигне линијата Дуранд, основана во 1893 година. Оваа линија продолжува низ планинските региони до областа на превојот Хајбер. Надвор од оваа точка се издига до сртот на [[Хиндукуш]], кој го следи источно кон планините [[Памир]]. Линијата Дуранд ги дели паштунските племиња во регионот помеѓу Авганистан и Пакистан. Неговото создавање предизвикало многу незадоволство кај Авганистанците и предизвикало политички тензии меѓу двете земји. === Клима === [[Податотека:Afghanistan_map_of_Köppen_climate_classification.svg|мини| [[Кепенова класификација на климата]]]] Врнежите од дожд во Авганистан се многу малку и главно ги погодуваат северните висорамнини, пристигнувајќи во март и април. Врнежите во посушните низини се ретки и можат да бидат многу непредвидливи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc226769/m2/1/high_res_d/Afghanistan.hires.report.pdf|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006040624/http://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc226769/m2/1/high_res_d/Afghanistan.hires.report.pdf|archive-date=2016-10-06|accessdate=2017-12-19}}</ref> Означени одлики се големите разлики на летната и зимската температура и на дневната и ноќната температура, како и степенот до кој може да се постигне промена на климата со мало менување на местото. Климата во Авганистан е сува. Сонцето сјае три четвртини од годината, а ноќите се појасни од деновите. Преземајќи ги висорамнините на земјата како целина, нема голема разлика помеѓу просечната температура на Авганистан и онаа на долната [[Хималаи|Хималаја]]. Сепак, извонредна одлика на авганистанската клима е нејзиниот екстремен температурен опсег во ограничени периоди. Најмалиот дневен опсег на северот е кога времето е студено; најголемо е кога е жешко. За седум месеци од годината (од мај до ноември) овој опсег надминува {{Convert|17|°C|°F|0}} дневно. Се појавуваат бранови на интензивен студ, кои траат неколку дена и можеби ќе мора да се издржат температури од {{Convert|-24|°C|°F|0}}, се зголемува до максимум {{Convert|-8|°C|°F|0}}. Познато е дека во Газни, снегот се задржува далеку над пролетната рамноденица; температурите паѓаат дури {{Convert|-25|°C|°F|0}}. Усната традиција кажува дека имало големо уништување на целото население во Газни од снежни бури. Од друга страна, летната температура е претерано висока, особено во оксиските региони, каде на сенка е максимум {{Convert|45|-|50|C|F|0}}. Летната жештина е силна во сливот на Систан, Џалалабад и Туркестан. Ветрот [[Самум|симум се]] случува во провинцијата Кандахар во текот на летото. Топлата сезона е поинтензивна од честите бури од прашина и силни ветрови; додека голите карпести гребени што поминуваат низ земјата, апсорбираат топлина дење и ја зрачат ноќе, ги прават летните ноќи најугнетни. Во Кабул топлината повремено се променува од студени ветрови од [[Хиндукуш]], а ноќите се обично свежи. Во [[Кандахар]] снегот ретко паѓа на рамнините или пониските ридови; кога ќе се стопи, се топи одеднаш. [[Податотека:Black_Hawk_flying_over_a_valley_in_Bamyan.jpg|лево|мини| Покриени снежни планини Кох-и-Баба во провинцијата Бамјан во Авганистан]] [[Податотека:Mountains_in_Afghanistan.JPG|мини| Покриени снежни планини [[Хиндукуш]] во Авганистан]] Летните дождови што го придружуваат југозападниот [[монсун]] во [[Индија]], настануваат по јужните падини на Хималаите и патуваат по долината Кабул до Лагман, иако тие појасно се чувствуваат во Баџур и Панџкора, под [[Хиндукуш]] и во источните гранки на Сафед Кох. Дождот паѓа и во оваа сезона на чело на долината Курам. Јужно од ова планините Сулиман може да се земат како западна граница на дејството на монсунот. Не се чувствува во остатокот од Авганистан, во кој, како и во остатокот од [[Западна Азија]], зимските дождови се најзначајни. Пролетниот дожд, иако помалку обилен, за земјоделството е поважен од зимскиот, освен ако тој не падне во форма на снег. Во отсуство на влијанија на монсуните, постојат индикации за постабилно време отколку во [[Индија]]. Северно-западните снежни бури кои се јавуваат во зима и пролет се најзабележителна одлика, а нивното влијание јасно се чувствува на индиската граница. Планинскиот венец [[Хиндукуш]] достигнува висина од 7,492 метри кај [[Ношак]], највисокиот врв во Авганистан. Од опсезите што се протегаат југозападно од Хиндукуш, врвот Фолади (''Шах Фолади'') од планинскиот масив Баба (''Кох-и-Баба'' ) достигнува најголема висина: 5,142 метри. Опсегот Сафед Кох, кој ја вклучува областа Тора Бора, доминира во пограничната област југоисточно од [[Кабул]]. Коридорот Вахан на североисток лежи источно од провинцијата Паншир, помеѓу Хиндукуш и [[Памир|планините Памир]], што води до преминот Вахџир во [[Сингјанг]] во [[Народна Република Кина|Кина]]. Во Кабул, и преку целиот северен дел на земјата до спуштањето во Гандамак, зимата е ригорозна, особено на високото плато на Арахосија. Иако Херат е приближно 240 метри понизок од Кандахар, летната клима е поумерена заедно со годишната клима. Од мај до септември, ветерот дува од северозападен правец со голема сила, а тоа се протега низ целата земја до Кандахар. Зимата е блага; снегот се топи додека паѓа, па дури и на планините не лежи долго. [[Податотека:Aerial_photograph_of_Kandahar_Province_in_2011.jpg|мини|Реката Аргхандаб и реката Тарнак течат паралелно во провинцијата Кандахар]] Авганистан обично не се соочува со многу недостиг на вода затоа што добива снег во текот на зимата и откако ќе се стопи водата се влева во бројни [[Река|реки]], [[Езеро|езера]] и потоци, но повеќето од нејзините национални води се влеваат во соседните земји. Губи околу две третини од својата вода во соседните [[Пакистан]], [[Иран]], [[Таџикистан]], [[Узбекистан]] и [[Туркменистан]]. Системот за одводнување на нацијата е во суштина без излез на море. Повеќето реки и потоци завршуваат во плитки пустински езера или оази внатре или надвор од границите на земјата. Скоро половина од вкупната површина на нацијата е исцедена од водотеците јужно од линијата на гребенот Хиндукуш - Сафид, а половина од оваа област е исцедена од Хелменд и неговите притоки. [[Аму Дарја]] на северната граница, другата голема река на земјата, ја има следната најголема дренажна област. 2,661 километри долгата [[Аму Дарја]] потекнува од ледниците на [[Памир|планините Памир]] на североисток. Околу 965 км од нејзиниот горен тек претставува граница на Авганистан со [[Туркменистан]], [[Узбекистан]] и [[Таџикистан]]. Течејќи со брзи поројни текови во горниот тек, Аму Дарја станува помирна под устата на Кокча, 96 километри западно од Фајзабад. Реката Кундуз е уште една голема притока. За време на периодот на поплавување, горниот тек на Аму Дарја, отечен од снег и топење на мраз, носи многу [[чакал]] и големи камења. Реката Хелменд е главната река на југозапад, која го пресекува целиот регион. Почнувајќи околу 80 километри западно од [[Кабул]] во планинскиот венец Баба, Хелменд е приближно 1,400 километри долга, што ја прави најдолгата река која се наоѓа целосно во Авганистан. Со своите многу притоки, најважна е реката Аргхандаб. Реката Кабул, која е долга 515 километри, е витален извор на вода на планините Баба и за самиот Кабул низ кои тече. Кабул и неговите притоки се едни од ретките во Авганистан кои на крајот стигнуваат до морето, бидејќи се влева на исток во реката [[Инд]] во Пакистан. На запад, песочните пустини долж најголемиот дел од иранската граница немаат водотеци. Сепак, на северозапад, реките Хари и Моргаб се влеваат во [[Каракум|пустината Каракум]] во Туркменистан. ===Биоразновидност=== [[Податотека:Almond_trees_in_Zabul_Province_of_Afghanistan.jpg|мини| [[Бадем|Бадеми,]] по долината во близина на окружниот центар Дејхопан во провинцијата Забул]] Карактеристичната распределба на растителноста на планините во Авганистан е достојна за внимание. Големата маса е ограничена на главните опсези и нивните непосредни делови, додека на подалечните и крајните пролонгирања таа е скоро целосно отсутна; всушност, ова се голи карпи и камен. На самиот алпски опсег Сафед Кох и неговите непосредни гранки, на висина од 1,800-3,000 метри има обилен раст на големи шумски дрвја, меѓу кои [[четинари]]<nowiki/>те се најблагородни и најистакнати, како што се ''Cedrus deodara'', ''[[Ела|Abies excelsa]]'', ''Pinus longifolia'', ''Pinus pinaster'', бор (иако овој вид е најверојатно воведен, бидејќи оригинално потекнува од [[Шпанија]] и [[Португалија]] ) и аришот. Тука е и тисот, [[леска]], [[смрека]], орев, [[Праска|дива праска]] и [[бадем]]. Под сенката на овие растат неколку сорти [[роза]], [[анамска рака]], [[рибизла]], [[глог]], рододендрон и раскошна билка, меѓу кои семејството на ранукулус е важно заради честотата и бројот на родовите. Лимонот и дивата винова лоза исто така се среќаваат, но се почести на северните планини. Оревот и дабот (зимзелен, лиснат и кермес) се спуштаат на секундарните височини, каде што се мешаат со алдер, смрека итн. [[Податотека:Stream_in_Nuristan_province.jpg|лево|мини| Провинција Нуристан]] [[Податотека:Hillside_view_in_Khawajah_Bahawuddin,_Takhar_Province,_Afghanistan.jpg|мини|Провинција Тахар во северен Авганистан]] Долу до 1,000 метри има [[Маслинка|диви маслинки]], видови розови рози, диви плими, багреми и мимози, берберис; и во источниот дел од синџирот, ''Nannerops ritchiana'' (кој се применува на различни корисни цели), ''Bignonia'', ''Salvadora persica'', итн. Најниските крајни гребени, особено кон запад, се голи во аспект. Нивната скудна растителност е скоро растителна; грмушките се само повремени, а дрвјата се скоро непостоечки. [[Папрат]]ите и [[мов]]ниците се скоро ограничени на повисоките опсези. Во ниските расфрлани делови на Кандахар, можно е да се најде мешункасти трнливи растенија . Во последните неколку децении, 90% од шумите во Авганистан се уништени, а голем дел од дрвата е извезен во соседен Пакистан. Како резултат на тоа, голем процент од земјата на Авганистан може да биде предмет на ерозија на почвата и опустинување. Позитивно, администрацијата на Карзаи и меѓународните организации помагаат во спротивставувањето на овој проблем со засадување на милиони садници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://afghanistan.usaid.gov/en/USAID/Article/611/Citizens_Plant_12_Million_Trees_in_Eastern_Afghanistan|title=Citizens Plant 1.2 Million Trees in Eastern Afghanistan|date=April 15, 2009|publisher=USAID Afghanistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307045142/http://afghanistan.usaid.gov/en/USAID/Article/611/Citizens_Plant_12_Million_Trees_in_Eastern_Afghanistan|archive-date=March 7, 2013|accessdate=March 31, 2012}}</ref> ==Демографија== {{Главна|Демографија на Авганистан}} {{Historical populations|1950|7,752,117|1960|8,883,947|1970|10,893,772|1980|13,411,060|1990| 11,869,873|2000|21,606,992|2010|29,185,511|2020|38,928,341|title=1950–2020|align=right|shading=off|percentages=pagr|footnote=Извор: ООН{{UN_Population|ref}}}} Населението во Авганистан е околу 38.928.346 според податоци од [[2020]] година<ref name="Factbook">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldometers.info/world-population/afghanistan-population/|title=Afghanistan|work=Worldmeters|publisher=www.worldmeters.info|accessdate=2019-05-30}}</ref>, што вклучува околу 3 милиони авганистански граѓани кои живеат како [[Бегалец|бегалци]] во [[Пакистан]] и во [[Иран]].<ref name="PAN-pop">{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2011/11/20/afghanistans-population-reaches-26m|title=Afghanistan's population reaches 26m|date=November 20, 2011|access-date=December 5, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101074433/http://www.pajhwok.com/en/2011/11/20/afghanistans-population-reaches-26m|archive-date=January 1, 2013|publisher=Pajhwok Afghan News|editor-last=Mohammad Jawad Sharifzada}}</ref> Нацијата е составена од мултиетничко и [[Повеќејазичност|повеќејазично]] општество, што ја рефлектира нејзината местоположба покрај историските патишта за трговија помеѓу [[Средна Азија]], [[Јужна Азија]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]] [[Авганистанска централна организација за статистика|Авганистанската Централна организација за статистика]] (АЦО) во [[2011]] година изјавила дека вкупниот број на Авганистанци кои живеат во Авганистан е околу 26 милиони и до 2017 година достигнала 29,2 милиони. Од нив, 15 милиони се машки, а 14,2 милиони се жени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pajhwok.com/en/node/483787|title=Afghan Population 29.2 Million - Pajhwok Afghan News|work=www.pajhwok.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011103545/https://www.pajhwok.com/en/node/483787|archive-date=2017-10-11}}</ref> Околу 22% од населението е градско подрачје, а останатите 78% живеат во рурални области.<ref name="PAN-pop"/> Се претпоставува дека приближно 600.000 до 2 милиони Авганистанци би можело да бидат убиени за време на различните војни од [[1979]] до [[2001]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://necrometrics.com/20c1m.htm#Afghanistan|title=Afghanistan (1979–2001)|archive-url=https://web.archive.org/web/20110305175626/http://necrometrics.com/20c1m.htm#Afghanistan|archive-date=2011-03-05|accessdate=2010-10-12}}</ref> Овие бројки се многу сомнителни и никогаш не е направен обид да се проверат.<ref name="U.S. Library of Congress">{{Наведена мрежна страница|url=http://countrystudies.us/afghanistan/36.htm|title=Population|year=2008|publisher=U.S. Library of Congress|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20110719220830/http://countrystudies.us/afghanistan/36.htm|archive-date=2011-07-19|accessdate=2010-10-12}}</ref> Се очекува населението на земјата да достигне 82 милиони до 2050 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prb.org/Countries/Afghanistan.aspx|title=Afghanistan – Population Reference Bureau|publisher=[[Population Reference Bureau]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224051/http://www.prb.org/Countries/Afghanistan.aspx|archive-date=2013-12-02|accessdate=2009-12-29}}</ref> Урбаните области доживеале брз раст на населението во последната деценија, што се должи на враќањето на над 5 милиони иселеници. Единствениот град во Авганистан со над милион жители е неговиот главен град [[Кабул]]. Другите најголеми градови во земјата се прикажани на табелата подолу. ===Етнички групи=== {{Главна|Етнички групи во Авганистан}} {{bar box |title =Етнички групи во Авганистан<br />(2008)<ref name="LoC-pdf"/> | titlebar=#ddd | float=right |bars = {{Столбен постоток|[[Паштуни]]|green|42}} {{Столбен постоток|[[Таџици]]|red|27}} {{Столбен постоток|[[Хазари]]|blue|9}} {{Столбен постоток|[[Узбеци|Uzbek]]|red|9}} {{Столбен постоток|[[Ајмаци]]|blue|4}} {{Столбен постоток|[[Туркмени]]|red|3}} {{Столбен постоток|[[Белуџи]]|blue|2}} {{Столбен постоток|Останати |red|4}} }} Во членот четири од [[Устав на Авганистан|Уставот на Авганистан]] се споменуваат вкупно 14 етнички групи. Населението во Авганистан е поделено на неколку етнолингвистички групи. Етникумите се претставени на графиконот десно. Дадените проценти се само проценки, бидејќи не се достапни точни и тековни статистички податоци за етничката припадност. Општо земено, четирите најголеми етнички групи се [[Паштуни]]те, [[Таџици]]те, [[Хазари]]те и [[Узбеци]]те. Други 10 други етнички групи се признати и секоја е претставена во авганистанската химна<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/08/31/the-roots-of-afghanistans-tribal-tensions|title=The roots of Afghanistan's tribal tensions|newspaper=The Economist}}</ref>. ===Јазици=== {{Главна|Јазици во Авганистан}} {{bar box | titlebar=#ddd |float = right |title = [[Етнички групи во Авганистан|Етнички групи]]<ref name="Factbook"/> |bars = {{Столбен постоток|[[Дари]]|green|85}} {{Столбен постоток|[[Паштунски јазик|Паштунци]]|red|30}} {{Столбен постоток|[[Узбечки јазик|Узбечки]] и [[Туркменски јазик|Туркменски]]|blue|6}} {{Столбен постоток|3 [[Јазици во Авганистан|други]]|pink|1}} }} [[Дари]], кој е признат како авганистанско-пперсиски, служи како [[лингва франка]] во поголемиот дел од Авганистан. Тој е јазик на кој се прибегнува кога луѓето од различни етнички групи треба да вршат деловни активности или на друг начин да комуницираат, а го зборуваат мајчин јазик од таџикистанците, хазарите и аимаците; вкупно 85% од населението може да зборува дарискп-персиски.<ref>{{Наведено списание|last=Reinman|first=Suzanne L.|date=2010-09-21|title=The World Factbook|journal=Reference Reviews|volume=24|issue=7|pages=7–8|doi=10.1108/09504121011077057|issn=0950-4125}}</ref> Паштунскиот јазик е широко користен во југоисточните и источните области на земјата каде етничките Паштуни се мнозинство, вклучително и со мнозинството Пакистански Паштуни и Авганистанци во Пакистан. Државната химна на Авганистан се чита на паштунски. [[Узбечки]] и [[туркменски]] се зборува во одредени делови на северните провинции, главно меѓу узбекистанските и туркменските племиња. Помал број Авганистанци течно зборуваат и [[урду]], [[Арапски јазик|арапски]] и други јазици. [[Англиски јазик|Англискиот јазик]] се учи во училиштата и постепено станува популарен меѓу помладата генерација. ===Религија=== {{Главна|Религија во Авганистан}} {{Столбна кутија|title=Религија во Авганистан (2012)|titlebar=#ddd|left1=Религија|right1=Процент|float=right|bars={{Столбен постоток|[[Сунизам]]|DarkGreen|84.7}} {{Столбен постоток|[[Шиизам]]|Green|15}} {{Столбен постоток|Останати|Blue|0.3}}}} Скоро целото авганистанско население е муслиманско, со помалку од 1% немуслиманско население. И покрај обидите за секуларизација на авганистанското општество, исламските практики преовладуваат во сите аспекти на животот. Исто така, исламската религиозна традиција и шифри, заедно со традиционалните практики, ги обезбедуваат главните средства за контрола на личното однесување и решавање на правни спорови. Исламот во Авганистан започнал да се практикува по [[исламско освојување на Авганистан|арапското исламско освојување на Авганистан]] од 7 до 10 век, а последните задржувања во преобразба биле направени кон крајот на [[19 век]]. [[Ислам]]от е официјална [[државна религија]] во Авганистан, приближно 99,7% од авганистанското население се [[муслимани]]. Околу 90% практикуваат [[сунитски ислам]], кој припаѓа на [[Ханифиски мезхеб|Ханафиската]] школа, додека се верува дека околу 7% се [[Шиизам|шиити]].<ref name="Factbook"/><ref name="Pew">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|title=Chapter 1: Religious Affiliation|date=August 9, 2012|work=The World’s Muslims: Unity and Diversity|publisher=[[Pew Research Center]]'s Religion & Public Life Project|accessdate=4 September 2013}}</ref> Повеќето шиити припаѓаат на гранката „[[Дванаестници]]“ и само помал број го следат [[Исмаилизам|Исмаилизмот]]. Според Пју, 3% се не-деноминативни муслимани. Исламот се користел како главна основа за изразување противење на модернизацијата на Авганистан од страна на кралот Аманулах во дваесеттите години на минатиот век. Го користеле и муџахедините за време на Советско-авганистанската војна во 1980 - тите и денес од талибанците. {{Најголеми градови во Авганистан}} == Управување == [[Податотека:200229-D-AP390-1529_(49603221753).jpg|десно|мини| Арг (претседателска палата) во Кабул]] Авганистан е исламска република која се состои од три гранки, извршна, законодавна и судска. Нацијата е предводена од претседателот Ашраф Гани со Амрулах Салех и Сарвар Даниш како потпретседатели. Националното собрание е законодавен дом, [[Дводомен парламент|дводомно]] тело со две тела, Дом на народот и Дом на старешините. Врховниот суд е предводен од главниот судија Саид Јусуф Халем, поранешен заменик министер за правда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://supremecourt.gov.af/en/page/614/the-supreme-court-chief-justice-biography|title=The Supreme Court Chief Justice Biography|work=supremecourt.gov.af|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003084704/http://supremecourt.gov.af/en/page/614/the-supreme-court-chief-justice-biography|archive-date=3 October 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=3158&task=view&total=3197&start=1041&Itemid=2|title=Database|work=afghan-bios.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002084116/http://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=3158&task=view&total=3197&start=1041&Itemid=2|archive-date=2 October 2015|accessdate=1 October 2015}}</ref> Според Транспаренси Интернешнл, Авганистан останува на врвот на списокот на најкорумпирани земји.<ref name="TI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016|title=Corruption Perceptions Index 2016 Results|publisher=[[Transparency International]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125040730/http://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016|archive-date=25 January 2017|accessdate=30 November 2017}}</ref> Извештајот од јануари 2010 година објавен од Канцеларијата на Обединетите нации за дрога и криминал открил дека митото имало износ еднаков на 23% од БДП на нацијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2010/January/corruption-widespread-in-afghanistan-unodc-survey-says.html|title=Corruption widespread in Afghanistan, UNODC survey says|date=19 January 2010|publisher=UNODC.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416023007/http://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2010/January/corruption-widespread-in-afghanistan-unodc-survey-says.html|archive-date=16 April 2014|accessdate=14 November 2010}}</ref> На 17 мај 2020 година, претседателот Ашраф Гани постигнал договор за поделба на моќта со неговиот соперник од претседателските избори, Абдула Абдула, одлучувајќи кој ќе управува со почитуваните клучни министерства. Договорот ставил крај на повеќемесечниот политички ќор-сокак во земјата. Било договорено дека додека Гани ќе го води Авганистан како претседател, Абдулах ќе го надгледува мировниот процес со [[талибанци]]те.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/afghanistan-president-ashraf-ghani-and-rival-abdullah-abdullah-reach-power-sharing-deal/a-53470402|title=Afghanistan president Ashraf Ghani and rival Abdullah Abdullah reach power-sharing deal|work=Deutsche Welle|accessdate=17 May 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-politics/afghan-president-and-rival-strike-power-sharing-deal-after-feuding-for-months-idUSKBN22T08J?feedType=RSS&feedName=worldNews&utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+Reuters%2FworldNews+%28Reuters+World+News%29&&rpc=401|title=Afghan president and rival strike power-sharing deal after feuding for months|work=Reuters|accessdate=17 May 2020}}.</ref> === Избори и партии === [[Податотека:President_Donald_J._Trump_and_President_Ashraf_Ghani_of_Afghanistan_at_the_United_Nations_General_Assembly_(36747065014).jpg|лево|мини| Американскиот претседател [[Доналд Трамп]] со претседателот на Авганистан Ашраф Гани во 2017 година.]] Еден инструмент на авганистанското управување е ''лоја џирга'' (големо собрание), паштунски консултативен состанок кој главно се организира за избор на нов шеф на државата, усвојување нов устав или решавање на национално или регионално прашање како што е војната.<ref name="news.bbc.co.uk">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1782079.stm|title=Q&A: What is a loya jirga?|date=1 July 2002|work=BBC News|access-date=2 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523165931/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1782079.stm|archive-date=23 May 2019}}</ref> Овие состаноци се одржуваат најмалку од 1747 година, {{Sfn|Barfield|2012}} а последниот се одржал во 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edition.cnn.com/2013/11/24/world/asia/us-afghanistan-security-agreement/|title=Loya jirga approves U.S.-Afghan security deal; asks Karzai to sign|date=17 November 2013|publisher=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602150201/https://edition.cnn.com/2013/11/24/world/asia/us-afghanistan-security-agreement/|archive-date=2 June 2019|accessdate=2 June 2019}}</ref> Според уставот од 2004 година, и претседателските и парламентарните избори треба да се одржуваат на секои пет години. Сепак, поради спорните претседателски избори во 2014 година, закажаните парламентарни избори во 2015 година биле одложени до 2018 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-45919057|title=Afghans defy deadly poll violence|date=21 October 2018|work=BBC News|access-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116111300/https://www.bbc.com/news/world-asia-45919057|archive-date=16 November 2018}}</ref> Претседателските избори користат систем на два круга; доколку ниту еден кандидат не добие мнозинство гласови во првиот круг, ќе се одржи втор круг со двајцата најдобри кандидати. Парламентарните избори имаат само еден круг и се засноваат на единствениот непренослив систем на глас, кој им овозможува на некои кандидати да бидат избрани со само еден процент од гласовите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afghan2010.com/news/afghanistans-lottery-effect|title=Afghanistan's "Lottery Effect"|work=Afghan 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110162654/http://www.afghan2010.com/news/afghanistans-lottery-effect|archive-date=10 January 2015|accessdate=10 January 2015}}</ref> Претседателските избори во Авганистан во 2004 година биле релативно мирни, на кои [[Хамид Карзаи]] победил во првиот круг со 55,4% од гласовите. Сепак, претседателските избори во 2009 година се одликувале со недостаток на безбедност, слаба излезеност на гласачите и широко распространета изборна измама, завршувајќи со реизбор на Карзаи.<ref name="Karzai Gets New Term as Afghan Runoff is Scrapped">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/11/03/world/asia/03afghan.html|title=Karzai Gets New Term as Afghan Runoff is Scrapped|last=Cooper|first=Helene|date=2 November 2009|work=The New York Times|access-date=4 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511225923/http://www.nytimes.com/2009/11/03/world/asia/03afghan.html|archive-date=11 May 2011}}</ref> Претседателските избори во 2014 година завршиле со победа на Ашраф Гани со 56,44% од гласовите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iec.org.af/results/en/runoff|title=2014 Afghanistan Election Results|publisher=Independent Election Commission of Afghanistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20180606124832/http://iec.org.af/results/en/runoff|archive-date=6 June 2018|accessdate=4 July 2019}}</ref> [[Податотека:Afghan_parliament_building_2015.jpg|мини|Националното собрание на Авганистан во Кабул, изградено во 2015 година]] Политичките партии играле маргинална улога во авганистанската политика по 2001 година, делумно поради спротивставувањето на Карзаи кон нив. {{Sfn|Barfield|2012}} На парламентарните избори во 2005 година, на гласачките ливчиња не била прикажана партиската припадност на кандидатите, па резултатите биле диктирани од личниот престиж на кандидатите. {{Sfn|Barfield|2012}} Меѓу избраните службеници имало голема мешавина од поранешни муџахедини, исламски фундаменталисти, воени лидери, племенски националисти, поранешни комунисти, реформисти, урбани професионалци, [[Ројализам|ројалисти]] и неколку поранешни соработници на Талибанците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rawa.org/temp/runews/rawagallery.php?mghash=dc96d38caecd6694eb17fc894bb73212&mggal=2|title=RAWA Photo Gallery: They are Responsible for Afghanistan's Tragedy|publisher=RAWA|archive-url=https://web.archive.org/web/20101019075455/http://www.rawa.org/temp/runews/rawagallery.php?mghash=dc96d38caecd6694eb17fc894bb73212&mggal=2|archive-date=19 October 2010|accessdate=11 October 2010}}</ref><ref>https://www.boell.de/sites/default/files/Afghanistan_s_Parliament_in_the_Making-Endf.pdf</ref> Во истиот период, Авганистан станала 30-та највисока нација според женската застапеност во Националното собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipu.org/wmn-e/classif.htm|title=Women in Parliaments: World Classification|date=30 November 2009|publisher=Ipu.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328105108/http://www.ipu.org/wmn-e/classif.htm|archive-date=28 March 2014|accessdate=29 December 2009}}</ref> Партиите станале повлијателни по 2009 година, кога со новиот закон биле утврдени построги барања за регистрација на партиите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ukinafghanistan.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-afghanistan/Politics/Political-Parties-in-Afghanistan/|title=Political Parties in Afghanistan|publisher=British Embassy Kabul|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703133046/http://ukinafghanistan.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-afghanistan/Politics/Political-Parties-in-Afghanistan/|archive-date=3 July 2011|accessdate=6 July 2019}}</ref> Речиси сто нови партии биле регистрирани откако законот стапил на сила,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://centralasiaonline.com/en_GB/articles/caii/features/pakistan/main/2012/09/11/feature-01|title=Afghanistan sees new political parties form|last=Zia Ur Rehman|publisher=Central Asia Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222160719/http://centralasiaonline.com/en_GB/articles/caii/features/pakistan/main/2012/09/11/feature-01|archive-date=22 February 2014}}</ref> и партиската активност се зголемила на изборите во 2014 година, но влијанието на партијата останало ограничено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://permanent.access.gpo.gov/gpo57865/SR362-Political-Parties-in-Afghanistan.pdf|title=Political Parties in Afghanistan|last=Anna Larson|publisher=United States Institute of Peace|pages=1–3|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808032821/https://permanent.access.gpo.gov/gpo57865/SR362-Political-Parties-in-Afghanistan.pdf|archive-date=8 August 2019|accessdate=6 July 2019}}</ref> === Административни поделби === [[Податотека:Afghanistan_provinces_numbered.png|мини| Авганистан е поделен на [[Покраини во Авганистан|34 провинции]], кои понатаму се поделени на голем број области]] Авганистан е административно поделен на 34 провинции (''[[Вилает|вилајати]]'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ariananews.co/en/afghanistan-provinces/|title=Afghanistan Provinces|publisher=Ariana News|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704210454/https://ariananews.co/en/afghanistan-provinces/|archive-date=4 July 2019|accessdate=4 July 2019}}</ref> Секоја провинција има гувернер и главен град. Земјата понатаму е поделена на скоро 400 провинциски области, од кои секоја вообичаено опфаќа град или неколку села. Секој округ е претставен од гувернер на област. Провинциските гувернери се назначени од претседателот на Авганистан, а окружните гувернери се избрани од провинциските гувернери.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/12/09/world/asia/for-afghan-officials-prospect-of-death-comes-with-territory.html|title=For Afghan Officials, Prospect of Death Comes With Territory|last=Ahmed|first=Azam|date=8 December 2012|work=The New York Times|access-date=7 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019103603/http://www.nytimes.com/2012/12/09/world/asia/for-afghan-officials-prospect-of-death-comes-with-territory.html|archive-date=19 October 2017|issn=0362-4331}}</ref> Провинциските гувернери се претставници на централната влада во Кабул и се одговорни за сите административни и формални прашања во рамките на нивните покраини. Постојат и покраински совети кои се избираат преку непосредни и општи избори за четири години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iec.org.af/eng/content.php?id=5&cnid=24|title=Explaining Elections, Independent Election Commission of Afghanistan|date=9 October 2004|publisher=Iec.org.af|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827204439/http://www.iec.org.af/eng/content.php?id=5&cnid=24|archive-date=27 August 2010|accessdate=4 February 2012}}</ref> Функциите на покраинските совети се да учествуваат во планирањето на покраинскиот развој и да учествуваат во мониторингот и проценката на другите институции за управување со провинцијата. Според член 140 од уставот и претседателскиот декрет за изборниот закон, градоначалниците на градовите треба да бидат избрани преку слободни и директни избори за четиригодишен мандат. Сепак, во пракса, градоначалниците се назначени од владата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://webarchive.urban.org/UploadedPDF/412448-An-Assessment-of-Afghanistans-Municipal-Governance-Framework.pdf|title=An Assessment of Afghanistan's Municipal Governance Framework|last=Jamie Boex|last2=Grace Buencamino|publisher=Urban Institute Center on International Development and Governance|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704193403/http://webarchive.urban.org/UploadedPDF/412448-An-Assessment-of-Afghanistans-Municipal-Governance-Framework.pdf|archive-date=4 July 2019|accessdate=4 July 2019|last3=Deborah Kimble}}</ref> Следува список на сите 34 покраини по азбучен ред: {| class="wikitable sortable" width=78% style="font-size:90%;" align=center |+ align=center style="background:#BFD7FF"| '''Покраини во Авганистан''' |- bgcolor="#efefef" !align="center"|Покраина !align="center"|Бр. на карта !align="center"|[[ISO 3166-2:AF]]<ref>[[ISO 3166-2:AF]] (кодови на покраините според [[ISO]] [[ISO 3166-2|3166-2]])</ref> !align="center"|Админ. центар !align="center"|Население <ref>http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Development%20Plan.htm</ref> !align="center"|Површина (км<sup>2</sup>) !align="center"|Јазици !align="center"|Окрузи |- | [[Баглан (покраина)|Баглан]] || align="center"| 19 || align="center"| AF-BGL || [[Пули Хумри]] || align=right| 741.690 || align=right| 21.118 || [[Паштунски јазик|паштунски]], [[дари]], [[узбечки јазик|узбечки]], [[туркменски јазик|туркменски]] || 16 окрузи |- | [[Бадахшан (покраина)|Бадахшан]] || align="center"| 30 || align="center"| AF-BDS || [[Фајзабад]] || align=right| 819.396 || align=right| 44.059 || [[Паштунски јазик|паштунски]], [[дари]], памирски јазици || 29 окрузи |- | [[Бадгис]] || align="center"| 4 || align="center"| AF-BDG || [[Калај Нау]] || align=right| 499.393 || align=right| 20.591 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари || 7 окрузи |- | [[Балх (покраина)|Балх]] || align="center"| 13 || align="center"| AF-BAL || [[Мазари Шариф]] || align=right| 1.123.948 || align=right| 17.249 || дари, паштунски || 15 окрузи |- | [[Бамјан (покраина)|Бамјан]] || align="center"| 15 || align="center"| AF-BAM || [[Бамјан]] || align=right| 343.892 || align=right| 14.175 || дари, [[Паштунски јазик|паштунски]] || 7 окрузи |- | [[Вардак]] || align="center"| 21 || align="center"| AF-WAR || [[Мајданшар]] || align=right| 529.343 || align=right| 9.934 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари || 9 окрузи |- | [[Газни (покраина)|Газни]] || align="center"| 16 || align="center"| AF-GHA || [[Газни]] || align=right| 1.080.843 || align=right| 22.915 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари || 19 окрузи |- | [[Гор (покраина)|Гор]] || align="center"| 6 || align="center"| AF-GHO || [[Чагчаран]] || align=right| 635.302 || align=right| 36.479 || дари, [[Паштунски јазик|паштунски]] || 10 окрузи |- | [[Дајкунди]] || align="center"| 10 || align="center"| AF-DAY || [[Нили (град)|Нили]] || align=right| 477.544 || align=right| 18.088 || дари и паштунски || 8 окрузи |- | [[Забул]] || align="center"| 17 || align="center"| AF-ZAB || [[Калат (Авганистан)|Калат]] || align=right| 244.899 || align=right| 17.343 || [[Паштунски јазик|паштунски]] || 9 окрузи |- | [[Кабул (покраина)|Кабул]] || align="center"| 22 || align="center"| AF-KAB || [[Кабул]] || align=right| 3.314.000 || align=right| 4.462 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари, туркменски и узбечки || 18 окрузи |- | [[Кандахар (покраина)|Кандахар]] || align="center"| 12 || align="center"| AF-KAN || [[Кандахар]] || align=right| 2.913.000 || align=right| 54.022 || [[Паштунски јазик|паштунски]] || 16 окрузи |- | [[Каписа]] || align="center"| 29 || align="center"| AF-KAP || [[Махмудраки]] || align=right| 358.268 || align=right| 1.842 || дари, [[Паштунски јазик|паштунски]], [[пашајски јазик|пашајски]] || 7 окрузи |- | [[Кунар]] || align="center"| 34 || align="center"| AF-KNR || [[Асадабад]] || align=right| 413.008 || align=right| 4.942 || [[Паштунски јазик|паштунски]] || 15 окрузи |- | [[Кундуз (покраина)|Кундуз]] || align="center"| 18 || align="center"| AF-KDZ || [[Кундуз]] || align=right| 820.000 || align=right| 8.040 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари, узбечки и туркменски || 7 окрузи |- | [[Лагман (покраина)|Лагман]] || align="center"| 32 || align="center"| AF-LAG || [[Михтарлам]] || align=right| 382.280 || align=right| 3.843 || [[Паштунски јазик|паштунски]], пашајски, нуристански и дари || 5 окрузи |- | [[Логар (покраина)|Логар]] || align="center"| 23 || align="center"| AF-LOW || [[Пулалам]] || align=right| 322.704 || align=right| 3.880 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари || 7 окрузи |- | [[Нангархар]] || align="center"| 33 || align="center"| AF-NAN || [[Џалалабад]] || align=right| 1.342.514 || align=right| 7.727 || паштунски, дари || 23 окрузи |- | [[Нимруз]] || align="center"| 3 || align="center"| AF-NIM || [[Заранџ]] || align=right| 117.991 || align=right| 41.005 || [[балучки јазик|балучки]], [[Паштунски јазик|паштунски]] и дари || 5 окрузи |- | [[Нуристан]] || align="center"| 31 || align="center"| AF-NUR || [[Парун]] || align=right| 130.964 || align=right| 9.225 || [[нуристански јазици|нуристански]], [[Паштунски јазик|паштунски]] || 7 окрузи |- | [[Орузган]] || align="center"| 11 || align="center"| AF-ORU || [[Таринкот]] || align=right| 320.589 || align=right| 12.696 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари || 6 окрузи |- | [[Пактија]] || align="center"| 24 || align="center"| AF-PIA || [[Гардез]] || align=right| 415.000 || align=right| 6.432 || паштунски, дари || 11 окрузи |- | [[Пактика]] || align="center"| 25 || align="center"| AF-PKA || [[Шарана]] || align=right| 809.772 || align=right| 19.482 || [[Паштунски јазик|паштунски]] || 15 окрузи |- | [[Панџшир (покраина)|Панџшир]] || align="center"| 28 || align="center"| AF-PAN || [[Базарак]] || align=right| 128.620 || align=right| 3.610 || дари, [[Паштунски јазик|паштунски]] || 5 окрузи |- | [[Парван]] || align="center"| 20 || align="center"| AF-PAR || [[Чарикар]] || align=right| 491.870 || align=right| 5.974 || дари, [[Паштунски јазик|паштунски]] || 9 окрузи |- | [[Саманган]] || align="center"| 14 || align="center"| AF-SAM || [[Саманган]] || align=right| 378.000 || align=right| 11.262 || дари, узбечки || 5 окрузи |- | [[Сарипол (покраина)|Сарипол]] || align="center"| 9 || align="center"| AF-SAR || [[Сарипол]] || align=right| 505.400 || align=right| 16.360 || дари, [[Паштунски јазик|паштунски]] и узбечки || 7 окрузи |- | [[Тахар]] || align="center"| 27 || align="center"| AF-TAK || [[Талокан]] || align=right| 830.319 || align=right| 12.333 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари, узбечки || 12 окрузи |- | [[Фарах (покраина)|Фарах]] || align="center"| 2 || align="center"| AF-FRA || [[Фарах]] || align=right| 493.007 || align=right| 48.471 || паштунски, дари, [[балучки јазик|балучки]]|| 11 окрузи |- | [[Фарјаб]] || align="center"| 5 || align="center"| AF-FYB || [[Мајмана]] || align=right| 833.724 || align=right| 20.293 || узбечки, дари, [[Паштунски јазик|паштунски]] и туркменски || 14 окрузи |- | [[Хелменд (покраина)|Хелменд]] || align="center"| 7 || align="center"| AF-HEL || [[Лашкаргах]] || align=right| 1.441.769 || align=right| 58.584 || [[Паштунски јазик|паштунски]], дари || 13 окрузи |- | [[Херат (покраина)|Херат]] || align="center"| 1 || align="center"| AF-HER || [[Херат]] || align=right| 1.762.157 || align=right| 54.778 || дари, [[Паштунски јазик|паштунски]], туркменски|| 15 окрузи |- | [[Хост (покраина)|Хост]] || align="center"| 26 || align="center"| AF-KHO || [[Хост]] || align=right| 638.849 || align=right| 4.152 || [[Паштунски јазик|паштунски]] || 13 окрузи |- | [[Џаузџан]] || align="center"| 8 || align="center"| AF-JOW || [[Шеберган]] || align=right| 426.987 || align=right| 11.798 || узбечки, туркменски, [[Паштунски јазик|паштунски]] и дари ||9 окрузи |} === Надворешни односи === Авганистан станала членка на Обединетите нации во 1946 година. {{Sfn|Dupree|1997}} Земјата има добри односи со голем број на [[НАТО]]-членки и сојузнички нации, особено со САД, Канада, Велика Британија, Германија, Австралија и Турција. Во 2012 година, САД и Авганистан го потпишале својот договор за стратешко партнерство во кој Авганистан станал главен сојузник надвор од НАТО.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18750732|title=Hillary Clinton says Afghanistan 'major non-Nato ally'|date=7 July 2012|work=[[BBC News]]|access-date=4 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705181134/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18750732|archive-date=5 July 2019}}</ref> Авганистан историски има силни односи со Германија, една од првите земји што ја признала независноста на Авганистан во 1919 година; [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], кој обезбедил голема помош и воена обука за силите на Авганистан и вклучувале потпишување на Договор за пријателство во 1921 и 1978 година; и Индија, со која бил потпишан договор за пријателство во 1950 година.<ref>https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6584/Treaty+of+Friendship.</ref> Односите со Пакистан честопати биле напнати од различни причини, како што е прашањето за границата со Дуранд и наводната вмешаност на Пакистан во авганистански востанички групи. Земјата исто така, има дипломатски односи со соседна Кина, Иран, Таџикистан, Туркменистан и Узбекистан, вклучително и со регионални држави како Бангладеш, Јапонија, Казахстан, Непал, Русија, Јужна Кореја и ОАЕ. Авганистанското Министерство за надворешни работи продолжува да ги развива дипломатските односи со другите земји од целиот свет. Мисијата за помош на Обединетите нации во Авганистан (УНАМА) е основана во 2002 година за да и помогне на земјата да се опорави од децениската војна.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2002/SC7345.doc.htm|title=Security Council endorses establishment of UN Assistance Mission in Afghanistan for initial 12-month period|date=28 March 2002|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721212704/https://www.un.org/News/Press/docs/2002/SC7345.doc.htm|archive-date=21 July 2006|publisher=United Nations}}</ref> Денес, неколку земји-членки на НАТО распоредуваат околу 17.000 војници во Авганистан, како дел од Мисијата за решителна поддршка.<ref name="NATO">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/pdf_2019_06/20190625_2019-06-RSM-Placemat.pdf|title=Resolute Support Mission: Key Facts and Figures|date=June 2019|publisher=NATO|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807214427/https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/pdf_2019_06/20190625_2019-06-RSM-Placemat.pdf|archive-date=7 August 2019|accessdate=28 July 2019}}</ref> Неговата главна цел е да ги обучи авганистанските сили за национална безбедност . === Воени сили === [[Податотека:First_set_of_Afghan_UH-60A_Black_Hawks.jpg|мини| [[Сикорски УХ-60 Црн јастреб|Црните јастреби]] на авганистанското воено воздухопловство на аеродромот Кандахар. Како голем сојузник што не е член на НАТО, авганистанските вооружени сили добиваат најголем дел од својата опрема и обука од САД .]] Авганистанските вооружени сили се под Министерството за одбрана, во кое се вклучени Авганистанските воздушни сили (АВС) и Авганистанската национална армија (АНА). Во авганистанскиот универзитет за одбрана се сместени разни образовни установи за вооружените сили на Авганистан, вклучувајќи ја и Националната воена академија на Авганистан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.army.mil/article/156986/USACE_TAA_employee_named_top_engineer|title=USACE TAA employee named top engineer|last=Glasch|first=Mike|work=Army.mil|publisher=US Army|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122222319/https://www.army.mil/article/156986/USACE_TAA_employee_named_top_engineer|archive-date=22 November 2016|accessdate=22 November 2016}}</ref> === Спроведување на законот === [[Податотека:ANP_trucks_in_Kunar.jpg|мини|Авганистанската национална полиција (АНП) во провинцијата Кунар]] Спроведувањето на законот во Авганистан е одговорност на Авганистанската национална полиција (АНП), која е дел од Министерството за внатрешни работи. АНП се состои од два примарни гранка, авганистанската униформирана полиција и авганистанската гранична полиција. Мисијата на униформираната полиција е да обезбеди безбедност во Авганистан, да спречи криминал и да го заштити имотот. Граничната полиција е одговорна за обезбедување и одржување на границите на нацијата со соседните држави, како и со сите меѓународни аеродроми во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.longwarjournal.org/multimedia/ANSF%20OOBpage%206-ANP.pdf|title=Afghan National Security Forces Order of Battle|last=CJ Radin|date=November 2008|work=The Long War Journal|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206143412/http://www.longwarjournal.org/multimedia/ANSF%20OOBpage%206-ANP.pdf|archive-date=6 February 2012|accessdate=25 May 2019}}</ref> Авганистанската [[Разузнавачка служба|разузнавачка агенција]], Националниот директорат за безбедност (НДБ), помага на АНП во безбедносните прашања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14379194|title=Afghanistan's dysfunctional security agencies|date=14 August 2011|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925154935/https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14379194|archive-date=25 September 2019|accessdate=25 May 2019}}</ref> Сите делови на Авганистан се сметаат за опасни поради милитантни активности и инциденти поврзани со тероризам. Киднапирање за откуп и грабежи се вообичаени во поголемите градови. Секоја година стотици авганистански полицајци се убиваат при извршување на службената должност.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47005558|title=Staggering Afghan death toll revealed|date=25 January 2019|access-date=25 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125190922/https://www.bbc.com/news/world-asia-47005558|archive-date=25 January 2019}}</ref> Авганистан е исто така водечки светски производител на опиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unodc.org/documents/wdr/WDR_2010/World_Drug_Report_2010_lo-res.pdf|title=UNODC 2010 world drug report, page 43|archive-url=https://web.archive.org/web/20111219180453/http://www.unodc.org/documents/wdr/WDR_2010/World_Drug_Report_2010_lo-res.pdf|archive-date=19 December 2011|accessdate=30 November 2011}}</ref> [[Афион|Афионот во]] Авганистан произведува повеќе од 90% недозволен хероин на глобално ниво и повеќе од 95% од европската понуда.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5N95OLwIcUYC|title=Shooting Up: Counterinsurgency and the War on Drugs|last=Vanda Felbab-Brown|date=1 December 2009|publisher=[[Brookings Institution Press]]|isbn=978-0-8157-0450-8|page=113|author-link=Vanda Felbab-Brown|access-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419135433/https://books.google.com/books?id=5N95OLwIcUYC|archive-date=19 April 2019}}</ref> Авганистанското Министерство за борба против наркотици е одговорно за следење и искоренување на нелегалниот бизнис со дрога. === Човекови права === [[Слобода на говорот|Слободата на изразување]] и печатот е дозволена и промовирана во сегашниот устав од 2004 година, сè додека не го загрозува националниот или верскиот интегритет или не клевети поединци. Во 2019 година, <nowiki><i>Репортери без граници</i></nowiki> го навеле медиумското опкружување во Авганистан како 121 од 179 на својот [[Индекс на слободата на печатот|Индекс за слобода на печатот]], и 1-в како најслободен.<ref>{{Наведени вести|url=https://rsf.org/en/afghanistan|title=Afghanistan|access-date=16 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416161829/https://rsf.org/en/afghanistan|archive-date=16 April 2019|publisher=[[Reporters Without Borders]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.tolonews.com/index.php/afghanistan/afghanistan-descends-3-points-press-freedom-index|title=Afghanistan Descends 3 Points on Press Freedom Index|date=19 April 2019|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419131844/https://www.tolonews.com/index.php/afghanistan/afghanistan-descends-3-points-press-freedom-index|archive-date=19 April 2019|publisher=TOLOnews}}</ref> Сепак, многу прашања во врска со човековите права постојат спротивно на законот, честопати сторени од локални племиња, законодавци и тврдокорни свештеници. Новинарите во Авганистан се соочуваат со закана и од безбедносните сили и од бунтовниците.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2015/jan/21/afghani-journalists-face-increasing-attacks-and-threats-report|title=Afghan journalists 'face increasing attacks and threats' – report|work=The Guardian|access-date=21 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325205330/http://www.theguardian.com/media/greenslade/2015/jan/21/afghani-journalists-face-increasing-attacks-and-threats-report|archive-date=25 March 2015}}</ref> Комитетот за безбедност на авганистанските новинари во 2017 година тврдел дека авганистанската влада учествува со 46% од нападите врз авганистански новинари, додека бунтовниците се одговорни за остатокот од нападите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/afghanistan-violence-journalists-2017-deaths/28637286.html|title=Violence Against Journalists Surges in Afghanistan in 2017|access-date=25 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725152649/https://www.rferl.org/a/afghanistan-violence-journalists-2017-deaths/28637286.html|archive-date=25 July 2017|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> Според Глобални Права, скоро 90% од жените во Авганистан доживеале физичко малтретирање, сексуално злоставување, психичко малтретирање или присилен брак. Извршители на овие злосторства се семејствата на жртвата.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/programmes/101east/2015/06/afghanistan-country-women-150630115111987.html|title=Afghanistan: No Country for Women {{!}} International Women's Day {{!}} Al Jazeera|publisher=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105052634/https://www.aljazeera.com/programmes/101east/2015/06/afghanistan-country-women-150630115111987.html|archive-date=5 January 2019|accessdate=5 January 2019}}</ref> Предлогот за закон против насилството врз жените од 2009 година може да се донесе само преку претседателски указ. Во 2012 година, Авганистан забележал 240 случаи на убиство на честта, но се верува дека вкупниот број е многу поголем. Од пријавените убиства за чест, 21% биле извршени од сопрузите на жртвите, 7% од нивните браќа, 4% од татковците, а остатокот од други роднини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.khaama.com/240-cases-of-honor-killing-recorded-in-afghanistan-aihrc-2177|title=240 cases of honor killing recorded in Afghanistan|date=9 June 2013|publisher=khaama.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206114349/http://www.khaama.com/240-cases-of-honor-killing-recorded-in-afghanistan-aihrc-2177|archive-date=6 December 2013|accessdate=23 December 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://latinbusinesstoday.com/2013/06/aihrc-400-rape-honor-killings-registered-in-afghanistan-in-2-years/|title=AIHRC: 400 rape, honor killings registered in Afghanistan in 2 years|date=10 June 2013|publisher=latinbusinesstoday.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214224858/http://latinbusinesstoday.com/2013/06/aihrc-400-rape-honor-killings-registered-in-afghanistan-in-2-years/|archive-date=14 February 2015|accessdate=23 December 2013}}</ref> Хомосексуалноста е [[табу]] тема во авганистанското општество;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-36884732|title=The LGBT community living under threat of death|last=Ahmadzai|first=Aria|date=7 October 2016}}</ref> според Кривичниот законик, хомосексуалната интимност се казнува со затвор до една година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.humandignitytrust.org./country-profile/afghanistan/|title=Afghanistan &#124; Human Dignity Trust|work=www.humandignitytrust.org.}}</ref> Со спроведување на [[Шеријат|шеријатскиот закон,]] прекршителите можат да се соочат со смрт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/afghanistan-being-gay-fake-life/28731934.html|title='Fake Life': Being Gay in Afghanistan|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/news/world/gay-lesbian-bisexual-relationships-illegal-in-74-countries-a7033666.html|title=LGBT relationships are illegal in 74 countries, research finds|date=17 May 2016|work=The Independent|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614095346/https://www.independent.co.uk/news/world/gay-lesbian-bisexual-relationships-illegal-in-74-countries-a7033666.html|archive-date=14 June 2019|accessdate=3 June 2019}}</ref> Сепак, опстојува древна традиција која вклучува машки хомосексуални акти меѓу млади и постари мажи (типично богати или елитни луѓе) наречена ''бача бази''. Ова дело е исто така незаконско според Кривичниот законик и сторителите можат да бидат затворени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.lse.ac.uk/southasia/2018/01/24/the-revised-afghanistan-criminal-code-an-end-for-bacha-bazi/|title=The revised Afghanistan criminal code: an end for Bacha Bazi?|date=24 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/06/15/how-afghanistans-mixed-messages-on-homosexuality-play-into-the-orlando-shooting-debate/|title=How Afghanistan's mixed messages on homosexuality play into the Orlando shooting debate|work=The Washington Post}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thediplomat.com/2016/06/afghanistans-love-hate-relationship-with-homosexuality/|title=Afghanistan's Love-Hate Relationship With Homosexuality|last=Pillalamarri|first=Akhilesh|work=thediplomat.com}}</ref> На 14 август 2020 година, експертите на [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на ООН]] издале заедничка изјава со која ги повикуваат авганистанските власти да спречат убиства на бранителите на човекови права, бидејќи од јануари 2020 година има девет смртни случаи на бранители на човекови права.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.un.org/en/story/2020/08/1070232|title=Afghanistan: More action needed to stop killings of human rights defenders|work=UN News|accessdate=14 August 2020|archive-date=2021-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817043546/https://news.un.org/en/story/2020/08/1070232|url-status=dead}}</ref> ==Економија== {{Главна|Економија на Авганистан}} Економијата на Авганистан постојано бележи подобрување во последната деценија и истото се должи пораади враќањето на голем број од богатите иселеници, модернизација на нацијата во земјоделскиот сектор, како и воспоставување на повеќе трговски патишта со соседните земји и земјите во регионот.<ref name="Afghanistan’s commercial goods arrived in Turkey through Lapis Lazuli route">{{Наведени вести|url=https://www.pajhwok.com/en/2018/12/29/afghanistan%E2%80%99s-commercial-goods-arrived-turkey-through-lapis-lazuli-route|title=Afghanistan’s commercial goods arrived in Turkey through Lapis Lazuli route|date=December 29, 2018|access-date=2020-10-09|publisher=[[Pajhwok Afghan News]]|editor-last=Javed Hamim Kakar|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327071333/https://www.pajhwok.com/en/2018/12/29/afghanistan%E2%80%99s-commercial-goods-arrived-turkey-through-lapis-lazuli-route|url-status=dead}}</ref> Милјарди долари меѓународна помош, кои доаѓаат од иселениците и странски инвеститори, го забележале ова зголемување во време кога постои поголема политичка сигурност откако [[НАТО]] се вклучил во реконструкцијата на Авганистан.<ref name="PAN5">{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2007/10/19/afghanistan-receives-33b-remittances-expats|title=Afghanistan receives $3.3b remittances from expats|date=October 19, 2007|access-date=2012-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203052722/https://www.pajhwok.com/en/2007/10/19/afghanistan-receives-33b-remittances-expats|archive-date=February 3, 2020|publisher=Pajhwok Afghan News (PAN)}}</ref> [[Бруто-домашен производ|БДП на]] нацијата се протега на околу 70 милијарди американски долари со курс од 20 милијарди долари (2017 година), а [[Список на земјите по БДП (ПКМ) по глава на жител|БДП по глава на жител]] е околу 2.000 американски долари.<ref name="CIAWFAF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/af.html|title=Afghanistan|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=9 December 2019|archive-date=2018-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429155835/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/af.html}}</ref> Увезува стока во вредност од над 6 милијарди долари, но извезува само скоро една милијарда долари, главно [[Плод|овошје]] и [[Оревест плод|ореви]].<ref name="Afghanistan Exports To Increase By $1 Billion This Year">{{Наведени вести|url=http://www.bakhtarnews.com.af/eng/business/item/32753-afghanistan-exports-to-increase-by-$1-billion-this-year.html|title=Afghanistan Exports To Increase By $1 Billion This Year|date=April 11, 2018|access-date=2019-04-11|publisher=[[Bakhtar News Agency]]}}</ref> И покрај тоа што има над 1 трилион долари докажани неискористени наоѓалишта на минерали, Авганистан останува една од [[Најмалку развиени земји|најмалку развиените земји]] во светот. Неговата стапка на невработеност е над 23% <ref name="CIAWFAF"/> и околу половина од неговото население живее под прагот на [[Линија на сиромаштија|сиромаштијата]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theglobaleconomy.com/Afghanistan/Unemployment_rate/|title=Afghanistan Unemployment rate - data, chart|work=TheGlobalEconomy.com|language=en|accessdate=2019-09-21}}</ref><ref>[http://data.worldbank.org/country/afghanistan World Bank Data: Afghanistan]. Retrieved 2013-8-14.</ref> Многу од невработените мажи се приклучуваат на милитантни групи финансирани од странство или во светот на криминалот, особено како шверцери. Авганистанската влада долго време барала странски инвестиции со цел да се подобри економијата на Авганистан. === Земјоделство и сточарство === [[Податотека:A_fruit_vendor_at_the_Kabul_International_AgFair-2009.jpg|лево|мини|200x200пкс|Земјоделски пазар во Кабул, во 2009 година]] [[Податотека:Afghan_pomegranate_processing.jpg|лево|мини|200x200пкс|Работници кои преработуваат [[Калинка|калинки]] , по кои Авганистан е познат во Азија]] [[Податотека:Tunnelerziehung_Afghanistan_02.jpg|лево|мини|200x200пкс|Авганистанско [[грозје]]]] Во Авганистан во моментов се произведуваат приближно 1,5 милиони тони свежо овошје годишно, што може значително да се зголеми.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.tolonews.com/business/afghanistan-produces-15-million-tons-fresh-fruit-year|title=Afghanistan Produces 1.5 Million Tons Of Fresh Fruit A Year|date=12 February 2018|access-date=2019-03-31|publisher=TOLOnews}}</ref> Познато е по производство на некои од најдобрите [[Плод|овошја]], особено [[Калинка|калинки]] и [[грозје]], како и слатки дињи и [[Боболка|црница]]. Други плодови широко и историски одгледувани се кајсии, [[Јаболко|јаболка]], [[Смоква|смокви]], [[Праска|праски]] и цреши.<ref name="Afghanistan Exports To Increase By $1 Billion This Year"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.tolonews.com/index.php/business/afghan-exports-attract-investors-dubai-exhibition|title=Afghan Exports Attract Investors At Dubai Exhibition|date=26 February 2018|access-date=2019-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422085218/https://www.tolonews.com/index.php/business/afghan-exports-attract-investors-dubai-exhibition|archive-date=22 April 2019|publisher=TOLOnews}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.actahort.org/books/1235/1235_19.htm|title=Cherry production in Afghanistan|access-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411190117/http://www.actahort.org/books/1235/1235_19.htm|archive-date=2019-04-11|publisher=www.actahort.org|year=2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.factfish.com/statistic-country/afghanistan/peaches+and+nectarines,+production+quantity|title=Afghanistan: Peaches and nectarines, production quantity (tons)|year=2017|publisher=www.factfish.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319004131/http://www.factfish.com/statistic-country/afghanistan/peaches+and+nectarines,+production+quantity|archive-date=2019-03-19|accessdate=2019-03-30}}</ref> Градењето и користењето [[Стаклена градина|оранжерии]] е брзо растечка индустрија во земјата. Северозападните авганистански провинции се познати по одгледување на ф'стаци.<ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=rGsPbp6b3a4|title=Pistachio Groves Change Lives of Farmers in Afghanistan|date=February 20, 2019|accessdate=2019-03-30}}</ref><ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=bcRBViVQRus|title=Herat Pistachios products grown|date=April 25, 2017|accessdate=2019-03-30}}</ref><ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=j4NKIflQx_0|title=Taliban makes millions of dollars from pistachio gardens in Badghis|date=September 6, 2018|accessdate=2019-03-30}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2010/08/07/bumper-pistachio-crops-year-samangan|title=Bumper pistachio crops this year in Samangan|date=August 7, 2010|access-date=2012-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306083424/http://www.pajhwok.com/en/2010/08/07/bumper-pistachio-crops-year-samangan|archive-date=March 6, 2014|publisher=Pajhwok Afghan News (PAN)}}</ref> Во последниве години, земјоделците во јужните провинции исто така започнале со одгледување на ф'стаци.<ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=7prNiFGjMmU|title=Pistachio orchards in Kandahar|date=July 3, 2018|accessdate=2019-03-30}}</ref> Провинциите на истокот од земјата се познати по борови ореви.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.tolonews.com/business/ghani-inaugurates-%E2%80%98biggest%E2%80%99-smelting-plant-kabul|title=Ghani Inaugurates 'Biggest' Smelting Plant In Kabul|date=28 March 2019|access-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070142/https://www.tolonews.com/business/ghani-inaugurates-%E2%80%98biggest%E2%80%99-smelting-plant-kabul|archive-date=30 March 2019|publisher=[[TOLOnews]]}}</ref> Северните и централните провинции се познати и по [[бадем]]ите и оревите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.factfish.com/statistic-country/afghanistan/walnuts,+production+quantity|title=Afghanistan: Walnuts, production quantity (tons)|year=2017|publisher=www.factfish.com|accessdate=2019-03-30|archive-date=2019-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410183652/http://www.factfish.com/statistic-country/afghanistan/walnuts,%2Bproduction%2Bquantity|url-status=dead}}</ref> Провинцијата Бамјан во централен Авганистан е позната по одгледување супериорен квалитет на [[компир]]и, а во просек произведува 140.000 до 170.000 тони.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2012/07/30/bamyan-farmers-eyeing-bumper-potato-yield|title=Bamyan farmers eyeing bumper potato yield|date=July 30, 2012|access-date=2012-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306073325/http://www.pajhwok.com/en/2012/07/30/bamyan-farmers-eyeing-bumper-potato-yield|archive-date=March 6, 2014}}</ref> Провинцијата Нангархар е позната по портокали, [[Маслинка|маслинки]], [[Кикиритка|кикирики]] и урми.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pajhwok.com/en/2020/08/23/canal-garden-produce-6-tons-dates-year|title=Canal garden to produce 6 tons of dates this year|date=August 23, 2020|access-date=2020-10-09|publisher=Pajhwok Afghan News}}</ref><ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=KLjz9Ffb4QI|title=Nangarhar Canal Project Enjoys Bumper Orange Season|date=December 23, 2017|accessdate=2019-03-30}}</ref><ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=tH0sWHa4_mU|title=Olive Production Nangarhar|date=October 8, 2018|accessdate=2019-03-30}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/07/11/world/asia/11afghan.html|title=Severed Trees in Orchards Mirror Afghan History|date=July 10, 2010|work=The New York Times|access-date=2019-04-10}}</ref> Одгледувањето на овие плодови сега се шири и во другите провинции на југот на земјата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pajhwok.com/en/2018/07/15/helmand-date-trees-produce-%E2%80%98significant%E2%80%99-yield-after-grafting|title=Helmand date trees produce 'significant' yield after grafting|date=July 15, 2018|access-date=2019-04-10|publisher=Pajhwok Afghan News|archive-date=2018-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918221142/https://www.pajhwok.com/en/2018/07/15/helmand-date-trees-produce-%E2%80%98significant%E2%80%99-yield-after-grafting|url-status=dead}}</ref> Производството на [[пченица]] и [[Жито|житни култури]] е традиционален столб на земјоделството во Авганистан. Националното производство на пченица во 2015 година било 5 милиони тони.<ref name="usda-2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://ipad.fas.usda.gov/highlights/2015/07/Afghanistan/Index.htm|title=AFGHANISTAN: 2015/2016 Wheat Production above Average but Down from Last Year|date=July 17, 2015|publisher=U.S. Department of Agriculture|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415232741/https://ipad.fas.usda.gov/highlights/2015/07/Afghanistan/Index.htm|archive-date=April 15, 2019|accessdate=2019-04-16}}.</ref> Авганистан е пред самодоволност во производството на жито. Потребни се дополнителни 1 милион тони пченица за да станат самостојни, што се предвидува да се постигне во 2020 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.afghanistantimes.af/self-sufficiency-in-wheat-production/|title=Self-sufficiency in wheat production|date=December 27, 2015|access-date=2019-04-16|publisher=Afghanistan Times}}</ref> Вкупното земјоделско производство понекогаш опаѓа поради сушите. [[Добиток]]от во Авганистан главно вклучува [[Домашно говедо|говеда]], [[Домашна овца|овци]] и [[Коза|кози]].<ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=bDbyb57xdrM|title=ښاري انځور خپرونه کندهار ملي راډیو ټلوېزیون|publisher=[[Radio Television Afghanistan|Kandahar Mili Television]]|date=February 8, 2019|accessdate=2019-03-30}}</ref> Градењето и користењето модерни [[Живинарство|фарми за живина]] е исто така брзо растечка индустрија.<ref>{{Наведено видео|url=https://www.youtube.com/watch?v=QuyB7bODAmg|title=Poultry Value Chain in Afghanistan|publisher=Comprehensive Agriculture and Rural Development-Facility (CARD-F)|date=November 11, 2018|accessdate=2019-03-30}}</ref> Достапноста на земјиштето погодно за пасење традиционално го прави [[сточарство]]то важен дел од економијата. Постојат два главни вида на сточарство: седентарен начин, практикуван од фармери кои одгледуваат и животни и култури; и номадски, практикувани од сточари на животни познати како Кочис. Природните пасишта зафаќаат околу 30,000 км2, но се преградени. Северните региони околу Мазар-и-Шариф и Мајмана биле домови за околу шест милиони овци каракули кон крајот на 90-тите години на минатиот век. Повеќето стада се преселуваат на висорамнините во текот на летото на пасишта на северот. Обработливата земја во Авганистан е околу 8 милиони хектари. Производството на пченица изнесува околу 5 милиони тони,<ref name="usda-2015"/> расадници држат 119.000 хектари земја, а производството на грозје е на 615.000 тони. Производството на [[бадем]]и скокнало на 56 000 тони, а памукот на 45 000 тони.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2012/04/03/water-energy-sector-critical-situation|title=Water & energy sector in critical situation|date=April 3, 2012|access-date=2012-05-15|publisher=Pajhwok Afghan News}}</ref> Во 2019 година било објавено дека околу 10.000 хектари земја во Авганистан се користи за одгледување шафран.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.tolonews.com/business/%E2%80%98illegal%E2%80%99-saffron-imports-affect-afghan-products-market|title='Illegal' Saffron Imports Affect Afghan Products Market|date=April 21, 2019|access-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420165201/https://www.tolonews.com/business/%E2%80%98illegal%E2%80%99-saffron-imports-affect-afghan-products-market|archive-date=April 20, 2019|publisher=TOLOnews}}</ref> Според извештајот на [[Светска банка]] објавен во април 2019 година, економијата на Авганистан страдала од последиците од тешката суша што влијаело на земјоделското производство во 2018 година. Додека производството на пченица се намалило за 24%, производството на млеко се намалило за 30%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://leadership.ng/2019/04/24/afghan-economy-suffers-from-drought-and-uncertainty-world-bank/|title=Afghan Economy Suffers From Drought And Uncertainty – World Bank|accessdate=24 April 2019|archive-date=2019-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425141226/https://leadership.ng/2019/04/24/afghan-economy-suffers-from-drought-and-uncertainty-world-bank/}}</ref> === Риболов и шумарство === [[Податотека:The_Lumber_Yards_of_Asadabad-2.jpg|мини|200x200пкс|Сечач на дрво во Асадабад, провинција Кунар]] Земјата има сè поголем број на акумулации, реки и потоци, што ја прави соодветна клима за одгледување риби. Риболов се одвива во езерата и реките, особено во провинцијата Нангархар и во реката Хелменд во јужен Авганистан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/10/28/livestock-and-fish-farming-spur-rural-afghans-toward-self-sufficiency|title=Livestock and Fish Farming Bring Self-Sufficiency to Rural Afghans|date=October 28, 2018|publisher=The World Bank|accessdate=2019-04-16}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Риби]]те сочинуваат помал дел од авганистанската исхрана денес затоа што рибарите не се во можност да произведат доволно риби за да бидат во чекор со барањата на клиентите. Повеќето риби и [[морски плодови]] се увезуваат од соседните Пакистан, Иран и [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]]. Постојат стотици фарми за риби низ целата земја и најголемата е во Карга, која ги снабдува рибните јајца на другите рибни фарми. Исто така, започна и одгледување риби во браната Салма.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.khaama.com/afghanistan-launches-fish-farming-in-mega-300m-salma-dam-built-by-india-02169|title=Afghanistan launches fish farming in mega $300m Salma Dam built by India|date=October 29, 2016|access-date=2017-05-16|publisher=www.khaama.com|editor-last=Ghanizada}}</ref> Според извештајот од 2010 година, само околу 2,1% (или 1.350.000 ха ) од Авганистан е пошумен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rainforests.mongabay.com/deforestation/2000/Afghanistan.htm#:~:text=According%20to%20the%20U.N.,carbon%20in%20living%20forest%20biomass.|title=Afghanistan Forest Information and Data|year=2010|publisher=[[Mongabay]]|archive-url=|archive-date=|accessdate=2020-10-09}}</ref> Неговата граѓа е исцрпена многу, а од средината на 1980-тите, само околу 3% од површината на земјата била пошумена, главно на исток. Значителни дрвја се уништени од пустошот на војната кон крајот на 20 век. Експлоатацијата е отежната од несигурноста и пристапните патишта. Покрај тоа, распределбата на шумата е нееднаква, а најголем дел од преостанатата шума се наоѓа само во регионите Кунар, Нуристан и Пактија на исток од земјата. Во последните години се преземени некои чекори за садење дрвја во урбаните области низ Авганистан.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pajhwok.com/en/2019/02/04/nangarhar-kicks-spring-tree-plantation-drive|title=Nangarhar kicks off spring tree plantation drive|date=February 4, 2019|access-date=2020-10-09|publisher=Pajhwok Afghan News}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.unenvironment.org/news-and-stories/story/changing-afghan-landscape-one-tree-time|title=Changing the Afghan landscape, one tree at a time|date=May 4, 2018|access-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421170936/https://www.unenvironment.org/news-and-stories/story/changing-afghan-landscape-one-tree-time|archive-date=April 21, 2019|publisher=[[United Nations Environment Programme]]}}</ref> Дури и талибанските лидери неодамна повикале на засадување повеќе дрвја.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39094578|title=Taliban leader urges Afghans to plant more trees|date=February 26, 2017|work=BBC News|access-date=2019-04-21}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.voanews.com/a/taliban-urges-afghans-to-plant-trees/3740346.html|title=Taliban Leaders Wants Afghans to Plant More Trees|date=February 26, 2017|access-date=2019-04-21|publisher=Voice of America}}</ref> === Трговија и индустрија === [[Податотека:Afghan_border_crossing_at_Sher_Khan_in_Kunduz_Province-4.jpg|лево|мини|226x226пкс|Влезното пристаниште кај Шир Кан Бандар во покраината Кундуз, во близина на границата со [[Таџикистан]]]] Трговијата на Авганистан со други земји стабилно се зголемува со воспоставување на повеќе меѓународни патишта за превоз на стоки.<ref>Pajhwok Afghan News, [https://archive.today/20120911020906/http://www.pajhwok.com/en/2007/11/14/afghan-us-trade-34pc-eight-months Afghan-US trade up by 34pc in eight months], November 14, 2007.</ref> Едeн од овие трговски патишта е коридорот Лапис Лазули, кој го поврзува Авганистан со [[Туркменистан]] и на крајот завршува некаде во Европа.<ref name="Afghanistan’s commercial goods arrived in Turkey through Lapis Lazuli route"/> Други вакви трговски патишта го поврзуваат Авганистан со соседните [[Иран]], [[Пакистан]], [[Таџикистан]] и [[Узбекистан]]. Земјата, исто така, има директна трговија со [[Индија]] преку воздушен коридор . Авганистан е опремен со богатство на природни ресурси, вклучувајќи големи депозити на [[Земен гас|природен гас]], [[нафта]], [[јаглен]], [[мермер]], [[злато]], [[бакар]], хромит, талк, [[барит]]и, [[сулфур]], [[олово]], [[цинк]], [[железна руда]], сол, скапоцени и полускапоцени камења, и многу [[реткоземен елемент|реткоземни елементи]]. Во 2006 година, геолошки институт во САД процени дека Авганистан има дури 36 трилиони кубни стапки природен гас, 3,6 милијарди барели (570 × 106 м3) резерви на нафта и кондензат.<ref name="Eurasianet">Eurasianet.org - Eurasia Insight, [http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav090306.shtml ''Afghanistan's Energy Future and its Potential Implications'']</ref> Според проценката од 2007 година, Авганистан има значителни количини неоткриени минерални суровини не-горива. Геолозите откриле и индикации за изобилство на наслаги од обоени камења и скапоцени камења, вклучувајќи [[смарагд]], рубин, [[сафир]], гранат, лапис, кунзит, шпинел, турмалин и перидот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2011/09/15/huge-rare-earth-material-helmand-usgs|title=Afghanistan has huge mineral resources: survey|date=November 14, 2007|access-date=2012-11-23|publisher=Pajhwok Afghan News (PAN)|archive-date=2015-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903222800/http://www.pajhwok.com/en/2011/09/15/huge-rare-earth-material-helmand-usgs|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Trucks_on_the_road_in_northern_Afghanistan-2012.jpg|мини|300x300пкс|Камиони на патот во Авганистан]] [[Податотека:Tree_map_export_afghanistan_all_show_2009.jpeg|мини|300x300пкс|Пропорционална застапеност на авганистанскиот извоз, 2009 година]] Во 2010 година, официјални претставници на американскиот [[Пентагон]] заедно со американски геолози откриле откривање на скоро 1 трилион долари неискористени наоѓалишта на минерали во Авганистан.<ref name="NYT">[https://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html?no_interstitial U.S. Identifies Vast Riches of Minerals in Afghanistan], ''[[The New York Times]]'' by [[James Risen]]. June 13, 2010.</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2010/06/15/turning-afghan-minerals-wealth-could-take-years-us|title=Turning Afghan minerals into wealth could take years; US|date=2010-06-15|access-date=2012-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204081743/http://www.pajhwok.com/en/2010/06/15/turning-afghan-minerals-wealth-could-take-years-us|archive-date=2013-12-04|publisher=Pajhwok.com}}</ref> Во меморандумот од Пентагон се вели дека Авганистан може да стане „''Саудиска Арабија на [[литиум]]'' “.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.discovery.com/earth/afghanistan-minerals-lithium.html|title=Afghanistan: The Saudi Arabia of Lithium?|date=2010-06-14|publisher=News.discovery.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507005948/http://news.discovery.com/earth/afghanistan-minerals-lithium.html|archive-date=2012-05-07|accessdate=2012-05-15}}</ref> Некои веруваат дека неискористените минерали вредат и до три трилиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chicagotribune.com/business/sns-ap-as-afghanistan-mineral-treasures,0,4231660.story|title=Afghanistan says its untapped mineral wealth is at least $3 trillion _ triple US estimate|publisher=Chicagotribune.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100621015452/http://www.chicagotribune.com/business/sns-ap-as-afghanistan-mineral-treasures,0,4231660.story|archive-date=2010-06-21|accessdate=2012-05-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ksdk.com/news/local/story.aspx?storyid=204154|title=Afghanistan is suddenly wealthy: US finds $1 trillion in mineral deposits|date=2010-06-14|publisher=Ksdk.com|accessdate=2012-05-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/afghanistans-resources-could-make-it-the-richest-mining-region-on-earth-2000507.html|title=Afghanistan's resources could make it the richest mining region on earth|last=Sengupta|first=Kim|date=2010-06-15|publisher=Independent.co.uk|accessdate=2012-05-15}}</ref> Друга проценка на геолошкиот институт во САД од септември 2011 година покажал дека карбанатитите Ханашин во провинцијата Хелменд во земјата имаат околу 1 милион метрички тони елементи на ретка земја. Регина Дубеј, вршител на должноста директор на Одделот за одбрана, ''Работна група за деловни активности и операции за стабилност (ТФБСО),'' изјавила дека „''ова е само уште еден доказ дека минералниот сектор во Авганистан има светла иднина''“. Авганистан потпишал договор за бакар со [[Народна Република Кина|Кина]] (Металуршка Корпорација Кина) во 2008 година, што е за голем проект што вклучува инвестиција од 2,8 милијарди долари од Кина и годишен приход од авганистанската влада од околу 400 милиони американски долари. Рудникот за бакар Аиак во земјата, кој се наоѓа во провинцијата Логар, е еден од најголемите во светот и се очекува да обезбеди работни места за 20.000 Авганистанци. Се проценува дека има бакар најмалку 11 милиони тони или 33 милијарди американски долари бакар. На 5 октомври 2018 година во [[Вашингтон]], авганистанските власти потпишале 30-годишен договор со инвестиции група Центар и неговиот оперативен компанија, Авганистанските злато и минерали копродукции, да се истражуваат и да развијат операција на бакарна руда во округот Балкхаб во Сар-е Пол провинција и да истражуваат и развиваат операција за експлоатација на злато во провинцијата Бадакшан. Договорот за бакар вклучува инвестиција од 56 милиони долари, а договорот за злато, од 22 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-mining/afghanistan-signs-major-mining-deals-in-development-push-idUSKCN1MH0FM|title=Afghanistan signs major mining deals in development push|last=Mackenzie|first=James|last2=Qadir Sediqi|first2=Abdul|date=2018-10-07|work=reuters.com|publisher=Reuters|accessdate=30 June 2020}}</ref> Експертите сметаат дека производството на бакар може да започне во рок од две до три години, а на железната руда за пет до седум години заклучно со 2010 година. Другото неодамна објавено богатство на земјата е рудникот за [[железна руда]] Хаџигак, сместен на 130 милји западно од Кабул и се верува дека има околу 1,8 до 2 милијарди метрички тони минерал што се користи за производство на челик. AFISCO, индиски конзорциум од седум компании, предводен од Steel Authority of India Limited (SAIL) и канадската компанија Kilo Goldmines Ltd се очекува заеднички да инвестираат 14,6 милијарди долари во развој на рудникот за железо Хаџигак.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2012/03/31/indian-canadian-firms-invest-146b-hajigak-iron-mine|title=Indian, Canadian firms to invest $ 14.6b in Hajigak iron mine|date=March 31, 2012|access-date=2012-03-31|publisher=Pajhwok Afghan News|editor-last=Abdul Qadir Siddiqui}}</ref> Земјата има неколку рудници за [[јаглен]], но треба да се модернизира.<ref name="mcclatchydc.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mcclatchydc.com/2010/11/14/103393/afghan-business-model-connections.html|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715124259/http://www.mcclatchydc.com/2010/11/14/103393/afghan-business-model-connections.html|archive-date=2012-07-15|accessdate=2012-08-05}}, McClatchy News, Factory, coal mine show connections matter most in Afghan business, November 10, 2010</ref> Важен ресурс на Авганистан во минатото бил природниот гас, кој првпат бил искористен во 1967 година. Во текот на осумдесеттите години, продажбата на бензин претставувала 300 милиони долари годишно од приходите од извоз (56% од вкупниот износ). 90% од овој извоз отишол во [[Советски Сојуз|[[Советскиот Сојуз]]за]]. Сепак, за време на повлекувањето на советските трупи во 1989 година, полињата со природен гас во Авганистан биле ограничени за да се спречи саботажа од страна на муџахедините. Производството на гас се намалило од високи 8,2 милиони кубни метри {{Безпрелом|(2.9 × 10<sup>8</sup> cu ft)}} на ден во 80-тите години на минимално ниво од околу 600 000 кубни метри {{Безпрелом|(2.2 × 10<sup>7</sup> cu ft)}} во 2001 година. По формирањето на администрацијата на Карзаи, производството на природен гас повторно било обновено.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2010/11/08/gas-well-inaugurated-shiberghan|title=Gas well inaugurated in Shiberghan|date=November 8, 2010|access-date=2011-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119080051/http://www.pajhwok.com/en/2010/11/08/gas-well-inaugurated-shiberghan|archive-date=January 19, 2011|publisher=Pajhwok Afghan News (PAN)}}</ref> Се зголемува бројот на Авганистанци вклучени во бизнисот со [[дизел-гориво]], бензин, авионско гориво и ТНГ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.azizihotak.com/web/component/option,com_frontpage/Itemid,1/lang,en/|title=Azizi Hotak General Trading Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413011200/http://www.azizihotak.com/web/component/option,com_frontpage/Itemid,1/lang,en/|archive-date=2008-04-13|accessdate=2008-04-05}}</ref> Во декември 2011 година, Авганистан потпишал договор за истражување нафта со China National Petroleum Corporation (CNPC) за развој на три нафтени полиња долж реката Аму Дарја. Државата ќе ги има своите први рафинерии за нафта во следните три години, по што ќе добие многу малку од профитот од продажбата на нафта и природен гас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/afghanistan-china-sign-first-oil-contract-073748776.html|title=Afghanistan, China sign first oil contract|last=Associated Press&nbsp;&ndash;&nbsp;Wed, Dec 28, 2011|date=2011-12-28|publisher=News.yahoo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120115093718/http://news.yahoo.com/afghanistan-china-sign-first-oil-contract-073748776.html|archive-date=2012-01-15|accessdate=2012-05-15}}</ref> CNPC започнал со производство на авганистанска нафта кон крајот на октомври 2012 година, со извлекување на 1,5 милиони барели нафта годишно. ===Инфраструктура=== === Енергија === [[Податотека:Kajaki_Dam_and_spillway_in_2012.jpg|мини|Браната Кајџаки во провинцијата Хелменд произведува над 52 мегавати електрична енергија]] Според [[Светска банка]], 98% од руралното население има пристап до [[електрична енергија]] во 2018 година, за разлика од 28% во 2008 година. Генерално, бројката изнесува 98,7%.<ref>{{cite web | url=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.ACCS.ZS?end=2018&locations=AF&start=2005&view=chart | title=World Bank Open Data }}</ref> Од 2016 година, Авганистан произведува 1.400 [[Ват|мегавати]] моќност, но сепак увезува најголем дел од електричната енергија преку далекуводи од [[Иран]] и државите од [[Средна Азија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tolonews.com/business/afghanistan-has-capacity-produce-310000mw-power|title=Afghanistan Has Capacity To Produce 310,000MW Power|work=TOLOnews}}</ref> Поголемиот дел од производството на електрична енергија е преку [[хидроенергија]], потпомогнато од количината на реки и потоци што течат од планините.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower|title=Afghanistan Resurrects its Largest Hydropower Plant Toward a Brighter Future|work=World Bank|accessdate=2020-11-28|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421160657/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower|url-status=dead}}</ref> Сепак, електричната енергија не е секогаш сигурна и се случуваат исклучувања, вклучително и во [[Кабул]].<ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/power-to-the-people-how-to-extend-afghans-access-to-electricity/|title=Power to the People: How to extend Afghans' access to electricity|date=3 February 2015|work=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> Во последниве години се изградени поголем број на електрани на сончева енергија, [[биомаса]] и ветерници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html|title=The Power of Nature: How Renewable Energy is Changing Lives in Afghanistan|work=UNDP in Afghanistan|accessdate=2020-11-28|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414230313/https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html}}</ref> Во моментов земјата е во фаза на развој на проектот CASA-1000 што ќе пренесува електрична енергија од [[Киргистан]] и [[Таџикистан]] и гасоводот Туркменистан-Авганистан-Пакистан-Индија (ТАПИ). Со напојувањето управува Да Авганистан Брешна Шеркат (ДАБС, Авганистанско електростопанство). ===Туризам=== Туризмот е мала индустрија во Авганистан поради безбедносни проблеми. Како и да е, околу 20 000 странски туристи ја посетуваат земјата годишно заклучно со 2016 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2016/09/27/20000-foreign-tourists-visit-afghanistan-annually|title=20,000 foreign tourists visit Afghanistan annually|date=27 September 2016|access-date=15 May 2017|publisher=Pajhwok Afghan News (PAN)|editor-last=Navid Ahmad Barakzai}}</ref> Особено важен регион за домашен и меѓународен туризам е живописната долина Бамјан, која вклучува езера, кањони и историски места, потпомогнати од фактот што се наоѓа во безбедна област далеку од востаничка активност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thenational.ae/world/asia/coronavirus-shatters-tourism-hopes-in-afghanistan-s-bamyan-province-1.1011018|title=Coronavirus shatters tourism hopes in Afghanistan's Bamyan province|work=The National}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pajhwok.com/en/2017/09/03/more-200000-tourists-visit-bamyan-year|title=More than 200,000 tourists visit Bamyan this year|work=www.pajhwok.com}}</ref> Помал број туристи посетуваат и патуваат во региони како што е долината Вахан, која е исто така една од најоддалечените во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/week-asia/society/article/2154951/where-instagramers-and-taliban-play-afghanistan|title=Where Instagramers and Taliban play|date=14 July 2018|work=South China Morning Post}}</ref> Од крајот на шеесеттите години наваму, Авганистан претставувал популарна станица на познатата Хипи-патека, привлекувајќи многу Европејци и Американци. Доаѓајќи од Иран, патеката патувала низ различни авганистански провинции и градови, вклучувајќи ги Херат, [[Кандахар]] и [[Кабул]] пред да премине во северен Пакистан, северна Индија и [[Непал]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm|title=Origins of the hippie trail|work=www.richardgregory.org.uk|accessdate=13 June 2020|archive-date=2020-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111215149/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm|title=The hippie trail|work=www.richardgregory.org.uk|accessdate=13 June 2020|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308185419/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm}}</ref> Туризмот го достигнал својот врв во 1977 година, година пред почетокот на политичката нестабилност и вооружениот конфликт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/middle-east/afghanistan/articles/when-afghanistan-was-just-the-laid-back-highlight-on-the-hippie-/|title=When Afghanistan was just a laid-back highlight on the hippie trail|last=Oliver Smith|first=Digital Travel Editor|work=The Telegraph}}</ref> [[Податотека:Jam_afghanistan_ghorprovince_islamic_architecture.jpg|мини|Минарето џем е светско културно наследство на УНЕСКО, во моментов е под закана од ерозија и поплавување]] Градот Газни има значајна историја и историски места и заедно со градот Бамјан во изминатите години биле избрани соодветно за исламска културна престолнина и културна престолнина во Јужна Азија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/context-culture/bamyan-first-ever-cultural-capital-of-south-asia-a-big-party-but-what-else/|title=Bamyan, First Ever Cultural Capital of South Asia: A big party, but what else?|date=8 June 2015|work=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> Градовите Херат, [[Кандахар]], Балк и Заранџ се исто така многу историски. Џамското минаре во долината на реката Хари е [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] на [[Светско наследство на УНЕСКО|УНЕСКО]]. Наметка што наводно ја носел пророкот на исламот [[Мухамед]] се чува во [[Џамија на наметката на пророкот Мухамед|Светилиштето на наметката]] во Кандахар, град основан од [[Александар III Македонски|Александар]] и прва престолнина на Авганистан. Тврдината во Херат во западниот град Херат е обновена во последните неколку години и претставува популарна атракција. На северот на земјата се наоѓа [[Светилиште на Хазарат Али|Светилиштето на Али]], за кое многумина веруваат дека е местото каде бил погребан Али. {{Sfn|Dupree|1997}} Националниот музеј на Авганистан се наоѓа во Кабул и е домаќин на голем број будистички, грчки и рани исламски антиквитети; музејот претрпел многу граѓанска војна, но полека се реставрира од раните 2000-ти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/travel/story/20200203-the-afghan-artefacts-that-survived-taliban-destruction|title=The Afghan artefacts that survived Taliban destruction|last=Kumar|first=Ruchi|work=www.bbc.com}}</ref> === Комуникација === Телекомуникациските услуги во Авганистан ги обезбедуваат Авганистански телеком, Afghan Wireless, [[:en:Etisalat|Etisalat]], [[:en:MTN Group|MTN Group]] и [[:en:Roshan (telco)|Roshan]]. Земјата користи свој вселенски [[Вештачки сателит|сателит]] наречен „ Авганистан 1“, кој обезбедува услуги на милиони претплатници на телефон, интернет и телевизија. До 2001 година по повеќегодишна граѓанска војна, телекомуникациите биле буквално непостоечки сектор, но до 2016 година пораснале со 22&nbsp;милиони претплатници на мобилни телефони и 5&nbsp;милиони корисници на Интернет. Секторот вработува најмалку 120.000 луѓе на национално ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://afghanistanembassy.org.uk/english/3155/|title=Connecting Afghanistan: The rise of technology in governance and society – The Embassy of Afghanistan in London|work=afghanistanembassy.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121125742/http://afghanistanembassy.org.uk/english/3155/|archive-date=21 January 2018|accessdate=20 January 2018}}</ref> === Сообраќај === [[Податотека:Horse_carriage,_Herat,_Afghanistan.jpg|мини|Колички со коњи сè уште се користат за носење стока на некои места]] Поради географијата на Авганистан, транспортот меѓу различни делови на земјата историски бил тежок. ’Рбетот на патната мрежа во Авганистан е Автопат 1, честопати наречен „Обиколен пат“, кој се протега на 2,210 километри и поврзува пет поголеми градови: Кабул, Газни, Кандахар, Херат и Мазар-и-Шариф,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghanistan-analysts.org/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|title=Going in Circles: The never-ending story of Afghanistan's unfinished Ring Road|last=Qayoom Suroush|date=16 January 2015|publisher=Afghanistan Analysts Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707120451/https://www.afghanistan-analysts.org/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|archive-date=7 July 2019|accessdate=7 July 2019}}</ref> , додека се оптоварува околу планините на Хиндукуш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=29bg7g1U6coC&pg=PA118|title=The Geography and Politics of Afghanistan|last=Gopalakrishnan|first=Ramamoorthy|date=13 June 1982|publisher=Concept Publishing Company}}</ref> Обиколницата е од клучно значење за домашната и меѓународната трговија и економијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|title=Going in Circles: The never-ending story of Afghanistan's unfinished Ring Road|date=16 January 2015|work=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> Клучен дел од Обиколницата е тунелот Саланг, завршен во 1964 година, што го олеснува патувањето низ планинскиот венец Хиндукуш и ги поврзува северен и јужен Авганистан.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aH_KCWVB6W0C&pg=PA122|title=Afghanistan Revisited|last=Cary Gladstone|publisher=Nova Publishers|year=2001|isbn=978-1-59033-421-8|page=122}}</ref> Тоа е единствената копнена рута што ја поврзува Средна Азија со И[[Индиски Потконтинент|ндискиот потконтинент]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-46016020100209|title=Afghan avalanches kill dozens, trap hundreds|date=9 February 2010}}</ref> Неколку планински премини овозможуваат патување помеѓу Хиндукуш и во други области. Сериозни сообраќајни несреќи се чести на авганистанските патишта и автопати, особено на патот Кабул – Кандахар и патот Кабул – Џалалабад.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/26/afghan-bus-crash|title=Afghan bus crash kills 45|date=26 April 2013|work=The Guardian|access-date=4 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105002154/http://www.theguardian.com/world/2013/apr/26/afghan-bus-crash|archive-date=5 November 2014}}</ref> Патувањето со автобус во Авганистан останува опасно поради милитантни активности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://caravanistan.com/transport/driving/afghanistan/|title=Driving in Afghanistan|work=Caravanistan|publisher=Caravanistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20160904001045/http://caravanistan.com/transport/driving/afghanistan/|archive-date=4 September 2016|accessdate=22 November 2016}}</ref> [[Податотека:Ariana_Afghan_A310-300_F-GEMO.jpg|мини| [[Ербас А310|Ербас А310 од]] авганистанската авиокомпанија Аријана во 2006 година]] Авионскиот сообраќај во Авганистан го обезбедува националниот авиопревозник Аријана Ерлајнс <ref name="EU To Impose Ban on Afghan Planes">{{Наведени вести|url=http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html|title=EU To Impose Ban on Afghan Planes|date=22 November 2010|access-date=28 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524011714/http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html|archive-date=24 May 2013|publisher=Airwise News|quote=Kabul-based [[Safi Airways|Safi]] is the country's No. 2 airline after national carrier Ariana Afghan Airlines}}</ref> и приватната компанија Кам ер. Авиокомпаниите од голем број земји исто така обезбедуваат летови во и надвор од земјата. Тука спаѓаат Air India, Emirates, Gulf Air, Iran Aseman Airlines, Pakistan International Airlines и [[Turkish Airlines]]. Земјата има четири меѓународни аеродроми: Меѓународниот аеродром Хамид Карзаи (поранешен меѓународен аеродром во Кабул), меѓународниот аеродром Кандахар, меѓународниот аеродром Херат и меѓународниот аеродром Мазар-е Шариф. Вклучувајќи ги домашните аеродроми, има 43.<ref name="Factbook"/> Воздушната база Баграм е голем воен аеродром. Земјата има три железнички врски: една со 75 километри должина, линија од Мазар-и-Шариф до границата со Узбекистан ;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.andrewgrantham.co.uk/afghanistan/railways/hairatan-to-mazar-i-sharif/|title=Hairatan to Mazar-i-Sharif railway – Railways of Afghanistan|work=andrewgrantham.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224182253/http://www.andrewgrantham.co.uk/afghanistan/railways/hairatan-to-mazar-i-sharif/|archive-date=24 December 2017|accessdate=3 January 2018}}</ref> 10 километри долга линија од Торагунди до границата со [[Туркменистан]] (каде што продолжува како дел од Туркменските железници ); и кратка врска од Акина преку туркменската граница до Керки, што се планира да се прошири понатаму низ Авганистан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pajhwok.com/en/2016/11/28/afghan-turkmenistan-railroad-inaugurated|title=Afghan-Turkmenistan railroad inaugurated|work=pajhwok.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170512234058/http://www.pajhwok.com/en/2016/11/28/afghan-turkmenistan-railroad-inaugurated|archive-date=12 May 2017|accessdate=6 January 2018}}</ref> Овие линии се користат само за товарни возила и нема услуга за патници. Железничката линија помеѓу Хаф, Иран и Херат, западен Авганистан, наменета и за товар и за патници, е во фаза на изградба од 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.azernews.az/region/135859.html|title=Khaf-Herat railroad to be launched in Iran soon|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928003514/https://www.azernews.az/region/135859.html|archive-date=28 September 2018|accessdate=27 September 2018|quote="Iran-Afghanistan railway networks through Khaf-Herat Railroad will be completed in the next few months," Yazdani said, according to Mehr news agency on August 3}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ifpnews.com/exclusive/iran-strongly-condemns-herat-railway-mine-blast/|title=Iran Strongly Condemns Herat Railway Mine Blast|date=20 May 2019|publisher=Iran Front Page|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521080709/https://ifpnews.com/exclusive/iran-strongly-condemns-herat-railway-mine-blast/|archive-date=21 May 2019|accessdate=7 July 2019}}</ref> Околу 125 километри од линијата ќе се наоѓа на авганистанската страна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://financialtribune.com/articles/economy-domestic-economy/60378/rail-linkup-with-afghanistan-by-march-2018|title=Rail Linkup With Afghanistan by March 2018|date=25 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922112855/https://financialtribune.com/articles/economy-domestic-economy/60378/rail-linkup-with-afghanistan-by-march-2018|archive-date=22 September 2018|accessdate=3 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.raillynews.com/2013/khaf-herat-railway/|title=Khaf-Herat railway|date=10 December 2013|work=RaillyNews {{!}} Dailly Railway News in English|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220114246/http://www.raillynews.com/2013/khaf-herat-railway/|archive-date=20 December 2017|accessdate=1 June 2014}}</ref> Постојат различни предлози за изградба на дополнителни железнички линии во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.andrewgrantham.co.uk/afghanistan/tag/map/|title=Railways of Afghanistan -Afghan railroads, past, present and future|work=andrewgrantham.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208185852/http://www.andrewgrantham.co.uk/afghanistan/tag/map/|archive-date=8 December 2017|accessdate=1 June 2014}}</ref> Сопственоста на приватните возила значително се зголемило од раните 2000-ти. Таксистите имаат жолта боја и се состојат од автомобили и од авто-рикша.<ref>https://www.jstage.jst.go.jp/article/eastsats/5/2/5_292/_pdf/-char/en</ref> Во рурален Авганистан, селаните често користат [[Магаре|магариња]], [[Муле|мазги]] или [[коњ]]и за превоз или носење стока. [[Камила|Камилите]] првенствено ги користат номадите Кочи.<ref name="auto9">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=y20MTE0C9kwC&pg=PA10|title=A Brief History of Afghanistan|last=Wahab|first=Shaista|last2=Youngerman|first2=Barry|date=14 June 2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438108193}}</ref> Велосипедите се популарни низ целиот Авганистан.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2UEJDAAAQBAJ&pg=PA23|title=Mason's World Encyclopedia of Livestock Breeds and Breeding, 2 Volume Pack|last=Porter|first=Valerie|last2=Alderson|first2=Lawrence|last3=Hall|first3=Stephen J. G.|last4=Phillip Sponenberg|first4=D.|date=9 March 2016|isbn=9781845934668}}</ref> ===Образование=== [[Податотека:Saleha_Bayat_Building_at_AUAF_in_Kabul-2.jpg|мини|300x300пкс|Американскиот универзитет во Авганистан (АУАФ) во [[Кабул]]]] [[Податотека:Afghan_Girl_Scouts-2011.jpg|мини|Авганистански извидници]] Образованието во Авганистан вклучува [[К-12 (образование)|дванаесетгодишно образование]] (К-12) и високо образование, кое е под надзор на [[Министерство за образование на Авганистан|Министерството за образование]] и Министерството за високо образование во [[Кабул]], Авганистан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mohe.gov.af/?lang=en&p=home|title=Afghanistan's Ministry of Higher Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20110531154257/http://www.mohe.gov.af/?lang=en&p=home|archive-date=2011-05-31|accessdate=2011-06-23}}</ref> Авганистан поминува низ процес на обнова на целата територија на земјата. И покрај назадувањата, институциите се основани низ целата земја. До 2013 година имало 10,5 милиони ученици кои посетувале училишта во Авганистан,<ref name="Wardak seeks $3b in aid for school buildings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pajhwok.com/en/2013/05/18/wardak-seeks-3b-aid-school-buildings|title=Wardak seeks $3b in aid for school buildings|date=May 18, 2013|publisher=[[Pajhwok Afghan News]]|accessdate=19 May 2013}}</ref> земја со население од околу 35,5 милиони луѓе.<ref name="PAN-pop"/> Едно од најстарите училишта во Авганистан е [[Средно училиште Хабибија|средното училиште Хабибија]] во [[Кабул]], кое е изградено од кралот [[Хабибулах-кан]] во [[1903]] година за да ги образова учениците од елитното одделение на нацијата. За време на [[Демократска Република Авганистан]], владата на [[Народна демократска партија на Авганистан|Народната демократска партија]] во Авганистан (НДПА) го реформирала образовниот систем; образованието било за двата пола и биле воспоставени широко распространети програми за писменост.<ref>[https://www.amnesty.org/en/documents/asa11/011/1999/en/ WOMEN IN AFGHANISTAN: Pawns in men's power struggles]</ref> До [[1978]] година, жените сочинувале 40 проценти од лекарите и 60 проценти од наставниците на [[Кабулски Универзитет|Кабулскиот Универзитет]]; 440.000 студентки биле запишани во образовни институции и 80.000 повеќе во програмите за писменост.<ref>Racist Scapegoating of Muslim Women – Down with Quebec's Niqab Ban!, Spartacist Canada, Summer 2010, No. 165</ref> И покрај подобрувањата, голем процент од населението останало неписмено.<ref name="cp">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf Afghanistan country profile]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (May 2006). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> Почнувајќи од [[Советска војна во Авганистан|оветската инвазија на Авганистан]] во [[1979]] година, последователните војни практично го уништиле образовниот систем на нацијата. Повеќето наставници избегале за време на војните во соседните земји. Во средината на 90-тите години на минатиот век, околу 650 училишта биле уништени или користени како бункери. Во 1996 година, талибанскиот режим го ограничило образованието за жените, а [[медреса]]та (џамиско училиште) станала главен извор на основно и средно образование. Околу 1,2 милиони ученици биле запишани во училиштата за време на владеењето на талибанците, со помалку од 50 000 девојчиња.<ref name="NATO"/> По соборувањето на талибанците кон крајот на 2001 година, администрацијата на Карзаи добила значителна меѓународна помош за обновување на образовниот систем. Околу 7.000 училишта работеле во 20 од 32 провинции до крајот на 2003 година, со 27.000 наставници кои предавале на 4,2 милиони деца (вклучувајќи 1,2 милиони девојчиња). [4] Од таа бројка, околу 3,9 милиони биле во основните училишта. Се проценува дека околу 57 проценти од мажите и 86 проценти од жените се неписмени, а недостатокот на квалификувани и образовани работници е голем економски недостаток. Кога Универзитетот во Кабул повторно се отворил во 2002 година, околу 24.000 =машки и женски студенти се запишале за високо образование. Во меѓувреме, се рехабилитирале уште пет универзитети. Наставните програми на државните училишта вклучуваат религиозни предмети, но деталната настава им е оставена на наставниците по религија. Следните достигнувања биле постигнати во првата декада од 2000-тите: * Помеѓу 2001 и 2016 година, запишувањето во основно училиште се зголемило од околу 1 милион на 9,2 милиони (деветкратно зголемување за петнаесет години) и процентот на девојчиња од практично нула на 37%. * Бројот на наставници во општото образование се зголемил за седум пати, но нивните квалификации се ниски. Околу 31% се жени. * Од 2003 година до 2010 година, над 5.000 училишни згради биле санирани или новоизградени. Нешто повеќе од 50% од училиштата имаат употребливи згради. ===Здравство=== {{Главна|Здравство во Авганистан }} Според индексот на човечки развој, Авганистан е 15-та најмалку развиена земја во светот. Просечниот животен век се проценува на околу 60 години<ref name="WHO">{{cite web |url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/136852/1/ccsbrief_afg_en.pdf |title=Afghanistan |publisher=[[World Health Organization]] (WHO) |accessdate=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722191648/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/136852/1/ccsbrief_afg_en.pdf |archive-date=22 July 2017 |url-status=live }}</ref><ref name="uis.unesco.org">UNESCO, Country profile, https://uis.unesco.org/en/country/af {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170623093810/http://uis.unesco.org/en/country/af |date=23 June 2017 }}</ref>. Стапката на мајчина смртност во земјата е 396 смртни случаи/100.000 живородени деца и нејзината стапка на смртност кај новороденчиња е 66 до 112,8 смртни случаи на секои 1000 живородени деца. Министерството за јавно здравје планирало да ја намали стапката на смртност кај новороденчињата на 400 за секои 100.000 живородени деца пред 2020 година. Земјата има повеќе од 3.000 акушерки, со дополнителни 300 до 400 обучени секоја година<ref name="csm">{{cite news |url=https://news.yahoo.com/childbirth-maternal-health-improve-afghanistan-160657704.html |title=Childbirth and maternal health improve in Afghanistan |first=Tom A. |last=Peter |newspaper=The Christian Science Monitor | date=17 December 2011 |accessdate=12 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231002243/http://news.yahoo.com/childbirth-maternal-health-improve-afghanistan-160657704.html |archivedate=31 December 2013 }}</ref>. Постојат повеќе од 100 болници во Авганистан<ref>{{Cite news|url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaea825.pdf|title=Afghanistan National Hospital Survey|date=August 2004|publisher=Afghan Ministry of Health|access-date=28 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807231748/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaea825.pdf|archive-date=7 August 2019|url-status=live}}</ref>, со најнапредните третмани достапни во Кабул. Францускиот медицински институт за деца и детската болница Индира Ганди во Кабул се водечки детски болници во земјата. Некои од другите водечки болници во Кабул ги вклучуваат болницата Џамхуријат и болницата Џинах<ref>{{cite news|url=https://www.voanews.com/a/pakistan-funded-afghan-hospital-begins-operations/4884454.html|title=Pakistan-funded Afghan Hospital Begins Operations|work=VOA News|first=Ayaz|last=Gul|date=20 April 2019|accessdate=28 May 2019|quote=It opens a new chapter in the friendship of the two countries... This is the second-largest hospital [in Afghanistan] built with your support that will serve the needy," Feroz told the gathering.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423111329/https://www.voanews.com/a/pakistan-funded-afghan-hospital-begins-operations/4884454.html|archive-date=23 April 2019|url-status=live}}</ref>. И покрај сето ова, многу Авганистанци патуваат во Пакистан и Индија за понапредно лекување. Во 2006 година било објавено дека скоро 60% од авганистанското население живее на два часа пешачење од најблиската здравствена установа<ref name="USAID-Health">{{cite web |url=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/health |title=Health |publisher=[[United States Agency for International Development]] (USAID) |accessdate=20 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929082306/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/health|archivedate=29 September 2013}}</ref>. Стапката на попреченост е исто така висока во Авганистан поради децениската војна<ref>{{cite web |author =Anne-Marie DiNardo, LPA/PIPOS |url=http://www.usaid.gov/stories/afghanistan/fp_afghan_disabled.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040508140406/http://www.usaid.gov/stories/afghanistan/fp_afghan_disabled.html |archivedate=8 May 2004|title=Empowering Afghanistan's Disabled Population&nbsp;– 31 March 2006 |publisher=Usaid.gov | date=31 March 2006 |accessdate=19 May 2012}}</ref>. Неодамна било објавено дека на околу 80.000 луѓе им недостасуваат екстремитети<ref>{{cite news |author =Richard Norton-Taylor |url=https://www.theguardian.com/world/2008/feb/13/afghanistan |title=Afghanistan's refugee crisis 'ignored' |work=The Guardian | date=13 February 2008 |accessdate=19 May 2012 |location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215150225/http://www.guardian.co.uk/world/2008/feb/13/afghanistan |archivedate=15 December 2010 }}</ref><ref>"[http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=26520 Afghanistan: People living with disabilities call for integration] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110920142752/http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=26520 | date=20 September 2011 }}</ref>. Невладини добротворни организации, како што се „''Спасете ги децата''“ и „''Ветување на Махоба''“ им помагаат на сираците во соработка со владините структури<ref>Virginia Haussegger ''Mahooba's Promise'' ABC TV 7.30 Report. 2009. [http://www.abc.net.au/7.30/content/2009/s2615472.htm ABC.net.au]. Retrieved 15 July 2009. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130726123857/http://www.abc.net.au/7.30/content/2009/s2615472.htm | date=26 July 2013 }}</ref>. Анкетите за демографски и здравствени работи работат со индискиот институт за истражување на здравствениот менаџмент и други за да се спроведе истражување во Авганистан, фокусирано на смртта кај мајките, меѓу другото<ref name="MEASUREDHS">{{cite web |url=http://www.measuredhs.com/Where-We-Work/Country-Main.cfm?ctry_id=71 |title=Afghanistan |publisher=Measuredhs.com |accessdate=14 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230233502/http://www.measuredhs.com/Where-We-Work/Country-Main.cfm?ctry_id=71 |archivedate=30 December 2013 }}</ref>. ==Култура== [[Податотека:CH-NB_-_Afghanistan,_Kulm_(Khulm,_Kholm)-_Menschen_-_Annemarie_Schwarzenbach_-_SLA-Schwarzenbach-A-5-21-110.jpg|мини|Авганистанско семејство во близина на Холм, 1939 година - повеќето Авганистанци се племенски]] Авганистан е претежно племенско општество, со различни региони во земјата кои имаат свои култури како резултат на различните етникуми и географските препреки што го прават далечниот дел од земјата.<ref name="auto7">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&pg=PA59|title=The Far East and Australasia 2003|date=13 June 2002|publisher=Psychology Press|isbn=9781857431339}}</ref> Семејството е столб на авганистанското општество и семејствата честопати ги води [[патријарх]].<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghanistans.com/Information/People/WayofLife.htm|title=Afghanistan Way of Life &#124; Afghanistan's Web Site|work=www.afghanistans.com|accessdate=2020-11-28|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308140824/https://www.afghanistans.com/Information/People/WayofLife.htm}}</ref> Во јужниот и источниот регион, луѓето живеат според паштунската култура следејќи паштунски начин на живот. Клучните принципи вклучуваат гостопримство, обезбедување место за оние што бараат засолниште и одмазда за пролевање крв. {{Sfn|Dupree|1997}} Во голема мерка се поврзани со културата на [[Јужна Азија]]. Останатите Авганистанци се културно Персијци и [[Туркиски народи|Турци]]. Некои не-Паштуни кои живеат во близина го прифатиле нивниот начин на живот. Оние што живееле во Пакистан и Иран во последните 30 години биле под дополнително влијание на културите на тие соседни народи. За авганистанскиот народ се знае дека е силно религиозен.<ref name="auto6">{{Наведена мрежна страница|url=https://swedishcommittee.org/afghanistan/religion|title=Religion in Afghanistan|work=The Swedish Committee for Afghanistan (SCA)}}</ref> Авганистанците, особено Паштуните, се забележуваат по својата племенска солидарност и високо почитување на личната чест. {{Sfn|Barfield|2012}} Еден писател смета дека племенскиот систем е најдобриот начин за организирање на големи групи луѓе во земја што е географски тешка и во општество кое, од материјалистички аспект, има некомплициран начин на живот.<ref name="Heathcote">Heathcote, Tony (1980, 2003) "The Afghan Wars 1839–1919", Sellmount Staplehurst.</ref> Постојат различни авганистански племиња, и се проценува на 2-3&nbsp;милиони номади. Авганистанската култура е длабоко исламска, {{Sfn|Barfield|2012}} но прет-исламските практики опстојуваат. {{Sfn|Dupree|1997}} Еден пример е ''бача бази'', термин за активности кои вклучуваат сексуални односи помеѓу постари мажи и помлади адолесцентни мажи или момчиња.<ref name="BBC Rustam Qobil">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11217772|title=The sexually abused dancing boys of Afghanistan|last=Qobil|first=Rustam|date=7 September 2010|work=[[BBC News]]|access-date=20 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818070104/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11217772|archive-date=18 August 2019}}</ref> Детските бракови се распространети во Авганистан;<ref name="Medica Mondiale">{{Наведено списание|last=Bahgam|first=S|last2=Mukhatari|year=2004|title=Study on Child Marriage in Afghanistan|url=http://www.medicamondiale.org/fileadmin/content/07_Infothek/Afghanistan/Afghanistan_Child_marriage_medica_mondiale_study_2004_e.pdf|journal=Medica Mondiale|pages=1–20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120506222217/http://www.medicamondiale.org/fileadmin/content/07_Infothek/Afghanistan/Afghanistan_Child_marriage_medica_mondiale_study_2004_e.pdf|archive-date=6 May 2012|access-date=15 March 2014}}</ref> законската возраст за брак е 16 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2017/10/20/afghanistan-has-tougher-law-child-marriage-florida|title=Afghanistan Has a Tougher Law on Child Marriage than Florida|date=20 October 2017|publisher=Human Rights Watch|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725072232/https://www.hrw.org/news/2017/10/20/afghanistan-has-tougher-law-child-marriage-florida|archive-date=25 July 2019|accessdate=15 September 2019|quote=In Afghanistan girls can marry at 16, or at 15 with permission from their father or a judge.}}</ref> Најпосакуваниот брак во авганистанското општество е со нечиј паралелен братучед, а од младоженецот често се очекува да плати цена на невестата. {{Sfn|Dupree|1997}} [[Податотека:Kuchi_Village.jpg|мини|Куќа окупирана од номадски луѓе во провинцијата Нангархар]] Во селата, семејствата обично имаат куќи од [[Ќерпич|кал]]. Селата обично имаат главен човек (''малик''), мајстор за дистрибуција на вода (''мираб'') и верски учител (''мула''). Мажите обично работат на полињата, придружувани од жени за време на жетвата.<ref name="auto"/> Околу 15% од населението е [[Номади|номадско]], локално наречено ''кочи''.<ref name="auto7"/> Кога номадите поминуваат низ селата, тие честопати купуваат материјали од селаните како чај, пченица и керозин; селаните купуваат [[волна]] и млеко од номадите. [[Податотека:Old_men_of_Herat,_Afghanistan.jpg|мини|Старци во Херат носат турбан ''(lungi)'']] Авганистанската облека и за мажи и за жени обично се состои од разни форми на шалвар наречен ''камиз'', особено од ''Перахан Тунбан'' и ''Кет Партуг''. Жените обично носат ''чад''ор за покривање на главата; некои жени, обично од високо конзервативни заедници, носат ''бурка'', покривка на целото тело. Овие жени ја носеле оваа облека многу пред да дојде исламот во регионот, но [[Талибанци|талибанците го]] применувале овој фустан на жените кога биле на власт.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=z7ATBAAAQBAJ&pg=PA61|title=What Is Veiling?|last=Amer|first=Sahar|date=2 September 2014|publisher=UNC Press Books|isbn=9781469617763}}</ref> Друг популарен фустан е ''чапанот'' кој делува како палто. ''Каракулот'' е капа направена од крзно на одредена регионална раса овци. Таа била фаворизирана од поранешните кралеви на Авганистан и станала позната на поголемиот дел од светот во 21 век кога постојано го носел претседателот Хамид Карзаи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1956862.stm|title=Karzai heads for hat trouble|date=28 April 2002}}</ref> ''Паколот'' е друга традиционална капа што потекнува од крајниот исток на земјата; народно ја носел водачот на герилите Ахмад Шах Масуд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghan-web.com/culture/clothes/|title=Traditional Afghan Clothes|date=12 March 2018}}</ref> ''Шеширот'' „''Мазари“'' потекнува од северен Авганистан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/extremism-watch/hats-proliferate-symbol-pashtun-protest-movement|title=Hats Proliferate as Symbol of Pashtun Protest Movement &#124; Voice of America – English|work=www.voanews.com}}</ref> === Архитектура === Нацијата има сложена историја што преживеала или во сегашните култури или во форма на разни јазици и споменици. Авганистан содржи многу остатоци од сите возрасти, вклучувајќи [[Стара Грција|грчки]] и [[Будизам|будистички]] ступи, манастири, споменици, храмови и исламски минариња. Меѓу најпознатите се [[Хератска џамија|Големата џамија во Херат]], [[Светилиште на Хазарат Али|Сината џамија]], Џамското минаре, Чил Зена, Кала-и Бост во Лашкаргах, античкиот грчки град Аи-Канум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghanistans.com/Information/People/ArtArchitecture.htm|title=Afghanistan Art and Architecture &#124; Afghanistan's Web Site|work=www.afghanistans.com|accessdate=2020-11-28|archive-date=2021-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307212319/https://www.afghanistans.com/Information/People/ArtArchitecture.htm}}</ref> Сепак, многу од нејзините историски споменици се оштетени во модерното време поради граѓанските војни.<ref>G.V. Brandolini. ''Afghanistan [[cultural heritage]]''. Orizzonte terra, [[Bergamo]]. 2007. p. 64.</ref> Двете славни Буди од Бамијан биле уништени од талибанците, кои ги сметале за [[Идолопоклонство|идолопоклонички]]. И покрај тоа, археолозите сè уште наоѓаат будистички [[мошти]] во различни делови на земјата, некои од нив датираат од 2 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsdaily.com/stories/tre67g1cn-us-afghanistan-buddhist-relics/|title=Afghan archaeologists find Buddhist site as war rages|date=17 August 2010|work=Sayed Salahuddin|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818151642/http://www.newsdaily.com/stories/tre67g1cn-us-afghanistan-buddhist-relics/|archive-date=18 August 2010|accessdate=16 August 2010}}</ref> Бидејќи немало колонијализам во современ Авганистан, архитектурата во европски стил е ретка; пред сè, Победничката капија кај Пагман и Палатата Дарул Аман во Кабул, биле изградени во овој стил во дваесеттите години од самите Авганистанци. === Уметност и керамика === [[Податотека:Afghan_carpet.JPG|мини|Авганистански килим]] Ткаењето тепих е древна практика во Авганистан и многу од нив и денес се [[Занает|рачно изработени]] од племенски и номадски луѓе.<ref name="auto5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/10/unraveling-afghan-art-carpet-weaving-201410917826901821.html|title=Unravelling the Afghan art of carpet weaving|work=www.aljazeera.com}}</ref> Теписи се произведувале во регионот илјадници години и традиционално ги правеле жени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2019/0821/In-Afghanistan-weaving-ancient-industry-back-into-global-market|title=In Afghanistan, weaving ancient industry back into global market|date=21 August 2019}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Некои занаетчии ги изразуваат своите чувства преку дизајни на килими; на пример, по избувнувањето на [[Советска војна во Авганистан|Советско-авганистанската војна]], биле создадени „ воени килими “ со дизајни што претставуваат болка и мизерија предизвикана од конфликтот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://speri.dept.shef.ac.uk/2020/01/15/selling-war-commodifying-the-insecurity-of-afghan-women/|title=Selling war: commodifying the (in)security of Afghan women|date=15 January 2020|work=SPERI}}</ref> Секоја покраина има свои специфични одлики при правењето килими.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gounesco.com/weaving-culture-through-the-afghan-rug/|title=Weaving Culture through the Afghan rug|date=7 December 2017|accessdate=2020-11-28|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830215415/https://www.makeheritagefun.com/weaving-culture-through-the-afghan-rug/|url-status=dead}}</ref> Во некои од турско-населените области на северозапад, цените на невестата и свадбената церемонија се водени од вештините на невестата за ткаење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/context-culture/rug-weavers-and-bride-prices-in-the-northwest-still-expensive-in-spite-of-government-and-taleban-rules/|title=Rug Weavers and Bride Prices in the Northwest: Still expensive in spite of government and Taleban rules|date=12 May 2019|work=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> Керамика се изработувала во Авганистан со милениуми. Селото Исталиф, северно од Кабул, е особено голем центар, познат по својата уникатна тиркизна и зелена керамика <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://seretandsons.org/giving-back|title=Giving Back – Seret and Sons|accessdate=2020-11-28|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414225824/http://seretandsons.org/giving-back|url-status=dead}}</ref> а нивните методи на изработка останале исти со векови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.khaama.com/the-potter-crafting-afghanistans-future-9899/|title=The Potter: Crafting Afghanistan's future|date=27 January 2015|work=The Khaama Press News Agency}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2016/08/19/world/asia/afghanistan-istalif-pottery.html|title=War and Pillaging Couldn't Break an Afghan Village, but a Tumbling Economy May|last=Fahim|first=Kareem|date=18 August 2016}}</ref> Голем дел од камењата ''лапис лазули'' биле заземјувани во денешен Авганистан, кои биле користени во кинески порцелан како син кобалт, подоцна користени во античка [[Месопотамија]] и [[Турција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/style/article/how-the-color-blue-changed-art-forever/index.html|title=How the quest for the 'perfect blue' changed art forever|last=Wilkinson|first=Isambard|work=CNN}}</ref> Земјите во Авганистан имаат долга историја на уметност, со најраната светска употреба на маслени слики пронајдени во пештеро во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/24/afghanistan.painting/|title=First-ever oil paintings found in Afghanistan|date=24 April 2008|publisher=CNN|accessdate=3 December 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,352342,00.html|title=World's Oldest Oil Paintings Found in Afghanistan|date=24 April 2008|publisher=Fox News|accessdate=3 December 2012}}</ref> Забележителен уметнички стил кој се развил во Авганистан и источен Пакистан е уметноста Гандара, произведена од спој на грчко-римска уметност и [[будистичка уметност]] помеѓу 1 и 7 век н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Gandhara-art|title=Gandhara art|publisher=Britannica|accessdate=22 August 2018}}</ref> Подоцнежните епохи забележале зголемена употреба на персискиот минијатурен стил, со тоа што Камаледин Бехзад од Херат бил еден од најзначајните минијатурни уметници од периодот на Тимуридите. Од 1900-тите, нацијата започнала да ги користи западните техники во уметноста. Абдул Гафур Брешна бил истакнат авганистански сликар и уметник на скицирање од Кабул во текот на 20 век. === Медиуми и забава === Авганистан има околу 350 радио станици и над 200 телевизиски станици.<ref name="TOLO-2019">{{Наведени вести|url=https://www.tolonews.com/afghanistan/suspects-sentenced-death-killing-journalist-kandahar|title=Suspects Sentenced To Death For Killing Journalist in Kandahar|date=16 April 2019|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417161248/https://www.tolonews.com/afghanistan/suspects-sentenced-death-killing-journalist-kandahar|archive-date=17 April 2019|publisher=[[TOLOnews]]}}</ref> Радио телевизија Авганистан, со потекло од 1925 година, е државен јавен радиодифузер. Телевизиските програми започнале да се емитуваат во 1970-тите и денес има многу приватни телевизиски канали како што се ТОЛО и ТВ Шамшад. Првиот авганистански весник бил објавен во 1873 година {{Sfn|Dupree|1997}} а денес има стотици печатени изданија. До 1920-тите, Радио Кабул емитувало локални радио услуги.<ref name="Whitlock2003">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OW1tAwAAQBAJ&pg=PA127|title=Land Beyond the River: The Untold Story of Central Asia|last=Monica Whitlock|date=24 October 2003|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-27727-7|page=127}}</ref> Гласот на Америка, БиБиСи и Радио Слободна Европа емитувале на двата официјални јазици во Авганистан на радио.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2016/afghanistan|title=Freedom of the Press 2016: Afghanistan|year=2016|publisher=Freedom House|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205122939/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2016/afghanistan|archive-date=5 February 2017|accessdate=28 July 2016}}</ref> Ограничувањата за печатот постепено биле олабавени и приватните медиуми биле диверзифицирани од 2002 година, по повеќе од две децении строги контроли. Авганистанците веќе долго време се навикнати да гледаат филмови од Индија во [[Боливуд]] и да ги слушаат нејзините филмски песни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.himalmag.com/encounters-bollywood-kabul/|title=Encounters with Bollywood in Kabul|date=14 September 2013|work=Himal Southasian}}</ref> Се тврди дека Авганистан е меѓу најголемите пазари за хинди филмската индустрија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/panipat-irks-afghans-founding-father-portrayal-191210053601818.html|title=Bollywood's Panipat irks Afghans over founding father's portrayal|work=www.aljazeera.com}}</ref> Стереотипите на Авганистанците во Индија исто така биле претставени во некои филмови од Боливуд од глумци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/period-films-like-padmaavat-kesari-and-now-panipat-have-crassly-stereotyped-and-vilified-afghans/cid/1717346|title=Vilifying Afghans in Bollywood|work=www.telegraphindia.com}}</ref> Многу филмски везди на Боливуд имаат корени во Авганистан, вклучувајќи ги Салман Кан, Саиф Али Кан, Шах Рух Кан, Амир Кан, Фероз Кан, Кадер Кан, Насеерудин Шах, Зарин Кан, Селина aitејтли и низа други. Неколку филмови од Боливуд се снимени во Авганистан, меѓу кои ''Дарматма'', ''Худа Гавах'', ''Бегство од талибанците'' и ''Кабул експрес'' . === Музика === [[Податотека:Afghan_rubab.jpg|мини|Авганистанскиот рубаб]] Авганистанската класична музика има блиски историски врски со [[Класична индиска музика|индиската класична музика]] и ја користи истата хиндустанска терминологија и теории како рагата. Жанрови на овој стил на музика вклучуваат газал (поетска музика) и инструменти како што се индиската табла, ситар и хармониум, и локални инструменти како што се зербагали, како и [[Дајре|дајерех]] и танбур, кои се исто така познати во [[Средна Азија]]. Рубаботе национален инструмент на земјата. Некои од познатите уметници на класична музика вклучуваат Устад Сараханг и Сарбан.<ref name="auto4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan|title=Afghanistan – The Rough Guide to World Music|work=Songlines|accessdate=2020-11-28|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308143630/https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan|url-status=dead}}</ref> Поп-музиката се развила во 1950-тите години преку Радио Кабул и имала влијание во општествените промени. За тоа време, започнале да се појавуваат и жени-уметници, како Мермон Парвин.<ref name="auto4"/> Можеби најпознатиот уметник од овој жанр бил Ахмад Захир, кој синтетизирал многу жанрови и продолжува да биде познат по својот глас и богати текстови долго по неговата смрт во 1979 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://daily.redbullmusicacademy.com/2016/06/ahmad-zahir-the-afghan-elvis|title=Ahmad Zahir: The Voice of Afghanistan|work=daily.redbullmusicacademy.com}}</ref> Други познати мајстори на традиционална или популарна авганистанска музика се Нашенас, Убаидулах Џн, Махваш, Ахмад Вали, Фархад Дарја и Нагма.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html|title=Artist Biographies|publisher=Afghanland.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809214750/http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html|archive-date=9 August 2013|accessdate=17 October 2011}}</ref> Атан е национален танц на Авганистан, групен танц популарно изведен од Авганистанци од сите потекла.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wadsam.com/arts-culture/afghanistans-traditional-dance-attan-3090/|title=Afghanistan's Traditional Dance-Attan|date=7 July 2012|accessdate=2020-11-28|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414223632/https://wadsam.com/arts-culture/afghanistans-traditional-dance-attan-3090/|url-status=dead}}</ref> Танцот се смета за дел од авганистанскиот идентитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afghanzariza.com/article/articledetail/attan--the-fascinating-national-dance-of-afghanistan|title=Attan – the fascinating national dance of Afghanistan|work=Afghan Zariza|accessdate=2020-11-28|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308040731/https://www.afghanzariza.com/article/articledetail/attan--the-fascinating-national-dance-of-afghanistan}}</ref> === Кујна === [[Податотека:Afghan_cuisine.jpg|десно|мини| Некои од популарните авганистански јадења]] Авганистанската кујна во голема мера се заснова на главните култури на нацијата, како што се пченица, пченка, [[јачмен]] и ориз. Во придружба на овие главни производи се природно овошје и зеленчук, како и млечни производи како млеко, [[јогурт]] и сурутка. Кабули Палав е национално јадење во Авганистан.<ref name="foodrepublic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foodrepublic.com/2012/07/31/everything-you-need-know-about-afghan-food|title=Everything You Need To Know About Afghan Food|last=Ali|first=Tanveer|date=31 July 2012|publisher=foodrepublic|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213232915/https://www.foodrepublic.com/2012/07/31/everything-you-need-know-about-afghan-food|archive-date=13 February 2013}}</ref> Кулинарските специјалитети на нацијата ја рефлектираат нејзината етничка и географска разновидност.<ref name="Brittin">{{Наведена книга|title=The Food and Culture Around the World Handbook|url=https://archive.org/details/foodculturearoun0000brit|last=Brittin|first=Helen|publisher=Prentice Hall|year=2011|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/foodculturearoun0000brit/page/20 20]–21}}</ref> Авганистан е познат по своите висококвалитетни калинки, грозје и слатки дињи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rareseeds.com/afghan-honeydew-melon/|title=Rare Heirloom Seeds – Baker Creek Heirloom Seeds|work=Baker Creek Heirloom Seeds|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063844/http://www.rareseeds.com/afghan-honeydew-melon/|archive-date=4 March 2016|accessdate=28 October 2013}}</ref> Чајот е омилен пијалак кај Авганистанците, и тие обично јадат леб од наан, јогурти, ориз и месо во типична диета.<ref name="auto"/> === Литература === Класичната [[Персиска книжевност|персиска]] и паштунската поезија се негуван дел од авганистанската култура. Поезијата отсекогаш била еден од најголемите образовни столбови во регионот, до ниво што таа самата се интегрирала во културата.<ref>{{cite web | url=https://news.un.org/en/story/2017/10/567862-feature-western-afghanistan-ancient-love-poetry-thrives-again | title=FEATURE: In Western Afghanistan, an ancient love of poetry thrives again &#124; UN News | date=2017-10-05 | accessdate=2020-11-28 | archive-date=2021-08-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210817083556/https://news.un.org/en/story/2017/10/567862-feature-western-afghanistan-ancient-love-poetry-thrives-again | url-status=dead }}</ref> Еден од поетските стилови се нарекува Ландај. Популарна тема во авганистанскиот фолклор и митологија се ''девите'', монструозни суштества.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kXnEDAAAQBAJ&pg=PA4|title=American Myths, Legends, and Tall Tales: An Encyclopedia of American Folklore [3 volumes]: An Encyclopedia of American Folklore (3 Volumes)|last=Fee|first=Christopher R.|last2=Webb|first2=Jeffrey B.|date=29 August 2016|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695688}}</ref> Четврток традиционално е „''поетска вечер''“ во градот Херат кога мажи, жени и деца се собираат и рецитираат древни и модерни песни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13931608|title=Afghanistan: 10 facts you may not know|date=6 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304072803/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13931608|archive-date=4 March 2018|accessdate=21 June 2018}}</ref> Авганистанскиот регион има произведено безброј поети и писатели кои зборуваат персиски од средниот век до денес, меѓу кои тројца мистични автори се сметаат за вистински национални слави, имено: Хваја Абдула Ансари од Херат, голем мистик и [[Суфизам|суфиски]] светец во 11 век, Сана од Газни, автор на мистични песни во 12 век и, конечно, [[Џалалудин Руми|Руми]] од Балх, во 13 век, сметал дека персофонистот низ целиот свет е најголемиот мистичен поет на целиот муслимански свет. Авганистанската литература, иако квантитативно извонредна и со голем раст во минатиот век, отсекогаш имала суштинско локално значење чувствувајќи го влијанието и на персиската литература и на соседните литератури во Индија. Двете главни литератури, од втората половина на XIX век, покажале дека се чувствителни на жанровите (роман, театар), движењата и стилските одлики увезени од Европа. Кушал Кан Хатак од 17 век се смета за национален поет. Други познати поети се Раби'а Балки, Рахман Баба, Халилула Халили и Парвин Пажвак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html|title=Classical Dari and Pashto Poets|publisher=Afghan-web.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140412113451/http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html|archive-date=12 April 2014|accessdate=4 February 2012}}</ref> === Празници и фестивали === [[Податотека:هفت_میوه.jpg|мини|Хафт Мева популарно се конзумира за време на Новуз во Авганистан]] Официјалната Нова Година на Авганистан започнува со [[Новруз]], древна традиција која започнала како [[Зороастризам|зороастриска]] прослава во денешен Иран, и со која ја споделува годишната прослава заедно со неколку други земји. Се јавува секоја година на [[Рамноденица|пролетната рамноденица]]. Во Авганистан, Новуз обично се слави со музика и танц, како и со одржување турнири во бузкаши.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/middle-east/afghanistan/festivals-and-events|title=Afghanistan Holidays and Festivals|work=www.iexplore.com}}</ref> [[Јалда|Јалди]], друга национално прославена античка традиција,<ref>{{Наведени вести|url=http://en.mehrnews.com/news/112907/Yalda-Iranian-celebration-of-winter-solstice|title=Yalda: Iranian celebration of winter solstice|last=Rezaian, Lachin|date=20 December 2015|publisher=[[Mehr News Agency]]}}</ref> одбележува комеморацијата на античката божица [[Митра]] и ја одбележува најдолгата ноќ во годината во пресрет на [[Краткодневица|зимската краткодневица]] (обично паѓа на 20 или 21 декември),<ref name="books.google.com">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yonOicJi5BEC|title=No More "us" and "them": Classroom Lessons and Activities to Promote Peer Respect|last=Roessing, Lesley|date=2012|isbn=978-1-61048-812-9|page=89}}</ref><ref name="books.google.com"/><ref name="articles.latimes.com">{{Наведени вести|url=http://articles.latimes.com/2013/dec/20/local/la-me-adv-persian-winter-solstice-20131221|title=In ancient tradition, Iranians celebrate winter solstice|last=Hamedy, Saba|date=20 December 2013|work=Los Angeles Times}}</ref><ref name="articles.latimes.com"/> време на кое семејствата се собираат заедно да рецитираат поезија и да јадат овошје - особено црвените плодови лубеница и [[калинка]], како и мешани ореви.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ti24AwAAQBAJ|title=Religions of Iran: From Prehistory to the Present|last=Foltz, Richard|date=2013|publisher=Oneworld Publications|isbn=978-1-78074-307-3|page=29|author-link=Foltz, Richard}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OUtoJovyjMI|title=We Are Iran: The Persian Blogs|last=Alavi, Nasrin|date=8 November 2015|publisher=Soft Skull Press|page=135}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се слават и верски фестивали; како претежно муслиманска земја, исламските настани и фестивали како [[Рамазан]], [[Курбан бајрам]] и Ашура широко се слават годишно во Авганистан. Сикискиот фестивал Ваисаки го слави заедницата на Сиките <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pajhwok.com/en/2013/04/11/sikhs-throng-temples-celebrate-vaisakhi|title=Sikhs throng temples to celebrate Vaisakhi|work=www.pajhwok.com}}</ref> и хинду-фестивалот Дивали од хинду-заедницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thenational.ae/world/asia/afghan-hindus-and-sikhs-celebrate-diwali-without-pomp-and-splendour-amid-fear-1.668735|title=Afghan Hindus and Sikhs celebrate Diwali without 'pomp and splendour' amid fear|work=The National}}</ref> Денот на националната независност се слави на 19 август за да се одбележи Англо-авганистанскиот договор од 1919 година под кралот Аманулах Кан и целосната независност на земјата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|title=The World Factbook: Afghanistan|date=7 September 2009|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 August 2009|archive-date=2017-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|url-status=dead}}</ref> Неколку меѓународни прослави, исто така, официјално се одржуваат во Авганистан, како што се [[Меѓународен ден на трудот|Меѓународниот ден на работникот]] и [[Меѓународен ден на жената|Меѓународниот ден на жената]]. Некои регионални фестивали го вклучуваат Фестивалот Памир, кој ја слави културата на народите Ваки и [[Киргизи|Киргистан]], Фестивалот на црвениот цвет (за време на Новуз) во Мазар-и-Шариф и Дамбора фестивалот во провинцијата Бамјан. ===Спорт=== Репрезентацијата на Авганистан учествува на меѓународни фудбалски натпревари уште од 1941 година. Репрезентацијата домашните натпревари ги игра на стадионот Газа кој се наоѓа во [[Кабул]], а фудбалот во Авганистан е организиран од страна на [[Фудбалска Федерација на Авганистан|Фудбалската Федерација на Авганистан]]. Репрезентацијата никогаш не играл, ниту се квалификувал на светско првенство, но неодамна го освоил фудбалскиот интернационален трофеј на првенството САФФ. Авганистан има и свој тим во футсал. Крикетот, иако е скоро откриен спорт во оваа држава, станува сѐ попопуларен спорт поради успесите на репрезентацијата. Одборот за крикет на Авганистан е главно управно тело на овој спорт и има свое седиште во Кабул. Меѓународниот стадион за крикет Кази Аманулах Кан е и национален стадион за крикет. Останати популарни спортови во оваа држава се [[кошарка]], [[одбојка]], [[теквондо]] и [[телоградба]]. Бузкаши е традиционален спорт во Авганистан, најмногу се игра на северот од државата. Сличен е на спортот поло и се игра со два јавачки тима. == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin}} {{div col|content= * {{наведена книга|ref=harv|last=Barfield|first=Thomas|title=Afghanistan: A Cultural and Political History|url=https://books.google.com/books?id=tg45ygAACAAJ|date=2012|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-15441-1}} * {{наведена книга |last1=Bleaney |first1=C. H |last2=Gallego |first2=María Ángeles |url={{Google books |plainurl=yes |id=qCh41lAvg8oC }} |title=Afghanistan: a bibliography |publisher=BRILL |year=2006 |isbn=978-90-04-14532-0}} * {{наведена книга |last=Clements |first=Frank |url={{Google books |plainurl=yes |id=bv4hzxpo424C }} |title=Conflict in Afghanistan: a Historical Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2003 |isbn=978-1-85109-402-8}} * {{наведена книга|ref=harv|last=Dupree|first=Louis|author-link=Louis Dupree (professor)|title=Afghanistan|publisher=Oxford Pakistan Paperbacks|edition=2|year=1997|isbn=978-0-19-577634-8}} * {{наведена книга|ref=harv|title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics|last=Ewans|first=Martin|publisher=Curzon Press|date=2002|isbn=0060505087}} * {{наведена книга |last=Fowler |first=Corinne |url={{Google books |plainurl=yes |id=o4IrhX7n66YC }} |title=Chasing Tales: Travel Writing, Journalism and the History of British Ideas About Afghanistan |publisher=Rodopi |year=2007 |isbn=978-90-420-2262-1}} * {{наведена книга |last=Griffiths |first=John C |url={{Google books |plainurl=yes |id=M7nMtaXdAS8C }} |title=Afghanistan: a History of Conflict |publisher=Carlton Books |year=2001 |isbn=978-1-84222-597-4}} * {{наведена книга |last=Habibi |first=Abdul Hai |author-link=Abdul Hai Habibi |year=2003 |title=Afghanistan: an Abridged History |publisher=Fenestra Books |isbn=978-1-58736-169-2}} * {{наведена книга |last=Hopkins |first=B.D. |url={{Google books |plainurl=yes |id=FOMUAQAAIAAJ }} |title=The Making of Modern Afghanistan |publisher=Palgrave Macmillan |year=2008 |isbn=978-0-230-55421-4}} * {{наведена книга |last=Johnson |first=Robert |title=The Afghan Way of War: How and Why They Fight |year=2011 |url={{Google books |plainurl=yes |id=lNuH5YQJr6UC }} |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-979856-8}} * {{наведена книга |last=Levi |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=KakcAAAAMAAJ |title=The Light Garden of the Angel King: Journeys in Afghanistan |publisher=Collins |year=1972 |isbn=978-0-00-211042-6}} * {{наведена книга |last=Malleson |first=George Bruce |author-link=George Bruce Malleson |url=https://books.google.com/books?id=pqNGBEmHUd4C |title=History of Afghanistan, from the Earliest Period to the Outbreak of the War of 1878 |edition=Elibron Classic Replica |publisher=Adamant Media Corporation |year=2005 |isbn=978-1-4021-7278-6}} * {{наведена книга |last=Olson |first=Gillia M |url=https://archive.org/details/afghanistan0000olso |url-access=registration |title=Afghanistan |publisher=Capstone Press |year=2005 |isbn=978-0-7368-2685-3}} * {{наведена книга|last1=Omrani |first1=Bijan |last2=Leeming |first2=Matthew |url=https://books.google.com/books?id=VVu_NwAACAAJ|title=Afghanistan: A Companion and Guide |publisher=Odyssey Publications |edition=2 |year=2011 |isbn=978-962-217-816-8 }} * {{наведена книга |last=Reddy |first=L.R. |url=https://books.google.com/books?id=NubtDf2T3cAC |title=Inside Afghanistan: End of the Taliban Era? |publisher=APH Publishing |year=2002 |isbn=978-81-7648-319-3}} * {{наведена книга |ref=harv|last=Runion |first=Meredith L. |url=https://books.google.com/books?id=aZk9XzqCFGUC |title=The History of Afghanistan |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2007 |isbn=978-0-313-33798-7}} }} {{refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|voy=Afghanistan|Afghanistan|s=Portal:Afghanistan|collapsible=collapsed}} * [http://president.gov.af/en Office of the President] * {{CIA World Factbook link|af|Afghanistan}} * {{Curlie|Regional/Asia/Afghanistan}} * {{Wikiatlas|Afghanistan}} *[http://uiuc.libguides.com/afghanistan_research_guide Research Guide to Afghanistan] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150823112103/http://uiuc.libguides.com/afghanistan_research_guide |date=2015-08-23 }} {{Азија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Авганистан| ]] [[Категорија:Републики]] [[Категорија:Најмалку развиени земји]] [[Категорија:Близок Исток]] [[Категорија:Јужна Азија]] [[Категорија:Држави во Азија]] mokpd6o3g9w0wuuu118udsk5zu09aw7 Банско (град) 0 5398 5630918 5608686 2026-09-22T08:02:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630918 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Банско | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = | image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a = Bansko ski resort (23917454674).jpg |photo2a = Bansko station 3.jpg |photo2b = Bansko in the winter 01.jpg |photo3a = Bansko in the winter 04.jpg |photo3b = Банско November 2012 - panoramio (102).jpg |photo4a = Църквата "Св.Троица" с часовниковата кула-камбанария.jpg |photo4b = Гледка от лифт Банско 02.jpg |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 0 |foot_montage = }} | image_alt = | image_caption = Банско | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Banskogerb.jpg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map ={{ПолКарта | Пиринска Македонија | ширина = | опис = <center>Местоположба на Банско во [[Општина Банско]] и [[Благоевград (област)|Благоевградската област]]</center> | релјефна = | натпис = Банско | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41| ГШ_мин = 50| ГШ_прав = N | ГД_степ = 23| ГД_мин = 30| ГД_прав = E }} | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Местоположба на Банско во [[Бугарија]] | latd = 41 |latm = 50 |lats = 17.88 |latNS = N | longd = 23 |longm = 30 |longs = 18.64 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = {{знаме|Бугарија}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Благоевград (област)|Благоевградска]] | subdivision_type2 = [[Општини во Бугарија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Банско|Банско]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = Независен | leader_title = Кмет | leader_name = Стојчо Баненски | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 148,28 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 925 | population_footnotes = | population_total = 10017 | population_as_of = 2024 | population_density_km2 = auto | population_demonym =Банчани | population_note = | timezone1 = [[UTC+02:00|UTC+2]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+3]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = [[Поштенски броеви во Македонија|Поштенски бр.]] | postal_code = 2770 | area_code_type = | area_code = 0749 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Бугарија|Рег. таб.]] | blank_info = Е | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://bansko.bg/ www.bansko.bg] | footnotes = }} ::''Оваа статија се однесува на градот Банско во Бугарија. За селото Банско во Македонија, видете [[Банско]].'' '''Банско''' ({{langx|bg|Банско}}) — [[град]] во [[Разлог (област)|Разлошко]], [[Пиринска Македонија]], денес во [[Благоевград (област)|Благоевградската област]], [[Бугарија|Република Бугарија]]. Според проценка од 2024 година, градот има 10.017 жители. Градот е сместен на источните падини на планината [[Пирин]], блиску до градот [[Разлог]], а во неговата непосредна близина се наоѓа и ски-центарот кој го носи истото име. Градот е седиште на [[Банско (општина)|Општина Банско]]. Банско е родното место на македонскиот поет [[Никола Вапцаров]], како и на [[Неофит Рилски]]. Бугарските историчари тврдат дека [[Свети Паисиј Хилендарски|Св. Паисиј Хилендарски]] исто така е родум од тука.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ndt1.com/calendar_event.php?eid=20050311094546706 |title=архивски примерок |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929021317/http://www.ndt1.com/calendar_event.php?eid=20050311094546706 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://demokraciadnes.bg/print/article.php?aid=1940&ed=26 |title=архивски примерок |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020170825/http://demokraciadnes.bg/print/article.php?aid=1940&ed=26 |url-status=dead }}</ref> Во периодот на [[1896]] година [[Гоце Делчев]] учителствувал во Банско, но оттука бил протеран од градските големци поради својата сомнителна револуционерна дејност. Денес во градот живеат значителен број Македонци, како и луѓе со потекло од Македонија. == Историја == На 2 километри југозападно од градот, во областа „Шипотско“, биле откриени остатоци од античка и средновековна црква. Изградена кон крајот на 4-ти или почетокот на 5-ти век, веројатно на постара тракиска градба, а околу неа е развиена некропола со над 150 гробови. Античката црква била уништена во 6-ти век, обновена по 12-ти век и повторно уништена од Османлиите.<ref>Димитров, Димитар. Христијанските цркви во бугарските земји, 1-9 век. Софија, Фондација Покров Богородичен, 2013. <nowiki>ISBN 978-954-2972-17-4</nowiki>. стр. 175.</ref> Во 18-ти и 19-ти век, Банско одржувало живи врски со [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]]. Во селото работел манастир, каде што Јосиф Градителот бил свештеник некое време. Групи поклоници од Банско великодушно донирале на манастирот. Во 1840 година, од нив биле добиени 4.310 гроша. Молеровците иконописци од Банско станале познати по своите фрески во црквата и капелите на манастирот и иконите што ги изработувале за него. Храна за братството се доставувала од Банско - грав, сапун, маслиново масло и друго. Во 1852 година, Тодор од Банско поставил железен дарак за манастирот во селото [[Рила (град)|Рила]].<ref>Камбурова-Радкова, Румјана. Рилскиот манастир за време на преродбата. Софија, 1972, стр. 95.</ref> Околу 1850 година, била основана [[Бугарска егзархија|Егзархиска]] православна општина Банско, како продолжение на јавниот совет на ниво на целата заедница формиран во 1833 година, на чело со Лазар Герман, за да обезбеди средства, материјали и работна сила за изградба и декорација на црквата „Света Троица“, осветена во 1835 година. Раководството на општината вклучувало влијателни претставници на трговската и занаетчиската класа. Во 1860-тите и 1870-тите, општината ја водела борбата против грчките црковни власти и за развој на просветната работа во селото. На нејзина иницијатива, во 1857 година била изградена нова училишна зграда, взаемното училиште било претворено во училница, а биле дистрибуирани весници и литература. Општината ја организирала изградбата на камбанаријата на црквата „Света Троица“ во 1850 година и поставувањето на часовник во 1865 година. Според сведоштвата на американските мисионери кои го посетиле Банско во 1867 година, тоа имало 4-5 илјади жители, кои ги пречекале позитивно. Во 1870-тите, заедно со другите населени места во [[Разлог (област)|Разлошко]], се спротивставувале на протестантската пропаганда. Црковната општина Банско им обезбедила материјална помош на семејствата кои страдале за време на задушувањето на [[Македонско востание|Кресненското востание]] од 1878-1879 година, како и на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] од 1903 година. Во „''[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]''“, објавена во [[Истанбул|Константинопол]] во 1878 година и која ја одразува статистиката на населението од 1873 година, Банско е наведено како село со 798 домаќинства и 2700 Македонци.<ref name="БИМ23">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско: Статистика на населението от 1873 г. София, Македонски научен институт – София, Македонска библиотека № 33, 1995. <nowiki>ISBN 954-8187-21-3</nowiki>. с. 128 – 129.</ref> [[Георги Стрезов]] за Банско (1891):<blockquote>Банско, паланка поголема од [[Мехомија]], 1 час јужно. Патот е рамен и широк. Банско се наоѓа на рид; има добар поглед, подобар од Мехомија. Нема чаршија; има 5 анови во средината на Банско. Водата е изобилна овде; секоја улица има поток, секој пат има чешма. Повеќето куќи се камени и двокатни. Во средината на селото се наоѓа прекрасна црква „Света Троица“ со камбанарија од делкан камен. Исто така, има и градски часовник, направен од самостоен инженер и машиноградител, Т. Х. Радонов. Училиштето не е далеку од црквата, нова огромна зграда, која може да прими до илјада ученици; дворот е широк. Има 6 учители со 300 ученици; женско училиште, малку подалеку, со 2 учители и до 150 ученици. До 1887 година, двете училишта биле обединети, а потоа прво се разделиле и ги формирале првото и второто одделение за време на учителите Самарџиев и Бојанов. Протестантите, околу 50 куќи, имаат свое училиште и молитвен дом. Главното занимање на жителите е земјоделството. Табаклукот, кој некогаш бил во добра состојба, сега вработува 50 луѓе во 3 табахани. Има секакви други занаетчии. Гигантскиот раст, силната структура, црвениот изглед и вродената духовитост на жителите се извонредни. Многумина без никаква наука изградиле фабрики за волна, машини за ткаење итн. Дрводелците не се помалку вешти. Банчани се разликуваат од другите населби по својот благ карактер; истата разлика е забележлива и во говорот. Во Банско и [[Белица (Пиринско)|Белица]] се вели дека има луѓе кои специјално се занимаваат со правење лажни пари; овој занает бил стар на тоа место. Забележете дека има многу вешти железари. Столарството значително напреднало: производи од ковчези, столови итн. се дистрибуираат низ цела Македонија и Бугарија. Покрај гореспоменатата црква, има уште една стара во близина на гробиштата. 1200 куќи, само Македонци.<ref name="БИМ23" /><ref>Периодично списание на Бугарското литературно друштво во Средецово осмо одделение (XXXVII-XXXVIII). Средец, Државна печатница, 1891. стр. 13 – 14.</ref></blockquote>Според статистиката на [[Васил К’нчов]] кон краjот на ХІХ век, Банско била најголемата населба во Разлошката област. Таму живееле 6.500 [[Македонци|Македонци христијани]].<ref name="БИМ23" /><ref>{{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/vk/index.html|title=Македония. Етнография и статистика|last=Кънчов|first=Васил|publisher=Проф. М. Дринов|year=1996|edition=II|location=София|pages=192|chapter=Разлогъ|origyear=1900|chapterurl=http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_20.htm|lang=bg}}</ref> На почетокот на [[Балкански војни|Балканската војна]] во 1912 година, 131 жител од Банско се пријавиле како волонтери во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]]. За време на војната, општината организирала собирање храна и облека за бугарската војска и доброволните одреди на ВМРО. Банско било ослободено од турска власт на 5 октомври 1912 година со помош на одреди предводени од [[Јонко Вапцаров]], [[Христо Чернопеев]], [[Георги Занков]], [[Михаил Чеков]], [[Пејо Јаворов]], [[Стефан Чавдаров]], [[Лазар Колчагов]] и други.<ref>Узунов, Кр., Проф. Генчо Начев, Забравената война 1912 – 1913. „Витамин Арт“. С. 2013 г., стр. 172 – 176.</ref> Асен Тодев бил избран за прв градоначалник (претседател на општинската комисија), а членови на комисијата биле Лазар Галабов и Марко Ковачев.<ref>Николов, Н., Средков, Р. – „Война за национално освобождение и обединение 1912 – 1913 г.“, София, 1989, Военно издателство (Институт за военна история при ГЩ на БНА, Сборник доклади и научни съобщения, изнесени на сесията по повод 75-годишнината от Балканската война 14 – 15 април 1988 г., Самоков, Разлог), София, 1989, Военно издателство, стр. 77</ref> Во 1914 година, селото Банско официјално било прогласено за град.<ref>{{Наведена книга|title=Гласник Етнографског института|url=https://books.google.bg/books?id=1_aZAAAAIAAJ&pg=PA94&lpg=PA94&dq=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE+%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%82+%D0%BD%D0%B0+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4&source=bl&ots=OW6uHZI2AR&sig=ACfU3U0ry0F5-jYw4ySTQR0lgiqAIshHZw&hl=bg&sa=X&ved=2ahUKEwjsuYePpv7oAhWE4aYKHZrVC6cQ6AEwCXoECAoQAQ#v=onepage&q&f=false|publisher=Научно дело|date=1995|language=sr}}</ref><ref>Р. Иванова: Фолклорът на малкия град – традиция и съвременно състояние – БФ, 1991, кн. 2, стр. 31 – 34.</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Општина_Банско.svg|мини|280x280px|Карта на Општина Банско со населените места]] Банско се наоѓа во подножјето на [[Пирин|Пирин Планина]], недалеку од истоимениот [[Национален парк Пирин|национален парк]], во долината на реката [[Места]] на надморска височина од 925 метри. Низ Банско поминува реката [[Глазне]]. Климата е планинска и овозможува снежната покривка да се задржи од декември до април, а алпската природа на Пирин Планини обезбедува одлични услови за професионално и аматерско скијање. Градот важи за еден од најголемите скијачки центри на Балканот. Градот е оддалечен 56 км од [[Горна Џумаја]], околу 160 км од [[Софија]] и околу 220 км од [[Солун]]. Банско е станица на линија Септември-Добриншта од [[Септември (град)|Септември]] до [[Добриништа]]. Постојат железнички врски до Софија, [[Пловдив]] и [[Бургас]]. Постојат автобуски врски до Софија, Пловдив, Благоевград, [[Мехомија|Разлог]] и [[Неврокоп]]. Блиското село [[Бања (Пиринско)|Бања]], кое се наоѓа на само 5 км од градот, е познато по своите 27 термално-минерални извори. === Клима === {{Weather box|location=Банско (2000-2014)|metric first=yes|single line=no|source 1=[http://www.stringmeteo.com/synop/maxmin_month.php?year=2015&month=10&dst=&dend=&ord=num&submit=%D0%9F%D0%9E%D0%9A%D0%90%D0%96%D0%98#sel Stringmeteo.com]|Jan mean C=-1.6|Feb mean C=0.7|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.6|May mean C=14.5|Jun mean C=17.7|Jul mean C=20.2|Aug mean C=20.1|Sep mean C=16.1|Oct mean C=11.1|Nov mean C=6.4|Dec mean C=0.3|year mean C=10.0|Jan high C=3.1|Feb high C=5.5|Mar high C=9.6|Apr high C=15.7|May high C=20.8|Jun high C=23.9|Jul high C=26.8|Aug high C=26.9|Sep high C=23.1|Oct high C=17.2|Nov high C=11.1|Dec high C=5.3|year high C=15.7|Jan low C=-5.7|Feb low C=-4.1|Mar low C=-1.1|Apr low C=3.5|May low C=8.1|Jun low C=11.2|Jul low C=12.6|Aug low C=12.3|Sep low C=9.0|Oct low C=5.1|Nov low C=1.6|Dec low C=-3.6|year low C=4.1|date=февруари 2015}} ==== Историски климатски податоци ==== {{Weather box|location=Банско (1931-1970), крајности 1926-1970|metric first=yes|single line=no|source 1=[http://www.stringmeteo.com/synop/bg_climate.php?pr=#15535 Stringmeteo.com]|Jan mean C=-1.9|Feb mean C=0|Mar mean C=3.4|Apr mean C=8.7|May mean C=13.3|Jun mean C=16.8|Jul mean C=18.9|Aug mean C=18.7|Sep mean C=14.7|Oct mean C=9.9|Nov mean C=5.2|Dec mean C=0.3|year mean C=9.3|Jan high C=2.2|Feb high C=4.7|Mar high C=8.7|Apr high C=14.8|May high C=19.7|Jun high C=23.1|Jul high C=25.5|Aug high C=25.8|Sep high C=22.5|Oct high C=16.5|Nov high C=10|Dec high C=4.7|year high C=14.9|Jan low C=-6.1|Feb low C=-4.4|Mar low C=-1.4|Apr low C=2.9|May low C=7.6|Jun low C=10.5|Jul low C=12|Aug low C=11.7|Sep low C=8.7|Oct low C=4.6|Nov low C=1.2|Dec low C=-3.9|year low C=3.6|Jan record low C=−24.8|Feb record low C=−19.3|Mar record low C=−17|Apr record low C=−7.6|May record low C=−1.2|Jun record low C=1.4|Jul record low C=4.5|Aug record low C=3|Sep record low C=−3.5|Oct record low C=−5.9|Nov record low C=−13.4|Dec record low C=−17.6|year record low C=−24.8|Jan record high C=11.4|Feb record high C=18.1|Mar record high C=26.5|Apr record high C=26.9|May record high C=30.5|Jun record high C=32|Jul record high C=34.1|Aug record high C=36.5|Sep record high C=34.4|Oct record high C=29|Nov record high C=22.3|Dec record high C=17.2|year record high C=36.5|Jan precipitation mm=71|Feb precipitation mm=59|Mar precipitation mm=52|Apr precipitation mm=56|May precipitation mm=65|Jun precipitation mm=57|Jul precipitation mm=42|Aug precipitation mm=31|Sep precipitation mm=37|Oct precipitation mm=65|Nov precipitation mm=79|Dec precipitation mm=80|year precipitation mm=694|date=февруари 2012}} == Население == Според последниот попис во Бугарија од 2021 година, во Банско живееле 9.062 жители.<ref name="nsi2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=1472&ezik=bul|title=Справка за населението на гр. Добринище, общ. Банско, обл. Благоевград|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304133431/http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=1472&ezik=bul|archivedate=2016-03-04|accessdate=2018-02-04|lang=bg|url-status=dead}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението во градот, според пописот од 2011 година: {| class="wikitable sortable" !Националност !Број !% |- |[[Бугари]] |8.208 |91,00 |- |[[Роми]] |196 |2,17 |- |[[Турци]] |3 |0,03 |- |Други |32 |0,35 |- |Не се самоопределиле |21 |0,23 |- |Не одговориле |559 |6,19 |- |'''Вкупно''' |'''9.019''' |'''100,00''' |} На табелата е прикажан составот на населението во градот по возраст, според пописот од 2011 година: {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- valign="top" bgcolor="#ececec" !Година |'''0 – 14 г.''' |'''15 – 64 г.''' |'''над 65 г.''' |- | align="center" |2011 |12,37% |70,84% |16,79% |} На табелата е прикажан бројот на населението во Банско за периодот 1934-2021:<ref>{{Цитат уеб|уеб_адрес=http://www.nsi.bg/census2011/|заглавие=„НСИ Преброяване на населението 2011 г.“|достъп_дата=9 юни 2019|издател=nsi.bg|език=}}</ref><ref name="pop-stat2">{{Цитат уеб|уеб_адрес=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-cities.htm|заглавие=„Bulgarian cities population“|достъп_дата=9 юни 2019|издател=mashke.org|език=en}}</ref> {| class="wikitable standard" !Година !1934 !1946 !1956 !1965 !1975 !1985 !1992 !2001 !2011 !2021 |- !Население |5.540 |6.161 |6.805 |7.851 |10.015 |9.978 |9.385 |9.321 |9.019 |9.062 |} Во градот и околината живеат голем број [[Македонци]], кои од страна на бугарската држава не се признаваат како посебна етничка заедница и голем дел од нив се запишуваат како [[Бугари]].<ref name=":0">{{БИМ}}</ref> Според Националниот статистички институт на Бугарија, по проценките од 31 декември 2024 година, во Банско имало 10.017 жители. == Религија == [[Податотека:Statiunea Bansko - una din partii.jpg|мини|280x280пкс|Скијачи во близина на Банско]] [[Податотека:Култов ансамбъл Света Троица Банско.jpg|мини|280x280пкс|Поглед на црквата „Света Троица“]] [[Податотека:Lift Station in Basnko svik.JPG|мини|280x280пкс|Почетната станица на жичарницата]] [[Податотека:Bansko, Bulgaria 9.jpg|мини|280x280пкс|Стара куќа во Банско]] [[Податотека:Bansko Nomad Fest Registration day.jpg|мини|280x280пкс|Банско Номад Фест]] Најголема религија во Банско е христијанството. Покрај православната, постои и голема конгрегациска заедница на [[Протестантство|протестанти]], дел од Унијата на евангелистички конгрегациски цркви, која е основана во 1868 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sesc-bg.org/curkvi/bansko|title=Банско {{!}} Съюз на евангелските съборни църкви|work=www.sesc-bg.org|language=en|accessdate=2026-01-22|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022065627/http://www.sesc-bg.org/curkvi/bansko|url-status=dead}}</ref> Ромите во Банско слават и христијански и муслимански празници. Православната црква „Света Троица“ се наоѓа во центарот на градот, а е осветена во 1835 година. Југоисточно од Банско се наоѓаат доцносредновековните цркви „Свети Ѓорѓи“ и „Свети Илија“. == Економија и туризам == Планинските врвови во близина на градот, бројните езера и старите борови шуми го прават градот дестинација за рекреација и одмор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://banskoblog.com/5-must-do-activities-in-bansko-bulgaria/|title=5 Must Do Activities in Bansko Bulgaria|work=banskoblog.com|accessdate=2026-01-22|archive-date=2025-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250809211229/https://banskoblog.com/5-must-do-activities-in-bansko-bulgaria/|url-status=dead}}</ref> Уделот на Бугарија во европскиот зимски туризам постојано расте, а Банско сè повеќе се натпреварува со одморалиштата во [[Франција]] и [[Швајцарија]] поради релативно пониските трошоци. Годишно се прават подобрувања во инфраструктурата и организацијата на скијачкиот центар на [[Тодорка]] за да се приспособи на зголемениот број туристи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sofiaglobe.com/2023/11/23/bulgarias-tourism-ministry-all-preparations-for-2023-24-winter-season-in-place/|title=Bulgaria’s Tourism Ministry: All preparations for 2023/24 winter season in place|last=staff|first=The Sofia Globe|date=2023-11-23|work=The Sofia Globe|language=en-US|accessdate=2026-01-22}}</ref> Во 2003 година од градот била изградена жичарница, заменувајќи го возењето со минибус до примарната база Бандеришка Полјана. Од 2010 година, скијачкиот центар има 75 км скијачки патеки, од кои 35% се за почетници, 40% за напредни и 25% за искусни скијачи и сноубордери, како и 14 лифтови и влечни патеки,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skibansko.bg/lift-status/|title=Bansko Lifts Status. Check Skiing Conditions Online.|work=Bansko Ski & Snowboard 2025/26, Lift Passes, Equipment Hire, Airport Transfers|language=en-US|accessdate=2026-01-22|archive-date=2025-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730160732/https://www.skibansko.bg/lift-status/|url-status=dead}}</ref> опслужувајќи до 24.500 лица на час.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.banskoski.com/bg|title=Официален сайт на Банско ски курорт|last=Banskoski|work=Banskoski|language=bg|accessdate=2026-01-22}}</ref> 80% од патеките се опремени со машини за вештачки снег. Скијачкиот центар нуди и скијачка патека од 16 км, опремена со машини за вештачки снег и осветлување, која ги поврзува повисоките делови од одморалиштето со градот. Врвот опслужуван од ски лифт се издига на надморска височина од 2.600 метри. Вертикалниот пад е речиси 1.000 метри до основната област кај Бандеришка Полјана, а над 1.600 метри со скијачките патеки до градот. Денес Банско е познато како дестинација за [[дигитални номади]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/travel/article/20231003-bansko-bulgarias-unlikely-new-digital-nomad-hub|title=Bansko: Bulgaria's unlikely new digital nomad hub|date=2023-10-04|work=www.bbc.com|language=en-GB|accessdate=2026-01-22}}</ref> Се тврди дека приливот на дигитални номади, вклучувајќи многумина кои купиле имот во градот, придонел за стабилизирање на пазарот на недвижности во градот и зголемување на туризмот за долг престој во градот, особено надвор од зимската шпицна сезона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://victorborg.com/bansko-digital-nomads-remote-workers-property-mountains|title=As digital nomads descend in droves, Bansko finally finds its moment - JournalismPlus|last=Borg|first=Victor Paul|date=2022-06-28|language=en-GB|accessdate=2026-01-22|archive-date=2026-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260120175534/https://victorborg.com/bansko-digital-nomads-remote-workers-property-mountains|url-status=dead}}</ref> Во Банско има сè поголем број коворкинг простори. Коворкинг Банско е заедница на дигитални номади која има две коворкинг локации во северниот и јужниот дел од градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.coworkingbansko.com/|title=Home|work=Coworking Bansko|language=en|accessdate=2026-01-22}}</ref> Се верува дека годишниот Банско Номад Фест е еден од најголемите светски настани за дигитални номади, привлекувајќи 700 учесници во 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/travel/article/20231003-bansko-bulgarias-unlikely-new-digital-nomad-hub|title=Bansko: Bulgaria's unlikely new digital nomad hub|date=2023-10-04|work=www.bbc.com|language=en-GB|accessdate=2026-01-22}}</ref> == Културни и природни знаменитости == Банско поседува уникатното историско, архитектонско и уметничко наследство, како и значајни личности кои се родени или живееле во него. Градот е дом на следниве музеи: * Куќа-музеј на Никола Вапцаров * Куќа на уметноста * Етнографска изложба-чаршија * Постојана изложба на икони * Куќа-музеј на Неофит Рилски * Градски историски музеј * Историски музеј, село Елешница, со богати наоди од неолитот (VI – IV милениум п.н.е.) == Образование == === Училишта === * Основно училиште „Св. Паисиј Хилендарски“ * Средно училиште „Неофит Рилски“ * Средно стручно училиште за електроника и енергетика (Банско) * Средно стручно училиште за економија и туризам „Алеко Константинов“ * Средно стручно училиште за шумарство „Никола Вапцаров“ == Спорт == Банско неодамна бил домаќин на трките во алпско скијање од [[Светски куп во алпско скијање|Светскиот куп на ФИС]]: женската трка во 2009 година во [[спуст]] и [[супервелеслалом]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fis-ski.com/uk/604/1228.html?event_id=24710&cal_suchsector=AL|title=archive.ph|work=archive.ph|accessdate=2026-01-22|archive-date=2012-07-30|archive-url=https://archive.today/20120730051239/http://www.fis-ski.com/uk/604/1228.html?event_id=24710&cal_suchsector=AL|url-status=dead}}</ref> Машката трка за прв пат се одржала во Банско во 2011 година во [[алпска комбинација]] и [[слалом]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fis-ski.com/uk/604/1228.html?event_id=28175&cal_suchsector=AL|title=archive.ph|work=archive.ph|accessdate=2026-01-22|archive-date=2013-01-02|archive-url=https://archive.today/20130102144012/http://www.fis-ski.com/uk/604/1228.html?event_id=28175&cal_suchsector=AL|url-status=dead}}</ref> Банско бил домаќин и на машкиот [[велеслалом]] во февруари 2012 година и на женскиот спуст и супервелеслалом,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fis-ski.com/data/document/1112ladies_june11.pdf|title=Wayback Machine|work=www.fis-ski.com|accessdate=2026-01-22|archive-date=2012-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120925190129/http://www.fis-ski.com/data/document/1112ladies_june11.pdf|url-status=dead}}</ref> и машкиот велеслалом и слалом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fis-ski.com/data/document/1112men_june11.pdf|title=Wayback Machine|work=www.fis-ski.com|accessdate=2026-01-22|archive-date=2012-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926104032/http://www.fis-ski.com/data/document/1112men_june11.pdf|url-status=dead}}</ref> Редовно се одржуваат алпски и биатлонски натпревари, како и натпревари во [[скијање на даска]]. == Редовни настани == Во градот се одржува годишниот џез фестивал Банско, како и годишниот концерт на поп-ѕвезди во Банско. Градот бил домаќин на Меѓународната лингвистичка олимпијада во 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ioling.org/2023/|title=Bansko 2023|work=International Linguistics Olympiad|language=en|accessdate=2026-01-22}}</ref> Фестивалот на номадите во Банско, еден од најголемите настани за дигитални номади со учесници од целиот свет, се одржува во Банско секоја година, последната недела од јуни. == Друго == [[Врв Банско|Врвот Банско]] на островот [[Ливингстон (остров)|Ливингстон]] на [[Јужни Шетландски Острови|Јужните Шетландски Острови]], [[Антарктик]], е именуван по градот Банско. == Збратимени градови == Банско е [[Збратимени градови|збратимен]] со: * {{flagicon|GRE}} [[Ениќој (Серско)|Ениќој]], Грција * {{flagicon|GRE}} [[Димотика]], Грција * {{flagicon|GRE}} [[Доксат]], Грција * {{flagicon|POL}} [[Закопане]], Полска * {{flagicon|Italy}} [[Бормио]], Италија (од 2023) == Личности == Меѓу значајните личности што се родени или живееле во Банско се: * [[Свети Паисиј Хилендарски|Паисиј Хилендарски (]]1722-1773), автор на „''Историја славјаноболгарскаја''“ * [[Неофит Рилски]] (1793-1881), монах, учител и уметник * [[Лазар Тодев]] (1853-1898), македонски револуционер, трговец и просветител * [[Димитар Фурнаџиев]] (1866-1944), [[Американски Македонци|американски македонски]] активист, [[Презвитеријанство|презвитеријанист]] и [[Теологија|теолошки]] пропагатор * [[Георги Голев]] (1869-?), македонски револуционер * [[Димитар Лазаров]] (1873-1952), македонски револуционер * [[Димитар Молеров]] (1874-1961), македонски поет, драматург, фолклорист, филолог, публицист и револуционер * [[Симеон Молеров]] (1875-1923), македонски револуционер * [[Костадин Молеров]] (1876-1957), македонски фолклорист, собирач на македонско народно творештво и револуционер * [[Герасим Огнанов]] (1885-1912), македонски револуционер * [[Цветко Бизев]] (1886-1977), македонски револуционер * [[Јонко Вапцаров]] (1861/80-1939), македонски револуционер, татко на [[Никола Вапцаров]] * [[Елена Вапцарова]] (1882-1969), македонска учителка, мајка на [[Никола Вапцаров]] * [[Никола Вапцаров]] (1909-1942), македонски поет и револуционер * [[Георги Пирински (постариот)|Георги Пирински]] (1902-1992), еден од водечките активисти меѓу македонската емиграција во [[Северна Америка]] помеѓу двете светски војни, татко на современиот бугарски политичар [[Георги Пирински]] * [[Ирина Никулчина]] (родена 1974), добитник на бронзен медал на [[Зимски олимписки игри 2002|Зимските олимписки игри во 2002 година]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://banskoski.com Скијачки центар Банско] Скијачки центар * [http://bansko24.com Информациски портал на град Банско] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080110235651/http://bansko24.com/ |date=2008-01-10 }} * [http://bansko.net Банско] Портал на града * [http://vipponuda.com/hoteli-bansko-bulgaria/ Хотели Банско - Бугарија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151215212250/http://vipponuda.com/hoteli-bansko-bulgaria/ |date=2015-12-15 }} * [http://www.vipoferta.bg/hoteli-bansko/ Хотели в Банско] {{Општина Банско}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Банско (град)| ]] [[Категорија:Општина Банско]] [[Категорија:Туризам во Бугарија]] [[Категорија:Зимски туристички центри]] [[Категорија:Скијачки центри во Бугарија]] [[Категорија:Градови во Пиринска Македонија]] swolc7962yc0ondxyqypvc5xjjn8ny5 Месечина 0 5461 5630683 5614278 2026-09-21T12:16:17Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630683 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | name = Месечина | apsis = gee | symbol = [[Податотека:Decrescent symbol (black).svg|24px|☾]] | image = [[Податотека:FullMoon2010.jpg|frameless|upright=1.5|Полна месечина]] | caption = [[Полна месечина]] гледана од [[северна полутопка|северната полутопка]] на Земјата. | background = #ddd | periapsis = {{gaps|362600}}&nbsp;км<br>({{gaps|356400}}–{{gaps|370400}}&nbsp;км) | apoapsis = {{gaps|405400}}&nbsp;км<br>({{gaps|404000}}–{{gaps|406700}}&nbsp;км) | semimajor = 384.399 км (0,00257 [[астрономска единица|ае]]) | eccentricity = 0,0549 | period = {{долгаставка|class=nowrap |{{вред|27.321582|u=д}}<br/>{{smaller|(27&thinsp;д 7&thinsp;ч 43,1&thinsp;мин)}}}} | synodic_period = {{долгаставка|class=nowrap |{{вред|29.530589|u=д}}<br/>{{smaller|(29&thinsp;д 12&thinsp;ч 44&thinsp;мин 2,9&thinsp;с)}}}} | avg_speed = {{вред|1.022|u=км/с}} | inclination = {{nowrap|5,145° во однос на [[еклиптика]]та}} | asc_node = {{долгаставка|задоцнува едно [[орбита|свртување]] за 18,6&nbsp;год.}} | arg_peri = {{долгаставка|предничи едно свртување за 8,85&nbsp;год.}} | satellite_of = [[Земја]] | flattening = {{вред|0.00125}} | equatorial_radius = {{nowrap|{{вред|1738.14|u=км}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,273 Земји)}}}} | polar_radius = {{nowrap|{{вред|1735.97|u=км}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,273 Земји)}}}} | mean_radius = {{nowrap|{{вред|1737.10|u=км}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,273 Земји)}}}} | circumference = {{nowrap|{{вред|10921|u=км}}{{nbsp|2}}{{smaller|([[екватор]]ска)}}}} | surface_area = {{nowrap|{{вред|3.793|e=7|u=км<sup>2</sup>}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,074 Земји)}}}} | volume = {{nowrap|{{вред|2.1958|e=10|u=км<sup>2</sup>}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,020 Земји)}}}} | mass = {{nowrap|{{вред|7.3477|e=22|u=кг}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{вред|0.012300}} Земји)}}}} | density = {{вред|3.3464|u=г/см³}} | surface_grav = {{nowrap|{{вред|1.622|u=м/с²}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{вред|0.1654|u=[[гравитациско забрзување|g]]}})}}}} | moment_of_inertia_factor = {{вред|0.3929|0.0009}} | escape_velocity = {{вред|2.38|u=км/с}} | sidereal_day = {{nowrap|{{вред|27.321582|u=d}}{{nbsp|2}}{{smaller|([[истовремено вртење|усогласен]])}}}} | rot_velocity = {{nowrap|4.627 м/с}} | axial_tilt = {{сбп|class=nowrap |1,5424° во однос на [[еклиптика]]та<!--1.533° according to Conn 2007--> |6,687° во однос на орбит. рамнина<!--6.4° according to Grego; 6.6783° according to Conn.-->}} | albedo = 0.136 | temp_name1=Equator |min_temp_1=100 [[келвин|K]] | _temp_1=220 K |max_temp_1=390 K | temp_name2=85°N&nbsp;{{подолу|0.4em|}} |min_temp_2=70 K |mean_temp_2=130 K |max_temp_2=230 K | magnitude = {{сбп|class=nowrap |−2,5 to −12,9 |−12.74{{nbsp|2}}{{smaller|(средна [[полна месечина]])}}}} | angular_size = {{nowrap|29,3 - 34,1 [[лачна минута|лм]]}} | atmosphere=yes |atmosphere | surface_pressure = {{сбп|class=nowrap |10{{sup|−7}} [[паскал (единица)|Pa]]{{nbsp|2}}{{smaller|(дење)}} |10{{sup|−10}} Pa{{nbsp|2}}{{smaller|(ноќе)}}}} | atmosphere_composition = {{hlist |[[аргон|Ar]] |[[хелиум|He]] |[[натриум|Na]] |[[калиум|K]] |[[водород|H]] |[[радон|Rn]]}} }} '''Месечина''' — единствениот [[природен сателит]] на планетата [[Земја (планета)|Земја]] и најблиското [[небесно тело]] до неа. Голема колку една четвртина од [[пречник]]от на Земјата (споредливо со ширината на [[Австралија (континент)|Австралија]]),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/how-big-is-the-moon-let-me-compare-118840|title=How big is the Moon?|last=Horner|first=Jonti|date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107223707/http://theconversation.com/how-big-is-the-moon-let-me-compare-118840|archive-date=7 November 2020|accessdate=15 November 2020}}</ref> Месечината е најголемиот природен сателит во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] во однос на големината на планетата, воопшто петти по големина сателит во Сончевиот Систем, и е поголема од која било позната [[џуџеста планета]]. Месечината е објект со планетарна маса кој формирал диференцирано [[Земјовидна планета|карпесто]] тело, што ја прави сателитска планета според геофизичките дефиниции на терминот.<ref name="Metzger2021">{{Наведување|last=Metzger|first6=Charlene|journal=Icarus|title=Moons are planets: Scientific usefulness versus cultural teleology in the taxonomy of planetary science|date=2021|first8=Michael|last8=Summers|first7=Kirby|last7=Runyon|last6=Detelich|first=Philip|first5=James|last5=Bell|first4=Alan|last4=Stern|first3=Mark|last3=Sykes|first2=Will|last2=Grundy|doi=10.1016/j.icarus.2021.114768}}</ref> Месечината нема значајна [[Атмосфера на Месечината|атмосфера]], [[хидросфера]] или [[магнетно поле]]. Нејзината површинска гравитација е околу една шестина од Земјината ({{Вред|0.1654}} g); за споредба, [[Јупитер]]овата месечина [[Ија (месечина)|Ија]] е единствениот сателит во [[Сончевиот Систем]] за кој се знае дека има повисока површинска гравитација и [[густина]]. Кружи околу Земјата на [[Месечева единица|просечно растојание]] од 384.400 км,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/by-the-numbers/|title=By the Numbers {{!}} Earth's Moon|work=NASA Solar System Exploration|publisher=[[NASA]]|accessdate=15 December 2020}}</ref> или околу 30 пати повеќе од пречникот на Земјата. Нејзиното гравитациско влијание за малку го продолжува денот на Земјата и е главен двигател на Земјината [[плима и осека]]. [[Орбита на Месечината|Орбитата на Месечината]] околу Земјата има [[орбитален период]] од 27,3 денови. За време на секој [[Орбитален период|период]] од 29,5 денови, количината на видлива површина осветлена од Сонцето варира од 0 до 100%, што резултира со [[месечеви мени]], кои ја формираат основата за месеците од [[Месечев календар|Месечевиот календар]]. Месечината е [[синхроно вртење|плимно сврзана]] за [[Земјата]], што значи дека должината на полното свртување на Месечината околу сопствената оска предизвикува нејзината иста страна ([[Блиска страна на месечината|блиската страна]]) секогаш да биде свртена кон Земјата, а нешто подолгиот месечев ден е ист како орбиталниот период. Според тоа, 59% од вкупната површина на Месечината може да се види од Земјата преку поместувања на перспективата поради [[либрација]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www-istp.gsfc.nasa.gov/stargaze/Smoon4.htm|title=Libration of the Moon|last=Stern|first=David|date=30 March 2014|work=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522153419/https://www-istp.gsfc.nasa.gov/stargaze/Smoon4.htm|archive-date=22 May 2020|accessdate=11 February 2020}}</ref> Според најшироко прифатеното објаснување за нејзиното потекло, Месечината се формирала пред околу 4,51 милијарди години, не многу по Земјата, од остатоци од [[Претпоставка за џиновски удар|џиновски удар]] помеѓу планетата и хипотетично тело големо колку [[Марс (планета)|Марс]] наречено [[Теја (планета)|Теја]]. Потоа се повлекла во поширока орбита поради плимна интеракција со Земјата. На блиската страна на Месечината има темни вулкански [[Месечево море|Месечеви мориња]], кои ги исполнуваат просторите помеѓу светлите висорамнини од античка кора и истакнатите ударни кратери. Повеќето од големите ударни кратери и површините на морињата биле формирани до крајот на имбрискиот период, пред околу три милијарди години. Површината на Месечината е релативно нерефлектирачка, со рефлексија малку посветла од онаа на истрошен асфалт. Меѓутоа, бидејќи има голем [[Аголна големина|аголен пречник]], [[полна месечина|полната месечина]] е најсветлиот небесен објект на ноќното небо. Очигледната големина на Месечината е речиси иста како онаа на Сонцето, што пак ѝ овозможува да го покрие Сонцето речиси целосно за време на целосно [[затемнување на Сонцето]]. Истакнувањето на Месечината на земното небо и нејзиниот редовен циклус на фази побудиле културни наводи и влијанија за човечките општества низ историјата. Таквите влијанија може да се најдат во јазикот, календарските системи, уметноста и митологијата. Првиот вештачки објект што стигнал до Месечината било леталото [[Луна 2]], без [[екипаж]], на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] во [[1959]] година. Следело првото успешно меко слетување на [[Луна 9]] во [[1966]] година. Единствените човечки Месечеви мисии до денес се оние на програмата Аполо на [[Соединети Американски Држави|САД]], мисија преку која е овозможено стапнување на површината на Месечината од страна на вкупно дванаесет мажи во периодот помеѓу 1969 и 1972 година. Со овие, а подоцна и со мисиите без екипаж, на Земјата се вратени Месечеви карпи кои се користени за да се развие детално [[Геологија на Месечината|геолошко разбирање]] за [[Потекло на Месечината|потеклото]] на Месечината, нејзината [[Внатрешна структура на Месечината|внатрешна структура]] и историјата на Месечината. == Име и етимологија == Вообичаеното [[Англиски јазик|англиско]] име за природниот сателит на Земјата е едноставно '''Месечина (''moon'')''', со големо М.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#spelling|title=Naming Astronomical Objects: Spelling of Names|publisher=[[International Astronomical Union]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216024716/http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#spelling|archive-date=16 December 2008|accessdate=6 April 2020}}</ref> Именката ''moon'' е изведена од [[Староанглиски јазик|староанглискиот]] ''mōna'', која (како и сите нејзини [[Германски јазици|германски]] сродници) произлегува од прагерманскиот ''*mēnōn'',<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/moon|title=A Handbook of Germanic Etymology|last=Orel|first=Vladimir|publisher=Brill|year=2003|access-date=5 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617033731/https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/moon|archive-date=17 June 2020}}</ref> кој пак доаѓа од праиндоевропскиот ''*mēnsis'' „месец“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://indo-european.info/dictionary-translator/word.inc.php/ine/m%c4%93nsis|title=Late Proto-Indo-European Etymological Lexicon|last=López-Menchero|first=Fernando|date=22 May 2020|accessdate=2021-12-13|archive-date=2020-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522153418/https://indo-european.info/dictionary-translator/word.inc.php/ine/m%c4%93nsis|url-status=dead}}</ref> (од порано ''*mēnōt'', [[генитив]] ''*mēneses'') кој може да биде поврзан со глаголот „мери“ (на времето). Повремено, името '''Луна''' се користи во научно пишување,<ref>E.g.: {{Наведена книга|title=Moons of the Solar System|last=Hall III|first=James A.|date=2016|publisher=Springer International|isbn=978-3-319-20636-3}}</ref> а особено во научна фантастика за да се направи разлика на Земјината Месечина од другите, додека во поезијата „Луна“ се користи за означување на персонификација на Месечината.<ref>{{OED|Luna}}</ref> '''Синтија''' е уште едно поетско име, иако ретко, за Месечината, персонифицирана како божица,<ref>{{OED|Cynthia}}</ref> додека '''[[Селена]]''' (буквално „Месечина“) е старогрчката божица на Месечината. Грчката божица на [[лов]]от, животните и месечината, [[Артемида]], изедначена со римската [[Дијана]], чиј еден од симболите бил оној за Месечината и која често се сметала за божица на Месечината, била наречена и Синтија, од нејзиното легендарно родно место на планината Синтија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=37CPbHwqPjwC&pg=PA96|title=When the Bad Bleeds: Mantic Elements in English Renaissance Revenge Tragedy|last=Pannen|first=Imke|publisher=V&R unipress GmbH|year=2010|isbn=978-3-89971-640-5|pages=96–|archive-url=https://web.archive.org/web/20160904223627/https://books.google.com/books?id=37CPbHwqPjwC&pg=PA96|archive-date=4 September 2016}}</ref> Овие имиња — Луна, Синтија и Селена — се рефлектираат во технички термини за околумесечевите орбити како што се ''аполун'', ''перицинтион'' и ''селеноцентрични''. == Формирање == Изотопското датирање на примероците од Месечината сугерира дека Месечината е формирана околу 50 милиони години по [[Настанок и развој на Сончевиот Систем|настанувањето на Сончевиот Систем]].<ref>{{Наведено списание|last=Thiemens|first=Maxwell M.|last2=Sprung|first2=Peter|last3=Fonseca|first3=Raúl O. C.|last4=Leitzke|first4=Felipe P.|last5=Münker|first5=Carsten|date=July 2019|title=Early Moon formation inferred from hafnium-tungsten systematics|journal=Nature Geoscience|volume=12|issue=9|pages=696–700|bibcode=2019NatGe..12..696T|doi=10.1038/s41561-019-0398-3| issn = 1752-0894}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.universetoday.com/143025/the-moon-is-older-than-scientists-thought/|title=The Moon is older than scientists thought|work=Universe Today|access-date=3 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803125139/https://www.universetoday.com/143025/the-moon-is-older-than-scientists-thought/|archive-date=3 August 2019}}</ref> Историски, неколку механизми за формирање се предложени,<ref>{{Наведено списание|last=Barboni|first=M.|last2=Boehnke, P.|last3=Keller, C.B.|last4=Kohl, I.E.|last5=Schoene, B.|last6=Young, E.D.|last7=McKeegan, K.D.|date=2017|title=Early formation of the Moon 4.51 billion years ago|journal=Science Advances|volume=3|issue=1|page=e1602365|bibcode=2017SciA....3E2365B|doi=10.1126/sciadv.1602365|pmc=5226643|pmid=28097222}}</ref> но ниту еден не ги објаснил задоволително одликите на системот Земја–Месечина. Цепење на Месечината од Земјината кора преку [[центрифугална сила]] би барала преголема почетна стапка на вртење на Земјата. Гравитациското заробување на претходно формирана Месечина зависи од неизводливо проширената [[Земјина атмосфера|атмосфера на Земјата]] за да ја потроши енергијата на Месечината што поминува. Коформирањето на Земјата и Месечината заедно во [[Околупланетарен диск|околупланетарниот]] [[насобирачки диск]] не го објаснува исцрпувањето на металите на Месечината. Ниту една од овие хипотези не може да го објасни високиот [[Момент на импулсот|аголен моментум]] на системот Земја–Месечина.<ref>{{Наведено списание|last=Stevenson|first=D.J.|date=1987|title=Origin of the moon–The collision hypothesis|url=https://semanticscholar.org/paper/6cd05a92552fe0b618abbb1dbb1a8dba79acbba5|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=15|issue=1|pages=271–315|bibcode=1987AREPS..15..271S|doi=10.1146/annurev.ea.15.050187.001415|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819021911/https://www.semanticscholar.org/paper/Origin-of-the-Moon-The-Collision-Hypothesis-Stevenson/6cd05a92552fe0b618abbb1dbb1a8dba79acbba5|archive-date=19 August 2020|access-date=2 December 2019}}</ref> [[Податотека:Evolution_of_the_Moon.ogv|мини|Еволуцијата на Месечината и обиколка на Месечината]] Преовладувачката теорија е дека системот Земја–Месечина настанал по [[Претпоставка за џиновски удар|џиновски удар]] на тело со големина на [[Марс (планета)|Марс]] ''[[Теја (планета)|(]]''наречено ''[[Теја (планета)|Теја]]'' ) со прото-Земјата. Ударот експлодирал материјал во орбитата околу Земјата, а потоа материјалот се насобрал и ја формирал Месечината<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/|title=Asteroids Bear Scars of Moon's Violent Formation|date=16 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008160812/http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/|archive-date=8 October 2016}}</ref> веднаш над [[Рошова граница|Рошовата граница]] на Земјата од ~ {{Вред|2.56}}R🜨.<ref>{{Наведено списание|last=van Putten|first=Maurice H. P. M.|date=July 2017|title=Scaling in global tidal dissipation of the Earth-Moon system|journal=New Astronomy|volume=54|pages=115–121|arxiv=1609.07474|bibcode=2017NewA...54..115V|doi=10.1016/j.newast.2017.01.012}}</ref> Оваа теорија најдобро ги објаснува доказите. Се смета дека џиновските удари биле вообичаени во раниот [[Сончев Систем]]. Компјутерски симулации на џиновски удари дале резултати кои се во согласност со масата на јадрото на Месечината и аголниот моментум на системот Земја–Месечина. Овие симулации, исто така, покажуваат дека поголемиот дел од Месечината потекнува од ударот, наместо од прото-Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Canup|first=R.|last2=Asphaug, E.|date=2001|title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of Earth's formation|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708|journal=Nature|volume=412|issue=6848|pages=708–712|bibcode=2001Natur.412..708C|doi=10.1038/35089010|pmid=11507633}}</ref> Сепак, поновите симулации укажуваат на поголем дел од Месечината изведен од прото-Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Kleine|first=Thorsten|date=2008|title=2008 Pellas-Ryder Award for Mathieu Touboul|url=http://digitalcommons.arizona.edu/objectviewer?o=uadc://azu_maps/Volume43/NumberSupplement/Touboul.pdf|journal=Meteoritics and Planetary Science|volume=43|issue=S7|pages=A11–A12|bibcode=2008M&PS...43...11K|doi=10.1111/j.1945-5100.2008.tb00709.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727164701/http://digitalcommons.arizona.edu/objectviewer?o=uadc%3A%2F%2Fazu_maps%2FVolume43%2FNumberSupplement%2FTouboul.pdf|archive-date=27 July 2018|access-date=8 April 2020}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Touboul|first=M.|last2=Kleine|first2=T.|last3=Bourdon|first3=B.|last4=Palme|first4=H.|last5=Wieler|first5=R.|date=2007|title=Late formation and prolonged differentiation of the Moon inferred from W isotopes in lunar metals|journal=Nature|volume=450|issue=7173|pages=1206–1209|bibcode=2007Natur.450.1206T|doi=10.1038/nature06428|pmid=18097403}}</ref> Другите тела на внатрешниот Сончев Систем, како што се [[Марс]] и [[4 Веста|Веста,]] имаат, според метеоритите од нив, многу различни [[изотоп]]ски состави на кислород и [[волфрам]] во споредба со Земјата. Сепак, Земјата и Месечината имаат речиси идентични изотопски состави. Изотопското изедначување на системот Земја–Месечина може да се објасни со мешањето по ударот на испаруваниот материјал што ги формирал двата, иако за ова се дебатира. Ударот ослободил енергија, а потоа ослободениот материјал повторно се акредитирал во системот Земја–Месечина. Ова би ја стопило надворешната обвивка на Земјата и на тој начин би формирал океан од магма.<ref>{{Наведено списание|last=Tonks|first=W. Brian|last2=Melosh, H. Jay|date=1993|title=Magma ocean formation due to giant impacts|journal=Journal of Geophysical Research|volume=98|issue=E3|pages=5319–5333|bibcode=1993JGR....98.5319T|doi=10.1029/92JE02726}}</ref> Слично на тоа, новоформираната Месечина, исто така, би била погодена и би имала свој [[Месечев магматски океан|океан со Месечева магма]]; неговата длабочина се проценува од околу 500 до 1.737 километри. {{multiple image|total_width=600|align=center|title=[[Океан на бурите]]|width1=614|height1=228|image1=14-236-LunarGrailMission-OceanusProcellarum-Rifts-Overall-20141001.jpg|caption1=Древни раседи со четириаголна структура|width2=1500|height2=1500|image2=PIA18822-LunarGrailMission-OceanusProcellarum-Rifts-Overall-20141001.jpg|caption2=Древни раседи|width3=1546|height3=905|image3=PIA18821-LunarGrailMission-OceanusProcellarum-Rifts-Closeup-20141001.jpg|caption3=Древни раседи видени одблиску}} Додека теоријата на џиновски удар објаснува многу линии на докази, некои прашања сè уште се нерешени, од кои повеќето го вклучуваат составот на Месечината.<ref>{{Наведено списание|last=Daniel Clery|date=11 October 2013|title=Impact Theory Gets Whacked|url=https://archive.org/details/sim_science_2013-10-11_342_6155/page/183|journal=Science|volume=342|issue=6155|pages=183–185|bibcode=2013Sci...342..183C|doi=10.1126/science.342.6155.183|pmid=24115419}}</ref> Во 2001 година, тим од Институтот Карнеги во [[Вашингтон]] објавил најпрецизно мерење на изотопските знаци на Месечевите карпи.<ref>{{Наведено списание|last=Wiechert|first=U.|last2=Halliday|first2=A. N.|last3=Lee|first3=D.-C.|last4=Snyder|first4=G. A.|last5=Taylor|first5=L. A.|last6=Rumble|first6=D.|date=October 2001|title=Oxygen Isotopes and the Moon-Forming Giant Impact|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/294/5541/345|journal=Science|volume=294|issue=12|pages=345–348|bibcode=2001Sci...294..345W|doi=10.1126/science.1063037|pmid=11598294|archive-url=https://web.archive.org/web/20090420154721/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/294/5541/345|archive-date=20 April 2009|access-date=5 July 2009}}</ref> Карпите од програмата Аполо го имале истиот изотопски знак како и карпите од Земјата, што се разликувал од речиси сите други тела во Сончевиот Систем. Ова набљудување било неочекувано, бидејќи најголемиот дел од материјалот што ја формирал Месечината се сметал дека доаѓа од [[Теја (планета)|Теја]] и било објавено во [[2007]] година дека има помалку од 1% шанси Теја и Земјата да имаат идентични изотопски потписи.<ref>{{Наведено списание|last=Pahlevan|first=Kaveh|last2=Stevenson|first2=David|date=October 2007|title=Equilibration in the Aftermath of the Lunar-forming Giant Impact|url=https://archive.org/details/earth-and-planetary-science-letters_2007-10-30_262_3-4/page/438|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=262|issue=3–4|pages=438–449|arxiv=1012.5323|bibcode=2007E&PSL.262..438P|doi=10.1016/j.epsl.2007.07.055}}</ref> Другите месечеви примероци на Аполо во 2012 година го имале истиот состав на изотопи на титан како Земјата, што е во [[Претпоставка за џиновски удар|судир]] со она што се очекува ако Месечината се формирала далеку од Земјата или потекнува од Теја. Овие несовпаѓања може да се објаснат со варијации на теоријата на џиновски удар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/moon-forming-impact-one-two-punch|title=Ancient impact that formed Earth's moon was likely a one-two punch|date=24 September 2021|work=Space.com|accessdate=29 September 2021}}</ref> Сценариото „удри-бегај-и-врати“ може да биде поверојатно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.news18.com/news/buzz/earth-and-venus-formation-was-more-action-packed-than-originally-thought-4244375.html|title=Earth and Venus' Formation Was More Action Packed Than Originally Thought|date=25 September 2021|work=news18.com|accessdate=29 September 2021}}</ref> == Физички одлики == {{multiple image|width=135|align=center|title=Месечина|image1=LRO WAC Nearside Mosaic.jpg|caption1=[[Блиска страна на месечината]]|image2=Moon Farside LRO.jpg|caption2=[[Далечна страна на Месечината]]|image3=LRO WAC North Pole Mosaic (PIA14024).jpg|caption3=[[Месечев Северен Пол]]|image4=LRO WAC South Pole Mosaic.jpg|caption4=[[Месечев Јужен Пол]]|image5=LROC wac643nm Moon rotation268.gif}} Месечината е скален елипсоид поради плимното истегнување, со нејзината долга оска поместена за 30° од свртена кон Земјата, поради гравитациските аномалии од ударните басени. Нејзината форма е повеќе издолжена отколку што може да се согледаат сегашните плимни сили. Оваа „фосилна испакнатост“ покажува дека Месечината се зацврстила кога орбитирала на половина од нејзиното сегашно растојание до Земјата, и дека сега е премногу студена за нејзината форма да се прилагоди на нејзината орбита.<ref>{{Наведено списание|last=Garrick-Bethell|first=Ian|last2=Perera|first2=Viranga|last3=Nimmo|first3=Francis|last4=Zuber|first4=Maria T.|year=2014|title=The tidal-rotational shape of the Moon and evidence for polar wander|url=https://escholarship.org/content/qt0012r6g6/qt0012r6g6.pdf?t=npc7m2|journal=Nature|volume=512|issue=7513|pages=181–184|bibcode=2014Natur.512..181G|doi=10.1038/nature13639|pmid=25079322|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804071339/https://escholarship.org/content/qt0012r6g6/qt0012r6g6.pdf?t=npc7m2|archive-date=4 August 2020|access-date=12 April 2020}}</ref> === Внатрешна структура === {| class="wikitable floatright" style="margin-left:1em;text-align:center;" |+Хемиски состав на површината на Месечината<ref>{{Наведена книга|title=Lunar Science: a Post-Apollo View|url=https://archive.org/details/lunarsciencepost0000tayl|last=Taylor|first=Stuart R.|date=1975|publisher=Pergamon Press|isbn=978-0-08-018274-2|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/lunarsciencepost0000tayl/page/64 64]}}</ref> ! rowspan="2" valign="top" | Соединение ! rowspan="2" valign="top" | Формула ! colspan="2" | Состав |- ! style="font-size:smaller" | Марија ! style="font-size:smaller" | Висорамнини |- | style="text-align:left" | [[Силициум диоксид|силика]] | SiO <sub>2</sub> | 45,4% | 45,5% |- | style="text-align:left" | алумина | Ал <sub>2</sub> О <sub>3</sub> | 14,9% | 24,0% |- | style="text-align:left" | вар | CaO | 11,8% | 15,9% |- | style="text-align:left" | железо (II) оксид | FeO | 14,1% | 5,9% |- | style="text-align:left" | магнезија | MgO | 9,2% | 7,5% |- | style="text-align:left" | титан диоксид | TiO <sub>2</sub> | 3,9% | 0,6% |- | style="text-align:left" | натриум оксид | Na <sub>2</sub> O | 0,6% | 0,6% |- ! colspan="2" | ! 99,9% ! 100,0% |} Месечината е диференцирано тело кое првично било во [[хидростатичка рамнотежа]], но оттогаш отстапила од оваа состојба.<ref>{{Наведено списание|last=Runcorn|first=Stanley Keith|date=March 31, 1977|title=Interpretation of lunar potential fields|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences|volume=285|issue=1327|pages=507–516|bibcode=1977RSPTA.285..507R|doi=10.1098/rsta.1977.0094}}</ref> Има геохемиски различна кора, обвивка и јадро. Месечината има внатрешно јадро богато со железо со полупречник можеби помал од 240 километри и течно надворешно јадро првенствено направено од течно железо со полупречник од приближно 300 километри. Околу јадрото е делумно стопен граничен слој со полупречник од околу 500 километри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/topics/moonmars/features/lunar_core.html|title=NASA Research Team Reveals Moon Has Earth-Like Core|last=Brown|first=D.|last2=Anderson|first2=J.|date=6 January 2011|work=NASA|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111112210/http://www.nasa.gov/topics/moonmars/features/lunar_core.html|archive-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Weber|first=R.C.|last2=Lin|first2=P.-Y.|last3=Garnero|first3=E.J.|last4=Williams|first4=Q.|last5=Lognonne|first5=P.|date=21 January 2011|title=Seismic Detection of the Lunar Core|url=http://www.earth.northwestern.edu/people/seth/351/lunarcore.2011.pdf|journal=Science|volume=331|issue=6015|pages=309–312|bibcode=2011Sci...331..309W|doi=10.1126/science.1199375|pmid=21212323|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015035756/http://www.earth.northwestern.edu/people/seth/351/lunarcore.2011.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=10 April 2017}}</ref> Се смета дека оваа структура се развила преку фракционата кристализација на глобалниот магматски океан кратко време по формирањето на Месечината пред 4,5 милијарди години.<ref>{{Наведено списание|last=Nemchin|first=A.|last2=Timms|first2=N.|last3=Pidgeon|first3=R.|last4=Geisler|first4=T.|last5=Reddy|first5=S.|last6=Meyer|first6=C.|date=2009|title=Timing of crystallization of the lunar magma ocean constrained by the oldest zircon|url=https://archive.org/details/nature-geoscience_2009-02_2_2/page/133|journal=Nature Geoscience|volume=2|issue=2|pages=133–136|bibcode=2009NatGe...2..133N|doi=10.1038/ngeo417|hdl-access=free}}</ref> Кристализацијата на овој магматски океан би создала мафична обвивка од таложењето и тонењето на минералите [[оливин]], [[клинопироксен]] и [[ортопироксен]]; откако околу три четвртини од магматскиот океан се кристализирале, плагиоклазните минерали со помала густина можеле да се формираат и да испливаат во кора на врвот. Последните течности за кристализирање првично би биле сместени меѓу кората и обвивката, со големо изобилство на некомпатибилни елементи кои произведуваат топлина. Во согласност со оваа перспектива, геохемиското мапирање направено од орбитата сугерира кора главно од [[анортозит]]. Примероците на карпите на Месечината од поплавите на лава што избиле на површината поради делумното топење во [[плашт (геологија)|плашт]] го потврдуваат составот на мафичната обвивка, кој е побогат со железо од оној на Земјата. Кората е дебела во просек околу 50 километри. Месечината е вториот најгуст сателит во Сончевиот Систем, по [[Ија (месечина)|Ија]]. Меѓутоа, внатрешното јадро на Месечината е мало, со полупречник од околу 350 километри или помалку, околу 20% од полупречникот на Месечината. Нејзиниот состав не е добро разбран, но веројатно е метално железо легирано со мала количина на сулфур и никел; анализите на временската променливо вртење на Месечината сугерираат дека таа е барем делумно стопена.<ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=J.G.|last2=Turyshev|first2=S.G.|last3=Boggs|first3=D.H.|last4=Ratcliff|first4=J.T.|date=2006|title=Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy|journal=Advances in Space Research|volume=37|issue=1|pages=67–71|arxiv=gr-qc/0412049|bibcode=2006AdSpR..37...67W|doi=10.1016/j.asr.2005.05.013}}</ref> Притисокот во јадрото на Месечината се проценува на 5 GPa (49.000 atm).<ref>{{Наведено списание|last=Evans|first=Alexander J.|last2=Tikoo|first2=Sonia M.|last3=Jeffrey C.|first3=Andrews-Hanna|date=January 2018|title=The Case Against an Early Lunar Dynamo Powered by Core Convection|journal=Geophysical Research Letters|volume=45|issue=1|pages=98–107|bibcode=2018GeoRL..45...98E|doi=10.1002/2017GL075441|doi-access=free}}</ref> ==== Магнетно поле ==== Месечината има надворешно [[магнетно поле]] од генерално помало од 0,2 [[Тесла (единица)|нанотесли]],<ref name="Mighani2020">{{Наведено списание|last=Mighani|first=S.|last2=Wang|first2=H.|last3=Shuster|first3=D.L.|last4=Borlina|first4=C.S.|last5=Nichols|first5=C.I.O.|last6=Weiss|first6=B.P.|year=2020|title=The end of the lunar dynamo|journal=Science Advances|volume=6|issue=1|pages=eaax0883|bibcode=2020SciA....6..883M|doi=10.1126/sciadv.aax0883|pmc=6938704|pmid=31911941}}</ref> или помалку од сто илјадити дел од Земјата. Месечината моментално нема глобално диполарно магнетно поле и само магнетизацијата на кората најверојатно се стекнала на почетокот на нејзината историја кога сè уште работела како динамо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lunar.arc.nasa.gov/results/magelres.htm|title=Magnetometer / Electron Reflectometer Results|date=2001|publisher=Lunar Prospector (NASA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527121330/http://lunar.arc.nasa.gov/results/magelres.htm|archive-date=27 May 2010|accessdate=17 March 2010}}</ref> Сепак, на почетокот на нејзината историја, пред 4 милијарди години, нејзината јачина на магнетното поле веројатно била блиска до онаа на Земјата денес.<ref name="Mighani2020"/> Ова рано динамо-поле очигледно истекло пред околу една милијарда години, откако Месечевото јадро целосно се кристализирало.<ref name="Mighani2020"/> Теоретски, дел од преостанатата магнетизација може да потекнува од минливи магнетни полиња генерирани при големи удари преку проширување на плазма облаците. Овие облаци се создаваат при големи удари во амбиентално магнетно поле. Ова е поддржано од локацијата на најголемите магнетизации на кората сместени во близина на антиподите на џиновските ударни басени.<ref>{{Наведено списание|last=Hood|first=L.L.|last2=Huang, Z.|date=1991|title=Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations|journal=Journal of Geophysical Research|volume=96|issue=B6|pages=9837–9846|bibcode=1991JGR....96.9837H|doi=10.1029/91JB00308}}</ref> === Површинска геологија === [[Податотека:Near_and_far_sides_of_Moon,_small_geological_map.jpg|мини|Геолошки одлики на Месечината (блиска страна/северен пол лево, далечна страна/јужен пол десно)]] [[Податотека:MoonTopoLOLA.png|alt=Топографија на Месечината измерена на мисијата Месечев Реконсанс Орбитер како сфера со полупречник 1737.4&nbsp;км|мини|Топографија на Месечината]] [[Топографија на Месечината|Топографијата на Месечината]] е измерена со ласерска височина и стерео анализа на слики.<ref>{{Наведено списание|last=Spudis|first=Paul D.|last2=Cook|first2=A.|last3=Robinson|first3=M.|last4=Bussey|first4=B.|last5=Fessler|first5=B.|date=January 1998|title=Topography of the South Polar Region from Clementine Stereo Imaging|journal=Workshop on New Views of the Moon: Integrated Remotely Sensed, Geophysical, and Sample Datasets|page=69|bibcode=1998nvmi.conf...69S}}</ref> Неговата најобемна топографска одлика е џиновскиот далечен слив на Јужен Пол-Ејткен, околу 2.240 километри во пречник, најголемиот кратер на Месечината и вториот по големина потврден ударен кратер во Сончевиот Систем.<ref>{{Наведено списание|last=Pieters|first=C. M.|last2=Tompkins|first2=S.|last3=Head|first3=J. W.|last4=Hess|first4=P. C.|date=1997|title=Mineralogy of the Mafic Anomaly in the South Pole‐Aitken Basin: Implications for excavation of the lunar mantle|url=https://archive.org/details/geophysical-research-letters_1997-08-01_24_15/page/1903|journal=Geophysical Research Letters|volume=24|issue=15|pages=1903–1906|bibcode=1997GeoRL..24.1903P|doi=10.1029/97GL01718|hdl-access=free}}</ref> На длабочина од 13 километри, нејзиниот под е најниската точка на површината на Месечината.<ref>{{Наведено списание|last=Taylor|first=G. J.|date=17 July 1998|title=The Biggest Hole in the Solar System|url=http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html|journal=Planetary Science Research Discoveries|page=20|bibcode=1998psrd.reptE..20T|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820042129/http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html|archive-date=20 August 2007|access-date=12 April 2007}}</ref> Највисоките височини на површината на Месечината се сместени директно на североисток, кои можеби биле задебелени од коси формациски удари на сливот на Јужниот Пол-Ејткен.<ref>{{Наведено списание|last=Schultz|first=P.H.|date=March 1997|title=Forming the south-pole Aitken basin – The extreme games|journal=Conference Paper, 28th Annual Lunar and Planetary Science Conference|volume=28|page=1259|bibcode=1997LPI....28.1259S}}</ref> Други големи ударни базени како што се [[Маре Имбриум|Море на Дождовите]], [[Mare Serenitatis|Море на Ведрината]], [[Mare Crisium|Море на Кризите]], [[Смитово Море]] и [[Источно Море]] поседуваат регионално ниски височини. [[Далечна страна на Месечината|Далечната страна]] на површината на Месечината е во просек околу 1,9 километри повисока од онаа на [[Блиска страна на месечината|блиската страна]]. Откривањето на карпите од раседот сугерира дека Месечината се намалила за околу 90 метри (300&nbsp;ft) во изминатите милијарди години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/news/shrinking-moon.html|title=NASA's LRO Reveals 'Incredible Shrinking Moon'|date=19 August 2010|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821124252/http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/news/shrinking-moon.html|archive-date=21 August 2010}}</ref> Слични одлики на собирање постојат и на [[Геологија на Меркур|Меркур]]. [[Море на Студот]], слив во близина на северниот пол за кој долго време се претпоставувало дека е геолошки мртов, пукнал и се поместил. Бидејќи Месечината нема тектонски плочи, нејзината тектонска активност е бавна и се развиваат пукнатини додека губи топлина.<ref>{{Наведено списание|last=Watters|first=Thomas R.|last2=Weber|first2=Renee C.|last3=Collins|first3=Geoffrey C.|last4=Howley|first4=Ian J.|last5=Schmerr|first5=Nicholas C.|last6=Johnson|first6=Catherine L.|date=June 2019|title=Shallow seismic activity and young thrust faults on the Moon|journal=Nature Geoscience|publication-date=13 May 2019|volume=12|issue=6|pages=411–417|bibcode=2019NatGe..12..411W|doi=10.1038/s41561-019-0362-2|issn=1752-0894}}</ref> ==== Вулкански одлики ==== Темните и релативно безличните Месечеви рамнини, јасно видени со голо око, се нарекуваат ''марија'' ([[Латински јазик|латински]] „мориња“; еднина маре), бидејќи некогаш се верувало дека се полни со вода;<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TWtLIOlPwS4C|title=Observing the Moon|last=Wlasuk, Peter|date=2000|publisher=Springer|isbn=978-1-85233-193-1|page=19}}</ref> сега е познато дека тие се огромни зацврстени базени од античка [[базалт]]на лава. Иако се слични на копнените базалти, месечевите базалти имаат повеќе железо и немаат минерали променети со вода.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.psrd.hawaii.edu/April04/lunarAnorthosites.html|title=The Oldest Moon Rocks|last=Norman|first=M.|date=21 April 2004|work=Planetary Science Research Discoveries|publisher=Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology|archive-url=https://web.archive.org/web/20070418152325/http://www.psrd.hawaii.edu/April04/lunarAnorthosites.html|archive-date=18 April 2007|accessdate=12 April 2007}}</ref> Поголемиот дел од овие наоѓалишта на лава еруптирале или течеле во вдлабнатините поврзани со ударните басени. Неколку геолошки провинции кои содржат [[Штитест вулкан|штитести вулкани]] и вулкански куполи се наоѓаат во блиската страна „Марија“.<ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Lionel|last2=Head|first2=James W.|date=2003|title=Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement|url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml|journal=Journal of Geophysical Research|volume=108|issue=E2|page=5012|bibcode=2003JGRE..108.5012W|citeseerx=10.1.1.654.9619|doi=10.1029/2002JE001909|archive-url=https://web.archive.org/web/20070312071105/http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml|archive-date=12 March 2007|access-date=12 April 2007}}</ref> [[Податотека:14284-Moon-Maskelyne-LRO-20141012.jpg|лево|мини| Доказ за млад Месечев вулканизам]] Речиси сите мориња се на блиската страна на Месечината и покриваат 31% од површината на блиската страна во споредба со 2% од далечната страна.<ref>{{Наведено списание|last=Gillis|first=J. J.|last2=Spudis|first2=P. D.|date=1996|title=The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria|journal=Lunar and Planetary Science|volume=27|page=413|bibcode=1996LPI....27..413G}}</ref> Ова најверојатно се должи на концентрацијата на елементи што произведуваат топлина под кората на блиската страна, што би предизвикало загревање на основната обвивка, делумно топење, издигнување на површината и ерупција.<ref>{{Наведено списание|last=Lawrence|first=D. J.|last2=Feldman|first2=W. C.|last3=Barraclough|first3=B. L.|last4=Binder|first4=A. B.|last5=Elphic|first5=R. C.|last6=Maurice|first6=S.|last7=Thomsen|first7=D. R.|date=11 August 1998|title=Global Elemental Maps of the Moon: The Lunar Prospector Gamma-Ray Spectrometer|journal= Science|volume=281|issue=5382|pages=1484–1489|bibcode=1998Sci...281.1484L|doi=10.1126/science.281.5382.1484|pmid=9727970|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Taylor|first=G. J.|date=31 August 2000|title=A New Moon for the Twenty-First Century|url=http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html|journal=Planetary Science Research Discoveries|page=41|bibcode=2000psrd.reptE..41T|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301074958/http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html|archive-date=1 March 2012|access-date=12 April 2007}}</ref> Повеќето од Месечевите базалти еруптирале за време на имбрискиот период, пред 3,0 — 3,5 милијарди години, иако некои радиометриски датирани примероци се стари дури 4,2&nbsp;милијарди години. Почнувајќи од 2003 година, студиите за броење кратери на најмладите ерупции се чини дека сугерираат дека тие се формирале не порано од пред 1,2 милијарди години. Во 2006 година, студијата за [[Ина (кратер)|Ина]], мала депресија во [[Езеро на Среќата|Езерото на Среќата]], открила грапави одлики, релативно без прашина, кои, поради недостаток на ерозија со паѓање на остатоци, се сметало дека се стари само 2 милиони години.<ref name="Berardelli">{{Наведено списание|last=Phil Berardelli|date=9 November 2006|title=Long Live the Moon!|url=http://news.sciencemag.org/2006/11/long-live-moon|journal=Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018153016/http://news.sciencemag.org/2006/11/long-live-moon|archive-date=18 October 2014|access-date=14 October 2014}}</ref> Месечевите земјотреси и испуштањето гас, исто така, укажуваат на одредена континуирана активност на Месечината.<ref name="Berardelli"/> Доказите за неодамнешниот Месечев вулканизам се идентификувани на 70 неправилни мориња, некои стари помалку од 50 милиони години. Ова ја зголемува можноста за многу потопла месечева обвивка отколку што се верувало, барем на [[Блиска страна на месечината|блиската страна]] каде што длабоката кора е значително потопла поради поголемата концентрација на радиоактивни елементи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.discovery.com/space/imps-reveal-volcanoes-erupted-recently-on-the-moon-141014.htm|title=Volcanoes Erupted 'Recently' on the Moon|last=Jason Major|date=14 October 2014|publisher=Discovery News|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016190653/http://news.discovery.com/space/imps-reveal-volcanoes-erupted-recently-on-the-moon-141014.htm|archive-date=16 October 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/press/2014/october/nasa-mission-finds-widespread-evidence-of-young-lunar-volcanism/#.VDxNw0t3uxo|title=NASA Mission Finds Widespread Evidence of Young Lunar Volcanism|date=12 October 2014|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20150103095208/http://www.nasa.gov/press/2014/october/nasa-mission-finds-widespread-evidence-of-young-lunar-volcanism/#.VDxNw0t3uxo|archive-date=3 January 2015}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Eric Hand|date=12 October 2014|title=Recent volcanic eruptions on the moon|url=http://news.sciencemag.org/space/2014/10/recent-volcanic-eruptions-moon|journal= Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014092239/http://news.sciencemag.org/space/2014/10/recent-volcanic-eruptions-moon|archive-date=14 October 2014}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Braden|first=S.E.|last2=Stopar|first2=J.D.|last3=Robinson|first3=M.S.|last4=Lawrence|first4=S.J.|last5=van der Bogert|first5=C.H.|last6=Hiesinger|first6=H.|year=2014|title=Evidence for basaltic volcanism on the Moon within the past 100 million years|journal=Nature Geoscience|volume=7|issue=11|pages=787–791|bibcode=2014NatGe...7..787B|doi=10.1038/ngeo2252}}</ref> Пронајдени се докази за базалтниот вулканизам стар 2 — 10 милиони години во кратерот Ловел,<ref>{{Наведено списание|last=Srivastava|first=N.|last2=Gupta|first2=R.P.|year=2013|title=Young viscous flows in the Lowell crater of Orientale basin, Moon: Impact melts or volcanic eruptions?|journal=Planetary and Space Science|volume=87|pages=37–45|bibcode=2013P&SS...87...37S|doi=10.1016/j.pss.2013.09.001}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gupta|first=R.P.|last2=Srivastava|first2=N.|last3=Tiwari|first3=R.K.|year=2014|title=Evidences of relatively new volcanic flows on the Moon|journal=Current Science|volume=107|issue=3|pages=454–460|jstor=24103498}}</ref> во сливот на [[Источно Море]]. Некоја комбинација на првично потопол плашт и локално збогатување на елементите што произведуваат топлина во плашт може да биде одговорна за долготрајните активности на далечната страна во сливот на [[Источно Море]].<ref>{{Наведено списание|last=Whitten|first=Jennifer|last2=Head|first2=James W.|last3=Staid|first3=Matthew|last4=Pieters|first4=Carle M.|last5=Mustard|first5=John|last6=Clark|first6=Roger|last7=Nettles|first7=Jeff|last8=Klima|first8=Rachel L.|last9=Taylor|first9=Larry|year=2011|title=Lunar mare deposits associated with the Orientale impact basin: New insights into mineralogy, history, mode of emplacement, and relation to Orientale Basin evolution from Moon Mineralogy Mapper (M3) data from Chandrayaan-1|journal=Journal of Geophysical Research|volume=116|page=E00G09|bibcode=2011JGRE..116.0G09W|doi=10.1029/2010JE003736|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cho|first=Y.|displayauthors=etal|year=2012|title=Young mare volcanism in the Orientale region contemporary with the Procellarum KREEP Terrane (PKT) volcanism peak period 2 b.y. ago|journal=Geophysical Research Letters |volume=39|issue=11|page=L11203|bibcode=2012GeoRL..3911203C|doi=10.1029/2012GL051838}}</ref> Обоените области на Месечината се нарекуваат ''terrae'', или почесто ''висорамнини'', бидејќи се повисоки од повеќето „мориња“. Тие се радиометриски датирани од пред 4.4 милијарди години, и може да претставуваат плагиокласти кумилативни карпи на Месечевиот магматски океан. За разлика од Земјата, се верува дека не се формирале големи Месечеви планини како резултат на тектонски настани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sse.jpl.nasa.gov/educ/themes/display.cfm?Item=mountains|title=Majestic Mountains|last=Munsell|first=K.|date=4 December 2006|work=Solar System Exploration|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917055643/http://sse.jpl.nasa.gov/educ/themes/display.cfm?Item=mountains|archive-date=17 September 2008|accessdate=12 April 2007}}</ref> Концентрацијата на „мориња“ на блиската страна веројатно ја одразува значително подебелата кора на висорамнините на далечната страна, која можеби се формирала при бавно-брзински удар на втората месечина на Земјата неколку десетици милиони години по формирањето на Месечината.<ref>{{Наведено списание|last=Richard Lovett|year=2011|title=Early Earth may have had two moons : Nature News|url=http://www.nature.com/news/2011/110803/full/news.2011.456.html#B1|journal=Nature|doi=10.1038/news.2011.456|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103145236/http://www.nature.com/news/2011/110803/full/news.2011.456.html#B1|archive-date=3 November 2012|access-date=1 November 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.edu.au/was-our-two-faced-moon-in-a-small-collision-2659|title=Was our two-faced moon in a small collision?|publisher=Theconversation.edu.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130004522/http://theconversation.edu.au/was-our-two-faced-moon-in-a-small-collision-2659|archive-date=30 January 2013|accessdate=1 November 2012}}</ref> Алтернативно, тоа може да биде последица на асиметрично плимско загревање кога Месечината била многу поблиску до Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Quillen|first=Alice C.|last2=Martini|first2=Larkin|last3=Nakajima|first3=Miki|date=September 2019|title=Near/far side asymmetry in the tidally heated Moon|journal=Icarus|volume=329|pages=182–196|arxiv=1810.10676|bibcode=2019Icar..329..182Q|doi=10.1016/j.icarus.2019.04.010|pmc=7489467|pmid=32934397}}</ref> ==== Ударни кратери ==== [[Податотека:Moon-craters.jpg|алт=A gray, many-ridged surface from high above. The largest feature is a circular ringed structure with high walled sides and a lower central peak: the entire surface out to the horizon is filled with similar structures that are smaller and overlapping.|десно|мини| Месечевиот кратер Дедал на [[Далечна страна на Месечината|далечната страна на Месечината]]]] Главниот геолошки процес што влијаел на површината на Месечината е ударниот кратер,<ref>{{Наведена книга|title=Impact cratering: A geologic process|url=https://archive.org/details/impactcrateringg0000melo|last=Melosh|first=H. J.|date=1989|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504284-9}}</ref> со кратери кои се формираат кога астероидите и кометите се судираат со површината на Месечината. Се проценува дека има околу 300.000 кратери пошироки од 1 километар на блиската страна на Месечината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://planck.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31412|title=Moon Facts|date=2010|work=SMART-1|publisher=[[European Space Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317004513/http://planck.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31412|archive-date=17 March 2012|accessdate=12 May 2010}}</ref> Месечевата геолошка временска скала се заснова на најистакнатите настани од влијанието, вклучувајќи ги Нектариј, Имбриј и Источно море; структури кои се одликуваат со повеќе прстени од подигнат материјал, со пречник помеѓу стотици и илјадници километри и поврзани со широка престилка од депозити на исфрлање кои формираат регионален стратиграфски хоризонт. Недостатокот на атмосфера, времето и неодамнешните геолошки процеси значат дека многу од овие кратери се добро сочувани. Иако само неколку басени со повеќе прстени се дефинитивно датирани, тие се корисни за одредување на релативна возраст. Бидејќи ударните кратери се акумулираат со речиси константна брзина, броењето на бројот на кратери по единица површина може да се користи за да се процени староста на површината. Радиометриската старост на карпите стопени со удар собрани за време на мисиите на Аполо се помеѓу 3,8 и 4,1 милијарди години: ова е искористено за да се предложи период на [[Доцно Тешко Бомбардирање|доцно тешко бомбардирање]] со зголемени влијанија.<ref>{{Наведено списание|last=Hartmann|first=William K.|last2=Quantin|first2=Cathy|last3=Mangold|first3=Nicolas|date=2007|title=Possible long-term decline in impact rates: 2. Lunar impact-melt data regarding impact history|journal=Icarus |volume=186|issue=1|pages=11–23|bibcode=2007Icar..186...11H|doi=10.1016/j.icarus.2006.09.009}}</ref> Прекриен на врвот на кората на Месечината е силно издробениот (скршен на уште помали честички) и ударен површински слој наречен [[реголит]], формиран од процесите на удар. Пофиниот реголит, Месечева почва од [[силициум диоксид]], има текстура налик на снег и мирис на потрошен [[барут]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2006/30jan_smellofmoondust.htm|title=The Smell of Moondust|date=30 January 2006|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100308112332/http://science.nasa.gov/headlines/y2006/30jan_smellofmoondust.htm|archive-date=8 March 2010|accessdate=15 March 2010}}</ref> Реголитот на постарите површини е генерално подебел отколку кај помладите површини: неговата дебелина варира од 10 до 20 километри во висорамнините и 3 до 5 километри во „морињата“.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/lunarsourcebooku0000unse/page/736|title=Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon|last=Heiken|first=G.|date=1991|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-33444-0|editor-last=Vaniman|editor-first=D.|location=New York|page=[https://archive.org/details/lunarsourcebooku0000unse/page/736 736]|access-date=17 December 2019|editor-last2=French|editor-first2=B.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617181609/https://archive.org/details/lunarsourcebooku0000unse/page/736|archive-date=17 June 2020}}</ref> Под ситно искршениот реголит слој се наоѓа ''мегареголит'', слој од високо скршена карпа дебела многу километри.<ref>{{Наведено списание|last=Rasmussen|first=K.L.|last2=Warren, P.H.|date=1985|title=Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the Moon|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1985-01-10_313_5998/page/121|journal= Nature|volume=313|issue=5998|pages=121–124|bibcode=1985Natur.313..121R|doi=10.1038/313121a0}}</ref> Сликите со висока резолуција од Месечевиот извидувачки орбитер во 2010-тите покажуваат современа стапка на производство на кратери значително повисока отколку што било претходно проценето. Се смета дека секундарниот процес на кратерирање предизвикано од дисталното исфрлање ги раздвижува врвните два сантиметри на реголит на временска скала од 81.000 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/2108929-the-moon-has-hundreds-more-craters-than-we-thought/|title=The moon has hundreds more craters than we thought|last=Boyle|first=Rebecca|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013143743/https://www.newscientist.com/article/2108929-the-moon-has-hundreds-more-craters-than-we-thought/|archive-date=13 October 2016}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Speyerer|first=Emerson J.|last2=Povilaitis|first2=Reinhold Z.|last3=Robinson|first3=Mark S.|last4=Thomas|first4=Peter C.|last5=Wagner|first5=Robert V.|date=13 October 2016|title=Quantifying crater production and regolith overturn on the Moon with temporal imaging|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/215|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=215–218|bibcode=2016Natur.538..215S|doi=10.1038/nature19829|pmid=27734864}}</ref> Оваа стапка е 100 пати поголема од стапката пресметана од модели базирани исклучиво на директни влијанија на микрометеорити.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/press-release/goddard/2016/lro-lunar-cratering|title=Earth's Moon Hit by Surprising Number of Meteoroids|date=Oct 13, 2016|publisher=NASA|accessdate=2021-05-21}}</ref> [[Податотека:Reiner-gamma-clem1.jpg|мини|Месечината се врти во Рајнер Гама]] ==== Гравитациско поле ==== [[Податотека:GRAIL's_gravity_map_of_the_moon.jpg|мини|Гравитациската мапа на Месечината на ГРАИЛ]] [[Гравитациско поле|Гравитациското поле]] на Месечината е измерено преку следење на [[Доплеров ефект|доплеровото поместување]] на радио сигналите емитирани од вселенските летала што орбитираат. Главните одлики на гравитацијата на Месечината се [[Концентрација на маса (астрономија)|маскони]], големи позитивни гравитациски аномалии поврзани со некои од џиновските басени на удар, делумно предизвикани од густите базалтни текови на лава што ги исполнуваат тие басени.<ref>{{Наведено списание|last=Muller|first=P.|last2=Sjogren, W.|date=1968|title=Mascons: lunar mass concentrations|url=https://archive.org/details/sim_science_1968-08-16_161_3842/page/680|journal= Science|volume=161|issue=3842|pages=680–684|bibcode=1968Sci...161..680M|doi=10.1126/science.161.3842.680|pmid=17801458}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Richard A. Kerr|date=12 April 2013|title=The Mystery of Our Moon's Gravitational Bumps Solved?|url=https://archive.org/details/sim_science_2013-04-12_340_6129/page/138|journal=Science|volume=340|issue=6129|pages=138–139|doi=10.1126/science.340.6129.138-a|pmid=23580504}}</ref> Аномалиите во голема мера влијаат на орбитата на вселенските летала околу Месечината. Има некои загатки: тековите на лавата сами по себе не можат да го објаснат целиот гравитациски потпис, а постојат и некои маскони кои не се поврзани со вулканизмот на „морињата“.<ref>{{Наведено списание|last=Konopliv|first=A.|last2=Asmar, S.|last3=Carranza, E.|last4=Sjogren, W.|last5=Yuan, D.|date=2001|title=Recent gravity models as a result of the Lunar Prospector mission|url=http://techreports.jpl.nasa.gov/2000/00-1301.pdf|journal= Icarus|volume=50|issue=1|pages=1–18|bibcode=2001Icar..150....1K|citeseerx=10.1.1.18.1930|doi=10.1006/icar.2000.6573|archive-url=https://web.archive.org/web/20041113045200/http://techreports.jpl.nasa.gov/2000/00-1301.pdf|archive-date=13 November 2004}}</ref> ==== Месечев вител ==== Месечевите витли се енигматични одлики кои се наоѓаат низ површината на Месечината. Тие се одликуваат со високо [[албедо]], изгледаат оптички незрели (т.е. оптички одлики на релативно млад реголит) и често имаат шилеста форма. Нивната форма е често нагласена со ниски албедо региони кои се вртат помеѓу светлите витли. Тие се наоѓаат на места со засилени површински [[Магнетно поле|магнетни полиња]] и многу се наоѓаат на антиподната точка на големите удари. Се претпоставува дека тие се области кои биле делумно заштитени од [[Сончев ветар|сончевиот ветер]], што резултирало со побавно вселенско атмосферско влијание.<ref>{{Наведено списание|last=Chrbolková|first=Kateřina|last2=Kohout|first2=Tomáš|last3=Ďurech|first3=Josef|date=November 2019|title=Reflectance spectra of seven lunar swirls examined by statistical methods: A space weathering study|journal=Icarus|volume=333|pages=516–527|bibcode=2019Icar..333..516C|doi=10.1016/j.icarus.2019.05.024|doi-access=free}}</ref> ==== Присуство на вода ==== Течната вода не може да опстојува на површината на Месечината. Кога е изложена на сончево зрачење, водата брзо се распаѓа преку процес познат како [[фотодисоцијација]] и се губи во вселената. Сепак, од 1960-тите, научниците претпоставувале дека воден мраз може да се наталожи со удар на [[Комета|комети]] или евентуално произведен од реакцијата на месечеви карпи богати со кислород и водород од [[Сончев ветар|сончевиот ветер]], оставајќи траги од вода кои веројатно би можеле да опстојат на ладните кратери на двата пола на Месечината.<ref> {{Наведено списание|last=Ward|first=William R.|date=1 August 1975|title=Past Orientation of the Lunar Spin Axis|url=https://archive.org/details/sim_science_1975-08-01_189_4200/page/377|journal= Science|volume=189|issue=4200|pages=377–379|bibcode=1975Sci...189..377W|doi=10.1126/science.189.4200.377|pmid=17840827}}</ref> Компјутерски симулации сугерираат дека до 14.000 квадратни километри површина може да биде во постојана сенка. Присуството на употребливи количества вода на Месечината е важен фактор за да се направи Месечево населување како исплатлив план; алтернативата за пренос на вода од Земјата би била премногу скапа. После неколку години, на површината на Месечината постојат знаци на вода. Во 1994 година, радарскиот експеримент сместен на вселенското летало ''Клементин'', укажал на постоењето на мали, замрзнати џебови со вода блиску до површината. Сепак, подоцнежните радарски набљудувања од Аресибо, сугерираат дека овие наоди можеби се карпи исфрлени од млади кратери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thespacereview.com/article/740/1|title=Ice on the Moon|last=Spudis|first=P.|date=6 November 2006|publisher=The Space Review|archive-url=https://web.archive.org/web/20070222083000/http://www.thespacereview.com/article/740/1|archive-date=22 February 2007|accessdate=12 April 2007}}</ref> Во 1998 година, неутронскиот спектрометар на вселенското летало ''Месечев Проспектор'' покажал дека високи концентрации на водород се присутни на првиот метар од длабочината во реголитот во близина на поларните региони. Зрната од вулканска лава, вратени на Земјата со [[Аполо 15]], покажале мали количини на вода во нивната внатрешност. Вселенското летало ''Чандрајан-1'' од 2008 година го потврдило постоењето на површински воден мраз, користејќи го вградениот Moon Mineralogy Mapper. Спектрометарот забележал линии на апсорпција вообичаени за [[Хидроксилна група|хидроксилот]], во рефлектираната сончева светлина, обезбедувајќи докази за големи количества воден мраз на површината на Месечината. Вселенското летало покажало дека концентрациите може да бидат високи до 1.000&nbsp;ppm. Користејќи ги спектрите на рефлексија на маперот, индиректното осветлување на областите во сенка потврдило воден мраз во 20° географска ширина од двата пола во 2018 година.<ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Shuai|last2=Lucey|first2=Paul G.|last3=Milliken|first3=Ralph E.|last4=Hayne|first4=Paul O.|last5=Fisher|first5=Elizabeth|last6=Williams|first6=Jean-Pierre|last7=Hurley|first7=Dana M.|last8=Elphic|first8=Richard C.|date=August 2018|title=Direct evidence of surface exposed water ice in the lunar polar regions|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=115|issue=36|pages=8907–8912|bibcode=2018PNAS..115.8907L|doi=10.1073/pnas.1802345115|pmc=6130389|pmid=30126996|doi-access=free}}</ref> Во мај 2011 година, биле пријавени 615 — 1410 ppm вода во раствори од топење во месечевиот примерок 74220, познатата високотитанска „портокалова стаклена почва“ од вулканско потекло, собрана за време на мисијата Аполо 17 во 1972 година. Вклучувањата се формирани за време на експлозивни ерупции на Месечината пред приближно 3,7 милијарди години. Оваа концентрација е споредлива со онаа на магмата во горната обвивка на Земјата. Иако има значителен селенолошки интерес, оваа објава им дава малку утеха на потенцијалните месечеви колонисти&nbsp;– примерокот потекнува многу километри под површината, а подмножествата се толку тешко достапни што биле потребни 39 години да се најдат со најсовремен инструмент за јонска микросонда. Анализата на наодите на Месечевиот минералошки мапер (М3) откриле во август 2018 година за прв пат „дефинитивни докази“ за вода-мраз на површината на Месечината.<ref name="BBC">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-45251370|title=Water ice 'detected on Moon's surface'|last=Rincon|first=Paul|date=21 August 2018|work=BBC News|access-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821151638/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-45251370|archive-date=21 August 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.scientificamerican.com/article/beyond-the-shadow-of-a-doubt-water-ice-exists-on-the-moon/|title=Beyond the Shadow of a Doubt, Water Ice Exists on the Moon|last=David|first=Leonard|work=Scientific American|access-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821125629/https://www.scientificamerican.com/article/beyond-the-shadow-of-a-doubt-water-ice-exists-on-the-moon/|archive-date=21 August 2018}}</ref> Податоците ги откриле различните рефлектирачки знаци на вода-мраз, наспроти прашината и другите рефлектирачки супстанции.<ref name="Space">{{Наведени вести|url=https://www.space.com/41554-water-ice-moon-surface-confirmed.html|title=Water Ice Confirmed on the Surface of the Moon for the 1st Time!|work=Space.com|access-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821134450/https://www.space.com/41554-water-ice-moon-surface-confirmed.html|archive-date=21 August 2018}}</ref> Ледените наслаги се пронајдени на северниот и јужниот пол, иако е позастапен на југот, каде што водата е заробена во трајно засенчени кратери и пукнатини, што ѝ овозможува да опстојува како мраз на површината бидејќи се заштитени од сонцето.<ref name="BBC"/><ref name="Space"/> Во октомври 2020 година, астрономите објавиле дека откриле [[Вода|молекуларна вода]] на површината на Месечината осветлена од Сонцето од страна на неколку независни вселенски летала, вклучително и Стратосферската опсерваторија за инфрацрвена астрономија (СОФИА).<ref name="NA-20201026">{{Наведено списание|last=Honniball, C.I.|displayauthors=et al.|date=26 October 2020|title=Molecular water detected on the sunlit Moon by SOFIA|url=https://www.nature.com/articles/s41550-020-01222-x|journal=Nature Astronomy|volume=5|issue=2|pages=121–127|bibcode=2020NatAs.tmp..222H|doi=10.1038/s41550-020-01222-x|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027143615/https://www.nature.com/articles/s41550-020-01222-x|archive-date=27 October 2020|access-date=26 October 2020}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hayne, P.O.|displayauthors=et al.|date=26 October 2020|title=Micro cold traps on the Moon|url=https://www.nature.com/articles/s41550-020-1198-9|journal=Nature Astronomy|volume=5|issue=2|pages=169–175|arxiv=2005.05369|bibcode=2020NatAs.tmp..221H|doi=10.1038/s41550-020-1198-9|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027143618/https://www.nature.com/articles/s41550-020-1198-9|archive-date=27 October 2020|access-date=26 October 2020}}</ref><ref name="WP-20201026">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/science/2020/10/26/water-on-the-moon/|title=Pair of studies confirm there is water on the moon - New research confirms what scientists had theorized for years — the moon is wet.|last=Guarino|first=Ben|date=26 October 2020|work=The Washington Post|access-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026184808/https://www.washingtonpost.com/science/2020/10/26/water-on-the-moon/|archive-date=26 October 2020|last2=Achenbach|first2=Joel}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2020/10/26/science/moon-ice-water.html|title=There's Water and Ice on the Moon, and in More Places Than NASA Once Thought - Future astronauts seeking water on the moon may not need to go into the most treacherous craters in its polar regions to find it.|last=Chang|first=Kenneth|date=26 October 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026170716/https://www.nytimes.com/2020/10/26/science/moon-ice-water.html|archive-date=26 October 2020}}</ref> === Површински услови === Површината на Месечината е екстремна средина со температури кои се движат од {{Вред|140}} до {{Вред|−171}}, атмосферски притисок од 10 <sup>−10</sup>&nbsp;Pa, и високи нивоа на јонизирачко зрачење од Сонцето и [[Космичко зрачење|космичките зраци]].<ref>{{Наведено списание|last=Schuerger|first=Andrew C.|last2=Moores|first2=John E.|last3=Smith|first3=David J.|last4=Reitz|first4=Günther|date=June 2019|title=A Lunar Microbial Survival Model for Predicting the Forward Contamination of the Moon|journal=Astrobiology|volume=19|issue=6|pages=730–756|bibcode=2019AsBio..19..730S|doi=10.1089/ast.2018.1952|pmid=30810338}}</ref> Површинската гравитација на Месечината е приближно 1,625&nbsp;m/s <sup>2</sup>, околу 16,6% од онаа на површината на Земјата или 0,166 {{Мат|[[standard gravity|''ɡ'']]}}. ==== Атмосфера ==== [[Податотека:Apollo_17_twilight_ray_sketch.jpg|мини|Скица од астронаутите на Аполо 17. Месечевата атмосфера подоцна била проучувана од LADEE.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/07dec_moonstorms/|title=Moon Storms|date=27 September 2013|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20130912092057/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/07dec_moonstorms/|archive-date=12 September 2013|accessdate=3 October 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/ladee/main/#.VXCc0vBdiM8|title=LADEE - Lunar Atmosphere Dust and Environment Explorer|last=Culler|first=Jessica|date=16 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408015242/http://www.nasa.gov/mission_pages/ladee/main/#.VXCc0vBdiM8|archive-date=8 April 2015}}</ref>]] Атмосферата на Месечината се состои од мало присуство на гасови што ја опкружуваат Месечината. За повеќето практични цели, се смета дека Месечината е опкружена со [[вакуум]]. Зголеменото присуство на атомски и молекуларни честички во неговата близина во споредба со [[Меѓупланетарна средина|меѓупланетарната средина]], наречена „'''Месечева атмосфера'''“ за научни цели, е занемарлива во споредба со гасните обвивки што ја опкружуваат [[Земја (планета)|Земјата]] и повеќето [[Планета|планети]] од [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]. Притисокот на оваа мала маса е околу 3×10−15 [[atm]] (0.3 nPa), варира во текот на денот и во вкупна маса помала од 10 метрички тони.<ref name="moon-faq">{{Наведена мрежна страница|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html|title=Moon Fact Sheet|last=Williams|first=David R.|publisher=NASA|accessdate=16 November 2016|archive-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Space Settlements: A Design Study|last=Globus|first=Ruth|date=1977|publisher=NASA|editor-last=Johnson|editor-first=Richard D.|chapter=Chapter 5, Appendix J: Impact Upon Lunar Atmosphere|id=NASA SP-413|editor-last2=Holbrow|editor-first2=Charles|chapter-url=http://settlement.arc.nasa.gov/75SummerStudy/5appendJ.html|access-date=2021-12-13|archive-date=2010-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531205037/http://settlement.arc.nasa.gov/75SummerStudy/5appendJ.html|url-status=dead}}</ref> Инаку, се смета дека Месечината нема атмосфера затоа што не може да апсорбира мерливи количества зрачење, не изгледа слоевит или самоциркулирачки и бара постојано надополнување поради високата брзина со која нејзините гасови се губат во вселената. Малата атмосфера што ја има Месечината се состои од некои необични гасови, вклучувајќи [[натриум]] и [[калиум]], кои не се наоѓаат во атмосферата на Земјата, [[Марс (планета)|Марс]] или [[Венера (планета)|Венера]]. На ниво на морето на Земјата, секој кубен сантиметар од атмосферата содржи приближно {{10^|19}} молекули; Со споредување на Месечината атмосфера содржи помалку од {{10^|6}} молекули во истиот волумен. На Земјата, ова се смета за многу добар вакуум. Всушност, густината на атмосферата на површината на Месечината е споредлива со густината на некои од најоддалечените рабови на атмосферата на Земјата, каде орбитира [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/LADEE/news/lunar-atmosphere.html|title=Is There an Atmosphere on the Moon?|date=12 April 2013|publisher=NASA|accessdate=2021-12-13|archive-date=2019-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102182404/https://www.nasa.gov/mission_pages/LADEE/news/lunar-atmosphere.html|url-status=dead}}</ref> Елементите [[натриум]] и [[калиум]] се откриени во атмосферата на Месечината користејќи [[Спектроскопија|спектроскопски методи]] засновани на Земјата, додека изотопите [[радон-222]] и [[полониум-210]] се заклучени од податоците добиени со спектрометарот на [[Алфа-честичка|алфа-честички]] на Месечев Проспектор.<ref>{{Наведено списание|last=Lawson|first=Stefanie L.|last2=Feldman|first2=William C.|last3=Lawrence|first3=David J.|last4=Moore|first4=Kurt R.|last5=Elphic|first5=Richard C.|displayauthors=etal|date=September 2005|title=Recent outgassing from the lunar surface: The Lunar Prospector Alpha Particle Spectrometer|journal=Journal of Geophysical Research|volume=110|issue=E9|pages=E09009|bibcode=2005JGRE..110.9009L|doi=10.1029/2005JE002433|doi-access=free}}</ref> Аргон-40, хелиум-4, [[кислород]] и/или [[метан]] ({{хем2|CH4}} [[азот]] ({{хем2|N2}}) и/или [[јаглерод моноксид]] ({{хем2|CO}}) и [[јаглерод диоксид]] ({{хем2|CO2}}) биле откриени со детектори на самото место поставени од астронаутите на Аполо.<ref name="Stern1999">{{Наведено списание|last=Stern|first=S. Alan|date=1999|title=The lunar atmosphere: History, status, current problems, and context|journal=Reviews of Geophysics|volume=37|issue=4|pages=453–491|bibcode=1999RvGeo..37..453S|citeseerx=10.1.1.21.9994|doi=10.1029/1999RG900005}}</ref> Просечното дневно изобилство на елементите за кои се знае дека се присутни во атмосферата на Месечината, во атоми на кубен сантиметар, се како што следува: * [[Аргон]]: 20.000 — 100.000<ref name="nasa"/> * [[Хелиум]]: 5.000 — 30.000<ref name="nasa"/> * [[Неон]]: до 20.000<ref name="nasa">{{Наведено списание|last=Benna|first=M.|last2=Mahaffy|first2=P. R.|last3=Halekas|first3=J. S.|last4=Elphic|first4=R. C.|last5=Delory|first5=G. T.|date=May 2015|title=Variability of helium, neon, and argon in the lunar exosphere as observed by the LADEE NMS instrument|journal=Geophysical Research Letters|volume=42|issue=10|pages=3723–3729|bibcode=2015GeoRL..42.3723B|doi=10.1002/2015GL064120|quote=Neon was detected over the nightside at levels comparable to He and was found to exhibit the spatial distribution of a surface accommodated noncondensable gas.|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/content/goddard/ladee-lunar-neon|title=NASA's LADEE Spacecraft Finds Neon in Lunar Atmosphere|last=Steigerwald|first=William A.|date=17 August 2015|publisher=NASA|accessdate=18 August 2015}}</ref> * [[Натриум]]: 70 * [[Калиум]]: 17 * [[Водород]]: помалку од 17 Ова дава приближно 80.000 вкупни атоми на кубен сантиметар, маргинално повисоко од количеството за кое се претпоставува дека постои во [[Атмосфера на Меркур|атмосферата на Меркур]].<ref name="Stern1999"/> Иако ова во голема мера ја надминува густината на сончевиот ветер, која обично е од редот на само неколку протони на кубен сантиметар, тоа е практично вакуум во споредба со атмосферата на Земјата. ==== Прашина ==== На Месечината постои Месечева прашина која е генерирана од мали честички од комети. Се проценува дека 5 тони честички од комети удираат на површината на Месечината на секои 24 часа, што резултира со исфрлање на прашински честички. Прашината се задржува над Месечината приближно 10 минути, а потребни се 5 минути за да се подигнат и 5 минути да паднат. Во просек, 120 килограми прашина има над Месечината, која се издигнува до 100 километри над површината. == Систем Земја-Месечина == === Месечево растојание === Во [[астрономија]]та, [[Месечева единица]] е единица мерка за просечното растојание меѓу [[Земја (планета)|Земја]] и Месечината и изнесува 384.400 километри. Моменталното растојание зависи од положбата на Месечината во својата [[орбита]] (Месечев [[Периапсида|перигеј]]: 363.104 км; Месечев [[Апоапсида|апогеј]]: 405.696 км)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Display=Facts&Object=Moon|title="Истражување на Сончевиот Систем - факти за Месечината|author=NASA Staff|date=10 мај 2011|publisher=[[NASA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210103759/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Moon&Display=Facts|archive-date=2014-02-10|access-date=7 ноември 2011|url-status=dead}}</ref>. Во просек, сончевата [[светлина]] одбиена од Месечината, пристига до Земјата за 1.25 секунди. Точната оддалеченост на Месечината се мери со помош на времето кое е потребно светлината емитирана од [[LIDAR станица]] на Земјата, да се одбие од [[ретрорефлектор]]ите поставени на Месечината и да пристигне назад. Со оваа метода е утврдено дека Месечината спирално се оддалечува од Земјата за 3.8 сантиметри секоја година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=124|title=Се оддалечува ли Месечината од Земјата?|author=Britt Scharringhausen|date=мај 2002|access-date=7 март 2013}}</ref>.<gallery mode="packed" heights="100px"> Податотека:Earth-moon-to-scale.svg|Скален модел на системот Земја-Месечина: Големините и растојанијата се во размер. </gallery>{{Панорама|Moon distance range to scale mk.svg|800px|Најмалото, средното и најголемото растојание на Месечината од Земјата со нејзиниот аголен пречник гледан од површината на Земјата}} === Орбита === [[Податотека:Earth-Moon vectorized mk.svg|мини|десно|300п|Системот Земја–Месечина (шематски)]] Поради плимната врзаност, вртењето на Месечината околу сопствената оска е синхрона со нејзиниот [[орбитален период]] околу Земјата. Месечината [[Орбита|орбитира]] околу [[Земја (планета)|Земјата]] во [[Повратно движење|напредна]] насока и завршува една [[Орбитален период|револуција во]] однос на пролетната рамнодневица и ѕвездите за околу 27,32 дена (тропски месец и сидерален месец) и една револуција во однос на [[Сонце]]то за околу 29,53 дена (синодиски месец)<ref>{{cite web|url=https://www.universetoday.com/20524/how-long-is-a-day-on-the-moon-1/|title=How Long is a Day on the Moon?|author=Matt Williams|date=10 July 2017|access-date=5 December 2020}}</ref>. Земјата и Месечината кружат околу нивното заедничко [[тежиште]], кој се наоѓа околу 4,670 километри од средиштето на Земјата (околу 73% од нејзиниот полупречник), формирајќи [[Сателитски систем (астрономија)|сателитски систем]] наречен ''систем Земја–Месечина''. Во просек, [[Месечева единица|растојанието до Месечината]] е околу 385.000 км од средиштето на Земјата, што одговара на околу 60 Земјини полупречници или 1.282 светлосни секунди. За разлика од повеќето сателити на други планети, Месечината орбитира поблиску до [[Еклиптика|еклиптичката рамнина]] отколку до [[Небесен екватор|екваторската рамнина]] на планетата. Орбитата на Месечината е суптилно [[Растројување (астрономија)|нарушена]] од Сонцето и Земјата на многу мали, сложени и интерактивни начини. На пример, рамнината на орбитата на Месечината постепено се врти еднаш на секои 18,61 години,<ref>{{Наведено списание|last=Haigh, I. D.|last2=Eliot, M.|last3=Pattiaratchi, C.|year=2011|title=Global influences of the 18.61 year nodal cycle and 8.85 year cycle of lunar perigee on high tidal levels|url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/files/3380567/A0059.pdf|journal=J. Geophys. Res.|volume=116|issue=C6|pages=C06025|bibcode=2011JGRC..116.6025H|doi=10.1029/2010JC006645|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212170314/https://api.research-repository.uwa.edu.au/files/3380567/A0059.pdf|archive-date=12 December 2019|access-date=24 September 2019|doi-access=free}}</ref> што влијае на другите аспекти на движењето на Месечината. Овие последователни ефекти се математички опишани со законите на Касини. На секои 18,6 години, аголот помеѓу орбитата на Месечината и [[екватор]]от на Земјата достигнува максимум 28°36′, збирот на [[Осен наклон|екваторското навалување]] на Земјата (23°27′) и [[Наклон (орбита)|орбиталниот наклон]] на Месечината (5°09′) кон [[еклиптика]]та. Ова се нарекува ''голем месечев застој''. Отприлика во ова време, [[Деклинација (астрономија)|деклинацијата]] на Месечината ќе варира од -28°36′ до +28°36′. Спротивно на тоа, 9,3 години подоцна, аголот помеѓу орбитата на Месечината и екваторот на Земјата го достигнува својот минимум од 18°20′. Ова се нарекува ''мал застој на Месечината''. Последниот застој на Месечината имал мал застој во октомври 2015 година. Во тоа време опаѓачкиот јазол бил порамнет со рамнодневицата (точката на небото има нулта [[Ректасцензија|десно искачување]] [[Деклинација (астрономија)|и деклинација]]). Јазлите се движат кон запад за околу 19° годишно. Сонцето преминува даден јазол околу 20 дена порано секоја година. [[Осен наклон|Наклонот на оската]] на Месечината во однос на [[еклиптика]]та е само 1,5427°,<ref>{{Наведено списание|last=Rambaux|first=N.|last2=Williams|first2=J. G.|date=2011|title=The Moon's physical librations and determination of their free modes|url=https://doi.org/10.1007/s10569-010-9314-2|journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|volume=109|issue=1|pages=85–100|bibcode=2011CeMDA.109...85R|doi=10.1007/s10569-010-9314-2}}</ref> многу помал од 23,44° на Земјата. Поради ова, сончевото осветлување на Месечината варира многу помалку со сезоната, а топографските детали играат клучна улога во сезонските ефекти. Од сликите направени од ''Клементин'' во 1994 година, се чини дека четири планински региони на работ на кратерот Пири на северниот пол на Месечината може да останат осветлени во текот на целиот месечев ден, создавајќи врвови на вечна светлина. Не постојат такви региони на јужниот пол. Слично на тоа, постојат места кои остануваат во постојана сенка на дното на многу поларни кратери, и овие „кратери на вечната темнина“ се екстремно студени: ''Месечевиот извидувачки орбитер'' ги измерил најниските летни температури во кратерите на јужниот пол на {{Convert|35|K|4=0}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diviner.ucla.edu/blog/?p=123|title=Diviner News|date=17 September 2009|publisher=UCLA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307031354/http://www.diviner.ucla.edu/blog/?p=123|archive-date=7 March 2010|accessdate=17 March 2010}}</ref> и само {{Convert|26|K|4=0}} блиску до зимската краткодневица во севернополарниот кратер Хермит. Ова е најстудената температура во [[Сончевиот Систем]] досега измерена со вселенско летало, поладно дури и од површината на [[Плутон (џуџеста планета)|Плутон]]. Пријавени се просечни температури на површината на Месечината, но температурите на различни области ќе варираат многу во зависност од тоа дали се во сончева светлина или сенка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://planetfacts.org/temperature-on-the-moon/|title=Temperature on the Moon – Surface Temperature of the Moon – PlanetFacts.org|last=Rocheleau|first=Jake|date=21 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527194737/http://planetfacts.org/temperature-on-the-moon/|archive-date=27 May 2015}}</ref> === Релативна големина === [[Податотека:Dscovrepicmoontransitfull.gif|мини|Сателитот DSCOVR ја гледа Месечината како поминува пред Земјата]] Месечината е исклучително голем природен сателит во однос на Земјата: нејзиниот пречник е повеќе од една четвртина и неговата маса е 1/81 од Земјината. Таа е најголемата месечина во Сончевиот Систем во однос на големината на нејзината планета, иако [[Харон (месечина)|Харон]] е поголема во однос на џуџестата планета Плутон, со 1/9 од масата на Плутон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.planetary.org/explore/topics/pluto/|title=Space Topics: Pluto and Charon|publisher=The Planetary Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218223842/http://www.planetary.org/explore/topics/pluto/|archive-date=18 February 2012|accessdate=6 April 2010}}</ref> Заедничкото тежиште на Земјата и на Месечината (барицентарот) се наоѓа 1.700 километри (околу една четвртина од полупречникот на Земјата) под површината на Земјата. Земјата се врти околу тежиштето Земја–Месечина еднаш месечно, со {{дропка|1|81}} од брзината на Месечината, или околу 12,5 метри во секунда. Површината на Месечината е нешто помала од [[Америка|Северна и Јужна Америка]] заедно. === Изглед од Земјата === Синхроното вртење на Месечината додека кружи околу Земјата резултира со тоа таа секогаш да го држи речиси истото лице свртено кон планетата. Како и да е, поради ефектот на [[либрација]], околу 59% од површината на Месечината всушност може да се види од Земјата. Страната на Месечината што е свртена кон Земјата се нарекува [[Блиска страна на месечината|блиска страна]], а спротивната се нарекува [[Далечна страна на Месечината|далечна страна]]. Далечната страна често неточно се нарекува „''темна страна''“, но таа всушност се осветлува исто толку често колку и блиската страна: еднаш на секои 29,5 Земјини денови. За време на [[млада месечина]], блиската страна е темна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badastronomy.com/bad/misc/dark_side.html|title=Dark Side of the Moon|last=Phil Plait |publisher=Bad Astronomy: Misconceptions|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412192834/http://www.badastronomy.com/bad/misc/dark_side.html|archive-date=12 April 2010|accessdate=15 February 2010}}</ref> Месечината првично се вртела со поголема брзина, но во почетокот на нејзината историја нејзиното вртење се забавило и станала плимно заглавена во оваа ориентација како резултат на ефектите на триење поврзани со [[Плимна сила|плимните]] деформации предизвикани од Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Alexander|first=M.E.|date=1973|title=The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems|journal=Astrophysics and Space Science|volume=23|issue=2|pages=459–508|bibcode=1973Ap&SS..23..459A|doi=10.1007/BF00645172}}</ref> Со текот на времето, енергијата на вртење на Месечината околу нејзината оска се трошела. Во 2016 година, планетарните научници користејќи податоци собрани од мисијата на НАСА ''Месечев проспектор'' од 1998 до 1999 година, пронашле две области богати со [[водород]] (најверојатно поранешен воден мраз) на спротивните страни на Месечината. Се шпекулира дека овие биле половите на Месечината пред милијарди години пред таа плима да се заклучи за Земјата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-35883576|title=Moon used to spin 'on different axis'|date=23 March 2016|work=BBC News|access-date=23 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323203442/http://www.bbc.com/news/science-environment-35883576|archive-date=23 March 2016|publisher=BBC}}</ref> [[Податотека:Two_Lunar_Phases.jpg|десно|мини| За време на [[Месечеви мени|Месечевите мени]], само делови од Месечината може да се набљудуваат од [[Земја (планета)|Земјата]].]] Месечината има исклучително ниско [[албедо]], што и дава рефлексија што е малку посветла од онаа на истрошениот [[асфалт]]. И покрај ова, Месечината е најсветлиот објект на небото по [[Сонце]]то. Ова делумно се должи на зголемувањето на осветленоста на бранот на опозицијата. Постојаноста на бојата во визуелниот систем ги рекалибрира односите помеѓу боите на објектот и неговата околина, а бидејќи околното небо е релативно темно, сончевата Месечина се перципира како светол објект. Рабовите на полната месечина изгледаат светли како средиштето, без затемнување на екстремитетите, поради рефлектирачките својства на месечевата почва, која ја рефлектира светлината повеќе кон Сонцето отколку во други правци. Месечината навистина изгледа поголема кога е блиску до хоризонтот, но ова е чисто психолошки ефект, познат како илузија на Месечината, првпат опишан во 7 век пр.н.е.<ref>{{Наведена книга|title=The Moon illusion|last=Hershenson|first=Maurice|date=1989|publisher=Routledge|isbn=978-0-8058-0121-7|page=5}}</ref> [[Аголна големина|Аголниот пречник]] на полната Месечина е околу 0,52° (во просек) на небото, приближно со иста привидна големина како Сонцето. Највисоката надморска височина на Месечината варира според [[Месечеви мени|нејзината мени]] и годишно време. Полната месечина е највисока на небото во зима (за секоја полутопка). Ориентацијата на полумесечината зависи и од географската широчина на локацијата за гледање; набљудувач во [[Тропски појас|тропските предели]] може да види полумесечина во облик на „насмевка“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://curious.astro.cornell.edu/our-solar-system/46-our-solar-system/the-moon/observing-the-moon/124-is-the-moon-seen-as-a-crescent-and-not-a-boat-all-over-the-world-is-the-same-phase-of-the-moon-visible-from-the-northern-and-southern-hemispheres-advanced|title=Is the Moon seen as a crescent (and not a "boat") all over the world?|last=Spekkens|first=K.|date=18 October 2002|publisher=Curious About Astronomy|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016011356/http://curious.astro.cornell.edu/our-solar-system/46-our-solar-system/the-moon/observing-the-moon/124-is-the-moon-seen-as-a-crescent-and-not-a-boat-all-over-the-world-is-the-same-phase-of-the-moon-visible-from-the-northern-and-southern-hemispheres-advanced|archive-date=16 October 2015|accessdate=28 September 2015}}</ref> Месечината е видлива две недели на секои 27,3 дена на [[Северен Пол|Северниот]] и [[Јужен Пол|Јужниот Пол]]. [[Зоопланктон]]от на [[Арктик]]от користи Месечева светлина кога Сонцето е под [[Поларна ноќ|хоризонтот]] со месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg22930562-500-moonlight-helps-plankton-escape-predators-during-arctic-winters/|title=Moonlight helps plankton escape predators during Arctic winters|date=16 January 2016|work=New Scientist|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130112225/https://www.newscientist.com/article/mg22930562-500-moonlight-helps-plankton-escape-predators-during-arctic-winters/|archive-date=30 January 2016}}</ref> [[Податотека:Trifecta_Morning_Mountain_Moonset_01-31-2018.jpg|лево|мини| Полна месечина се појавува како полумесечина за време на затемнување на Месечината над Високата пустина во Калифорнија]] : ==== Затемнување ==== [[Податотека:Lunar_eclipse_October_8_2014_California_Alfredo_Garcia_Jr_mideclipse.JPG|мини|Месечината, за време на затемнување]] Затемнувањата се случуваат само кога Сонцето, Земјата и Месечината се во права линија (наречена „сизигија“). [[Затемнување на Сонцето|Затемнувањето на Сонцето]] се случува на [[млада месечина]], кога Месечината е помеѓу Сонцето и Земјата. Спротивно на тоа, затемнувањата на Месечината се случуваат при полна месечина, кога Земјата е помеѓу Сонцето и Месечината. Очигледната големина на Месечината е приближно иста како онаа на Сонцето, при што и двете се гледаат со ширина од приближно половина степен. Сонцето е многу поголемо од Месечината, но тоа е многу поголемото растојание што му ја дава истата привидна големина како и многу поблиската и многу помалата Месечина од перспектива на Земјата. Варијациите во привидната големина, поради не-кружните орбити, се исто така речиси исти, иако се случуваат во различни циклуси. Ова овозможува и вкупно (Месечината да изгледа поголема од Сонцето) и [[Затемнување на Сонцето|прстенесто]] (Месечината да изгледа помала од Сонцето) затемнувања на Сонцето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html|title=Solar Eclipses for Beginners|last=Espenak|first=F.|date=2000|publisher=MrEclip|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524172606/http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html|archive-date=24 May 2015|accessdate=17 March 2010}}</ref> При целосно затемнување, Месечината целосно го покрива дискот на Сонцето и [[Сончева корона|неговата корона]] станува видлива со голо око. Бидејќи растојанието помеѓу Месечината и Земјата многу бавно се зголемува со текот на времето, аголниот пречник на Месечината се намалува. Исто така, како што еволуира кон станување [[црвен џин]], големината на Сонцето и нејзиниот очигледен периметар на небото полека се зголемуваат. Комбинацијата на овие две промени значи дека пред стотици милиони години, Месечината секогаш целосно го покривала Сонцето при затемнувања на Сонцето, и не биле можни прстенести затемнувања. Слично на тоа, стотици милиони години во иднината, Месечината повеќе нема целосно да го покрива Сонцето и нема да се појават целосно затемнувања на Сонцето.<ref name="fourmilab">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourmilab.ch/images/peri_apo/|title=Moon near Perigee, Earth near Aphelion|last=Walker|first=John|date=10 July 2004|publisher=Fourmilab|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208153430/http://www.fourmilab.ch/images/peri_apo/|archive-date=8 December 2013|accessdate=25 December 2013}}</ref> Бидејќи орбитата на Месечината околу Земјата е наклонета за околу 5,145° (5° 9') во однос на [[Еклиптика|орбитата на Земјата околу Сонцето]], затемнувањата не се случуваат при секоја полна и млада месечина. За да се случи затемнување, Месечината мора да биде во близина на пресекот на двете орбитални рамнини. Периодичноста и повторувањето на затемнувањата на Сонцето од страна на Месечината и на Месечината од Земјата, се опишани со [[сарос]], кој има период од приближно 18&nbsp;години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEsaros/SEsaros.html|title=Saros Cycle|last=Espenak|first=F.|publisher=NASA|archive-url=https://archive.today/20120524183445/sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEsaros/SEsaros.html|archive-date=24 May 2012|accessdate=17 March 2010}}</ref> Бидејќи Месечината постојано го блокира погледот на половина степен широка кружна област на небото, поврзаната појава на прикривање се јавува кога светла ѕвезда или планета поминува зад Месечината и е скриена од поглед. На овој начин, затемнувањето на Сонцето е прикривање на Сонцето. Бидејќи Месечината е релативно блиску до Земјата, прикривањата на поединечни ѕвезди не се видливи насекаде на планетата, ниту во исто време. Поради [[прецесија]]та на орбитата на Месечината, секоја година се прикриваат различни ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm|title=Total Lunar Occultations|publisher=Royal Astronomical Society of New Zealand|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223022627/http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm|archive-date=23 February 2010|accessdate=17 March 2010}}</ref> === Плимни ефекти === [[Податотека:Lunar_libration_with_phase_Oct_2007_(continuous_loop).gif|алт=Over one lunar month more than half of the Moon's surface can be seen from Earth's surface.|мини| [[Либрација]] на Месечината во текот на еден месечев месец. Видлива е и малата варијација во визуелната големина на Месечината од Земјата.]] Гравитациската привлечност што ја имаат масите една за друга се намалува обратно со квадратот на растојанието на тие маси една од друга. Како резултат на тоа, малку поголемата привлечност што Месечината ја има за страната на Земјата најблиску до Месечината, во споредба со делот од Земјата спроти Месечината, резултира со [[Плимна сила|плимни сили]]. Плимните сили влијаат и на Земјината кора и на океаните. Најочигледниот ефект на плимните сили е да предизвикаат две испакнатини во океаните на Земјата, едната на страната свртена кон Месечината, а другата на страната спротивна. Ова резултира со покачено ниво на морето наречено [[Плима и осека|океански плими]]. Додека Земјата се врти околу својата оска, една од океанските испакнатини (плима) се задржува на место „под“ Месечината, додека друга таква плима е спротивна. Како резултат на тоа, има две плими за околу 24 часа. Бидејќи Месечината кружи околу Земјата во иста насока на вртење на Земјата, плимата и осеката се случуваат на секои 12 часа и 25 минути; 25-те минути се должат на времето на Месечината да кружи околу Земјата. Сонцето го има истиот плимски ефект врз Земјата, но неговите привлечни сили се само 40% од силите на Месечината; интеракцијата на Сонцето и Месечината е одговорна за [[Плима и осека|пролетните и слабите плими]]. Ако Земјата била воден свет (оној без континенти) ќе произведе плима од само еден метар, и таа плима би била многу предвидлива, но плимата и осеката во океанот во голема мера се модифицираат од други ефекти: триење на водата со вртењето на Земјата низ океанските подови, [[инерција]]та на движењето на водата, океанските басени кои растат поплитки во близина на копното, падот на водата помеѓу различните океански басени.<ref>{{Наведено списание|last=Le Provost|first=C.|last2=Bennett, A.F.|last3=Cartwright, D.E.|date=1995|title=Ocean Tides for and from TOPEX/POSEIDON|url=https://archive.org/details/sim_science_1995-02-03_267_5198/page/639|journal=Science|volume=267|issue=5198|pages=639–642|bibcode=1995Sci...267..639L|doi=10.1126/science.267.5198.639|pmid=17745840}}</ref> Како резултат на тоа, времето на плимата и осеката во повеќето точки на Земјата е производ на набљудувања кои се објаснети, случајно, со теорија. Додека гравитацијата предизвикува забрзување и движење на течните океани на Земјата, гравитациското спојување помеѓу Месечината и цврстото тело на Земјата е главно еластично и пластично. Резултатот е дополнително плимно дејство на Месечината на Земјата што предизвикува испакнување на цврстиот дел од Земјата најблиску до Месечината. Доцнењето на плимните врвови и на плимата и осеката на океанот предизвикува [[Момент на сила|вртежен момент]] во спротивност со вртењето на Земјата. Ова го „цеди“ [[Момент на импулсот|аголниот моментум]] и вртежната [[кинетичка енергија]] од вртењето на Земјата, забавувајќи го вртењето на Земјата. Тој аголен момент, изгубен од Земјата, се пренесува на Месечината во процес (познат како плимско забрзување ), кој ја подигнува Месечината во повисока орбита и резултира со нејзината помала орбитална брзина околу Земјата. Така, растојанието помеѓу Земјата и Месечината се зголемува, а вртењето на Земјата се забавува во реакцијата. Мерењата од ласерските рефлектори оставени за време на мисиите Аполо покажале дека растојанието на Месечината се зголемува за 38 милиметри годишно (приближно стапката со која растат човечките нокти).<ref>{{Наведено списание|last=Chapront|first=J.|last2=Chapront-Touzé, M.|last3=Francou, G.|date=2002|title=A new determination of lunar orbital parameters, precession constant and tidal acceleration from LLR measurements|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=387|issue=2|pages=700–709|bibcode=2002A&A...387..700C|doi=10.1051/0004-6361:20020420|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12311119|title=Why the Moon is getting further away from Earth|date=1 February 2011|work=BBC News|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925185706/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12311119|archive-date=25 September 2015}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=James G.|last2=Boggs|first2=Dale H.|date=2016|title=Secular tidal changes in lunar orbit and Earth rotation|url=https://doi.org/10.1007/s10569-016-9702-3|journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|language=en|volume=126|issue=1|pages=89–129|bibcode=2016CeMDA.126...89W|doi=10.1007/s10569-016-9702-3|issn=1572-9478}}</ref> [[Атомски часовник|Атомските часовници]] исто така покажуваат дека денот на Земјата се продолжува за околу 17&nbsp;микросекунди секоја година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html|title=Ocean Tides and the Earth's Rotation|last=Ray|first=R.|date=15 May 2001|publisher=IERS Special Bureau for Tides|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327084125/http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html|archive-date=27 March 2010|accessdate=17 March 2010}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Stephenson|first=F. R.|last2=Morrison|first2=L. V.|last3=Hohenkerk|first3=C. Y.|date=2016|title=Measurement of the Earth's rotation: 720 BC to AD 2015|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=472|issue=2196|pages=20160404|bibcode=2016RSPSA.47260404S|doi=10.1098/rspa.2016.0404|pmc=5247521|pmid=28119545}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Morrison|first=L. V.|last2=Stephenson|first2=F. R.|last3=Hohenkerk|first3=C. Y.|last4=Zawilski|first4=M.|date=2021|title=Addendum 2020 to 'Measurement of the Earth's rotation: 720 BC to AD 2015'|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspa.2020.0776|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=477|issue=2246|pages=20200776|bibcode=2021RSPSA.47700776M|doi=10.1098/rspa.2020.0776}}</ref> полека зголемувајќи ја брзината со која [[Координирано универзално време|UTC]] се прилагодува за престапни секунди. Ова плимно влечење ќе продолжи сè додека вртењето на Земјата и орбиталниот период на Месечината не се поклопат, создавајќи заемна плимна врзаност помеѓу двете и суспендирајќи ја Месечината над еден меридијан (тоа е моментално случајот со [[Плутон]] и неговата месечина [[Харон]]). Сепак, Сонцето ќе стане [[црвен џин]] кој ќе го проголта системот Земја–Месечина долго пред оваа појава.<ref>{{Наведена книга|title=Solar System Dynamics|last=Murray, C.D.|last2=Dermott, Stanley F.|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57295-8|page=184}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=From the Big Bang to Planet X|url=https://archive.org/details/frombigbangtopla00unse|last=Dickinson|first=Terence|date=1993|publisher=Camden House|isbn=978-0-921820-71-0|location=Camden East, Ontario|pages=[https://archive.org/details/frombigbangtopla00unse/page/79 79]–81 }}</ref> На сличен начин, површината на Месечината доживува плима од околу 10 сантиметри амплитуда над 27&nbsp;денови, со три компоненти: фиксна поради Земјата, бидејќи тие се во синхроно вртење, променлива плима поради орбиталната ексцентричност и наклон и мала различна компонента од Сонцето. Променливата компонента индуцирана од Земјата произлегува од промената на растојанието и [[Либрација|одвојувањето]], резултат на орбиталната ексцентричност и наклонетост на Месечината (ако орбитата на Месечината била совршено кружна и ненаклонета, ќе имала само сончеви плими). Либрацијата, исто така, го менува аголот од кој се гледа Месечината, овозможувајќи вкупно околу 59% од нејзината површина да се гледа од Земјата со текот на времето. Кумулативните ефекти на стресот создадени од овие плимни сили предизвикуваат Месечеви земјотреси. Месечевите земјотреси се многу поретки и послаби од земјотресите на земјата, иако Месечевите земјотреси можат да траат и до еден час&nbsp;– значително подолг период од оние на земјата – поради расејување на сеизмичките вибрации во сувата фрагментирана горна кора. Постоењето на Месечевите земјотреси било неочекувано откритие од [[Сеизмометар|сеизмометрите]] поставени на Месечината од астронаутите на Аполо од 1969 до 1972 година.<ref>{{Наведено списание|last=Latham|first=Gary|last2=Ewing|first2=Maurice|last3=Dorman|first3=James|last4=Lammlein|first4=David|last5=Press|first5=Frank|last6=Toksőz|first6=Naft|last7=Sutton|first7=George|last8=Duennebier|first8=Fred|last9=Nakamura|first9=Yosio|date=1972|title=Moonquakes and lunar tectonism|journal=Earth, Moon, and Planets|volume=4|issue=3–4|pages=373–382|bibcode=1972Moon....4..373L|doi=10.1007/BF00562004}}</ref> Според неодамнешните истражувања, научниците сугерираат дека влијанието на Месечината врз Земјата може да придонесе за одржување на магнетното поле на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/is-the-moon-maintaining-earths-magnetism/|title=Is the Moon maintaining Earth's magnetism?|last=Iain Todd|date=31 March 2018|work=BBC Sky at Night Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922194637/https://www.skyatnightmagazine.com/news/is-the-moon-maintaining-earths-magnetism/|archive-date=22 September 2020|accessdate=16 November 2020}}</ref> == Набљудување и истражување == === Пред летот во вселената === [[Стара Грција|Античкиот грчки]] филозоф [[Анаксагора]] (п. 428 г. пр.н.е.) образложил дека [[Сонцето]] и Месечината се џиновски сферични карпи и дека второто ја рефлектира светлината на првото. Неговиот нерелигиозен поглед на небесата бил една од причините за неговото затворање и евентуалното прогонство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Anaxagoras.html|title=Anaxagoras of Clazomenae|last=O'Connor|first=J.J.|last2=Robertson, E.F.|date=February 1999|publisher=University of St Andrews|accessdate=2007-04-12}}</ref> Во својата книга ''На лицето во месечината'', [[Плутарх]] сугерирал дека Месечината има длабоки вдлабнатини во кои светлината на Сонцето не допирала и дека точките не се ништо друго освен сенки на реки или длабоки бездни. Тој, исто така, ја истакнувал можноста дека Месечината била населена. [[Аристарх од Самос|Аристарх]] отишол чекор подалеку и го [[Аристарх за големини и растојанија|пресметал растојанието]] од Земјата, заедно со нејзината големина, добивајќи вредност 20 пати поголема од полупречникот на Земјата за растојанието (вистинската вредност е 60; полупречникот на Земјата бил приближно познат уште од [[Ератостен]]). Иако Кинезите од [[Хан (династија)|династијата Хан]] (202 пр.н.е.–202 н.е.) верувале дека Месечината е енергија изедначена со ''[[Ки]]'', нивната теорија за „''зрачното влијание''“ препознала дека светлината на Месечината е само рефлексија на Сонцето (споменато од Анаксагора погоре).<ref name="Needham">{{Наведена книга|title=Mathematics and the Sciences of the Heavens and Earth|last=Needham|first=Joseph|publisher=Caves Books|year=1986|isbn=978-0-521-05801-8|series=Science and Civilization in China|volume=3|location=Taipei|page=227; 411–416}}</ref> Ова било поддржано од главните мислители како Џинг Фанг,<ref name="Needham"/> кој ја забележал сферичноста на Месечината.<ref name="Needham"/> До 499 н.е., индискиот астроном [[Арјабата]] спомнал во својата ''Арјабхатија'' дека рефлектираната сончева светлина е она што предизвикува Месечината да свети.<ref>Hayashi (2008), ''Aryabhata I''</ref> [[Хабаш ал-Хасиб ал-Марвази|Хабаш ел-Хасиб ел-Марвази]], персиски астроном, спровел различни набљудувања во опсерваторијата ел-Шамисија во [[Багдад]] помеѓу 825 и 835 н.е.<ref name="Langermann">{{Наведено списание|last=Langermann|first=Y. Tzvi |year=1985|title=The Book of Bodies and Distances of Habash al-Hasib|url=https://archive.org/details/centaurus_1985_28_2/page/111|journal= Centaurus|volume=28|issue=2|pages=111–112|bibcode=1985Cent...28..108T|doi=10.1111/j.1600-0498.1985.tb00831.x}}</ref> Користејќи ги овие набљудувања, тој го проценил пречникот на Месечината на 3.037км (еквивалентно на 1.519&nbsp;км полупречник) и неговото растојание од Земјата од 346,345 километри.<ref name="Langermann"/> Во 11 век, исламскиот физичар [[Алхазен]] ја истражувал [[Месечева светлина|Месечевата светлина]] преку голем број експерименти и набљудувања, заклучувајќи дека е комбинација од сопствената светлина на Месечината и способноста на Месечината да апсорбира и емитува сончева светлина.<ref>{{Наведено списание|last=Toomer|first=G. J.|date=December 1964|title=Review: ''Ibn al-Haythams Weg zur Physik'' by Matthias Schramm|journal=Isis|volume=55|issue=4|pages=463–465|doi=10.1086/349914}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Moon & the Western Imagination|url=https://archive.org/details/moonwesternim00scot|last=Montgomery|first=Scott L.|publisher=University of Arizona Press|year=1999|isbn=9780816519897|page=[https://archive.org/details/moonwesternim00scot/page/75 75]-76}}</ref> Во [[Среден век|средниот век]], пред пронаоѓањето на телескопот, сè поголем број луѓе почнале да ја препознаваат Месечината како сфера, иако многумина верувале дека таа е „совршено мазна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html|title=The Moon|last=Van Helden|first=A.|year=1995|publisher=Galileo Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20040623085326/http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html|archive-date=2004-06-23|accessdate=2007-04-12}}</ref> Во 1609 година, [[Галилео Галилеј]] нацртал еден од првите телескопски цртежи на Месечината во својата книга ''{{Јаз|la|[[Sidereus Nuncius]]}}'' и забележал дека не е мазна, туку има планини и кратери. Подоцна во 17 век, [[Џовани Батиста Ричоли]] и [[Франческо Марија Грималди]] нацртале мапа на Месечината и им дале на многу кратери имињата што ги имаат и денес. На мапите, темните делови од површината на Месечината се нарекувале ''марија'' (единечно ''маре'') или мориња, а светлите делови се нарекувале ''тера'' или континенти. [[Податотека:Galileo's_sketches_of_the_moon.png|лево|мини| Скици на Месечината на [[Галилео Галилеј|Галилео]] од ''Sidereus Nuncius'']] [[Томас Хериот|Томас Хариот]], како и Галилеј, ја нацртал првата телескопска претстава на Месечината и ја набљудувал неколку години. Неговите цртежи, сепак, останале необјавени.<ref name="MOO">{{Наведена мрежна страница|url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html|title=The Galileo Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20070905185030/http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html|archive-date=September 5, 2007|accessdate=2007-09-14}}</ref> Првата карта на Месечината била направена од белгискиот космограф и астроном [[Мајкл Флорент ван Лангрен]] во [[1645]] година.<ref name="MOO"/> Две години подоцна, многу повлијателен напор бил објавен од [[Јан Хавелиј|Јоханес Хевелиј]]. Во [[1647]] година тој ја објавил Селенографија, првиот трактат целосно посветен на Месечината. Номенклатурата на Хевелиј, иако се користела во [[Протестантство|протестантските]] земји до 18 век, била заменета со системот објавен во 1651 година од [[Исусовци|језуитскиот]] астроном [[Џовани Батиста Ричоли|Џовани Батиста Ричиоли]], кој на големите точки со голо око им ги дал имињата на морињата и телескопските точки (сега наречени кратери). името на филозофите и астрономите.<ref name="MOO"/> [[Податотека:Micrographia_Schem_38.jpg|лево|мини| Студија на Месечината од ''Микрографијата'' на [[Роберт Хук]], 1665 година]] Во 1753 година, хрватскиот језуит и астроном [[Руѓер Бошковиќ]] открил отсуство на атмосфера на Месечината. Во 1824 година Франц фон Грутхујзен го објаснил формирањето на кратери како резултат на удари од [[метеорит]].<ref>{{Наведена книга|title=Энциклопедия для детей (астрономия)|publisher=Аванта+|year=1998|isbn=978-5-89501-016-7|location=Москва}}</ref> Можноста Месечината да содржи вегетација и да е населена со селенити била сериозно разгледувана од големите астрономи дури и во првите децении на 19 век. Во 1834–1836 година, Вилхелм Бир и Јохан Хајнрих Медлер ја објавиле својата четиритомна ''{{Јаз|la|Mappa Selenographica}}'' и книгата ''{{Јаз|de|Der Mond}}'' во 1837 година, што цврсто го утврдил заклучокот дека Месечината нема водни тела, ниту пак некоја забележлива атмосфера. [[Податотека:John_W_Draper-The_first_Moon_Photograph_1840.jpg|десно|мини| Најраниот преживеан дагеротип на Месечината од Џон В. Дрејпер (1840)]] [[Податотека:Luna1865_Lewis_Morris_Rutherfurd.jpg|лево|мини| Фотографија на Месечината направена од Луис Ратерфурд во 1865 година]] === 1959-1990=== [[Вселенска трка|„Вселенската трка]]“ и „Месечевата трка“ инспирирана од [[Студена војна|Студената војна]] меѓу [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] се забрзала со фокус на Месечината. Ова вклучувало први фотографии од тогаш невидената [[далечна страна на Месечината]] во 1959 година од страна на [[Советскиот Сојуз]], а кулминирало со слетувањето на првите луѓе на Месечината во [[1969]] година, широко видени низ светот како еден од клучните настани на [[20 век]], и воопшто на човечката историја. [[Податотека:Luna_3_moon.jpg|лево|мини|250x250п| Првата слика од друг свет од вселената и од далечната страна на Месечината, фотографирана од [[Луна 3]] во [[1959]] година.]] [[Податотека:RIAN_archive_510848_Interplanetary_station_Luna_1_-_blacked.jpg|десно|мини|190x190п| Музејска реплика на [[Луна 1]] и [[Луна 2]]]] [[Податотека:Luna-3_(Memorial_Museum_of_Astronautics).JPG|десно|мини|150x150п| Модел на [[Луна 3]]]] [[Податотека:Ranger7_PIA02975.jpg|лево|мини|250x250п| Првата слика на Месечината направена од американско вселенско летало,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/imgcat/html/object_page/ra7_b001.html|title=First image of the Moon taken by a U.S. spacecraft|work=NSAS NSSDC Image Catalog|accessdate=2020-09-07}}</ref> [[Ренџер 7]] во јули 1964 година]] [[Податотека:Ranger_6789.svg|десно|мини|150x150п| Сондата Ренџер]] [[Податотека:Laika_ac_Memorial_Museum_of_Astronautics_(6995740711).jpg|десно|мини|150x150п| [[Луна 9]] била првото вселенско летало кое успеало да слета на Месечината во февруари 1966 година.]] [[Податотека:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|лево|мини|250x250п| ''Изгрејсонцето'' направено од Вилијам Андерс од [[Аполо 8]] во декември 1968 година]] [[Податотека:The_Soviet_Union_1966_CPA_3317_stamp_(Luna_9_on_Moon's_Surface_and_1st_Television_Program_of_Moon_Pictures_on_February_4).png|десно|мини|400x400п| Печат од 1966 година со цртеж на првата меко слета сонда [[Луна 9]], веднаш до првиот поглед на површината на Месечината фотографиран од сондата.]] [[Податотека:Moon-apollo17-schmitt_boulder.jpg|лево|мини|252x252п| Астронаутот на [[Аполо 17]] [[Харисон Шмит|, Харисон Шмит,]] стои покрај карпата во Таурус-Литроу за време на третата вострана активност.]] [[Податотека:The_Soviet_Union_1970_CPA_3952_stamp_(Luna_16_Leaving_Moon_(1970.09.20)).jpg|десно|мини|211x211п| Првиот месечев примерок [[Луна 16]] се [[Советски Сојуз|враќа во СССР]] во септември 1970 година.]] Првиот вештачки објект што прелетал покрај Месечината била советската сонда [[Луна 1]] без екипаж на [[4 јануари]] [[1959]] година и била првата сонда што стигнала до [[Околусончева орбита|хелиоцентрична орбита]] околу Сонцето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1959-012A|title=Luna 1|work=NASA Space Science Data Coordinated Archive|accessdate=2021-12-13|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602031816/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1959-012A|url-status=dead}}</ref> Првата сонда што допрела на површината на Месечината била советската сонда [[Луна 2]], која слетала на [[14 септември]] [[1959]] година, во 21:02:24 UTC. [[Далечна страна на Месечината|Далечната страна на Месечината]] првпат била фотографирана на [[7 октомври]] [[1959]] година од советската сонда [[Луна 3]]. Првата американска сонда што прелетала покрај Месечината била ''[[Пионер 4|Пионер]]'' на [[4 март]] [[1959]] година, што се случило веднаш по Луна 1. Но, тоа бил единствениот успех на 8 американски сонди кои први се обиделе да се лансираат за Месечината.<ref>[https://www.nasa.gov/connect/ebooks/beyond_earth_detail.html NASA.gov]</ref> Во обид да се натпреварува со овие советски успеси, американскиот претседател [[Џон Ф. Кенеди]] предложил слетување на Месечината со екипаж во специјална порака до Конгресот за итни национални потреби. ''[[Ренџер 1]]'' бил лансиран во август [[1961]] година, само 3 месеци по говорот на претседателот Кенеди. Поминале уште 3 години и шест неуспешни [[Ренџер програма|мисии на Ренџер]] додека ''[[Ренџер 7]]'' не вратил фотографии од близина од површината на Месечината пред да удри на неа во јули 1964 година. Голем број проблеми со лансирните возила, копнената опрема и електрониката на вселенските летала ја мачеле програмата Ренџер и воопшто раните мисии со сонда. Овие лекции помогнале во ''[[Маринер 2]]'', единствената успешна американска вселенска сонда по познатиот говор на Кенеди во Конгресот и пред неговата смрт во ноември 1963 година.<ref>[https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/beyond-earth-tagged.pdf NASA.gov]</ref> Стапките на успех во САД значително се подобриле од ''[[Ренџер 7]]'' па наваму. Во 1966 година [[СССР]] ги постигнал првите меки слетувања и ги направил првите фотографии од површината на Месечината за време на мисиите ''[[Луна 9]]'' и ''[[Луна 13]]''. САД го следел Ренџер со програмата Surveyor<ref>[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-082A NASA.gov] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211120235759/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-082A |date=2021-11-20 }} – 24 January 2020</ref> испраќајќи седум роботски вселенски летала на површината на Месечината. Пет од седумте вселенски летала успешно се приземјиле, истражувајќи дали [[реголит]]от (прашината) е доволно плиток за астронаутите да застанат на Месечината. На [[24 декември]] [[1968]] година, екипажот на ''[[Аполо 8]]'', [[Френк Борман]], [[Џим Ловел]] и [[Вилијам Андерс]], станале првите човечки суштества кои влегле во орбитата на Месечината и лично ја виделе далечната страна на Месечината. Луѓето првпат слетале на Месечината на [[20 јули]] [[1969]] година. Првиот човек кој одел на површината на Месечината бил [[Нил Армстронг]], командант на американската мисија [[Аполо 11]]. Првиот роботски месечиноод што слетал на Месечината бил советскиот брод ''[[Луноход 1]]'' на [[17 ноември]] [[1970]] година, како дел од програмата ''[[Луноход]]''. До денес, последниот човек што застанал на Месечината бил [[Јуџин Сернан]], кој како дел од мисијата [[Аполо 17]], во декември 1972 година. Примероците на карпите од Месечината биле вратени на Земјата со три мисии на Луна ([[Луна 16]], [[Луна 20|20]] и [[Луна 24|24]]) и мисиите на Аполо од 11 до 17 (освен Аполо 13, кој го прекинал планираното слетување на Месечината). [[Луна 24]] во 1976 година била последната месечева мисија на [[Советскиот Сојуз]] или на [[САД]] до Клементина во 1994 година. Фокусот е префрлен на: сонди на други планети, [[Вселенска станица|вселенски станици]] и програмата Шатл. === По 1990=== Во 1990 година, Месечината била посетена од страна на јапонското вселенското летало ''[[Хитен]]'', со што Јапонија станала трета земја што поставила објект во орбитата околу Месечината. Во септември 2007 година, Јапонија го лансирала вселенското летало Селене, со цел „''да се добијат научни податоци за потеклото и еволуцијата на Месечината и да се развие технологијата за идното истражување на Месечината''“.<ref name="index">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.selene.jaxa.jp/index_e.htm|title=Kaguya (SELENE)|publisher=JAXA|accessdate=2007-06-25}}</ref> [[Европска вселенска агенција|Европската вселенска агенција]] лансирала мала, евтина месечева орбитална сонда наречена ''[[ПАМЕТЕН 1|SMART 1]]'' на [[27 септември]] [[2003]] година. Примарната цел на SMART 1 била да направи тридимензионални [[Рендгенски зраци|рендгенски]] и инфрацрвени снимки на површината на Месечината. ''SMART 1'' влегла во [[орбита]]та на Месечината на [[15 ноември]] [[2004]] година и продолжила да набљудува до [[3 септември]] [[2006]] година, кога намерно удрила во површината на Месечината со цел да го проучи ударниот столб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/esaCP/SEMBY5BVLRE_index_0.html|title=SMART-1 Impacts Moon|date=4 September 2006|publisher=ESA|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025000823/http://www.esa.int/esaCP/SEMBY5BVLRE_index_0.html <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2006-10-25|accessdate=2006-09-03}}</ref> [[Кина]] ја започнала кинеската програма за истражување на Месечината и ги истражува изгледите за ископување на Месечината, особено во потрага по [[изотоп]] хелиум-3 за употреба како извор на енергија на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://space.com/missionlaunches/china_Moon_030304.html|title=China Outlines its Lunar Ambitions|last=David|first=Leonard|date=4 March 2003|publisher=Space.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20060316214426/http://space.com/missionlaunches/china_moon_030304.html|archive-date=March 16, 2006|accessdate=2006-03-20}}</ref> Кина го лансирала роботскиот месечев орбитер ''Чанге 1'' на [[24 октомври]] [[2007]] година. Мисијата ''Чанге 1'' станала многу успешна и на [[1 март]] [[2009]] година, ''Чанге 1'' била намерно погодена на површината на Месечината, завршувајќи ја 16-месечната мисија. На [[1 октомври]] [[2010]] година, Кина го лансирала месечевиот орбитер ''Чанге 2''. Кина го спуштила [[Ровер (вселенско истражување)|роверот]] ''Чанге 3'' на Месечината на [[14 декември]] [[2013]] година, и станала третата земја што го сторила тоа.<ref>{{Наведено списание|last=Sun|first=Zezhou|last2=Jia|first2=Yang|last3=Zhang|first3=He|year=2013|title=Technological advancements and promotion roles of Chang'e-3 lunar probe mission|journal=Sci China Tech Sci|volume=56|issue=11|page=2702|bibcode=2013ScChE..56.2702S|doi=10.1007/s11431-013-5377-0}}</ref> ''Чанге'' 3 е првото вселенско летало кое меко слетало на површината на Месечината по Луна 24 во 1976 година. Кина на [[7 декември]] [[2018]] година ја лансирала мисијата ''Чанге 4''.<ref>[https://spaceflightnow.com/2018/12/07/china-launches-historic-mission-to-land-on-far-side-of-the-moon/ China launches historic mission to land on far side of the Moon] Stephen Clark, ''Spaceflight Now''. 07 December 2018.</ref>, која на 3 јануари 2019 година слетала на далечната страна на Месечината,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/2019/jan/03/china-probe-change-4-land-far-side-moon-basin-crater|title=Far side of the moon: China's Chang'e 4 probe makes historic touchdown|last=Devlin|first=Hannah|date=2019-01-03|work=The Guardian|access-date=2019-06-06|last2=Lyons|first2=Kate|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> распоредувајќи го роверот за месечина Јуту-2, кој подоцна стана актуелен рекордер за патување на површината на Месечината.<ref>[https://www.space.com/china-change-4-rover-moon-record.html China's Farside Moon Rover Breaks Lunar Longevity Record.] Leonard David, ''Space.com''. 12 December 2019.</ref> [[Индиска организација за вселенско истражување|Индиската организација за вселенско истражување]] (ISRO), го лансирала Чандрајан 1, орбитар без екипаж, на [[22 октомври]] [[2008]] година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/Moonmission/Election_Story.aspx?id=NEWEN20080069654|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212155600/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/moonmission/Election_Story.aspx?id=NEWEN20080069654|archive-date=2008-12-12|accessdate=2009-05-22}}</ref> со цел да кружи околу Месечината две години, со научни цели да подготви тридимензионален атлас на блиската и далечната страна на Месечината и да спроведе хемиско и минералошко мапирање на површината на Месечината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isro.org/chandrayaan/htmls/objective_scientific.htm|title=Chandrayaan-1 Scientific Objectives|publisher=Indian Space Research Organisation|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012110215/http://www.isro.org/Chandrayaan/htmls/objective_scientific.htm|archive-date=2009-10-12}}</ref> Орбитерот ја ослободил сондата за удар на Месечината која удрила на Месечината во 15:04 часот по Гринич на [[14 ноември]] [[2008]] година<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7730157.stm|title=India sends probe on to the Moon|date=November 14, 2008|access-date=2008-11-16|publisher=BBC}}</ref> што ја прави [[Индија]] четвртата земја што стигнала до површината на Месечината. Меѓу многуте достигнувања на Чандрајан 1 било откривањето на широко распространето присуство на молекули на вода во месечевата почва. Оваа мисија била проследена со Чандрајан-2, која влегла во орбитата на Месечината на [[20 август]] [[2019]] година. [[Податотека:Animation_of_Lunar_Reconnaissance_Orbiter_trajectory.gif|десно|мини| Анимација на Орбитрален истражувач на месечината траекторија од 23 јуни 2009 година до 30 јуни 2009 година<br/>{{Легенда-ред|magenta|[[Месечев извидувачки орбитер ]]}} {{•}}{{Легенда-ред|DarkGoldenrod|Месечина}}]] Организацијата за одбрана од балистички проектили и НАСА ја лансирале мисијата ''Клементина'' во [[1994]] година, а ''Месечев проспектор'' во [[1998]] година. НАСА го лансирала Месечевиот извидувачки орбитер на 18 јуни 2009 година, кој собрал снимки од површината на Месечината. Првата комерцијална мисија на Месечината била остварена од страна на Меморијалната мисија на Месечината „Манфред“ (4M), предводена од ''LuxSpace'', филијала на германската ''OHB AG''. Мисијата била лансирана на [[23 октомври]] [[2014]] година со кинеското пробно летало ''Чанге 5-T1'', прикачено на горната фаза на ракетата ''Long March 3C/G2''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://spaceflightnow.com/2014/10/25/first-commercial-mission-to-the-moon-launched-from-china/|title=First commercial mission to the Moon launched from China|date=25 October 2014|publisher=Spaceflight Now|accessdate=24 July 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.space.com/27422-china-moon-mission-launch-october.html|title=China Readies Moon Mission for Launch Next Week|date=14 October 2014|publisher=Space.com|accessdate=24 July 2015}}</ref> Вселенското летало 4М прелетало покрај Месечината ноќта на [[28 октомври]] [[2014]] година, по што влегло во елиптична орбита на Земјата, надминувајќи го својот дизајниран животен век за четири пати.<ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://www.saftbatteries.com/press/press-releases/saft-lithium-batteries-powered-4m-mini-probe-success-world%E2%80%99s-first-privately|title=Saft lithium batteries powered the 4M mini-probe to success on the world's first privately funded Moon mission}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150724165338/http://www.saftbatteries.com/press/press-releases/saft-lithium-batteries-powered-4m-mini-probe-success-world%E2%80%99s-first-privately |date=2015-07-24 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.saftbatteries.com/press/press-releases/saft-lithium-batteries-powered-4m-mini-probe-success-world%E2%80%99s-first-privately |title=архивски примерок |accessdate=2021-12-13 |archive-date=2015-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724165338/http://www.saftbatteries.com/press/press-releases/saft-lithium-batteries-powered-4m-mini-probe-success-world%E2%80%99s-first-privately |url-status=dead }}</ref> === Идни планови=== По напуштената програмата „Соѕвездие“, САД, Русија, [[Европска вселенска агенција|ЕСА]], Кина, Јапонија и Индија ги објавиле плановите за летови со екипаж проследени со Месечевите бази. Сите тие имаат намера да го продолжат истражувањето на Месечината со повеќе вселенски летала без екипаж. Индија планира да ја лансира лендерската мисија Чандрајан-3 во 2022 година и ја проучува потенцијалната соработка со [[Јапонија]] за лансирање на мисијата за истражување на поларните месечини во 2024 година. Русија, исто така, ги објавила плановите да го продолжи својот претходно замрзнат проект ''[[Луна-Глоб]]'', лендер и орбитер без екипаж, кој требало да биде лансиран во 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news/aw060506p2.xml|title=Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission|last=Covault|first=Craig|date=2006-06-04|accessdate=2021-12-13|archive-date=2006-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20060612215659/http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news%2Faw060506p2.xml|url-status=dead}}</ref> Во 2015 година, [[Федерална вселенска агенција (Русија)|Роскосмос]] изјавил дека Русија планира да постави астронаут на Месечината до 2030 година, оставајќи го Марс на НАСА. Целта е да се работи заеднички со НАСА и да се избегне вселенска трка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibtimes.co.uk/russia-place-man-moon-by-2030-leaving-mars-nasa-1508202|title=Russia to place man on Moon by 2030 leaving Mars to NASA|date=2015-06-27}}</ref> Руската месечева орбитална станица е предложена да кружи околу Месечината по 2030 година. Во 2018 година, НАСА ги објавила плановите за враќање на Месечината со комерцијални и меѓународни партнери како дел од севкупната кампања за истражување на агенцијата за поддршка на [[НАСА|Директивата за вселенска политика 1]], со што се појавила програмата Артемис. НАСА планира да започне со роботски мисии на површината на Месечината, како и со екипажот Месечев Гејтвеј. Почнувајќи од 2019 година, НАСА издава договори за развој на нови услуги за испорака на мала носивост на Месечината, развој на слетувачи на Месечината и спроведување на повеќе истражувања на површината на Месечината пред човечкото враќање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/feature/nasa-expands-plans-for-moon-exploration-more-missions-more-science|title=NASA Expands Plans for Moon Exploration|last=Warner|first=Cheryl|date=2018-04-30|work=NASA|accessdate=2019-04-01}}</ref> Програмата ''Артемида'' вклучува неколку летови на вселенското летало ''Орион'' и слетувања на Месечината од 2022 до 2028 година<ref>"National Space Exploration Campaign Report" ([https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nationalspaceexplorationcampaign.pdf PDF]). NASA. September 2018.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/topics/moon-to-mars/|title=Moon to Mars {{pipe}} NASA|date=June 25, 2018|accessdate=2019-06-10}}</ref> На 3 ноември 2021 година, НАСА објавила дека избрала место за слетување во месечевиот јужен поларен регион во близина на кратерот Шакелтон за вселенско летало без екипаж.<ref>{{cite web | url=https://www.space.com/nasa-intuitive-machines-moon-landing-site-ice-mission | title=NASA picks landing site at the moon's south pole for ice-drilling robot | website=[[Space.com]] | date=2021-11-05 }}</ref> == Човечко присуство == === Човечко влијание === [[Податотека:ALSEP_AS17-134-20500.jpg|десно|мини| Остатоци од човечка активност, пакет за експерименти на Месечевата површина на Аполо 17]] Покрај остатоците од човечка активност на Месечината, имало и одредени трајни инсталации како уметничкото дело на ''Музејот'' на Месечината, пораките на добра волја на Аполо 11, шест месечеви плакети, споменикот на ''[[Паднат астронаут|Паднатите астронаути]]'' и други артефакти. === Инфраструктура === [[Податотека:Apollo_11_Lunar_Laser_Ranging_Experiment.jpg|мини| Фотографија од рефлекторот на месечевиот ласерски експеримент на [[Аполо 11]], сè уште во употреба.]] Долгорочни мисии кои продолжуваат да бидат активни се некои орбитери како што е Месечевиот извидувачки орбитер лансиран во 2009 година кој ја надгледува Месечината за идни мисии, како и некои лендери како што е лансираниот Чанге 3 во 2013 година со својот месечев ултравиолетовиот телескоп кој сè уште е оперативен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/china-change-3-moon-lander-lasts-7-years|title=China's Chang'e 3 lunar lander still going strong after 7 years on the moon|last=Andrew Jones|date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125043612/https://www.space.com/china-change-3-moon-lander-lasts-7-years|archive-date=25 November 2020|accessdate=16 November 2020}}</ref> Постојат неколку мисии од различни агенции и компании планирани да воспостават долгорочно човечко присуство на Месечината, а Lunar Gateway е моментално најнапредниот проект како дел од програмата Артемис. === Астрономија од Месечината === За многу години, Месечината е препознаена како одлично место за телескопи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ugcs.caltech.edu/~yukimoon/MoonTelescope/|title=Mission Design for Setting up an Optical Telescope on the Moon|last=Takahashi|first=Yuki|date=September 1999|publisher=California Institute of Technology|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106142659/http://www.ugcs.caltech.edu/~yukimoon/MoonTelescope/|archive-date=6 November 2015|accessdate=27 March 2011}}</ref> Релативно е во близина; одредени кратери во близина на половите се трајно темни и студени, а со тоа особено корисни за инфрацрвени телескопи; а радиотелескопите од далечната страна би биле заштитени од радио брборењата на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2008/moonscope-0215.html|title=MIT to lead development of new telescopes on moon|last=Chandler|first=David|date=15 February 2008|work=MIT News|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304062601/http://web.mit.edu/newsoffice/2008/moonscope-0215.html|archive-date=4 March 2009|accessdate=27 March 2011}}</ref> Месечевата почва, иако претставува проблем за сите подвижни делови на [[телескоп]]ите, може да се меша со [[Јаглеродна наноцевка|јаглеродни наноцевки]] и епоксиди и да се користи во изградбата на огледала со пречник до 50 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2008/lunar_telescopes.html|title=NASA Scientists Pioneer Method for Making Giant Lunar Telescopes|last=Naeye|first=Robert|date=6 April 2008|publisher=Goddard Space Flight Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222142443/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2008/lunar_telescopes.html|archive-date=22 December 2010|accessdate=27 March 2011}}</ref> Телескопот со месечев зенит може да се направи евтино со јонска течност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/09oct_liquidmirror/|title=Liquid Mirror Telescopes on the Moon|last=Bell|first=Trudy|date=9 October 2008|work=Science News|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323081215/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/09oct_liquidmirror/|archive-date=23 March 2011|accessdate=27 March 2011}}</ref> Во април 1972 година, мисијата Аполо 16 снимила различни астрономски фотографии и спектри во ултравиолетови со Далечната ултравиолетова камера/спектрограф.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lpi.usra.edu/lunar/missions/apollo/apollo_16/experiments/f_ultra/|title=Far Ultraviolet Camera/Spectrograph|publisher=Lpi.usra.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203010615/http://www.lpi.usra.edu/lunar/missions/apollo/apollo_16/experiments/f_ultra/|archive-date=3 December 2013|accessdate=3 October 2013}}</ref> === Живот на Месечината === Луѓето останале со денови на Месечината, како на пример за време на Аполо 17<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://history.msfc.nasa.gov/saturn_apollo/documents/apollo17_overview.pdf|title=Mission Report: Apollo 17 – The Most Productive Lunar Expedition|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20060930204141/http://history.msfc.nasa.gov/saturn_apollo/documents/apollo17_overview.pdf|archive-date=30 September 2006|accessdate=10 February 2021}}</ref> во Месечевиот модул на Аполо, кои досега биле единствените вонземски површински живеалишта. Еден посебен предизвик за секојдневниот живот на астронаутите за време на нивниот престој на површината е Месечевата прашина што се залепува за нивните одела и се носи во нивните простории. Последователно, прашината ја пробале и мирисале астронаутите, нарекувајќи ја „''арома на Аполо''“.<ref name="Aroma"/> Оваа контаминација претставува опасност бидејќи фината месечева прашина може да предизвика здравствени проблеми.<ref name="Aroma">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/moon-dust-problem-lunar-exploration.html|title=Moon Dust Could Be a Problem for Future Lunar Explorers|last=David|first=Leonard|date=21 October 2019|accessdate=26 November 2020}}</ref> == правен статус == Иако слетувачите на ''Луна'' ги расфрлале знаменцата на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] на Месечината, а американските знамиња биле симболично поставени на нивните места за слетување од астронаутите на Аполо, ниту една нација не тврди дека поседува дел од површината на Месечината. Русија, Кина, Индија и САД се страни на [[Договор за вселената|Договорот за вселената]] од 1967 година, кој ги дефинира Месечината и целата вселена како „ провинција на целото човештво“. Овој договор, исто така, ја ограничува употребата на Месечината за мирни цели, експлицитно забранувајќи воени инсталации и [[оружје за масовно уништување]]. Договорот за Месечината од 1979 година бил создаден за да ја ограничи експлоатацијата на ресурсите на Месечината од која било поединечна нација, но од јануари 2020 година, тој бил потпишан и ратификуван од само 18 земји, од кои ниту една не се занимава со само-лансирано [[Вселенски летови со екипаж|човечко истражување на вселената]]. Иако неколку поединци имаат тврдења за вонземски недвижен имота на Месечината целосно или делумно, ниту едно од нив не се смета за веродостојно. Во 2020 година, американскиот претседател [[Доналд Трамп]] потпишал извршна наредба наречена „''Поттикнување меѓународна поддршка за обновување и користење на вселенските ресурси''“. Наредбата нагласува дека „САД не гледаат на вселената како на „''глобално заедничко“'' и го нарекуваат Месечевиот договор „''неуспешен обид за ограничување на слободното претпријатие''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://opiniojuris.org/2020/07/22/space-law-at-the-crossroads-contextualizing-the-artemis-accords-and-the-space-resources-executive-order/|title=Space Law at the Crossroads: Contextualizing the Artemis Accords and the Space Resources Executive Order|last=Vazhapully|first=Kiran|date=July 22, 2020|work=OpinioJuris|accessdate=2021-05-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=55513|title=Administration Statement on Executive Order on Encouraging International Support for the Recovery and Use of Space Resources|work=SpaceRef.com|publisher=White House|accessdate=17 June 2020}}{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Соочени со таквите зголемени комерцијални и национални интереси, особено териториите во потрага, американските законодавци вовеле регулатива за зачувување на историски места за слетување<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.howstuffworks.com/us-law-protect-lunar-landing-sites.htm|title='One Small Step' Act Encourages Protection of Human Heritage in Space|date=Jan 12, 2021|work=HowStuffWorks|accessdate=Nov 1, 2021}}</ref> и интересни групи се расправале за ставање на такви локации како [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forallmoonkind.org/moonkind-mission/human-heritage-in-outer-space/|title=Moonkind – Human Heritage in Outer Space|work=For All Moonkind|accessdate=Nov 1, 2021}}</ref> и зони со научна вредност, од кои сите придонесуваат за легалната достапност и територијализација на Месечината. ''Декларацијата за правата на Месечината''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.earthlaws.org.au/moon-declaration/|title=Declaration of the Rights of the Moon|date=11 February 2021|publisher=Australian Earth Laws Alliance|accessdate=2021-05-10|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423050426/https://www.earthlaws.org.au/moon-declaration/|url-status=dead}}</ref> била создадена од група „''правници, вселенски археолози и загрижени граѓани''“ во 2021 година, повикувајќи се на преседани во движењето „[[Права на природата|Правата на природата]]“ и концептот на правно лице за нечовечки субјекти во простор.<ref>{{Наведено списание|last=Tepper|first=Eytan|last2=Whitehead|first2=Christopher|date=2018-12-01|title=Moon, Inc.: The New Zealand Model of Granting Legal Personality to Natural Resources Applied to Space|url=https://www.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/space.2018.0025|journal=New Space|volume=6|issue=4|pages=288–298|bibcode=2018NewSp...6..288T|doi=10.1089/space.2018.0025|issn=2168-0256}}</ref> === Координација === Во светлината на идниот развој на Месечината, создадени се некои [[Список на вселенски агенции|меѓународни и мулти-вселенски агенции:]] * ''Меѓународна работна група за истражување на Месечината'' (ILEWG) * ''Здружение на селото на Месечината'' (MVA) * ''Меѓународна координативна група за истражување на вселената'' (ISECG) == Во културата и животот == === Календар === Редовните месечеви мени ја прават погоден часовник, а периодите на нејзиното растење и опаѓање ја формираат основата на многу стари календари. Според некои верувања, стапчињата (рабош), засечените коски кои датираат од пред 20-30.000 години ги означуваат месечевите мени.<ref>{{Наведено списание|last=Brooks|first=A. S.|last2=Smith|first2=C. C.|date=1987|title=Ishango revisited: new age determinations and cultural interpretations|journal=The African Archaeological Review|volume=5|pages=65–78|doi=10.1007/BF01117083|jstor=25130482}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/calendar5000year0000dunc_l8r5|title=The Calendar|last=Duncan|first=David Ewing|date=1998|publisher=Fourth Estate Ltd.|isbn=978-1-85702-721-1|pages=[https://archive.org/details/calendar5000year0000dunc_l8r5/page/10 10–11]}}</ref> ~ 30-дневниот месец е приближна вредност на [[Месечеви мени|месечевиот циклус]]. Англиската именка ''месец'' и нејзините сродници во другите германски јазици потекнуваат од прагерманскиот ''*mǣnṓth-'', кој е поврзан со гореспоменатиот прагермански ''*mǣnōn'', што укажува на употребата на [[Месечев календар|Месечевиот календар]] меѓу [[Германи|германските народи]] ( германски календар) претходно до усвојување на [[Сончев календар|сончевиот календар]]. Праиндоевропскиот корен на ''месечина'', *''méh <sub>1</sub> nōt'', потекнува од вербалниот корен * ''meh <sub>1</sub>'' -, „''да се измери''“,<ref>{{Наведена книга|title=The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World|last=Mallory|first=J.P.|last2=Adams|first2=D.Q.|date=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-928791-8|series=Oxford Linguistics|pages=98, 128, 317}}</ref><ref>{{OEtymD|measure|}}</ref><ref>{{OEtymD|menstrual|}}</ref> и ја повторуваат важноста на Месечината за многу древни култури во мерењето на времето<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PJ0YAAAAIAAJ|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology: Oarses-Zygia|last=Smith, William George|date=1849|publisher=J. Walton|volume=3|page=768|access-date=29 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126140722/https://books.google.com/books?id=PJ0YAAAAIAAJ|archive-date=26 November 2020}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0qQ_AAAAcAAJ|title=Thesaurus graecae linguae|last=Estienne, Henri|date=1846|publisher=Didot|volume=5|page=1001|access-date=29 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728014911/https://books.google.com/books?id=0qQ_AAAAcAAJ|archive-date=28 July 2020}}</ref> Повеќето историски календари се [[месечево-сончев календар|месечево-сончеви]]. [[Исламски календар|Исламскиот календар]] од 7 век е пример за чисто [[месечев календар]], каде што месеците традиционално се одредуваат со визуелното гледање на хилалот, или најраната полумесечина, над хоризонтот.<ref>{{Наведено списание|last=Ilyas|first=Mohammad|date=March 1994|title=Lunar Crescent Visibility Criterion and Islamic Calendar|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=35|page=425|bibcode=1994QJRAS..35..425L}}</ref> Многу свечености ја слават или користат Месечината, особено полната месечина на есенската рамнодневица. [[Податотека:Mooncake_3-4,_lotus_seed_paste.jpg|мини|200x200п|Месечев колач кој се дава на жетвениот празник на Месечината, втората најважна прослава на [[Кинески календар|кинескиот месечев календар]], по [[Кинеска Нова година|кинеската Нова година]].]] === Митологија и уметност === <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner" style="width:204px;max-width:204px"><div class="trow"><div class="theader">[[Lunar deity|Месечеви божества]]</div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[Податотека:Sumerian_Cylinder_Seal_of_King_Ur-Nammu.jpg|alt=[[Sumeria]]n [[cylinder seal]] and impression, dated <abbr title="circa">c.</abbr><span style="white-space:nowrap;">&thinsp;2100</span> BC, of Ḫašḫamer, [[ensi (Sumerian)|ensi]] (governor) of Iškun-Sin c. 2100 BC. The seated figure is probably king [[Ur-Nammu]], bestowing the governorship on Ḫašḫamer, who is led before him by [[Lamassu|Lamma]] (protective goddess). [[Sin (mythology)|Nanna/Sîn]] himself is indicated in the form of a crescent.|200x200п]]</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[Податотека:Patera_di_Parabiago_-_MI_-_Museo_archeologico_-_Diana_-_Luna_-_25-7-2003_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_-_25-7-2003.jpg|alt=[[Luna]] on the [[Parabiago plate]] (2nd–5th century), featuring the crescent crown and chariot lunar [[aspect (religion)|aspect]] found in different cultures.|200x200п]]</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[Податотека:Goddess_O_Ixchel.jpg|alt=Rabbits are in a range of cultures identified with the Moon, from China to the [[Indigenous Peoples of the Americas]], as with the rabbit (on the left) of the [[Maya moon goddess]] (6th-9th century).|232x232п]]</div></div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption">Одозгора: примери на [[Lunar deity|месечеви божества]] со повторливи [[Aspect (religion)|аспекти]] ширум светот, како што е [[Crescent|полумесечината]] ( [[Sin (mythology)|Nanna/Sîn]], <abbr title="circa">в.</abbr><span style="white-space:nowrap;"> 2100</span> пр.н.е.), покривка за глава и кочија на полумесечина ( [[Luna|Луна]], 2-5 век), како и [[Moon rabbit|Месечевиот зајак]] ( [[Maya moon goddess|божица на месечината на Маите]], 6-9 век).<ref name="Collections Search – Museum of Fine Arts, Boston 1987"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://collections.mfa.org/objects/6027/cylinder-vase;jsessionid=F2E906D47F69B2A85DB31D259E691783 "Cylinder vase"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211111060850/https://collections.mfa.org/objects/6027/cylinder-vase;jsessionid=F2E906D47F69B2A85DB31D259E691783 |date=2021-11-11 }}. </cite></ref></div></div></div></div>Од праисторијата и античките времиња, многу култури ја гледаат [[Планетите во астрологијата|Месечината астролошки]] и ја персонифицирале Месечината како божество. Полумесечината (🌙) е симбол што го користат многу култури, особено како идентификатор за Месечината и нејзиниот изглед, особено нејзините [[месечеви мени]], но и нејзината бледа боја, на пр. за [[сребро]]то од западната [[алхемија]]. На пример во [[Месопотамија|месопотамиската]] иконографија примарниот симбол на [[Син (бог)|Нана/Син]],<ref name="BlackGreen1992"/> древното [[сумер]]ско месечево божество.<ref name="BlackGreen1992">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ|title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary|last=Black|first=Jeremy|last2=Green|first2=Anthony|publisher=The British Museum Press|year=1992|isbn=978-0-7141-1705-8|page=135|access-date=28 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819021935/https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&hl=en|archive-date=19 August 2020}}</ref><ref name="Nemet1998">{{Наведување|last=Nemet-Nejat|first=Karen Rhea|date=1998|title=Daily Life in Ancient Mesopotamia|publisher=Greenwood|series=Daily Life|isbn=978-0-313-29497-6|page=[https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203 203]|url=https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme|access-date=11 June 2019|archivedate=16 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616064441/https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203}}</ref> кој е татко на Иштар, божицата на планетата [[Венера (планета)|Венера]] (симболизирано Ѕвездата на Иштар),<ref name="BlackGreen1992"/><ref name="Nemet1998"/> и Шамаш, богот на сонцето<ref name="BlackGreen1992"/><ref name="Nemet1998"/> сите три често се прикажани еден до друг. Нана подоцна била позната како Син,<ref name="BlackGreen1992"/><ref name="Nemet1998"/> и била особено поврзана со магија.<ref name="Nemet1998"/> Полумесечината понатаму се користела како елемент на месечевите божества кои носат покривки или круни кој потсетува на рогови, како во случајот со старогрчката [[Селена]]<ref>{{Наведена книга|title=Hellas and Rome: The Classical World in Pictures|url=https://archive.org/details/bwb_KS-479-078|last=Zschietzschmann|first=W.|date=2006|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4286-5544-7|location=Whitefish, Montana|page=[https://archive.org/details/bwb_KS-479-078/page/23 23]}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YyufPUA_S74C&pg=PA178|title=The Colors of Clay: Special Techniques in Athenian Vases|last=Cohen|first=Beth|date=2006|publisher=Getty Publications|isbn=978-0-89236-942-3|location=Los Angeles|pages=178–179|chapter=Outline as a Special Technique in Black- and Red-figure Vase-painting|access-date=28 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819021937/https://books.google.com/books?id=YyufPUA_S74C&pg=PA178&hl=en|archive-date=19 August 2020}}</ref> или древниот египетски [[Консу]]. Селена е поврзана со [[Артемида]] и паралелно со римската [[Луна (митологија)|Луна]], која и двете се повремено прикажани како возат кочија, како и хинду месечевото божество Чандра. Различните или заедничките аспекти на божествата во [[пантеон]]ите се забележани во многу култури, особено од подоцнежната или современата култура, особено формирајќи тројни божества. Месечината во римската митологија на пример е поврзана со [[Јунона]] и [[Дијана]], додека Луна е идентификувана како нивно [[Епитет|име]] и како дел од тројката (''diva triformis'') со Дијана и Прозерпина, [[Хеката (митологија)|Хеката]] е идентификувана како нивна обврзувачка манифестација како ''триморфос''. Распоредот на ѕвездата и полумесечината (☪️) исто така се враќа во бронзеното доба, претставувајќи ги или Сонцето и Месечината, или Месечината и планетата [[Венера (планета)|Венера]], во комбинација. Симболот ја претставувало божицата Артемида или Хеката, а преку покровителството на Хеката почнал да се користи како симбол на [[Византија]], веројатно влијаејќи на развојот на [[Знаме на Отоманското Царство|отоманското знаме]], поточно комбинацијата на турската полумесечина со ѕвезда.<ref>"It seems possible, though not certain, that after the conquest Mehmed took over the crescent ''and'' star as an emblem of sovereignty from the Byzantines.</ref> Други историски држави и современи општински и национални знамиња го користат симболот на ѕвездата и полумесечината. Многумина, но не сите ги користат ѕвездата и полумесечината, бидејќи таа е идентификувана како симбол на исламот. ==Месечината како тема во уметноста и во популарната култура== Месечината се јавува како тема во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]]. ===Месечината како тема во книжевноста=== ====Месечината како мотив во поезијата==== * „Угрејала сјајна месечина“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 103.</ref> * „Месечината и сонцето“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Мјесец и сунце'') - српска [[Народна книжевност|народна песна]].<ref>''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 101.</ref> * „Благата и добра месечина“ (српски: ''Блага и добра месечина'') - песна на српскиот писател [[Иво Андриќ]] од 1911 година.<ref>Иво Андрић, ''Ex Ponto - Немири - Лирика''. Београд: Просвета, 1977, стр. 144-145.</ref> * „Добродетелствата на Луната“ - песна во проза на францускиот поет [[Шарл Бодлер]].<ref>Charles Baudelaire, ''Spleen Pariza''. Zgreb: Mladost, 1952, стр. 118-119.</ref> * „Месечина“ — песна на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Изабране песме''. Српска књижевна задруга, Београд, 1982, стр. 123.</ref> * „Месечева светлина“ - песна на францускиот поет [[Пол Верлен]].<ref>Пол Верлен, ''Есенска песна''. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 23.</ref> * „Луната бела“ - песна на францускиот поет Пол Верлен.<ref>Пол Верлен, ''Есенска песна''. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 30.</ref> * „Месечина“ - песна на францускиот поет Пол Верлен.<ref>Pol Verlen, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1969, стр. 22.</ref> * „Шираската месечина“ - песна на ирачкиот поет [[Абдул Вехаб ал-Беати]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 122-123.</ref> * „Приказна за месечината“ — песна за деца на хрватскиот поет [[Григор Витез]].<ref>Григор Витез, ''Песни''. Мисла, Македонска книга, Култура, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1990, стр. 60.</ref> * „Дај ми ја месечината, тате“ — песна за деца на хрватскиот поет [[Григор Витез]].<ref>Григор Витез, ''Песни''. Мисла, Македонска книга, Култура, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1990, стр. 79.</ref> * „На Месечината“ - песна на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 49-50.</ref> * „Повредената месечина“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]].<ref>Славко Јаневски, ''Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми''. Скопје: Темплум, 2014, стр. 134-136.</ref> * „Месечината и чакалите“ - песна на Славко Јаневски.<ref>Славко Јаневски, ''Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми''. Скопје: Темплум, 2014, стр. 131-133.</ref> * „Леб, [[хашиш]] и месечината“ - песна на сирискиот поет [[Низар Кабани]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 112-114.</ref> * „Заоѓањето на Месечината“ (италијански: ''Il tramonto della luna'') - песна на италијанскиот поет [[Џакомо Леопарди]] од 1836 година.<ref>Đ. Leopardi, ''Pesme i proza''. Beograd: Rad, 1964, стр. 46-47.</ref> * „На месечината“ (италијански: ''Alla luna'') - песна на Џакомо Леопарди од 1819 година.<ref>Đ. Leopardi, ''Pesme i proza''. Beograd: Rad, 1964, стр. 16.</ref> * „Романса за луната“ (шпански: ''Romance de la Luna, Luna'') — песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]].<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 89-90.</ref> * „Луната е мртва, мртва“ — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 110.</ref> * „Кога ќе излезе месечината“ — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 109.</ref> * „Горе плови месечината“ — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 113.</ref> * „Месечина“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 128.</ref> * „Дрвото на месечината“ - песна на ирачкиот поет [[Назик ал-Мелаике]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 116-117.</ref> * „Месечев камен“ - збирка песни на српскиот писател [[Милорад Павиќ]] од 1971 година.<ref>„Белешка о писцу“, во: Милорад Павић, ''Кутија за писање''. Београд: Народна библиотека Србије, 2012, стр. 121.</ref> * „Месечина над гробот“ ([[Чешки јазик|чешки]]: ''Luna nad hrobem'') — песна на чешкиот поет [[Јарослав Сајферт]] од 1937 година.<ref>Jaroslav Seifert, ''Přilba hlíny''. Práce, Praha, 1945, стр. 29-30.</ref> * „Месечинке“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 100-101.</ref> * „Песна за главата и месечината“ - песна на полскиот поет [[Јулијан Тувим]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 37-38.</ref> * „Месечината над Мушина“ - песна на полскиот поет [[Јежи Харасимович]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 229.</ref> * „Големата месечина“ — песна на шпанскиот поет [[Хуан Рамон Хименес]].<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 68.</ref> * „Мојот роденден и младата месечина“ - песна на египетскиот поет [[Ахмед Шавки]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 80-81.</ref> ====Месечината како мотив во прозата==== * „Тајната на ноќта со полна месечина“ — расказ на рускиот писател [[Александар Грин]].<ref>Aleksandar Grin, ''Pacolovac''. Beograd: Rad, 1979, стр. 16-18.</ref> * „Месечината како печурка“ — расказ на италијанскиот писател [[Итало Калвино]].<ref>Italo Kalvino, ''Nove kosmikomike''. Beograd: Rad, 1999, стр. 5-13.</ref> * „Ќерките на Месечината“ — расказ на италијанскиот писател Итало Калвино.<ref>Italo Kalvino, ''Nove kosmikomike''. Beograd: Rad, 1999, стр. 14-25.</ref> * „Меката месечина“ — расказ на италијанскиот писател [[Итало Калвино]].<ref>Italo Kalvino, ''Kosmikomike: stare i nove''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 195-202.</ref> * „Месечината се оддалечува“ — расказ на Итало Калвино.<ref>Italo Kalvino, ''Kosmikomike: stare i nove''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 7-19.</ref> * „Man in the Moon“ — кус расказ на македонската писателка [[Мира Смаќоска-Танеска]].<ref>''Летаат приказни''. Скопје: Темплум, 2019, стр. 40.</ref> * „Камен од Месечината“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 39-40.</ref> ===Месечината како тема во музиката=== ====Месечината како мотив во народната музика==== * „Огреала месечина“ - македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 109.</ref> * „Ој месечино новино“ - македонска народна песна.<ref>''Засекогаш со нас - 22 незаборавни песни/Forever with us - 23 unforgettable songs'', CD 071, Мистер компани, 2003.</ref> * „Месечино, мила сестро“ - песна на македонската [[фолк]]-пејачка [[Васка Илиева]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=dG_8DD_nACQ YouTube, Vaska Ilieva - Mesečino mila sestro ()]</ref> * „Изгреала месечина“ (''Изгрејала месечина'') – српска народна песна.<ref>''Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005'', стр. 33.</ref> ====Месечината како мотив во сериозната музика==== * „[[Месечева соната]]“ - композиција на германскиот композитор [[Лудвиг ван Бетовен]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=4Tr0otuiQuU YouTUbe, Beethoven - Moonlight Sonata (FULL) (пристапено на 28.9.2017)]</ref> * „[[Месечева светлина]]“ (''Clair de lune'') - композиција на францускиот [[композитор]] [[Клод Дебиси]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CvFH_6DNRCY YouTUbe, CLAUDE DEBUSSY: CLAIR DE LUNE (пристапено на 9.11.2017)]</ref> ====Месечината како мотив во џез-музиката==== * „Месечината над Асти“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Moon over Asti'') — [[џез]]-композиција на [[Џани Басо]] (''Gianni Basso'').<ref>Gianni Basso, ''Rarità e inediti'', MJCD 1111, 1996.</ref> * „Колку е високо месечината“ (англиски: ''How high the moon'') — [[џез]]-композиција на М. Луис (M. Lewis).<ref name="Teddy Wilson, MJCD 1106, 1995">''Teddy Wilson'', MJCD 1106, 1995.</ref> * „Месечева светлина“ (англиски: ''Moonglow'') — џез-композиција на Хадсон (Hudson), Де Ланг (De Lange) и Милс (Mills).<ref name="Teddy Wilson, MJCD 1106, 1995"/> ====Месечината како мотив во популарната музика==== * „Девојка во Месечината“ (англиски: ''Girl in the Moon'') - песна на австралиската рок-група [[Ајсхаус]] (''Icehouse'') од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=uG9ec2ColjY YouTube, Icehouse - Man Of Colours (1987 full album) (пристапено на 8.10.2017)]</ref> * „Луна“ - песна на македонската рок-група [[Архангел (музичка група)|Архангел]] од 1991 година.<ref>Архангел, ''Архангел 1''. Litium Records 001, 2000.</ref> * „Месечината е повторно полна“ (српскохрватски: ''Mjesec je opet pun'') - албум на словенечката и југословенска рок-група „Аутомобили“ (''Automobili'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KCm436UyX5I Automobili - Mjesec je opet pun (пристапено на 5.12.2016)]</ref> * „Месечина во шолјата“ (српскохрватски: ''Mesec u šolji'') - песна на македонската група [[Бастион]].<ref>Bastion works & rew>>works, AG Records, PMG Recordings, Lithium Records.</ref> * „Тажната месечина“ (англиски: ''Blue Moon'') — песна на американската поп-рок група ''[[Биг стар]]'' од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/2108805-Big-Star-3rd Discogs, Big Star – 3rd (пристапено на 4.1.2022)]</ref> * „Месечев танц“ (англиски: ''Moondance'') - песна од истоимениот албум на ирскиот музичар [[Ван Морисон]] (''Van Morrison'') од 1970 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hx8LrtNHa1M YouTube, Van Morrison - Moondance Full Album (Vinyl) (пристапено на 24.12.2017)]</ref> * „Месечина“ - песна на македонската енто-група „Dragan Dautovski Quartet“.<ref>Dragan Dautovski Quartet, The Path of the Sun. Dragan Dautovski - DDQ Music, DDQM 002, 2008.</ref> * „Планините на Месечината“ (англиски: ''Mountains Of The Moon'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Грејтфул дед]] (''Grateful Dead'') од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/1384126-Grateful-Dead-Aoxomoxoa Grateful Dead* – Aoxomoxoa (пристапено на 7.2.2023)]</ref> * „Бојата на Месечевата светлина (Антиох)“ (англиски: ''Colour Of Moonlight (Antiochus)'') — песна на канадската музичарка ''[[Grimes]]'' од 2011 година.<ref>[https://www.discogs.com/Grimes-Visions/master/411575 Discogs, Grimes (4) ‎– Visions (пристапено на 15.4.2021)]</ref> * „Месечина над марината“ (англиски: ''Moon Over Marin'') — песна на американската [[панк-рок]] група [[Дед Кенедис]] (''Dead Kennedys'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/31819-Dead-Kennedys-Plastic-Surgery-Disasters Discogs, Dead Kennedys – Plastic Surgery Disasters (пристапено на 9.9.2022)]</ref> * „Розова месечината“ (англиски: ''Pink Moon'') - песна од истоимениот албум на англискиот музичар [[Ник Дрејк]] (''Nick Drake'') од 1972 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=aXnfhnCoOyo YouTube, Nick Drake - Pink Moon (пристапено на 22.12.2017)]</ref> * „Сафари по Месечината“ (англиски: ''Moon Safari'') - албум на француската група Ер (''Air'') од 1998 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=99myH1orbs4 Youtube, Air - Moon Safari (Full Album) (пристапено на 8.9.2016)]</ref> * „Брате волк, сестро месечино“ (англиски: ''Brother Wolf, Sister Moon'') - песна од истоимениот албум на британската [[Рок-музика|рок]]-група [[Калт (рок-група)|Калт]] (''The Cult'') од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Cult-Love/master/767 Discogs, The Cult ‎– Love (пристапено на 13.5.2020)]</ref> * „Лошата месечина изгрева“ (англиски: ''Bad Moon Rising'') - песна на американската рок-група ''Creedence Clearwater Revival'' од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/Creedence-Clearwater-Revival-Green-River/master/55272 DISCOGS, Creedence Clearwater Revival ‎– Green River (пристапено на 23.12.2017)]</ref> * [[Луна (рок-група)|Луна]] — српска рок-група од првата половина на 1980-тите години.<ref>[https://www.discogs.com/artist/844578-Luna-22 (пристапено на 30.1.2023)]</ref> * „Жолта месечината“ (англиски: ''Yellow Moon'') - песна и албум на американската група [[Невил брадерс]] (''Neville Brothers'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZlVxx3HVW24 YouTube, ellow Moon - Neville Brothers (пристапено на 6.2.2017)]</ref> * „Под харлемската месечина“ (англиски: ''Underneath The Harlem Moon'') - песна на американскиот [[Поп-музика|поп]]-рок пејач [[Ренди Њумен]] (''Elvis Presley'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/Randy-Newman-12-Songs/master/198171 DISCOGS, Randy Newman ‎– 12 Songs (пристапено на 19.12.2017)]</ref> * „Задната страна на месечината“ (англиски: ''Back Side Of The Moon'') — песна на британската [[Техно музика|техно]]-група ''The Orb'' од 1991 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/7119-The-Orb-The-Orbs-Adventures-Beyond-The-Ultraworld The Orb – The Orb's Adventures Beyond The Ultraworld (пристапено на 31.5.2023)]</ref> * „[[Сонце и месечина (албум)|Сонце и месечина]]“ - музички албум на македонската поп-пејачка [[Александра Пилева]] од 2005 година. * „Темната страна на месечината“ (англиски: ''The Dark Side Of The Moon'') - музички албум на британската рок-група [[Пинк флојд]] (''Pink Floyd'') од 1973 година.<ref>[https://www.discogs.com/Pink-Floyd-The-Dark-Side-Of-The-Moon/release/370444 Discogs, Pink Floyd – The Dark Side Of The Moon (пристапено на 18.2.2021)]</ref> * „Прошетка по Месечината“ ([[англиски]]: ''Walking on the Moon'') - песна на британската рок-група [[Полис]] (''The Police'') од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zPwMdZOlPo8 The Police - Walking On The Moon - YouTube (пристапено на 8.9.2016)]</ref> * „Сината Месечина“ (англиски: ''Blue Moon'') - песна на американскиот [[рокенрол]]-пејач [[Елвис Пресли]] (''Elvis Presley'') од 1954 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MzUhfYAxDTY YouTube, Blue Moon - Elvis Presley (пристапено на 3.5.2017)]</ref> * „Под вишновата месечина“ (англиски: ''Under The Cherry Moon'') - песна на американскиот поп-музичар [[Принс]] (''Prince'') од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/Prince-And-The-Revolution-Parade/master/16132 DISCOGS, Prince And The Revolution ‎– Parade (пристапено на 18.3.2018)]</ref> * „Човек на Месечината“ (англиски: ''Man On The Moon'') - песна на американската рок-група [[Р.Е.М.]] (''R.E.M.'') од 1992 година.<ref>[https://www.discogs.com/REM-Automatic-For-The-People/master/57830 DISCOGS, R.E.M. ‎– Automatic For The People (пристапено на 20.8.2019)]</ref> * „Лошата месечина изгрева“ (англиски: ''Bad Moon Rising'') - албум на американската рок-група [[Соник Јут]] (''Sonic Youth'') од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/Sonic-Youth-Bad-Moon-Rising/master/9808 DISCOGS, Sonic Youth ‎– Bad Moon Rising (пристапено на 26.7.2019)]</ref> * „Камења од Месечината“ (англиски: ''Moon Rocks'') - песна на американската рок-група [[Токинг хедс]] (''Talking Heads'') од 1983 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FZKN8YutqDY&list=PLfimnwaZdumg-tqf7Kx2WvnABWs6tqgOS&index=7 YouTube, Talking Heads - Moon Rocks (пристапено на 28.9.2017)]</ref> * „Месечината е вечерва луда“ (хрватски: ''Mjesec je večeras lud'') — песна на хрватската рок-група [[Филм (рок-група)|Филм]] од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/Film-Sva-%C4%8Cuda-Svijeta/release/801079 Discogs, Film – Sva Čuda Svijeta (пристапено на 22.6.2021)]</ref> * „Пред да зајде месечината“ (англиски: ''Before The Moon Falls'') - песна на британската рок-група [[Фол]] од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Fall-Dragnet/master/19204 Discogs, The Fall ‎– Dragnet (пристапено на 8.10.2020)]</ref> * „Месечина!“ - песна на македонските музичари [[Елена Христова]] и [[Горан Трајкоски|Горан Трајковски]] од 2011 година.<ref>Elena Hristova, Goran Trajkoski, ''Bioscopia'', SJF Records 131, 2011.</ref> * „Месечината и небото“ (англиски: ''The Moon and the Sky'') - песна и албум на британската пејачка [[Шаде]] (''Sade'') од 2010 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rLZ1U_n8fDg&list=PL-UWPlRIl68pBWjsKGgs1c9b7Ua6pDvYJ&index=1 YouTube, Sade - The Moon And The Sky (пристапено на 19.1.2017)]</ref> ===Месечината како тема во сликарството=== * „Месечината благо се смешка“ - слика на српската сликарка [[Јагода Живадиновиќ]] од 2005 година.<ref>Filip Rot, ''Američka pastorala''. Beograd: Paidea, 2015.</ref> ===Месечината како тема во филмот=== * „[[Патување до Месечината (филм од 1902)|Патување до Месечината]]“ ([[француски]]: ''Le voyage dans la lune'') - француски филм од 1902 година, во [[режија]] на [[Жорж Мелјес]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0000417/ IMBd, A Trip to the Moon (1902) (пристапено на 23.10.2017)]</ref> * „Месечина и Валентино“ - американски [[филм]], во [[режија]] на Дејвид Енспоу.<ref>''Антена'', број 840, 1.8.2014, стр. 27.</ref><ref>''Антена'', број 842, 15.8.2014, стр. 16.</ref><ref>''Антена'', број 857, 28.11.2014, стр. 26.</ref><ref>''Антена'', број 854, 7.11.2014, стр. 20.</ref> * [[Горчлива месечина (филм)|Горчлива месечина]]“ ([[англиски]]: ''Bitter Moon'') - филм во режија на [[Роман Полански]].<ref>„Во светот на лудилото и деструктивната страст“, ''Антена'', бр. 804, 22.11.2013, стр. 3.</ref> * „[[Месечина од хартија (филм од 1973)|Месечина од хартија]]“ ([[англиски]]: ''Paper Moon'') - американски [[филм]] од 1973 година, во [[режија]] на [[Питер Богданович]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0070510/awards?ref_=tt_awd IMBd Paper Moon (1973) Awards (пристапено на 28.11.2017)]</ref> * „Ноќите со полна месечина“ - германски филм во режија на [[Ерик Ромер]].<ref>Žarko Radaković, „Umesto pogovora“, во: Peter Handke, ''Spori povratak kući''. Gornju Milanovac: Dečje novine, 1990, стр. 180.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Братскиврски|Moon |voy=Moon}} * [https://www.nasa.gov/moon Слики и видео-записи на НАСА за Месечината] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230713014118/https://www.nasa.gov/moon/ |date=2023-07-13 }} * Албуми со слики и надлетувачки видео-записи со висока резолуција од Шон Доран со помош на камерата на Месечев Реконесанс Орбитер достапни на [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/albums/72157686992929766/with/35498090194/ Flickr] and [https://www.youtube.com/playlist?list=PLbdt9s6ywoD_62doBvzu9pSLDSY1TYtX_ YouTube] * {{YouTube|nr5Pj6GQL2o|Video (04:56) – The Moon in 4K (NASA, April 2018)}} * {{YouTube|zNpsy6lBPBw|Video (04:47) – The Moon in 3D (NASA, July 2018)}} ===Картографски ресурси=== * [https://web.archive.org/web/20200421114248/https://astrogeology.usgs.gov/search/map/Moon/Geology/Unified_Geologic_Map_of_the_Moon_GIS_v2 Unified Geologic Map of the Moon] - [[United States Geological Survey]] * [https://trek.nasa.gov/moon/ Moon Trek – An integrated map browser of datasets and maps for the Moon] * [https://www.google.com/maps/space/moon/@6.1467095,139.2754359,23010541m/data=!3m1!1e3 The Moon on Google Maps] * {{cite web |title=Consolidated Lunar Atlas |publisher=Lunar and Planetary Institute |url=http://www.lpi.usra.edu/resources/cla/ |access-date=26 February 2012}} * [http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/FeatureTypes2.jsp?system=Earth&body=Moon&systemID=3&bodyID=11 Gazetteer of Planetary Nomenclature (USGS)] * {{cite web |title=Clementine Lunar Image Browser |publisher=U.S. Navy |date=15 October 2003 |url=http://www.cmf.nrl.navy.mil/clementine/clib/ |access-date=12 April 2007 |archive-date=2007-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407000411/http://www.cmf.nrl.navy.mil/clementine/clib/ |url-status=dead }} * Тридимензионални глобуси: ** {{cite web |title=Google Moon |date=2007 |url=http://moon.google.com |access-date=12 April 2007}} ** {{cite web |title=Moon |work=World Wind Central |publisher=NASA |date=2007 |url=http://www.worldwindcentral.com/wiki/Moon |access-date=12 April 2007 |archive-date=2007-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515064406/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Moon |url-status=dead }} * {{cite web |last=Aeschliman |first=R |title=Lunar Maps |work=Planetary Cartography and Graphics |url=http://ralphaeschliman.com/id26.htm |access-date=12 April 2007 |archive-date=2004-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206052233/http://ralphaeschliman.com/id26.htm |url-status=dead }} * [https://web.archive.org/web/20120305055023/https://wms.selene.jaxa.jp/index_e.html Јапонски центар за вселенски истражувања] * [https://earthlymission.com/wp-content/uploads/2016/10/moon-earthside-map.jpg Карта на страната на Месечината видена од Земјата (4497 x 3150px)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201030074615/https://earthlymission.com/wp-content/uploads/2016/10/moon-earthside-map.jpg |date=2020-10-30 }} * [http://home.bt.com/techgadgets/technews/explore-the-lunar-north-pole-11363885909226?s_intcid=con_RL_LunarNorthPole Голема слика на подрачјето на Месечината околу северниот пол] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823192057/http://home.bt.com/techgadgets/technews/explore-the-lunar-north-pole-11363885909226?s_intcid=con_RL_LunarNorthPole |date=23 August 2016 }} * [http://www.mapsharing.org/MS-maps/map-pages-moon-map/images-moon-map/8-south-pole-moon-map.jpg Голема слика на подрачјето на Месечината околу јужниот пол (1000x1000px)]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===Набљудувачки алати=== * {{cite web |title=NASA's SKYCAL – Sky Events Calendar |publisher=NASA |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SKYCAL/SKYCAL.html |access-date=27 August 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820075142/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SKYCAL/SKYCAL.html |archive-date=20 August 2007}} * {{cite web |title=Find moonrise, moonset and moonphase for a location |date=2008 |url=http://www.timeanddate.com/worldclock/moonrise.html |access-date=18 February 2008}} * {{cite web |title=HMNAO's Moon Watch |date=2005 |url=http://www.crescentmoonwatch.org/nextnewmoon.htm |access-date=24 May 2009 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204002746/http://www.crescentmoonwatch.org/nextnewmoon.htm |url-status=dead }} ===Општо=== * [http://www.esa.int/var/esa/storage/images/esa_multimedia/images/2013/01/lunar_base_made_with_3d_printing/12501019-1-eng-GB/Lunar_base_made_with_3D_printing.jpg Месечево засолниште] ([http://www.esa.int/Our_Activities/Technology/Building_a_lunar_base_with_3D_printing Building a lunar base with 3D printing]. ''ESA''. 31 January 2013.) {{Месечина}} {{Сончев Систем}} {{Нормативна контрола}} {{избрана}} [[Категорија:Месечина| ]] [[Категорија:Земја]] [[Категорија:Астрономски тела]] [[Категорија:Сончев Систем]] [[Категорија:Астрономски тела познати од стариот век]] [[Категорија:Неправилни месечини]] [[Категорија:Месечини]] de0zi25ullcqstiek3azb3yxutz9cdq Ерминија 0 7925 5631008 5318099 2026-09-22T11:46:57Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5631008 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dimitar Krastev Manual Family Tree.jpg|мини|десно|Лист од ерминијата на Дичо Зограф]] '''Ерминија''' — прирачник во кој се претставувала самата техника на [[живопис|зографисувањето]]. Во Македонија позната е ерменијата на [[велешкото]] семејство [[Зографски]], како и ерминиите на [[Дичо Зограф]]. Досега во Македонија се регистрирани и се презентирани единаесет ерминии, со околу 4000 страници текст, коишто му припаѓаат на културно-книжевното наследство од XIX век. Првата ерминија од овој век е датирана во 1818 година, а последната е од 1900 година. Тука спаѓаат: ''Ерминија од Христе Хаџи Константнович'' од Прилеп (1818), ''Ерминија од Павел Стојанович'', зограф од Галичник (1869), ''Ерминија - Зборник на семејството Зографски'' (1875-1885), ''Ерминија од Мојсо Крстов'' (1885), ''Ерминија на Ѓорѓи Доневич'', од с. Гари (1888).<ref>{{Наведена книга|title=Македонските сликарски прирачници - Ерминии од XIX век|last=Андреевска|first=Јелена|publisher=Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ - Филозофски факултет - Скопје|year=2001|location=Скопје|pages=67}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/579/Erminiite%20of%20XIX%20vek%20-%20Kulturno%20jazicno%20nasledstvo%20na%20Makedonija-Blagica%20Petkovska.pdf Петковска, Благица ''Ерминиите од XIX век — Културно јазично наследство на Македонија'', 2013 г.]{{Мртва_врска|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Лит-никулец}} [[Категорија:Книжевност]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Иконографија]] [[Категорија:Грцизми]] 9793izkaki54dez94ccboqayvzwst12 Предлошка:Дали сте знаеле/Архива 10 9454 5630746 5624185 2026-09-21T18:35:42Z Bjankuloski06 332 5630746 wikitext text/x-wiki Ова е архива на објавени факти во рубриката „Дали сте знаеле“ во минатото. Дополнете ја со тоа што ќе ја додадете последната занимливост отстранета од [[Предлошка:Дали сте знаеле|предлошката]] на главната страница. == 2026 == * ... дека '''[[кикиритки]]те''' потекнуваат од [[Јужна Америка]]? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? * ... дека '''[[Пафнутиј Чебишов]]''' (1821 – 1894) се смета за татко на [[Русија|руската]] [[математика]]? * ... дека поимот '''[[хигиена]]''' доаѓа од '''[[Хигија]]''', старогрчка божица на чистотата и здравјето? * ... дека името на денешната скопска населба [[Црниче]] потекнува од средновековната тврдина '''[[Маркови Кули (Водно)|Чрнче]]''' на [[Водно]]? * ... дека според [[Барбарос#Историја|една легенда]], поречкото село '''[[Барбарос]]''' (Барбарас) е наречено според светиот римски цар [[Фридрих I Барбароса]]? * ... дека на [[сончева светлина|сончевата светлината]] ѝ требаат '''[[брзина на светлината|нешто над 8 минути]]''' да стаса до [[Земја]]та? * ... дека како најбрзо животно на светот, '''[[сив сокол|сивиот сокол]]''' при спуст може да развие брзина од 389&nbsp;км/ч? * ... дека [[Филип II Македонски|Филип II]] бил убиен од '''[[Павзаниј од Орестида|еден Павзаниј]]''' поради друг? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? * ... дека '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца, и сите станале европски [[монарх|монарси]]? * ... дека '''[[Шведска]]''' ја сменила '''[[страна на возење|страната на возење]]''' од лево на десно на 3 септември 1967&nbsp;г.? * ... дека '''[[Македонска кула (Одрин)|Македонската кула]]''' во [[Одрин]] е една од најстарите градби во градот? * ... дека '''[[Харисон Форд]]''' станал столар поради незадоволство од првичните улоги кои му се доделувале? * ... дека [[Александар Македонски]] се образувал три години кај филозофот [[Аристотел]] во неговото училиште „'''[[Миески нимфеј]]'''“ кај [[негушко]]то селото [[Копаново]], [[Егејска Македонија]]? * ... дека цариградскиот патријарх '''[[Кирил I Цариградски|Кирил I Лукарис]]''' (1572-1638) се обидел да го реформира [[православие]]то во духот на протестантскиот '''[[калвинизам]]'''? * ... дека зборот '''[[камиказе]]''' значи „божествен ветер“? * ... дека во 883 г. '''[[Климент Охридски]]''' станал првиот словенски [[епископ]] на [[Балкан]]от? * ... дека '''[[Рихард Вагнер]]''' му бил зет на '''[[Франц Лист]]'''? * ... дека поимот '''[[андроид]]''' за првпат е употребен за творбата на мислителот и светец '''[[Алберт Велики]]''' (XIII век), кој наводно создал механички човек? * ... дека во '''[[Битка на Сома|Битката на Сома]]''' учествувале преку 3 милиони војници? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека '''[[Плимут (Монтсерат)|Плимут]]''' на островот [[Монтсерат]] е единствениот [[главен град]] на светот без жители? * ... дека '''[[Наум Миладинов]]''' (1817-1897), братот на [[Браќа Миладиновци|Димитар и Константин Миладинови]], бил првиот запишувач на [[македонски народни песни|македонските народни песни]] во '''[[музичка нотација]]'''? * ... дека '''[[Андора]]''' има двајца шефови на државата — [[Претседател на Франција|претседателот на Франција]] и епископот на Уржељ (во [[Каталонија]])? * ... дека '''[[Кина]]''' на [[кинески јазик|кинески]] се нарекува '''[[Џунггуо|Џунг-гуо]]''' (中國) со значење „средишна земја“? * ... дека во геометријата постои '''[[едноаголник]]'''? * ... дека поимот „[[вештачка интелигенција]]“ прв го вовел американскиот информатичар '''[[Џон Мекарти]]''' во 1955 година? * ... дека во местото '''[[Прора]]''' на островот [[Риген]] во [[Германија]] е изградено одморалиште кое претставува најголемиот угостителски објект во светот со сместивост од 20.000 легла? * ... дека францускиот двокрилец од марката „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') станал првиот комерцијален патнички авион во Македонија, кој почнал да го опслужува [[Меѓународен аеродром Скопје|Скопскиот аеродром]] во 1928&nbsp;г. со превозникот „[[Аеропут]]“? * ... дека охридското село '''[[Велмеј]]''' има дури '''[[Велмеј#Археолошки наоѓалишта|26 археолошки наоѓалишта]]'''? == 2025 == * ... дека '''[[Млечен Пат|нашата галаксија]]''' има 100 - 400 милијарди '''[[ѕвезда|ѕвезди]]''' и барем уште толку '''[[вонсончева планета|планети]]'''? * ... дека [[руска салата|руската салата]] во Русија се нарекува „Оливје“, по [[Лисјен Оливје|нејзиниот изумител]]? * ... дека '''[[Грампијански Планини|Грампијанските Планини]]''' зафаќаат речиси една половина од површината на [[Шкотска]]? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора највисока планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? * ... дека руската песна „'''[[Калинка (песна)|Калинка]]'''“ не е изворна народна песна, туку композиција на '''[[Иван Ларионов]]''' од 1860&nbsp;г.? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени '''[[инсула|инсули]]'''? * ... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени '''[[инсула|инсули]]'''? * ... дека '''[[гејша|гејшите]]''' првобитно биле мажи, пред тоа да стане женска професија? * ... дека '''[[Африка]]''' се протега на сите четири '''[[Земјини полутопки|полутопки]]'''? * ... дека '''[[Елбрус]]''' (5.642&nbsp;м) на [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] е највисоката планина во [[Европа]]? * ... дека [[цар на Мексико|мексиканскиот цар]] '''[[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]]''' бил помлад брат на австрискиот цар [[Франц Јосиф I]]? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р.&nbsp;Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека песната „'''[[Благуњо дејче, пожаранче]]'''“ ја опева неостварената љубов на Аце Абаџијата кон познатата убавица Благуња Ѓолова (1889 - 1956), родум од гостиварско [[Пожаране]]? * ... дека ѕвезденото јато '''[[Плејади (ѕвездено јато)|Плејади]]''' македонскиот народ го нарекувал „'''[[Плејади (митологија)|Квачка]]'''“? * ... врвот на вулканот '''[[Чимборасо]]''' во Еквадор е најоддалечената точка на Земјата од нејзиното средиште? * ... дека хемискиот елемент '''[[индиум]]''' (In) не е наречен по Индија, туку по бојата '''[[индиго]]''' која ја оддава при [[спектроскопија|спектроскопско]] набљудување? * ... помеѓу XIV и XVI век, во [[Белорусија]] се користела '''[[белоруска арабица]]''' меѓу доселените [[Татари-Липки|Татари]], кои го усвоиле [[белоруски јазик|белорускиот јазик]], задржувајќи го писмото од татарскиот? * ... дека родителите на [[Цар Самоил]] се погребани во '''[[Црква „Св. Герман“ - Герман|старата црква]]''' во преспанско-леринското село [[Герман (Леринско)|Герман]]? * ... дека '''[[Јеловјане]]''' и '''[[Урвич]]''' во [[Горни Полог]] (Тетовско) се '''[[Горанци|горански села]]''', иако не се во областа [[Гора (област)|Гора]]? * ... дека '''[[Свети Стефан]]''' е првиот христијански '''[[маченик]]'''? * ... дека '''[[Маличко Езеро|Маличкото Езеро]]''', помеѓу [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] на север и градот [[Горица (Албанија)|Горица]] (Корча) на југ, е исцедено во 1940-тите во борба против [[маларија]]та? * ... дека '''[[кафе]]то''' станало пораспространето во [[Западна Европа]] откако било прифатено за „христијански пијалак“ од папата [[Папа Климент VIII|Климент VIII]]? * ... дека според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека роденото име на '''[[Бранислав Нушиќ]]''' е ''Алкибијад Нуша'' бидејќи татко му бил [[Македонски Власи|Влав]] од битолското село [[Магарево]]? * ... дека геолозите ги прифатиле '''[[тектоника на плочите|тектонските плочи]]''' дури кон крајот на 1960-тите? * ... дека островот '''[[Градиште (остров)|Градиште]]''' во [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]] е прогласен за [[културно наследство на Македонија]] поради остатоците од утврдената античка населба '''[[Градиште (остров)#Утврдено градиште и Град Тиквеш|Град Тиквеш]]''' која се наоѓала на тоа возвишение? * ... дека [[Скопје|скопската]] населба '''[[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]]''' е наречена по чудотворниот извор кој се наоѓал на местото на денешната црквичка '''„[[Црква „Св. Никита“ - Кисела Вода|Св. Никита]]“'''? * ... дека '''[[Лучано Павароти]]''' првично сакал да биде професионален '''[[голман]]'''? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал „'''[[Обденица]]'''“? * ... дека '''[[Блаженства]]та''' се девет препораки на [[Исус Христос|Христос]] („Блажени се...“) изречени во неговата [[Беседа на гората]]? * ... дека пред да стапи во римската војска, царот '''[[Максимин Трак|Максимин]]''' во младоста бил [[Тракијци|тракиски]] овчар и разбојник? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека скопската '''[[Саат-кула (Скопје)|Саат-кула]]''' е првата саат-кула во Османлиското Царство, а нејзиниот часовник е донесен во XVI век од новоосвоениот град '''[[Сигет]]''' во Унгарија? * ... дека '''[[Удовски Остров|Удовскиот Остров]]''' кај с.&nbsp;[[Удово]] на реката [[Вардар]] е најголемиот речен [[Острови во Македонија|остров во Македонија]] и втор остров по површина во земјата? * ... дека поимот '''[[екологија]]''' прв го вовел германскиот биолог '''[[Ернст Хекел]]''' во 1866 година? * ... дека '''[[Горчливо Езеро|Горчливото Езеро]]''' во [[Кукушко]], [[Егејска Македонија]] е трипати [[соленост|посолено]] од [[Мртво Море|Мртвото Море]]? == 2024 == * ... дека првото '''[[сметачко глувче]]''' е направено во [[1964]]&nbsp;г. како изум на американскиот инженер [[Даглас Енгелбарт]]? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во [[III век]]? * ... дека '''[[Македонски народен театар#Историја|првиот театар во Скопје]]''' („Ада Кафе“) е отворен во 1906 година? * ... дека според месното предание, '''[[Ѓаволски Ѕид|Ѓаволскиот Ѕид]]''' настанал кога [[Ѓавол]]от неуспешно се обложил со Господ дека може да ја прегради [[Брегалница]] и за една ноќ да го потопи цело [[Овче Поле]]? * ... дека '''[[Малдиви]]те''' имаат просечна '''[[надморска висина]]''' од само 1,5&nbsp;м? * ... дека [[бука|буковите шуми]] во долината на '''[[Длабока Река]]''' во Мавровско се прогласени за '''[[светско наследство на УНЕСКО]]'''? * ... дека '''[[Антарктик]]от''' е најголемата '''[[пустина]]''' на светот? * ... дека симболот за '''[[жива]] Hg''' доаѓа од старогрчкиот збор ''хидраргирос'' со значење „водено сребро“? * ... дека, и покрај неговите огромни димензии, '''[[Сонце]]то''' се класификува како '''[[жолто џуџе]]'''? * ... дека сите '''[[јагула|јагули]]''' од Македонија одат на „свадбен пат“ за да се мрестат во '''[[Саргасово Море|Саргасовото Море]]''' недалеку од [[Бермудски Триаголник|Бермудскиот Триаголник]]? * ... дека морепловната мерка за брзина '''[[јазол (единица)|јазол]]''' доаѓа од броењето јазли на јаже кое се фрлало во водата? * ... дека '''[[Винчестер]]''' бил првиот главен град на [[Кралство Англија|Англија]]? * ... дека '''[[Еарендел]]''' е најдалечната [[ѕвезда]] позната за науката, на растојание од 28 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од Земјата? * ... дека '''[[Макаронезија]]''' е подрачје на четири архипелази меѓу Европа и Северна Африка? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал '''[[Обденица]]'''? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека '''[[христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина|христијаните во Босна и Херцеговина се тетовирале]]''' како обележје на нивната вера, иако обичајот датира од [[Илири|илирско време]]. * ... дека врвот '''[[Тумба (врв)|Тумба]]''' на [[Беласица]] е тромеѓа помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека '''[[тектоника на плочите|тектонските плочи]]''' ги открил германскиот научник '''[[Алфред Вегенер]]''' во 1912 година? * ... дека хемискиот елемент '''[[ниобиум]]''' (Nb) е наречен по нимфата '''[[Ниоба]]''', ќерка на митскиот крал [[Тантал (митологија)|Тантал]]? * ... дека името „'''[[Шпанија]]'''“ потекнува од '''[[феникиски јазик|феникиското]]''' ''Спанија'', што значи „земја на зајаците“? * ... дека првата '''[[пегла|електрична пегла]]''' е измислена во 1882 година? * ... дека '''[[Малајски Архипелаг|Малајскиот Архипелаг]]''' е најголемата [[островска група]] на светот? * ... дека '''[[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]''' траела само две седмици? * ... дека [[онколог]]от '''[[Анастас Коцарев]]''', кој соработувал со [[Марија Кири]], е единствениот Македонец кој со своето дело бил многу блиску до добивање на [[Нобелова награда|Нобеловата награда]]? * ... дека '''[[Папа Бенедикт IX|Бенедикт IX]]''' станал [[папа]] додека сè уште бил тинејџер? * ... дека '''[[Маунт Синери|највисоката планина во Холандија]]''' не е во Европа? * ... дека машкото пеење „'''[[гласоечко]]'''“ од [[Долни Полог]] е прогласено за '''[[нематеријално културно наследство]]''' на '''[[УНЕСКО]]'''? * ... дека огромен дел од [[Унгарија]] некогаш бил '''[[Панонско Море|под вода]]'''? * ... дека првата [[фотографија]] во историјата е направена во '''[[1826]]'''&nbsp;г. од прозорецот на нејзиниот пронаоѓач '''[[Жозеф Нисефор Ниепс]]''' во Ле Гра? * ... дека '''[[Хум (Хрватска)|Хум]]''' е најмалиот [[град]] во светот и има само 30 жители. * ... дека цариградскиот патријарх '''[[Кирил I Цариградски|Кирил I Лукарис]]''' (1572-1638) се обидел да го реформира [[православие]]то во духот на протестантскиот '''[[калвинизам]]'''? * ... дека градот '''[[Гелзенкирхен]]''' во Германија е привремено преименуван во „Свифткирхен“ во чест на концеритете на [[Тејлор Свифт]] во јули 2024 година? * ... дека '''[[Гагаузи]]те''' се православен народ генетски најблизок со '''[[Македонци]]те''', чиј [[туркиски народи|туркиски]] идентиет е вештачки конструкт произлезен од јазична асимилација? * ... дека '''[[Сонце]]то''' сочинува 99,8&nbsp;% од '''[[маса (физика)|масата]]''' на [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]? * ... дека '''[[Белски даб|Белскиот даб]]''' во манастирот „[[Белски манастир|Св. Илија]]“ на [[Осогово]] е прогласен за [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]]? * ... дека во [[историја на папството|историјата]] постоеле преку '''[[антипапа|40 антипапи]]'''? * ... дека споменикот „'''[[Валхала (споменик)|Валхала]]'''“ кај [[Регенсбург]] е здание во облик на антички храм кое ги чествува великаните од историјата на [[германски народи|германските народи]]? * ... дека [[Скопска Црна Гора]] е наречена „Скопска“ за да се различи од '''[[Црна Гора (Егејска Македонија)|истоимената планина]]''' помеѓу [[Сер (округ)|Серско]] и [[Драма (округ)|Драмско]] во североисточна [[Беломорска Македонија]]? * ... дека '''[[Полско-литванска Државна Заедница|Полска-Литванија]]''' била една од најголемите држави во Европа и постела повеќе од два века? * ... дека вредностите на '''[[водороден показател|водородниот показател]]''' ('''pH''') за [[киселост]] или [[базност]] се '''[[логаритам]]ски'''? * ... дека областа '''[[Барања]]''' е поделена помеѓу [[Унгарија]] и [[Хрватска]]? * ... дека '''[[стапчиња за јадење|стапчињата за јадење]]''' влегле во широка употреба дури за време на династијата [[Минг (династија)|Минг]] (XIV-XVII век), иако постоеле со илјадалетија? * ... '''[[Џон Кабот]]''' (Џовани Кабото) е првиот европски откривач на [[Северна Америка]], не сметајќи ги [[Винланд|Викинзите]]? * ... '''[[Тајане]]''' е македонски календарски обичај поврзан со празникот раѓањето на [[Јован Крстител]]? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? == 2023 == * ... дека јачината на [[ветар|ветровите]] се мери со '''[[Бофорова скала|Бофоровата скала]]'''? * ... дека '''[[Шведска]]''' ја сменила '''[[страна на возење|страната на возење]]''' од лево на десно на 3 септември 1967&nbsp;г.? * ... дека '''[[Џу Си]]''' се смета за најважниот [[конфуцијанство|конфуцијански]] филозоф по самиот Конфуциј? * ... дека '''[[Уран (планета)|Уран]]''' е првата планета откриена со '''[[телескоп]]'''? * ... дека [[јаболко]]то потекнува од [[Казахстан]] и пристигнало на нашите простори пред околу 3500 години? * ... дека '''[[оргули]]те''' прв ги измислил Ктесивиј Александриски во III век п.н.е.? * ... дека вистинското име на '''[[Марк Твејн]]''' било Семјуел Клеменс? * ... дека ирскиот композитор '''[[Џон Филд]]''' е творец на [[ноктурно]]то, подоцна популаризирано од [[Фредерик Шопен|Шопен]]? * ... дека на '''[[Пол на непристапност (поларна станица)|најнепристапната точка на Антарктикот]]''' стои биста на '''[[Ленин]]'''? * ... дека '''[[знаме на Шкотска|знамето на Шкотска]]''' како симбол го носи '''[[Андреин крст|Андреиниот крст]]''', на кој се смета дека е распнат [[Апостол Андреја]] — заштитник на Шкотска? * ... дека '''[[Општина Василево]]''' се смета за македонската престолнина на '''[[праз]]от'''? * ... дека '''[[Млечен Пат|нашата галаксија]]''' има 100 - 400 милијарди '''[[ѕвезда|ѕвезди]]''' и барем уште толку '''[[вонсончева планета|планети]]'''? * ... дека '''[[елкар]]ите''' се [[црви]] чии „гранчиња“ се пипки за собирање на [[планктон]]? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека библискиот цар '''[[Соломон]]''' имал 700 жени и уште 300 конкубини? * ... дека [[Скопје|скопската]] населба '''[[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]]''' е наречена по чудотворниот извор кој се наоѓал на местото на денешната црквичка '''„[[Црква „Св. Никита“ - Кисела Вода|Св. Никита]]“'''? * ... дека главата на '''[[Климент Охридски]]''' се чува во манастирот „'''[[Берски манастир|Св. Јован Претеча]]“''' кај [[Бер]], [[Егејска Македонија]]? * ... дека '''[[Кина]]''' на [[кинески јазик|кинески]] се нарекува '''[[Џунггуо|Џунг-гуо]]''' (中國) со значење „средишна земја“? * ... дека пустината '''[[Деште Лут]]''' во [[Иран]] е најврелото место на Земјата, на чија површина се измерени дури 70,7&nbsp;°C? * ... дека '''[[воздух]]от''' содржи 78&nbsp;% [[азот]], а само 21&nbsp;% [[кислород]]? * ... дека името на денешната скопска населба '''[[Црниче]]''' потекнува од средновековната тврдина '''[[Маркови Кули (Водно)|Чрнче]]''' на [[Водно]]? * ... дека '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца, и сите станале европски [[монарх|монарси]]? * ... дека селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко е населено место со најкраткото име во [[Македонија]]? * ... дека '''[[ботулински токсин|ботулинскиот токсин]]''' е најсмртоносната супстанција на светот, и може да предизвика [[смрт]] во рок од неколку минути? * ... дека '''[[Пелагониска битка (1259)|Пелагониската битка]]''' (1259) одиграна кај [[Леринско|леринските]] села [[Неокази (Леринско)|Неокази]] и [[Овчарани]] му го ставила крајот на [[Четврта крстоносна војна|крстоносното]] '''[[Латинско Царство]]''' на Балканот? * ... дека '''[[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]]''' е копнен мост помеѓу [[Африка]] и [[Азија]]? * ... дека елементот '''[[кадмиум]]''' (Cd) е наречен по феникискиот јунак [[Кадмо]], основач на [[Теба (Грција)|Теба]] и [[Лихнид]] (денешен Охрид)? * ... дека '''[[Свети Стефан]]''' е првиот христијански '''[[маченик]]'''? * ... дека дрвото '''[[гинко]]''' останало непроменето цели 200 милиони години? * ... дека во геометријата постои '''[[едноаголник]]'''? * ... дека '''[[Дупјачка таблица|Дупјачката таблица]]''' пронајдена кај [[костурско]]то село [[Дупјак]] сведочи за писменоста во Македонија пред повеќе од 7000 години? * ... дека на светот постојат дури 4.000 сорти на '''[[компир]]'''? * ... дека '''[[тесеракт]]от''' е хиперкоцка која се простира во [[четврта димензија|четири просторни димензии]]? * ... дека соѕвездието '''[[Јужен Крст (соѕвездие)|Јужен Крст]]''' има само четири ѕвезди? == 2022 == * ... дека [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] е наречен по '''[[Стара Планина]]''', чие турско име е „Балкан“? * ... дека '''[[Битола]]''' е основана од кралот '''[[Филип II Македонски]]'''? * ... дека '''[[Пафнутиј Чебишов]]''' (1821 – 1894) се смета за татко на [[Русија|руската]] [[математика]]? * ... дека зборот '''[[савана]]''' е од таинско потекло и првично се однесувал на рамничарски подрачја во [[Панама]] каде денес нема таков [[биом]]? * ... дека [[бука|буковите шуми]] во долината на '''[[Длабока Река]]''' во Мавровско се прогласени за '''[[светско наследство на УНЕСКО]]'''? * ... дека пред да се самоубие, англискиот неокласицистички сликар '''[[Џон Вилијам Годвард]]''' напишал „''на светов нема доволно место за мене и [[Пабло Пикасо|Пикасо]]''“? * ... дека големиот [[Античка Македонија|древномакедонски]] војсководец '''[[Кратер (војсководец)|Кратер]]''' е роден кај [[Рупишта]], Костурско? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал „'''[[Обденица]]'''“ * ... дека '''[[бамбус]]от''' е најбрзорастечко растение на светот, и може да расте по еден метар дневно? * ... дека францускиот астроном '''[[Никола Луј де Лакај]]''' открил дури [[Никола Луј де Лакај#Работа на ’Ртот на Добрата Надеж|14 соѕвездија]]? * ... дека '''[[Хенри VI]]''' станал [[Крал на Англија|крал]] на возраст од само 9 месеци? * ... дека ѕвезденото јато '''[[Плејади (ѕвездено јато)|Плејади]]''' македонскиот народ го нарекувал „'''[[Плејади (митологија)|Квачка]]'''“? * ... дека '''[[Гренланд]]''' е најголемиот [[остров]] на светот? * ... дека најисточната точка во Европа е ’ртот '''[[Флисингски]]''' во архипелагот [[Нова Земја]], Русија? * ... дека '''[[молња]]та''' при удар достигнува темепратура од 30.000 [[келвин]]и, петпати поголема од онаа на [[Ѕвездена корона|површината]] на Сонцето? * ... дека островот '''[[Градиште (остров)|Градиште]]''' во [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]] е прогласен за [[културно наследство на Македонија]] поради остатоците од утврдената античка населба '''[[Градиште (остров)#Утврдено градиште и Град Тиквеш|Град Тиквеш]]''' која се наоѓала на тоа возвишение? * ... дека песната „'''[[Благуњо дејче, пожаранче]]'''“ ја опева неостварената љубов на Аце Абаџијата кон познатата убавица Благуња Ѓолова (1889 - 1956), родум од гостиварско [[Пожаране]]? * ... дека '''[[Јужен Судан]]''' е најмладата држава во светот? * ... дека скопската '''[[Саат-кула (Скопје)|Саат-кула]]''' е првата саат-кула во Османлиското Царство, а нејзиниот часовник е донесен во XVI век од новоосвоениот град '''[[Сигет]]''' во Унгарија? * ... дека историскиот '''[[Насредин Оџа]]''' (1208 ― 1285) бил [[суфија]] кој живеел во [[Акшехир]], Средна Анадолија? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека врвот '''[[Тумба (врв)|Тумба]]''' на [[Беласица]] е тромеѓа помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека '''[[Бараково (Пиринско)|Бараково]]''' е единственото село во [[Пиринска Македонија]] вон денешната [[Благоевградска област]]? * ... дека хемискиот елемент '''[[индиум]]''' (In) не е наречен по Индија, туку по бојата '''[[индиго]]''' која ја оддава при [[спектроскопија|спектроскопско]] набљудување? * ... дека морепловната мерка за брзина '''[[јазол (единица)|јазол]]''' доаѓа од броењето јазли на јаже кое се фрлало во водата? * ... дека средновековното име на '''[[Дојран]]''' е ''Полин''? * ... дека островите [[Голем Диомид|Голем]] и [[Мал Диомид|Мал Диомид]] во [[Берингов Проток|Беринговиот Проток]] имаат '''[[меѓународна датумска граница|временска разлика од 21 час]]''' и се во различен календарски ден, иако се на растојание од само 3,8&nbsp;км? * ... дека '''[[поскок]]от''' е најотровна змија во [[Македонија]] и цела [[Европа]]? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р.&nbsp;Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека една кафена лажичка црпната од '''[[неутронска ѕвезда]]''' би тежела 4 милијарди тони? * ... дека '''[[Костур (општина)|Општина Костур]]''' има дури 43 поранешни, денес непостоечки села? * ... дека '''[[Нов Зеланд]]''' е последната земја [[преселба на населението|населена]] од човекот? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека преспанското село '''[[Нивици]]''' има дури '''[[Нивици#Цркви|три пештерни цркви]]'''? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? * ... дека во муслиманските верници палеле свеќи во '''[[Турбе на Синан Челеби|Турбето на Синан Челеби]]''' (1493) на охридски [[Плаошник]] во знак на почит кон [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]] бидејќи турбето било изградено на местото на [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид#Црква Светите Климент и Пантелејмон|неговата стара црква]]? * ... дека според едно предание, '''[[Охридски чинар|Чинарот во Охрид]]''' е засаден од сесловенскиот просветител '''[[Климент Охридски]]'''? == 2021 == * ... дека композиторот '''[[Јохан Себастијан Бах]]''' имал дури 20 деца со две жени (7 со првата и 13 со втората)? * ... дека папагалот '''[[мал александар]]''' (''Psittacula krameri'') го носи името на кралот [[Александар Македонски]], за кој се смета дека ги довел птиците од овој род во [[Средоземјето]] од [[Индија]] како подароци за аристократијата и дипломатите? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора највисока планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? * ... дека '''[[патристика]]та''' е наука за [[црковни отци|црковните отци]] и нивното дејствување во обединувањето на [[античка филозофија|античката филозофија]] со [[христијанство|христијанското]] учење? * ... дека '''[[Елбрус]]''' (5.642&nbsp;м) на [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] е највисоката планина во [[Европа]]? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека со само 30 жители (2011), '''[[Хум (Хрватска)|Хум]]''' на Истра е најмалиот град во светот? * ... дека според месното предание, '''[[Ѓаволски Ѕид|Ѓаволскиот Ѕид]]''' настанал кога [[Ѓавол]]от неуспешно се обложил со Господ дека може да ја прегради [[Брегалница]] и за една ноќ да го потопи цело [[Овче Поле]]? * ... дека '''[[Удовски Остров|Удовскиот Остров]]''' кај с.&nbsp;[[Удово]] на реката [[Вардар]] е најголемиот речен [[Острови во Македонија|остров во Македонија]] и втор остров по површина во земјата? * ... дека бојата тегет е наречена по видниот австриски адмирал '''[[Вилхелм фон Тегетоф]]'''? * ... дека '''[[птици]]те''' се [[диносаурус]]и? * ... дека '''[[факс]]от''' е измислен 11 години пред [[телефон]]от? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека охридското село '''[[Велмеј]]''' има дури '''[[Велмеј#Археолошки наоѓалишта|26 археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[Блаженства]]та''' се девет препораки на [[Исус Христос|Христос]] („Блажени се...“) изречени во неговата [[Беседа на гората]]? * ... дека според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека кај тиквешкото село '''[[Росоман]]''' се наоѓало едно од двете '''[[пристаниште|речни пристаништа]]''' во Вардарска Македонија, од кое се испорачувале земјоделски производи во Солун сè до 1912 година? * ... дека вистинското име на [[Фреди Меркјури]] е '''[[Фреди Меркјури|Фарух Булсара]]'''? * ... дека 98&nbsp;% од познатите '''[[потенцијално опасно тело|потенцијално опасни тела]]''' не се закана по [[Земја]]та во следните 100 години? * ... дека '''[[Хипарх]]''' се смета за основач на '''[[тригонометрија]]та'''? * ... дека '''[[Антипа Пергамски|Св. Антипа Пергамски]]''' се смета за заштитник на [[стоматологија|забарите]] и оние со забоболка? * ... дека најголемиот дел од '''[[Антарктик]]от''' се смета за '''[[пустина]]'''? * ... дека индиското име на '''[[Индија]]''' е '''Барат''' (भारत)? * ... дека годинава '''[[Википедија]]''' прослави 20 години постоење? * ... дека '''[[Македонски народен театар#Историја|првиот театар во Скопје]]''' („Ада Кафе“) е отворен во 1906 година? * ... дека градот '''[[Пешкопеја]]''' во денешна Албанија во средновековието се нарекувал ''Пресоленград''? * ... дека '''[[Наум Миладинов]]''' (1817-1897), братот на [[Браќа Миладиновци|Димитар и Константин Миладинови]], бил првиот запишувач на [[македонски народни песни|македонските народни песни]] во [[музичка нотација]]? == 2020 == * ... дека [[Мариово|мариовското]] село '''[[Витолиште]]''' има барем '''[[Витолиште#Археолошки наоѓалишта|22 археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[колибри]]то''' е единствената птица способна да лета наназад? * ... дека '''[[Кралско друштво|Кралското друштво]]''' од [[Лондон]] е најстарата академија на науките во светот, основана во 1660 година? * ... дека скопската населба '''[[Радишани]]''' е '''[[Катастарска Парцела 781 (Радишани)|населена уште од римско време]]'''? * ... дека '''[[Луј XIX]]''' кралувал со Франција само 20 минути, пред самиот да [[абдикација|абдицира]]? * ... дека според едно предание, основач на [[Лихнид]] (денешен Охрид) е легендарниот јунак '''[[Кадмо]]''', прогонет [[Феникија|Феничанец]] кој бил првиот смртник на чија свадба биле присутни олимписките божества? * ... дека во археолошкото наоѓалиште '''[[Старо Бонче (археолошко наоѓалиште)|Старо Бонче]]''' (Прилепско) се смета дека се наоѓаат остатоците од кралскиот дворец на [[Пелагонија]], во чија близина е погребан кралот на [[Пелагонци]]те? * ... дека '''[[калциум]]от''' е најзастапениот [[метал]] во човечкото тело? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р. Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека ѕвездата '''[[VY Големо Куче]]''' е дури три милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека единствениот познат организам кој се смета за '''[[биолошка бесмртност|биолошки бесмртен]]''' е медузата '''''[[Turritopsis nutricula]]'''''? * ... дека поимот '''[[кварц]]''' е германска варијанта на [[полски јазик|полското]] ''kwardy'', што значи „тврд“, и го има истиот корен како македонскиот збор? * ... дека тврдината '''[[Маркови Кули (Водно)|Маркови Кули]]''' (Чрнче) на планината [[Водно]] датира од '''[[VI век]]'''? * ... дека '''[[ентомологија]]та''' е гранка на зоологијата која се занимава со изучување на [[инсекти]]те? * ... дека '''[[Плимут (Монтсерат)|Плимут]]''' на островот [[Монтсерат]] е единствениот [[главен град]] на светот без жители? * ... дека според една теорија, кратовското село '''[[Шлегово]]''' е наречено по [[Германци|германските]] рудари доселени од областа [[Шлеска]]? * ... дека '''[[Прусија]]''' како политички ентитет престанала да постои дури во '''[[1947]]''' година? * ... дека '''[[гавран]]от''' е '''[[песнопојна птица]]''', иако неговото гракање е непријатно за човечките уши? * ... дека '''[[Лахта-центар]]от''' во [[Санкт Петербург]] е највисока градба во Европа со 462&nbsp;м? * ... дека и покрај класичниот [[османлиска архитектура|османлиски изглед]], џамијата '''„[[Чамлиџа-џамија|Чамлиџа]]“''' во [[Истанбул]] е изградена во 2019 година? * ... дека руско-германската вселенска опсерваторија „'''[[Спектар-РГ]]'''“ се очекува да даде слика за 100.000 [[галактичко јато|јата од галаксии]]? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? * ... дека половината [[сојузни држави на САД]] носат имиња '''[[потекло на имињата на сојузните држави на САД|добиени од домородните американски јазици]]'''? * ... дека '''[[даб]]от''' му припаѓа на семејството на '''[[буки]]те''' (''Fagaceae'')? * ... дека островот '''[[Свети Мартин (остров)|Свети Мартин]]''' во [[Карипско Море|Карипското Море]] е поделен на меѓу [[Франција]] и [[Холандија]]? * ... дека средновековниот утврден град '''[[Женско (тврдина)|Женско]]''' во [[Кукушко]] бил така наречен бидејќи имал толку силни кули и бедеми, што можеле да го бранат жени? * ... дека '''[[Горчливо Езеро|Горчливото Езеро]]''' во [[Кукушко]], [[Егејска Македонија]] е трипати [[соленост|посолено]] од [[Мртво Море|Мртвото Море]]? * ... дека [[Александар Македонски]] се образувал три години кај филозофот [[Аристотел]] во неговото училиште „'''[[Миески нимфеј]]'''“ кај селото [[Копаново]] во [[Негушко]], [[Егејска Македонија]]. * ... дека '''[[унгарски јазик|унгарскиот јазик]]''' има дури '''18 [[падеж]]и'''? * ... дека општината '''[[Барле-Хертох]]''' ја има најсложената [[државна граница]] во светот, со бројни енклави и ексклави на [[Белгија]] и [[Холандија]] една во друга? * ... дека '''[[Маличко Езеро|Маличкото Езеро]]''', помеѓу [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] на север и градот [[Горица (Албанија)|Горица]] (Корча) на југ, е исцедено во 1940-тите во борба против [[маларија]]та? * ... дека најголемото езеро во Британија, '''[[Лох Неј]]''', е во сопственост на Ерлот од Шафтсбери? * ... дека геолошкиот период [[јура]] е наречен по планинскиот венец '''[[Јура (планински венец)|Јура]]''' меѓу Франција и Швајцаревија, како нејзино типско подрачје? * ... дека '''[[Хипарх]]''' (II век п.н.е.) се смета за основоположник на [[тригонометрија]]та? * ... дека селото '''[[Долни Дисан]]''' во [[Неготинско]] има исклучително [[палеонтологија|палеонтолошко]] наоѓалиште, каде се откопани коски од [[камила|камили]], [[жирафа|жирафи]], [[лав]]ови, [[хиена|хиени]], [[мастодонт]]и и [[хипарион]]и стари 10 милиони години? * ... дека историско-географската област '''[[Мрвачко]]''' во [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]] го носи името на македонската етнографска група [[Мрваци]], така наречени поради трошките и правот врз нивната облека бидејќи се занимавале со [[рударство]]? * ... дека '''[[Општина Прилеп]]''' е најголемата [[општини во Македонија|општина]] во Македонија по површина? * ... дека '''[[едноотворни]]те''' (клунарите и клунестите ежови) се единствените [[цицачи]] што [[јајценосни животни|несат јајца]]? * ... дека во [[Африка]] има дури 535 јазици од групата '''[[банту-јазици|банту]]'''? * ... дека руската песна „'''[[Калинка (песна)|Калинка]]'''“ не е изворна народна песна, туку композиција на '''[[Иван Ларионов]]''' од 1860 г.? * ... дека според едно старо предание, во реката '''[[Брегалница]]''', на подножјето на [[Плачковица]] живеел воден '''[[змеј]]''', кој имал задача од '''[[Пајонци|пајонските кралеви]]''' да го брани Светиот Град од непријателите? * ... дека '''[[Јелоустоун]]''' е првиот [[национален парк]] во светот, отворен во 1872 година? * ... дека според една претпоставка, [[меглен]]ското село '''[[Преб’диште]]''' е наречено по [[Пребонд]], кнезот на [[македонски Словени|македонските Словени]]? * ... дека '''[[морска милја|морската милја]]''' е единица за должина која изнесува околу една [[лачна минута]] географска должина долж некој [[меридијан]]? * ... дека преспанското село '''[[Стење]]''' има [[Стење#Културни и природни знаменитости|5 цркви]] и [[Стење#Културни и природни знаменитости|6 археолошки наоѓалишта]]? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека градот '''[[Скопје]] [[електрификација|почнал да користи електрична енергија]]''' во '''[[1909]]''' година? * ... дека '''[[патишта во Македонија|патната мрежа на Македонија]]''' има вкупна должина од дури 14.182 километри? * ... дека францускиот двокрилец од марката „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') станал првиот комерцијален патнички авион во Македонија, кој почнал да го опслужува [[Меѓународен аеродром Скопје|Скопскиот аеродром]] во 1928&nbsp;г. со превозникот „[[Аеропут]]“? * ... дека галаксијата '''[[GN-z11]]''' е најдалечниот и најстариот пронајден астрономски објект во вселената, на растојание од 32 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од Земјата? * ... дека '''[[црна смрт|црната чума]]''' дошла во Европа преку [[Република Џенова|џеновските трговци]] од [[Феодосија|Кафа]] (денешна Феодосија) во [[Крим]], кога [[Монголско Царство|монголската војска]] ги катапултирала заразените тела на мртвите војници при опсадата на градот? * ... дека земјата '''[[Црна Гора]]''' е наречена по планината '''[[Ловќен]]''' која во минатото била прекриена со густи темни шуми? * ... дека некогашните '''[[Ниски Земји]]''' прераснале во денешните држави [[Белгија]], [[Луксембург]] и [[Холандија]], како и областа [[Француска Фландрија]]? * ... дека првиот христијанин во Европа, '''[[Света Лидија Македонка|Лидија Македонката]]''', е покрстена во [[Филипи]] кај денешното с.&nbsp;'''[[Рахче]]''' во Кавалско, Егејска Македонија? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во непосредно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго [[блато]]“? == 2019 == * ... дека во [[Ресенско]] постојат '''[[Список на археолошки локалитети во Ресенско|барем 125 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[UY Штит]]''', најголемата [[ѕвезда]] позната на астрономијата, е 3,7 милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека вештачкото '''[[Владовско Езеро]]''' недалеку од градот [[Воден]], Егејска Македонија, е дом на преку 250 видови [[птици]]? * ... дека македонскиот народ во минатото галаксијата '''[[Андромеда (галаксија)|Андромеда]]''' ја нарекувал '''[[Гумно]]''' поради големата сличност на обликот? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека '''[[Аралско Езеро|Аралското Езеро]]''' е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката [[Аму Дарја]] за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека '''[[стоболка]]та''' (''Spermophilus citellus'') е така наречена поради народното верување дека лечи од сто болести? * ... дека '''[[Јеловјане]]''' и '''[[Урвич]]''' во [[Горни Полог]] (Тетовско) се '''[[Горанци|горански села]]''', иако не се во областа [[Гора (област)|Гора]]? * ... дека римскиот пат '''[[Вија Егнација]]''' е наречен по нејзиниот градител — [[Гнеј Егнациј]], проконзул на [[Македонија (римска провинција)|Македонија]]? * ... дека историско-географската област '''[[Чеч]]''' се протега во [[Пиринска Македонија|Пиринска]] и [[Егејска Македонија]], но дел од нејзиното население живее во [[Одринско]], [[европска Турција]]? * ... дека првото '''[[сметачко глувче]]''' е направено во [[1964]]&nbsp;г. како изум на американскиот инженер [[Даглас Енгелбарт]]? * ... дека Русумскиот мост на реката '''[[Кагера]]''' го прешле дури 250&nbsp;000 лица во рок од 24 часа, бегајќи во [[Танзанија]] од [[геноцид]]от во [[Руанда]]? * ... дека целата '''[[Британска Индоокеанска Територија]]''' (аргипелагот [[Чагос]]) воопшто нема постојано население? * ... дека '''[[стапчиња за јадење|стапчињата за јадење]]''' влегле во широка употреба дури за време на династијата [[Минг (династија)|Минг]] (XIV-XVII век), иако постоеле со илјадалетија? * ... дека [[Општина Долнени]] има дури '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Прилепско|184 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека споменикот „'''[[Валхала (споменик)|Валхала]]'''“ кај [[Регенсбург]] е здание во облик на антички храм кое ги чествува великаните од историјата на [[германски народи|германските народи]]? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во [[III век]]? * ... дека музејот '''[[Уфици]]''' во [[Фиренца]] еден од најстарите и најпосетуваните во светот? * ... дека '''[[Малдиви]]те''' имаат просечна '''[[надморска висина]]''' од само 1,5&nbsp;м? * ... дека на [[Кавказ]]от има дури три непризнаени држави — '''[[Абхазија]]''', '''[[Јужна Осетија]]''' и '''[[Нагорно-Карабах|Нагорно-Карабах (Арцах)]]'''? * ... дека рускиот космонаут '''[[Алексеј Леонов]]''' е првиот човек во историјата кој излегол во отворена вселена? * ... дека вредностите на '''[[водороден показател|водородниот показател]]''' ('''pH''') за [[киселост]] или [[базност]] се [[логаритам]]ски? * ... дека [[цар на Мексико|мексиканскиот цар]] '''[[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]]''' бил помлад брат на австрискиот цар [[Франц Јосиф I]]? * ... дека првите '''[[град]]ови''' настанале во '''[[Сумер]]ија''' во IV милениум п.н.е.? * ... дека '''[[Средноатлантски Гребен|Средноатлантскиот Гребен]]''' е дел од подводен верижен систем кој се протега 40.000&nbsp;км низ целиот свет? * ... дека англискиот збор ''Thursday'' ([[четврток]]) доаѓа од [[старонордиски јазик|старонордискиот]] ''Þorsdagr'', што значи „Ден на богот [[Тор (митологија)|Тор]]“. * ... дека сè до 2015 г. во '''[[Западни Фјордови|Западните Фјордови]]''' на [[Исланд]] важел закон дека секој Баскиец виден на таа територија треба да се убие на лице место? * ... дека '''[[ISBN|меѓународниот стандарден книжен број]]''' (ISBN) е воведен во '''[[1970]]''' година? * ... дека селото '''[[Старо Коњарево]]''', [[Струмичко]] се наоѓа [[:Податотека:Старо Коњарево во Општина Ново Село.svg|на тромеѓата]] помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека зборот „[[вулкан]]“ доаѓа од островот '''[[Вулкано]]''' во [[Тиренско Море|Тиренското Море]] северно од Сицилија? * ... дека првата '''[[банкнота]]''' во Европа е издадена во '''[[1661]]''' година? * ... дека '''[[елкар]]ите''' се [[црви]] чии „гранчиња“ се пипки за собирање на [[планктон]]? * ... дека [[домашна овца|домашната овца]] потекнува од '''[[ерменски муфлон|ерменскиот муфлон]]'''? * ... дека '''[[Општина Василево]]''' се смета за македонската престолнина на '''[[праз]]от'''? * ... дека [[сојузни држави на САД|сојузната држава]] '''[[Род Ајленд]]''' во САД всушност е континентална, а не островска? * ... дека во Полска има дури '''[[Струга (појаснување)|8 населени места со име Струга]]'''? == 2018 == * ... дека '''[[Алеф-број|алеф-нула]]''' (<math>\aleph_0</math>) е најмалиот бесконечен [[кардинален број]]? * ... дека, според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека најисточната точка во Европа е ’ртот '''[[Флисингски]]''' во архипелагот [[Нова Земја]], Русија? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека во [[Папуа Нова Гвинеја]] се говорат дури '''[[јазици во Папуа Нова Гвинеја|850 различни јазици]]'''? * ... дека елементот '''[[цинк]]''' (Zn) е наречен по [[германски јазик|германскиот]] поим ''Zinke'', што значи „забец“? * ... дека според [[кинеска астрологија|кинеската астрологија]], [[2018]] е '''[[куче (хороскопски знак)|Година на кучето]]'''? * ... дека последниот говорник на '''[[далматински јазик|далматинскиот јазик]]''' починал во 1898 г.? * ... дека '''[[Бараково (Пиринско)|Бараково]]''' е единственото село во [[Пиринска Македонија]] вон денешната [[Благоевградска област]]? * ... дека '''[[Видринец]]''' е најмалиот од четирите [[преспа]]нски острови? * ... дека '''[[Анастас Коцарев]]''' кој соработувал со Марија Кири, е единствениот Македонец што со своето дело бил многу блиску до добивање на Нобеловата награда? * ... дека златната рипка е вид '''[[караши|караш]]'''? * ... дека откако ќе достигнат зрелост, женките кај некои '''[[еднодневки]]''' живеат само пет минути? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? * ... дека со должина од 5-6&nbsp;см, '''[[пчелесто колибри|пчелестото колибри]]''' од [[Куба]] е најмалата птица на светот? * ... дека '''[[лилјаци]]те''', хранејќи се со штетници, му заштедуваат 3 милијарди долари годишно на американското [[земјоделство|земјоделско]] стопанство? * ... дека '''[[Кристофер Колумбо]]''' никогаш не стапнал на самиот [[Северна Америка|северноамерикански континент]]? * ... дека островите [[Голем Диомид|Голем]] и [[Мал Диомид|Мал Диомид]] во [[Берингов Проток|Беринговиот Проток]] имаат '''[[меѓународна датумска граница|временска разлика од 21 час]]''' и се во различен календарски ден, иако се на растојание од само 3,8&nbsp;км? * ... дека '''[[калциум]]от''' е најзастапениот [[метал]] во човечкото тело? * ... дека '''[[Западносибирска Низина|Западносибирската Низина]]''' е најголемата [[рамница]] на светот? * ... дека '''[[кикиритки]]те''' потекнуваат од [[Јужна Америка]]? * ... дека со преку 700 цркви, градот '''[[Нешвил]]''' во [[Тенеси]], САД го нарекуваат „[[протестантство|Протестантскиот]] [[Ватикан]]“ и „Токата на [[Библиски појас|Библискиот појас]]“? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека според една теорија, селото '''[[Шлегово]]''' е наречено по [[Германци|германските]] рудари доселени од областа [[Шлеска]]? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во III век? * ... дека првите професионални '''[[пожарникарство|противпожарни служби]]''' во Македонија се појавиле во '''[[1836]]''' година? * ... дека на почетокот од [[наша ера|нашата ера]], градот '''[[Рим]]''' имал милион жители? * ... дека планината '''[[Аконкагва]]''' крај аргентинско-чилеанската граница е највисоката [[планина]] надвор од Азија? * ... дека '''[[Југословенска академија на науките и уметностите|Југословенската академија на науките и уметностите]] (ЈАЗУ)''' во [[Загреб]] е основана во 1861 г. како матична културно-научна установа на сите [[Јужни Словени]]? * ... дека најдалечната забележана ѕвезда, наречена '''[[Икар (ѕвезда)|Икар]]''', се наоѓа на растојание од 9 милијарди светлосни години од Земјата? * ... дека во [[Русија]] живеат преку '''[[народи во Русија|186 народи]]'''? * ... дека титулата '''[[Свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... дека селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко е населено место со најкраткото име во [[Македонија]]? == 2017 == * ... дека '''[[чума]]та''' дошла во Европа преку [[Република Џенова|џеновските трговци]] од [[Феодосија|Кафа]] (денешна Феодосија) во [[Крим]], кога [[Монголско Царство|монголската војска]] ги катапултирала заразените тела на мртвите војници при опсадата на градот? * ... дека во [[САД]] има дури 31 округ со името '''[[Вашингтон (округ)|Вашингтон]]'''? * ... дека '''[[Африка]]''' се протега на сите четири '''[[Земјини полутопки|полутопки]]'''? * ... дека '''[[молња]]та''' при удар достигнува темепратура од 30.000 [[келвин]]и, петпати поголема од онаа на [[Корона|површината]] на Сонцето? * ... дека во '''[[Дихово]]''', [[Битолско]] во 1883 г. е отворена првата текстилна фабрика на Балканот? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека '''[[Општина Прилеп]]''' е најголемата [[општини во Македонија|општина]] во Македонија по површина? * ... дека во [[Кина]] живеат '''[[список на народности во Кина|56 официјално признаени народности]]'''? * ... дека [[Скопје]] лежи на '''[[42. северен напоредник|ист напоредник]]''' со северна [[Јапонија]] ([[Хокаидо]])? * ... дека големиот древномакедонски војсководец '''[[Кратер (војсководец)|Кратер]]''' е роден кај [[Рупишта]], [[Костурско]]? * ... дека кон крајот на 1940-тите, [[Тетово]] имал [[Аеродром Тетово|'''воен аеродром''']], своевремено најмодерен на целиот [[Балкански Полуостров]]? * ... дека молецот '''''[[Neopalpa donaldtrumpi]]''''' е наречен по американскиот претседател [[Доналд Трамп]] поради сличноста во „фризурите“? * ... дека '''[[врвен кварк|врвниот кварк]]''' е најмасивната [[елементарна честичка]] во природата, тешка колку цел [[атом]] на [[волфрам]]от? * ... дека [[Греамова Земја|Греамовата Земја]] на [[Антарктик]]от има крајбрежен нунатак ([[чука]]) наречен '''[[Итар Пејо (нунатак)|Итар&nbsp;Пејо]]''' во чест на македонскиот народен јунак? * ... дека [[Пробиштипско|пробиштипското]] селото [[Лесново]] лежи во јасно сочуван фосилен кратер на вулканска купа, позната како '''[[Лесновска Купа]]'''? * ... дека според легендата на мештаните, името на [[ресенско]]то село '''[[Арвати]]''', близу [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]] потекнува од народот [[Хрвати]]? * ... дека со должина од 27&nbsp;м, реката '''[[Репруа]]''' во [[Абхазија]] е веројатно најкратката на светот? * ... дека преспанското село '''[[Стење]]''' има [[Стење#Културни и природни знаменитости|5 цркви]] и [[Стење#Културни и природни знаменитости|6 археолошки наоѓалишта]]? * ... дека името на денешната скопска населба [[Црниче]] потекнува од средновековната тврдина '''[[Маркови Кули (Водно)|Чрнче]]''' на [[Водно]]? * ... дека '''[[ентомологија]]''' е науката што се занимава со проучување на [[инсекти]]те? * ... дека '''[[синапсиди]]те''' се нарекуваат и „працицачи“ бидејќи се сметаат за најрани предци на [[цицачи]]те? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора планина по висина планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? == 2016 == * ... дека '''[[UY Штит]]''', најголемата [[ѕвезда]] позната на астрономијата, е 3,7 милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека '''[[гренландска ајкула|гренландската ајкула]]''' е најдолговечното [[’рбетници|’рбетно животно]] на светот, кое може да живее до 5 века? * ... дека годинава '''[[голф на Летните олимписки игри 2016|голфот]]''' се враќа како [[олимписки спорт]] по цели 112 години? * ... дека според една од тезите, поимот „'''[[вегетаријанство]]'''“ потекнува од [[латински јазик|латинскиот]] поим ''vegetus'' (жив, енергичен), наместо од [[англиски јазик|англискиот]] ''vegetable'' ([[зеленчук]])? * ... дека градот '''[[Пробиштип]]''' според статистичките и пописни податоци '''не постои''' како посебна статистичка единица? * ... дека [[бурма]]нскиот дипломат и [[Генерален секретар на Обединетите Нации|Генерален секретар на ООН]], '''[[У Тант]]''' (1909-1974) е '''[[почесни граѓани на Скопје|почесен граѓанин на Скопје]]'''? * ... дека куполата на '''[[Пантеон (Рим)|Пантеонот]]''' во [[Рим]] (II век) е направена од [[бетон]] — материјал кој е подоцна заборавен, и повторно воведен дури во [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]] (XVIII-XIX век)? * ... дека со смртта на [[цар на Светото Римско Царство|царот]] '''[[Лудвиг Побожниот]]''' ({{крат|вл.|владеел}} 814–840), по негова замисла [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] е поделено на три дела од кои потекнуваат денешните земји [[Германија]], [[Франција]] и [[Италија]]? * ... дека од годинава, градот [[Днепропетровск]] во Украина го носи името '''[[Днепар (град)|Днепар]]''' (''Дніпро''), отстранувајќи го споменот за [[Петар Велики]] како руски цар и водејќи се исклучиво по [[Днепар|истоимената река]]? * ... дека првата '''[[подморница]]''' ја конструирал холандскиот пронаоѓач Корнелиус Дребел во 1620 г. и ја прикажал на јавноста во реката [[Темза]] во Лондон? * ... дека првиот '''[[компактен диск]]''' е издаден во [[1982]] година? * ... дека црквата „'''[[Црква „Св. Стефан“ - Конче|Св. Стефан]]'''“ во [[Конче]] (изг. 1366 г.) е најстариот зачуван објект во тој крај? * ... дека [[око]]то на '''[[ној]]от''' му е поголемо од [[мозок]]от? * ... дека '''[[Перуќица]]''' е една од малкуте преостанати прашуми во Европа? * ... дека во 2013 г. општината '''[[Чешиново-Облешево]]''' е прогласена за '''[[Европско село на штркот|европска престолнина на штркот]]'''? * ... дека '''[[Џу Си]]''' се смета за најважниот [[конфуцијанство|конфуцијански]] филозоф по самиот Конфуциј? * ... дека руската песна '''„[[Калинка (песна)|Калинка]]“''' не е изворна народна песна, туку композиција на [[Иван Ларионов]] од 1860 г.? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата Ајватово и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека првото '''[[интегрално коло]]''' е осмислено во 1958 г. од Џек Килби? * ... дека Византијците успеале да ја надвладеат '''[[Петар Делјан|војската на Петар Делјан]]''' само поради помошта од Викиншката гарда на [[Харалд Суровиот]] — подоцна крал на Норвешка како Харалд III, крунисан со воената слава како „''опустошувач и разорувач на Македонија''“ и опеан во скандинавска сага? * ... дека најкрвавиот судир во историјата е '''[[Сталинградска битка|Сталинградската битка]]''' со речиси 2&nbsp;милиони изгубени животи? * ... дека бројот на '''[[кафеава мечка|мечките]]''' во Македонија бележи повеќе од тројно зголемување во периодот помеѓу 2010 и 2014 г.? * ... дека во [[1836]] г. '''[[Кратово]]''' имало 56.000 жители? * ... дека во '''[[Црква „Св. Петка“ - Радибуш|црквата „Св. Петка]]''' во селото [[Радибуш]] има издлабен приказ на сонце со сосема ист дизајн како на '''[[Знаме на Македонија|македонското знаме]]'''? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека во 1900 г. '''[[Влае]]''' имало само 40 жители? * ... дека годинава '''[[Википедија]]''' прославува '''[[Википедија:Википедија 15|15 години постоење]]'''? * ... дека '''[[водна регулација во Горен Харц|водната регулација на Горен Харц]]''' е најсложениот хидросистем во Европа? * ... дека '''[[знаме на Шкотска|знамето на Шкотска]]''' како симбол го носи [[Андреин крст|Андреиниот крст]], на кој се смета дека е распнат [[Апостол Андреја]] — заштитник на Шкотска? * ... дека [[Општина Долнени]] има дури '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Прилепско|184 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека на 6 декември 2015 г. народот на [[Ерменија]] на '''[[референдум]]''' изгласал земјата да стане '''[[парламентарна република]]''', заменувајќи го дотогашниот полупретседателски систем? * ... дека скопското село '''[[Брњарци]]''' има дури 4 археолошки наоѓалишта? * ... дека '''[[Сема Ќен]]''' (II-I в. п.н.е.) се смета за најголемиот кинески [[историчар]] на сите времиња? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? ==2015== * ... дека највисоката планина во [[Северна Америка]] во август 2015 г. го вратила свеоето старо име — '''[[Денали]]''', заменувајќи го со претходното „Макинли“? * ... дека се смета дека археолошкото наоѓалиште '''[[Старо Бонче (археолошко наоѓалиште)|Старо Бонче]]''' (Прилепско) се наоѓаат остатоците од кралскиот дворец на [[Пелагонија]], во чија близина е погребан кралот на [[Пелагонци]]те? * ... дека првиот патнички [[авион]] во Македонија бил „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') од француско производство? * ... дека според едно старо предание, во реката [[Брегалница]], на подножјето на [[Плачковица]] живеел воден змеј, кој имал задача од [[Пајонци|пајонските кралеви]] да го брани Светиот Град од непријателите? * ... дека папагалот [[мал александар]] (''Psittacula krameri'') го носи името на кралот [[Александар III Македонски]], за кој се смета дека ги довел птиците од овој род во [[Средоземјето]] од [[Пенџаб]] како подароци за аристократијата и дипломатите? * ... дека '''[[Зоолошка градина Скопје|Зоолошката градина во Скопје]]''' е отворена во 1926 г.? * ... дека '''[[Ерменска апостолска црква|Ерменската апостолска црква]]''' е првата национална црква во светот? * ... дека тврдината '''[[Маркови Кули (Водно)|Маркови Кули]]''' (Чрнче) на планината [[Водно]] датира од [[VI век]]? * ... дека суперавтомобилот '''[[Ламборгини Сесто Елементо]]''' е наречен по [[атомски број|атомскиот број]] на [[јаглерод]]от во [[периоден систем на елементите|периодниот систем на елементите]]? * ... дека '''[[хмељ]]от''' му припаѓа на семејството [[конопи]] (''Cannabaceae'')? * ... дека [[Пајонци|пајонското]] племе '''[[Агријани]]''' (Граи) редовно учествувало како наемна војска низ историјата на [[Македонско Кралство|Македонското Кралство]] и [[Македонска Империја|Македонската Империја]]? * ... дека советскиот писател [[Андреј Платонов]] (1899-1951) се смета за предвесник на [[егзистенцијализам|егзистенцијализмот]]? * ... дека селото '''[[Долни Дисан]]''', [[Неготинско]] има исклучително [[палеонтологија|палеонтолошко]] наоѓалиште, каде се откопани коски од [[камила|камили]], [[жирафа|жирафи]], [[лав]]ови, [[хиена|хиени]], [[мастодонт]]и и [[хипарион]]и стари 10 милиони години? * ... дека палеолитската статуетка '''[[Вјестоничка Венера]]''' најдена кај [[Брно]], Чешка е најстарата досега пронајдена [[керамика|керамичка]] ракотворба? * ... дека '''[[Постојнска Јама|Постојнската Јама]]''' е првото место што добило [[електрична светилка|електрично осветлување]] (1884) во [[Словенија]], дури и пред [[Љубљана]]? * ... дека '''[[џин-тоник]]''' настанал од потребата да се натераат британските морнари да примаат [[кинин]]ска вода (тоник) против [[маларија]] со додавање на [[лимета]] и [[џин]] за вкус? * ... дека во [[Ресенско]] постојат '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Ресенско|барем 125 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека во микродржавата '''[[Либерланд]]''' помеѓу Србија и Хрватска е всушност поголема по површина од [[Ватикан]] или [[Монако]]? * ... дека во [[Гостиварско]] постојат '''[[Список на археолошки локалитети во Гостиварско|барем 138 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[Зоолошка градина Скопје|Зоолошката градина во Скопје]]''' е отворена во 1926 г.? ==2014== * ... дека '''[[Македонци во Аргентина|македонската заедница во Аргентина]]''' брои околу 30.000 жители? * ... дека „'''[[Тур Даун Андер]]'''“ е втората по посетеност велосипедска трка во светот, веднаш по „[[Тур де Франс]]“? * ... дека сите досегашни [[крал на Саудиска Арабија|кралеви на Саудиска Арабија]] се синови на кралот Абдулазиз (првиот владетел со оваа титула)? * ... дека според старите македонски преданија, '''[[Богојавление]]''' има претхристијанско потекло, поврзано со богот [[Дајбог]] кој се појавувал и ги исполнувал желбите на луѓето? * ... дека '''[[Атанас Бадев]]''' (1860-1908) се смета за еден од првите професионално школувани македонски [[композитор]]и? * ... дека '''[[херпетологија]]та''' е гранка на [[зоологија]]та што се занимава со проучување на [[водоземци]]те? * ... дека [[Индија]] е поделена на '''[[Сојузни држави и територии на Индија|28 сојузни држави и 8 сојузни територии]]'''? * ... дека [[Георг Фридрих Хендл|Хендловата]] „'''[[Музика на вода]]'''“ е компонирана за кралскиот спектакл на барки на [[Темза]] приреден за [[Џорџ I]]? * ... дека [[Скопска Црна Гора]] е наречена „Скопска“ за да се различи од '''[[Црна Гора (Егејска Македонија)|истоимената планина]]''' помеѓу [[Сер (округ)|Серско]] и [[Драма (округ)|Драмско]] во североисточна [[Беломорска Македонија]]? * ... дека битолскиот деец од [[Македонски Евреи|еврејско потекло]] '''[[Рафаел Камхи]]''' се смета за еден од најголемите финансиери на [[ВМРО|Македонската револуционерна организација]]? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека селото '''[[Вирово]]''', [[Демирхисарско]] е прогласено за [[културно наследство на Македонија]] како „стопанска целина“ поради своите познати традиционални валавници? * ... дека '''[[Хелсинки]]''' претставува најсеверниот главен град во рамките на [[Европска Унија|Европската Унија]]? * ... дека македонскиот народ во минатото галаксијата '''[[Андромеда (галаксија)|Андромеда]]''' ја нарекувал '''[[Гумно]]'''? * ... дека женката на [[елен]]от се нарекува '''[[кошута]]'''? * ... дека '''[[поскок]]от''' е најотровна змија во [[Македонија]] и цела [[Европа]]? * ... дека филозофот '''[[Готфрид Вилхелм Лајбниц]]''' по татко бил [[Лужички Срби|Лужички Србин]]? * ... дека '''[[Јудит Полгар]]''' се смета за најдобра шахистка на сите времиња? * ... дека и покрај долгата историја и службениот статус, '''[[ирски јазик|ирскиот јазик]]''' како [[мајчин јазик|мајчин]] го користи само многу мал дел од населението на [[Ирска]]? * ... дека во [[Поречие]]то има '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Поречко|преку 60 досега пронајдени]]''' археолошки наоѓалишта? * ... дека според [[Национална класификација на културното наследство/Духовно|Националната класификација на културното наследство на Македонија]], верувањето во '''[[пелин]]от''' како света и лековита билка се смета за категорија на духовно наследство на земјата? * ... дека родителите на [[Цар Самоил]] се погребани во преспанско-леринското село '''[[Герман (Леринско)|Герман]]'''? * ... дека во местото '''[[Прора]]''' на островот [[Риген]] во [[Германија]] е изградено одморалиште кое претставува најголемиот угостителски објект во светот со сместивост од 20.000 легла? * ... според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... највисоката точка во [[Холандија]] е ридот '''[[Фалсерберг]]''' со само 322,7&nbsp;м? * ... ирскиот композитор '''[[Џон Филд]]''' е творец на [[ноктурно]]то, подоцна популаризирано од [[Фредерик Шопен|Шопен]]? * ... глумецот '''[[Никола Ристановски]]''' е роден во чешкиот град '''[[Острава]]'''? * ... планината '''[[Плачковица]]''', според [[Потекло на името Плачковица|едно народно предание]], го добила името како место каде малиот [[Александар III Македонски|принц Александар]] е доведен за да престане да плаче и да стане јунак? * ... дека '''[[едноотворни]]те''' (клунарите и клунестите ежови) се единствените [[цицачи]] што [[јајценосни животни|несат јајца]]? * ... дека користењето на '''[[Катлановско Блато|Катлановското Блато]]''' било регулирано од властите уште од XI век? * ... дека единственото населено место во '''[[Општина Вевчани]]''' е селото [[Вевчани]]? * ... дека вулканската планина '''[[Олимп (Марс)|Олимп]]''' на [[Марс]] е висока дури 22 километри? * ... дека [[чума]]та во Европа стигнала преку монголската војска на '''[[Златната Орда]]'''? * ... дека гробницата во [[Кутлеш]] му припаѓа на кралот [[Филип III Аридеј]]? * ... дека планината '''[[Славјанка]]''' подеднакво припаѓа и на [[Егејска Македонија|Егејска]] и на [[Пиринска Македонија]]? ==2013== * ... се верува дека хунскиот водач '''[[Атила]]''' е погребан во подземна гробница, над која била навртена реката [[Тиса]]? * ... археолошкото наоѓалиште [[Кале (Обедник)|Кале]] во демирхисарското село Обедник кај мештаните се нарекува '''„Куќата на Кралот“'''? * ... во [[Македонија]] има 10 [[ендемизам|ендемски видови]] на '''[[каранфил]]и'''? * ... '''[[гуџаратски јазик|гуџаратскиот]]''' е мајчин јазик на [[Махатма Ганди]] — „Таткото на Индија“ и [[Мухамед Али Џина]] — „Таткото на Пакистан“? * ... '''[[номофобија]]та''' е патолошки страв од немање пристап до [[мобилен телефон]]? * ... '''[[Алеф-број|Алеф-нула]]''' (<math>\aleph_0</math>) е најмалиот бесконечен кардинален број? * ... во [[1970]] година британските власти ги преселиле Чагошаните од архипелагот '''[[Чагос]]''' за да можат [[Американци]]те да основаат воена база на истите? * ... '''[[Розово фламинго|Розовото фламинго]]''' (''Phoenicopterus roseus'') се среќава и во [[Македонија]]? * ... '''[[Природонаучен музеј на Македонија|Природонаучниот музеј на Македонија]]''' е основан во 1926 г.? * ... Селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко го има најкраткото име на населено место во [[Македонија]]? * ... титулата '''[[Свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... познатиот македонски глумец '''[[Ристо Шишков]]''' се подготвувал да стане [[атомска физика|атомски физичар]] пред да се реши за глумата? * ... [[Аралско Езеро|Аралското Езеро]] е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката '''[[Аму Дарја]]''' (негов единствен доток) за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... [[Лазарополе|лазарополскиот]] кнез '''[[Ѓурчин Кокалески|Ѓурчин Кокале]]''' (1775–1863) важи за еден од првите македонски [[преродбеник|преродбеници]]? * ... дека [[даб]]от бил обележје на древните [[крал на Македонија|македонски кралеви]] и свето дрво на [[словенска митологија|словенскиот]] бог [[Перун]] и [[германска митологија|германскиот]] бог [[Тор (бог)|Тор]]? * ... единицата за тежина [[фунта (единица)|фунта]] во Македонија се нарекувала „'''[[Фунта (единица)#Македонска литра|литра]]'''“? * ... '''[[јавански јазик|јаванскиот јазик]]''' го говорат околу 75,5 милиони луѓе — 30&nbsp;% од населението на [[Индонезија]]? * ...денес [[Валонски јазик|'''валонскиот јазик''']] се смета за [[Мртов јазик|скоро исчезнат јазик]], првенствено поради доминацијата на [[Француски јазик|францускиот јазик]] во [[Валонија]] и забраната за употреба на валонскиот јазик од 1952 година? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... [[Тајланд]] е поделен на дури '''[[Покраини во Тајланд|76 покраини]]'''? * ... [[западнофризиски јазик|фризискиот јазик]] е рамноправен со холандскиот во покраината [[Фризија (покраина)|Фризија]]? * ... географскиот центар на Македонија се наоѓа во '''[[Длабок Дол]]''', во атарот на селото [[Долно Врановци]]? * ... [[Википедија]] има '''[[Википедија:Список на википедии|изданија на вкупно 285 јазици]]'''? * ... помеѓу XIV и XVI век, во [[Белорусија]] се користела '''[[белоруска арабица]]''', откако доселените [[Татари-Липки|Татари]] го усвоиле [[белоруски јазик|белорускиот јазик]], задржувајќи го писмото од татарскиот? * ... кај екраните, секој [[пиксел]] е поделен на три „'''[[потпиксел]]и'''“ за трите основни бои (црвена, сина и зелена)? * ... летот со „[[Сојуз 1]]“ го направил '''[[Владимир Комаров]]''' прв човек којшто летал во [[вселенско пространство|вселенското пространство]] повеќе од еднаш, но и прв човек којшто загинал за време на лет во вселената? * ... според [[УНЕСКО]], во [[Македонија]] се зборуваат '''[[Список на загрозени јазици во Македонија|7 загрозени јазици]]'''? * ... титулата '''[[свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[римокатоличка црква|римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... познатиот македонски глумец '''[[Ристо Шишков]]''' се подготвувал да стане [[атомска физика|атомски физичар]] пред да се реши за глумата? * ... [[Аралско Езеро|Аралското Езеро]] е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката '''[[Аму Дарја]]''' (негов единствен дотек) за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... [[Лазарополе|лазарополскиот]] кнез '''[[Ѓурчин Кокалески|Ѓурчин Кокале]]''' (1775–1863) важи за еден од првите македонски [[преродбеник|преродбеници]]? * ... [[розово фламинго|розовото фламинго]] живее во [[Македонија]]? * ... дека [[даб]]от бил обележје на древните [[крал на Македонија|македонски кралеви]] и свето дрво на [[словенска митологија|словенскиот]] бог [[Перун]] и [[германска митологија|германскиот]] бог [[Тор (бог)|Тор]]? * ... [[Србија]] е поделена на '''[[окрузи во Србија|29 окрузи]]'''? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... [[Тајланд]] е поделен на дури '''[[Покраини во Тајланд|76 покраини]]'''? * ... [[западнофризиски јазик|фризискиот јазик]] е рамноправен со холандскиот во покраината [[Фризија (покраина)|Фризија]]? * ... географскиот центар на Македонија се наоѓа во '''[[Длабок Дол]]''', во атарот на селото [[Долно Врановци]]? * ... '''[[Природонаучен музеј на Македонија|Природонаучниот музеј на Македонија]]''' е основан во 1926 г.? ==2012== * ... врвот на вулканот '''[[Чимборасо]]''' ([[Еквадор]]) е најоддалечената точка на [[Земја (планета)|Земјата]] од нејзиниот центар? * ... [[Индија]] има дури '''[[Список на градови во Индија|45 града со повеќе од милион жители]]'''? * ... езерото '''[[Лох Неј]]''' во [[Северна Ирска]] е најголемото езеро на [[Британски Острови|Британските Острови]]? * ... '''[[Музеј на модерната книжевност|Музејот на модерната книжевност]]''' во [[Марбах на Некар|Марбах]] (Германија) е добитник на престижната [[Стерлингова награда]] за архитектура? * ... во 2010, политичката групација '''[[БРИК]]''' е преименувана '''[[БРИКС]]''' со влегувањето на [[ЈАР]]? * ... прочуениот ренесансен уметник '''[[Бенвенуто Челини]]''' бил повеќе пати осудуван за [[содомија]] и убиства? * ... '''[[тајландски јазик|тајландскиот јазик]]''' има пет варијанти на употреба: улична, отмена, беседничка, верска и кралска? * ... '''[[кукувија]]та''' (''Tyto alba'') е најраспространетата копнена птица во светот? * ... '''[[Каролински Остров|Каролинскиот Остров]]''', кој е дел од [[Кирибатите]], била првата територија која на [[1 јануари]] [[2000]] година преминала во новиот милениум? * ... со своите 634 м, новоизградената кула „'''[[Токиско небесно дрво]]'''“ е втора градба по височина во светот? * ... '''[[Грампијански Планини|Грампијанските Планини]]''' зафаќаат речиси една половина од површината на [[Шкотска]]? * ... [[Земја]]та не се [[Земјина ротација|врти]] исправено, туку нејзината '''[[осен наклон|оска е навалена]]''' за 23,44 [[Степен (агол)|степени]]? * ... '''[[Стоболка]]та''' (''Spermophilus citellus'') е така наречена поради народното верување дека лечи од сто болести? * ... во [[Африка]] има дури 535 јазици од групата '''[[банту-јазици|банту]]'''? * ... во [[математика]]та постојат [[бесконечно множество|бесконечности]] со разни големини (кардиналности) кои се претставуваат со '''[[алеф-број]]'''? * ... името на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] е добиено од словенските доселеници, кои дошле од областа покрај реката '''[[Охрже]]''' во [[Чешка]]? * ... неодамна пронајдената '''[[метална микрорешетка]]''' е најлесниот материјал на светот? * ... '''[[Сојомбо (симбол)|националниот симбол на Монголија]]''' е всушност еден од знаците на едно [[Сојомбо писмо|постаро монголско писмо]]? * ... на [[15 март]] [[1948]] започнала '''[[Заминување на децата од селото П’пли|евакуација на децата од селото П’пли]]''', при што било иселено 91 дете во 4 групи? * ... како момче, '''[[Џозеф Далтон Хукер]]''' учествувал во експедицијата на [[Џејмс Кларк Рос]] со која било потврдено постоењето на [[Антарктик]]от? * ... '''[[Ратхаус Хамбург|градското собрание на Хамбург]]''' има 647 соби, 6 соби повеќе отколку [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]]? * ... во [[македонскиот јазик]], покрај [[Вокатив|вокативни падежни остатоци]], постојат и '''[[Граматички категории на именките во македонскиот јазик|акузативни падежни остатоци]]'''? * ... '''[[Костарика]]''' ја укинала својата армија во [[1949]] година? * ... со уривањето на зградата во [[Скопски земјотрес 1963|скопскиот земјотрес во 1963]], фондот на '''[[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Народната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“]]''' бил привремено сместен во [[Даут-пашин амам|Даут-пашиниот амам]]? ==2011== * ... според легендата, црквата '''„[[Црква „Св. Андреја“ (Киев)|Св. Андреја]]“''' во [[Киев]] била основана од [[Апостол Андреја]]? * ... во почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], '''[[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупирана Македонија]]''' била поделена помеѓу [[Царство Бугарија|Бугарија]], [[Италија]] и [[Нацистичка Германија|Германија]]? * ... дизајнирањето на '''[[Лара Крофт]]''' било инспирирано од шведската пејачка Нене Чери? * ... градот '''[[Зрењанин]]''' под отоманска власт паднал со помош на српското население на градот? * ... во '''[[Македонија во Првата светска војна|Првата светска војна]]''' биле регрутирани најмалку 44.496 [[Македонци]] во српската армија? * ... во [[2003]] година, '''[[трговија со дрога|глобалната трговија со дрога]]''' остварила приходи од 321,6 милијарди [[американски долар]]и? * ... '''[[Хипарх]]''' се смета за основач на [[тригонометрија]]та? * ... '''[[Халберштат]]''' е местото на првите документирани големи постојани [[оргули]], поставени во [[1361]] година? * ... новиот '''[[Стадион Јувентус|стадион]]''' на [[ФК Јувентус]] бил изграден на местото на поранешниот Деле Алпи? * ... '''[[миксомицети]]те''' се најбројни лигави габи? * ... '''[[Атентат врз Велимир Прелиќ|атентатор]]''' на [[Велимир Прелиќ]] била [[Мара Бунева]]? * ... во '''[[Музеј на македонската борба|Музејот на македонската борба]]''' (''на сликата'') се наоѓаат 109 восочни фигури од личности од македонската историја? * ... '''[[морска милја|морската милја]]''' е единица за должина која изнесува околу една [[лачна минута]] географска должина долж некој меридијан? * ... '''[[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]]''' бил последниот цар и крал на Германија? * ... '''[[Ариевско уверение|Ариевското уверение]]''' станало задолжителено за сите чиновници во [[Нацистичка Германија]]? * ... '''[[Харието]]''' бил водач на банда салиски платеници во служба на [[Римско Царство|Римското Царство]]? * ... '''[[тајане]]''' претставува македонски календарски обичај поврзан со празникот раѓањето на [[Свети Јован Крстител]]? * ... '''[[Бабин Јар]]''' е местото каде на 29 и 30 септември 1941 година биле убиени најмалку 33.771 Евреи? * ... '''[[Хилперик II (крал на Франките)|Хилперик II]]''' издал указ според кој им дозволил на жените да го наследуваат татковиот имот? * ... '''[[Германско Царство|Германското Царство]]''' постоело до крајот на Првата светска војна? * ... писателките од семејството '''[[Бронте (семејство)|Бронте]]''' своите дела првично ги издавале под машки псевдоними? * ... '''[[Едвалд Боасон Хаген]]''' станал трет најдобар велосипедист во светот според UCI кога имал само 22 години? * ... '''[[Пепи Манасков]]''', е прогласен за најдобар македонски ракометар на [[20 век]]? * ... '''[[Шри Сатја Саи Баба]]''' тврдел дека е реинкарнација на Саи Баба од Ширди? * ... '''[[Киевско-печерска лавра|Киевско-печерската лавра]]''' претставува најстаро православно светилиште на [[Источни Словени|Источните Словени]]? * ... '''[[Филип Жилбер]]''' е првиот Белгиец во историјата, кој победил на трите Арденски класици во една година? * ... '''[[Рајхсвер]]''' претставувале вооружени сили на Германија во периодот од 1919 до 1935 година? * ... '''[[Работничка партија на Кореја|Работничката партија на Кореја]]''' во земјата владее од нејзиното основање во [[1949]] година? * ... '''[[Хорарна астрологија|Хорарната астрологија]]''' е гранка на [[астрологија]]та, при што астрологот одговара на конкретно поставено прашање? * ... '''[[Знаме на Обединетите Нации|знамето на Обединетите Нации]]''' е усвоено во [[1947]] година? * ... функцијата '''[[Премиер на Прусија]]''' постоела од 1702 до 1947 година? * ... Островот '''[[Свети Мартин (остров)|Свети Мартин]]''' во [[Карипско Море|Карипското Море]] е поделен на меѓу [[Франција]] и [[Холандија]]? * ... '''[[Сава]]''', е река која ја обележува северозападната граница на Балканскиот Полуостров? * ... со '''[[Договор од Троа (1420)|Договорот од Троа]]''', англиските владетели требало да го наследат престолот на Франција? * ... '''[[ФК ЦСКА (Москва)|ПФК ЦСКА Москва]]''' е прв руски тим кој некогаш освоил [[УЕФА|европски куп]]? * ... '''[[Сју Гарднер]]''' е тековниот извршен директор на Фондацијата Викимедија во Сан Франциско? * ... '''[[Џон Тошак]]''' е актуелен селектор на Македонската фудбалска репрезентација? * ... споменикот на '''[[Зебрњак]]''' е подигнат во чест на победата на српската војска во [[Кумановска битка|Кумановската битка]], која ја одлучила [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]]? * ... на [[Китино Кале]] над [[Кичево]] постоела '''[[Олга Мицеска (споменик)|голема статуа]]''' ''(фотографија)'' на хероината [[Олга Мицеска]] која поради разголеноста веднаш по поставувањето била урната од страна на тогашните комунистички власти? * ... '''[[Владимир Лисин]]''' е најбогатиот човек во Русија? * ... '''[[Шајлок]]''' е лик во драмата [[Венецијански трговец]] на [[Вилијам Шекспир]]? * ... '''[[Кумановски мировен договор|Кумановскиот договор]]''' стави крај на [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|бомбардирањето на НАТО]] врз [[СР Југославија]]? * ... '''[[Александар Литвиненко]]''' бил отруен со токсичниот радиоактивен изотоп полониум-210? * ... '''[[Екарт Толе]]''' според „Њујорк Тајмс е најпопуларниот автор за духовниот живот во САД? * ... во градот '''[[Хургада]]''', сончевите денови траат 3.800 часа годишно, што е еден од највисоките рекорди во светов? * ... Од Македонија биле протерани повеќе од 10.000 '''[[Депортација на Евреите од Македонија|Евреи]]''' во логорот [[Треблинка]]? * ... '''[[Езеро Восток|езерото Восток]]''' е најголемо од 150-те езера под ледената капа на [[Антарктик]]от? * ... Република Македонија е потписник на '''[[Болоњска декларација|Болоњската декларација]]''' од 2003 година? * ... '''[[Главоболка]]та''' се појавува најмалку еднаш кај 95% од луѓето и тоа најчесто на возраст од 20 - 40 години? * ... забраната за прикажување на две дела на македонскиот уметник '''[[Александар Станковски]]''' во [[Малта]], предизвикала протести против [[цензура]]та во оваа држава? * ... на '''[[Бахамите]]''' не се плаќа [[данок на доход]], [[данок на додадена вредност]] и [[данок на имот]], кои ја прават земјата една од оние со најконкурентни даночни режими? * ...од првите повеќепартиски избори до денес, во [[Македонија]] продефилирале над сто '''[[Список на политички партии во Македонија|политички партии]]'''? * ...и [[Сатурн]]овата месечина [[Титан (месечина)|Титан]] има свое „[[Охридско Езеро (Титан)|Охридско Езеро]]“, наречено во чест на [[Охридско Езеро|истоименото езеро]] во југозападна [[Македонија]]? * ...eден фосил на '''[[Оклопни риби|оклопна риба]]''' (''[[Materpiscis|Materpiscis attenboroughi]]'') стар 380 милиони години поседува карактеристична градба која укажува на живородност? * ... '''[[герилско градинарство|герилското градинарство]]''' опфаќа одгледување на растенија на земјиште кое е запуштено од неговиот законски сопственик, без негова дозвола? * ...стадионот '''[[Камп ноу]]''' во Барселона има 98.787 седишта, со што е најголемиот стадион во Европа? * ...македонската и украинската Википедија се единствените кирилични изданија на Википедија што го погодиле правилното име на '''[[Весли Снејдер]]'''? * ...главниот лик од серијалот видеоигри „Half-Life“, '''[[Гордон Фримен]]''', никогаш не проговорил? * ... византиското '''[[Биро за варвари]]''' претставува првата позната институција која била задолжена за меѓународните односи на една држава? * ... во светот има 29 земји каде што '''[[Список на земји каде што францускиот е официјален јазик|францускиот јазик е официјален]]'''? * ... '''[[Авети]]те''' се способни да ја завртат својата глава за речиси 360°? * ... '''[[Стигма|стигмите]]''' кои ги имал Свети Пио сосема исчезнале пред да го напушти земскиот живот? * ...инфраструктурата во '''[[Тавантинсују]]''' била толку добра што Часките од [[Кито]] до Куско пренесувале порака за само една седмица? (~1500 km) ==2010== * ... '''[[Хаити]]''' е првата независна држава во Латинска Америка и воедно единствена држава која својата независност ја стекнала преку успешна буна на робови? * ... '''[[Делавер]]''' е првата сојузна држава на САД и првата држава која го ратификувала [[Устав на Соединетите Американски Држави|уставот на САД]]? * ...по зголемено внесување на [[јаглехидрат]]и, една десетина од [[Црн дроб|црнодробната]] маса може да постои како '''[[гликоген]]'''? <li>... '''[[Боцвана]]''' е една од најслабо корумпираните држави во [[Африка]], на исто ниво со [[Португалија]]? <li>... '''[[Стигма|стигмите]]''' кои ги имал '''[[Свети Пио]]''', во текот на животот, му исчезнале пред да го напушти земскиот живот? <li>...матичниот народ на '''[[Монако]]''', ''Моначани'', е всушност '''[[Монако#Демографија|малцинство]]''' во својата држава? <li>... дека инфраструктурата во '''[[Тавантинсују]]''' била толку добра што '''[[Часки]]те''' од [[Кито]] до [[Куско]] пренесувале порака за само една седмица? <li>... '''[[Хаити]]''' е првата независна држава во '''[[Латинска Америка]]''' и воедно единствена држава која својата независност ја стекнала преку успешна буна на '''[[роб]]ови'''? <li>... '''[[Делавер]]''' е првата [[Сојузни држави на САД|сојузна држава на]] [[САД]] и првата држава која го ратификувала '''[[Устав на САД|уставот на САД]]'''? <li>... после зголемен внес на [[јаглехидрат]]и, една десетина од [[Црн дроб|црнодробната]] маса може да постои како '''[[гликоген]]'''? <li>... '''[[Бутан]]''' е единствената држава во светот која мери '''[[среќа]]''' на своето население? <li>... со своите шест фази на развој и петте различни писма на пишување, '''[[египетскиот јазик]]''' е еден од најстарите запишани јазици во светот? <li>...според '''[[Закон за зачувување на масата|законот за зачувување на масата]]''', таа не може да се создаде или уништи, но може да се прераспореди во просторот и да се измени во различни типови на честички? <li>... '''[[Боцвана]]''' е една од најслабо корумпираните држави во [[Африка]], на исто ниво со [[Португалија]]? <li>...стадиумот на возрасна единка или [[имаго]] (за разлика од [[ларва]]та) на '''[[еднодневки]]те''' е краток и трае од неколку часа до неколку дена? <li>... '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца и сите станале европски монарси? <li>...царот '''[[Фока (византиски цар)|Фока]]''' дошол на власт во [[Византија]] во 602. година со помош на [[Трки со двоколки|„партијата“ на Зелените]]? <li>...[[Црна Гора]] имала само еден крал и тоа бил '''[[Никола I Петровиќ]]''' ? <li>...последните '''[[мајански градови]]''' кои биле [[Шпанска колонизација на Јукатан|освоени од Шпанците]] биле [[Тајасал]] и [[Закпетен]]? <li>...на островот [[Јап]] во [[Федералните Држави на Микронезија]] месното население користи камени пари од кои најголемите се 4 метри во [[пречник]], а најмалите до 0,3 метри во пречник? <li>...на државата '''[[Тувалу]]''' ѝ се заканува опасност од потполно исчезнување од географската карта поради покачување на нивото на [[море]]то? <li>...[[лондон]]ската '''[[Independent Group]]''' е предвесник на уметничкиот правец [[поп арт]]? <li>...[[Нова Македонија]], [[Вечер (дневен весник)|Вечер]] и [[Битолски весник]] се најстарите дневни весници во Македонија? <li>...[[Руанда]] е првата држава во историјата која избрала државно законодавство, а при тоа мнозинството биле жени? <li>...според [[Кладистика|кладистичката]] систематика, [[Четириношци|четириножните]] [[‘Рбетници|‘рбетници]] припаѓаат на класата '''[[Резноперки|резноперкови риби]]'''? <li>...познатото украсно црно дрво '''[[абонос]]''', е толку густо што тоне во [[вода]]? ==2009== <!--<li>... '''[[SketchUp]]''' е бесплатен програм од [[Google]] наменет за лесно и брзо [[3Д моделирање]] на предмети, куќи, градежни објекти, направи и слично? ПОВЕЌЕ НЕ Е БЕСПЛАТЕН --> <li>... дека '''[[шугејзинг]]от''' е правец на [[алтернативен рок|алтернативниот рок]], кој во раните 90-ти бил потиснат од далеку попопуларниот [[гранџ]]? <li>... дека единствениот познат организам кој се смета за '''[[Биолошка бесмртност|биолошки бесмртен]]''' е медузата '''''[[Туритопсис нутрикула|Turritopsis nutricula]]'''''? <li>... дека [[статуетка]]та '''[[Оскар]]''' стои на филмско тркало на кое се вгравирани пет средни кругови, секој од нив означува една од оригиналните гранки на академијата: глумци, режисери, сценаристи, продуценти и техничари? <li>... дека голем број уметници од САД, меѓу кои [[Џими Хендрикс]], [[Кевин Костнер]], [[Меган Фокс]], [[Елвис Присли]] и [[Тина Тарнер]] имале предци кои припаѓале на народот '''[[Чероки]]'''? <li>... дека [[паркур]]от е активност чијашто цел е движење од една точка до друга колку што е можно поефикасно и побрзо, користејќи ги претежно способностите на човечкото тело? <li>... дека американскиот астроном и астрохемичар '''[[Карл Саган]]''' е автор на романот „[[Контакт (роман)|Контакт]]“ врз основа на кој во 1997 година е направен [[Контакт (филм)|филм под истиот наслов]] со [[Џоди Фостер]] во главната улога? <li>... дека во '''[[Бутан]]''', единствената земја во светот во која е забранета продажбата на [[тутун]], луѓето на фасадите од куќите цртаат [[пенис]]и, верувајќи дека ќе ги заштитат од лоши духови ? <li>... дека водното растение '''[[Волфија|Wolffia arrhiza]]''' од фамилијата [[Козлеци]] е најмалото [[Скриеносемени|цветно растение]] на светот? <li>... дека во XIX век, '''[[Богородичната црква]]''' во [[Париз]] била толку запуштена, што урбанистите размислувале за нејзино уривање, па [[Виктор Иго]] го напишал романот „[[Sвонарот на Богородичната црква]]“ делумно и за да ја подигне јавната свест за неа? <li>... дека во [[парапсихологија]]та, '''[[телепатија]]та''' се смета за форма на [[вонсетилно восприемање]] (ESP) и често се поврзува со [[прекогниција]]та и [[јасновидост]]а? <li>... дека според '''[[Рационални очекувања|теоријата на Рационални очекувања]]''', во [[макроекономија]]та може да се постигне целосна вработеност доколку цените и платите би биле целосно флексибилни? <li>... дека главниот град на [[Малезија]], '''[[Куала Лумпур]]''', е eдновремено и една од трите [[Административна поделба на Малезија|федерални територии]] во државата? <li>... дека '''[[Марсиканската мечка]]''', која е подвид на [[кафеава мечка|кафеавата мечка]], живее единствено во централниот регион на [[Италија]], и останати се само уште 30-тина живи примероци? <li>... дека [[Монголија]] била населена уште '''[[Историја на Монголија|пред 800.000]]''' години? ==2008== <li>... дека на [[Ман (остров)|Ман]], островска територија во [[Ирското Море]], '''[[Локална управа на Ман|локалната управа]]''' се заснова на древните црковни парохии? <li>... дека '''[[НХЛ]]''', професионалната лига во [[хокеј на мраз]] е формирана во [[Монтреал]], [[Канада]], во 1917 година од 4 канадски клубови? <li>... дека од најпопуларната руска крими-серија на сите времиња, насловена како „'''[[Бригада (филм)|Бригада]]'''“ (2002) досега има снимено само 15 епизоди? <li>... дека и покрај успехот во '''[[Бурските војни]]''', после кои е формирана [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Унија]], [[Британија]] ги загубила своите поранешни меѓународни позиции? <li>... дека на '''[[Велигденскиот Остров]]''', еден од островите на [[Полинезија]], има вкупно 887 монолитни камени кипови кои ги нарекуваат „Главите на Велигденскиот Остров“? <li>... дека '''[[Кинеската астрологија]]''' се заснова на 12-годишниот циклус на ''Планетата - Дрво'' ([[Јупитер]]), а секоја од 12-те години е во знакот на некое животно? <li>... дека [[Шерлок Холмс]] и неговиот пријател [[Др. Џон Вотсон]], замислените ликови од делата на [[Сер Артур Конан Дојл]], живееле заедно на адресата '''[[221Б Бејкер Стрит]]'''? [[Image:Lippenbaer-24.jpg|right|130px|Тромава мечка]] <li>... дека '''[[Грција]]''' има [[периферии на Грција|13 периферии]] и [[префектури на Грција|52 префектури]]? <li>... дека '''[[Тромава мечка|тромавите мечки]]''' ''(на сликата)'' во некои предели на [[Индија]] и [[Бурма]] се сметаат за поопасни животни и од [[тигар]]от поради нивниот непредвидлив темперамент? <li>... дека '''[[Карлос Кастанеда]]''', американскиот [[антропологија|антрополог]] и [[писател]], има [[перу]]анско потекло и дека е контроверзен бидејќи неговите теми се поврзани со [[шаманизам|шаманизмот]]? <li>... дека [[Џорџ Вашингтон]] бил првиот [[Голем мајстор]] на Големата '''[[масони|масонска]]''' ложа на [[САД]], која подоцна згаснала? <li>... дека '''[[Претседателски избори во САД 2008 година|овогодишните претседателски избори во САД]]''', на кои победи [[Демократска партија на САД|демократот]] [[Барак Обама]], се одржаа едновремено со избори за 33 места во [[Сенатот на САД]], избори за [[Конгресот на САД]], како и избори за гувернери во 11 [[сојузни држави на САД]]? <li>... дека '''[[Само вистината победува|националното мото на Индија]]''' ''сатјамева џајате'' се наоѓа и на грбот на Индија, и е слично со националното мото на Чешка - ''pravda vítězí''? <li>... дека во [[1889]]. познатиот пица-мајстор од [[Неапол]] [[Рафаеле Еспозито]], специјално за [[италија]]нската кралица [[Маргарита од Савоја]] приготвил пица во боите на италијанското знаме: [[зелена боја|зелена]] (од [[босилек]]от), [[бела боја|бела]] (од [[моцарела]]та) и [[црвена боја|црвена]] (од [[домат]]от) и ја нарекол токму '''„[[Пица#Видови пици|пица маргарита]]“'''. <li>... дека познатиот [[окултизам|окултист]] '''[[Алистер Кроули]]''' се појавува на омотот на осмиот албум на [[Битлсите]], Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band? <li>... дека кај [[Ладнокрвни животни|ладнокрвните животни]] кои немаат '''[[Y хромозом]]''', особено кај [[влекачи]]те, полот на младите зависи од температурата на која се одвивала [[квачење|инкубацијата]]? <li>... дека најчесто машко име во [[Република Македонија]] е Александар, а најчесто женско име е Марија. Можете да го побарате и вашето има на '''[[список на најчести имиња]]'''. <li>... дека најновиот [[микрообработувач]] кој го најави [[Интел]] за крајот од оваа година (наречен '''[[Туквила]]''') ќе содржи две милијарди [[транзистори]], и 30 мегабајти [[кеш меморија]]? <li>... дека '''[[Археа|термоацидофилните археи]]''' живеат во екстремни средини, како на пример [[вулкан]]ски [[топол извор|топли извори]]? <li>... дека според податоците од 2006-та се проценува дека има над 27.000 '''[[Јадрено оружје|јадрени оружја]]''' во сопственост на најмалку осум земји, од кои 96% отпаѓаат на [[САД]] и [[Русија]]? <li>... дека '''[[Усеин Болт]]''', победникот и новиот светски рекордер на 100 и 200м од [[Летните олимписки игри - 2008]] во [[Пекинг]] е првиот атлетичар којшто победил на 100 и на 200м по [[Карл Луис]] во 1984? <li>... дека режисерот [[Педро Алмодовар]] работел десет години на приказната за филмот '''[[Лошо образование]]''', а речиси сите улоги се машки? <li>... дека во 2007 година, '''[[Аеродром Париз-Шарл де Гол|аеродромот Шарл де Гол во Париз]]''' бил на [[список на најфреквентни аеродроми во светот|прво место]] по сообраќај во [[Европа]] со 552,721 полетувања и спуштања, а втор по бројот на патници со 59,919,383 патници, по [[Аеродром Лондон-Хитроу|Лондон Хитроу]] со 68,068,554, и пред [[Аеродром Франкфурт|Франкфурт]] со 54,161,856? ==2005-2007== <li>... дека [[Српски јазик|српскиот јазик]] има [[Срби#Јазик|два рамноправни изговора]] и [[Срби#Јазик|две рамноправни писма]]? <li>... дека [[Елизабет Тејлор]] има виолетови очи, двократна лента од трепки, осум брака и два [[оскар]]и? <li>... дека ''[[Битлс]]'' е прогласена за најголема група на сите времиња според списанието ''Rolling Stone''? <li>... дека прв претседател на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] бил [[Блаже Конески]]? <li>... дека многумина ја сметаат [[Ојлерова формула|Ојлеровата формула]]: <math>\mbox{e}^{i\pi}+1=0</math> за совршено математичко равенство? <li>... дека во [[Множество|теоријата на множествата]] постојат две [[Множество#Околу бесконечните множества|бесконечности]]? <li>... дека во [[Метрички простор|метричкиот простор]] е можно да се дефинира какво било растојание меѓу две точки? <li>... дека вистинското име на [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]] е ''{{Уникод|Ѩ}}зъıкъ слов{{Уникод|ѣ}}ньскъıи'' (транслитерирано: ''językŭ slověnĭskyi'') што значи „''словенски јазик''“? <li>... дека како за ретко кој јазик, за [[Старословенски јазик|старословенскиот]] биле создадени две писма: [[глаголица]] и [[кирилица]]? <li>... дека со своите над 10 милиони жители, [[Русија|рускиот]] [[главен град]] [[Москва]] претставува најголем град во [[Европа]]? <li>... дека [[Бети Дејвис]] е двократна [[оскар]]овка и според [[Американскиот филмски институт]] [[АФИ 100 години... 100 ѕвезди|втора најголема глумица на сите времиња]]? <li>... дека [[Силвио Берлускони]], [[Италија|италијански]] стопанственик и политичар, е најбогатиот човек во Италија, со имот вреден 12.000.000.000 [[долар]]и во [[2005]] година? <li>... дека [[амфиоксус|aмфиоксусот]] или ''копјестикот'' (единствен во поттипот главохордници) е примитивно рибовидно [[Животни|животно]] кое нема [[‘Рбет|‘рбетен столб]], но поседува многу други одлики на [[‘Рбетници|‘рбетниците]]? <li>... дека од сите членки на [[ОН]] само [[Северна Кореја]], [[Куба]], [[Лихтенштајн]], [[Андора]], [[Монако]], [[Тувалу]] и [[Науру]] не се интегрирани во [[ММФ|Меѓународниот Монетарен Фонд]]? <li>... дека тројца од членовите на групата [[Монти Питон]] се избрани меѓу педесетте најголеми комичари на сите времиња? <li>... дека припадникот на типот ''[[жаркари|Cnidaria]]'' - [[Туритопсис нутрикула]] е единствен пример на бесмртно суштество? <li>... дека постојат четири [[село|села]] и еден [[град]] со име [[Габрово]] и тоа во две различни држави? <li>... ''[[Растенија|раститителните]] [[Клетка|клетки]]'', за разлика од животинските, покрај универзалните [[Органела|органели]] содржат и [[клеточен ѕид]], кој го содржи [[јаглехидрат]]от [[целулоза]] и често имаат [[пластид]]и во нивната [[цитоплазма]]? <li>... дека [[Ундина|Клетвата на Ундина]] е медицински поим кој се однесува на една многу ретка состојба во која се губи неволевата контрола на дишењето, што резултира со потреба секој здив свесно да биде вдишуван и инициран? <li>... дека ''[[Патек Филип]]'' им бил омилена марка часовници на [[Јосип Броз Тито]] и [[Алберт Ајнштајн]]? <li>... дека [[Англија|англискиот]] [[ренесанса|ренесансен]] драматург и поет [[Бен Џонсон]] бил близок пријател со [[Вилијам Шекспир]]? <li>... дека [[Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипукапихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху|Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипу капихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху]] е име на рид во [[Нов Зеланд]] и е најдолгиот географски поим во светот? <li>... дека [[лондон]]скиот ресторан [[Симпсонс на Стренд]] бил лулката на професионалниот [[шах]] во [[XIX век]]? <li>... дека [[Габриел Гарсија Маркес]] е личен пријател со [[Фидел Кастро]]? <li>... дека автор на [[Крушевски манифест|Крушевскиот манифест]] е [[Никола Киров Мајски]]? <li>... дека [[кафе]]то, по [[нафта]]та е втора стока во светската трговија? <li>... дека [[Артур Шницлер]] водел дневник целиот живот и тој содржи 8000 страници? <li>... дека [[ЕФТА]] била замислена како алтернатива на [[Европска Унија|Европската Унија]]? <li>... дека [[Кофи Анан]] е првиот Генерален Секретар на [[Обединетите Нации]] избран од редовите на вработените на организацијата? <li>... дека [[Фес]] е трет најголем град во [[Мароко]]? <li>... дека [[каури]] е најголемото дрво во [[Нов Зеланд]]? <li>... дека [[Васил Главинов]] е основоположник на [[социјализам|социјализмот]] во [[Македонија]]? <li>... дека [[Carpe diem]] на [[Латински јазик|латински]] всушност значи „зграпчи го денот“? <li>... дека старото име на [[Софија]] било ''Сердика'', по [[Тракија|тракиското]] племе кое го населувало?<li>... дека [[Евлија Челебија]] е еден од најпознатите [[Отоманско Царство|отомански]] патеписци? <li>... дека [[Никола Кињо]] е изумителот на првото возило на сопствен погон - [[автомобил]]от? <li>... дека музејот на [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]] се наоѓа во [[Сули ан]]? <li>... дека парична единица во [[Андора]] е [[евро]]то? <li>... дека најстар [[академик]] на [[МАНУ]] е [[Петар Хр. Илиевски]] роден ([[1920]]), а најмлад [[Катица Ќулавкова]] роденa ([[1951]])? <li>... дека постојат речиси 50 [[церемонијални англиски грофовии]]? <li>... дека [[Кирилични броеви|кириличните бројки]] биле систем на нумерација врз основа на [[Старословенско писмо|старословенската кирилица]]? <li>... дека по новата [[дефиниција на планета|дефиниција]] [[Плутон (планета-џуџе)|Плутон]] престанува да се смета за [[планета]] и сега [[сончев Систем|Сончевиот Систем]] има само 8 планети? <li>... дека „[[Брабус]]“ е фирма која се занимава со послепродажно штимање на возила од марките [[Мерцедес-Бенц]] и [[Мајбах]]? <li>... дека македонскиот социолог [[Славко Милосавлевски]], бил [[дисидент]] во времето на [[социјализам|социјализмот]]? <li>... дека [[шах]]овските фигури, освен кралот и кралицата, ги симболизираат четирите рода на војската: пешадија, коњица, слонови и бојни коли? <li>... дека средновековното име на [[Дојран]] било ''Полин''? <li>... дека [[лишаи]]те ретко се среќаваат во околината на индустриските објекти и големите градови? <li>... дека античкиот театар во [[Скупи]] бил најголем на територијата на [[Македонија]]? <li>... дека [[Јонатан (јаболко)|Јонатан]] е вид на [[јаболко]], кое потекнува од [[САД]]? <li>... дека [[Алфа (биологија)|алфа-мажјаците]] добиваат 70&nbsp;% од целиот [[секс]] во својата заедница? <li>... дека [[Лувр|музејот Лувр]] во 2005 примил 7.3 милиони посетители? <li>... дека [[цикасови|цикасовите растенија]] можат да растат дури и на [[карпа|карпеста]] подлога? <li>... дека во некои места на Источна [[Србија]], [[Бугарски јазик|бугарскиот јазик]] се користи паралелно со [[Српски јазик|српскиот јазик]]? <li>... дека најголемата слика на платно во светот се наоѓа во [[Дуждова палата|Дуждовата палата]]? <li>... дека [[Блумфонтејн]] е еден од трите [[Главен град|главни градови]] на [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]]? <li>... дека данскиот режисер [[Ларс фон Триер]] е еден од основачите на нова радикална школа во филмографијата наречена "[[Догма 95]]"? <li>... дека првата [[ФИФА Светско Првенство Маскоти|маскота]] на Светските Првенства во Фудбал е World Cup Willie од 1966-та година? <li>... дека [[Димитар Андонов Папрадишки]] (1859-1954) е последниот македонски [[зограф]], а воедно и првиот македонски профан (нерелигиозен) сликар кој ги поставил темелите на западното [[сликарство]] во земјата? <li>... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени [[инсула|инсули]]? <li>... дека во XIX век бројот на луѓе кои пушеле [[пура|пури]] бил неспоредливо поголем од бројот на оние што пушеле [[цигара|цигари]]? <li>... дека [[Тесеракт]]от е хиперкоцка која се простира во [[четврта димензија|четири просторни димензии]]? <li>... дека ренесансниот композитор [[Џон Дауленд]] е најпознатиот композитор за [[лејта]] на сите времиња? <li>... дека мислењето дека [[Јан ван Ејк]] го измислил [[маслено сликарство|масленото сликарство]] е заблуда кон која највеќе придонел италијанскиот историчар [[Џорџо Вазари]]? <li>... дека во светот постојат јазици со повеќе од 20 [[падеж]]и? <li>... дека [[Френк Херберт]], писателот на мегапопуларниот роман „[[Дина (роман)|Дина]]“ изјавил дека никогаш немал [[писателска блокада]]? <li>... дека [[Туркменистан]]скиот диктатор '''[[Сапармурат Нијазов]]''' забранил спикерите да се шминкаат бидејќи самиот имал потешкотии да разликува маж од жена? <li>... дека композиторот '''[[Јохан Себастијан Бах]]''' имал 20 деца со две жени (7 со првата и 13 со втората)? <li>... дека првите '''[[Електрична гитара|електрични гитари]]''' биле хавајски гитари со вградени магнети? <li>... дека '''[[Римско Царство|Римското Царство]]''' ги делела слободните луѓе на [[патриции]] и [[плебејци]]? <li>... дека '''[[Доменико Скарлати]]''' е италијански композитор од барокниот период? <li>... дека трошокот за одржување на '''[[Версај]]''' заедно со издршката на кралскиот двор изнесувал околу 6% од буџетот на [[Франција]]? <li>... дека aко '''[[Европска Унија|Европската Унија]]''' би била една држава, би била седмата најголема држава во светот по површина и трета најголема по население, по [[Кина]] и [[Индија]]? <li>... дека работниот наслов на '''[[Евтини приказни]]''' е “Black Mask” (Црна Маска)? <li>... дека '''[[жаркари]]те''' се сметаат за последни живи претставници од онаа група на [[животни]], од која треба да се бараат предците на сите други вистински [[ткивни животни]]?<li>... дека '''[[Клеопатра|Клеопатра VII Филопатор]]''' била последниот член на македонската [[Птоломејска династија]]? <li>... дека државата во [[Античка Македонија]] не се финансирала од народот, туку од сопствени извори? <li>... дека постојат разни територијални претензии кон [[Северен Пол|Северниот Пол]]? ivsguptng5zsdyl9wdpo2viyfrrjrl1 Челопеци 0 10633 5630986 5619100 2026-09-22T10:30:54Z Павле Нивоски 137022 /* Културни и природни знаменитости */ Сменета е грешка, главна селска џамија, не црква. 5630986 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Челопеци | слика = Поглед на Челопеци 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед кон Челопеци | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Рабетинкол]] | население = 287 | година = 2002 | поштенски број = 6258 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 620 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=28 | lat_sec=21 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=42 | слава = [[Илинден]]<br/>[[Атанасовден]] | мрежно место = | карта = Челопеци во Општина Кичево.svg }} '''Челопеци''' — средно село во областа [[Рабетинкол]], во [[Општина Кичево]], сместено на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Македонски Брод]]. == Етимологија == Се претпоставува дека името е добиено бидејќи селото секогаш било на „чело“, односно пред другите села.<ref name="Брадина">[[Томо Смилјаниќ - Брадина|Смиљанић, Тома]], (1935) ''Кичевија, Насеља и порекло становништва. Београд, САНУ''</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во Челопеци.jpg|мини|300п|лево|Традиционални куќи во селото]] Селото се наоѓа во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], во областа [[Рабетинкол]], во источниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], непосредно до патот [[Кичево]]-[[Македонски Брод]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=23 декември 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=317}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 620 метри. Од градот [[Кичево]] селото е оддалечено 9 километри.<ref name="енциклопедија" /> Сместено е помеѓу планините [[Добра Вода]] и [[Песјак (планина)|Песјак]]. Селото се наоѓа во подножјето на возвишувањето Голјак од северозапад и низината околу [[Треска]] од југоисток. Местоположбата на селото му овозможила стопанска корист, поради можноста за користење на шумите и пасиштата на повисокиот дел од атарот, а во низината да ги обработуваат нивите.<ref name=":0">{{Наведена книга|title= Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location= Белград|pages=23-25}}</ref> Месностите во низинскиот дел на атарот на селото ги носат следниве имиња: Белостено, Камејнца, Зад Водејнца, Преку Река, Лаг, Злато Поле, Ливади, Долни и Горни Душец, Меѓа, Марин Дол, Агои Ливади, Трајчејца и Црешна. Месностите во планинскиот дел на атарот на селото ги носат следниве имиња: Марина Чешма, Бела Вода, Рамна Краста, Бел Коњ, Темно, Црн Кањем, Голема Кутлина, Рамниште, Присој, Радежи, Емров Даб, Емров Камен, Долои, Ѓубриште, Нивишта, Страње, Грујоа Нива, Прелоиште, Капина и Огради.<ref name=":0" /> Челопеци е поделено на три маала: Горно, Средно и Долно. Во Горно и Долно се населени Торбеши, додека во Средното Маало живеат православните Македонци. Роднинските куќи се групирани и се поблиску една до друга. Селото има збиен тип.<ref name=":0" /> == Историја == Во историските извори, селото под името '''Челопек''' се споменува во втората половина на {{римски|15}} век во турските пописни дефтери, кога броело 42 словенско-христијански куќи,<ref name=":0" /> во кои живееле 38 семејства, 3 неженети и 4 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.258</ref> Преданието говори дека старото село се наоѓало во месноста Прелоиште, 500 метри над денешната местоположба. Таму се наоѓа изворот Долец и има ѕидови од куќи. Недалеку од селиштето има месноста Трајчео Трло, а токму Трајче бил еден од мештаните во селото. Во селиштето имало и црква, а селски гробишта имало на повеќе места. Едни такви гробишта се наоѓаат и кај денешната црква.<ref name=":0" /> Преданието кажува дека селото се преместило откако [[Крал Марко]] го испуштило езерото да истече од [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]].<ref name="Брадина" /> На денешното место селото се префрлило на крајот на {{римски|18}} или почетокот на {{римски|19}} век. Први се преселиле Стојанци, а потоа следеле и други македонски родови. Од средината на {{римски|19}} век во селото започнале да се населуваат торбешки родови.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Челопеци било село во [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. До 1880 година, селото било [[чифлиг]] на некој крушевски [[Власи|Влав]], Мијалче. Таа година бил убиен на патот за Кичево кај селото [[Бигор Доленци]].<ref name=":0" /> На 12 септември 1944 година во близина на селото била создадена [[Петнаесетта македонска ударна бригада|Петнаесеттата македонска ударна бригада]].<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1142|Петљакова|II}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Поглед на Челопеци.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото]] Атарот зафаќа простор од 7,1&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 271 [[хектар]], на обработливото земјиште отпаѓаат 265 хектари, а на шумите 141 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Земјиштето во селото во текот на {{римски|19}} век, најпрвин било поседувано од крушевчанецот Мијалче, а по неговото убиство во 1880 година преминало на некои кичевски Торбеши. Тие ја поседувале земјата до крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], која земјата ја купиле Македонците од Челопеци и другите околни села.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|576 |1953|620 |1961|421 |1971|394 |1981|414 |1991|414 |1994|388 |2002|318 |2021|287 }} Според податоците од 1873 година, селото Челопеци имало 29 домаќинства со 120 жители христијани ([[Македонци]]).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 90-91.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото имало 390 жители, од кои 290 христијани и 100 муслимани, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 257.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Челопеци имало 160 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 156-157.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Челопеци се води како чисто македонско село од мешана (муслиманска и православна) вероисповед во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 55 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|37}}</ref> Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор [[Крсто Димчев]] во 1909 година, ги дава следниве податоци за Челопеци:<ref>Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 76.</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Домаќинства ! rowspan="2" |Гурбетчии ! colspan="3" |Писмени ! colspan="3" |Неписмени |- !мажи !жени !вкупно !мажи !жени !вкупно |- |34 |46 |17 |0 |17 |89 |92 |181 |} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото во 1961 година броело 421 жител, од кои 218 биле [[Македонци]], а 202 [[Македонски Турци|Турци]]. Во 1994 година бројот се намалил на 388 жители, од кои 315 Турци, 62 Македонци, 8 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 [[Македонски Срби|Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Челопеци живееле 318 жители, од кои:<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=23 декември 2020}}</ref> * [[Македонци]]: 31 * [[Македонски Албанци|Албанци]]: 10 * [[Македонски Турци|Турци]]: 276* * останати: 1 <nowiki>*</nowiki>Населението е од македонско потекло со исламска вероисповед како што наведуваат историските податоци, но поради политички причини дел од населението се изјаснило како Турци. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 287 жители, од кои 9 [[Македонци]], 9 [[Македонски Албанци|Албанци]], 221 [[Македонски Турци|Турчин]], 3 [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] и 45 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Челопеци: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | '''576''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 281 | 0 | 332 | 2 | 0 | 5 | — | '''620''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 218 | 0 | 202 | 0 | 0 | 1 | — | '''421''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 171 | 4 | 205 | 1 | 0 | 13 | — | '''394''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 138 | 4 | 125 | 3 | 0 | 144 | — | '''414''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 77 | 1 | 336 | 0 | 0 | 0 | — | '''414''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 62 | 8 | 315 | 2 | 0 | 1 | — | '''388''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 31 | 10 | 276 | 0 | 0 | 1 | — | '''318''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 9 | 9 | 221 | 0 | 3 | 0 | 45 | '''287''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Челопеци е македонско-торбешко село. Сите родови се доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1960-тите години родови во селото се: * '''Македонски родови:''' ''Стојановци'' (10 к.), најстар род во селото, доселени се на крајот на {{римски|18}} или почетокот на {{римски|19}} век, доселени се однекаде; ''Ристевци'' (2 к.) и ''Кузевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Кладник]]; ''Андреевци'' (2 к.), доселени се однекаде; ''Спасеновци'' или ''Кузмановци'' (2 к.), доселени се од селото [[Јагол]]; ''Коларовци'' (7 к.), доселени се од денес албанското село [[Колари]]; ''Радичовци'' (4 к.), доселени се од некое место во [[Албанија]], за нив [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смилјаниќ]] наведува дека се доселени од [[Закамен]], го знаат следното родословие: Аце (жив на 35&nbsp;г. во 1961 година) Мито-Сиљан-Никола-Радич, основачот на родот кој се доселил; ''Божиновци'' (3 к.), доселени се од селото [[Жабјани]], [[Прилепско]]; ''Стрезовци'' (4 к.), доселени се од селото [[Јаворец]], овде дошле три браќа Петре, Најче и Гроздан, споменатиот Гроздан преминал во [[Орланци (Кичевско)|Орланци]] како домазет; ''Бошевци'' (1 к.), ''Наумовци'' (4 к.) и ''Јанковци'' (2 к.), доселени се од [[Црско]] ([[Големо Црско|Големо]] или [[Мало Црско|Мало]] ?), [[Железник]]; ''Ѓоргијовци'' (1 к.) и ''Андоновци'' (1 к.), доселени се однекаде и ''Субашовци'' (5 к.), најмлад род во селото, доселени се од некое од селата Црско (Големо или Мало). * '''Торбешки родови:''' ''Абдуловци'' (5 к.), ''Малевци'' (3 к.) и ''Ибевци'' (3 к.), најстари торбешки родови во селото. Потекнуваат од областа [[Матија]] во [[Албанија]], родовите ги основале браќата Абдула, Мале и Ибо. Во родот Абдуловци се знае следното родословие: Малиќ (жив на 45&nbsp;г. во 1961 година) Рушит-Алија-Абдула, основачот на родот кој се доселил; ''Јаовци'' (10 к.), доселени се пред крајот на XIX век од селото [[Зајас]] и нивното подалечно потекло е од северна Албанија; ''Модриштани'' или ''Аковци'' (8 к.), доселени се во 1903 година од селото [[Модриште]], [[Порече]], и нивното подалечно потекло е од северна Албанија и ''Зеновци'' (2 к.), доселени се однекаде кога и претходниот род. Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се:<ref name="Брадина" /> * '''Македонски родови:''' ''Крајчевци'' (10 к.), најстар род во селото. Биле на крајот на селото. Доселени се однекаде; ''Субашовци'' (5 к.), доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]]; ''Коларовци'' (3 к.), доселени се од селото [[Колари]]; ''Ристевци'' (5 к.), доселени се од селото [[Кладник]]; ''Божиновци'' (2 к.), доселени се од раселеното село [[Барбарос]] во [[Порече]]; ''Паровци'' (1 к.), мајката дошла во Ристевци и го донела својот посинет син Кузман од Илино. Па се вратила во [[Кладник]], па од таму во Челопеци; ''Спасеновци'' (1 к.), ''Малинковци'' (3 к.) и ''Церановци'' (1 к.), доселени се заедно со ''Субашовци'' од селото [[Цер (село)|Цер]]; ''Радичовци'' (1 к.), доселени се од [[Закамен]]; ''Замревци'' (2 к.), доселени се однекаде; ''Стрезовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Јаворец]]; ''Андоновци'' (1 к.), доселени се од Илино (Големо или Мало) во [[Железник]]; ''Сиљановци'' (2 к.), доселени се од [[Закамен]] и ''Ѓуровци'' (1 к.), доселени се од селото [[Староец]]. * '''Торбешки родови:''' ''Зејковци'' (14 к.), староседелци; ''Браимовци'' (8 к.), доселени се од селото [[Зајас]]. Но веќе го имаат заборавено албанскиот јазик. Овде ги примил некој предок во родот Крајчевци, на молба на чифликарите. == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во Челопеци.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] [[Податотека:Пошта во Челопеци.jpg|мини|300п|десно|Пошта во селото]] * [[ПУ „Јунус Емре“ - Челопеци|Основно училиште „Јунус Емре“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Јунус Емре“ - Лисичани]] * Пошта == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Вранештица]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Орланци, во која покрај селото Челопеци, се наоѓале и селата Дупјани, Козичино, Крушица, Миокази, Орланци, Патец, Рабетино, Речани и Светораче. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Челопеци, заедно со селата Лисичани, Миокази, Орланци и Челопеци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0813 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 декември 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 385 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=7 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 388 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=25 декември 2020|url-status=dead}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Челопеци:''' * [[Велимир Силјаноски]] (1920-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Челопеци.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Илија“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Грамада (Челопеци)|Грамада]] — вила рустика од доцноантичко време; * [[Ограѓе (Челопеци)|Ограѓе]] — некропола од доцноантичко време; и * [[Св. Илија (Челопеци)|Св. Илија]] — старохристијанска базилика и некропола. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Илија“ - Челопеци|Црква „Св. Илија“]] — главна селска црква ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Челопеци)|Џамија]] — главна селска џамија == Редовни настани == ;Слави * [[Илинден]] * [[Атанасовден]] <!--== Култура и спорт == == Личности ==--> == Иселеништво == Од православните Македонци иселеници има во [[Белград]], [[Земун]] и [[Суботица]], се иселиле околу 10 семејства. Тоа се иселеници од времето помеѓу двете светски војни. После [[Втора светска војна|Втората светска војна]], иселеници има во [[Кичево]] и [[Скопје]].<ref name=":0" /> Од Торбешите (Македонци муслимани) иселеници има во [[Турција]]. Таму во периодот од 1959 и 1960 година се иселиле 25 семејства. Нивните потомци денес се наоѓаат во [[Одрин|Едрене]], [[Истанбул]], [[Луле-Бургас]] и [[Адапазар|Ада-Пазар]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Кичево]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Čelopeci, Kičevo|Челопеци}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Челопеци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] rvx91jo1ap5dufqmdezn8nklo998igb Белоруска Советска Социјалистичка Република 0 14783 5630997 5573496 2026-09-22T11:10:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630997 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|text=[[Социјалистичка Советска Република Белорусија|Социјалистичката Советска Република Белорусија]] која постоела во 1919 година}} {{Infobox former country | conventional_long_name = Белоруска Советска Социјалистичка Република{{efn|Историски имиња: * 1920–1936: Белоруска Социјалистичка Советска Република ({{langx|be|Беларуская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка}}; {{langx|ru|Белорусская Социалистическая Советская Республика}})}}{{Незадебелено|<br/>{{native name|be|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|italics=off}}<br/>{{native name|ru|Белорусская Советская Социалистическая Республика|italics=off}}}} | religion = [[Секуларна држава]] (де јуре) [[Државен атеизам]] (де факто)<br/> [[Белоруска православна црква]] <small>(доделена автономија од страна на [[Патријарх на Москва и на сите Руси|Московската патријаршија]])</small> (мнозинство) [[Јудеизам]] | common_name = Белоруска ССР | status = '''1920–1922:'''<br />Номинално независна држава<br />'''1922–1990''':<br />[[Републики на Сојузот на Советските Социјалистички Републики|Сојузна република]]<br/>'''1990–1991''':<br/>Сојузна република со приоритет на [[Врховен совет на Белоруската Советска Социјалистичка Република|белоруското законодавство]] | p1 = Социјалистичка Советска Република Литванија и Белорусија | flag_p1 = Flag of the Lithuanian-Byelorussian SSR.svg | p2 = Втора Полска Република | flag_p2 = Flag of Poland (1928-1980).svg | p3 = Државен Комесаријат Остланд | flag_p3 = Flag of German Reich (1935–1945).svg | p4 = Бјалсточки Округ | flag_p4 = Flag of German Reich (1935–1945).svg | p5 = Државен Комесаријат Украина | flag_p5 = Flag of German Reich (1935–1945).svg | s1 = Република Белорусија | flag_s1 = Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg | image_flag = Flag of Byelorussian SSR.svg | flag_type = [[Знаме на Белоруската Советска Социјалистичка Република|Знаме]]<br />(1951–1991) | image_coat = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg | symbol_type = [[Грб на Белоруската Советска Социјалистичка Република|Грб]]<br/>(1981–1991) | national_motto = {{lang|be|Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!|italic=no}} ([[Белоруски јазик|белоруски]])<br/>„[[Работници од сите земји, обединете се!]]“ | image_map = Byelorussian SSR in the Soviet Union.svg | image_map_caption = Местоположба на Белорусија (црвено) во рамките на [[Советскиот Сојуз]] (црвено и бело) помеѓу 1956 и 1991 година | national_anthem = {{lang|be|[[Химна на Белоруската Советска Социјалистичка Република|Дзяржаўны гімн Беларускай Савецкай Сацыялiстычнай Рэспублiкi]]|italic=no}}<br/>(1955–1991)<br/>{{center| [[Податотека:Anthem-ssr-belorussian-instr-1968.ogg]]}} | capital = [[Минск]] | largest_city = | official_languages = {{hlist|[[Белоруски јазик|Белоруски]]|[[Руски јазик|Руски]]}} | recognised_languages = {{hlist|[[Полски јазик|Полски]]|[[Украински јазик|Украински]]|[[Јидиш]]{{efn|Во меѓувоена советска Белорусија, помеѓу 1924 и 1938 година, четири јазици биле службени, имено, белорускиот, полскиот, рускиот и јидиш.<ref>{{cite journal|last1=Кожинова|first1= Алла Андреевна|year= 2017|title= Языки и графические системы Беларуси в период от Октябрьской революции до Второй мировой войны |pages=133–156|journal=Studi Slavistici|volume=14|doi=10.13128/Studi_Slavis-21942|doi-access=free}}</ref>}}}} | government_type = {{plainlist| * '''1920–1990:'''<br/>[[Унитарна држава|Унитарна]] [[Марксизам-ленинизам|марксистичко-ленинистичка]] [[Еднопартиска држава|еднопартиска]] [[Советска република|советска]] [[Социјалистичка држава|социјалистичка]] [[република]] * '''1990–1991:'''<br/>[[Унитарна држава|Унитарна]] [[парламентарна република]] }} | title_leader = [[Список на државни водачи на Белорусија#Први секретари на Централниот комитет|Прв секретар]] | leader1 = [[Вилхелм Кнорин]] | year_leader1 = 1920–1923 (прв) | leader2 = [[Јефрем Соколов]] | year_leader2 = 1988–1990 (последен)<ref>28 јули 1990 година од Член 6 на Уставот на Белоруската ССР, стекнувањето моќ на монополот на Комунистичката партија на Белорусија, била отстранета.</ref> | title_representative = [[Список на државни водачи на Белорусија|Државен водач]] | representative1 = {{nowrap|[[Алјаксандр Чарвјакоу]]}} | year_representative1 = 1920–1937 (прв) | representative2 = [[Станислау Шушкевич]] | year_representative2 = 1991 (последен) | title_deputy = [[Список на премиери на Белорусија|Премиер]] | deputy1 = [[Алјаксандр Чарвјакоу]] | year_deputy1 = 1920–1924 (прв) | deputy2 = [[Вјачаслау Кебич]] | year_deputy2 = 1990–1991 (последен) | legislature = Конгрес на советите (1920–1938)<br/>[[Врховен совет на Белоруската Советска Социјалистичка Република|Врховен совет]] (1938–1991) | era = | event_pre = [[Социјалистичка Советска Република Белорусија|Првата советска република]] е прогласена | date_pre = 1 јануари 1919 | life_span = 1920–1941; 1944–1991{{efn|Била дел од [[Државен комесаријат Остланд|Државниот комесаријат Остланд]] (Reichskommissariat Ostland) од 1941–1944, под германска окупација, откако Германија исто така го завзела [[Балтик]]от, како и [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската ССР]] како [[Државен комесаријат Украина]]}} | event_start = Втората советска република е прогласена | date_start = 31 јули | year_start = 1920 | event1 = [[Договор за создавање на СССР|Примена во Советскиот Сојуз]] | date_event1 = 30 декември 1922 | event2 = [[Територии на Полска припоени од страна на Советскиот Сојуз|Припојување на западна Белорусија]] | date_event2 = 15 ноември 1939 | event3 = [[Членки-држави на Обединетите нации|Членство во ОН]] | date_event3 = 24 октомври 1945 | event4 = [[Декларација на државна сувереност на Белоруската Советска Социјалистичка Република|Прогласена е сувереност]], делумно откажување на [[Советска република|советскиот облик на управување]] | date_event4 = 27 јули 1990 | event5 = Прогласена е независност | date_event5 = 25 август 1991 | event6 = Преименувана е во [[Белорусија|Република Белорусија]] | date_event6 = 19 септември 1991 | event7 = [[Белобешки договор]] | date_event7 = 10 декември 1991 | event_end = Меѓународно е призната ([[распад на Советскиот Сојуз]]) | date_end = 26 декември | year_end = 1991 | stat_year1 = [[Попис на населението во СССР (1989)|Попис од 1989]] | stat_pop1 = 10,199,709 | area_km2 = 207,600 | calling_code = [[Повикувачки броеви во СССР|+7]] 015/016/017/02 | currency = [[Советска рубља]] (Rbl) (SUR) | today = [[Белорусија]]<br/>[[Литванија]]{{efn|Некои делови, на пример, [[Швенчионис]], [[Шалчининкај]], [[Диевенишкес]], [[Адутишкис]], [[Друскининкај]], биле припоени во 1939 година, од Полска кон Белорусија, но биле префрлени кон [[Литванска Советска Социјалистичка Република|Литванија]] во 1940 година}}<br/> [[Полска]]<br/>[[Русија]] | demonym = Белоруси, Белорусин/ка | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = }} '''Белоруска Советска Социјалистичка Република''' ― една од [[Републики на Советскиот Сојуз|сојузните републики]] на [[СССР]]. Таа била една од четирите земји-основачи на СССР во [[1922]] година. Постоела од [[1 јануари]] [[1922]] па сè до [[8 декември]] [[1991]] година. ==Демографија== Според [[Попис на населението во СССР (1959)|пописот од 1959 година]], населението на републиката било составено од: [[Народност]]и: *[[Белоруси]] – 81% *[[Полјаци]] – 16% *[[Литванци]] – 5% *[[Украинци]] – околу 1% * [[Евреи]] - околу 1% *[[Руси]] - <1% Најголеми градови биле: *[[Минск]] *[[Брест (Белорусија)|Брест]] *[[Гомељ]] *[[Гродно]] *[[Могиљов]] *[[Витебск]] *[[Бабрујск]] == Поврзано == * [[Белорусија]] * [[Држави-заложници]] * [[Белорусизација]] * [[Русификација на Белорусија]] ==Забелешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== * {{cite book |last1=Pipes |first1=Richard |title=The Formation of the Soviet Union: Communism and Nationalism, 1917–1923, Revised Edition |date=25 април 1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-41764-9 |url=https://books.google.com/books?id=IVgwEAAAQBAJ |language=en}} ==Дополнителна литература== * {{cite journal |last1=Baranova |first1=Olga |title=Nationalism, anti-Bolshevism or the will to survive? Collaboration in Belarus under the Nazi occupation of 1941–1944 |journal=European Review of History |date=2008 |volume=15 |issue=2 |pages=113–128 |doi=10.1080/13507480801931044|s2cid=144785016 }} * Bekus, Nelly. ''Struggle over Identity: The Official and the Alternative "Belarussianness" '' (Budapest: Central European University Press, 2010); * Bemporad, Elissa. ''Becoming Soviet Jews: The Bolshevik Experiment in Minsk'' (Indiana UP, 2013). * Epstein, Barbara. ''The Minsk Ghetto 1941–1943: Jewish Resistance and Soviet Internationalism'' (U of California Press, 2008). * {{cite journal |last1=Guthier |first1=Steven L. |title=The Belorussians: National identification and assimilation, 1897–1970: Part 1, 1897–1939 |journal=Soviet Studies |date=1977 |volume=29 |issue=1 |pages=37–61 |doi=10.1080/09668137708411105}} * {{cite journal |last1=Horak |first1=Stephan M. |title=Belorussia: Modernization, Human Rights, Nationalism |url=https://archive.org/details/canadian-slavonic-papers_1974_16_3/page/403 |journal=Canadian Slavonic Papers |date=1974 |volume=16 |issue=3 |pages=403–423 |doi=10.1080/00085006.1974.11091370}} * {{cite book |last=Lubachko |first=Ivan |title=Belorussia under Soviet Rule, 1917–1957 |title-link=Belorussia under Soviet Rule, 1917–1957 |publisher=University Press of Kentucky |year=1972}} * {{cite journal |last1=Marples |first1=David R. |title=Western Ukraine and Western Belorussia Under Soviet Occupation: The Development of Socialist Farming, 1939–1941 |journal=Canadian Slavonic Papers |date=1985 |volume=27 |issue=2 |pages=158–177 |doi=10.1080/00085006.1985.11091799 |url=http://chtyvo.org.ua/authors/David_Marples/Western_Ukraine_and_Western_Belorussia_Under_Soviet_Occupation_anhl.pdf }}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book|last1=Marples|first1=David|title='Our Glorious Past': Lukashenka's Belarus and the Great Patriotic War|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-3838205748}} * {{cite book|last1=Olson|first1=James Stuart|first2=Lee Brigance|last2=Pappas|first3=Nicholas C.J.|last3=Pappas|title=Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|url=https://archive.org/details/ethnohistoricald0000unse|publisher=Greenwood Press|year=1994|isbn=0-313-27497-5}} * {{Cite book|last=Plokhy|first=Serhii|title=The Cossacks and Religion in Early Modern Ukraine|publisher=Oxford University Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=NCzzxNisc1MC&q=white+rus+commonwealth&pg=PA327|isbn=0-19-924739-0}} * {{Cite book|last=Richmond|first=Yale|title=From Da to Yes: Understanding the East Europeans|publisher=Intercultural Press|year=1995|url=https://books.google.com/books?id=2Y8GNIp42ysC&q=Byelorussia+name&pg=PA260|isbn=1-877864-30-7}} * Rudling, Pers Anders. ''The Rise and Fall of Belarusian Nationalism, 1906–1931'' (University of Pittsburgh Press; 2014) 436pp [https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=46748 online review] * {{cite book|author1=Silitski, Vitali |author2=Jan Zaprudnik |name-list-style=amp |title=The A to Z of Belarus|url=https://books.google.com/books?id=bQXyAAAAQBAJ&pg=PA1|year=2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=9781461731740 }} * {{cite journal|last1=Smilovitsky|first1=Leonid|title=Righteous Gentiles, the Partisans, and Jewish Survival in Belorussia, 1941–1944|journal=Holocaust and Genocide Studies|volume=11|issue=3|year=1997|pages=301–329|doi=10.1093/hgs/11.3.301}} * {{cite book|last1=Snyder|first1=Timothy|date=1 December 2004|title=The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569–1999|url=https://archive.org/details/reconstructionof0000timo|isbn=978-0300105865|publisher=Yale University Press|edition=1}} * {{cite journal |last1=Szporluk |first1=Roman |title=West Ukraine and west Belorussia: Historical tradition, social communication, and linguistic assimilation |journal=Soviet Studies |date=1979 |volume=31 |issue=1 |pages=76–98 |doi=10.1080/09668137908411225 |url=http://chtyvo.org.ua/authors/Shporliuk_Roman/West_Ukraine_and_West_Belorussia__en.pdf }}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |last1=Szporluk |first1=Roman |title=The press in Belorussia, 1955–65 |journal=Soviet Studies |date=1967 |volume=18 |issue=4 |pages=482–493 |doi=10.1080/09668136708410553}} * {{cite book|last1=Urban|first1=Michael E.|title=An Algebra of Soviet Power: Elite Circulation in the Belorussian Republic 1966-86|url=https://archive.org/details/algebraofsovietp00urba|publisher=Cambridge University Press|year=1989|isbn=978-0521372565}} * Vakar, Nicholas Platonovich. ''Belorussia: the making of a nation: a case study'' (Harvard UP, 1956). * Vakar, Nicholas Platonovich. ''A bibliographical guide to Belorussia'' (Harvard UP, 1956). * {{cite book|last1=Wexler|first1= Paul|chapter=Belorussification, Russification and Polonization Trends in the Belorussian Language 1890–1982|editor-last1=Kreindler|editor-first1=Isabelle T.|title= Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages: Their Past, Present and Future|date=1985|pages= 37–56|publisher=De Gruyter Mouton|isbn=9783110864380|doi=10.1515/9783110864380}} * {{Cite book|last=Zaprudnik|first=Jan|title=Belarus: At A Crossroads In History|publisher=[[Westview Press]]|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=qtnTh3-2Ki8C&q=Belarusia+name&pg=PA1|isbn=0-8133-1794-0|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502113012/https://books.google.com/books?id=qtnTh3-2Ki8C&pg=PA1&dq=Belarusia+name&cd=3|archive-date=2 May 2016}} * {{cite journal |last1=Zejmis |first1=Jakub |title=Belarus in the 1920s: Ambiguities of National Formation |url=https://archive.org/details/sim_nationalities-papers_1997-06_25_2/page/n60 |journal=Nationalities Papers |date=1997 |volume=25 |issue=2 |pages=243–254 |doi=10.1080/00905999708408501|s2cid=153635749 }} == Надворешни врски == *[https://archive.org/details/ByelorussiaSpeedingTowardsAbundance ''Белорусија : забрзувајќи кон изобилие''] од [[Тихон Киселев]]. {{Portal bar|Белорусија|Советски Сојуз|Комунизам}} {{Советски Републики}} {{Нормативна контрола}} {{Coord|54.0000|N|29.0000|E|source:wikidata|display=title}} [[Категорија:Белоруска ССР| ]] 1cmnd27ov88eqhiv3g1tyq7c2utf1pq Ал Акса интифада 0 15266 5630760 5031082 2026-09-21T18:59:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630760 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Allenby Street bus bombing III.jpg|мини|Последици од палестински самоубиствен бомбашки напад во автобус во Тел Авив, Израел]] '''Ал Акса интифадата''' (или '''Втората интифада''') е обновување на [[израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] што започна во септември [[2000]] година{{sfn|BBC|2004}}. Оваа интифада сè уште е во тек, иако во [[2005]] година по смртта на [[Јасер Арафат]] и по едностраното израелско повлекување од [[Газа (појас)|Појасот Газа]] е утврдено примирје помеѓу двете страни. Бројот на жртви во текот на овој судир од [[2000]] до [[2004]] година се проценува на 3.223 [[Палестинци]] и 950 [[Израелци]]. Овие бројки се критикувани, бидејќи не прават разлика помеѓу убиените војници и убиените цивили. == Вовед во Интифадата == По потпишувањето на [[Договор од Осло|Договорот од Осло]] и формирањето на [[Палестинска самоуправа|Палестинската самоуправа]], тензиите помеѓу израелската и палестинската страна се намалија, но никогаш не исчезнаа. Двете страни почнаа сè почесто да се обвинуваат за неспроведувањето на Договорот. Под меѓународно покровителство, особено со посредништво на [[САД]], беа спроведени серија преговори на двете страни, но сите завршуваа со неуспех. Последните преговори пред почетоко на Втората интифада се одвиваа во [[Кемп Дејвид]], САД, во јули [[2000]] година. Израелската и палестинската страна беа блиску до договор, но преговорите сепак пропаднаа. == Почеток на интифадата == Како резултат на пропаднатите преговори, во септември Палестинците извршија неколку напади врз израелски воени и цивилни цели. Масло на огнот беше посетата на [[Ариел Шарон]], тогашен водач на опозициската партија [[Ликуд]], на [[Храм на ридот|Храмот на ридот]] и џамиите [[Ал Акса]] во [[Ерусалим]] на [[28 септември]], посета што критичарите ја сметаат за намерна провокација на Шарон со цел да ги предизвика Палестинците. Веќе следниот ден се случија масовни демонстрации на Палестинците во Ерусалим, при што беа убиени неколкумина демонстранти. Демонстрациите се проширија и на Западниот брег и во Газа, а во октомври почнаа насилни демонстрации и [[израелски Арапи|израелските Арапи]] во самиот Израел. == Ескалација на интифадата == Како одговор на демонстрациите, Израел изведе одмазднички воздушни напади врз Палестинската самоуправа. [[Хамас]], [[Исламски џихад]] и [[Бригади на Ал Акса|Бригадите на Ал Акса]] започнуваат со самоубиствени напади врз израелски цели. Особено крвав е нападот на Хамас од [[1 јуни]] [[2001]] година во [[Тел Авив]] кога загинува 21 Израелец, главно студенти. На [[27 август]] израелската војска го убива [[Абу Али Мустафа]], генерален секретар на [[Народен фронт за ослободување на Палестина|Народниот фронт за ослободување на Палестина]], по што, во знак на одмазда, Народниот фронт на [[17 октомври]] [[2001]] година извршува атентат врз [[Рехавам Зееви]], израелски десничарски политичар и министер за туризам. На [[27 март]] [[2002]] година бомбаш самоубиец на [[Пасха]] убива 29 лица во напад врз хотел во израелскиот град [[Нетанја]]. На [[29 март]] Израел донесува одлука да го изолира палестинскиот водач [[Јасер Арафат]] при што израелските трупи упаѓаат на палестинска територија и го држат под опсада седиштето на Арафат во [[Рамалах]]. Исклучително крвави судири избувнуваат во бегалскиот камп во [[Џенин]]. Убиени се 32 палестински милитанти, 22 палестински цивили и 23 израелски војници. Под притисок на САД, во март [[2003]] година Арафат го именува за премиер [[Махмуд Абаз]], кого Американците и Израелците го сметаат за поумерен партнер за преговори. Во јуни 2003 година Хамас и Исламски џихад еднострано прогласуваат 45-дневни примирје, но израелската страна не запира со провокациите. Израелската контратерористичка полиција убива еден локален водач на Хамас по што на [[19 август]] [[2003]] година Хамас извршува самоубиствен напад врз автобус во Ерусалим, убивајќи 23 израелски цивили, вклучувајќи 7 деца. По овој атентат израелската добива наредба да ги убие сите водачи на Хамас на Западниот брег. На [[6 септември]] израелската војска врши неуспешен атентат врз водачот на Хамас, [[Ахмед Јасин]], а во акциите насочени против Хамас загинуваат доста активисти на движењето. На [[2 февруари]] [[2004]] година израелскиот премиер Шарон го претставува планот за евакуација на еврејските населби од Појасот Газа, но тоа не значи и запирање на израелската офанзива, ниту пак прекин на обидите за атентати врз водечките личности на Хамас. На [[22 март]] израелските сили го убиваат шеикот [[Ахмед Јасин]], а на [[17 април]] и неговиот наследник на чело на Хамас, [[Абдел Азис ал-Рантиси]]. На [[19 мај]] израелската војска убива 20 до 40 Палестинци меѓу кои има и деца кои протестираа во бегалскиот камп [[Рафах]]. На [[11 ноември]] [[2004]] умира палестинскиот водач [[Јасер Арафат]], а на изборите што се одржуваат во јануари 2005 година [[Махмуд Абаз]] е избран за негов наследник. На [[8 февруари]] Абаз и Шарон се сретнаа во [[Шарм ел Шеик]] и се договараат да прогласат примирје помеѓу Израел и Палестинската самоуправа. Сепак, Хамас и Исламски џихад изјавија дека нема да го почитуваат примирјето и судирите продолжуваат. Во септември [[2005]] година израелските трупи и доселеници се повлекуваат од Појасот Газа во согласност со претходните најави на израелскиот премиер Шарон. На палестинските парламентарни избори од јануари [[2006]] година победа извојува Хамас. Поради продолжените израелски напади на [[9 јуни]] Хамас изјавува дека го прекинува примирјето што го прогласи во 2005 година. На [[25 јуни]] палестински милитанти напаѓаат израелски воен објект при што убиваат двајца војници, а еден заробуваат. Тоа за израелските трупи е повод на [[28 јуни]] да започнат нова голема офанзива врз Појасот Газа. Оваа операција со избувнувањето на [[Израелско-либанска војна од 2006 година|Израелско-либанската војна]] израелските сили ја ставаат во втор план, за во есента 2006 година повторно да започнат со напади врз Појасот Газа. При најсериозниот од есенските инциденти, на [[8 ноември]] при бомбардирање на [[Бејт Ханун]], израелската војска уби најмалку 19 цивили, вклучувајќи жени и деца. == Надворешни врски == * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=2980 Застрелан израелски министер] * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=23203 Најмалку 20 Евреи настрадаа во напад на палестински бомбаш] * [http://217.16.70.245/?pBroj=1429&stID=10894&pR=4 Израелците го убија водачот на Хамас, шеикот Јасин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926231601/http://217.16.70.245/?pBroj=1429&stID=10894&pR=4 |date=2007-09-26 }} * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=31223 Убиен водачот на Хамас] * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=42680 Израел и Палестинците прогласија примирје] * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=50346 Заврши евакуацијата на израелските населби во Газа] * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=57490 Палестина: Убедлива победа на „Хамас“] * [http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=4&tabid=1&EditionID=120&ArticleID=4815 Израелците испотепаа цивили, Палестинците збеснаа]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на Палестина]] [[Категорија:Израелско-палестински конфликт]] [[Категорија:Историја на Израел]] rgd8vhoxmselnk6ybtw751zl6m8m8f1 Ацил хлорид 0 19487 5630755 4946402 2026-09-21T18:44:16Z Marbletan 97396 Acetyl-chloride skeletal.svg 5630755 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} [[Податотека:Acyl-chloride.svg|thumb|150px|Општа [[хемиска структура]] на ацил хлорид. [[Ацил]] групата кај овие соединенија е поврзана со атом на хлор.]] Во [[Органска хемија|органската хемија]], '''ацил хлорид''' (познат и како '''киселински хлорид''') е [[органско соединение]] кое претставува реакционен дериват на [[карбоксилна киселина]]. Како дел од својата молекулска структура, секој ацил хлорид поседува реакциона [[функционална група]] од типот '''-[[Карбонилна група|CO]]-[[Хлор|Cl]]'''. Ацил хлоридот ја има општата формула RCOCl, каде R е [[Органски радикал|органска радикална]] група. [[Податотека:Acetyl-chloride skeletal.svg|100px|Пример за ацил хлорид:<br /> ацетил хлорид|left|thumb]] Ацил хлоридите се подгрупа на [[ацил халид]]ите и подлежат на повеќето реакции во кои стапуваат ацил халидите. Специфичен пример на ацил хлорид е [[ацетил хлорид]] ([[МСЧПХ]] име: етаноил хлорид) CH<sub>3</sub>COCl. {{clear}} == Хемиски реакции == Ацил хлоридите се многу реактивни и не настануваат во природата. Тие се корисни [[реагенс]]и за лабораториска [[синтеза]] на [[естер]]и и [[амид]]и. Присуството на хлорот до карбонилниот [[јаглерод]] ги прави добри [[електрофил]]и, бидејќи и [[кислород]]от и хлорот се силни [[електрон]] акцептори, притоа давајќи му на јаглеродот голем делумен позитивен полнеж. Ова значи дека дури и слаб [[нуклеофил]] може да го нападне јаглеродот. Бидејќи [[хлорид]]ниот јон е добра [[заминувачка група]], тој брзо ќе биде заменет со нуклеофилот. Ацил хлоридите можат да се користат за подготовка на било кој дериват на карбоксилните киселини: [[ацил анхидрид]], естер или амид, преку [[хемиска реакција]] на ацил хлоридите со: [[Соли|сол]] на карбоксилна киселина, [[алкохол]] или [[Амин (хемија)|амин]], соодветно. Ацил хлоридите исто така ќе реагираат со [[вода]] или [[Џилманов реагенс]] ([[литиум]] диорганобакарно соединение). Во повеќето од овие реакции, HCl ([[хлороводородна киселина]]) се образува како спореден производ. Со јаглеродни нуклеофили, како што се [[Грињаров реагенс|Грињаровите реагенси]], ацил хлоридите обично прво реагираат со [[кетон]]от, а потоа со вториот еквивалент на терциерниот алкохол. Важен исклучок е реакцијата на ацил халидите со одредени [[органокадмиум]]ски реагенси кои ја запираат кетонската фаза. Ацил хлоридите на ароматичните киселини се обично помалку реактивни отколку тие на [[алкил]] киселините и како резултат на ова се потребни поригорозни услови за да настапи реакција. == Несакани последици == Бидејќи ацил хлоридите се [[Токсичност|токсични]], треба да се преземат посебни мерки додека се ракува со нив. Тие делуваат иритирачки на очите и нивните пареи се многу штетни. == Синтеза == Често ацил хлоридите се подготвуваат со реакција на карбоксилна киселина со [[тионил хлорид]]: :R-COOH + SOCl<sub>2</sub> → R-COCl + SO<sub>2</sub> + HCl Ацил хлоридите може исто така што се подготват со [[фосфор хлорид]] [[реагенс]]и како што се [[фосфор трихлорид]] или [[фосфор пентахлорид]]: :R-COOH + PCl<sub>5</sub> → R-COCl + POCl<sub>3</sub> + HCl {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Органски соединенија]] [[Категорија:Функционални групи]] [[Категорија:Ацил хлориди| ]] f4wc32dhhmm26bnwhcfjf0zbxgdd08p Цинк 0 19861 5630707 5612572 2026-09-21T13:30:46Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630707 wikitext text/x-wiki {{инфокутија цинк}} '''Цинк''' — [[хемиски елемент]] со знак Zn и атомски број 30. Тоа е првиот елемент во [[групата 12]] од [[периодниот систем]]. Во некои погледи, цинкот е хемиски сличен со [[магнезиум]]: двата елементи покажуваат само една нормална оксидациона состојба (+2), а истите Zn2 + и Mg2 + се со слична големина. Цинкот е 24-тиот најбитен [[елемент во Земјината кора]] и има пет стабилни [[изотопи]]. Најчестата цинкова [[руда]] е [[сфалеритот]] (цинк мешавина), минерал на [[цинк сулфид]]. Најголемите употребливи лодове се во Австралија, Азија и САД. Цинкот се рафинира со пенеста флотација на рудата, [[печење]] и финална [[екстракција]] користејќи [[електрична енергија]] ([[electrowinning]]). [[Месинг]], [[легура]] на [[бакар]] и цинк во разни пропорции, се користело уште во третиот милениум п.н.е. во [[Егејскиот]] дел, [[Ирак]], [[Обединетите Арапски Емирати]], [[Калмикија]], [[Туркменистан]] и [[Грузија]], и вториот милениум п.н.е. во западна [[Индија]], [[Узбекистан]], [[Иран]] , [[Сирија]], Ирак и Израел.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.safarmer.com/Indo-Eurasian/Brass2007.pdf|title=Of brass and bronze in prehistoric Southwest Asia|last=Thornton|first=C. P.|date=2007|website=Papers and Lectures Online|publisher=Archetype Publications|isbn=978-1-904982-19-7|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924093433/http://www.safarmer.com/Indo-Eurasian/Brass2007.pdf|archivedate=September 24, 2015}}</ref><ref name="Greenwood1997p1201"/><ref name=jas5/>  Цинкот [[метал]] не бил произведен во голем обем до 12 век во Индија, иако бил познат на античките Римјани и Грци. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsc.org/periodic-table/element/30/zinc|title=Royal Society Of Chemistry|last=|first=|date=|website=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170711095949/http://www.rsc.org/periodic-table/element/30/zinc|archivedate=July 11, 2017}}</ref> Рудниците од [[Раџастан]] дале конкретни докази за производство на цинк што се враќа уште во 6 век п.н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.infinityfoundation.com/mandala/t_es/t_es_agraw_zinc_frameset.htm |title=India Was the First to Smelt Zinc by Distillation Process |publisher=Infinityfoundation.com |accessdate=April 25, 2014 |archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160516192708/http://www.infinityfoundation.com/mandala/t_es/t_es_agraw_zinc_frameset.htm |archivedate=May 16, 2016 }}</ref> До денес, најстариот доказ за чист цинк доаѓа од Завар, во Раџастан, уште во 9 век од н.е., кога процесот на дестилација бил искористен за да се направи чист цинк.<ref>{{Наведено списание |author=Kharakwal, J. S. |author2=Gurjar, L. K. |last-author-amp=yes |title=Zinc and Brass in Archaeological Perspective |journal=Ancient Asia |date=December 1, 2006 |volume=1 |pages=139–159 |doi=10.5334/aa.06112 }}</ref> [[Алхемичарите]] го запалиле цинкот во воздух за да го формираат она што го нарекуваат [["филозофска волна"]] или "бел снег". Овој елемент најверојатно бил именуван од алхемичарот [[Парацелзус]] по германскиот збор Zinke (врв, заб). Германскиот хемичар [[Андреас Сигисмунд Маргграф]] му се заблагодарува на откривањето на чист метален цинк во 1746 година. Работата на [[Лујџи Галвани]] и [[Алесандро Волта]] ги откри електрохимичните својства на цинкот до 1800. Челикот од железо ([[топло поцинкуване]]) отпорен на [[корозија]] е главната апликација за цинк . Други апликации се во електрични [[батерии]], мали неструктурни лимови и легури како [[месинг]]. Најчесто се користат различни соединенија на цинкови, како [[цинккарбонат]] и [[цинк гликонат]] (како диететски додатоци), [[цинк хлорид]] (во дезодоранси), [[цинк пиритион ]](шампони против [[перут]]), [[цинк сулфид]] (во луминисцентни бои) и цинк метил или [[цинк диетил]] во органската лабораторија. Цинкот е [[суштински минерал]], вклучувајќи го и пренаталниот и постнаталниот развој.<ref name=Hambridge2007>{{Наведено списание|author=Hambidge, K. M.|author2=Krebs, N. F.|last-author-amp=yes|title=Zinc deficiency: a special challenge|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2007-04_137_4/page/1101|journal=J. Nutr.|volume=137|date=2007|pmid=17374687|issue=4|pages=1101–5|doi=10.1093/jn/137.4.1101}}</ref>  [[Дефицитот на цинк]] влијае на околу две милијарди луѓе во развојот на светот и е поврзан со многу болести.<ref name=Prasad2003/> Кај децата, недостатокот предизвикува ретардација при растењето, одложено сексуално созревање, чувствителност на инфекцијата и [[дијареја]].<ref name=Hambridge2007/> [[Ензимите]] со атом на цинк во [[реактивниот центар]] се широко распространети во биохемијата, како [[алкохол дехидрогеназата]] кај луѓето.<ref>{{Наведена книга |first1=Wolfgang|last1=Maret|editor1-first=Lucia |editor1-last=Banci |series=Metal Ions in Life Sciences |volume=12|department= Chapter 14 Zinc and the Zinc Proteome |title=Metallomics and the Cell |date=2013 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-94-007-5561-10_14 |isbn=978-94-007-5561-1|doi-broken-date=2019-02-19}} </ref> Потрошувачката на вишок на цинк може да предизвика [[атаксија]], [[летаргија]] и [[недостаток на бакар]]. == Особености == ===Физички својства=== Цинкот е синкаво-бел, сјаен, [[дијамагнетски]] метал, <ref name="CRCp4-41"/> иако најчестите комерцијални оценки на метал имаат досадна завршница.<ref name="Heiserman1992p123">{{harvnb|Heiserman|1992|p=123}}</ref> Тој е малку помалку густ од [[железото]] и има шестаголна [[кристална структура]], со искривена форма на [[шестаголно затворена форма]], во која секој атом има шест најблиски соседи  во својата рамнина, а шест други на поголемо растојание.<ref>Wells A.F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'' 5th edition p 1277 Oxford Science Publications {{ISBN|0-19-855370-6}}</ref> Металот е тежок и кршлив на повеќето температури, но може да се оформува помеѓу 100 и 150&nbsp;°C. <ref name="CRCp4-41"/><ref name="Heiserman1992p123"/> Над 210&nbsp;°C, металот повторно станува кршлив и може да се распрсне со удирање.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=SSkKAAAAIAAJ|title=The Useful Metals and Their Alloys|first=John|last=Scoffern|publisher=Houlston and Wright|date=1861|pages=591–603|accessdate=April 6, 2009}}</ref> Цинкот е добар [[спроводник на електрична енергија]].<ref name="CRCp4-41"/>  За метал, цинкот има релативно ниско топење (419,5&nbsp;°C) и точки на вриење (907&nbsp;°C).<ref name="ZincMetalProps">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.galvanizeit.org/design-and-fabrication/design-considerations/zinc-metal-properties |title=Zinc Metal Properties |publisher=American Galvanizers Association |date=2008 |accessdate=April 7, 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6XcI4VfD2?url=http://www.galvanizeit.org/design-and-fabrication/design-considerations/zinc-metal-properties |archivedate=April 7, 2015 |df= }}</ref> Точката на топење е најниска од сите [[Д-блок]] метали освен од [[жива]] и [[кадмиум]]; за ова, покрај другите причини, цинкот, кадмиумот и живата често не се сметаат за [[транзициони метали]], како што се останатите Д-блок метали.<ref name=ZincMetalProps/> Многу [[легури]] содржат цинк, вклучувајќи месинг. Други метали за кои се знае дека формираат бинарни легури со цинк се [[алуминиум]], [[антимон]], [[бизмут]], [[злато]], [[железо]], [[олово]], [[жива]], [[сребро]], [[калај]], [[магнезиум]], [[кобалт]], [[никел]], [[телур]] и [[натриум]].<ref>{{Наведена книга|title=Production and Properties of Zinc: A Treatise on the Occurrence and Distribution of Zinc Ore, the Commercial and Technical Conditions Affecting the Production of the Spelter, Its Chemical and Physical Properties and Uses in the Arts, Together with a Historical and Statistical Review of the Industry|last=Ingalls|first=Walter Renton|publisher=The Engineering and Mining Journal|date=1902|pages=142–6|url=https://books.google.com/?id=RhNDAAAAIAAJ&pg=PA133}}</ref> Иако ниту цинк ниту [[циркониум]] не се [[феромагнетни]], нивната легура ZrZn₂  покажува ферромагнетизам под 35 [[келвини]].<ref name="CRCp4-41"/> Цинкот испушта карактеристичен звук кога е свиткан, сличен на [[калајскиот крик]]. ===Појава=== {{Поврзано|:Category:Zinc minerals|l1=Zinc minerals}} [[Земјината кора]] содржи 0.0075% цинк, што го прави 24-ти најзастапен елемент. [[Морската вода]] има само 0.0030% и атмосферата, 0,1-4 μg / m3.<ref name="Emsley2001p503">{{harvnb|Emsley|2001|p=503}}</ref> Елементот нормално се наоѓа во склоп со други [[основни метали]] како [[бакар]] и [[олово]] во [[рудите]].<ref name="Lehto1968p822"/> Цинкот е [[халкофил]], што значи дека поверојатно е да се најде во минерали, заедно со [[сулфур]] и други тешки [[халкогени]], наместо со светлиот халкоген [[кислород]] или со нехалкоген електронегативни елементи како што се [[халогените]].  [[Сфалеритот]], кој е форма на цинк сулфид и е најмногу копаната руда што сордржи цинк, бидејќи нејзиниот концентрат содржи 60-62% цинк.<ref name="Greenwood1997p1202">{{harvnb|Greenwood|1997|p=1202}}</ref> Други извори минерали за цинк вклучуваат [[смитсонит]] (цинк [[карбонат]]), [[хемиморфит]] (цинк [[силикат]]), [[wurtzite]] (уште еден цинк сулфид), а понекогаш и [[хидроцинците]] (основен [[цинк карбонат]]).<ref name="Emsley2001p502"/> Со исклучок на wurtzite, сите овие други минерали беа формирани со атмосферски влијанија на првобитните цинкови сулфиди.<ref name="Greenwood1997p1202"/> Идентификувани светски цинк ресурси има вкупно 1,9-2,8 милијарди [[тони]].<ref name=USGSMCS2015>{{Наведена мрежна страница|last=Tolcin|first=A. C.|date=2015|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zinc/mcs-2015-zinc.pdf|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=May 27, 2015|title=Mineral Commodity Summaries 2015: Zinc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150525183116/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zinc/mcs-2015-zinc.pdf|archivedate=May 25, 2015}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Erickson|first1=R. L.|title=Crustal Abundance of Elements, and Mineral Reserves and Resources|journal=U.S. Geological Survey Professional Paper 820|date=1973|pages=21–25}}</ref> Големи депозити се наоѓаат во Австралија, Канада и САД, а најголеми резерви во [[Иран]].<ref name="Greenwood1997p1202"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.etdb.org/StrategiesAndResearch/Countries/CSPReports/ReportsLibrary/CPS%20Report%20-%20Islamic%20Republic%20of%20Iran.doc |title=Country Partnership Strategy—Iran: 2011–12 |accessdate=June 6, 2011 |publisher=ECO Trade and development bank |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026135641/http://www.etdb.org/StrategiesAndResearch/Countries/CSPReports/ReportsLibrary/CPS%20Report%20-%20Islamic%20Republic%20of%20Iran.doc |archivedate=October 26, 2011 |df= }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranconmin.de/en/leftnavigation/market|title=IRAN&nbsp;– a growing market with enormous potential|accessdate=March 3, 2010|publisher=IMRG|date=July 5, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130217181730/http://www.iranconmin.de/en/leftnavigation/market|archivedate=February 17, 2013}}</ref> Најновата проценка на резервната база за цинк (ги исполнува специфицираните минимални физички критериуми поврзани со тековните рударски и производни практики) беше направена во 2009 година и се пресметува дека изнесува околу 480 Mt.<ref name=USGSMCS2009>{{Наведена мрежна страница|last=Tolcin|first=A. C.|date=2009|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zinc/mcs-2015-zinc.pdf|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=August 4, 2016|title=Mineral Commodity Summaries 2009: Zinc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160702053035/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zinc/mcs-2015-zinc.pdf|archivedate=July 2, 2016}}</ref> Резервите на цинк, од друга страна, се геолошки идентификувани руди чија соодветност за закрепнување е економски заснована (локација, одделение, квалитет и количина) во времето на определување. Бидејќи истражувањето и развојот на рудникот е тековен процес, износот на резерви на цинк не е фиксен број и одржливоста на снабдувањето со цинк руда не може да се процени со едноставно екстраполирање на комбинираниот животен век на денешните цинкови рудници. Овој концепт е добро поддржан од податоците од Геолошкото истражување на САД (USGS), што покажува дека иако рафинирано производство на цинк се зголемило за 80% помеѓу 1990 и 2010 година, резервниот животен век за цинк остана непроменет. Во текот на историјата до 2002 година биле извлечени околу 346 милиони тони, а научниците проценуваат дека се користат околу 109-305 милиони тони.<ref>{{Наведено списание|last=Gordon|first=R. B.|author2=Bertram, M. |author3=Graedel, T. E. |title=Metal stocks and sustainability|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-01-31_103_5/page/1209|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=103|date=2006|pmid=16432205|pmc=1360560|doi=10.1073/pnas.0509498103|issue=5|bibcode = 2006PNAS..103.1209G|pages=1209–14 }}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Gerst|first1=Michael|title=In-Use Stocks of Metals: Status and Implications|journal=Environmental Science and Technology|date=2008|volume=42|issue=19|pages=7038–45|doi=10.1021/es800420p|pmid=18939524|bibcode=2008EnST...42.7038G}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Meylan|first1=Gregoire|title=The anthropogenic cycle of zinc: Status quo and perspectives|journal=Resources, Conservation and Recycling|volume=123|date=2016|pages=1–10|doi=10.1016/j.resconrec.2016.01.006}}</ref> [[File:Sphalerite4.jpg|thumb|[[Сфалерит]] (ZnS).]] ===Изотопи=== {{Главна|Цинкови изотопи}} Пет природни [[изотопи]] на цинк се јавуваат во природата. 64Zn е најзастапен изотоп (48,63% [[природно изобилство]]).<ref name="NNDC">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nndc.bnl.gov/chart/|author=NNDC contributors|editor=Alejandro A. Sonzogni (Database Manager)|title=Chart of Nuclides|publisher=National Nuclear Data Center, [[Brookhaven National Laboratory]]|accessdate=September 13, 2008|date=2008|location=Upton (NY)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080522125027/http://www.nndc.bnl.gov/chart|archivedate=May 22, 2008}}</ref><ref name=nubase1>{{NUBASE 2016}}</ref> Овој изотоп има толку долг полуживот, со 4.3 × 1018 години, [31] што неговата радиоактивност може да се игнорира.  Слично на тоа, 70Zn (0,6%),<ref name=nubase1 /> со полуживот од 1,3 × 1016 години,<ref>{{harvnb|CRC|2006|p='''11'''–70}}</ref> обично не се смета за радиоактивен.<ref name=nubase1 /> Другите изотопи пронајдени во природата се 66Zn (28%), 67Zn (4%) и 68Zn (19%). Неколку десетици [[радиоизотопи]] се одликуваат. 65Zn, кој има полуживот од 243,66 дена, е најмалку активен радиоизотоп, проследено со 72Zn со полуживот од 46,5 часа.<ref name="NNDC"/> Цинкот има 10 [[јадрен изомер|јадрени изомери]]. 69mZn има најдолг полуживот, 13,76 часа.<ref name="NNDC"/> Буквата m укажува на [[метастабилен]] изотоп. Јадрото на метастабилен изотоп е во [[возбудена состојба]] и ќе се врати во [[основната состојба]] со емитување на [[фотон]] во форма на [[гама-зраци]]. 61Zn има три возбудени метастабилни состојби и 73Zn има два.<ref>{{Наведено списание| last=Audi| first=Georges| title=The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties| journal=Nuclear Physics A| volume=729| issue=1| pages=3–128| date=2003| doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001| bibcode=2003NuPhA.729....3A| last2=Bersillon| first2=O.| last3=Blachot| first3=J.| last4=Wapstra| first4=A. H.| url=http://hal.in2p3.fr/in2p3-00014184| url-status=| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170103002324/http://hal.in2p3.fr/in2p3-00014184| archivedate=January 3, 2017| df=dmy-all| citeseerx=10.1.1.692.8504}}</ref> Изотопите 65Zn, 71Zn, 77Zn и 78Zn имаат само една возбудена метастабилна состојба.Најчестиот начин на распаѓање на радиоизотоп на цинк со маса помал од 66 е зафаќањето на електрони. Производот на распаѓање како резултат на електронското зафаќање е изотоп на бакар.<ref name="NNDC"/> Најчест [[начин на распагање]] на [[радиоизотоп]] на цинк со [[маса]] пониска од 66 е [[зафаќање на електронот]]. Производот на [[распаѓање]] што резултира од апсење на електрони е изотоп на бакар. <sup>n</sup><sub>30</sub>Zn+е-→ <sup>n</sup><sub>29</sub>Cu Најчестиот [[начин на распаѓање]] на [[радиоизотоп]] на цинк со [[маса]] поголем од 66 е бета распаѓање (β-), што произведува изотоп на галиум. <sup>n</sup><sub>30</sub>Zn → <sup>n</sup><sub>31</sub>Ga +е- + ν<sub>e</sub> : <!-- NEEDS CITE Цинкот е премногу голем и тежок за да се формира во ѕвезди со користење на процес на согорување на силикон. Стабилната форма на цинк е создадена во [[supernova]] s преку [[r-процес]] .--> ==Соединенија и хемија== {{Главна|Compounds of zinc}} ===Реактивност=== {{Поврзано|Клеменсова реакција}} [[Податотека:26. Горење на метали.ogv|мини|[[Согорување|Горење]] на цинк и други [[метал]]и.]] [[Податотека:64. Хлороводородна киселина со различни метали.ogg|мини|[[Хлороводородна киселина]] со цинк и други [[метал]]и.]] Цинкот има [[електронска конфигурација]] на [Ar] 3d<sup>10</sup>4s<sup>2</sup> и е член на [[групата 12]] од [[периодниот систем]]. Тоа е умерено реактивен метал и силен [[агент за намалување]]. <ref name=CRC2006p8-29>{{harvnb|CRC|2006|pp='''8'''–29}}</ref> Површината на чистиот метал [[оцрнува]] брзо, на крајот формирајќи заштитно [[пасивирачки]] слој од основниот [[цинк карбонат]], Zn<sub>5</sub> (OH)<sub>6</sub> (CO3)<sub>2</sub>, со реакција со атмосферски [[јаглерод диоксид]].<ref>{{Наведена книга|publisher=CRC Press|date=1994|page=121|isbn=978-0-8247-9213-8|title=Corrosion Resistance of Zinc and Zinc Alloys| first=Frank C.|last=Porter}}</ref> Овој слој помага да се спречи понатамошна реакција со воздух и вода. Цинкот гори во воздух со светлосино-зелен пламен, давајќи гасови од [[цинк оксид]].<ref name="Holl"/> Цинкот реагира лесно со [[киселини]], [[алкалии]] и други неметали.<ref>{{Наведена книга|last=Hinds|first=John Iredelle Dillard|title=Inorganic Chemistry: With the Elements of Physical and Theoretical Chemistry|publisher=John Wiley & Sons|location=New York|date=1908|edition=2|pages=506–508|url=https://books.google.com/?id=xMUMAAAAYAAJ}}</ref> Екстремно чистиот цинк реагира бавно на [[собна температура]] со киселини.<ref name="Holl"/> Силните киселини, како што е [[хлороводородната]] или [[сулфурната киселина]], можат да го отстранат пасивирачкиот слој и последователна реакција со вода ослободува водороден гас.<ref name="Holl"/> Хемијата на цинк доминира +2 оксидациската состојба. Кога се формираат соединенија во оваа оксидациона состојба, електроните на [[надворешната електронска обвивка]] се изгубени, давајќи го голиот цинк јон со електронска конфигурација [Ar] 3d<sup>10</sup>.<ref>{{Наведена книга|last=Ritchie|first=Rob|title=Chemistry|publisher=Letts and Lonsdale|date=2004|edition=2|page=71|isbn=978-1-84315-438-9|url=https://books.google.com/?id=idT9j6406gsC}}</ref> Во воден раствор се наоѓа октаедричен комплекс,     [Zn (H<sub>2</sub>O) 6] <sup>2+</sup> е доминантен вид.<ref>{{Наведена книга|last=Burgess|first=John|title=Metal ions in solution|url=https://archive.org/details/metalionsinsolut00unse|publisher=Ellis Horwood|location=New York|date=1978|page=[https://archive.org/details/metalionsinsolut00unse/page/147 147]|isbn=978-0-470-26293-1}}</ref> [[Испарувањето]] на цинк во комбинација со цинк хлорид на температура над 285&nbsp;°C укажува на формирање на Zn<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub>, цинк соединение со +1 оксидацијациона состојба.<ref name="Holl"/> Не се познати никакви соединенија на цинк во оксидациски состојби различни од +1 или +2.<ref>{{Наведена книга|last=Brady|first=James E.|author2=Humiston, Gerard E. |author3=Heikkinen, Henry |title=General Chemistry: Principles and Structure|url=https://archive.org/details/generalchemistry0000jame_d6q1|publisher=John Wiley & Sons|date=1983|edition=3|page=671|isbn=978-0-471-86739-5}}</ref>  Пресметките покажуваат дека соединението на цинк со состојбата на оксидација од +4 веројатно нема да постои.<ref>{{Наведено списание|journal=Inorganic Chemistry|date=1994|volume=33|issue=10|pages=2122–2131|title=Oxidation state +IV in group 12 chemistry. Ab initio study of zinc(IV), cadmium(IV), and mercury(IV) fluorides|author=Kaupp M.|author2=Dolg M.|author3=Stoll H.|author4=Von Schnering H. G.|doi=10.1021/ic00088a012}}</ref> Хемијата на цинкот е слична на хемијата на крајот на првите низински транзициски метали, никел и бакар, иако има пополнета д-школка и соединенијата се дијамагнетски и најчесто безбојни.<ref name="Greenwood1997p1206"/>  Јонските полупречници на цинк и магнезиум се речиси идентични. Поради ова некои од еквивалентните соли ја имаат истата кристална структура,<ref>{{harvnb|CRC|2006|pp='''12'''–11–12}}</ref> и во други околности каде што јонскиот полупречник е одлучувачки фактор, хемијата на цинк има многу заедничко со онаа на магнезиумот.<ref name="Holl">{{Наведена книга|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100| pages=[https://archive.org/details/lehrbuchderanorg0000afho/page/1034 1034]–1041|isbn=978-3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|url=https://archive.org/details/lehrbuchderanorg0000afho|first1=Arnold F.|last1=Holleman|last2=Wiberg|first2=Egon|last3=Wiberg|first3=Nils|language=de|department=Zink}}</ref> Во други погледи, има малку сличност со транзиционите метали од прв ред. Цинкот има тенденција да формира врски со поголем степен на ковалентност и многу постабилни комплекси со N- и S-дарители.<ref name="Greenwood1997p1206">{{harvnb|Greenwood|1997|p=1206}}</ref> Комплексите на цинк се најчесто 4- или 6-координатни, иако се познати 5-координатни комплекси.<ref name="Holl"/> ===Zinc(I) compounds=== Zinc(I) compounds are rare and need bulky ligands to stabilize the low oxidation state. Most zinc(I) compounds contain formally the [Zn<sub>2</sub>]<sup>2+</sup> core, which is analogous to the [Hg<sub>2</sub>]<sup>2+</sup> dimeric cation present in [[mercury (element)|mercury]](I) compounds. The [[diamagnetism|diamagnetic]] nature of the ion confirms its dimeric structure. The first zinc(I) compound containing the Zn–Zn bond, [[Decamethyldizincocene|(η<sup>5</sup>-C<sub>5</sub>Me<sub>5</sub>)<sub>2</sub>Zn<sub>2</sub>]], is also the first [[metallocene|dimetallocene]]. The [Zn<sub>2</sub>]<sup>2+</sup> ion rapidly [[disproportionation|disproportionates]] into zinc metal and zinc(II), and has been obtained only a yellow glass only by cooling a solution of metallic zinc in molten ZnCl<sub>2</sub>.<ref>{{Housecroft3rd|page=739–741, 843}}</ref> ===Zinc(II) compounds=== [[File:Zinc acetate.JPG|thumb|left|Цинк ацетат|alt=Sheets of zinc acetate formed by slow evaporation]] [[File:Zinc chloride.jpg|thumb|Цинк Хлорид|alt=White lumped powder on a glass plate]] [[Binary compound]]s of zinc are known for most of the [[metalloid]]s and all the [[nonmetal]]s except the [[noble gas]]es. The oxide [[zinc oxide|ZnO]] is a white powder that is nearly insoluble in neutral aqueous solutions, but is [[amphoteric]], dissolving in both strong basic and acidic solutions.<ref name="Holl">{{Наведена книга|publisher=Walter de Gruyter|date=1985|edition=91–100|pages=[https://archive.org/details/lehrbuchderanorg0000afho/page/1034 1034]–1041|isbn=3-11-007511-3|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|url=https://archive.org/details/lehrbuchderanorg0000afho|first1=Arnold F.|last1=Holleman|last2=Wiberg|first2=Egon|last3=Wiberg|first3=Nils|language=de|department=Zink}}</ref> The other [[chalcogen]]ides ([[zinc sulfide|ZnS]], [[zinc selenide|ZnSe]], and [[zinc telluride|ZnTe]]) have varied applications in electronics and optics.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.americanelements.com/znsu.html|title=Zinc Sulfide|publisher=[[American Elements]]|accessdate=February 3, 2009|archiveurl=https://archive.today/20120717190353/http://www.americanelements.com/znsu.html|archivedate=July 17, 2012}}</ref> [[Pnictogenide]]s ([[Zinc nitride|{{хем|Zn|3|N|2}}]], [[zinc phosphide|{{хем|Zn|3|P|2}}]], [[zinc arsenide|{{хем|Zn|3|As|2}}]] and [[zinc antimonide|{{хем|Zn|3|Sb|2}}]]),<ref>{{Наведена книга|author=Grolier contributors|title=Academic American Encyclopedia|url=https://books.google.com/?id=YgI4E7w5JI8C|date=1994|publisher=Grolier Inc.| location=[[Danbury, Connecticut|Danbury]], [[Connecticut]]|isbn=0-7172-2053-2|page=202}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.americanelements.com/znp.html|title=Zinc Phosphide|publisher=[[American Elements]]|accessdate=February 3, 2009|archiveurl=https://archive.today/20120717120313/http://www.americanelements.com/znp.html|archivedate=July 17, 2012}}</ref> the peroxide ([[zinc peroxide|{{хем|ZnO|2}}]]), the hydride ([[zinc hydride|{{хем|ZnH|2}}]]), and the carbide ({{хем|ZnC|2}}) are also known.<ref>{{Наведено списание|journal=Diamond and Related Materials|volume=9|date=2000|title=Peculiarities of interaction in the Zn–C system under high pressures and temperatures|url=https://archive.org/details/sim_diamond-and-related-materials_february-march-2000_9_2/page/n22|first=A. A.|issue=2|last=Shulzhenko|author2=Ignatyeva, I. Yu. |author3=Osipov, A. S. |author4= Smirnova, T. I. |doi=10.1016/S0925-9635(99)00231-9|pages=129–133|bibcode = 2000DRM.....9..129S }}</ref> Of the four [[halide]]s, [[zinc fluoride|{{хем|ZnF|2}}]] has the most ionic character, while the others ([[zinc chloride|{{хем|ZnCl|2}}]], [[zinc bromide|{{хем|ZnBr|2}}]], and [[zinc iodide|{{хем|ZnI|2}}]]) have relatively low melting points and are considered to have more covalent character.<ref name="Greenwood1997p1211">{{harvnb|Greenwood|1997|p=1211}}</ref> In weak basic solutions containing {{хем|Zn|2+}} ions, the hydroxide [[Zinc hydroxide|{{хем|Zn(OH)|2}}]] forms as a white [[precipitate]]. In stronger alkaline solutions, this hydroxide is dissolved to form zincates ([[zincate|{{хем|[Zn||(OH)<sub>4</sub>]|2-}}]]).<ref name="Holl"/> The nitrate [[Zinc nitrate|{{хем|Zn(NO<sub>3</sub>)|2}}]], chlorate [[Zinc chlorate|{{хем|Zn(ClO<sub>3</sub>)|2}}]], sulfate [[Zinc sulfate|{{хем|ZnSO|4}}]], phosphate [[Zinc phosphate|{{хем|Zn|3|(PO<sub>4</sub>)|2}}]], molybdate [[Zinc molybdate|{{хем|ZnMoO|4}}]], cyanide [[Zinc cyanide|{{хем|Zn(CN)|2}}]], arsenite {{хем|Zn(AsO<sub>2</sub>)|2}}, arsenate {{хем|Zn(AsO<sub>4</sub>)|2|·8H|2|O}} and the chromate [[Zinc chromate|{{хем|ZnCrO|4}}]] (one of the few colored zinc compounds) are a few examples of other common inorganic compounds of zinc.<ref>{{Наведено списание| last=Rasmussen| first=J. K.| author2=Heilmann, S. M.| title=In situ Cyanosilylation of Carbonyl Compounds: O-Trimethylsilyl-4-Methoxymandelonitrile| journal=Organic Syntheses, Collected Volume| volume=7| page=521| date=1990| url=http://www.orgsyn.org/orgsyn/prep.asp?prep=cv7p0521| url-status=| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930230236/http://www.orgsyn.org/orgsyn/prep.asp?prep=cv7p0521| archivedate=September 30, 2007| df=dmy-all}}</ref><ref name="perry">{{Наведена книга|title=Handbook of Inorganic Compounds|url=https://archive.org/details/handbookofinorga0000unse|last=Perry|first=D. L.|pages=[https://archive.org/details/handbookofinorga0000unse/page/448 448]–458|date=1995|isbn=0-8493-8671-3|publisher=CRC Press}}</ref> One of the simplest examples of an [[organic compound]] of zinc is the acetate ([[Zinc acetate|{{хем|Zn(O|2|CCH<sub>3</sub>)|2}}]]). [[Organozinc compound]]s are those that contain zinc–carbon covalent bonds. Diethylzinc ([[Diethylzinc|{{хем|(C|2|H<sub>5</sub>)|2|Zn}}]]) is a reagent in synthetic chemistry. It was first reported in 1848 from the reaction of zinc and [[ethyl iodide]], and was the first compound known to contain a metal–carbon [[sigma bond]].<ref>{{Наведено списание|title=On the isolation of the organic radicals|author=Frankland, E.|journal=Quarterly [[Journal of the Chemical Society]]|date=1850|volume=2|issue=3|page=263|doi=10.1039/QJ8500200263|authorlink=Edward Frankland}}</ref> ===Тест за цинк=== Кобалтицијанидната хартија  може да се користи како хемиски индикатор за цинк. 4 g на K3Co (CN) 6 и 1 g KClO3 се раствораат на 100 ml вода. Хартијата се натопува во растворот и се суши на 100&nbsp;°C. Една капка од мострата се капнува врз сува хартија и се загрева. Зелениот диск покажува присуство на цинк.<ref>{{Наведена книга|title=CRC- Handbook of Chemistry and Physics|url=https://archive.org/details/isbn_9780849305948|last=Lide|first=David|publisher=CRC press|year=1998|isbn=978-0-8493-0479-8|location=|pages=Section 8 Page 1}}</ref> {{среди}} ==Историја== ===Античка употреба=== [[File:Hemmoorer Eimer.jpg|upright|thumb|Доцна кофа од римски месинг; - [[Hemmoor]] er Eimer од Варштад, Германија, вториот до третиот век од н.е.|alt=Large black bowl-shaped bucket on a stand. The bucket has incrustation around its top.]]Различни примери на употреба на нечист цинк во античко време се откриени. Рудите на цинкот биле користени за да се создаде легура на цинк-бакар илјадници години пред откривањето на цинк како посебен елемент. Јудејскиот месинг од 14-ти до 10 век п.н.е. содржи 23% цинк.<ref name="Greenwood1997p1201">{{harvnb|Greenwood|1997|p=1201}}</ref> Познавање како да се произведе месинг се шири во Стара Грција до 7 век п.н.е., но неколку сорти беа направени.<ref name=jas5>{{Наведено списание|last=Craddock|first=Paul T.|date=1978|title=The composition of copper alloys used by the Greek, Etruscan and Roman civilizations. The origins and early use of brass|journal=Journal of Archaeological Science|volume=5|issue=1|pages=1–16|doi=10.1016/0305-4403(78)90015-8}}</ref> Пронајдени се орнаменти изработени од легури кои содржат 80-90% цинк, со олово, железо, антимон и други метали што го сочинуваат остатокот, кои се 2.500 години стари.<ref name="Lehto1968p822">{{harvnb|Lehto|1968|p=822}}</ref> Големи се шансите дека е пронајдена праисториска статуетка што содржи 87,5% цинк во археолошкото наоѓалиште Дакија.<ref name="Weeks1933p20">{{harvnb|Weeks|1933|p=20}}</ref> Најстарите познати таблети се направени од цинккарбонатите хидроцинците и смитсоните. Таблетите  биле користени за болки во очите и биле пронајдени на римскиот брод Релито дел Поџино, уништени во 140 п.н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.newscientist.com/article/dn23049-worlds-oldest-pills-treated-sore-eyes.html |title=World's oldest pills treated sore eyes |work=New Scientist |date=January 7, 2013 |accessdate=February 5, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122102750/http://www.newscientist.com/article/dn23049-worlds-oldest-pills-treated-sore-eyes.html |archivedate=January 22, 2013 }}</ref><ref>{{cite journal|doi= 10.1073/pnas.1216776110|title=Ingredients of a 2,000-y-old medicine revealed by chemical, mineralogical, and botanical investigations|bibcode=2013PNAS..110.1193G}}</ref> Производството на месинг им било познато на Римјаните околу 30 п.н.е. <ref name="Emsley2001p501"/> Тие правеле месинг со греење прав од каламин (цинк силикат или карбонат), јаглен и бакар заедно.<ref name="Emsley2001p501">{{harvnb|Emsley|2001|p=501}}</ref> Производот на ова,  каламин месинг или се фрла или се зачукува во форма за правење оружје.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=How is zinc made? |work=How Products are Made |date=2002 |publisher=The Gale Group |url=http://www.answers.com/zinc |accessdate=February 21, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060411200556/http://www.answers.com/zinc |archivedate=April 11, 2006 }}</ref> Веројатно некои монети од Римјаните во христијанската ера се направени од каламин месинг.<ref name="Chambers1901p799">{{harvnb|Chambers|1901|p=799}}</ref> Страбонското пишување во 1 век п.н.е. (но цитирајќи го сега изгубеното дело на историчарот Теопом во 4 век п.н.е.), споменува "капки на лажно сребро", кои кога се мешаат со бакар, прават месинг. Ова може да се однесува на мали количини на цинк што е остаток на топените сулфидни руди.<ref>{{Наведена книга |author=Craddock, P. T. |department=Zinc in classical antiquity |editor=Craddock, P.T. |title=2000 years of zinc and brass |url=https://archive.org/details/2000yearsofzincb0000unse |publisher=British Museum |location=London |date=1998 |isbn=978-0-86159-124-4 |pages=[https://archive.org/details/2000yearsofzincb0000unse/page/3 3]–5 |edition=rev.}}</ref>  Цинкот во таквите остатоци во топилници за топење обично бил отфрлен, бидејќи се сметало дека е безвреден.<ref name="Weeks1933p21">{{harvnb|Weeks|1933|p=21}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Rehren|first=Th.|date=1996|title=A Roman zinc tablet from Bern, Switzerland: Reconstruction of the Manufacture|publisher=Archaeometry 94. The Proceedings of the 29th International Symposium on Archaeometry|editor=S. Demirci|display-editors=etal|pages=35–45}}</ref> На Шарака Самита, за кој се мислеше дека е напишан помеѓу 300 и 500 година од н.е.,<ref>{{Наведена книга|author=Meulenbeld, G. J.|title=A History of Indian Medical Literature|publisher=Forsten|location=Groningen|date=1999|oclc=165833440|volume=IA|pages=130–141}}</ref> се споменува метал кој, кога се оксидира, произведува pushpanjan, кој се смета за оксид на цинк.<ref>{{Наведена книга |author=Craddock, P. T. |display-authors=etal|department=Zinc in India |title=2000 years of zinc and brass |url=https://archive.org/details/2000yearsofzincb0000unse |publisher=British Museum |location=London |date=1998 |isbn=978-0-86159-124-4 |page=[https://archive.org/details/2000yearsofzincb0000unse/page/27 27] |edition=rev.}}</ref> Цинк рудниците во Завар, во близина на Удијапур во Индија, биле активни уште од периодот на Мавританија (околу 322 и 187 п.н.е.). Се чини дека топењето на метален цинк овде започнува околу 12 век од н.е.<ref name=ammraja>p. 46, Ancient mining and metallurgy in Rajasthan, S. M. Gandhi, chapter 2 in ''Crustal Evolution and Metallogeny in the Northwestern Indian Shield: A Festschrift for Asoke Mookherjee'', M. Deb, ed., Alpha Science Int'l Ltd., 2000, {{ISBN|1-84265-001-7}}.</ref><ref name="Craddock">{{Наведено списание |last=Craddock|first=P. T.|author2=Gurjar L. K. |author3=Hegde K. T. M. |title=Zinc production in medieval India|journal=World Archaeology|volume=15|issue=2|date=1983|jstor=124653 |pages=211–217 |doi=10.1080/00438243.1983.9979899}}</ref>  Една проценка е дека оваа локација создала околу милион тони метален цинк и цинк оксид од 12 до 16 век.<ref name="Emsley2001p502">{{harvnb|Emsley|2001|p=502}}</ref> Друга проценка дава вкупно производство од 60.000 тони метален цинк во текот на овој период.<ref name=ammraja /> Расаратна самукчаја, напишана приближно во 13 век од н.е., споменува два вида на руди кои содржат цинк: еден што се користи за екстракција на метал, а друг се користи за лековити цели.<ref name="Craddock"/> ===Рани студии и именување=== Цинкот бил препознаен како метал под ознаката на Yasada или Jasada во медицинскиот Лексикон припишан на хиндускиот крал Маданапала (од династијата Така) и напишан за годината 1374 година.<ref name="Ray1903">{{Наведена книга|last=Ray|first=Prafulla Chandra|title=A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century, A.D.: With Sanskrit Texts, Variants, Translation and Illustrations|publisher=The Bengal Chemical & Pharmaceutical Works, Ltd|date=1903|edition=2|volume=1|pages=157–158|url=https://books.google.com/?id=DL1HAAAAIAAJ&printsec=titlepage}} (public domain text)</ref> Топењето и екстракцијата на нечист цинк со намалување на каламин со волна и други органски супстанции беше постигната во 13 век во Индија.<ref name="CRCp4-41">{{harvnb|CRC|2006|p='''4'''–41}}<!-- sic "-" not a range! --></ref><ref name="iza">{{Наведена мрежна страница|last=Habashi|first=Fathi|title=Discovering the 8th Metal|publisher=International Zinc Association (IZA)|url=http://www.iza.com/Documents/Communications/Publications/History.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304154217/http://www.iza.com/Documents/Communications/Publications/History.pdf|archivedate=March 4, 2009|accessdate=December 13, 2008}}</ref> Кинезите не научиле за техниката сè до 17 век. [[File:Zinc symbol (fixed width).svg|thumb|left|upright|Алхемиски симбол за елементот цинк]] Алхемичарите го запалиле металот од цинк во воздух и го собрале добиениот цинк оксид на кондензаторот. Некои алхемичари го нарекоа овој цинк оксид lana philosophica, латински за "филозофска волна", бидејќи се собирала во волнени туфтови, додека други мислеле дека изгледала како бел снег и го нарекле nix album.<ref>{{Наведена книга|last=Arny|first=Henry Vinecome|url=https://books.google.com/?id=gRNKAAAAMAAJ|title=Principles of Pharmacy|publisher=W. B. Saunders company|date=1917|edition=2|page=483}}</ref> Името на металот најверојатно првпат го документирал Парацелс, германски алхемичар роден во Швајцарија, кој во метал го нарекол "цинкум" или "зинкен" во својата книга "Liber Mineralium II", во 16 век.<ref name="iza" /><ref>{{Наведена книга|title=Georgius Agricola de Re Metallica|first=Herbert Clark|last=Hoover|publisher=Kessinger Publishing|date=2003|page=409|isbn=978-0-7661-3197-2}}</ref> Веројатно, зборот  е изведен од германскиот збор zinke, и наводно значел "заби, посочени или остри" (кристали од метален цинк имаат иглести изглед).<ref>{{Наведена книга|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|last=Gerhartz|display-authors=etal |edition=5|date=1996|isbn=978-3-527-20100-6|publisher=VHC|page=509|first=Wolfgang}}</ref> Цинкот, исто така, може да имплицира "калај" поради неговата врска со германскиот zin што значи калај.<ref>{{Наведена книга|author=Skeat, W. W|title=Concise Etymological Dictionary of the English Language|url=https://books.google.com/?id=ls_XijT33IUC&pg=PA622|page=622|publisher=Cosimo, Inc.|date=2005|isbn=978-1-59605-092-1}}</ref> Уште една можност е дека зборот е изведен од персискиот збор سنگ seng што значи камен.<ref>{{Наведена книга|title=Handbook of Extractive Metallurgy|author=Fathi Habashi|date=1997|isbn=978-3-527-28792-5|publisher=Wiley-VHC|page=642}}</ref> Металот исто така се нарекува индиски калај, тутанего, каламин и шприц.<ref name="Lehto1968p822"/> Германскиот металург Андреас Лививија добил количина на она што го нарекол "калај" на Малабар од товарен брод заробен од Португалците во 1596 година.<ref>{{Наведена книга|last=Lach|first=Donald F.|title=Asia in the Making of Europe|department=Technology and the Natural Sciences|page=426|url=https://books.google.com/?id=N0xD7BYXv_YC&pg=PA426|date=1994|isbn=978-0-226-46734-4|publisher=University of Chicago Press}}</ref> Лививија ги опишал својствата на примерокот, кој можеби бил цинк. Цинкот редовно бил увезуван во Европа од Ориентот во 17 и почетокот на 18 век,<ref name="iza" /> но понекогаш бил многу скап. [[File:Andreas Sigismund Marggraf-flip.jpg|thumb|upright|[[Андреас Сигисмунд Марграф]] добива кредит за првото изолирање на чист цинк|alt=Picture of an old man head (profile). The man has a long face, short hair and tall forehead.]] ===Изолација=== Металниот цинк бил изолиран во Индија до 1300 година,<ref>{{Наведена книга|last=Vaughan|first=L Brent |date=1897 |title=The Junior Encyclopedia Britannica A Reference Library of General Knowledge Volume III P-Z|location=Chicago |publisher=E. G. Melven & Company|article=Zincography}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://science.marshall.edu/castella/chm448/elements3.pdf|title=Transition Metal Elements|author=Castellani, Michael|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010201408/http://science.marshall.edu/castella/chm448/elements3.pdf|archivedate=October 10, 2014}}</ref><ref>{{Наведена книга |last1=Habib |first1=Irfan |editor-last=Chatopadhyaya |editor-first=D. P. |date=2011 |title=Economic History of Medieval India, 1200–1500 |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA86 |location=New Delhi |publisher=Pearson Longman |page=86 |isbn=978-81-317-2791-1 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414222551/https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA86 |archivedate=April 14, 2016 }}</ref> многу порано отколку на Запад. Пред да биде изолиран во Европа, тој бил увезен од Индија околу 1600&nbsp;г. Универзалниот речник на <ref name=zinc-eng/> Postlewayt, современ извор кој дава технолошки информации во Европа, не го спомнал цинкот пред 1751 година, но елементот бил изучуван пред тоа.<ref name="Craddock"/><ref>{{Наведено списание|title=Ancient Lead and Zinc Mining in Rajasthan, India|author1=Willies, Lynn|author2=Craddock, P. T.|author3=Gurjar, L. J.|author4=Hegde, K. T. M. |volume=16|issue=2, Mines and Quarries|date=1984|journal=World Archaeology|jstor=124574|pages=222–233|doi=10.1080/00438243.1984.9979929}}</ref> Фламанскиот металург и алхемичар П. М. де Респор објави дека во 1668 година извлекол метален цинк од цинк оксид.<ref name="Emsley2001p502"/> До почетокот на 18 век, Етјен Франсоа Џефрој опишува како оксид на цинк кондензира како жолти кристали на железни решетки поставени над цинковата руда, која се топи.<ref name="Emsley2001p502"/> Во Британија, Џон Лејн се вели дека извршил експерименти за топење на цинк, веројатно во Ландоре, пред неговиот банкрот во 1726 година.<ref>{{Наведено списание|last=Roberts|first=R. O.|date=1951|title=Dr John Lane and the foundation of the non-ferrous metal industry in the Swansea valley|journal=Gower|publisher=Gower Society|issue=4|page=19}}</ref> Во 1738 година во Велика Британија, Вилијам Шампион го патентираше процесот за извлекување на цинк од каламин во топилница за вертикална ретортура.<ref>{{Наведена книга|last=Comyns|first=Alan E.|title=Encyclopedic Dictionary of Named Processes in Chemical Technology|edition=3|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-9163-7|date=2007|page=71|url=https://books.google.com/?id=Jlq-ckWvQSQC}}</ref> Неговата техника личи на тоа што се користеше во рудниците  Завар  цинкови во Раџастан, но нема докази дека тој го посетил Ориентот. <ref name=zinc-eng>{{Наведено списание|first=Rhys|last=Jenkins|title=The Zinc Industry in England: the early years up to 1850|journal=Transactions of the Newcomen Society|volume=25|date=1945|pages=41–52|doi=10.1179/tns.1945.006}}</ref> Процесот на Шампион бил користен до 1851 година. Германскиот хемичар Андреас Марграф обично добива признание за откривање на чист метален цинк, иако шведскиот хемичар Антон фон Шваб четири години претходно го дестилирал цинкот од каламин.<ref name="iza" /> Во неговиот експеримент од 1746 година, Марграф загревал мешавина на каламин и јаглен во затворен [[сад (посатка)|сад]] без бакар за да добие метал.<ref name="Weeks1933p21"/> Оваа постапка станала комерцијално практична до 1752 година.<ref>{{harvnb|Heiserman|1992|p=122}}</ref> ===Подоцнежна работа=== [[File:Luigi Galvani, oil-painting.jpg|thumb|upright|left|[[Галванизацијата]] била именувана по [[Лујџи Галвани]].|alt=Painting of a middle-aged man sitting by the table, wearing a wig, black jacket, white shirt and white scarf.]] Братот на Вилијам Шампион, Џон, патентирал процес во 1758 година за калцирање на цинк сулфид во оксид кој може да се употреби во процесот на ретортирање.<ref name="Lehto1968p822"/> Пред тоа, само каламин можеше да се користи за производство на цинк. Во 1798 година, Јохан Кристијан Руберг го подобрил процесот на топење со изградба на првата топилница за хоризонтална ретортура.<ref name="Gray 2005 8">{{Наведена книга|last=Gray|title=Zinc|url=https://archive.org/details/zinc0000gray|date=2005|isbn=978-0-7614-1922-8|publisher=Marshall Cavendish|page=[https://archive.org/details/zinc0000gray/page/8 8]|first=Leon}}</ref> Жан-Жак Даниел Дони изградил друг вид хоризонтална  топилница за цинк во Белгија, во која преработил уште повеќе цинк.<ref name="Gray 2005 8"/> [[Jean-Jacques Daniel Dony]] built a different kind of horizontal zinc smelter in Belgium that processed even more zinc.<ref name="iza" /> <!-- The Zinc Industry Von Ernest Alfred Smith Veröffentlicht von BiblioBazaar, LLC, 2008 ISBN 0-554-78657-5, ISBN 978-0-554-78657-5 https://books.google.com/books?id=wgkHP35JP1gC <ref>{{Наведена книга|title=An Encyclopaedia of the History of Technology|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofh00mcne|department=Zinc|first=Ian|last=McNeil|publisher=Taylor & Francis|year=1990|isbn=978-0-415-01306-2|pages=[https://archive.org/details/encyclopaediaofh00mcne/page/73 73]–96}}</ref> --> Италијанскиот доктор Лујџи Галвани открил во 1780 година дека поврзувањето на ’рбетниот мозок од свежо дисецирана жаба до железната шина прицврстена со  јадица од месинг предизвикала ногата на жабата да се помрдне.<ref name="ExcelPhysics">{{Наведена книга|title=Excel Preliminary Physics|last=Warren|first=Neville G.|publisher=Pascal Press|date=2000|page=47|isbn=978-1-74020-085-1|url=https://books.google.com/?id=eL9Xn6nQ6XQC&printsec=frontcover}}</ref> Тој погрешно мислел дека открил способност на нервите и мускулите да создаваат електрична енергија и го нарекувале ефектот "електрична енергија од животни".<ref name=IntEncyl>{{Наведена книга|title=The New International Encyclopaedia|department=Galvanic Cell|page=80|date=1903|publisher=Dodd, Mead and Company|url=https://books.google.com/?id=gV1MAAAAMAAJ&pg=PA80}}</ref> Галванската ќелија и процесот на галванизација биле именувани поради Лујџи Галвани, а неговите откритија го отвориле патот за електрични батерии, галванизација и катодна заштита.<ref name=IntEncyl/> Пријателот  на Галвани, Алесандро Волта, продолжил да го истражува ефектот и го измислил волпскиот куп во 1800 година.<ref name="ExcelPhysics"/> Основната единица на купот на Волта била поедноставена галванична ќелија, изработена од плочи од бакар и цинк одделени со електролит и надворешно поврзани со спроводник. Единиците биле наредени во серија за да се направи Волтичка ќелија, која произведува електрична енергија преку насочување на електрони од цинк до бакар и дозволувајќи му на цинкот да кородира.<ref name="ExcelPhysics"/> Немагнетниот карактер на цинк и недостатокот на боја во растворот го одложило откривањето на неговото значење за биохемијата и исхраната.<ref name=Cotton1999p626/> Ова се променило во 1940 година, кога јаглеродната анхидраза, ензим кој го чисти јаглерод диоксидот од крв, покажал дека има цинк на својата активност.<ref name=Cotton1999p626/> Дигестивниот ензим карбоксипептидаза стана втор познат ензим што содржи цинк во 1955 година.<ref name=Cotton1999p626>{{harvnb|Cotton|1999|p=626}}</ref> ==Производство== ===Рударство и обработка=== {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:0.5em" |+ Земји со најголемо производство на цинк 2014<ref name=USGSMCS2015/> |- class="hintergrundfarbe6" ! [[Место]] !![[Држава]] !![[Тони]] |- | '''1'''||'''[[Кина]]''' ||align="right"| '''5,000,000''' |- | '''2'''||'''[[Австралија]]''' ||align="right"| '''1,500,000''' |- | '''3'''||'''[[Перу]]''' ||align="right"| '''1,300,000''' |- | '''4'''||'''[[Индија]]''' ||align="right"| '''820,000''' |- | '''5'''||'''[[САД]]''' ||align="right"| '''700,000''' |- | '''6'''||'''[[Мексико]]''' ||align="right"| '''700,000''' |} {{Главна|Zinc mining|Zinc smelting}} {{Поврзано|List of countries by zinc production}} [[File:World Zinc Production 2006.svg|thumb|upright=1.6|Процент на производство на цинк во 2006 година по земји<ref name="USGSCS2008">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.er.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zinc/mcs-2008-zinc.pdf|first=Stephen M.|last=Jasinski|publisher=United States Geological Survey|accessdate=November 25, 2008|title=Mineral Commodity Summaries 2007: Zinc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217021239/http://minerals.er.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zinc/mcs-2008-zinc.pdf|archivedate=December 17, 2008}}</ref>|alt=World map revealing that about 40% of zinc is produced in China, 20% in Australia, 20% in Peru, and 5% in US, Canada and Kazakhstan each.]] [[File:Zinc world production.svg|thumb|lang=en|Светски тренд на производство]] [[File:Zink Mine Rosh Pinah.jpg|thumb|Цинк рудник Рош Пина, Намибија<br />{{Coordinate|NS=27/57/17/S|EW=016/46/00/E|type=landmark|region=NA|text=27°57′17″S{{pad|1.0em}}016°46′00″E|name=Rosh Pinah}}]] [[File:Skorpion Zink Mine.jpg|thumb|Цинк рудник Скорпион, Намибија<br />{{Coordinate|NS=27/49/09/S|EW=016/36/28/E|type=landmark|region=NA|text=27°49′09″S{{pad|1.0em}}016°36′28″E|name=Skorpion}}]] Цинкот е четвртиот најчест метал во употреба, после само [[железо]], [[алуминиум]] и [[бакар]], со годишно производство од околу 13 милиони тони.<ref name=USGSMCS2015/> Најголемиот светски производител на цинк е [[Nyrstar]], спојување на австралиските [[OZ минерали]] и белгискиот [[Umicore]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wsj.com/articles/SB116590371844647445|title=Zinifex, Umicore Combine to Form Top Zinc Maker|last=Attwood|first=James|work=Wall Street Journal|date=February 13, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170126122526/http://www.wsj.com/articles/SB116590371844647445|archivedate=January 26, 2017}}</ref> Околу 70% од светскиот цинк потекнува од рударството, додека останатите 30% доаѓаат од рециклирање на секундарен цинк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zincworld.org/recycling.html |title=Zinc Recycling |publisher=International Zinc Association |accessdate=November 28, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111021135539/http://www.zincworld.org/recycling.html |archivedate=October 21, 2011 }}</ref> Комерцијално чистиот цинк е познат како Специјален Висок Степен, често скратен СВС, и 99,995% чист.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Special High Grade Zinc (SHG) 99.995%|url=http://nyrstar.com/nyrstar/en/products/zinccongalvanising/techdownloads/shg_budel.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304154218/http://nyrstar.com/nyrstar/en/products/zinccongalvanising/techdownloads/shg_budel.pdf|archivedate=March 4, 2009| accessdate=December 1, 2008|date=2008|publisher=Nyrstar}}</ref> Во целиот свет, 95% од новиот цинк е миниран од [[сулфидна руда]], каде што сфалерите (ZnS) речиси секогаш се мешаат со сулфиди од бакар, олово и железо.<ref name="Zinchand"/><!-- page 6 --> Цинк рудниците се расфрлани низ целиот свет, а главните области се Кина, Австралија и Перу. Кина произведе 38% од глобалното производство на цинк во 2014 година.<ref name=USGSMCS2015/> Цинкот метал се произведува со [[екстрактивна металургија]].<ref name="Rosenqvist1922">{{Наведена книга|title=Principles of Extractive Metallurgy|last=Rosenqvist|first=Terkel|pages=7, 16, 186|edition=2|date=1922|isbn=978-82-519-1922-7|publisher=Tapir Academic Press}}</ref><!-- page 7 --> Рудата ситно се меле, потоа се става преку [[пена флотација]] да се одделат минералите од [[gangue]] (на својствотп на [[хидрофобност]]), да се добие концентрат<ref name="Rosenqvist1922"/><!-- page 186 --> на цинк сулфид руда кој се состои од околу 50% цинк, 32% сулфур, 13% железо и 5% SiO2.<ref name="Rosenqvist1922"/><!-- page 16 --> [[Печење]] го претвора цинксулфидниот концентрат во цинк оксид:<ref name="Zinchand">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=laACw9i0D_wC|title=Zinc Handbook|first=Frank C.|last=Porter|publisher=CRC Press|date=1991|isbn=978-0-8247-8340-2}}</ref> 2 ZnS + 3O2 → 2 ZnO + 2 SO2 Сулфур диоксидот се користи за производство на сулфурна киселина, што е неопходно за процесот на истекување. Ако за производство на цинк се користат депозити од цинк-карбонат, цинк силикат или цинк-шпинел (како [[Депонијата Шкорпион]] во Намибија), не мора да се пече.<ref name="Skorpion">{{Наведено списание|journal=Economic Geology|date=2003|volume=98|issue=4|page=749|doi=10.2113/98.4.749|title=Geology of the Skorpion Supergene Zinc Deposit, Southern Namibia|url=https://archive.org/details/sim_economic-geology-bulletin-society-of-economic-geologists_2003-07_98_4/page/749|first=Gregor|last=Borg|author2=Kärner, Katrin |author3=Buxton, Mike |author4=Armstrong, Richard |author5= van der Merwe, Schalk W. }}</ref> За понатамошна обработка се користат два основни методи: [[пирометалургија]] или [[електроинструирање]]. Пирометалургијата го редуцира цинк оксидот со [[јаглерод]] или [[јаглерод моноксид]] на 950&nbsp;°C (1740&nbsp;°F) во метал, кој се дестилира како пареа на цинк за да се одвои од други метали, кои не се испарливи на тие температури.<ref>{{Наведена книга|last=Bodsworth|first=Colin|title=The Extraction and Refining of Metals|url=https://archive.org/details/extractionrefini0000bods|page=[https://archive.org/details/extractionrefini0000bods/page/148 148]|date=1994|isbn=978-0-8493-4433-6|publisher=CRC Press}}</ref> Пареата на цинкот се собира во кондензатор.<ref name="Zinchand"/> Равенките подолу го опишуваат овој процес:<ref name="Zinchand"/> 2 ZnO + C → 2 Zn + CO2 ZnO + CO → Zn + CO2 При [[електровининг]], цинкот се исцедува од концентратот на рудата со [[сулфурна киселина]]:<ref>{{Наведена книга|title=Hydrometallurgy in Extraction Processes|last=Gupta|first=C. K.|author2=Mukherjee, T. K. |page=62|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-6804-2|date=1990}}</ref> ZnO + H2SO4 → ZnSO4 + H2О Конечно, цинкот се редуцира со [[електролиза]].<ref name="Zinchand"/> 2 ZnSO4 + 2 H2O → 2 Zn + 2H2SO4 + О2 Сулфурната киселина се регенерира и се рециклира до чекорот за истекување. Кога галванизираната суровина се напојува во [[електрична ладна печка]], цинкот се обновува од прашината со голем број процеси, претежно со [[процесот на Waelz]] (90% од 2014).<ref>{{citation| title = Handbook of Recycling: State-of-the-art for Practitioners, Analysts, and Scientists| editor-first = Ernst| editor-last = Worrell| editor-first2= Markus|editor-last2= Reuter| date = 2014|department=9. Zinc and Residue Recycling| first = Jürgen| last = Antrekowitsch| first2= Stefan| last2= Steinlechner| first3 = Alois| last3= Unger| first4 = Gernot| last4 = Rösler| first5 = Christoph| last5 = Pichler| first6 = Rene| last6 = Rumpold}}</ref> ===Влијание врз животната средина=== Подобрувањето на сулфидните цинкови руди создава големи количини на сулфурдиоксид и пареа на [[кадмиум]]. Топилницата за [[топење]] и другите остатоци содржат значителни количини на метали. Околу 1,1 милион тони метален цинк и 130 илјади тони олово беа ископани во белгиските градови [[Ла Каламин]] и [[Пломбери]] во периодот помеѓу 1806 и 1882 година.<ref name="Kucha">{{Наведено списание|journal=Environmental Geology|date=1996|volume=27|first=H.|last=Kucha|issue=1|author2=Martens, A.|author3=Ottenburgs, R.|author4=De Vos, W.|author5=Viaene, W.|title=Primary minerals of Zn-Pb mining and metallurgical dumps and their environmental behavior at Plombières, Belgium|url=https://archive.org/details/sim_environmental-geology_1996-02_27_1/page/n2|doi=10.1007/BF00770598|pages=1–15|bibcode=1996EnGeo..27....1K}}</ref> Депониите од минатите рударски операции ги исцедуваат цинкот и кадмиумот, а седиментите на [[реката Џул]] содржат нетривијални количини на метали.<ref name="Kucha"/> Пред околу две илјади години, отпуштањето на цинкот од рударството и топењето изнесувало 10 илјади тони годишно. По зголемувањето на десет пати од 1850 година, тоа достигнало до 3,4 милиони тони годишно во 1980-тите и се намалило на 2,7 милиони тони во 1990-тите, иако студијата од 2005 година за арктичката тропосфера покажа дека концентрациите таму не го одразуваат падот. Антропогените и природните емисии се појавуваат со сооднос од 20 до 1.<ref name=Broadley2007/> Цинкот во реките што течат низ индустриските и рударските области може да биде до 20 ppm.<ref name="Emsley2001p504">{{harvnb|Emsley|2001|p=504}}</ref> Ефикасното [[третирање на отпадот]] во голема мера го намалува ова; третманот по [[Рајна]], на пример, ги намалил нивоата на цинк до 50 ppb.<ref name="Emsley2001p504"/> Концентрациите на цинкот на ниско ниво од 2 ppm негативно влијаат врз количината на кислород што рибата може да ја носи во крвта.<ref>{{Наведена книга|last=Heath|first=Alan G.|title=Water pollution and fish physiology|publisher=CRC Press|location=Boca Raton, Florida|date=1995|page=57|isbn=978-0-87371-632-1|url=https://books.google.com/?id=5NPVTuBtGF4C}}</ref> {{wide image|The Zinc Works and Incat.jpg|1150px|Историски одговорни за високите нивоа на метали во [[Реката Дервент (Тасманија)|Реката Дервент]], ,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.derwentestuary.org.au/file.php?id=193 |title=Derwent Estuary&nbsp;– Water Quality Improvement Plan for Heavy Metals |date=June 2007 |publisher=Derwent Estuary Program |accessdate=July 11, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321090648/http://www.derwentestuary.org.au/file.php?id=193 |archivedate=March 21, 2012 }}</ref> цинковите дела во [[Лутана]] се најголемиот извозник во Тасманија, генерирајќи 2,5% од [[Бруто-домашниот производ]] и производство на повеќе од 250 000 тони цинк на годишно ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Zinc Works|url=http://www.tchange.com.au/resources/zinifex_smelter.html|publisher=TChange|accessdate=July 11, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090427031313/http://www.tchange.com.au/resources/zinifex_smelter.html|archivedate=April 27, 2009}}</ref>|alt=A panorama featuring a large industrial plant on a sea side, in front of mountains.}} [[Почвите контаминирани]] со цинк од рударството, рафинирани или оплодувани со талог од цинк може да содржат неколку грама цинк по килограм од суви почви. Нивоата на цинк над 500 ppm во почвата се мешаат со способноста на растенијата да апсорбираат други [[суштински метали]], како што се железото и [[манганот]]. Нивоата на цинк од 2000 ppm до 180.000 ppm (18%) се забележани во некои примероци од некоја почва.<ref name="Emsley2001p504"/> ==Апликации== Главните апликации на цинк вклучуваат<ref name="USGS-yb2006"/> Галванизација (55%) Месинг и бронза (16%) Други легури (21%) Разно (8%) Цинкот најчесто се користи како средство за заштита од корозија и галванизацијата е најпозната форма. Во 2009 година во САД, 55% или 893.000 тони цинк метал се искористил за галванизација. ===Анти-корозија и батерии=== [[File:Feuerverzinkte Oberfläche.jpg|thumb|Топло-натопена ограда со [[галванизација|поцинкована]] кристална површина|alt=Merged elongated crystals of various shades of gray.]] Цинкот е пореактивен од [[железото]] или [[челикот]] <ref name="Greenwood1997p1203">{{harvnb|Greenwood|1997|p=1203}}</ref> и на тој начин ќе ги привлече скоро сите локални оксидации додека целосно не се [[кородира]].<ref name="USGS-yb2006">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zinc/myb1-2009-zinc.pdf|title=Zinc: World Mine Production (zinc content of concentrate) by Country|work=2009 Minerals Yearbook: Zinc|publisher=United States Geological Survey|location=Washington, D.C.|date=February 2010|accessdate=June 6, 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608154555/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zinc/myb1-2009-zinc.pdf|archivedate=June 8, 2011}}</ref><ref name=Stwertka1998p99>{{harvnb|Stwertka|1998|p=99}}</ref> Заштитен површински слој на оксид и карбонат (Zn5 (OH)6 (CO3)2) се формира како слој на оксид и карбонат.<ref name="Lehto1968p829">{{harvnb|Lehto|1968|p=829}}</ref> Оваа заштита трае дури откако слојот на цинк е изгребан, но се деградира низ времето како што цинкот кородира. Цинкот се нанесува електрохемиски или како стопен цинк со топло поцинкуване или прскање.<ref name="Lehto1968p829"/> Галванизацијата се користи за мечување на синџир-линк, заштитни шини, мостови за суспензија, метални покриви, разменувачи на топлина и тела на автомобили.<ref name="Emsley2001p503"/> Релативната реактивност на цинк и неговата способност да привлече оксидација за себе, ја прави ефикасна [[жртвена анодна]] со [[катодна заштита]] (КП). На пример, катодната заштита на закопаниот гасовод може да се постигне со поврзување на аноди направени од цинк до цевката.<ref name="Lehto1968p829"/> Цинкот делува како [[анод]] (негативен терминал) со постепено кородирање додека поминува електрична струја до челичниот цевковод.<ref name="Lehto1968p829"/><ref group=note>Цинкот исто така се користи за катодна заштита на метали кои се изложени на морска вода.<ref>{{Наведено списание|title=A comparative study of the electrochemical behaviour of Algerian zinc and a zinc from a commercial sacrificial anode|last=Bounoughaz|first=M.|author2=Salhi, E.|author3=Benzine, K.|author4=Ghali E.|author5=Dalard F.|journal=Journal of Materials Science|volume =38|issue=6|pages=1139–1145|doi=10.1023/A:1022824813564|date=2003|bibcode = 2003JMatS..38.1139B }}</ref> Цинк диск прикачен на железна корпа на брод полека ќе кородира додека кормилото останува недопрено.<ref name=Stwertka1998p99/> Слично на тоа, цинк приклучок прикачен на пропелер или заштитен метален заштитник за јажето на бродот обезбедува привремена заштита. Со [[стандарден електроден потенцијал]] (SEP) од -0,76 [[волти]], цинк се користи како аноден материјал за батерии. (Пореактивен литиум (SEP -3.04 V) се користи за аноди во [[литиумските батерии]]). На овој начин се користи цинк во прав во [[алкалните батерии]] и случајот (кој исто така служи како анодна) на [[цинк-јаглеродните батерии]] се формира од лим цинк.<ref>{{Наведена книга|first=Jürgen O.|last=Besenhard|title=Handbook of Battery Materials|publisher=Wiley-VCH|isbn=978-3-527-29469-5|date=1999}}</ref><ref>{{Наведено списание|doi=10.1016/0378-7753(95)02242-2|date=1995|title=Recycling zinc batteries: an economical challenge in consumer waste management|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-power-sources_september-december-1995_57_1-2/page/61|first=J.-P.|last=Wiaux|author2=Waefler, J. -P. |journal=Journal of Power Sources|volume=57|issue=1–2|pages=61–65|bibcode = 1995JPS....57...61W }}</ref> Цинкот се користи како анодна или гориво на [[цинк-воздух батерија]] / горивни ќелии.<ref>{{Наведена книга|title=A design guide for rechargeable zinc-air battery technology|last=Culter|first=T.|doi=10.1109/SOUTHC.1996.535134|journal=Southcon/96. Conference Record|isbn=978-0-7803-3268-3|date=1996|page=616}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.electric-fuel.com/evtech/papers/paper11-1-98.pdf |title=Zinc Air Battery-Battery Hybrid for Powering Electric Scooters and Electric Buses |first=Jonathan |last=Whartman |author2=Brown, Ian |publisher=The 15th International Electric Vehicle Symposium |accessdate=October 8, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060312003601/http://www.electric-fuel.com/evtech/papers/paper11-1-98.pdf |archivedate=March 12, 2006 }}</ref><ref>{{Наведено списание|title=A refuelable zinc/air battery for fleet electric vehicle propulsion|last=Cooper|first=J. F.|author2=Fleming, D.|author3=Hargrove, D.|author4=Koopman, R.|author5=Peterman, K|publisher=Society of Automotive Engineers future transportation technology conference and exposition|osti = 82465}}</ref> [[Цинк-цериум-редокс]] батеријата исто така се потпира на цинк-засновани негативни полуклетки.<ref name=Xie1>{{Наведено списание|last1=Xie|first1=Z.|last2=Liu|first2=Q.|last3=Chang|first3=Z.|last4=Zhang|first4=X.|title=The developments and challenges of cerium half-cell in zinc–cerium redox flow battery for energy storage|journal=Electrochimica Acta|date=2013|volume=90|pages=695–704|doi=10.1016/j.electacta.2012.12.066}}</ref> ===Легури=== Широко користената цинкова легура е месинг, во која бакар е легиран со од 3% до 45% цинк, во зависност од типот на месинг. Месингот е генерално повеќе пластичен и посилен од бакар и има поголема отпорност на корозија. Овие својства ја прават корисна во комуникациска опрема, хардвер, музички инструменти и вентили за вода. Другите најчесто користени цинкови легури вклучуваат сребро со никел, метален машински пиштол, мека и алуминиумски лемења и комерцијална бронза. Цинкот исто така се користи во современите органски цевки како замена за традиционалната легура на олово / калај во цевките. Легурите од 85-88% цинк, 4-10% бакар и 2-8% алуминиум наоѓаат ограничена употреба во одредени видови машински лежишта. Цинкот е примарен метал во американските монети од еден цент (пени) од 1982 година. Јадрото на цинкот е обложено со тенок слој од бакар за да даде изглед на бакарна монета. Во 1994 година, 33.200 тони (36.600 кратки тони) на цинк биле искористени за производство на 13,6 милијарди пени во САД. Легурите на цинк со мали количини на бакар, алуминиум и магнезиум се корисни во лиење, како и во центрифугално лиење, особено во автомобилската, електричната и хардверската индустрија. Овие легури се продаваат под името Замак. Пример за ова е алуминиумот на цинк. Ниската точка на топење, заедно со ниската вискозност на легурата, овозможува производство на мали и сложени форми. Ниската работна температура води кон брзо ладење на леаните производи и брзо производство за монтажа. Друга легура, која се продава под брендот Prestal, содржи 78% цинк и 22% алуминиум, и е пријавена дека е речиси силна како челик, но како пластична. Оваа суперпластичност на алуминиумот овозможува да се обликува со помош на ковано железо изработено од керамика и цемент Слични легури со додавање на мала количина на олово може ладно да се превртуваат во листови. Легура од 96% цинк и 4% алуминиум се користи за да се направат бои за печати за апликации со ниска продукција, за кои црни метални бои би биле премногу скапи. За изградба на фасади, покриви и други апликации за лим формирани со длабоко цртање, се користи превртување или виткање, легури на цинк со титан и бакар. Негативниот цинк е премногу кршлив за овие процеси на производство. Како густ, евтин, лесно изработен материјал, цинк се користи како замена за олово. Во пресрет на загриженоста за олово, цинк се појавува за различни апликации кои се движат од риболов до баланси на гуми и замаеници. Кадмиум цинк телурид (CZT) е полупроводничка легура која може да се подели во низа мали уреди за мерење. Овие уреди се слични на интегрираното коло и можат да ја детектираат енергијата на дојдовните гама-зраци. Кога зад маска за апсорбирање, низата на сензорот CZT може да ја одреди правецот на зраците. ===Други индустриски цели=== Бел прав на стаклена чинија Цинк оксидот се користи како бел пигмент во бои. Приближно една четвртина од сите извори на цинк во САД во 2009 година беа потрошени во соединенија на цинк, различни од нив се користат за индустриска цел. Цинк оксидот е широко користен како бел пигмент во бои и како катализатор во производството на гума. Цинк оксидот се користи за заштита на гумени полимери и пластика од ултравиолетово зрачење (УВ). Полупроводничките својства на цинк оксидот го прават тоа корисни во варистори и фотокопирачки производи. Цинкот, цинк-оксидниот циклус е термохемиски процес од два чекори врз основа на цинк и цинк оксид за производство на водород. Цинк хлоридот често се додава на граѓа како огноотпорен , а понекогаш и како конзерванс за дрво Се користи во производството на други хемикалии. [127] Цинк метил (Zn (CH3)2) се користи во голем број на органски синтези. Цинк сулфид (ZnS) се користи во луминисцентните пигменти како што се стрелките на часовници, рендген и телевизиски екрани и светлосни бои. Кристалите на ZnS се користат во ласерите кои работат во средишниот инфрацрвен дел на спектарот. Цинк сулфат е хемикалија во бои и пигменти. Цинк пиритион се користи како бои против нечистотии. Правта од цинк понекогаш се користи како гориво во модели од ракети. Кога компресираната мешавина од 70% цинк и 30% сулфур во прав се запали, постои насилна хемиска реакција. Ова произведува цинк сулфид, заедно со големи количини на топол гас, топлина и светлина. Цинк лимот се користи за производство на цинкови прачки. 64Zn, најзастапен изотоп на цинк, е многу осетлив на активирање на неутрон, кој се трансмитира во високорадиоактивен 65Zn, која има полуживот од 244 дена и предизвикува интензивно гама-зрачење. Поради тоа, цинк оксидот кој се користи во јадрените реактори како средство за заштита од корозија е намален на 64Zn пред употреба, ова се нарекува осиромашен цинк оксид. Од истата причина, цинк е предложен како солев материјал за јадрено оружје (кобалт е уште еден, попознат материјал за солење). Група на изотопично збогатени 64Zn би била озрачен од интензивниот висок енергетски неутронски флукс од експлодирачко термојадрено оружје, формирајќи голема количина од 65Zn кои значително ја зголемуваат радиоактивноста на последиците од оружјето. За таквото оружје не е познато дека некогаш било изградено, тестирано или употребено. 65Zn се користи како трагач за проучување како се лепат легурите што содржат цинк или патот и улогата на цинкот во организмите. Комплексите на цинкот дитиокарбамат се користат како земјоделски фунгициди; овие вклучуваат Зинеб, Метирам, Пропинеб и Зирам. Цинк нафтенат се користи како дрвен конзерванс. Цинкот во форма на ZDDP, се користи како додаток против распаѓање за метални делови во моторното масло. ===Органска хемија=== Додавање на дифенилцин во алдехид Органската хемија на цинкот (органоцинк) е наука за соединенија кои содржат јаглерод-цинкови врски и ги опишува физичките својства, синтезата и хемиските реакции. Многу варијации на органоцинк се важни. Меѓу важните се •Реакцијата Френкленд-Дуппа, во која еден ексер на оксалат (ROCOCOOR) реагира со алкил халид R'X, цинк и хлороводородна киселина за да се формираат α-хидроксикарбоксилни естри RR'COHCOOR •Реформатскии реакцијата, во која α-халоестрите и алдехидите се претвораат во β-хидроксиестри •Реакцијата Симмонс-Смит во која карбеноидниот (јодометил) цинк јодид реагира со алкени (или алкин) и ги претвора во циклопропан •Реакција на додавање на органоцинк соединенија за да се формираат карбонилни соединенија •Барбиевата реакција (1899), која е цинк еквивалент на реакцијата на магнезиум Григнар реакцијата и е подобра од двете. Во присуство на вода, формирањето на органомагнезиум халид ќе пропадне, додека реакцијата Барбериер може да се одвива во вода. •Во надолна линија, органозините се многу помалку нуклеофилни од Григна, и тие се скапи и тешко се справуваат. Комерцијално достапните дијарганински соединенија се диметилцинц, диетилцин и дифенилцинц. Во една студија, активното соединение на органозин се добива од многу поевтини органобромински претходници •Спојувањето со Негиши е исто така важна реакција за формирање на нови јаглеродно-јаглеродни врски помеѓу незаситени јаглеродни атоми во алкени, арени и алкини. Катализаторите се никел и паладиум. Клучниот чекор во каталитичкиот циклус е трансметализација во која цинк халидот го разменува својот органски супституент за друг халоген со центарот за метал на паладиум (никел). •Спојувањето со Фукујама е друга реакција на спојување, но таа користи тиоестер како реагенс и произведува кетон. Цинкот пронајде многу примени како катализатор во органската синтеза, вклучувајќи асиметрична синтеза, е евтина и лесно достапна алтернатива на комплексите од скапоцени метали. Резултатите (принос и ee) добиени со хирални цинк катализатори се споредливи со оние постигнати со паладиум, рутениум, иридиум и други, а цинкот станува метален катализатор на избор. ===Додаток во исхраната=== ГНЦ цинк 50 мг таблети. Износот на таблетите го надминува она што се смета за безбедна горна граница во САД (40&nbsp;mg) и Европската унија (25&nbsp;mg) Скелетна хемиска формула на планарско соединение кое содржи атом на Zn во центарот, симетрично врзан за четири кислороди. Овие кислороди се дополнително поврзани со линеарни COH синџири. Цинк гликонат е едно соединение кое се користи за внесување на цинк како додаток во исхраната. Во повеќето таблети, кои се купуваат без рецепти ,витамински и минерални додатоци, цинкот е вклучен во форми како цинк оксид, цинк ацетат или цинк гликонат. Цинкот генерално се смета за антиоксиданс. Сепак, редоксот е инертен и на тој начин неговата функција е само индиректна. Општо земено, се препорачува дополнување на цинк кога постои висок ризик од недостаток на цинк (како што се земји со низок и среден приход) како превентивна мерка. Дефицитот на цинк е поврзан со големи депресивни нарушувања (MDD), а додатоците на цинк може да бидат делотворен третман Цинкот служи како едноставна, евтина и критична алатка за лекување на дијареални епизоди кај децата во земјите во развој. Цинкот се осиромашува во телото за време на дијареја, но неодамнешните студии укажуваат дека обновувањето на цинкот со лек од 10 до 14 дена може да го намали траењето и сериозноста на дијареалните епизоди и исто така може да ги спречи идните епизоди до три месеци Во кокрановскиот преглед е наведено дека луѓето кои земаат цинк додаток може да имаат помала веројатност да напреднат кон макуларна дегенерација поврзана со возраста. Додаток на цинк е ефикасен третман за акродерматитис ентеропатица, генетско нарушување кое ја зафаќа цинковата апсорпција која претходно била фатална кај засегнатите доенчиња. Гастроентеритисот е силно атенуиран со земање на цинк, можеби со директно антимикробно дејство на јони во гастроинтестиналниот тракт или со апсорпција на цинк и повторно ослободување од имунолошките клетки (сите гранулоцити лачат цинк) или и двете. Во 2011 година, истражувачите објавија дека додавањето на големи количини на цинк на примерок од урина маскирало откривање на лекови. Истражувачите не проверија дали конзумирањето преку уста може да има ист ефект. Цинкот е негативен алостеричен модулатор на GABAA рецепторот. ===Настинка=== Овој дел е прецртан од цинк и обичната настинка. (уреди | историја) Додатоци на цинк (често цинк ацетат или цинк гликонат лојленд) се група додатоци во исхраната кои најчесто се користат за третман на обичната настинка. Употребата на додатоци на цинк во дози над 75&nbsp;mg / ден во рок од 24 часа од почетокот на симптомите покажа дека го намалуваат времетраењето на симптомите на настинка за околу 1 ден. Поради недостаток на податоци, нема доволно докази за да се утврди дали превентивната употреба на додатоци на цинк ја намалува веројатноста за појава на настинка. Несаканите ефекти со додатоци на цинк вклучуваат лош вкус и гадење. Интраназалната употреба на назални прска кои содржат цинк е поврзана со губење на чувството за мирис, па следствено, во јуни 2009 година, Управата за храна и лекови на САД (USFDA) ги предупреди потрошувачите да престанат да користат интраназални цинкови производи Човечкиот риновирус - најчест вирусен патоген кај луѓето - е доминантна причина за обичната настинка . Хипотетизираниот механизам на дејство со кој цинк ја намалува сериозноста и / или траењето на симптоми на настинка е супресија на назалното воспаление и директна инхибиција на врзувањето на риновиралниот рецептор и реновирање на риновирала во носната мукоза. ===Тематски употреба=== Дополнителни информации: Цинк оксид § Медицина Тематски препарати од цинк вклучуваат оние кои се користат на кожата, често во форма на цинк оксид. Цинкот служи и за луѓето да се заштитат од изгореници во текот на летото и во зима. Ретко се применува како бебешка пудра (перинеум) со секоја промена на пелени. Бебето може да се заштити од осип од пелената. Хелатниот цинк се користи во пастите за заби и во устата за да се спречи лош здив. Цинк пиритион е широко вклучен во шампони за да се спречи првут. ==Биолошка улога== Цинкот е елемент со ниска концентрација кај луѓето и други животни, за растенијата и за микроорганизми . Цинкот е потребен за функција на над 300 ензими и 1000 транскрипциски фактори, и се чува и пренесува во металотионеини . Тоа е втор најизразен метален што го има кај луѓето по железо и е единствениот метал кој се појавува во сите ензимски класи. Во белковините, цинковите јони често се координираат со страничните синџири на аминокиселини од аспартинска киселина, глутаминска киселина, цистеин и хистидин. Теоретскиот и пресметковниот опис на ова врзување на цинкот во белковините (како и на другите транзициони метали) е тежок. Околу 2-4 грама цинк се дистрибуираат низ човечкото тело. Повеќето цинк се наоѓа во мозокот, мускулите, коските, бубрезите и црниот дроб, со највисоки концентрации во простатата и делови од окото. Спермата е особено богата со цинк, клучен фактор во функцијата на простата и раст на репродуктивниот орган. Хомеостазата на цинкот на телото главно се контролира од цревата. Овде, ZIP4 и особено TRPM7 беа поврзани со цревниот нанос на цревата кој е од суштинско значење за постнаталниот период. Кај луѓето, биолошките улоги на цинкot се сеприсутни. Тој комуницира со "широк спектар на органски лиганди" и има улоги во метаболизмот на РНК и ДНК, трансдукција на сигналот и експресија на ген. Таа, исто така ја регулира апоптозата. Една студија од 2006 година проценува дека околу 10% од човечките белковини (2800) потенцијално се врзуваат за цинк, покрај стотици други транспортни и сообраќајни цинкови; слично во силико студија во фабриката Arabidopsis thaliana најде 2367 белковини поврзани со цинк. Во мозокот цинкот се складира во специфични синаптични везикули од глутаматергичните неврони и може да ја модулира невронската ексцитабилност. Тој игра клучна улога во синаптичката пластичност и во учењето. Хомеостазата на цинк, исто така, игра клучна улога во функционалната регулација на централниот нервен систем. Се верува дека нарушувањето на хомеостазата на цинкот во централниот нервен систем, што резултира со прекумерни концентрации на синаптички цинк, предизвикува невротоксичност преку митохондријалниот оксидативен стрес (на пример, преку нарушување на одредени ензими вклучени во електронскиот транспортен синџир, вклучувајќи го и комплексот I, комплекс III и α-кетоглутарат дехидрогеназа), дисрегулација на хомеостазата на калциум, глутаматергична невронска екситотоксичност и интерференција со интранеуронална трансдукција на сигналот. L- и D-хистидин го олеснуваат навлегувањето на цинк во мозокот. SLC30A3 е примарен транспортер на цинк кој е вклучен во хомеостазата на мозочниот цинк. ===Ензими=== Цинкот е ефикасна Луисна киселина, што го прави корисен каталитички агенс во хидроксилација и други ензимски реакции. Металот, исто така, има флексибилна координатна геометрија, која им овозможува на белковините да ја користат за брзо менување на конформациите за да извршат биолошки реакции. Два примери на ензими кои содржат цинк се јаглеродна анхидраза и карбоксипептидаза, кои се од витално значење за процесите на јаглерод диоксид (CO2) регулација и соодветно варење на белковини. Во рбетната крв, јаглеродната анхидраза го претвора CO2 во бикарбонат и истиот ензим го претвора бикарбонатот назад во CO2 за издишување преку белите дробови. Без овој ензим, ова претворање би се појавила околу еден милион пати побавно при нормална крвна pH вредност 7 или би барала pH од 10 или повеќе. Не-поврзаната β-карбонска анхидраза е потребна во растенијата за формирање на лист, синтезата на индол оцетна киселина (auxin) и алкохолна ферментација. Карбоксипептидазата ги расцепува пептидните врски за време на варењето на белковините. Координатната ковалентна врска е формирана помеѓу терминалниот пептид и C = O групата прикачена на цинк, што му дава на јаглеродот позитивен полнеж. Ова помага да се создаде хидрофобни џеб на ензимот во близина на цинкот, кој го привлекува неполирачкиот дел од белковината да се вари. ===Сигнализација=== Цинкот е препознаен како гласник, способен да ги активира сигналните патишта. Многу од овие патишта ја активира движечката сила во растењето на туморот од рак. Тие можат да бидат насочени преку транспортери. ===Други белковини=== Цинкот има чисто структурна улога во цинковите прстени, пресврти и кластери. Цинковите прстени формираат делови од некои транскрипциски фактори, кои се белковини кои ги препознаваат секвенците на основа на ДНК за време на репликацијата и транскрипцијата на ДНК. Секој од девет или десет Zn2+ јони во цинк прстенот помага да се задржи структурата на прстенот со координирано врзување на четири аминокиселини во факторот на транскрипцијата. Факторот на транскрипцијата завршува околу спиралата на ДНК и ги користи прстените за прецизно да се поврзе со ДНК секвенцата. Во крвната плазма цинк е врзан и транспортиран со албумин (60%, низок афинитет) и трансферин (10%). Бидејќи трансферинот исто така пренесува железо, прекумерното железо ја намалува апсорпцијата на цинк и обратно. Сличен антагонизам постои и со бакар. Концентрацијата на цинк во крвната плазма останува релативно константна, без оглед на количеството цинк. Клетките во плунковната жлезда, простатата, имунолошкиот систем и цревата користат цинк сигнализација за да комуницираат со други клетки. Цинкот може да се чува во резервите на металотионеин во рамките на микроорганизмите или во цревата или црниот дроб на животните. Металотионеинот во цревните клетки е способен за прилагодување на апсорпцијата на цинкот за 15-40%. Сепак, несоодветен или прекумерен внес на цинк може да биде штетен; вишокот цинк особено ја нарушува бакалната апсорпција, бидејќи металотионеинот ги апсорбира двата метали. Допаминскиот транспортер на човекот содржи висока површина за врзување на вонклеточниот цинк со висок афинитет која, по врзување на цинк, го инхибира допаминското повторно зафаќање и го засилува допаминскиот ефект предизвикан од амфетамин. Човечкиот транспортер на серотонин и транспортерот на норепинефрин не содржат места за врзување на цинк. Некои EF-hand калциумови врзувачки белковини, како што се S100 или NCS-1, исто така можат да ги врзуваат цинковите јони. ===Диететски препораки=== Американскиот институт за медицина (IOM) ги ажурираше проценетите просечни барања (EARs) и препорачаните дози на исхрана (RDAs) за цинк во 2001 година. Тековните EAR за цинк за жени и мажи на возраст од 14 години и повеќе, се 6,8 и 9,4&nbsp;mg / ден, соодветно. RDA се 8 и 11&nbsp;mg / ден. RDA се повисоки од EAR, со цел да се идентификуваат износи кои ќе ги опфатат луѓето со повисоки барања од просекот.RDA за бременост е 11&nbsp;mg / ден. RDA за лактација е 12&nbsp;mg / ден. За доенчиња до 12 месеци RDA е 3 мг / ден. За деца на возраст од 1-13 години RDA се зголемува со возраст од 3 до 8 мг / ден. Што се однесува до безбедноста, IOM поставува толерантни нивоа на доза (UL) за витамини и минерали кога има доволно докази. Во случај на цинк, возрасен UL е 40&nbsp;mg / ден (понизок за деца). Колективно, EAR, RDA, AI и UL се нарекуваат диететски референтни зафати (DRI). Европскиот орган за безбедност на храната (EFSA) се однесува на колективниот сет на информации како референтни вредности за исхраната, со бројот на референтниот внес на население (PRI) наместо RDA, и просечниот услов, наместо EAR. AI и UL се дефинирани и во САД. За лицата на возраст од 18 и повеќе години пресметките на PRI се сложени, бидејќи EFSA има поставено повисоки и повисоки вредности додека содржината на фитат во исхраната се зголемува. За жени, PRI се зголемуваат од 7,5 до 12,7&nbsp;mg / ден, бидејќи внесот на фитат се зголемува од 300 до 1200&nbsp;mg / ден; за мажи опсегот е 9.4-16.3&nbsp;mg / ден. Овие PRI се повисоки од американските RDA. EFSA го разгледува истото безбедносно прашање и го поставува својот UL на 25&nbsp;mg / ден, што е многу пониско од вредноста на САД. За целите на додатокот во исхраната во САД, износот во една порција е изразен како процент од дневна вредност (% DV). За целите на етикетирање на цинк 100% од дневната вредност беше 15&nbsp;mg, но на 27 мај 2016 година беше ревидиран до 11&nbsp;mg. Табелата на старите и новите возрасни дневни вредности е дадена на референтниот дневен внес. Компаниите за храна и додатоци имаат до 1 јануари 2020 година да се усогласат со промената. ===Дозирање во исхраната=== Животнските производи како што се месото, рибата, школките, јајцата и млечните производи содржат цинк. Концентрацијата на цинк во растенијата варира со нивото во почвата. Со соодветна количина цинк во почвата, прехранбени растенија кои содржат најмногу цинк се пченицата (микроб и трици) и разни семиња, вклучувајќи го и сусамот, афионот, луцерката, целерот и сенфот. Цинкот може да се најде и во грав, ореви, бадеми, семки од тиква, семки од сончоглед и [[црна рибизла]]. Растителни фитати има особено кај житните култури и се мешаат со апсорпција на цинк. Други извори вклучуваат храна со повеќе хранливи материи и додатоци во исхраната во различни форми. Преглед од 1998 година заклучи дека цинк оксидот, еден од најчестите додатоци во Соединетите Американски Држави, и цинк карбонат, се речиси нерастворливи и слабо се апсорбираат во телото. Овој преглед ги наведе студиите кои откриле пониски концентрации на цинк во плазмата кај субјектите кои консумирале цинк-оксид и цинк-карбонат отколку кај оние кои зеле цинк ацетат и сулфатни соли. Сепак, за утврдување, ревизијата од 2003 година препорачала житни култури (кои содржат цинк оксид) како евтин, стабилен извор кој лесно се апсорбира како поскапи работи. Студијата од 2005 година покажа дека различни соединенија на цинк, вклучувајќи оксид и сулфат, не покажуваат статистички значајни разлики во апсорпцијата кога се додаваат како зацврстувачи на пченкарни тортили. ===Недостаток=== Речиси две милијарди луѓе во светот што се развива имаат недостаток на цинк. Групи изложени на ризик вклучуваат деца во земјите во развој и стари лица со хронични заболувања. Кај децата, тоа предизвикува зголемување на инфекција и дијареја и придонесува за смртта на околу 800.000 деца во светот годишно. Светската здравствена организација се залага за земање на цинк за тешка малнутриција и дијареја. Додатоци на цинк помагаат во спречувањето на болеста и намалувањето на морталитетот, особено кај децата со ниска тежина од раѓање или ограничен раст. Сепак, цинковите додатоци не треба да се администрираат сами, бидејќи многу од земјите во развој имаат неколку недостатоци, а цинкот комуницира со други [[микрохранливи материи]]. Додека недостатокот на цинк обично се должи на недоволно внесување во исхраната, може да биде поврзан со малапсорпција, акродерматитис ентеропатија, хронично заболување на црниот дроб, хронична бубрежна болест, српеста болест на клетките, дијабетес, малигнитет и други хронични заболувања. Во Соединетите Американски Држави федерално истражување за потрошувачката на храна утврдило дека кај жените и мажите на возраст над 19 години, просечната потрошувачка била 9,7 и 14,2 мг / ден, соодветно. За жени, 17% консумирале помалку од ЕАR, за мажи 11%. Процентите под EAR се зголемиле со возраста. Најновото објавено обновување на истражувањето (NHANES 2013-2014) објави понизок просек - 9,3 и 13,2&nbsp;mg / ден - повторно со намалување на дозата со возраста. Симптомите на благиот дефицит на цинк се разновидни. Клиничките резултати вклучуваат намален раст, дијареја, импотенција и одложено сексуално созревање, алопеција, лезии на очите и кожата, оштетен апетит, променета когнитивна способност, нарушена имунолошка функција, дефекти при искористување на јагленохидратите и репродуктивна тератогенеза. Дефицитот на цинк го намалува имунитетот, но и прекумерно внесување на цинк. И покрај некои загрижености, западните вегетаријанци и вегани повеќе не страдаат од очигледен недостиг на цинк отколку месојадите. Големи растителни извори на цинк вклучуваат варен исушен грав, морков зеленчук, зајакнати житни култури, храна од соја, ореви, грашок и семиња. Цинк хелатор фитатот, кој се наоѓа во семиња и житарици од житарици, може да придонесе за малапсорпција на цинк. Некои докази покажуваат дека повеќе од US RDA (8&nbsp;mg / ден за возрасни жени, 11&nbsp;mg / ден кај возрасни мажи) може да бидат потребни кај оние чија диета е висока со фитати, како што се некои вегетаријанци. Упатствата на Европската агенција за безбедност на храната (EFSA) се обидуваат да го компензираат ова со препорачување на поголем внес на цинк кога е поголем внесот на диетални фитити. Овие размислувања мора да бидат избалансирани во однос на недостатокот на соодветни биомаркери на цинк, а најраспространетиот индикатор, цинк во плазмата, има слаба чувствителност и специфичност. ===Поправање на почвата=== Видовите Calluna, Erica и Vaccinium можат да растат во цинк металообразни почви, бидејќи транслокација на токсични јони е спречено со дејство на ерикоидни микоризални габи. ===Земјоделство=== Дефицитот на цинк се чини дека е најчест недостаток на микрохранливи материи во растенијата; тоа е особено честа кај почвите со висока pH вредност. Земјата со недостаток на цинк се одгледува во Турција и Индија, една третина од Кина и поголемиот дел од Западна Австралија. Во овие области се пријавени значителни одговори за оплодување на цинкот. Растенија кои растат во почви кои се дефицитарни со цинк се повеќе подложни на болести. Цинкот се додава во почвата првенствено преку атмосферски влијанија на камењата, но луѓето додаваат цинк преку согорување на фосилни горива, рудничко отпадоци, фосфатни ѓубрива, пестициди (цинк фосфид), варовник, ѓубриво, милта од канализацијата и честички од галванизирани површини. Вишокот на цинк е токсичен за растенијата, иако токсичноста на цинкот е далеку помалку распространета. ==Мерки на претпазливост== ===Токсичност=== Иако цинкот е суштински услов за добро здравје, вишокот цинк може да биде штетен. Прекумерната апсорпција на цинк ја потиснува апсорпцијата на бакар и железо. Слободниот цинк-јон во раствор е многу токсичен за растенијата, безрбетниците, па дури и за ’рбетните риби. [ Моделот за слободна јонска активност е добро воспоставен во литературата и покажува дека само микромоларните количини на слободниот јон убиваат некои организми. Неодамнешниот пример покажа 6 микромоларни убиства 93% од сите Daphnia во вода. Слободниот цинк-јон е моќна Луис-киселина до тој степен што е корозивен. Стомачната киселина содржи хлороводородна киселина, во која метален цинк лесно се раствора за да даде корозивен цинк хлорид. Голтање американски центи кои се правеле по 1982 година (97,5% цинк) може да предизвика оштетување на стомакот преку високата растворливост на цинк-јон во стомакот со киселина. Доказите покажуваат дека луѓето кои земаат 100–300&nbsp;mg цинк дневно можат да страдаат од индуциран дефицит на бакар. Во 2007 година, судењето забележа дека постарите мажи кои земаат 80&nbsp;mg дневно биле хоспитализирани за уринарни компликации почесто отколку оние кои земале плацебо. Нивоата од 100–300&nbsp;mg може да го попречат користењето на бакар и железо или негативно да влијаат на холестеролот. Цинкот што надминува 500 ppm во почвата се меша со апсорпцијата на растенијата на други основни метали, како што се железото и манганот. Состојба наречена цинк-шејкови или "цинкова треска" може да се индуцира со вдишување на гасови од цинк при лемење или заварување на галванизирани материјали. Цинкот е честа состојка на паста за заби која може да содржи помеѓу 17 и 38&nbsp;mg цинк на грам. Се тврди дека се работи за хендикеп, па дури и смртни случаи од прекумерна употреба на овие производи. У. С. храна и лекови администрација (ФДА) се наведува дека цинкот оштетува нервни рецептори во носот, предизвикувајќи анозија. Извештаите за анозија исто така беа забележани во 1930-тите години кога биле употребени цинковите препарати при неуспешен обид да се спречат инфекции со полиомиели. На 16 јуни 2009 година, FDA нареди отстранување на интраназални ладни производи засновани на цинк од полици на продавници. ФДА соопшти дека губењето на мирисот може да биде опасно по живот, бидејќи луѓето со оштетен мирис не можат да детектираат гас или чад што протекува и не може да каже дали храната е расипана пред да ја јадат. Неодамнешните истражувања сугерираат дека локалниот антимикробен цинк пиритион е потентен индуктор на топлински шок кој може да го наруши геномниот интегритет со индукција на енергетската криза зависна од ПАРП кај култивирани човечки кератиноцити и меланоцити. ===Труење=== Во 1982 година, американската нанела почнала да произведува пари обложени со бакар, но содржеле првенство цинк. Парите од цинк претставуваат ризик од токсичност на цинк, што може да биде фатално. Еден пријавен случај на хронична ингестија од 425 пени (над 1 кг цинк) резултираше со смрт поради гастроинтестинална бактериска и габична сепса. Друг пациент кој проголтал 12 грама цинк покажал само летаргија и атаксија (бруто недостаток на координација на мускулните движења). Неколку други случаи се пријавени кај луѓе кои страдаат од цинк со ингестија на цинкови монети. Пени и други мали монети понекогаш голтаат кучиња, кои треба ветеринарите да ги отстранат подоцна. Содржината на цинк кај некои монети може да предизвика токсичност на цинк, најчесто фатална кај кучињата преку тешка хемолитична анемија и оштетување на црниот дроб или бубрезите; повраќање и дијареја се можни симптоми. Цинкот е многу токсичен кај папагалите и труењето често може да биде фатално. Потрошувачката на овошни сокови, складирани во галванизирани лименки резултирала со масовни труења со цинк. == Поврзано == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Компактен периоден систем}} {{Соединенија на цинкот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Цинк| ]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Самородни елементи]] [[Категорија:Алхемиски супстанции]] [[Категорија:Преодни метали]] [[Категорија:Редуктивни агенси]] [[Категорија:Тешки метали]] p0la0okypz38xls3oxuusfr1fyby1k6 Евровизија 2007 0 33722 5630789 5629252 2026-09-21T19:23:06Z BT405 9277 5630789 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Избор за песна на Евровизија 2007 | slogan = True Fantasy („Вистинска фантазија“) | image =ESC_2007_hosts.jpg | semi1 = [[10 мај]] [[2007]] | final = [[12 мај]] [[2007]] | edition = 52. | host = {{ФИН}} | venue = [[Хартвал Арена]], [[Хелсинки]], [[Финска]] | presenters = [[Јана Пелконен]]<br />[[Мико Лепилампи]] | emiter = [[YLE]] | entries = 42 | debuting = {{Esc|Грузија}}<br />{{Esc|Србија}}<br />{{Esc|Црна Гора}}<br />{{Esc|Чешка}} | returning = {{Esc|Австрија}}<br />{{Esc|Унгарија}} | nonparticipating = {{Esc|Монако}} | vote = Секоја земја доделува 1–8, 10 и 12 поени за своите 10 омилени песни преку телефонско гласање. | winner = {{Esc|Србија}} | winner_song = Молитва | previous = 2006 | next = 2008 |map=ESC_2007_Map_2.svg|finalists=1|notqualified=1|past=1|url=https://eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 2007''' беше 52. издание на Изборот за песна на Евровизија. Се одржа во [[Хелсинки]], [[Финска]], по победата на групата Лорди на [[Избор за песна на Евровизија 2006|натпреварот во 2006 година]] со песната „Hard Rock Hallelujah“. Во организација на [[Европски дифузен сојуз|ЕБУ]] и домаќинот [[YLE]], натпреварот се одржа во Хартвал Арената, со полуфинале на 10 мај и финале на 12 мај 2007 година. Водители на настанот беа [[Јана Пелконен]] и [[Мико Лепилампи]]. Победник беше '''[[Србија]]''' со песната „Молитва“, изведена од '''[[Марија Шерифовиќ]]''', која освои 268 поени. Ова беше прва победа за Србија како самостојна држава уште при нејзиното дебитантско учество. Македонија беше претставена од [[Каролина Гочева]] со песната „[[Мојот свет]]“, која се пласираше на 9-то место во полуфиналето и го зазеде 14-то место во финалето со 73 поени. == Полуфинале == Полуфиналето се одржа на 10 мај 2007 година. Учествуваа рекордни 28 земји, а право на глас имаа сите 42 земји учеснички. Означените 10 земји се квалификуваа за финалето. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! № !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Позиција !! Поени |- | 01 || {{Esc|Бугарија}} || Елица Тодорова и Стојан Јанкулов || "Water" || бугарски || 6 || 146 |- | 02 || {{Esc|Израел}} || Teapacks || "Push the Button" || англиски, француски, хебрејски || 24 || 17 |- | 03 || {{Esc|Кипар}} || Евридики || "Comme ci, comme ça" || француски || 15 || 65 |- | 04 || {{Esc|Белорусија}} || Дмитри Колдун || "Work Your Magic" || англиски || 4 || 176 |- | 05 || {{Esc|Исланд}} || Еирикур Хауксон || "Valentine Lost" || англиски || 13 || 77 |- | 06 || {{Esc|Грузија}} || Софо Халваши || "Visionary Dream" || англиски || 8 || 123 |- | 07 || {{Esc|Црна Гора}} || Стеван Феди || "Ajde, kroči" || црногорски || 22 || 22 |- | 08 || {{Esc|Швајцарија}} || DJ BoBo || "Vampires Are Alive" || англиски || 20 || 40 |- | 09 || {{Esc|Молдавија}} || Наталија Барбу || "Fight" || англиски || 10 || 91 |- | 10 || {{Esc|Холандија}} || Едсилија Ромбли || "On Top of the World" || англиски || 21 || 38 |- | 11 || {{Esc|Албанија}} || Фредерик Ндоци || "Hear My Plea" || англиски, албански || 17 || 49 |- | 12 || {{Esc|Данска}} || DQ || "Drama Queen" || англиски || 19 || 45 |- | 13 || {{Esc|Хрватска}} || Dragonfly feat. Дадо Топиќ || "Vjerujem u ljubav" || хрватски, англиски || 16 || 54 |- | 14 || {{Esc|Полска}} || The Jet Set || "Time to Party" || англиски || 14 || 75 |- | 15 || {{Esc|Србија}} || Марија Шерифовиќ || "Molitva" || српски || 1 || 298 |- | 16 || {{Esc|Чешка}} || Kabát || "Malá dáma" || чешки || 28 || 1 |- | 17 || {{Esc|Португалија}} || Сабрина || "Dança comigo" || португалски || 11 || 88 |- | 18 || {{Esc|Македонија}} || Каролина Гочева || "Mojot svet" || македонски, англиски || 9 || 97 |- | 19 || {{Esc|Норвешка}} || Гури Шанке || "Ven a bailar conmigo" || англиски || 18 || 48 |- | 20 || {{Esc|Малта}} || Оливија Луис || "Vertigo" || англиски || 25 || 15 |- | 21 || {{Esc|Андора}} || Anonymous || "Salvem el món" || каталонски, англиски || 12 || 80 |- | 22 || {{Esc|Унгарија}} || Магди Ружа || "Unsubstantial Blues" || англиски || 2 || 224 |- | 23 || {{Esc|Естонија}} || Герли Падар || "Partners in Crime" || англиски || 22 || 22 |- | 24 || {{Esc|Белгија}} || KMG's || "Love Power" || англиски || 26 || 14 |- | 25 || {{Esc|Словенија}} || Аленка Готар || "Cvet z juga" || словенечки || 7 || 140 |- | 26 || {{Esc|Турција}} || Кенан Догулу || "Shake It Up Şekerim" || англиски || 3 || 197 |- | 27 || {{Esc|Австрија}} || Ерик Папилаја || "Get Alive" || англиски || 27 || 4 |- | 28 || {{Esc|Латвија}} || Bonaparti.lv || "Questa notte" || италијански || 5 || 168 |} == Финале == Финалето се одржа на 12 мај 2007 година. Учествуваа 24 земји: „Големата четворка“, топ 10 од 2006 година и 10-те квалификувани од полуфиналето. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! № !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Позиција !! Поени |- | 01 || {{Esc|Босна и Херцеговина}} || Марија Шестиќ || "Rijeka bez imena" || босански || 11 || 106 |- | 02 || {{Esc|Шпанија}} || D'NASH || "I Love You Mi Vida" || шпански || 20 || 43 |- | 03 || {{Esc|Белорусија}} || Дмитри Колдун || "Work Your Magic" || англиски || 6 || 145 |- | 04 || {{Esc|Ирска}} || Dervish || "They Can't Stop the Spring" || англиски || 24 || 5 |- | 05 || {{Esc|Финска}} || Хана Пакаринен || "Leave Me Alone" || англиски || 17 || 53 |- | 06 || {{Esc|Македонија}} || Каролина Гочева || "Mojot svet" || македонски, англиски || 14 || 73 |- | 07 || {{Esc|Словенија}} || Аленка Готар || "Cvet z juga" || словенечки || 15 || 66 |- | 08 || {{Esc|Унгарија}} || Магди Ружа || "Unsubstantial Blues" || англиски || 9 || 128 |- | 09 || {{Esc|Латвија}} || Bonaparti.lv || "Questa notte" || италијански || 16 || 54 |- | 10 || {{Esc|Грција}} || Сарбел || "Yassou Maria" || англиски || 7 || 139 |- | 11 || {{Esc|Грузија}} || Софо Халваши || "Visionary Dream" || англиски || 12 || 97 |- | 12 || {{Esc|Шведска}} || The Ark || "The Worrying Kind" || англиски || 18 || 51 |- | 13 || {{Esc|Франција}} || Les Fatals Picards || "L'amour à la française" || француски, англиски || 22 || 19 |- | 14 || {{Esc|Литванија}} || 4Fun || "Love or Leave" || англиски || 21 || 28 |- style="background:#FEF200;" | '''15''' || '''{{Esc|Србија}}''' || '''Марија Шерифовиќ''' || '''"Molitva"''' || '''српски''' || '''1''' || '''268''' |- | 16 || {{Esc|Германија}} || Роџер Цицеро || "Frauen regier'n die Welt" || германски || 19 || 49 |- | 17 || {{Esc|Украина}} || Верка Сердучка || "Dancing Lasha Tumbai" || германски, англиски, украински || 2 || 235 |- | 18 || {{Esc|Обединето Кралство}} || Scooch || "Flying the Flag (for You)" || англиски || 22 || 19 |- | 19 || {{Esc|Романија}} || Todomondo || "Liubi, Liubi, I Love You" || 6 различни || 13 || 84 |- | 20 || {{Esc|Бугарија}} || Елица Тодорова и Стојан Јанкулов || "Water" || бугарски || 5 || 157 |- | 21 || {{Esc|Турција}} || Кенан Догулу || "Shake It Up Şekerim" || англиски || 4 || 163 |- | 22 || {{Esc|Ерменија}} || Хајко || "Anytime You Need" || англиски, ерменски || 8 || 138 |- | 23 || {{Esc|Русија}} || Serebro || "Song #1" || англиски || 3 || 207 |- | 24 || {{Esc|Молдавија}} || Наталија Барбу || "Fight" || англиски || 10 || 109 |} == 12 поени == === Полуфинале === Земји кои добиле 12 поени во полуфиналето: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! N. !! Добивачка земја !! Земји кои дале 12 поени |- | 9 || {{Esc|Србија}} || {{Esc|Австрија}}, {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Македонија}}, {{Esc|Унгарија}}, {{Esc|Црна Гора}}, {{Esc|Словенија}}, {{Esc|Хрватска}}, {{Esc|Швајцарија}}, {{Esc|Чешка}} |- | 5 || {{Esc|Турција}} || {{Esc|Албанија}}, {{Esc|Белгија}}, {{Esc|Велика Британија}}, {{Esc|Германија}}, {{Esc|Франција}} |- | 3 || {{Esc|Белорусија}} || {{Esc|Ерменија}}, {{Esc|Израел}}, {{Esc|Молдавија}} |- | rowspan="3" | 2 || {{Esc|Латвија}} || {{Esc|Естонија}}, {{Esc|Литванија}} |- | {{Esc|Унгарија}} || {{Esc|Данска}}, {{Esc|Србија}} |- | {{Esc|Хрватска}} || {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Црна Гора}} |- | rowspan="10" | 1 || {{Esc|Андора}} || {{Esc|Шпанија}} |- | {{Esc|Bulgaria}} || {{Esc|Кипар}} |- | {{Esc|Грузија}} || {{Esc|Русија}} |- | {{Esc|Естонија}} || {{Esc|Латвија}} |- | {{Esc|Кипар}} || {{Esc|Грција}} |- | {{Esc|Македонија}} || {{Esc|Бугарија}} |- | {{Esc|Молдавија}} || {{Esc|Романија}} |- | {{Esc|Португалија}} || {{Esc|Шпанија}} |- | {{Esc|Словенија}} || {{Esc|Црна Гора}} |- | {{Esc|Чешка}} || {{Esc|Естонија}} |} === Финале === Земји кои добиле 12 поени во финалето: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! N. !! Добивачка земја !! Земји кои дале 12 поени |- | 9 || '''{{Esc|Србија}}''' || {{Esc|Австрија}}, {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Македонија}}, {{Esc|Унгарија}}, {{Esc|Финска}}, {{Esc|Хрватска}}, {{Esc|Црна Гора}}, {{Esc|Швајцарија}}, {{Esc|Словенија}} |- | 5 || {{Esc|Украина}} || {{Esc|Андора}}, {{Esc|Латвија}}, {{Esc|Полска}}, {{Esc|Португалија}}, {{Esc|Чешка}} |- | rowspan="2" | 3 || {{Esc|Белорусија}} || {{Esc|Ерменија}}, {{Esc|Израел}}, {{Esc|Украина}} |- | {{Esc|Русија}} || {{Esc|Ерменија}}, {{Esc|Белорусија}}, {{Esc|Естонија}} |- | rowspan="5" | 2 || {{Esc|Ерменија}} || {{Esc|Грузија}}, {{Esc|Русија}} |- | {{Esc|Грција}} || {{Esc|Бугарија}}, {{Esc|Кипар}} |- | {{Esc|Романија}} || {{Esc|Шпанија}}, {{Esc|Молдавија}} |- | {{Esc|Турција}} || {{Esc|Белгија}}, {{Esc|Франција}} |- | {{Esc|Бугарија}} || {{Esc|Грција}}, {{Esc|Кипар}} |- | rowspan="7" | 1 || {{Esc|Грузија}} || {{Esc|Литванија}} |- | {{Esc|Шпанија}} || {{Esc|Албанија}} |- | {{Esc|Унгарија}} || {{Esc|Србија}} |- | {{Esc|Литванија}} || {{Esc|Ирска}} |- | {{Esc|Молдавија}} || {{Esc|Романија}} |- | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || {{Esc|Црна Гора}} |} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Финска култура]] [[Категорија:Хелсинки]] [[Категорија:Музиката во 2007 година]] cban8drkx4w9xccwx2hssa71e1fh0f9 Евровизија 1998 0 44800 5630803 5627915 2026-09-21T19:39:50Z BT405 9277 5630803 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1998 | image = BarclaycardArena2014.jpg | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 1998 | date = [[9 мај]] [[1998]] | edition = 43 | host = {{Esc|Обединето Кралство}} | venue = [[National Indoor Arena]], [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]] | presenters = Ulrika Jonsson<br />Terry Wogan | emiter = [[BBC]] | winner = {{Esc|Израел}}<br />[[Dana International]]<br />„[[Diva (песна на Дана Интернешенел)|Diva]]“ | director = Geoff Posner | executive_producer = Marion Calvert | musical_director = [[Martin Koch]] | producer = Janetstreet-Porter | designer = Andrew Sanders | entries = 25 | debuting = ''Нема'' | returning = {{Esc|Белгија}}<br />{{Esc|Финска}}<br />{{Esc|Романија}}<br />{{Esc|Словачка}}<br />{{Esc|Израел}} | nonparticipating = {{Esc|Австрија}}<br />{{Esc|Босна и Херцеговина}}<br />{{Esc|Данска}}<br />{{Esc|Исланд}}<br />{{Esc|Русија}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни. Официјално и целосно е воведено телегласањето во сите земји учеснички (каде што беше технички изводливо). | previous = 1997 | next = 1999 | website = https://eurovision.tv/event/birmingham-1998 eurovision.tv |map=ESC_1998_Map_2.svg|finalists=1|notqualified=1|past=1|url=https://eurovision.tv/event/birmingham-1998 eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 1998''' беше 43. издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[9 мај]] [[1998]] година во [[National Indoor Arena]] во [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]]. Водители на шоуто беа Улрика Јонсон и легендарниот британски коментатор Тери Воган. Победник беше [[Израел]] со песната „[[Diva (песна на Дана Интернешенел)|Diva]]“, изведена од транссексуалната пејачка [[Dana International]]. Ова беше трета победа за Израел во историјата на натпреварот и една од највлијателните и најкоментираните победи во евровизиската историја, која предизвика глобално внимание и отвори нови хоризонти за разновидност на натпреварот. За [[Македонија]], ова беше второ учество на Евровизија. Македонскиот претставник [[Vlado Janevski|Владо Јаневски]] (кој настапи под името Vlado) не учествуваше оваа година поради правилата за испаѓање, туку земјата беше претставена од бендот [[Vreme (група)|Време]] / [[Меморија (група)|Македонија]]... Чекај, да бидеме прецизни: македонскиот претставник оваа година беше групата [[Доредо Компани|Владо Јаневски]]? Не, во 1998 година Македонија беше претставена од [[Владо Јаневски]] со песната „[[Не зори зоро]]“, со што го освои 19-то место со 16 поени. == Локација == [[Податотека:National Indoor Arena Birmingham.jpg|мини|кадар|National Indoor Arena во Бирмингем.]] Натпреварот се одржа во [[National Indoor Arena]] во [[Бирмингем]], откако Велика Британија ја прифати организацијата по победата на Katrina and the Waves во 1997 година. Ова беше петти пат Велика Британија да биде домаќин на натпреварот. == Организација и формат == Ова издание остана запаметено како пресвртница во историјата на Евровизија бидејќи **телегласањето (гласањето од публиката)** стана задолжителен стандард за речиси сите земји учеснички, со што се намали влијанието на традиционалните жирија. Системот на квалификации заснован на петгодишен просек продолжува да важи, овозможувајќи им на земјите со послаби резултати претходната година да отстапат место на земјите што се враќаат (Белгија, Финска, Романија, Словачка и Израел). == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || [[Dana International]] || „[[Diva (песна на Дана Интернешенел)|Diva]]“ || Хебрејски || Yoav Ginai, Svika Pick || 172 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || [[Imaani]] || „[[Where Are You?]]“ || Англиски || Scott English, Simon Stirling, Peter Gordeno || 166 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || [[Chiara]] || „[[The One That I Love]]“ || Англиски || Sunny Aquilina, Georgina Abela || 165 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || [[Edsilia Rombley]] || „[[Hemel en aarde]]“ || Холандски || Jochem Fluitsma, Eric van Tijn || 150 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[Danijela Martinović]] || „[[Neka mi ne svane]]“ || Хрватски || Zrinko Tutić, Remi Kazinoti || 131 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[Michalis Hadjigiannis]] || „[[Yenesis]]“ (Γένεσις) || Грчки || Michalis Hadjigiannis, Zenon Zintilis || 37 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Mikel Herzog]] || „[[¿Qué voy a hacer sin ti?]]“ || Шпански || Mikel Herzog, Alberto Estébanez || 96 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || [[Dawn Martin]] || „[[Is Always Over Now?]]“ || Англиски || Gerry Morgan || 64 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Jill Johnson]] || „[[Kärleken är]]“ || Шведски || Ingela Forsman, Bobby Ljunggren, Håkan Almqvist || 53 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[BRTN]] || [[Melanie Cohl]] || „[[Dis oui]]“ || Француски || Philippe Swan || 122 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || [[Guildo Horn]] || „[[Guildo hat euch lieb!]]“ || Германски || Stefan Raab, Alf Igel || 86 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || [[Lars A. Fredriksen]] || „[[Alltid sommer]]“ || Норвешки || David Eriksen, Proffer || 79 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || [[Koit Toome]] || „[[Mere lapsed]]“ || Естонски || Maria Rahula, Tomi Rahula || 97 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || [[Tüzmen]] || „[[Unutamazsın]]“ || Турски || Erdinç Tunç, Canan Tunç || 25 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || [[Alma Lusa]] || „[[Se o meu canto for sobeiro]]“ || Португалски || Carlos Alberto Moniz, Maria Teresa D'Aguiar || 36 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || [[Mălina Olinescu]] || „[[Eu cred]]“ || Романски || Adrian Romcescu, Lucian Blaga || 6 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Marie Line]] || „[[Où et J'y Crois]]“ || Француски || Moïse Crespy, Jean-Marc Angio, Marie Line || 41 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || [[Dionisia Karoki]] & Thalassa || „[[Mia erotiki strofi]]“ (Μια ερωτική сtroφή) || Грчки || Giannis Valvis || 12 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || [[МРТ]] || [[Владо Јаневски]] || „[[Не зори зоро]]“ || Македонски || Григор Копров, Владо Јаневски || 16 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || [[Gunvor]] || „[[Lass ihn]]“ || Германофранцуски || Gunvor Guggisberg, Egon Otto || 0 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || [[Словачка телевизија|STV]] || [[Katarína Hasprová]] || „[[Modlitba]]“ || Словачки || Gabriel Dušečyk, Jozef Urban || 8 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || [[Edea]] || „[[Aava]]“ || Фински || Tommy Mansikka-Aho, Alexi Ahonen || 22 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || [[Charlie]] || „[[A holnap már nem lesz szomorú]]“ || Унгарски || Tibor Lerch, Péter Szeberényi || 4 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || [[Sixteen]] || „[[To takie proste]]“ || Полски || Jarosław Pruszkowski, Olga Pruszkowska || 19 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || [[Vili Resnik]] || „[[Naj bogovi slišijo]]“ || Словенечки || Matjaž Vlašič, Urša Vlašič || 17 |} == Учество на Македонија == На оваа Евровизија, Македонија и официјално зела учество. Ја претставувал [[Владо Јаневски]] со песната „[[Не зори зоро]]“. Учеството на фестивалот било без спонзори, ТВ камери, стилист, шминкер и без ниту еден новинар од [[Македонија]]. Владо дури сам си ја купил облеката од [[Милано]], бидејќи го одбиле од фирмата „Тетекс“. Поради помали средства, спотот за „[[Не зори зоро]]“ од [[МРТВ]] 80% е измонтиран од стари архивски снимки на планини и езера. Владо песната ја напишал за неговата тогашна девојка од [[Русија]] со која живеел во [[Москва]]. == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="25" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Швајцарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словачка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Израел ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Унгарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словенија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Романија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Велика Британија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Белгија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Финска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Македонија |- ! rowspan="25" | Учесници | style="text-align:left;" | Хрватска | 131 || style="background:#ccc;" | || 10 || 4 || 10 || 12 || 8 || 1 || 7 || 6 || 10 || 7 || 5 || 4 || 1 || 6 || 10 || 5 || 3 || 6 || 2 || 3 || 6 || 7 || 7 || 1 |- | style="text-align:left;" | Грција | 12 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || || 6 || || || || || || || 6 || |- | style="text-align:left;" | Франција | 41 || 3 || || style="background:#ccc;" | || || || || 3 || 3 || || 3 || || || || 2 || 3 || 3 || 7 || || || 8 || || 2 || || 7 || |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 96 || 6 || 7 || 7 || style="background:#ccc;" | || 4 || 4 || || 4 || 1 || 12 || 4 || 1 || 5 || 6 || 5 || 2 || 8 || 4 || || 5 || 10 || || || 7 || 4 |- | style="text-align:left;" | Швајцарија | 0 || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словачка | 8 || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || 5 || || || || || || || || || 3 || || || |- | style="text-align:left;" | Полска | 19 || 2 || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || 10 || || || || || || || || || || || 7 || |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Израел''' | '''172''' || 7 || 5 || 12 || 7 || 3 || 10 || 10 || style="background:#ccc;" | || 7 || 5 || 5 || 10 || 8 || 12 || 7 || 8 || 12 || 1 || 5 || 10 || 4 || 5 || 10 || 4 || 5 |- | style="text-align:left;" | Германија | 86 || || 1 || 8 || 8 || || 6 || 12 || 5 || style="background:#ccc;" | || || || || 3 || || 10 || 4 || 3 || 10 || 1 || || 7 || || 8 || || |- | style="text-align:left;" | Малта | 165 || 10 || 6 || 6 || 6 || 8 || 7 || 8 || 8 || 10 || style="background:#ccc;" | || 8 || 12 || 12 || 8 || 12 || 7 || 1 || 7 || 3 || 7 || 6 || 4 || 5 || 12 || 2 |- | style="text-align:left;" | Унгарија | 4 || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || 3 |- | style="text-align:left;" | Словенија | 17 || 4 || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 2 || || || || 8 || || 3 || || |- | style="text-align:left;" | Ирска | 64 || 1 || 2 || 2 || 2 || || 1 || || 6 || 5 || 2 || || 2 || style="background:#ccc;" | || 3 || 1 || 6 || || 2 || 4 || 1 || 12 || 2 || 2 || 2 || 6 |- | style="text-align:left;" | Португалија | 36 || || || || 12 || || || || || || 6 || || || || style="background:#ccc;" | || 2 || || || || 2 || 8 || || || || || 6 |- | style="text-align:left;" | Романија | 6 || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 4 || || || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Велика Британија | 166 || 8 || 8 || 10 || 5 || 7 || 5 || 6 || 12 || 12 || 8 || 6 || 6 || 7 || 10 || 8 || style="background:#ccc;" | || 10 || 8 || 7 || 6 || 1 || 8 || 6 || 10 || 10 |- | style="text-align:left;" | Кипар | 37 || 5 || 12 || 1 || || || || || 2 || || || || 3 || || || || || style="background:#ccc;" | || || || 3 || || || 6 || || 5 |- | style="text-align:left;" | Холандија | 150 || 12 || 3 || 5 || 3 || 10 || 3 || 7 || 10 || 2 || 7 || 3 || 4 || 6 || 7 || 4 || 12 || 4 || style="background:#ccc;" | || 12 || 12 || 12 || 12 || 1 || 1 || 8 |- | style="text-align:left;" | Шведска | 53 || || || || || 2 || || 2 || || || 4 || || || || || 5 || || 5 || 3 || style="background:#ccc;" | || 1 || 2 || 1 || 12 || 8 || 8 |- | style="text-align:left;" | Белгија | 122 || || 4 || 3 || 4 || 5 || 12 || || 4 || || 4 || 2 || 10 || 2 || 4 || 10 || || 7 || 6 || 10 || style="background:#ccc;" | || 10 || 7 || 4 || 3 || 12 |- | style="text-align:left;" | Финска | 22 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 8 || || style="background:#ccc;" | || || 5 || 9 || |- | style="text-align:left;" | Норвешка | 79 || || || || || || || 5 || || 8 || || || || 4 || || || 2 || || 7 || 8 || 3 || || style="background:#ccc;" | || 10 || 11 || 10 |- | style="text-align:left;" | Естонија | 97 || || || || || || || || 1 || || || 1 || || 3 || || || 8 || 3 || 5 || 1 || 5 || 7 || 5 || style="background:#ccc;" | || 10 || 3 |- | style="text-align:left;" | Турција | 25 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || |- | style="text-align:left;" | Македонија | 16 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | [[Белгија]], [[Унгарија]], [[Норвешка]], [[Романија]] |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | [[Ирска]], [[Словачка]], [[Велика Британија]] |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | [[Израел]], [[Романија]], [[Турција]] (Изворно: Израел, Турција, Португалија) |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || style="text-align:left;" | [[Франција]], [[Малта]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | [[Словенија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | [[Израел]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | [[Шпанија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | [[Франција]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | [[Грција]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | [[Естонија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | [[Полска]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | Davor Meštrović |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | Alexis Kostalas |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | Marie Myriam |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | Belén Fernández de Henestrosa |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || style="text-align:left;" | Regula Elsener |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || style="text-align:left;" | Alena Heribanová |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | Jan Chojnacki |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || style="text-align:left;" | Yigal Ravid |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Nena |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | Stephanie Farrugia |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || style="text-align:left;" | Barna Héder |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || style="text-align:left;" | Mojca Mavec |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | Eileen Dunne |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | Lúcia Moniz |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || style="text-align:left;" | Anca Țurcașiu |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Ken Bruce |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Marina Maleni |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | Conny van den Huizen |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Björn Hedman |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | Marie-Pierre Mouligneau |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || style="text-align:left;" | Maria Guzenina |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | Ragnhild Sælthun Fjørtoft |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | Urve Tiidus |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | Osman Erkan |- | 25 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || style="text-align:left;" | Evgenija Teodosievska |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] / [[BRTN]] || La Une, BRTN TV1 || Jean-Pierre Hautier, André Vermeulen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC One, BBC Radio 2 || Terry Wogan, Ken Bruce |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Das Erste || Peter Urban |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || ETV || Marko Reikop |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || Channel 1 || Без коментатор (само пренос) |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || RTÉ One, RTÉ Radio 1 || Pat Kenny, Larry Gogan |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || [[МРТ]] || МТВ 1 || Milanka Rašik |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || TVM || Charles Saliba |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || TVP1 || Artur Orzech |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || RTP1 || Rui Unas |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || TVR1 || Leonard Miron |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || [[Словачка телевизија|STV]] || STV2 || Rastislav Šimurdić |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || SLO1 || Miša Molk |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || TRT 1 || Bülend Özveren |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || MTV1 || Gábor Gundel Takács |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || Yle TV1, Yle Radio Suomi || Maria Guzenina, Asko Murtomäki |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 2 || Julien Lepers |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || Nederland 3 || Willem van Beusekom |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HRT 1 || Aleksandar Kostadinov |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || SF DRS, TSR, TSI || Roman Kilchsperger, Jean-Marc Richard, Sandy Altermatt |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || SVT1 || Pernilla Månsson |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 1998| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:1998 година во Обединетото Кралство]] {{музика-никулец}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Англиска музика]] [[Категорија:Бирмингем]] [[Категорија:Музиката во 1998 година]] c7oqa3d52b4fhxkegpd07f1mn1fvdlw Басилан 0 46937 5630924 5110568 2026-09-22T08:38:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630924 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Infobox Philippine province | name = Басилан| sealfile = ph_seal_basilan.png|100px | region = [[Бангсаморо]] (БАРММ) | capital = [[Ламитан]]<br>(''де факто'' [[Исабела (град)|Исабела]]) | founded = | pop2000 = 332.828| pop2000rank = 16t-та| popden2000 = 210 | popden2000rank = 8-ма| areakm2 = 1.234,2 | arearank = 8-ма| hucities = 0 | componentcities= 2| municipalities = 9 | barangays = 255 | districts = 1 | languages = [[јакански јазик|јакански]], [[сулски јазик|сулски]], [[чавакански јазик|чавакански]],<br /> [[себуански јазик|себуански]], [[Бангинги]] | governor = Џум Џајнудин-Акбар ([[Lakas-CMD]]) | locatormapfile = Basilan in Philippines.svg | notes = Податоците не го вклучуваат градот [[Исабела (град)|Исабела]] | }} '''Басилан''' — [[остров]]ска [[покраини на Филипините|покраина]] на [[Филипините]]која е сместена во регионот [[Бангсаморо]] (БАРММ). Главен град е [[Ламитан]], иако управата де факто е во [[Исабела (град)|Исабела]]. == Географија == Басилан е само еден од системот на 7.107 острови кои се дел од филипинскиот архипелаг. Регионално, Базилан е дел од [[Сулу Архипелаг]]от помеѓу островот [[Минданао]] и [[Борнео]] кој вклучува 400 острови. == Стопанство == [[Земјоделие]]то е најголемата стопанска гранка на покраината кој најмнугу придонесува производството на [[каучуково дрво|каучук]]. Па следува производството на [[кафе]], [[бибер]], и [[палмино масло]]. Помалку застапени се [[пченка]]та, [[какао]]то, сл. '''Рибарството и туризмот''' имаат исто така во голем удел во економијата. == Административна поделба == {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! [[Градови на Филипините|Град]]/[[Општини на Филипините|Општина]] !! Бр. на<br /> [[Барангаи]] !! Население<br /> ([[2000]]) |- |[[Акбар (Басилан)|Акбар]] |<center>9 |<center>10,581 |- |[[Ал-Барка]] |<center>16 |<center>17,189 |- |[[Хаџи Мохамед Аџул]] |<center>11 |<center>14,540 |- |--style="background:#ccccff" |[[Исабела (град)|Исабела]] |<center>45 |<center>73,032 |- |[[Ламитан]] |<center>45 |<center>58,709 |- |[[Лантаван]] |<center>35 |<center>27,487 |- |[[Малусо]] |<center>20 |<center>31,054 |- |[[Сумисип]] |<center>41 |<center>51,712 |- |[[Типо-Типо]] |<center>11 |<center>15,035 |- |[[Тубуран]] |<center>10 |<center>17,429 |- |[[Унгкаја Пукан]] |<center>12 |<center>16,060 |} :<small>{{mnb|isabela|1}} Административно дел од регионот [[Полуостров Самбоанга]].</small> == Надворешни врски == * [http://www.basilan.gov.ph/ Локалната влада] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060829014303/http://www.basilan.gov.ph/ |date=2006-08-29 }} * [http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=107230 www.abs-cbnnews.com, Fire guts Lamitan City hall in Basilan]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Податотека:Rubber tree.jpg|thumb|left|140px| Басилан е најголемиот Филипински произведувач на [[каучук]]]] {{Административна поделба на Филипините}} {{coor title dms|6|34|50|N|122|02|16|E|region:PH_type:isle}} [[Категорија:Басилан| ]] [[Категорија:Бангсаморо]] [[Категорија:Покраини на Филипините]] [[Категорија:Острови на Филипините]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1973 година]] 8iw4309fjzemajda1jpdxwi31dd1grh Американска убавина 0 52641 5630860 5424495 2026-09-21T22:23:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630860 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Американска убавина | image = American-beauty-mov-poster.jpg | imdb_rating = [[Податотека:4hv out of 5.png]] <br />8.5/10 (133,215 votes) | writer = [[Алан Бол]] | starring = ''види подолу'' | music = [[Томас Њуман]] | director = [[Сем Мендез]] | producer = [[Брус Коен]]<br />[[Ден Џинкс]] | cinematography= [[Конрад Л. Хол]] | editing = [[Тарик Анвар]]<br />[[Кристофер Гринбури]] | distributor = [[Дримворкс]] | released = {{САД}} [[8 септември]] [[1999]] (премиера) | runtime = 122 мин. | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | budget = 15,000,000 [[долар]]и<ref name= imdbbiz>[http://imdb.com/title/tt0169547/business Business data for ''American Beauty''] from IMDb</ref> | gross = 356,296,601 [[долар]]и | amg_id = 1:180738 | imdb_id = 169547 }} {{Закосен наслов}}'''Американска убавина''' ({{langx|en|American Beauty}}) — [[САД|американски]] филм од [[1999]], сместен во американските предградија. Главните улоги ги толкуваат [[Кевин Спејси]] и [[Анет Бенинг]]. Ова е дебитантски филм за [[сценарист]]от [[Алан Бол]] и [[режисер]]от [[Сем Мендез]]. Четворицата беа номинирани за [[Оскар]], а филмот освои вкупно пет, вклучувајќи го и Оскарот за најдобар филм. == Содржина == Лестер Бурнхем е 42-годишен работник во една ''маркетинг'' агенција. Досадниот живот во предградијата го имаат претворено во губитник. Неговата сопруга, Каролин, со која одамна немал интимни односи, мисли само на работата и успехот, а него го игнорира. Ќерката Џејн минува низ бурен пубертет и се оддалечува од татко и без воопшто да го почитува неговиот авторитет, а ја иритира непримерниот интерес на татко и кон нејзината пријателка Ангела Хејс, убава девојка која сака да стане манекенка за да се издигне над обичните луѓе. Но баш љубовта кон Ангела ќе му ја врати на Лестер волјата за живот и самодовербата. Понесен од среќата, тој ја напушта својата досадна работа . Во исто време, Џејн се вљубува во Рики, чудно момче од соседството, кој е малтретиран од својот насилен татко хомофоб и поранешен полковник на марините, Френк Фитс. Рики е опседнат со снимање на околината со својата видеокамера. Рики исто така се занимава со продавање на марихуана, привремено работење во бар итн. Тој токму и се сретнува со Лестер во еден бар и тие стануваат добри пријатели. Во меѓувреме Лестер има сексуални фантазии за Ангела и дури почнува да вежба за да ја импресионира, дури и Рики го фаќа на снимка ќе што вежба. Жената му на Лестер, Каролин го изневерува и влегува во врска со мажен човек и стопанственик, Бади Кејн. Лестер започнува да работи во ресторан за брза храна и ја фаќа Каролин како го изневерува со Бади, но очигледно не се загрижува. Лестер исто така купува марихуана од Рики, во една таква прилика, таткото на Рики ги здогледува и мисли дека водаат орален секс. Лестер продолжува да и да флиртува со Ангела. Пријателството помеѓу Ангела и Џејн венее уште од кога Џејн влезе во врска со Рики, затоа Џејн го поминува времето со Рики, тие двајцата си откриваат работи. Рики му кажува на Џејн за своите снимки, а Џејн му кажува на Рики колку го мрази својот татко, што сака дури и да го убие, и во една таква прилика е снимена од Рики. Односот помеѓу Рики и неговиот татко откако неговиот татко му ги открива снимките што ги снимил и Рики е брутално натепан, обвинет од неговиот татко дека е педер и дека е во врска со Лестер. Рики лажно го признава обвинението и го напушта домот откако неговиот татко го избркува. Полковникот оди кај Лестер и се обидува да го бакне за да ги потврди своите сомнежи и потоа си заминува. Рики ја убедува Џејн да си заминаат со Њујорк и ја изнервирува Ангела откако ја нарекува здодевна и обична. Бади му раскинува на Каролин и таа се растажува. Една њоќ, таа си заминува за дома, опремена со пиштол. Истата ноќ, Лестер ја наоѓа Ангела и разговара со неа, тој му кажува на Ангела дека е убава по нејзино барање. Споделуваат бакнеж и Лестер е спремен да се впушти на своите сексуални фантазии, но решава да не оди понатаму, откако Ангела признава дека никогаш досега немала секс и наместо тоа одлучуваат да разговараат. Ангела потоа заминува во бања, додека Лестер гледа една слика од неговата фамилија кога биле среќни. Тогаш непозната фигура вперува пиштол во задниот дел на главата на Лестер и се слуша еден истрел, Лестер е трагично убиен. Рики и Џејн го наоѓаат умрениот Лестер, додека Каролин тагува во клозетот и ги гушка алиштата на Лестер. Полковникот Френк Фитс се враќа дома со раскрвавена маица. Филмот завршува со нарацијата на Лестер, тој се сеќава на убавите моменти од својот живот и не е налутен поради неговата смрт туку напротив, тој е среќен бидејќи има многу убавина на светот. == Улоги == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! Глумци || Ликови |- |[[Кевин Спејси]] || Лестер Бурнхем |- |[[Анет Бенинг]] || Каролин Бурнхем |- |[[Тора Бирч]] || Џејн Бурнхем |- |[[Вес Бентли]] || Рики Фитс |- |[[Мена Сувари]] || Ангела Хејс |- |[[Крис Купер]] || Френк Фитс |- |[[Питер Галагер]] || Бади Кејн |} == Награди == * [[Оскар]] за најдобар филм ([[Брус Коен]], [[Ден Џинкс]]) * [[Оскар]] за најдобар глумец ([[Кевин Спејси]]) * [[Оскар]] за режија ([[Сем Мендез]]) * [[Оскар]] за оригинално сценарио ([[Алан Бол]]) * [[Оскар]] за најдобра кинематографија ([[Конрад Л. Хол]]) * [[БАФТА]] за најдобар филм ([[Брус Коен]], [[Ден Џинкс]]) * [[БАФТА]] за најдобра машка улога ([[Кевин Спејси]]) * [[БАФТА]] за најдобра женска улога ([[Анет Бенинг]]) * [[БАФТА]] за најдобра монтажа ([[Тарик Анвар]]), (Кристофер Гринбури) * [[БАФТА]] за најдобра кинематографија ([[Конрад Л. Хол]]) * [[БАФТА]] за најдобра музика ([[Томас Њуман]]) * [[Греми]] за најдобар саундтрак ([[Томас Њуман]]) == Белешки == {{reflist}} == Надворешни врски == {{wikiquote|American Beauty}} * [http://www.dreamworks.com/ab/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190609103521/http://www.dreamworks.com/ab/ |date=2019-06-09 }} * {{imdb title|0169547|Американска убавина}} * [http://www.unomaha.edu/jrf/am.beauty.htm Journal of Religion and Film: American Beauty and the Idea of Freedom] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080305223237/http://www.unomaha.edu/jrf/am.beauty.htm |date=2008-03-05 }} {{ОскарФилм}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Филмови од 1999 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на DreamWorks]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови режирани од Сем Мендез]] [[Категорија:Добитници на оскар за најдобар филм]] [[Категорија:Американски сатирични филмови]] 860mir96amh3e50yjmkahakqfcm8293 Евровизија 2006 0 98988 5630791 5628533 2026-09-21T19:23:58Z BT405 9277 5630791 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2006 | слоган = Feel The Rhythm („Чувствувај го ритамот“) | слика = | полуфинале1 = [[18 мај]] [[2006]] | финале = [[20 мај]] [[2006]] | издание = 51. | домаќин = {{Esc|Грција}} | место = [[Олимписка сала ОАКА]], [[Атина]], [[Грција]] | презентери = [[Марија Менунос]]<br />[[Сакис Рувас]] | радиодифузер = [[ЕРТ]] | број_на_земји = 37 учеснички (38 гласачки) | дебитанти = {{Esc|Ерменија}} | се_вратиле = | не_учествуваат = {{Esc|Австрија}}<br />{{Esc|Унгарија}}<br />{{Esc|Србија и Црна Гора}} | гласање = Секоја земја доделува 1–8, 10 и 12 поени за своите 10 омилени песни преку телефонско гласање. | победник = {{Esc|Финска}} | победничка_песна = Hard Rock Hallelujah | претходна = 2005 | следна = 2007 |карта=ESC_2006_Map_2.svg|past=1|notqualified=1|finalists=1|image=Lordi_performing_at_the_ESC_2007.jpg|url=https://eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 2006''' беше 51. издание на Изборот за песна на Евровизија. Се одржа во [[Атина]], [[Грција]], по победата на Елена Папаризу на [[Избор за песна на Евровизија 2005|натпреварот во 2005 година]] со песната „My Number One“. Во организација на [[Европски дифузен сојуз|ЕБУ]] и домаќинот [[ЕРТ]], натпреварот се одржа во Олимписката сала ОАКА, со полуфинале на 18 мај и финале на 20 мај 2006 година. Водители на двете вечери беа [[Марија Менунос]] и [[Сакис Рувас]]. Победник беше '''[[Финска]]''' со песната „Hard Rock Hallelujah“, изведена од хард-рок групата '''[[Лорди]]''', која освои тогаш рекордни 292 поени. Ова беше прва победа за Финска во историјата на натпреварот по 45 години учество. Македонија беше претставена од [[Елена Ристеска]] со песната „[[Нинанајна]]“, која го освои 9-то место во полуфиналето и се пласираше во финалето, каде го зазеде 12-то место со 56 поени (најдобар пласман за Македонија дотогаш). == Полуфинале == Полуфиналето се одржа на 18 мај 2006 година. Учествуваа 23 земји, а право на глас имаа сите 38 земји (вклучувајќи ја и Србија и Црна Гора која се повлече од изведба, но го задржа правото на глас). Означените 10 земји се квалификуваа за финалето. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! № !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Позиција !! Поени |- style="background:#FFE4C4;" | 01 || {{Esc|Ерменија}} || Андре || "Without Your Love" || англиски || 6 || 150 |- | 02 || {{Esc|Бугарија}} || Маријана Попова || "Let Me Cry" || англиски || 17 || 36 |- | 03 || {{Esc|Словенија}} || Анжеј Дежан || "Mr Nobody" || англиски || 16 || 49 |- | 04 || {{Esc|Андора}} || Џени || "Sense tu" || каталонски || 23 || 8 |- | 05 || {{Esc|Белорусија}} || Полина Смолова || "Mum" || англиски || 22 || 10 |- | 06 || {{Esc|Албанија}} || Луиз Ејли || "Zjarr e ftohtë" || албански || 14 || 58 |- | 07 || {{Esc|Белгија}} || Кејт Рајан || "Je t'adore" || англиски || 12 || 69 |- style="background:#FFE4C4;" | 08 || {{Esc|Ирска}} || Брајан Кенеди || "Every Song Is a Cry for Love" || англиски || 9 || 105 |- | 09 || {{Esc|Кипар}} || Анет Артани || "Why Angels Cry" || англиски || 15 || 57 |- | 10 || {{Esc|Монако}} || Северин Ферер || "La Coco-Dance" || француски || 21 || 14 |- style="background:#FFE4C4;" | 11 || {{Esc|Македонија}} || Елена Ристеска || "Ninanajna" || македонски, англиски || 10 || 76 |- | 12 || {{Esc|Полска}} || Ich Troje feat. Real McCoy || "Follow My Heart" || полски, англиски, германски || 11 || 70 |- style="background:#FFE4C4;" | 13 || {{Esc|Русија}} || Дима Билан || "Never Let You Go" || англиски || 3 || 217 |- style="background:#FFE4C4;" | 14 || {{Esc|Турција}} || Сибел Тузун || "Süper Star" || турски || 8 || 91 |- style="background:#FFE4C4;" | 15 || {{Esc|Украина}} || Тина Карол || "Show Me Your Love" || англиски || 7 || 146 |- style="background:#FFE4C4;" | 16 || {{Esc|Финска}} || Лорди || "Hard Rock Hallelujah" || англиски || 1 || 292 |- | 17 || {{Esc|Холандија}} || Treble || "Amambanda" || измислен, англиски || 20 || 22 |- style="background:#FFE4C4;" | 18 || {{Esc|Литванија}} || LT United || "We Are the Winners" || англиски || 5 || 163 |- | 19 || {{Esc|Португалија}} || Nonstop || "Coisas de nada" || португалски, англиски || 19 || 26 |- style="background:#FFE4C4;" | 20 || {{Esc|Шведска}} || Карола || "Invincible" || англиски || 4 || 214 |- | 21 || {{Esc|Естонија}} || Сандра Оксенрид || "Through My Window" || англиски || 18 || 28 |- style="background:#FFE4C4;" | 22 || {{Esc|Босна и Херцеговина}} || Хари Мата Хари || "Lejla" || босански || 2 || 267 |- | 23 || {{Esc|Исланд}} || Силвија Најт || "Congratulations" || англиски || 13 || 62 |} == Финале == Финалето се одржа на 20 мај 2006 година. Учествуваа 24 земји: „Големата четворка“, топ 10 од 2005 година и 10-те квалификувани од полуфиналето. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! № !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Позиција !! Поени |- | 01 || {{Esc|Швајцарија}} || six4one || "If We All Give a Little" || англиски || 16 || 30 |- | 02 || {{Esc|Молдавија}} || Арсениум feat. Наталија Гордиенко || "Loca" || англиски || 20 || 22 |- | 03 || {{Esc|Израел}} || Еди Батлер || "Together We Are One" || хебрејски, англиски || 23 || 4 |- | 04 || {{Esc|Латвија}} || Cosmos || "I Hear Your Heart" || англиски || 16 || 30 |- | 05 || {{Esc|Норвешка}} || Кристине Гулдбрандсен || "Alvedansen" || норвешки || 14 || 36 |- | 06 || {{Esc|Шпанија}} || Las Ketchup || "Un Blodymary" || шпански || 21 || 18 |- | 07 || {{Esc|Малта}} || Фабрицио Фаниело || "I Do" || англиски || 24 || 1 |- | 08 || {{Esc|Германија}} || Texas Lightning || "No No Never" || англиски || 14 || 36 |- | 09 || {{Esc|Данска}} || Сидсел Бен Семане || "Twist of Love" || англиски || 18 || 26 |- | 10 || {{Esc|Русија}} || Дима Билан || "Never Let You Go" || англиски || 2 || 248 |- | 11 || {{Esc|Македонија}} || Елена Ристеска || "Ninanajna" || македонски, англиски || 12 || 56 |- | 12 || {{Esc|Романија}} || Михај Траисториу || "Tornero" || англиски, италијански || 4 || 172 |- | 13 || {{Esc|Босна и Херцеговина}} || Хари Мата Хари || "Lejla" || босански || 3 || 229 |- | 14 || {{Esc|Литванија}} || LT United || "We Are the Winners" || англиски || 6 || 162 |- | 15 || {{Esc|Обединето Кралство}} || Дез Сампсон || "Teenage Life" || англиски || 19 || 25 |- | 16 || {{Esc|Грција}} || Ана Виси || "Everything" || англиски || 9 || 128 |- style="background:#FEF200;" | '''17''' || '''{{Esc|Финска}}''' || '''Лорди''' || '''"Hard Rock Hallelujah"''' || '''англиски''' || '''1''' || '''292''' |- | 18 || {{Esc|Украина}} || Тина Карол || "Show Me Your Love" || англиски || 7 || 145 |- | 19 || {{Esc|Франција}} || Виржини Пушен || "Il était temps" || француски || 22 || 5 |- | 20 || {{Esc|Хрватска}} || Северина || "Moja štikla" || хрватски || 12 || 56 |- | 21 || {{Esc|Ирска}} || Брајан Кенеди || "Every Song Is a Cry for Love" || англиски || 10 || 93 |- | 22 || {{Esc|Шведска}} || Карола || "Invincible" || англиски || 5 || 170 |- | 23 || {{Esc|Турција}} || Сибел Тузун || "Süper Star" || турски || 11 || 91 |- | 24 || {{Esc|Ерменија}} || Андре || "Without Your Love" || англиски || 8 || 129 |} == 12 поени == === Полуфинале === Земји кои добиле 12 поени во полуфиналето: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! N. !! Добивачка земја !! Земји кои дале 12 поени |- | 9 || {{Esc|Босна и Херцеговина}} || {{Esc|Албанија}}, {{Esc|Македонија}}, {{Esc|Монако}}, {{Esc|Србија и Црна Гора}}, {{Esc|Словенија}}, {{Esc|Турција}}, {{Esc|Финска}}, {{Esc|Хрватска}}, {{Esc|Швајцарија}} |- | rowspan="3" | 6 || {{Esc|Ерменија}} || {{Esc|Белгија}}, {{Esc|Кипар}}, {{Esc|Русија}}, {{Esc|Шпанија}}, {{Esc|Холандија}}, {{Esc|Франција}} |- | {{Esc|Русија}} || {{Esc|Ерменија}}, {{Esc|Белорусија}}, {{Esc|Бугарија}}, {{Esc|Израел}}, {{Esc|Латвија}}, {{Esc|Молдавија}} |- | {{Esc|Финска}} || {{Esc|Естонија}}, {{Esc|Германија}}, {{Esc|Исланд}}, {{Esc|Литванија}}, {{Esc|Обединето Кралство}}, {{Esc|Полска}} |- | 3 || {{Esc|Турција}} || {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Германија}}, {{Esc|Франција}} |- | 2 || {{Esc|Литванија}} || {{Esc|Ирска}}, {{Esc|Обединето Кралство}} |- | rowspan="6" | 1 || {{Esc|Албанија}} || {{Esc|Македонија}} |- | {{Esc|Кипар}} || {{Esc|Грција}} |- | {{Esc|Македонија}} || {{Esc|Албанија}} |- | {{Esc|Португалија}} || {{Esc|Шпанија}} |- | {{Esc|Романија}} || {{Esc|Молдавија}} |- | {{Esc|Шведска}} || {{Esc|Данска}} |} === Финале === Земји кои добиле 12 поени во финалето: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! N. !! Добивачка земја !! Земји кои дале 12 поени |- | rowspan="2" | 8 || '''{{Esc|Финска}}''' || {{Esc|Данска}}, {{Esc|Естонија}}, {{Esc|Грција}}, {{Esc|Исланд}}, {{Esc|Норвешка}}, {{Esc|Обединето Кралство}}, {{Esc|Полска}}, {{Esc|Шведска}} |- | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || {{Esc|Албанија}}, {{Esc|Македонија}}, {{Esc|Монако}}, {{Esc|Србија и Црна Гора}}, {{Esc|Словенија}}, {{Esc|Турција}}, {{Esc|Хрватска}}, {{Esc|Швајцарија}} |- | 7 || {{Esc|Русија}} || {{Esc|Ерменија}}, {{Esc|Белорусија}}, {{Esc|Израел}}, {{Esc|Латвија}}, {{Esc|Литванија}}, {{Esc|Молдавија}}, {{Esc|Финска}} |- | rowspan="3" | 2 || {{Esc|Ерменија}} || {{Esc|Белгија}}, {{Esc|Русија}} |- | {{Esc|Грција}} || {{Esc|Обединето Кралство}}, {{Esc|Кипар}} |- | {{Esc|Романија}} || {{Esc|Молдавија}}, {{Esc|Шпанија}} |- | rowspan="6" | 1 || {{Esc|Украина}} || {{Esc|Португалија}} |- | {{Esc|Хрватска}} || {{Esc|Босна и Херцеговина}} |- | {{Esc|Литванија}} || {{Esc|Ирска}} |- | {{Esc|Молдавија}} || {{Esc|Романија}} |- | {{Esc|Шпанија}} || {{Esc|Андора}} |- | {{Esc|Турција}} || {{Esc|Франција}} |} == Наводи == {{наводи}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Грчка музика]] [[Категорија:Атина]] [[Категорија:Музиката во 2006 година]] sb8831odtk9qxiy28pt1b027wwdkfe4 Уметноста во 1849 година 0 105028 5631003 5035501 2026-09-22T11:32:51Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Works“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1374501059|1849 in art]]“ 5631003 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1849|уметноста}} '''[[1849]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == [[Категорија:Уметноста во 1849 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] == Дела == [[File:John_Everett_Millais_-_Isabella.jpg|мини| [[Изабела (Миле)|''Изабела'' (Миле)]]]] * Иван Ајвазовски - ''Бурно море ноќе'' * Роза Бонер - ''Орање во Ниверне'' * [[Огист Кудер]] – ''Заклетвата на тенискиот терен, 20 јуни 1789'' * [[Гистав Курбе]] ** ''По вечерата во Орнан'' ** ''Автопортрет со луле'' * [[Ашер Браун Дуранд]] – ''Сродни души'' * [[Артур Хјуз]] – ''Мусидора на капење'' * [[Фредерик Гудал]] – ''Селската пошта'' * [[Вилијам Холман Хант]] ** ''Опседната куќа'' ** ''[[Риенци се заколнува дека ќе добие правда за смртта на својот помлад брат, убиен во престрелка меѓу фракциите Колона и Орсини|Риенци се заколнува дека ќе извојува правда за смртта на својот помлад брат, убиен во судир помеѓу фракциите Колона и Орсини]]'' * [[Франц Кругер]] - ''Парада во Потсдам во 1817'' * [[Џон Еверет Миле]] - ''Изабела'' * [[Андреас Милер (сликар)|Андреас Милер]] – ''Младенецот Христос'' * [[Џон О'Конор]] - ''Диорама од посетата на кралицата на Ирска'' * [[Џозеф Ноел Патон]] - ''Кавгата меѓу Оберон и Титанија'' * [[Џон Филип]] – ''Цртеж за милицијата'' * [[Кларксон Фредерик Стенфилд]] – ''Тврдината Тилбери - ветер спроти плима'' * Џ. М. В. Тарнер – ''Брод за спасување кој оди кон потонат брод'' * [[Александар фон Коцебу]] – ''Заземање на Берлин'' nxb8stnijivhtb9xlmzkhqm98zr1mz6 5631004 5631003 2026-09-22T11:35:00Z P.Nedelkovski 47736 5631004 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1849|уметноста}} '''[[1849]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == == Дела == [[Податотека:John_Everett_Millais_-_Isabella.jpg|мини| [[Изабела (Миле)|''Изабела'' (Миле)]]]] * [[Иван Ајвазовски]] - ''Бурно море ноќе'' * [[Роза Бонер]] - ''Орање во Ниверне'' * [[Огист Кудер]] – ''Заклетвата на тенискиот терен, 20 јуни 1789'' * [[Гистав Курбе]] ** ''По вечерата во Орнан'' ** ''Автопортрет со луле'' * [[Ашер Браун Дуранд]] – ''Сродни души'' * [[Артур Хјуз]] – ''Мусидора на капење'' * [[Фредерик Гудал]] – ''Селската пошта'' * [[Вилијам Холман Хант]] ** ''Опседната куќа'' ** ''[[Риенци се заколнува дека ќе добие правда за смртта на својот помлад брат, убиен во престрелка меѓу фракциите Колона и Орсини|Риенци се заколнува дека ќе извојува правда за смртта на својот помлад брат, убиен во судир помеѓу фракциите Колона и Орсини]]'' * [[Франц Кругер]] - ''Парада во Потсдам во 1817'' * [[Џон Еверет Миле]] - ''Изабела'' * [[Андреас Милер (сликар)|Андреас Милер]] – ''Младенецот Христос'' * [[Џон О'Конор]] - ''Диорама од посетата на кралицата на Ирска'' * [[Џозеф Ноел Патон]] - ''Кавгата меѓу Оберон и Титанија'' * [[Џон Филип]] – ''Цртеж за милицијата'' * [[Кларксон Фредерик Стенфилд]] – ''Тврдината Тилбери - ветер спроти плима'' * [[Џ. М. В. Тарнер]] – ''Брод за спасување кој оди кон потонат брод'' * [[Александар фон Коцебу]] – ''Заземање на Берлин'' [[Категорија:Уметноста во 1849 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] 9vuzjkj12mcv6e6wfp44g8v8zm4qmfz 5631005 5631004 2026-09-22T11:42:15Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5631005 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1849|уметноста}} '''[[1849]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == == Дела == [[Податотека:John_Everett_Millais_-_Isabella.jpg|мини| [[Изабела (Миле)|''Изабела'' (Миле)]]]] * [[Иван Ајвазовски]] - ''[[:Податотека:Stormy sea at night.jpg|Бурно море ноќе]]'' * [[Роза Бонер]] - ''Орање во Ниверне'' * [[Огист Кудер]] – ''[[:Податотека:Couder - Le Serment du Jeu de Paume, 20 juin 1789.jpg|Заклетвата на тенискиот терен, 20 јуни 1789]]'' * [[Гистав Курбе]] ** ''По вечерата во Орнан'' ** ''Автопортрет со луле''<ref>https://www.museefabre.fr/recherche/musee%253AMUS_BIEN%253A3649</ref> * [[Ашер Браун Дуранд]] – ''Сродни души'' * [[Артур Хјуз]] – ''Мусидора на капење'' * [[Фредерик Гудал]] – ''Селската пошта''<ref>https://collections.vam.ac.uk/item/O17835/the-village-post-office-oil-painting-goodall-frederick/</ref> * [[Вилијам Холман Хант]] ** ''Опседната куќа'' ** ''[[Риенци се заколнува дека ќе добие правда за смртта на својот помлад брат, убиен во престрелка меѓу фракциите Колона и Орсини|Риенци се заколнува дека ќе извојува правда за смртта на својот помлад брат, убиен во судир помеѓу фракциите Колона и Орсини]]'' * [[Франц Кругер]] - ''Парада во Потсдам во 1817'' * [[Џон Еверет Миле]] - ''Изабела'' * [[Андреас Милер (сликар)|Андреас Милер]] – ''[[:Податотека:Andreas Johann Jacob Müller - The Christ Child - Walters 37178.jpg|Младенецот Христос]]'' * [[Џон О'Конор]] - ''Диорама од посетата на кралицата на Ирска'' * [[Џозеф Ноел Патон]] - ''Кавгата меѓу Оберон и Титанија'' * [[Џон Филип]] – ''Цртеж за милицијата'' * [[Кларксон Фредерик Стенфилд]] – ''Тврдината Тилбери - ветер спроти плима'' * [[Џ. М. В. Тарнер]] – ''Брод за спасување кој оди кон потонат брод'' * [[Александар фон Коцебу]] – ''Заземање на Берлин'' ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Уметноста во 1849 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] 8b7i944mgwb434w3lnmpw1qheb1anta DC Comics 0 154592 5630899 5629096 2026-09-22T06:22:13Z NadyBarbieGirl 63459 /* Филмови */ 5630899 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Издателство | име = DC Comics | лого = DC Comics 2024.svg | големина_на_лого = 210px | опис_на_лого = Лого во употреба од 2024 г. | статус = активна | родител = {{Plainlist| * независна (1935 — 1967) * [[Kinney National Company|Kinney Services]] (1967 — 1972) * [[Warner Communications]] (1972 — 1990) * [[Time Warner]] (1990 — 1992, 2003 — 2018) * [[Time Warner Entertainment]] (1992 — 2001) * [[AOL Time Warner]] (2001 — 2003) * [[WarnerMedia]] (2018 — 2022) * [[Warner Bros. Discovery]] (2022—) }} | основана = {{Plainlist| * 1935 (како National Allied Publications) * 1937 (како Detective Comics, Inc.) * 1939 (како All-American Publications) * 1946 (како National Comics Publications, Inc.) * 1961 (како National Periodical Publications, Inc.) * 1977 (како DC Comics) }} | основач = {{Plainlist| * Малком Вилер-Николсон * Хари Доненфелд * Џек Либовиц * Макс Гејнс }} | земја = {{САД}} | седиште = [[Warner Bros. Studios Burbank|4000 Warner Boulevard]], [[Burbank, California]] | дистрибуција = {{Plainlist| * Lunar Distribution * Penguin Random House Publisher Services }} | клучни_луѓе = {{Plainlist| * [[Џим Ли]] (претседател, издавач, CCO) * Ан Депје (SVP, генерален менаџер) * [[Мари Џавинс]] (главен уредник) }} | публикации = [[Список на публикации на DC Comics|список на публикации]] | жанр = {{Plainlist| * [[Суперхерој|суперхерои]] * фантастика * [[научна фантастика]] * акција * [[авантура]] }} | импринти = | вработени = ок. 230 | мрежно_место = {{URL|https://dc.com/}} }} '''DC Comics''' — една од најголемите и најпопуларните американски компании за [[стрип]]ови и сличен медиум, заедно со [[Marvel Comics]]. Како подружник на [[Warner Bros.|Warner Bros. Entertainment]] уште од [[1969]],<ref>[http://comicbooks.about.com/od/comicbookpublishers/The_Publishers_of_Comics.htm Comic Book Publisher] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090225124133/http://comicbooks.about.com/od/comicbookpublishers/The_Publishers_of_Comics.htm |date=2009-02-25 }} Retrieved [[18 октомври|October 18]], [[2008]].</ref> DC Comics произведува материјал кој обработува голем број добро познати [[Список на DC Comics ликови|ликови]], вклучувајќи ги [[Супермен]], [[Бетмен]], [[Чудесната Жена]], [[Флеш (стрипови)|Флеш]], [[Зелениот Фенер]], [[Капетан Марвел (DC Comics)|Капетан Марвел]], [[Зелената Стрела]], [[Лига на правдата]] и остатокот од [[DC-свет|DC-светот]].<ref>[http://www.adherents.com/lit/comics/SignificantSeven.html Benton, Mike. ''The Comic Book in America: An Illustrated History'' (Taylor Publishing: Dallas, Texas, 1989), pp. 178-181] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140429040110/http://www.adherents.com/lit/comics/SignificantSeven.html|date=2014-04-29}}, reprinted at website Religious Affiliation of Comics Book Characters: "The Significant Seven: History's Most Influential Super-heroes" [<nowiki/>[[sic]]]</ref> === Филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Бетмен''|| 1966 ||Лесли Х.Мартинсон |- | ''Супермен''|| 1978 || Ричард Донер |- |'' Супермен 2'' || 1980 || Ричард Донер,Ричард Лестер |- | ''Swamp Thing ''|| 1982 || Вес Крејвен |- | ''Супермен 3''|| 1983 || Ричард Лестер |- | ''Супердевојка''|| 1984 || Jeannot Szwarc |- |'' Superman IV: The Quest for Peace'' || 1987 || Sidney J. Furie |- |''The Return of Swamp Thing'' || 1989 || Џим Винорски |- |'' Бетмен'' || 1989 || Тим Бартон |- |'' [[Бетмен се враќа]]''|| 1992 || Тим Бартон |- |'' [[Бетмен засекогаш]] ''|| 1995 || Џоел Шумахер |- |'' Бетмен и Робин''|| 1997 || Џоел Шумахер |- | ''Steel ''|| 1997 || Кенет Џонсон |- | ''Жената Мачка''|| 2004 || Pitof |- | ''[[Константин (филм)|Константин]]'' || 2005 || Френцис Лавренс |- | ''[[Бетмен: Почеток]]''|| 2005 || Кристофер Нолан |- |'' Superman Returns'' || 2006 || Брајан Сингер |- | ''[[Темниот витез]]''|| 2008 || Кристофер Нолан |- | ''Watchmen'' || 2008 || Зек Снајдер |- | ''Jonah Hex'' || 2010 || Џими Хејворд |- | ''Green Lantern ''|| 2011 || Мартин Кемпбел |- |'' Подемот на Темниот витез'' || 2012 || Кристофер Нолан |- | ''[[Човек од челик (филм)|Човек од челик]]''|| 2013 || Зек Снајдер |- |'' Batman v Superman: Dawn of Justice'' || 2016 || Зек Снајдер |- | ''Одредот на отпишаните''|| 2016 || Дејвид Ајер |- |'' Чудесната Жена'' || 2017 || Патти Џенкинс |- | ''Лига на правдата'' || 2017 || Зек Снајдер |- |'' [[Аквамен (филм)|Аквамен]]'' || 2018 || Џејмс Ван |- | ''Шазам!''|| 2019 || Дејвид Сандберг |- |'' [[Џокер (филм од 2019)|Џокер]]''|| 2019 || Тод Филипс |- |'' Birds of Prey ''|| 2020 || Кети Јан |- | ''Wonder Woman 1984''|| 2020 || Патти Џенкинс |- |'' Лига на правдата на Зек Снајдер'' || 2021 || Зек Снајдер |- | ''The Suicide Squad'' || 2021 || Џејмс Ган |- |'' [[Бетмен (филм од 2022)|Бетмен]]'' || 2022 || Мат Ривс |- | ''Црниот Адам ''|| 2022 || Jaume Collet-Serra |- | ''Shazam! Fury of the Gods'' || 2023 || Дејвид Сандберг |- | ''Аквамен и изгубеното кралство''|| 2023 || Џејмс Ван |- | ''Флеш''|| 2023 || Енди Мушиети |- | ''Blue Beetle'' || 2023 || Анхел Мануел Сото |- |''[[Џокер: Лудило во двојка]]''|| 2024 || Тод Филипс |- |''[[Супермен (филм од 2025)|Супермен]]''|| 2025 ||Џејмс Ган |- |''[[Супердевојка (филм од 2026)|Супердевојка]]''|| 2026 ||Крег Гилеспи |- |''[[Клејфејс (филм)|Клејфејс]]''|| 2026 ||Џејмс Воткинс |- |''Man of tomorrow''|| 2027 ||Џејмс Ган |- |''The Batman Part II''|| 2028 ||Мат Ривс |- |''Dynamic Duo''|| 2028 || |- |''Wonder Woman''|| TBA || |- |''The Brave and the Bolds''|| TBA ||Енди Мушиети |- |''Swamp Thing''|| TBA || |} === Анимирани филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Batman: Mask of the Phantasm'' || 1993 || Брис Тим,Ерик Радомски |- | ''Batman & Mr. Freeze: SubZero''|| 1998|| Бојд Киркленд |- | ''Batman Beyond: Return of the Joker ''|| 2000 || Курт Геда |- | ''Batman: Mystery of the Batwoman'' || 2003 || Курт Геда,Tim Maltby |- | ''The Batman vs. Dracula'' || 2005 || Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти |- | ''Superman: Brainiac Attacks'' || 2006 || Курт Геда |- | ''Teen Titans: Trouble in Tokyo'' || 2007 || Michael Chang, Matt Youngberg |- | ''Superman: Doomsday'' || 2007 || Брис Тим, Брендон Виетти,Брендон Виетти |- |'' Justice League: The New Frontier'' || 2008 || Дејв Булок |- | ''Wonder Woman'' || 2009 ||Лорен Монтгомери |- |'' Green Lantern: First Flight ''|| 2009 ||Лорен Монтгомери |- | ''Superman/Batman: Public Enemies'' || 2009 || Сем Лиу |- | ''Justice League: Crisis on Two Earths'' || 2010 || Сем Лиу,Лорен Монтгомери |- |'' Batman: Under the Red Hood ''|| 2010 || Брендон Виетти |- |'' Superman/Batman: Apocalypse''|| 2010 || Лорен Монтгомери |- |'' Superman/Shazam!: The Return of Black Adam''|| 2010 || Joaquim Dos Santos |- | ''All-Star Superman'' || 2011 || Сем Лиу |- | ''Green Lantern: Emerald Knights'' || 2011 || Џеј Олива,Лорен Монтгомери |- |'' Batman: Year One'' || 2011 || Сем Лиу,Лорен Монтгомери |- |'' Justice League: Doom ''|| 2012 || Лорен Монтгомери |- | ''Superman vs. The Elite'' || 2012 || Мајкл Чанг |- | ''The Dark Knight Returns – Part 1'' || 2012 || Џеј Олива |- |'' The Dark Knight Returns – Part 2''|| 2013 || Џеј Олива |- | ''Superman: Unbound ''|| 2013 || Џејмс Такер |- |'' Justice League: The Flashpoint Paradox ''|| 2013 || Џеј Олива |- | ''JLA Adventures: Trapped in Time'' || 2014 || Џанкарло Волпе |- | ''Justice League: War'' || 2014 || Џеј Олива |- | ''Son of Batman''|| 2014 ||Итан Спалдинг |- | ''Batman: Assault on Arkham'' || 2014 || Џеј Олива,Итан Спалдинг |- | ''Justice League: Throne of Atlantis'' || 2015 || Џеј Олива,Итан Спалдинг |- | ''Batman vs. Robin ''|| 2015 || Џеј Олива |- |'' Batman Unlimited: Animal Instincts'' || 2015 || Butch Lukic |- | ''Justice League: Gods and Monsters ''|| 2015 || Сем Лиу |- | ''Batman Unlimited: Monster Mayhem'' || 2015 || Butch Lukic |- | ''Batman: Bad Blood ''|| 2016 || Џеј Олива |- | ''DC Super Hero Girls: Super Hero High ''|| 2016 || Џенифер Којл |- | ''Justice League vs. Teen Titans''|| 2016 ||Сем Лиу |- | ''Batman: The Killing Joke ''|| 2016 || Сем Лиу |- | ''DC Super Hero Girls: Hero of the Year ''|| 2016 || Сесилија Арановиќ, Џенифер Којл |- | ''Batman Unlimited: Mechs vs. Mutants'' || 2016 || Курт Геда |- |'' Batman: Return of the Caped Crusaders ''|| 2016 || Рик Моралес |- |''Justice League Dark ''|| 2017 || Џеј Олива |- | ''Teen Titans: The Judas Contract ''|| 2017 || Сем Лиу |- | ''DC Super Hero Girls: Intergalactic Games'' || 2017 || Џенифер Којл |- | ''Batman and Harley Quinn'' || 2017 || Сем Лиу |- | ''Batman vs. Two-Face ''|| 2017 || Рик Моралес |- | ''Scooby-Doo! & Batman: The Brave and the Bold'' || 2018 || Џејк Касторена |- | ''Batman: Gotham by Gaslight'' || 2018 || Сем Лиу |- | ''Suicide Squad: Hell to Pay ''|| 2018 || Сем Лиу |- | ''The Death of Superman'' || 2018 || Сем Лиу, Џејк Касторена,Џејмс Такер |- | ''Constantine City of Demons: The Movie'' || 2018 || Doug Murphy |- | ''DC Super Hero Girls: Legends of Atlantis'' || 2018 || Сесилија Арановиќ,Ian Hamilton |- |'' Reign of the Supermen ''|| 2019 || Сем Лиу |- |'' Justice League vs. the Fatal Five'' || 2019 || Сем Лиу |- |'' Batman vs. Teenage Mutant Ninja Turtles'' || 2019 || Џејк Касторена |- |'' Teen Titans Go! vs. Teen Titans'' || 2019 || Џеф Медников |- | ''Batman: Hush'' || 2019 || Justin Copeland |- | ''Wonder Woman: Bloodlines'' || 2019 || Сем Лиу |- | ''Superman: Red Son'' || 2020|| Сем Лиу |- | ''Justice League Dark: Apokolips War ''|| 2020 || Christina Sotta, Matt Peters |- | ''Deathstroke: Knights & Dragons: The Movie''|| 2020 || Sung Jin Ahn |- |'' Superman: Man of Tomorrow ''|| 2020 || Крис Палмер |- | ''Batman: Death in the Family ''|| 2020 || Брендон Виети |- |'' Batman: Soul of the Dragon ''|| 2021 || Сем Лиу |- |'' Justice Society: World War II ''|| 2021 || Џеф Ваместер |- |'' Batman: The Long Halloween part I''|| 2021 || Крис Палмер |- |'' Batman: The Long Halloween part II ''|| 2021 || Крис Палмер |- |''Injustice: Gods Among Us ''|| 2021 || Ајан Роџерс |- | '' Catwoman:Hunted '' || 2022 || Shinsuke Terasawa |- | '' DC Showcase: Constantine - The House of Mystery'' || 2022 || Мет Питерс |- |''DC League of Super-Pets ''|| 2022 || Џаред Стерн,Сем Левин |- |''Teen Titans Go! & DC Super Hero Girls: Mayhem in the Multiverse ''|| 2022 || Мет Питерс,Кејти Рајс |- |''Green Lantern: Beware My Power ''|| 2022 || Jeff Wamester |- |''Batman and Superman: Battle of the Super Sons ''|| 2022 || Мет Питерс |- |''Legion of Super-Heroes''|| 2023 || Џеф Ваместер |- |''Batman: The Doom That Came to Gotham ''|| 2023 || Кристофер Беркли,Сем Лиу |- |''Justice League x RWBY: Super Heroes and Huntsmen, Part One ''|| 2023 || Kerry Shawcross |- |'' Scooby-Doo and Krypto the Superdog ''|| 2023 || |- |''Justice League: Warworld''|| 2023 || |- |''Justice League x RWBY: Super Heroes and Huntsmen, Part Two''|| 2023 || |- |''Merry Little Batman''|| 2023 ||Mike Roth |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 1''|| 2024 || Jeff Wamester |- |''Watchmen Chapter I''|| 2024 ||Брендон Виети |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 2''|| 2024 ||Jeff Wamester |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 3''|| 2024 ||Jeff Wamester |- |''Watchmen Chapter II''|| 2024 ||Брендон Виети |- |''Batman Azteca: Choque de Imperios''|| 2025 ||Juan Jose Meza-Leon |- |''Batman Ninja vs. Yakuza League''|| 2025 ||Junpei Mizusaki,Shinji Takagi |- |''Batman: Knightfall-part I''|| 2026|| |} === Анимирани филмови за LEGO DC === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Lego Batman: The Movie – DC Super Heroes Unite ''|| 2013 || Џон Бартон |- | ''Lego DC Comics: Batman Be-Leaguered ''|| 2014 || Рик Моралес |- | ''Lego DC Comics Super Heroes: Justice League vs. Bizarro League'' || 2015 || Брендон Виети |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Attack of the Legion of Doom ''|| 2015 || Рик Моралес |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Cosmic Clash ''|| 2016 || Рик Моралес |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Gotham City Breakout ''|| 2016 || Matt Peters,Melchior Zwyer |- | ''The Lego Batman Movie'' || 2017 || Chris McKay |- |''Lego DC Super Hero Girls: Brain Drain ''|| 2017 || Todd Grimes |- |''Lego DC Comics Super Heroes: The Flash '' || 2018 || Итан Спалдинг |- |'' Lego DC Super Hero Girls: Super-Villain High'' || 2018 || Elsa Garagarza |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Aquaman: Rage of Atlantis '' || 2018 || Мат Питерс |- |'' Lego DC Batman: Family Matters'' || 2019 || Мат Питерс |- |'' Lego DC: Shazam!: Magic and Monsters ''|| 2020 || Мат Питерс |} === ТВ-серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !! Година |- | ''Adventures of Superman'' || 1951–1958 |- |'' Batman'' || 1966–1968 |- | ''Shazam!'' || 1974–1976 |- | ''The Secrets of Isis'' || 1975–1976 |- |'' Wonder Woman'' || 1975–1979 |- | ''Superboy'' || 1988–1992 |- | ''Swamp Thing'' || 1990–1993 |- | ''The Flash'' || 1990–1991 |- |'' Lois & Clark: The New Adventures of Superman'' || 1993–1997 |- | ''Smallville ''|| 2001–2011 |- | ''Birds of Prey ''|| 2002–2003 |- |'' Готам''|| 2014–2019 |- | ''Константин''|| 2014–15 |- | ''Arrow ''|| 2012–2020 |- |'' The Flash ''|| 2014–2023 |- | ''Supergirl'' || 2015–2021 |- | ''DC's Legends of Tomorrow ''|| 2016–2022 |- |'' Black Lightning'' || 2018–2021 |- | ''Krypton'' || 2018–2019 |- |'' Titans'' || 2018–2023 |- | ''Патрола на проколнатите''|| 2019–2023 |- | ''Swamp Thing ''|| 2019 |- | ''Batwoman'' || 2019–2022 |- | ''Watchmen ''|| 2019 |- | ''Stargirl ''|| 2020–2022 |- | ''Superman & Lois ''|| 2021-2024 |- | ''Миротворец''|| 2022 |- | ''Пингвин''|| 2024 |- | ''Lanterns''|| 2026 |} === Анимирани ТВ-серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !! Година |- | ''Супермен''|| 1941 |- | ''The New Adventures of Superman ''|| 1966–1970 |- | ''The Adventures of Superboy'' || 1966–1969 |- | ''The Superman/Aquaman Hour of Adventure'' || 1967–1968 |- | ''Аквамен''|| 1968–1970 |- |'' The Batman/Superman Hour'' || 1968–1969 |- | ''The Adventures of Batman'' ||1968–1969 |- |'' Super Friends ''|| 1973 |- | ''The New Adventures of Batman''|| 1977 |- | ''The All-New Super Friends Hour'' || 1977 |- |'' The Batman/Tarzan Adventure Hour ''|| 1977–1978 |- | ''Challenge of the Super Friends ''|| 1978 |- | ''Challenge of the Super Friends ''|| 1978–1980 |- |'' The Plastic Man Comedy/Adventure Show ''|| 1979–1981 |- |'' The World's Greatest Super Friends'' || 1979 |- | ''Super Friends''|| 1980–1983 |- |'' The Kid Super Power Hour with Shazam! ''|| 1981–1982 |- | ''Super Friends: The Legendary Super Powers Show ''|| 1984 |- | '' The Super Powers Team: Galactic Guardians'' || 1985 |- | ''Superman ''|| 1988 |- |'' Swamp Thing'' || 1990–1991 |- |'' Бетмен: Анимирана серија'' || 1992–1995 |- | ''The Superman/Batman Adventures'' || 1995–1997 |- | ''Superman: The Animated Series'' || 1996–2000 |- |'' The New Batman Adventures ''||1997–1999 |- |''The New Batman/Superman Adventures'' || 1997–2000 |- | ''Бетмен од иднината ''|| 1999–2001 |- | ''Static Shock'' || 2000–2004 |- | ''The Zeta Project ''|| 2001–2002 |- | ''Лига на правдата''|| 2001–2004 |- | ''Justice League Unlimited'' || 2004–2006 |- |'' Бетмен'' || 2004–2008 |- | ''Krypto the Superdog'' || 2005–2006 |- | ''Legion of Super Heroes'' || 2006–2008 |- | ''Batman: The Brave and the Bold ''|| 2008–2011 |- | ''Green Lantern: The Animated Series'' || 2011–2013 |- | ''Beware the Batman'' || 2013–2014 |- | ''Justice League Action'' || 2016–2018 |- | ''Young Justice ''|| 2010–2022 |- |'' DC Super Hero Girls'' || 2019-2021 |- | ''[[Харли Квин (ТВ-серија)|Харли Квин]]''|| 2019-2025 |- | ''Batwheels ''|| 2022-во тек |- | ''My Adventures with Superman ''|| 2023-во тек |- | ''Бетмен: Маскираниот крстоносец''|| 2024 |- | ''Creature Commandos''|| 2024 |- | ''Krypto Saves The Day !''|| 2025 |- | ''Joker Laugh Riot''|| TBA |- | ''Absolute Batman''|| TBA |- | ''Krypto''|| TBA |- | ''My Adventures with Green Lantern''|| TBA |- | ''DC Super Powers''|| TBA |- | ''Mister Miracle''|| TBA |- | ''Starfire''|| TBA |} == Наводи == {{reflist}} {{компанија-никулец}} {{Ризница-врска|DC Comics}} [[Категорија:DC Comics]] [[Категорија:Издавачки куќи од САД]] [[Категорија:Компании установени во 1934]] g4u122z7hh1169jl6yhaygli6noxfon 5630900 5630899 2026-09-22T06:24:50Z NadyBarbieGirl 63459 /* Анимирани филмови */ 5630900 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Издателство | име = DC Comics | лого = DC Comics 2024.svg | големина_на_лого = 210px | опис_на_лого = Лого во употреба од 2024 г. | статус = активна | родител = {{Plainlist| * независна (1935 — 1967) * [[Kinney National Company|Kinney Services]] (1967 — 1972) * [[Warner Communications]] (1972 — 1990) * [[Time Warner]] (1990 — 1992, 2003 — 2018) * [[Time Warner Entertainment]] (1992 — 2001) * [[AOL Time Warner]] (2001 — 2003) * [[WarnerMedia]] (2018 — 2022) * [[Warner Bros. Discovery]] (2022—) }} | основана = {{Plainlist| * 1935 (како National Allied Publications) * 1937 (како Detective Comics, Inc.) * 1939 (како All-American Publications) * 1946 (како National Comics Publications, Inc.) * 1961 (како National Periodical Publications, Inc.) * 1977 (како DC Comics) }} | основач = {{Plainlist| * Малком Вилер-Николсон * Хари Доненфелд * Џек Либовиц * Макс Гејнс }} | земја = {{САД}} | седиште = [[Warner Bros. Studios Burbank|4000 Warner Boulevard]], [[Burbank, California]] | дистрибуција = {{Plainlist| * Lunar Distribution * Penguin Random House Publisher Services }} | клучни_луѓе = {{Plainlist| * [[Џим Ли]] (претседател, издавач, CCO) * Ан Депје (SVP, генерален менаџер) * [[Мари Џавинс]] (главен уредник) }} | публикации = [[Список на публикации на DC Comics|список на публикации]] | жанр = {{Plainlist| * [[Суперхерој|суперхерои]] * фантастика * [[научна фантастика]] * акција * [[авантура]] }} | импринти = | вработени = ок. 230 | мрежно_место = {{URL|https://dc.com/}} }} '''DC Comics''' — една од најголемите и најпопуларните американски компании за [[стрип]]ови и сличен медиум, заедно со [[Marvel Comics]]. Како подружник на [[Warner Bros.|Warner Bros. Entertainment]] уште од [[1969]],<ref>[http://comicbooks.about.com/od/comicbookpublishers/The_Publishers_of_Comics.htm Comic Book Publisher] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090225124133/http://comicbooks.about.com/od/comicbookpublishers/The_Publishers_of_Comics.htm |date=2009-02-25 }} Retrieved [[18 октомври|October 18]], [[2008]].</ref> DC Comics произведува материјал кој обработува голем број добро познати [[Список на DC Comics ликови|ликови]], вклучувајќи ги [[Супермен]], [[Бетмен]], [[Чудесната Жена]], [[Флеш (стрипови)|Флеш]], [[Зелениот Фенер]], [[Капетан Марвел (DC Comics)|Капетан Марвел]], [[Зелената Стрела]], [[Лига на правдата]] и остатокот од [[DC-свет|DC-светот]].<ref>[http://www.adherents.com/lit/comics/SignificantSeven.html Benton, Mike. ''The Comic Book in America: An Illustrated History'' (Taylor Publishing: Dallas, Texas, 1989), pp. 178-181] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140429040110/http://www.adherents.com/lit/comics/SignificantSeven.html|date=2014-04-29}}, reprinted at website Religious Affiliation of Comics Book Characters: "The Significant Seven: History's Most Influential Super-heroes" [<nowiki/>[[sic]]]</ref> === Филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Бетмен''|| 1966 ||Лесли Х.Мартинсон |- | ''Супермен''|| 1978 || Ричард Донер |- |'' Супермен 2'' || 1980 || Ричард Донер,Ричард Лестер |- | ''Swamp Thing ''|| 1982 || Вес Крејвен |- | ''Супермен 3''|| 1983 || Ричард Лестер |- | ''Супердевојка''|| 1984 || Jeannot Szwarc |- |'' Superman IV: The Quest for Peace'' || 1987 || Sidney J. Furie |- |''The Return of Swamp Thing'' || 1989 || Џим Винорски |- |'' Бетмен'' || 1989 || Тим Бартон |- |'' [[Бетмен се враќа]]''|| 1992 || Тим Бартон |- |'' [[Бетмен засекогаш]] ''|| 1995 || Џоел Шумахер |- |'' Бетмен и Робин''|| 1997 || Џоел Шумахер |- | ''Steel ''|| 1997 || Кенет Џонсон |- | ''Жената Мачка''|| 2004 || Pitof |- | ''[[Константин (филм)|Константин]]'' || 2005 || Френцис Лавренс |- | ''[[Бетмен: Почеток]]''|| 2005 || Кристофер Нолан |- |'' Superman Returns'' || 2006 || Брајан Сингер |- | ''[[Темниот витез]]''|| 2008 || Кристофер Нолан |- | ''Watchmen'' || 2008 || Зек Снајдер |- | ''Jonah Hex'' || 2010 || Џими Хејворд |- | ''Green Lantern ''|| 2011 || Мартин Кемпбел |- |'' Подемот на Темниот витез'' || 2012 || Кристофер Нолан |- | ''[[Човек од челик (филм)|Човек од челик]]''|| 2013 || Зек Снајдер |- |'' Batman v Superman: Dawn of Justice'' || 2016 || Зек Снајдер |- | ''Одредот на отпишаните''|| 2016 || Дејвид Ајер |- |'' Чудесната Жена'' || 2017 || Патти Џенкинс |- | ''Лига на правдата'' || 2017 || Зек Снајдер |- |'' [[Аквамен (филм)|Аквамен]]'' || 2018 || Џејмс Ван |- | ''Шазам!''|| 2019 || Дејвид Сандберг |- |'' [[Џокер (филм од 2019)|Џокер]]''|| 2019 || Тод Филипс |- |'' Birds of Prey ''|| 2020 || Кети Јан |- | ''Wonder Woman 1984''|| 2020 || Патти Џенкинс |- |'' Лига на правдата на Зек Снајдер'' || 2021 || Зек Снајдер |- | ''The Suicide Squad'' || 2021 || Џејмс Ган |- |'' [[Бетмен (филм од 2022)|Бетмен]]'' || 2022 || Мат Ривс |- | ''Црниот Адам ''|| 2022 || Jaume Collet-Serra |- | ''Shazam! Fury of the Gods'' || 2023 || Дејвид Сандберг |- | ''Аквамен и изгубеното кралство''|| 2023 || Џејмс Ван |- | ''Флеш''|| 2023 || Енди Мушиети |- | ''Blue Beetle'' || 2023 || Анхел Мануел Сото |- |''[[Џокер: Лудило во двојка]]''|| 2024 || Тод Филипс |- |''[[Супермен (филм од 2025)|Супермен]]''|| 2025 ||Џејмс Ган |- |''[[Супердевојка (филм од 2026)|Супердевојка]]''|| 2026 ||Крег Гилеспи |- |''[[Клејфејс (филм)|Клејфејс]]''|| 2026 ||Џејмс Воткинс |- |''Man of tomorrow''|| 2027 ||Џејмс Ган |- |''The Batman Part II''|| 2028 ||Мат Ривс |- |''Dynamic Duo''|| 2028 || |- |''Wonder Woman''|| TBA || |- |''The Brave and the Bolds''|| TBA ||Енди Мушиети |- |''Swamp Thing''|| TBA || |} === Анимирани филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Batman: Mask of the Phantasm'' || 1993 || Брис Тим,Ерик Радомски |- | ''Batman & Mr. Freeze: SubZero''|| 1998|| Бојд Киркленд |- | ''Batman Beyond: Return of the Joker ''|| 2000 || Курт Геда |- | ''Batman: Mystery of the Batwoman'' || 2003 || Курт Геда,Tim Maltby |- | ''The Batman vs. Dracula'' || 2005 || Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти |- | ''Superman: Brainiac Attacks'' || 2006 || Курт Геда |- | ''Teen Titans: Trouble in Tokyo'' || 2007 || Michael Chang, Matt Youngberg |- | ''Superman: Doomsday'' || 2007 || Брис Тим, Брендон Виетти,Брендон Виетти |- |'' Justice League: The New Frontier'' || 2008 || Дејв Булок |- | ''Wonder Woman'' || 2009 ||Лорен Монтгомери |- |'' Green Lantern: First Flight ''|| 2009 ||Лорен Монтгомери |- | ''Superman/Batman: Public Enemies'' || 2009 || Сем Лиу |- | ''Justice League: Crisis on Two Earths'' || 2010 || Сем Лиу,Лорен Монтгомери |- |'' Batman: Under the Red Hood ''|| 2010 || Брендон Виетти |- |'' Superman/Batman: Apocalypse''|| 2010 || Лорен Монтгомери |- |'' Superman/Shazam!: The Return of Black Adam''|| 2010 || Joaquim Dos Santos |- | ''All-Star Superman'' || 2011 || Сем Лиу |- | ''Green Lantern: Emerald Knights'' || 2011 || Џеј Олива,Лорен Монтгомери |- |'' Batman: Year One'' || 2011 || Сем Лиу,Лорен Монтгомери |- |'' Justice League: Doom ''|| 2012 || Лорен Монтгомери |- | ''Superman vs. The Elite'' || 2012 || Мајкл Чанг |- | ''The Dark Knight Returns – Part 1'' || 2012 || Џеј Олива |- |'' The Dark Knight Returns – Part 2''|| 2013 || Џеј Олива |- | ''Superman: Unbound ''|| 2013 || Џејмс Такер |- |'' Justice League: The Flashpoint Paradox ''|| 2013 || Џеј Олива |- | ''JLA Adventures: Trapped in Time'' || 2014 || Џанкарло Волпе |- | ''Justice League: War'' || 2014 || Џеј Олива |- | ''Son of Batman''|| 2014 ||Итан Спалдинг |- | ''Batman: Assault on Arkham'' || 2014 || Џеј Олива,Итан Спалдинг |- | ''Justice League: Throne of Atlantis'' || 2015 || Џеј Олива,Итан Спалдинг |- | ''Batman vs. Robin ''|| 2015 || Џеј Олива |- |'' Batman Unlimited: Animal Instincts'' || 2015 || Butch Lukic |- | ''Justice League: Gods and Monsters ''|| 2015 || Сем Лиу |- | ''Batman Unlimited: Monster Mayhem'' || 2015 || Butch Lukic |- | ''Batman: Bad Blood ''|| 2016 || Џеј Олива |- | ''DC Super Hero Girls: Super Hero High ''|| 2016 || Џенифер Којл |- | ''Justice League vs. Teen Titans''|| 2016 ||Сем Лиу |- | ''Batman: The Killing Joke ''|| 2016 || Сем Лиу |- | ''DC Super Hero Girls: Hero of the Year ''|| 2016 || Сесилија Арановиќ, Џенифер Којл |- | ''Batman Unlimited: Mechs vs. Mutants'' || 2016 || Курт Геда |- |'' Batman: Return of the Caped Crusaders ''|| 2016 || Рик Моралес |- |''Justice League Dark ''|| 2017 || Џеј Олива |- | ''Teen Titans: The Judas Contract ''|| 2017 || Сем Лиу |- | ''DC Super Hero Girls: Intergalactic Games'' || 2017 || Џенифер Којл |- | ''Batman and Harley Quinn'' || 2017 || Сем Лиу |- | ''Batman vs. Two-Face ''|| 2017 || Рик Моралес |- | ''Scooby-Doo! & Batman: The Brave and the Bold'' || 2018 || Џејк Касторена |- | ''Batman: Gotham by Gaslight'' || 2018 || Сем Лиу |- | ''Suicide Squad: Hell to Pay ''|| 2018 || Сем Лиу |- | ''The Death of Superman'' || 2018 || Сем Лиу, Џејк Касторена,Џејмс Такер |- | ''Constantine City of Demons: The Movie'' || 2018 || Doug Murphy |- | ''DC Super Hero Girls: Legends of Atlantis'' || 2018 || Сесилија Арановиќ,Ian Hamilton |- |'' Reign of the Supermen ''|| 2019 || Сем Лиу |- |'' Justice League vs. the Fatal Five'' || 2019 || Сем Лиу |- |'' Batman vs. Teenage Mutant Ninja Turtles'' || 2019 || Џејк Касторена |- |'' Teen Titans Go! vs. Teen Titans'' || 2019 || Џеф Медников |- | ''Batman: Hush'' || 2019 || Justin Copeland |- | ''Wonder Woman: Bloodlines'' || 2019 || Сем Лиу |- | ''Superman: Red Son'' || 2020|| Сем Лиу |- | ''Justice League Dark: Apokolips War ''|| 2020 || Christina Sotta, Matt Peters |- | ''Deathstroke: Knights & Dragons: The Movie''|| 2020 || Sung Jin Ahn |- |'' Superman: Man of Tomorrow ''|| 2020 || Крис Палмер |- | ''Batman: Death in the Family ''|| 2020 || Брендон Виети |- |'' Batman: Soul of the Dragon ''|| 2021 || Сем Лиу |- |'' Justice Society: World War II ''|| 2021 || Џеф Ваместер |- |'' Batman: The Long Halloween part I''|| 2021 || Крис Палмер |- |'' Batman: The Long Halloween part II ''|| 2021 || Крис Палмер |- |''Injustice: Gods Among Us ''|| 2021 || Ајан Роџерс |- | '' Catwoman:Hunted '' || 2022 || Shinsuke Terasawa |- | '' DC Showcase: Constantine - The House of Mystery'' || 2022 || Мет Питерс |- |''DC League of Super-Pets ''|| 2022 || Џаред Стерн,Сем Левин |- |''Teen Titans Go! & DC Super Hero Girls: Mayhem in the Multiverse ''|| 2022 || Мет Питерс,Кејти Рајс |- |''Green Lantern: Beware My Power ''|| 2022 || Jeff Wamester |- |''Batman and Superman: Battle of the Super Sons ''|| 2022 || Мет Питерс |- |''Legion of Super-Heroes''|| 2023 || Џеф Ваместер |- |''Batman: The Doom That Came to Gotham ''|| 2023 || Кристофер Беркли,Сем Лиу |- |''Justice League x RWBY: Super Heroes and Huntsmen, Part One ''|| 2023 || Kerry Shawcross |- |'' Scooby-Doo and Krypto the Superdog ''|| 2023 || |- |''Justice League: Warworld''|| 2023 || |- |''Justice League x RWBY: Super Heroes and Huntsmen, Part Two''|| 2023 || |- |''Merry Little Batman''|| 2023 ||Mike Roth |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 1''|| 2024 || Jeff Wamester |- |''Watchmen Chapter I''|| 2024 ||Брендон Виети |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 2''|| 2024 ||Jeff Wamester |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 3''|| 2024 ||Jeff Wamester |- |''Watchmen Chapter II''|| 2024 ||Брендон Виети |- |''Batman Azteca: Choque de Imperios''|| 2025 ||Juan Jose Meza-Leon |- |''Batman Ninja vs. Yakuza League''|| 2025 ||Junpei Mizusaki,Shinji Takagi |- |''Batman: Knightfall-part I''|| 2026|| |- |''Batman: Knightfall-part II''|| 2026|| |- |''Batman: Knightfall-part III''|| 2027|| |} === Анимирани филмови за LEGO DC === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Lego Batman: The Movie – DC Super Heroes Unite ''|| 2013 || Џон Бартон |- | ''Lego DC Comics: Batman Be-Leaguered ''|| 2014 || Рик Моралес |- | ''Lego DC Comics Super Heroes: Justice League vs. Bizarro League'' || 2015 || Брендон Виети |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Attack of the Legion of Doom ''|| 2015 || Рик Моралес |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Cosmic Clash ''|| 2016 || Рик Моралес |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Gotham City Breakout ''|| 2016 || Matt Peters,Melchior Zwyer |- | ''The Lego Batman Movie'' || 2017 || Chris McKay |- |''Lego DC Super Hero Girls: Brain Drain ''|| 2017 || Todd Grimes |- |''Lego DC Comics Super Heroes: The Flash '' || 2018 || Итан Спалдинг |- |'' Lego DC Super Hero Girls: Super-Villain High'' || 2018 || Elsa Garagarza |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Aquaman: Rage of Atlantis '' || 2018 || Мат Питерс |- |'' Lego DC Batman: Family Matters'' || 2019 || Мат Питерс |- |'' Lego DC: Shazam!: Magic and Monsters ''|| 2020 || Мат Питерс |} === ТВ-серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !! Година |- | ''Adventures of Superman'' || 1951–1958 |- |'' Batman'' || 1966–1968 |- | ''Shazam!'' || 1974–1976 |- | ''The Secrets of Isis'' || 1975–1976 |- |'' Wonder Woman'' || 1975–1979 |- | ''Superboy'' || 1988–1992 |- | ''Swamp Thing'' || 1990–1993 |- | ''The Flash'' || 1990–1991 |- |'' Lois & Clark: The New Adventures of Superman'' || 1993–1997 |- | ''Smallville ''|| 2001–2011 |- | ''Birds of Prey ''|| 2002–2003 |- |'' Готам''|| 2014–2019 |- | ''Константин''|| 2014–15 |- | ''Arrow ''|| 2012–2020 |- |'' The Flash ''|| 2014–2023 |- | ''Supergirl'' || 2015–2021 |- | ''DC's Legends of Tomorrow ''|| 2016–2022 |- |'' Black Lightning'' || 2018–2021 |- | ''Krypton'' || 2018–2019 |- |'' Titans'' || 2018–2023 |- | ''Патрола на проколнатите''|| 2019–2023 |- | ''Swamp Thing ''|| 2019 |- | ''Batwoman'' || 2019–2022 |- | ''Watchmen ''|| 2019 |- | ''Stargirl ''|| 2020–2022 |- | ''Superman & Lois ''|| 2021-2024 |- | ''Миротворец''|| 2022 |- | ''Пингвин''|| 2024 |- | ''Lanterns''|| 2026 |} === Анимирани ТВ-серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !! Година |- | ''Супермен''|| 1941 |- | ''The New Adventures of Superman ''|| 1966–1970 |- | ''The Adventures of Superboy'' || 1966–1969 |- | ''The Superman/Aquaman Hour of Adventure'' || 1967–1968 |- | ''Аквамен''|| 1968–1970 |- |'' The Batman/Superman Hour'' || 1968–1969 |- | ''The Adventures of Batman'' ||1968–1969 |- |'' Super Friends ''|| 1973 |- | ''The New Adventures of Batman''|| 1977 |- | ''The All-New Super Friends Hour'' || 1977 |- |'' The Batman/Tarzan Adventure Hour ''|| 1977–1978 |- | ''Challenge of the Super Friends ''|| 1978 |- | ''Challenge of the Super Friends ''|| 1978–1980 |- |'' The Plastic Man Comedy/Adventure Show ''|| 1979–1981 |- |'' The World's Greatest Super Friends'' || 1979 |- | ''Super Friends''|| 1980–1983 |- |'' The Kid Super Power Hour with Shazam! ''|| 1981–1982 |- | ''Super Friends: The Legendary Super Powers Show ''|| 1984 |- | '' The Super Powers Team: Galactic Guardians'' || 1985 |- | ''Superman ''|| 1988 |- |'' Swamp Thing'' || 1990–1991 |- |'' Бетмен: Анимирана серија'' || 1992–1995 |- | ''The Superman/Batman Adventures'' || 1995–1997 |- | ''Superman: The Animated Series'' || 1996–2000 |- |'' The New Batman Adventures ''||1997–1999 |- |''The New Batman/Superman Adventures'' || 1997–2000 |- | ''Бетмен од иднината ''|| 1999–2001 |- | ''Static Shock'' || 2000–2004 |- | ''The Zeta Project ''|| 2001–2002 |- | ''Лига на правдата''|| 2001–2004 |- | ''Justice League Unlimited'' || 2004–2006 |- |'' Бетмен'' || 2004–2008 |- | ''Krypto the Superdog'' || 2005–2006 |- | ''Legion of Super Heroes'' || 2006–2008 |- | ''Batman: The Brave and the Bold ''|| 2008–2011 |- | ''Green Lantern: The Animated Series'' || 2011–2013 |- | ''Beware the Batman'' || 2013–2014 |- | ''Justice League Action'' || 2016–2018 |- | ''Young Justice ''|| 2010–2022 |- |'' DC Super Hero Girls'' || 2019-2021 |- | ''[[Харли Квин (ТВ-серија)|Харли Квин]]''|| 2019-2025 |- | ''Batwheels ''|| 2022-во тек |- | ''My Adventures with Superman ''|| 2023-во тек |- | ''Бетмен: Маскираниот крстоносец''|| 2024 |- | ''Creature Commandos''|| 2024 |- | ''Krypto Saves The Day !''|| 2025 |- | ''Joker Laugh Riot''|| TBA |- | ''Absolute Batman''|| TBA |- | ''Krypto''|| TBA |- | ''My Adventures with Green Lantern''|| TBA |- | ''DC Super Powers''|| TBA |- | ''Mister Miracle''|| TBA |- | ''Starfire''|| TBA |} == Наводи == {{reflist}} {{компанија-никулец}} {{Ризница-врска|DC Comics}} [[Категорија:DC Comics]] [[Категорија:Издавачки куќи од САД]] [[Категорија:Компании установени во 1934]] gvtngvntvmr3mwwgym5a91szwbkufbl 5630901 5630900 2026-09-22T06:31:12Z NadyBarbieGirl 63459 5630901 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Издателство | име = DC Comics | лого = DC Comics 2024.svg | големина_на_лого = 210px | опис_на_лого = Лого во употреба од 2024 г. | статус = активна | родител = {{Plainlist| * независна (1935 — 1967) * [[Kinney National Company|Kinney Services]] (1967 — 1972) * [[Warner Communications]] (1972 — 1990) * [[Time Warner]] (1990 — 1992, 2003 — 2018) * [[Time Warner Entertainment]] (1992 — 2001) * [[AOL Time Warner]] (2001 — 2003) * [[WarnerMedia]] (2018 — 2022) * [[Warner Bros. Discovery]] (2022—) }} | основана = {{Plainlist| * 1935 (како National Allied Publications) * 1937 (како Detective Comics, Inc.) * 1939 (како All-American Publications) * 1946 (како National Comics Publications, Inc.) * 1961 (како National Periodical Publications, Inc.) * 1977 (како DC Comics) }} | основач = {{Plainlist| * Малком Вилер-Николсон * Хари Доненфелд * Џек Либовиц * Макс Гејнс }} | земја = {{САД}} | седиште = [[Warner Bros. Studios Burbank|4000 Warner Boulevard]], [[Burbank, California]] | дистрибуција = {{Plainlist| * Lunar Distribution * Penguin Random House Publisher Services }} | клучни_луѓе = {{Plainlist| * [[Џим Ли]] (претседател, издавач, CCO) * Ан Депје (SVP, генерален менаџер) * [[Мари Џавинс]] (главен уредник) }} | публикации = [[Список на публикации на DC Comics|список на публикации]] | жанр = {{Plainlist| * [[Суперхерој|суперхерои]] * фантастика * [[научна фантастика]] * акција * [[авантура]] }} | импринти = | вработени = ок. 230 | мрежно_место = {{URL|https://dc.com/}} }} '''DC Comics''' — една од најголемите и најпопуларните американски компании за [[стрип]]ови и сличен медиум, заедно со [[Marvel Comics]]. Како подружник на [[Warner Bros.|Warner Bros. Entertainment]] уште од [[1969]],<ref>[http://comicbooks.about.com/od/comicbookpublishers/The_Publishers_of_Comics.htm Comic Book Publisher] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090225124133/http://comicbooks.about.com/od/comicbookpublishers/The_Publishers_of_Comics.htm |date=2009-02-25 }} Retrieved [[18 октомври|October 18]], [[2008]].</ref> DC Comics произведува материјал кој обработува голем број добро познати [[Список на DC Comics ликови|ликови]], вклучувајќи ги [[Супермен]], [[Бетмен]], [[Чудесната Жена]], [[Флеш (стрипови)|Флеш]], [[Зелениот Фенер]], [[Капетан Марвел (DC Comics)|Капетан Марвел]], [[Зелената Стрела]], [[Лига на правдата]] и остатокот од [[DC-свет|DC-светот]].<ref>[http://www.adherents.com/lit/comics/SignificantSeven.html Benton, Mike. ''The Comic Book in America: An Illustrated History'' (Taylor Publishing: Dallas, Texas, 1989), pp. 178-181] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140429040110/http://www.adherents.com/lit/comics/SignificantSeven.html|date=2014-04-29}}, reprinted at website Religious Affiliation of Comics Book Characters: "The Significant Seven: History's Most Influential Super-heroes" [<nowiki/>[[sic]]]</ref> === Филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Бетмен''|| 1966 ||Лесли Х.Мартинсон |- | ''Супермен''|| 1978 || Ричард Донер |- |'' Супермен 2'' || 1980 || Ричард Донер,Ричард Лестер |- | ''Swamp Thing ''|| 1982 || Вес Крејвен |- | ''Супермен 3''|| 1983 || Ричард Лестер |- | ''Супердевојка''|| 1984 || Jeannot Szwarc |- |'' Superman IV: The Quest for Peace'' || 1987 || Sidney J. Furie |- |''The Return of Swamp Thing'' || 1989 || Џим Винорски |- |'' Бетмен'' || 1989 || Тим Бартон |- |'' [[Бетмен се враќа]]''|| 1992 || Тим Бартон |- |'' [[Бетмен засекогаш]] ''|| 1995 || Џоел Шумахер |- |'' Бетмен и Робин''|| 1997 || Џоел Шумахер |- | ''Steel ''|| 1997 || Кенет Џонсон |- | ''Жената Мачка''|| 2004 || Pitof |- | ''[[Константин (филм)|Константин]]'' || 2005 || Френцис Лавренс |- | ''[[Бетмен: Почеток]]''|| 2005 || Кристофер Нолан |- |'' Superman Returns'' || 2006 || Брајан Сингер |- | ''[[Темниот витез]]''|| 2008 || Кристофер Нолан |- | ''Watchmen'' || 2008 || Зек Снајдер |- | ''Jonah Hex'' || 2010 || Џими Хејворд |- | ''Green Lantern ''|| 2011 || Мартин Кемпбел |- |'' Подемот на Темниот витез'' || 2012 || Кристофер Нолан |- | ''[[Човек од челик (филм)|Човек од челик]]''|| 2013 || Зек Снајдер |- |'' Batman v Superman: Dawn of Justice'' || 2016 || Зек Снајдер |- | ''Одредот на отпишаните''|| 2016 || Дејвид Ајер |- |'' Чудесната Жена'' || 2017 || Патти Џенкинс |- | ''Лига на правдата'' || 2017 || Зек Снајдер |- |'' [[Аквамен (филм)|Аквамен]]'' || 2018 || Џејмс Ван |- | ''Шазам!''|| 2019 || Дејвид Сандберг |- |'' [[Џокер (филм од 2019)|Џокер]]''|| 2019 || Тод Филипс |- |'' Birds of Prey ''|| 2020 || Кети Јан |- | ''Wonder Woman 1984''|| 2020 || Патти Џенкинс |- |'' Лига на правдата на Зек Снајдер'' || 2021 || Зек Снајдер |- | ''The Suicide Squad'' || 2021 || Џејмс Ган |- |'' [[Бетмен (филм од 2022)|Бетмен]]'' || 2022 || Мат Ривс |- | ''Црниот Адам ''|| 2022 || Jaume Collet-Serra |- | ''Shazam! Fury of the Gods'' || 2023 || Дејвид Сандберг |- | ''Аквамен и изгубеното кралство''|| 2023 || Џејмс Ван |- | ''Флеш''|| 2023 || Енди Мушиети |- | ''Blue Beetle'' || 2023 || Анхел Мануел Сото |- |''[[Џокер: Лудило во двојка]]''|| 2024 || Тод Филипс |- |''[[Супермен (филм од 2025)|Супермен]]''|| 2025 ||Џејмс Ган |- |''[[Супердевојка (филм од 2026)|Супердевојка]]''|| 2026 ||Крег Гилеспи |- |''[[Клејфејс (филм)|Клејфејс]]''|| 2026 ||Џејмс Воткинс |- |''Man of tomorrow''|| 2027 ||Џејмс Ган |- |''The Batman Part II''|| 2028 ||Мат Ривс |- |''Wonder Woman''|| TBA || |- |''The Brave and the Bolds''|| TBA ||Енди Мушиети |- |''Swamp Thing''|| TBA || |} === Анимирани филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Batman: Mask of the Phantasm'' || 1993 || Брис Тим,Ерик Радомски |- | ''Batman & Mr. Freeze: SubZero''|| 1998|| Бојд Киркленд |- | ''Batman Beyond: Return of the Joker ''|| 2000 || Курт Геда |- | ''Batman: Mystery of the Batwoman'' || 2003 || Курт Геда,Tim Maltby |- | ''The Batman vs. Dracula'' || 2005 || Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти |- | ''Superman: Brainiac Attacks'' || 2006 || Курт Геда |- | ''Teen Titans: Trouble in Tokyo'' || 2007 || Michael Chang, Matt Youngberg |- | ''Superman: Doomsday'' || 2007 || Брис Тим, Брендон Виетти,Брендон Виетти |- |'' Justice League: The New Frontier'' || 2008 || Дејв Булок |- | ''Wonder Woman'' || 2009 ||Лорен Монтгомери |- |'' Green Lantern: First Flight ''|| 2009 ||Лорен Монтгомери |- | ''Superman/Batman: Public Enemies'' || 2009 || Сем Лиу |- | ''Justice League: Crisis on Two Earths'' || 2010 || Сем Лиу,Лорен Монтгомери |- |'' Batman: Under the Red Hood ''|| 2010 || Брендон Виетти |- |'' Superman/Batman: Apocalypse''|| 2010 || Лорен Монтгомери |- |'' Superman/Shazam!: The Return of Black Adam''|| 2010 || Joaquim Dos Santos |- | ''All-Star Superman'' || 2011 || Сем Лиу |- | ''Green Lantern: Emerald Knights'' || 2011 || Џеј Олива,Лорен Монтгомери |- |'' Batman: Year One'' || 2011 || Сем Лиу,Лорен Монтгомери |- |'' Justice League: Doom ''|| 2012 || Лорен Монтгомери |- | ''Superman vs. The Elite'' || 2012 || Мајкл Чанг |- | ''The Dark Knight Returns – Part 1'' || 2012 || Џеј Олива |- |'' The Dark Knight Returns – Part 2''|| 2013 || Џеј Олива |- | ''Superman: Unbound ''|| 2013 || Џејмс Такер |- |'' Justice League: The Flashpoint Paradox ''|| 2013 || Џеј Олива |- | ''JLA Adventures: Trapped in Time'' || 2014 || Џанкарло Волпе |- | ''Justice League: War'' || 2014 || Џеј Олива |- | ''Son of Batman''|| 2014 ||Итан Спалдинг |- | ''Batman: Assault on Arkham'' || 2014 || Џеј Олива,Итан Спалдинг |- | ''Justice League: Throne of Atlantis'' || 2015 || Џеј Олива,Итан Спалдинг |- | ''Batman vs. Robin ''|| 2015 || Џеј Олива |- |'' Batman Unlimited: Animal Instincts'' || 2015 || Butch Lukic |- | ''Justice League: Gods and Monsters ''|| 2015 || Сем Лиу |- | ''Batman Unlimited: Monster Mayhem'' || 2015 || Butch Lukic |- | ''Batman: Bad Blood ''|| 2016 || Џеј Олива |- | ''DC Super Hero Girls: Super Hero High ''|| 2016 || Џенифер Којл |- | ''Justice League vs. Teen Titans''|| 2016 ||Сем Лиу |- | ''Batman: The Killing Joke ''|| 2016 || Сем Лиу |- | ''DC Super Hero Girls: Hero of the Year ''|| 2016 || Сесилија Арановиќ, Џенифер Којл |- | ''Batman Unlimited: Mechs vs. Mutants'' || 2016 || Курт Геда |- |'' Batman: Return of the Caped Crusaders ''|| 2016 || Рик Моралес |- |''Justice League Dark ''|| 2017 || Џеј Олива |- | ''Teen Titans: The Judas Contract ''|| 2017 || Сем Лиу |- | ''DC Super Hero Girls: Intergalactic Games'' || 2017 || Џенифер Којл |- | ''Batman and Harley Quinn'' || 2017 || Сем Лиу |- | ''Batman vs. Two-Face ''|| 2017 || Рик Моралес |- | ''Scooby-Doo! & Batman: The Brave and the Bold'' || 2018 || Џејк Касторена |- | ''Batman: Gotham by Gaslight'' || 2018 || Сем Лиу |- | ''Suicide Squad: Hell to Pay ''|| 2018 || Сем Лиу |- | ''The Death of Superman'' || 2018 || Сем Лиу, Џејк Касторена,Џејмс Такер |- | ''Constantine City of Demons: The Movie'' || 2018 || Doug Murphy |- | ''DC Super Hero Girls: Legends of Atlantis'' || 2018 || Сесилија Арановиќ,Ian Hamilton |- |'' Reign of the Supermen ''|| 2019 || Сем Лиу |- |'' Justice League vs. the Fatal Five'' || 2019 || Сем Лиу |- |'' Batman vs. Teenage Mutant Ninja Turtles'' || 2019 || Џејк Касторена |- |'' Teen Titans Go! vs. Teen Titans'' || 2019 || Џеф Медников |- | ''Batman: Hush'' || 2019 || Justin Copeland |- | ''Wonder Woman: Bloodlines'' || 2019 || Сем Лиу |- | ''Superman: Red Son'' || 2020|| Сем Лиу |- | ''Justice League Dark: Apokolips War ''|| 2020 || Christina Sotta, Matt Peters |- | ''Deathstroke: Knights & Dragons: The Movie''|| 2020 || Sung Jin Ahn |- |'' Superman: Man of Tomorrow ''|| 2020 || Крис Палмер |- | ''Batman: Death in the Family ''|| 2020 || Брендон Виети |- |'' Batman: Soul of the Dragon ''|| 2021 || Сем Лиу |- |'' Justice Society: World War II ''|| 2021 || Џеф Ваместер |- |'' Batman: The Long Halloween part I''|| 2021 || Крис Палмер |- |'' Batman: The Long Halloween part II ''|| 2021 || Крис Палмер |- |''Injustice: Gods Among Us ''|| 2021 || Ајан Роџерс |- | '' Catwoman:Hunted '' || 2022 || Shinsuke Terasawa |- | '' DC Showcase: Constantine - The House of Mystery'' || 2022 || Мет Питерс |- |''DC League of Super-Pets ''|| 2022 || Џаред Стерн,Сем Левин |- |''Teen Titans Go! & DC Super Hero Girls: Mayhem in the Multiverse ''|| 2022 || Мет Питерс,Кејти Рајс |- |''Green Lantern: Beware My Power ''|| 2022 || Jeff Wamester |- |''Batman and Superman: Battle of the Super Sons ''|| 2022 || Мет Питерс |- |''Legion of Super-Heroes''|| 2023 || Џеф Ваместер |- |''Batman: The Doom That Came to Gotham ''|| 2023 || Кристофер Беркли,Сем Лиу |- |''Justice League x RWBY: Super Heroes and Huntsmen, Part One ''|| 2023 || Kerry Shawcross |- |'' Scooby-Doo and Krypto the Superdog ''|| 2023 || |- |''Justice League: Warworld''|| 2023 || |- |''Justice League x RWBY: Super Heroes and Huntsmen, Part Two''|| 2023 || |- |''Merry Little Batman''|| 2023 ||Mike Roth |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 1''|| 2024 || Jeff Wamester |- |''Watchmen Chapter I''|| 2024 ||Брендон Виети |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 2''|| 2024 ||Jeff Wamester |- |''Justice League: Crisis on Infinite Earths, Part 3''|| 2024 ||Jeff Wamester |- |''Watchmen Chapter II''|| 2024 ||Брендон Виети |- |''Batman Azteca: Choque de Imperios''|| 2025 ||Juan Jose Meza-Leon |- |''Batman Ninja vs. Yakuza League''|| 2025 ||Junpei Mizusaki,Shinji Takagi |- |''Batman: Knightfall-part I''|| 2026|| |- |''Batman: Knightfall-part II''|| 2026|| |- |''Batman: Knightfall-part III''|| 2027|| |- |''Dynamic Duo''|| 2028 ||Arthur Mintz |} === Анимирани филмови за LEGO DC === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Lego Batman: The Movie – DC Super Heroes Unite ''|| 2013 || Џон Бартон |- | ''Lego DC Comics: Batman Be-Leaguered ''|| 2014 || Рик Моралес |- | ''Lego DC Comics Super Heroes: Justice League vs. Bizarro League'' || 2015 || Брендон Виети |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Attack of the Legion of Doom ''|| 2015 || Рик Моралес |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Cosmic Clash ''|| 2016 || Рик Моралес |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Justice League – Gotham City Breakout ''|| 2016 || Matt Peters,Melchior Zwyer |- | ''The Lego Batman Movie'' || 2017 || Chris McKay |- |''Lego DC Super Hero Girls: Brain Drain ''|| 2017 || Todd Grimes |- |''Lego DC Comics Super Heroes: The Flash '' || 2018 || Итан Спалдинг |- |'' Lego DC Super Hero Girls: Super-Villain High'' || 2018 || Elsa Garagarza |- |'' Lego DC Comics Super Heroes: Aquaman: Rage of Atlantis '' || 2018 || Мат Питерс |- |'' Lego DC Batman: Family Matters'' || 2019 || Мат Питерс |- |'' Lego DC: Shazam!: Magic and Monsters ''|| 2020 || Мат Питерс |} === ТВ-серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !! Година |- | ''Adventures of Superman'' || 1951–1958 |- |'' Batman'' || 1966–1968 |- | ''Shazam!'' || 1974–1976 |- | ''The Secrets of Isis'' || 1975–1976 |- |'' Wonder Woman'' || 1975–1979 |- | ''Superboy'' || 1988–1992 |- | ''Swamp Thing'' || 1990–1993 |- | ''The Flash'' || 1990–1991 |- |'' Lois & Clark: The New Adventures of Superman'' || 1993–1997 |- | ''Smallville ''|| 2001–2011 |- | ''Birds of Prey ''|| 2002–2003 |- |'' Готам''|| 2014–2019 |- | ''Константин''|| 2014–15 |- | ''Arrow ''|| 2012–2020 |- |'' The Flash ''|| 2014–2023 |- | ''Supergirl'' || 2015–2021 |- | ''DC's Legends of Tomorrow ''|| 2016–2022 |- |'' Black Lightning'' || 2018–2021 |- | ''Krypton'' || 2018–2019 |- |'' Titans'' || 2018–2023 |- | ''Патрола на проколнатите''|| 2019–2023 |- | ''Swamp Thing ''|| 2019 |- | ''Batwoman'' || 2019–2022 |- | ''Watchmen ''|| 2019 |- | ''Stargirl ''|| 2020–2022 |- | ''Superman & Lois ''|| 2021-2024 |- | ''Миротворец''|| 2022 |- | ''Пингвин''|| 2024 |- | ''Lanterns''|| 2026 |} === Анимирани ТВ-серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !! Година |- | ''Супермен''|| 1941 |- | ''The New Adventures of Superman ''|| 1966–1970 |- | ''The Adventures of Superboy'' || 1966–1969 |- | ''The Superman/Aquaman Hour of Adventure'' || 1967–1968 |- | ''Аквамен''|| 1968–1970 |- |'' The Batman/Superman Hour'' || 1968–1969 |- | ''The Adventures of Batman'' ||1968–1969 |- |'' Super Friends ''|| 1973 |- | ''The New Adventures of Batman''|| 1977 |- | ''The All-New Super Friends Hour'' || 1977 |- |'' The Batman/Tarzan Adventure Hour ''|| 1977–1978 |- | ''Challenge of the Super Friends ''|| 1978 |- | ''Challenge of the Super Friends ''|| 1978–1980 |- |'' The Plastic Man Comedy/Adventure Show ''|| 1979–1981 |- |'' The World's Greatest Super Friends'' || 1979 |- | ''Super Friends''|| 1980–1983 |- |'' The Kid Super Power Hour with Shazam! ''|| 1981–1982 |- | ''Super Friends: The Legendary Super Powers Show ''|| 1984 |- | '' The Super Powers Team: Galactic Guardians'' || 1985 |- | ''Superman ''|| 1988 |- |'' Swamp Thing'' || 1990–1991 |- |'' Бетмен: Анимирана серија'' || 1992–1995 |- | ''The Superman/Batman Adventures'' || 1995–1997 |- | ''Superman: The Animated Series'' || 1996–2000 |- |'' The New Batman Adventures ''||1997–1999 |- |''The New Batman/Superman Adventures'' || 1997–2000 |- | ''Бетмен од иднината ''|| 1999–2001 |- | ''Static Shock'' || 2000–2004 |- | ''The Zeta Project ''|| 2001–2002 |- | ''Лига на правдата''|| 2001–2004 |- | ''Justice League Unlimited'' || 2004–2006 |- |'' Бетмен'' || 2004–2008 |- | ''Krypto the Superdog'' || 2005–2006 |- | ''Legion of Super Heroes'' || 2006–2008 |- | ''Batman: The Brave and the Bold ''|| 2008–2011 |- | ''Green Lantern: The Animated Series'' || 2011–2013 |- | ''Beware the Batman'' || 2013–2014 |- | ''Justice League Action'' || 2016–2018 |- | ''Young Justice ''|| 2010–2022 |- |'' DC Super Hero Girls'' || 2019-2021 |- | ''[[Харли Квин (ТВ-серија)|Харли Квин]]''|| 2019-2025 |- | ''Batwheels ''|| 2022-во тек |- | ''My Adventures with Superman ''|| 2023-во тек |- | ''Бетмен: Маскираниот крстоносец''|| 2024 |- | ''Creature Commandos''|| 2024 |- | ''Krypto Saves The Day !''|| 2025 |- | ''Joker Laugh Riot''|| TBA |- | ''Absolute Batman''|| TBA |- | ''Krypto''|| TBA |- | ''My Adventures with Green Lantern''|| TBA |- | ''DC Super Powers''|| TBA |- | ''Mister Miracle''|| TBA |- | ''Starfire''|| TBA |} == Наводи == {{reflist}} {{компанија-никулец}} {{Ризница-врска|DC Comics}} [[Категорија:DC Comics]] [[Категорија:Издавачки куќи од САД]] [[Категорија:Компании установени во 1934]] 0evmokkoyqcx7x0qiebqtvz4gd20drv Ацетил хлорид 0 154759 5630756 4922373 2026-09-21T18:45:52Z Marbletan 97396 ([[c:GR|GR]]) [[File:Acetyl chloride-2D-Skeletal.png]] → [[File:Acetyl-chloride skeletal.svg]] 5630756 wikitext text/x-wiki {{chembox | Reference=<ref>''[[Merck Index]]'', 11th Edition, '''79'''.</ref> | Name = Acetyl chloride | ImageFileL1 = Acetyl-chloride skeletal.svg | ImageSizeL1 = 100px | ImageNameL1 = Skeletal formula of acetyl chloride | ImageFileR1 = Acetyl-chloride-3D-balls.png | ImageSizeR1 = 100px | ImageNameR1 = Ball-and-stick model of acetyl chloride | ImageFile2 = Acetyl-chloride-3D-vdW.png | ImageSize2 = 120px | ImageName2 = Space-filling model of acetyl chloride | IUPACName = Acetyl chloride | OtherNames = Ethanoyl chloride | Section1 = {{Chembox Identifiers | SMILES = CC(=O)Cl | CASNo = 75-36-5 | CASNo_Ref = {{cascite}} | RTECS = AO6390000 }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = CH<sub>3</sub>COCl | MolarMass = 78.5 g/mol | Appearance = colorless liquid | Density = 1.104 g/ml, liquid | Solubility = Reacts | MeltingPtC = -112 | BoilingPtC = 52 | Viscosity = }} | Section3 = {{Chembox Structure | Dipole = 2.45 [[Debye|D]] }} | Section7 = {{Chembox Hazards | ExternalMSDS = | EUClass = Flammable ('''F''')<br />Corrosive ('''C''')<br />Toxic ('''T''') | RPhrases = {{R11}} {{R14}} {{R34}} | SPhrases = {{S1/2}} {{S9}} {{S16}} {{S26}} {{S45}} | FlashPtC = 5 | Autoignition = 390&nbsp;°C | ExploLimits = 7.3–19% }} | Section8 = {{Chembox Related | Function = [[acyl chloride]]s | OtherFunctn = [[Propionyl chloride]]<br />[[Butyryl chloride]] | OtherCpds = [[Acetic acid]]<br />[[Acetic anhydride]]<br />[[Acetyl bromide]] }} }} '''Ацетил хлорид''' е органско соединение. Тој припаѓа на класата [[органски соединенија]] наречени [[ацил халиди]]. Ацетил хлорид е безбојна течност == Синтеза == Ацетил хлоридот се произведува со реакција на [[хлороводород]] и [[ацетанхидрид]]. :(CH<sub>3</sub>CO)<sub>2</sub>O + HCl → CH<sub>3</sub>COCl + CH<sub>3</sub>CO<sub>2</sub>H == Наводи == {{наводи}} {{Ацетати}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Органски соединенија]] [[Категорија:Ацил хлориди]] 7s3s6eo2evf08ezqufdeph45sin6rzv Бенгалски тигар 0 167331 5631000 5516316 2026-09-22T11:24:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5631000 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Бенгалски тигар <br /> {{langx|bn|বাঘ}} <br | status = EN | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2008 |assessors=Ahmad Khan, J., Mallon, D.P. & Chundawat, R.J. |year=2008 |id=136899 |title=Panthera tigris tigris |downloaded=23 март 2009}}</ref> | image = Panthera tigris tigris.jpg | image_caption = Бенгалски тигар во заробеништво | image_width = 300px | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Цицачи]] | ordo = [[Ѕверови]] | familia = [[Мачки]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = ''[[Тигар|P. tigris]]'' | subspecies = '''''P. t. tigris''''' | trinomial = ''Panthera tigris tigris'' | trinomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Лине]], 1758) }} '''Бенгалскиот тигар''' (''Panthera tigris tigris'' или ''Panthera tigris bengalensis'') познат и како '''Кралски бенгалски тигар''', е [[подвид]] на [[тигар]] кој главно живее во [[Индија]] и [[Бангладеш]]. Го среќаваме и во делови на [[Непал]], [[Бутан]], [[Мјанмар]] и јужен [[Тибет]]. Бенгалскиот тигар е еден од најголемите и најбројните подвидови на тигри. Владата на Индија пријавила дека има околу 1411 тигри во дивината<ref name="indiawildliferesorts.com">http://www.indiawildliferesorts.com/royal_bengal_tiger.html</ref><ref>Wade, Matt (15 февруари 2008), "Threat to a national symbol as India's wild tigers vanish", The Age (Melbourne): 9</ref><ref>{{нмс | title=Најбројниот тигар истиснат од неговиот дом | url=http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/about_species/species_factsheets/tigers/bengal_tiger/index.cfm | publisher= [[Светски фонд за природа]]| accessdate=30 април 2007}}</ref>. Единствено живеалиште на овој подвид е [[индиски потконтинент|индискиот потконтинент]]. Поради ширењето на човекот, природното живеалиште на бенгалскиот тигар драстично е намалено<ref>[http://books.google.com/books?id=UttgLpscf1IC&pg=PA41&dq=bengal+tiger+habitat++%22indian+subcontinent%22&lr=&as_brr=3&ei=ilzISZ6sJaDCzQTmy_WkAg&client=firefox-a Tooth and Claw - By Ted Lewin]</ref>. Повеќето тигри во Индија, каде живеат околу 50% од вкупната популација на тигрите, се фрагментирани на мали изолирани популации, што ги прави ранливи и во опасност од изумирање<ref>[http://books.google.com/books?id=E83LhDWxOicC&pg=PA385&dq=bengal+tiger+habitat++%22indian+subcontinent%22&lr=&as_brr=3&ei=ilzISZ6sJaDCzQTmy_WkAg&client=firefox-a Saving Wild Tigers 1920-2000 - By Valmik Thapar]</ref>. Бенгалските тигри се сметаат за втор најголем подвид на тигар по [[Сибирски тигар|сибирскиот]] <ref>[http://www.amur-leopard.org/index.php?pg=1209291715 Amur Leopard and Tiger Alliance (ALTA)]</ref>. Ова е најбројниот подвид, живее во најразлични [[животна средина|животни средини]] вклучувајќи пасишта, [[тропска клима|тропски]] и [[суптропска клима|суптропска]] [[дождовна шума|дождовни шуми]], суви и влажни листопадни шуми и [[мангрув]]и. Бенгалскиот тигар е [[национално животно]] на Бангладеш, а видот тигар е национално животно на Индија<ref>[http://india.gov.in/knowindia/national_animal.php National Animal- ''Panthera tigris''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110721160222/http://india.gov.in/knowindia/national_animal.php |date=2011-07-21 }} Страна на Индиската влада.</ref>. == Особености == Во минатото се сметало дека бенгалскиот тигар е вториот најголем [[подвид]] на тигар по [[сибирски тигар|сибирскиот]], сепак, неодамнешните истражувања покажале дека е можно бенгалскиот да е најголем подвид<ref>Slaght, J. C., D. G. Miquelle, I. G. Nikolaev, J. M. Goodrich, E. N. Smirnov, K. Traylor-Holzer, S. Christie, T. Arjanova, J. L. D. Smith, and K. U. Karanth. 2005. Chapter 6. Who‘s king of the beasts? Historical and recent body weights of wild and captive Amur tigers, with comparisons to other subspecies. In D.G. Miquelle, E.N. Smirnov, and J.M. Goodrich (Eds.). Tigers in Sikhote-Alin Zapovednik: Ecology and Conservation. PSP, Vladivostok, Russia (in Russian), pages 25-35.[http://fishowls.com/Slaght%20et%20al%202005.pdf]</ref>. Должината на мажјаците изнесува од 270-310 сантиметри, а на женките е помеѓу 240 и 265 сантиметри<ref>{{aut|[[Vratislav Mazák|Mazák, V]].}} (1981). [http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf Panthera tigris.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051030114117/http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=2005-10-30 }} (PDF). Mammalian Species, 152: 1-8. American Society of Mammalogists.</ref>. Опашката им е долга 85-110 сантиметри, а висината до рамениците е околу 90-110 см<ref>Karanth, K. U. 2003. Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent. Journal of the Bombay Natural History Society, Vol. 100, No. 2&3 август-декември 2003. стр. 169-189.[http://www.savethetigerfund.org/AM/Template.cfm?Section=Home&TEMPLATE=/CM/ContentDisplay.cfm&CONTENTID=8073] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070429135135/http://www.savethetigerfund.org/AM/Template.cfm?Section=Home |date=2007-04-29 }}</ref>. Просечната тежина изнесува 221,2 килограми кај мажјаците, и 139,7 килограми кај женките<ref>Slaght et al. Op Cit.</ref>. Единките што живеат во северните делови на [[Индија]] и [[Непал]] се потешки од просекот: измерени се 235 килограми кај мажјаците и 140&nbsp;кг кај женките<ref>Sunquist, M. & Sunquist F. 2002. Wild cats of the world. University of Chicago Press, Chicago. Стр. 462. ISBN 0-226-77999-8</ref>. Официјално, најтешкиот бенгалски тигар тежел 258,6 килограми и бил убиен во северна Индија во 1938 година<ref>Hewett, J. 1938. Jungle trails in Northern India. London. 276 pp. (видете страна 162).</ref>. Сепак, на најтешкиот мажјак со непотврдено мерење му биле измерени 270 килограми. Овој тигар бил фатен и означен од научник во Непал во 1984 година<ref>Dinerstein, E. 2003. Return of the Unicorns. Columbia University Press. 384 pp. ISBN 0-231-08450-1</ref>. Бенгалскиот тигар со најголеми измерени димензии бил уловен од страна на [[Аркибалд Дунбар Брандер]], и бил долг 221 сантиметар, имал висина до рамениците од 109 сантиметри, обем на градите од 150 сантиметри и опашка долга само 81 сантиметар (се претпоставува дека дел од опшаката му е скинат за време на борба). Оваа единка не била измерена, но со пресметки се проценува дека тежела не помалку од 270 килограми<ref>Brander, A. 1923. Wild Animals in Central India. E. Arnold & Co. 296 pp.</ref>. Според [[Гинисова книга на рекорди|Гинис]], најтешкиот тигар бил мажјак уловен во 1967 година, кој бил долг 322 сантиметри и тежел 388,7 килограми. Оваа единка била уловена во северниот дел на Индија од страна на Давид Хасингер, и во моментот е дел од изложбата на [[Смитсониан Институт|Институтот Смитсониан]] <ref>Wood, G. 1983. The Guinness book of animal facts and feats. Sterling Pub. Co. Inc. 3ra. edición. 256 pp.). ISBN 978-0-85112-235-9</ref>. На почетоток на 20 век, се појавиле неколку пријави за мажјаци кои биле долги 3,6 метри, сепак не постојат точни научни докази и најверојатно овие димензии се основаат на мерење и на облините на телото (не директна линија од главата до коренот на опашката) <ref>Sterndale, R. 1884. Natural History of the Mammalia of India and Ceylon. Thacker, Spink and Co., Calcutta, 540 pp. (See No. 201. Felis tigris).[http://www.gutenberg.org/1/9/5/5/19550/]</ref>. [[Податотека:Royal White Bengal Tiger headshot at Cougar Mountain Zoological Park 2.jpg|right|thumb|Бел бенгалски тигар]] Тигрите можат да живеат и на ниски температури, бидејќи нивното крно ги штити од сурово време. Крзното е жолто до светлопортокалово, а пругите се темнокафени или црни. Стомакот е со бела боја, а опашката е бела со црни прстени. Мутација на бенгалскиот подвид се и [[бел тигар|белите тигри]] кои имаат темнокафени или црвеникаво-кафеави пруги на бела позадина, а некои се и сосема бели. [[Црн тигар|Црните тигри]] имаат жолто-кафеави, жолти или бели пруги на црна позадина. Кожа на црн тигар долга 259 сантиметри, е изложена во Националниот Природонаучен музеј во [[Њу Делхи]]. Постојат пријави за црни тигри без пруги меѓутоа ова никогаш не било докажано<ref>http://animal.discovery.com/tv/tiger-spy-jungle/tigers-world/bengal-tiger.html</ref>. === Генетски маркери === Бенгалските тигри се дефинирани со три посебни [[митохондрија|митохондриални]] нуклеотидни положби и 12 уникатни [[микросателит]]ски алели. Моделот на генетската варијација кај бенгалските тигри одговара со претпоставката дека овие тигри дошле во [[Индија]] пред околу 12 000 години. Оваа историја за тигрите на [[индиски потконтинент|индискиот потконтинент]] е во согласност со непронаоѓањето на фосили на тигри во Индија од времето пред доцниот [[плеистоцен]], и отсуството на тигри во [[Шри Ланка]], која се одвоила од континентот по зголемувањето на нивото на морињата за време на раниот [[холоцен]] <ref>Kitchener, A.C. & Dugmore, A. J. 2000. Biogeographical change in the tiger, Panthera tigris. Anim Conserv 3: 113–124.</ref><ref>Luo, S. J.; Kim, J. H.; Johnson, W. E.; Walt, J. vd.; Martenson, J.; et al. 2004. Phylogeography and Genetic Ancestry of Tigers (Panthera tigris). PLoS Biol 2(12): e442 doi:10.1371/journal.pbio.0020442. [http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371/journal.pbio.0020442&ct=1]</ref>. Сепак, неодамнешно истражување класифицирало како тигри два независни [[фосил]]а од локации во Шри Ланка, од кои едниот датира од пред 16 500 години<ref>Manamendra et al. ''A Second Extinct Big Cat From The Late Quaternary of Sri Lanka.'' The Raffles Bulletin of Zoology, 2005 http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181225033149/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf%20 |date=2018-12-25 }}</ref>. == Исхрана == Бенгалските тигри се класифицирани како строги [[месојад]]и, што значи дека се хранат исклучиво со месо. Бенгалските тигри се хранат со голем број различни животни кои ги среќаваме во нивните живеалишта како [[елен]] ([[самбар]], [[читал]], [[мунџак]]), [[дива свиња]], [[водно бафало]], [[гаур]], [[Boselaphus tragocamelus|антилопа нилгаи]], а повремено и други [[копитари]] како ''[[Nilgiritragus hylocrius]]'', [[Capricornis|јарци]] и [[такин]]. Забележани се и тигри кои ловат мал плен како [[мајмун]]и, [[зајак|зајаци]], [[птици]] и [[бодликаво прасе|бодликави прасиња]]. Сепак најголем дел од исхраната на тигрите отпаѓа на големи и средноголеми копитари<ref name="tigerhomes.org">http://www.tigerhomes.org</ref><ref>Bagchi, Goyal and Sankar: ‘ ‘Prey abundance and prey selection by tigers (Panthera tigris) in a semi-arid, dry deciduous forest in western India’ ‘Journal of Zoology (2003), 260:3:285-290 Cambridge University Press http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=164131</ref><ref>Andheria, Karanth and Kumar: ‘ ‘Diet and prey profiles of three sympatric large carnivores in Bandipur Tiger Reserve, India.’ ‘ Journal of Zoology 273 (2007) 169–175 http://www3.interscience.wiley.com/journal/118535546/abstract{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Mehta Prachi and Jayant Kulkarni, 2006. ‘ ‘Monitoring of Tiger and Prey Population Dynamics in Melghat Tiger Reserve, Maharashtra, India. Final Technical Report.’ ‘ Envirosearch, Pune</ref><ref>S. Biswas and K. Sankar: ‘ ‘Prey abundance and food habit of tigers (Panthera tigris tigris) in Pench National Park, Madhya Pradesh, India.’ ‘ Journal of Zoology (2002), 256:3:411-420; Cambridge University Press http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract;jsessionid=83CA4526A8D51978D0C60F84FEC8BCB7.tomcat1?fromPage=online&aid=96653</ref>. Бенгалските тигри понекогаш убиваат и други грабливци како [[леопард]]и, [[волк|волци]], [[чакал]]и, [[лисица|лисици]], [[крокодил]]и, [[Азиска црна мечка|азиски црни мечки]], [[Тромава мечка|тромави мечки]] и [[азиско диво куче|азиски диви кучиња]] – животни кои нормално не се дел од пленот на тигарот. Возрасните [[слон]]ови и [[носорог|носорози]] се премногу големи за да бидат убивани од тигрите, но сепак регистрирани се неколку вакви случаи: познатиот индиски ловец и биолог [[Џим Корбет]] опишал инцидент каде два тигри успеале да убијат возрасен слон мажјак<ref name="der-tiger">Vratislav Mazak: ''Der Tiger''. Nachdruck der 3. Auflage von 1983.Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben, 2004 ISBN 3 894327596</ref>. Поради навлегувањето на човечките населби на териториите на кои живеат бенгласките тигри, овие големи мачки повремено напаѓаат и добиток, а доколку се стари или повредени се случува да нападнат и луѓе. Начинот на лов на тигрите и пристапноста до плен, ги условува да бидат животни кои се хранат во стил на „прејадување или глад“. Тигрите кога има плен се прејадуваат конзумирајќи 18-20 килограми месо одеднаш, а потоа доколу не успеат да уловат ништо, не јадат и неколку дена<ref name="tigerhomes.org"/>. Бенгалските тигри ги напаѓаат ранливите единки, најчесто последното животно во стадото, потоа го убиваат и го носат на безбедно место каде го јадат<ref name="ReferenceA">"Indian Tiger Welfare Society" 2005</ref>. == Размножување == [[Податотека:Bengal tigers, Karnataka, India.jpg|left|thumb|Мажјак и женка]] Парењето може да се одвива во било кој период од годината, но сепак најчесто е помеѓу ноември и април. Женките достигнуваат зрелост на 3-4 годишна возраст, а мажјаците на возраст од околу 4 години. По [[гестација|носењето]] кое трае 103 дена, женката носи на свет 2-5 младенчиња. Новородените тигри се слепи и тежат околу еден килограм. Мајката ги храни со млеко 6-8 недели а потоа тие почнуваат да јадат месо. Младенчињата остануваат до мајката околу година и пол а потоа почнуваат сами да си ловат плен<ref name="indiawildliferesorts.com"/><ref name="ReferenceA"/>. == Ловокрадство == Владата на [[Индија]] и Индиското друштво за заштита на дивиот свет ([[Wildlife Protection Society of India]] - WPSI) работат на апсење на ловокрадците и трговците со делови од тигри. WPSI ги истражува сите случаи на запленување на делови од тигри или на неприродна смрт кај овие животни. До денес оваа организација ги има регистрирано следниве случаи (податоците се добиени од [WILDLIFE PROTECTION SOCIETY OF INDIA. ''Tiger Poaching Statistics of India'' 2007] : [[Податотека:A tiger in Pilibhit Tiger Reserve.jpg|right|thumb|тигрица со младенче]] {| class="wikitable" border="1" |- ! Година ! Познат број на убиени тигри |- | 1994 | 95 |- | 1995 | 121 |- | 1996 | 52 |- | 1997 | 88 |- | 1998 | 44 |- | 1999 | 81 |- | 2000 | 53 |- | 2001 | 72 |- | 2002 | 43 |- | 2003 | 35 |- | 2004 | 34 |- | 2005 | 43 |- | 2006 | 37 |- | 2007 | 27 |} WPSI има и податоци за голем број на тигри кои се „пронајдени мртви“. Без потврда дека се работи за ловокрадство, овие случаи не се вклучени во бројките кои се презентирани во табелата. Големата побарувачка на [[коски]]те на тигрите кои се употребуваат во [[Традиционална кинеска медицина|традиционалната кинеска медицина]], како и меѓународната трговија со [[крзно]]то од овие животни, продолжуваат да бидат главните причини за ловокрадството во Индија. == Популација == [[Податотека:Tig2.jpg|thumb|right|Бенгалски тигар во резерват]] Денешната популација на бенгалски тигри во дивината на индискиот потконтинент се проценува на 1300-1500 единки<ref>{{наведени вести | title= Bengal tiger population re-estimated | url=http://news.yahoo.com/s/afp/20070804/sc_afp/indiawildlifetiger_070804125317| publisher=Yahoo News |date=[[August 4]] [[2007]]| accessdate=2007-08-04}}</ref>. Од овие, 1411 живеат во [[Индија]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.newsweek.com/id/134268/output/print |title=India’s Missing Tigers |accessdate=2009-09-26 |archive-date=2009-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820224357/http://www.newsweek.com/id/134268/output/print |url-status=dead }}</ref>, а околу 280 единки во [[Бангладеш]], најмногу во [[Сундербанс]] <ref>[http://news.google.com/newspapers?id=gLQNAAAAIBAJ&sjid=IXIDAAAAIBAJ&pg=4221,440771&dq=number+of+bengal+tigers+in+bangladesh Pittsburgh Post-Gazette - 12 мај 2007]</ref>. За време на последниот век, бројноста на тигрите е драстично намалена. Од осум подвидови кои постоеле во 1900-тите, денес три од нив се изумрени, а изгубени се и над 90% од дивите тигри<ref>McGregor, Tessa. ''INTO THE TIGER'S LAIR'' Geographical; Oct2001, Vol. 73 Issue 10, p36, 8p, 1 map, 11 color</ref>. Во минатото, пребројувањето на тигрите во Индија се правело со собирање отисоци од шепите (најчесто левата задна нога) во одреден временски период. Потоа овие отисоци биле анализирани за да се добие бројот на тигри. Овој метод долго бил критикуван од научниците како лесно подложен на грешки<ref>Bagla, Pallava. ''India's Tiger Tracking Criticized'' Science Now; 5/29/2003, p3, 1p, 1 bw</ref>. Денес се користи специјален софтвер PUGMARK 1.0м кој исто така се темели на теоријата дека секој тигар остава карактеристични отисоци. Од секоја трага се прават дигитални фотографии на отисоците, се земаат мерки на должината на чекорите, начинот на движењето и GPS локација. Потоа, овие податоци се внесуваат во компјутер и преку статистички анализи се создава „профил“ на секој тигар. Популацијата на тигрите во Индија е намалена од 1642 во 1990-тите на нешто над 1400 од 2002 до 2008. Оттогаш, индиската влада преземала неколку мерки за да се намали уништувањето на природното живеалиште на овие животни. Од јуни 2009 година, бенгалски тигри има во 37 резервати на териториите на 17 индиски држави.<ref>[http://www.irishexaminer.com/breakingnews/world/india-steps-up-tiger-conservation-plans-417322.html India steps up tiger conservation plans]</ref> Уништувањето на природното живеалиште и прекумерниот лов се најсериозната закана за преживувањето на овој вид. Ловокрадците убиваат тигри не само поради нивното крзно, туку и поради други делови од телото кои се користат во традиционалната источно азиска медицина. === Генетско загадување кај дивите бенгалски тигри === Во јули 1976 година, зоолошката градина Твикрос од [[Англија]], донирала тигрица бенгалски тигар кој бил пуштен во Националниот парк Дудва во Индија, со цел да се докаже дека тигрите чувани во заробеништво можат успешно да се прилагодат на живот во дивина. Во 1990-тите, во овој национален парк се појавиле тигри со одлики на [[Сибирски тигар|сибирскиот подвид]] : дебело крзно, широка глава и бели пруги. Благодарение на современите технологии, докажано е дека [[ген]]и од сибирски тигар го „загадиле“ генетскиот код на претходно чистокрвниот бенгалскиот тигар од Дудва. Подоцна се дознало дека зоолошката градина Твикрос не чувала податоци од програмите за разможување, и поради тоа на Индија и бил даден [[хибрид]] од сибирски и бенгалски тигар. Иако популацијата во овој индиски национален парк изнесува само 1 процент од вкупната популација, се стравува декае можно ова генетско загадување да се прошири и на другите популации со што би можело да се загрози и постоењето на бенгалскиот тигар како посебен подвид<ref>[http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981119/32350524.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110204152542/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981119/32350524.html |date=2011-02-04 }} Indian tiger isn't 100 per cent “swadeshi (Made in India)”; by PALLAVA BAGLA; Indian Express Newspaper; [[November 19]] [[1998]]]</ref><ref>[http://www.india-today.com/itoday/17111997/wild.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080630013849/http://www.india-today.com/itoday/17111997/wild.html |date=2008-06-30 }} Tainted Royalty, WILDLIFE: ROYAL BENGAL TIGER, A controversy arises over the purity of the Indian tiger after DNA samples show Siberian tiger genes. By Subhadra Menon. INDIA TODAY, [[November 17]] [[1997]]]</ref><ref>[http://www.lairweb.org.nz/tiger/tara4.html The Tale of Tara, 4: Tara's Heritage from Tiger Territory website]</ref><ref>[http://www.lairweb.org.nz/tiger/bengal.html Genetic pollution in wild Bengal tigers, Tiger Territory website]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sanctuaryasia.com/interviews/bilarjsingh.php |title=Interview with Billy Arjan Singh: Dudhwa's Tiger man, October 2000, Sanctuary Asia Magazine, sanctuaryasia.com |accessdate=2009-09-26 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202042715/http://www.sanctuaryasia.com/interviews/bilarjsingh.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.iisc.ernet.in/~currsci/nov10/articles18.htm |title=Mitochondrial DNA sequence divergence among big cats and their hybrids by Pattabhiraman Shankaranarayanan* and Lalji Singh*, *Centre for Cellular and Molecular Biology, Uppal Road, Hyderabad 500 007, India, Centre for DNA Fingerprinting and Diagnostics, CCMB Campus, Uppal Road, Hyderabad 500 007, India |accessdate=2009-09-26 |archive-date=2016-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160712160934/http://www.iisc.ernet.in/~currsci/nov10/articles18.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.cza.nic.in/research1.html Central Zoo Authority of India (CZA), Government of India]</ref><ref>[http://www.sciencemag.org/content/vol278/issue5339/r-samples.dtl#278/5339/807b "Indians Look At Their Big Cats' Genes", Science, Random Samples, Volume 278, Number 5339, Issue of 31 октомври 1997, 278: 807 (DOI: are you gay10.1126/science.278.5339.807b) (in Random Samples),The American Association for the Advancement of Science]</ref><ref>[http://www.fatheroflions.org/ArjanSingh.html BOOKS By & About Billy Arjan Singh]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.vedamsbooks.com/no32235.htm |title=Book - Tara : The Cocktail Tigress/Ram Lakhan Singh. Edited by Rahul Karmakar. Allahabad, Print World, 2000, xxxviii, 108 p., ills., $22. ISBN 81-7738-000-1. A book criticizing Billy Arjan Singh's release of hand reared hybrid Tigress Tara in the wild at Dudhwa National Park in India |accessdate=2009-09-26 |archive-date=2010-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108005322/http://www.vedamsbooks.com/no32235.htm |url-status=dead }}</ref>. == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == {{commons|Panthera tigris tigris}} {{wikispecies|Panthera tigris tigris}} * [http://www.savethetigerfund.org/Content/NavigationMenu2/Community/GeneralPublic/TigerSubspecies/BengalTigers/default.htm Се за бенгалските тигри] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070714165824/http://www.savethetigerfund.org/Content/NavigationMenu2/Community/GeneralPublic/TigerSubspecies/BengalTigers/default.htm |date=2007-07-14 }} * [http://www.sundarbanstigerproject.info Sundarbans Tiger Project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090618073345/http://www.sundarbanstigerproject.info/ |date=2009-06-18 }} Истражување и заштита на тигрите во најголемата монгрова шума во светот * [http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/catfolk/tiger-04.htm Cat Specialist Group on Bengal Tigers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090924065825/http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/catfolk/tiger-04.htm |date=2009-09-24 }} * [https://web.archive.org/web/20010330155745/http://www.geocities.com/pateluday/tiger1.html Факти за тигрите] * [http://news.nationalgeographic.com/news/2005/03/0302_050302_tiger_africa.html Кинески тигри во Африка учат како да ловат и да преживуваат во дивината, Леон Маршал во Јоханесбург [[2 март]] [[2005]]. ] * [http://conservationofwildlife.in/149/tiger-a-chance-encounter Tiger Encounters]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.21stcenturytiger.org/ 21st Century Tiger] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010721091848/http://21stcenturytiger.org/ |date=2001-07-21 }} {{Тигар}} [[Категорија:Тигри]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] tdgy3bkg62df2y8mncc2m1ij9744f51 Евровизија 2005 0 174852 5630792 5628529 2026-09-21T19:27:38Z BT405 9277 5630792 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2005 | слоган = Awakening („Будење“) | слика =Kyiv_ESC_2005.svg | полуфинале1 = [[19 мај]] [[2005]] | финале = [[21 мај]] [[2005]] | издание = 50. | домаќин = {{УКР}} | место = [[Палата на спортовите (Киев)|Палата на спортовите]], [[Киев]], [[Украина]] | презентери = [[Марија Ефросинина]]<br />[[Павло Шилко]] | радиодифузер = [[Национална телевизиска компанија на Украина|НТУ]] | број_на_земји = 39 (25 во полуфинале, 24 во финале) | дебитанти = {{Esc|Бугарија}}<br />{{Esc|Молдавија}} | се_вратиле = {{Esc|Унгарија}} | не_учествуваат = {{Esc|Австрија}} | гласање = Секоја земја доделува 1–8, 10 и 12 поени за своите 10 омилени песни преку телефонско гласање. | победник = {{Esc|Грција}} | победничка_песна = My Number One | претходна = 2004 | следна = 2006 |image=Ruslana_Eurovision_2005_final.jpg|url=https://eurovition.tv|карта=ESC_2005_Map_2.svg|finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2005''' беше 50. уметничко издание на Изборот за песна на Евровизија. Се одржа во [[Киев]], [[Украина]], по победата на Руслана на [[Избор за песна на Евровизија 2004|натпреварот во 2004 година]] со песната „Wild Dances“. Во организација на [[Европски дифузен сојуз|ЕБУ]] и домаќинот [[Национална телевизиска компанија на Украина|НТУ]], натпреварот се одржа во Палатата на спортовите, со полуфинале на 19 мај и финале на 21 мај 2005 година. Водители на двете вечери беа [[Марија Ефросинина]] и [[Павло Шилко]] (Диџеј Паша). Победник беше '''[[Грција]]''' со песната „My Number One“, изведена од '''[[Елена Папаризу]]''', која освои 230 поени. Ова беше прва победа за Грција во историјата на натпреварот. == Полуфинале == Полуфиналето се одржа на 19 мај 2005 година во 21:00 CEST. Учествуваа 25 земји, а право на глас имаа сите 39 земји учеснички. Означените 10 земји се квалификуваа за финалето. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! № !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Позиција !! Поени |- | 01 || {{Esc|Австрија}} || Global Kryner || "Y así" || германски, англиски || 21 || 30 |- | 02 || {{Esc|Литванија}} || Laura and the Lovers || "Little by Little" || англиски || 25 || 17 |- | 03 || {{Esc|Португалија}} || 2B || "Amar" || португалски, англиски || 17 || 51 |- style="background:#FFE4C4;" | 04 || {{Esc|Молдавија}} || Zdob și Zdub || "Boonika bate doba" || романски, англиски || 2 || 207 |- style="background:#FFE4C4;" | 05 || {{Esc|Латвија}} || Walters and Kazha || "The War Is Not Over" || англиски || 10 || 85 |- | 06 || {{Esc|Монако}} || Lise Darly || "Tout de moi" || француски || 24 || 22 |- style="background:#FFE4C4;" | 07 || {{Esc|Израел}} || Shiri Maimon || "Hasheket Shenish'ar" || хебрејски, англиски || 7 || 158 |- | 08 || {{Esc|Белорусија}} || Angelica Agurbash || "Love Me Tonight" || англиски || 13 || 67 |- | 09 || {{Esc|Холандија}} || Glennis Grace || "My Impossible Dream" || англиски || 14 || 46 |- | 10 || {{Esc|Исланд}} || Selma || "If I Had Your Love" || англиски || 16 || 52 |- | 11 || {{Esc|Белгија}} || Nuno Resende || "Le grand soir" || француски || 22 || 32 |- | 12 || {{Esc|Естонија}} || Suntribe || "Let's Get Loud" || англиски || 20 || 31 |- style="background:#FFE4C4;" | 13 || {{Esc|Норвешка}} || Wig Wam || "In My Dreams" || англиски || 6 || 164 |- style="background:#FFE4C4;" | 14 || {{Esc|Романија}} || Luminița Anghel & Sistem || "Let Me Try" || англиски || 1 || 235 |- style="background:#FFE4C4;" | 15 || {{Esc|Унгарија}} || NOX || "Forogj, világ!" || унгарски || 5 || 167 |- | 16 || {{Esc|Финска}} || Geir Rönning || "Why?" || англиски || 18 || 50 |- style="background:#FFE4C4;" | 17 || {{Esc|Македонија}} || Мартин Вучиќ || "Make My Day" || англиски || 9 || 145 |- | 18 || {{Esc|Андора}} || Marian van de Wal || "La mirada interior" || каталонски || 23 || 27 |- style="background:#FFE4C4;" | 19 || {{Esc|Швајцарија}} || Vanilla Ninja || "Cool Vibes" || англиски || 8 || 156 |- style="background:#FFE4C4;" | 20 || {{Esc|Хрватска}} || Борис Новковиќ feat. Lado || "Vukovi umiru sami" || хрватски || 4 || 169 |- | 21 || {{Esc|Бугарија}} || Kaffe || "Lorraine" || англиски || 19 || 49 |- | 22 || {{Esc|Ирска}} || Donna and Joe || "Love?" || англиски || 14 || 53 |- | 23 || {{Esc|Словенија}} || Omar Naber || "Stop" || словенечки || 12 || 69 |- style="background:#FFE4C4;" | 24 || {{Esc|Данска}} || Jakob Sveistrup || "Talking to You" || англиски || 3 || 185 |- | 25 || {{Esc|Полска}} || Ivan & Delfin || "Czarna dziewczyna" || полски, руски || 11 || 81 |} == Финале == Финалето се одржа на 21 мај 2005 година. Учествуваа 24 земји: „Големата четворка“, топ 10 од 2004 година и 10-те квалификувани земји од полуфиналето. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! № !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Позиција !! Поени |- | 01 || {{Esc|Унгарија}} || NOX || "Forogj, világ!" || унгарски || 12 || 97 |- | 02 || {{Esc|Обединето Кралство}} || Javine || "Touch My Fire" || англиски || 22 || 18 |- | 03 || {{Esc|Малта}} || Chiara || "Angel" || англиски || 2 || 192 |- | 04 || {{Esc|Романија}} || Luminița Anghel & Sistem || "Let Me Try" || англиски || 3 || 158 |- | 05 || {{Esc|Норвешка}} || Wig Wam || "In My Dreams" || англиски || 9 || 125 |- | 06 || {{Esc|Турција}} || Gülseren || "Rimi Rimi Ley" || турски || 13 || 92 |- | 07 || {{Esc|Молдавија}} || Zdob și Zdub || "Boonika bate doba" || романски, англиски || 6 || 148 |- | 08 || {{Esc|Албанија}} || Ledina Çelo || "Tomorrow I Go" || англиски || 16 || 53 |- | 09 || {{Esc|Кипар}} || Constantinos Christoforou || "Ela Ela" || англиски || 18 || 46 |- | 10 || {{Esc|Шпанија}} || Son de Sol || "Brujería" || шпански || 21 || 28 |- | 11 || {{Esc|Израел}} || Shiri Maimon || "Hasheket Shenish'ar" || хебрејски, англиски || 4 || 154 |- | 12 || {{Esc|Србија и Црна Гора}} || No Name || "Zauvijek moja" || црногорски || 7 || 137 |- | 13 || {{Esc|Данска}} || Jakob Sveistrup || "Talking to You" || англиски || 9 || 125 |- | 14 || {{Esc|Шведска}} || Martin Stenmarck || "Las Vegas" || англиски || 19 || 30 |- | 15 || {{Esc|Македонија}} || Мартин Вучиќ || "Make My Day" || англиски || 17 || 52 |- | 16 || {{Esc|Украина}} || GreenJolly || "Razom nas bahato" || украински, англиски || 19 || 30 |- | 17 || {{Esc|Германија}} || Gracia || "Run & Hide" || англиски || 24 || 4 |- | 18 || {{Esc|Хрватска}} || Борис Новковиќ feat. Lado || "Vukovi umiru sami" || хрватски || 11 || 115 |- style="background:#FEF200;" | '''19''' || '''{{Esc|Грција}}''' || '''Елена Папаризу''' || '''"My Number One"''' || '''англиски''' || '''1''' || '''230''' |- | 20 || {{Esc|Русија}} || Наталья Подольская || "Nobody Hurt No One" || англиски || 15 || 57 |- | 21 || {{Esc|Босна и Херцеговина}} || Feminnem || "Call Me" || англиски || 14 || 79 |- | 22 || {{Esc|Швајцарија}} || Vanilla Ninja || "Cool Vibes" || англиски || 8 || 128 |- | 23 || {{Esc|Латвија}} || Walters and Kazha || "The War Is Not Over" || англиски || 5 || 153 |- | 24 || {{Esc|Франција}} || Ortal || "Chacun pense à soi" || француски || 23 || 11 |} == Детални резултати од гласањето == === Детални резултати од полуфиналето === Сите 10 квалификувани земји се означени со портокалова боја (`#FFE4C4`). {| class="wikitable" style="font-size:75%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 3px;" | Вкупно поени ! colspan="39" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Литванија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Молдавија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Латвија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Монако ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Израел ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Белорусија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Исланд ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Белгија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Романија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Унгарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Финска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Македонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Андора ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Швајцарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Бугарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Словенија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Данска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Албанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Франција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Обединето Кралство ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Србија и Црна Гора ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Украина |- ! rowspan="25" | Учесници | style="text-align:left;" | Австрија | 30 || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || || || || 3 || || || || || 12 || 4 || 6 || 5 || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија | 17 || || style="background:#ccc;" | || || || 12 || || || || || || || || || || || || || || || || || || 2 || || || || || || 1 || 2 || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија | 51 || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 12 || 12 || || || || || || || 5 || 12 |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Молдавија''' | style="background:#FFE4C4;" | '''207''' || 8 || 10 || 8 || style="background:#ccc;" | || 10 || || 10 || 10 || 8 || 4 || 5 || 1 || 12 || 6 || 3 || 10 || || || 6 || 6 || 7 || 7 || 10 || 8 || 6 || 10 || 12 || 8 || 2 || 12 || || 6 || 7 || 8 || 12 || || 10 || 12 || |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Латвија''' | style="background:#FFE4C4;" | '''85''' || || 12 || || || style="background:#ccc;" | || || 7 || 6 || || 7 || 2 || 10 || 3 || || || || || || || || || 10 || || 7 || 1 || || || || 5 || || || 8 || || 5 || || || || || |- | style="text-align:left;" | Монако | 22 || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || 10 || || || || || || || || || || || || 2 || 10 || || || || || || || || |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Израел''' | style="background:#FFE4C4;" | '''158''' || 2 || 6 || 5 || 12 || 12 || 12 || style="background:#ccc;" | || 12 || 6 || 8 || 6 || 5 || 8 || 7 || 4 || 5 || 6 || 12 || 12 || 4 || 5 || 8 || 3 || 6 || 5 || 8 || 2 || 7 || 8 || 8 || 10 || 3 || 1 || 6 || 7 || 5 || 3 || || |- | style="text-align:left;" | Белорусија | 67 || || 3 || || 3 || 1 || || 2 || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || 12 || || || || 3 || || || || || || || || 1 || 3 || 12 || || || || 8 |- | style="text-align:left;" | Холандија | 46 || || || || || || || 1 || || style="background:#ccc;" | || 5 || 12 || || || || || 1 || || 5 || 4 || || || 4 || || 1 || 5 || || || 2 || 4 || 2 || || || || 6 || || 3 || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд | 52 || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || 10 || 3 || || || || 8 || 2 || || || || 4 || 12 || || || || || || 3 || || 4 || || 7 || || 8 || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија | 32 || || || || || || 7 || || || 12 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 1 || || 3 || || || || || || 6 |- | style="text-align:left;" | Естонија | 31 || || || || || 12 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || 1 || 5 || 8 || || || 1 || || || 2 || 1 || 1 || || || || || || || || || || || || || || || |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Норвешка''' | style="background:#FFE4C4;" | '''164''' || 7 || 7 || 2 || 4 || 8 || || 6 || 7 || 7 || 12 || 4 || 7 || style="background:#ccc;" | || 5 || 6 || 12 || 2 || 3 || 7 || 3 || 2 || 6 || 5 || 12 || 7 || 4 || 3 || 3 || 1 || 4 || || 2 || 5 || 4 || 3 || 7 || 4 || || |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Романија''' | style="background:#FFE4C4;" | '''235''' || 10 || 8 || 10 || 10 || 7 || 8 || 8 || 8 || 10 || 10 || 10 || 8 || 7 || style="background:#ccc;" | || 12 || 7 || 8 || 7 || 10 || 7 || 8 || 12 || 8 || 10 || 8 || 7 || 6 || 12 || 10 || 12 || 8 || 10 || 10 || 10 || 8 || 10 || 8 || 8 || 10 |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Унгарија''' | style="background:#FFE4C4;" | '''167''' || 12 || 4 || 3 || 7 || 5 || || 5 || 4 || 3 || 7 || 7 || 6 || 4 || 8 || style="background:#ccc;" | || 4 || 3 || 2 || 3 || 8 || 12 || 3 || 6 || 3 || 12 || 2 || 4 || 1 || 6 || 1 || || 7 || 2 || 2 || 4 || 2 || 7 || 1 || 4 |- | style="text-align:left;" | Финска | 50 || || || || || 6 || 1 || 3 || || 2 || 3 || || 4 || 6 || || || style="background:#ccc;" | || || 6 || || 1 || || 1 || || 5 || 2 || || || || 3 || || || || || 1 || || 6 || || || |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Македонија''' | style="background:#FFE4C4;" | '''145''' || 4 || || || 8 || 3 || 3 || 4 || || 4 || || || 2 || || 10 || || || style="background:#ccc;" | || 4 || 8 || 10 || 10 || || 7 || || || 12 || 10 || 8 || 7 || || || || 4 || || || || 12 || 10 || 2 |- | style="text-align:left;" | Андора | 27 || || || || || || 4 || 10 || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || 7 || || || || 6 || || || || || |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Швајцарија''' | style="background:#FFE4C4;" | '''156''' || 6 || 5 || 6 || 6 || || 6 || 7 || 3 || 5 || 6 || 8 || 3 || 5 || 4 || 7 || 2 || 5 || 1 || style="background:#ccc;" | || 5 || 6 || 5 || 6 || 4 || 4 || 3 || 7 || 6 || 6 || 6 || 7 || 6 || 6 || 8 || 2 || 4 || 6 || 6 || 3 |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Хрватска''' | style="background:#FFE4C4;" | '''169''' || 12 || || || 5 || 4 || 2 || 1 || 5 || 1 || 2 || 3 || 3 || 2 || 2 || 10 || || 10 || 8 || 5 || style="background:#ccc;" | || 4 || 5 || 12 || 2 || 10 || 6 || 12 || 5 || 5 || || 5 || 5 || 3 || || 5 || || 12 || 2 || 7 |- | style="text-align:left;" | Бугарија | 49 || || || || 2 || || || || 1 || || || || || || || || || 7 || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 5 || 8 || 4 || || || 6 || || 8 || 7 || || || || 1 || |- | style="text-align:left;" | Ирска | 53 || || 2 || 1 || 1 || 2 || 5 || || || 2 || 1 || 1 || 3 || 1 || 2 || 2 || 3 || 1 || || 1 || || 3 || style="background:#ccc;" | || || 7 || 1 || || 1 || 2 || 2 || || 4 || 12 || || 1 || || 1 || || || 1 |- | style="text-align:left;" | Словенија | 69 || 5 || 1 || || 1 || || 1 || || 2 || || || || || || || 1 || 6 || 4 || || 2 || 12 || || || style="background:#ccc;" | || || || 1 || 8 || 1 || || || || 1 || 1 || || 6 || 1 || 5 || 7 || |- style="background:#FFE4C4;" | style="text-align:left; background:#FFE4C4;" | '''Данска''' | style="background:#FFE4C4;" | '''185''' || 3 || 12 || 7 || 2 || 2 || || 2 || || 12 || 8 || 2 || 10 || 12 || 3 || 8 || 10 || 12 || 5 || 4 || 2 || 1 || 12 || 2 || style="background:#ccc;" | || 7 || || 5 || 10 || 8 || || 3 || 8 || 7 || 12 || 10 || 12 || 1 || 4 || 5 |- | style="text-align:left;" | Полска | 81 || 1 || || || 3 || 5 || 10 || || 2 || || || || || 1 || 6 || 8 || 2 || 5 || || 1 || 1 || 3 || 2 || || || style="background:#ccc;" | || 1 || 2 || || 4 || 5 || 2 || 1 || 2 || || 1 || 3 || 2 || 3 || 5 |} === 12 поени === ==== Полуфинале ==== Земји кои добиле 12 поени во полуфиналето: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! N. !! Добивачка земја !! Земји кои дале 12 поени |- | rowspan="2" | 6 || {{Esc|Романија}} || {{Esc|Израел}}, {{Esc|Кипар}}, {{Esc|Грција}}, {{Esc|Молдавија}}, {{Esc|Унгарија}}, {{Esc|Шпанија}} |- | {{Esc|Хрватска}} || {{Esc|Австрија}}, {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Македонија}}, {{Esc|Србија и Црна Гора}}, {{Esc|Словенија}} |- | 4 || {{Esc|Данска}} || {{Esc|Ирска}}, {{Esc|Норвешка}}, {{Esc|Холандија}}, {{Esc|Шведска}} |- | rowspan="6" | 3 || {{Esc|Израел}} || {{Esc|Андора}}, {{Esc|Белорусија}}, {{Esc|Монако}} |- | {{Esc|Македонија}} || {{Esc|Албанија}}, {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Србија и Црна Гора}} |- | {{Esc|Молдавија}} || {{Esc|Норвешка}}, {{Esc|Романија}}, {{Esc|Украина}} |- | {{Esc|Норвешка}} || {{Esc|Данска}}, {{Esc|Исланд}}, {{Esc|Финска}} |- | {{Esc|Португалија}} || {{Esc|Германија}}, {{Esc|Франција}}, {{Esc|Шпанија}} |- | {{Esc|Унгарија}} || {{Esc|Бугарија}}, {{Esc|Полска}}, {{Esc|Хрватска}} |- | 2 || {{Esc|Швајцарија}} || {{Esc|Естонија}}, {{Esc|Латвија}} |- | rowspan="8" | 1 || {{Esc|Австрија}} || {{Esc|Словенија}} |- | {{Esc|Белорусија}} || {{Esc|Русија}} |- | {{Esc|Белгија}} || {{Esc|Холандија}} |- | {{Esc|Ирска}} || {{Esc|Обединето Кралство}} |- | {{Esc|Исланд}} || {{Esc|Данска}} |- | {{Esc|Латвија}} || {{Esc|Литванија}} |- | {{Esc|Литванија}} || {{Esc|Латвија}} |- | {{Esc|Словенија}} || {{Esc|Хрватска}} |} === Детални резултати од финалето === Победничката земја (Грција) е истакната со жолта боја (`#FEF200`). {| class="wikitable" style="font-size:75%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 3px;" | Вкупно поени ! colspan="39" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Литванија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Молдавија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Латвија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Монако ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Израел ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Белорусија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Исланд ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Белгија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Романија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Унгарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Финска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Македонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Андора ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Швајцарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Бугарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Словенија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Данска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Албанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Франција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Обединето Кралство ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Србија и Црна Гора ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | Украина |- ! rowspan="24" | Учесници | style="text-align:left;" | Унгарија | 97 || 2 || 2 || || || 6 || || 2 || 3 || || 2 || 5 || 6 || || 8 || style="background:#ccc;" | || || 10 || 1 || 2 || 8 || 12 || 2 || 3 || 1 || 12 || || || 2 || 2 || 2 || || || || || || || || 6 |- | style="text-align:left;" | Обединето Кралство | 18 || || || || || 1 || || || || || || || || || || || || || || || || || 8 || || || || 4 || || || || || || style="background:#ccc;" | || 5 || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта | 192 || 5 || 10 || 3 || 8 || 5 || 7 || 10 || 10 || 7 || 10 || 8 || 4 || 12 || 7 || 4 || 7 || 5 || || 5 || 4 || || 10 || 4 || 8 || || 8 || 5 || 8 || 6 || 7 || 6 || 10 || 6 || style="background:#ccc;" | || 12 || 8 || 2 || 7 || 5 |- | style="text-align:left;" | Романија | 158 || 10 || 7 || 6 || 12 || 7 || 5 || 12 || 4 || 5 || 4 || 4 || 1 || 5 || style="background:#ccc;" | || 10 || 1 || 7 || 8 || 8 || 1 || 4 || 5 || || 2 || 8 || 10 || 1 || || || 12 || 8 || 2 || 10 || 3 || 3 || 2 || 1 || 5 || 3 |- | style="text-align:left;" | Норвешка | 125 || 5 || 4 || 1 || 12 || 3 || 8 || 12 || 2 || 1 || 4 || 4 || 8 || style="background:#ccc;" | || 5 || 5 || 3 || 3 || 3 || 4 || 1 || 2 || 3 || || 12 || 6 || 5 || || 3 || 4 || 1 || 4 || 5 || 3 || 4 || || 7 || 3 || || |- | style="text-align:left;" | Турција | 92 || 7 || || || || || || || || 12 || || 3 || || || 1 || || 1 || 8 || 8 || 10 || 2 || 7 || || || 1 || 3 || 7 || 10 || || 8 || 1 || 12 || 7 || 1 || 1 || || || || style="background:#ccc;" | || |- | style="text-align:left;" | Молдавија | 148 || 7 || 10 || 7 || style="background:#ccc;" | || 10 || 7 || 10 || 8 || 10 || 12 || || 7 || 10 || 12 || || 4 || 12 || || || 7 || || || || || 7 || || || || 1 || 8 || || 4 || || || 7 || 1 || || || 12 |- | style="text-align:left;" | Албанија | 53 || 3 || || || || || || || || || || || || || || || || 12 || || 8 || 10 || || || 2 || || || style="background:#ccc;" | || 8 || || || || || || 10 || || || || 2 || || |- | style="text-align:left;" | Кипар | 46 || || || || || || 3 || || || || || || || || 3 || 1 || 2 || 1 || 2 || 3 || 3 || 8 || || || || || 1 || 2 || style="background:#ccc;" | || 3 || 3 || 1 || 1 || 12 || 2 || 1 || || 2 || 1 || |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 28 || || || 8 || 12 || || || || || || || || || || || || || || 12 || 4 || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || 4 || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел | 154 || 6 || 8 || 12 || 3 || 8 || 12 || style="background:#ccc;" | || 5 || 8 || 7 || 10 || 7 || 7 || 8 || 6 || 8 || 6 || 7 || 7 || 5 || 3 || 6 || 7 || 6 || 5 || 6 || 3 || 7 || 5 || 10 || 10 || 8 || 7 || 7 || 5 || 6 || 4 || 3 || 6 |- | style="text-align:left;" | Србија и Црна Гора | 137 || 12 || || || 6 || 10 || 4 || || 3 || 10 || 2 || 6 || 2 || 6 || 10 || || || 10 || 6 || 12 || 12 || 12 || || 12 || || || 10 || 12 || || || || || || 4 || 2 || || 10 || style="background:#ccc;" | || || |- | style="text-align:left;" | Данска | 125 || 2 || 12 || || || 5 || || 1 || 6 || 3 || 12 || || 10 || 12 || 2 || 7 || 8 || || 5 || 1 || 4 || 12 || 8 || || style="background:#ccc;" | || 4 || || || 4 || 7 || || 3 || 6 || || 8 || || 10 || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска | 30 || || 1 || || 2 || || || || || 2 || || || 6 || 5 || || || 6 || || || || || || || || 7 || || || || || || || || || || || 1 || style="background:#ccc;" | || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија | 52 || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || 1 || 7 || 5 || || 5 || || || 10 || 7 || || || || || || || || || || 12 || 5 || |- | style="text-align:left;" | Украина | 30 || || || 7 || 12 || || || 8 || 7 || || || || || || || || || || || || || 1 || || || || 12 || || || || || 2 || || || || || 12 || || 7 || || style="background:#ccc;" | |- | style="text-align:left;" | Германија | 4 || || || || || || || || || || || || || || || || || || 2 || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 2 || || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска | 115 || 8 || 6 || 5 || 7 || 2 || 2 || 1 || || 4 || 1 || 2 || 1 || 3 || 4 || 8 || || 8 || || 6 || style="background:#ccc;" | || 6 || 1 || 10 || 5 || 2 || 2 || 10 || 2 || 2 || || 2 || || 5 || || || 4 || 8 || 2 || |- style="background:#FEF200;" | style="text-align:left; background:#FEF200;" | '''Грција''' | style="background:#FEF200;" | '''230''' || 12 || 12 || 12 || 4 || 4 || 10 || 6 || 8 || 12 || 5 || 12 || 8 || 2 || 12 || 12 || 12 || 4 || 8 || 10 || 12 || 12 || 7 || 8 || 4 || 10 || 12 || 10 || 12 || 12 || 10 || 12 || 12 || style="background:#ccc;" | || 10 || 12 || 12 || 12 || 12 || 8 |- | style="text-align:left;" | Русија | 57 || || 10 || || 4 || 10 || || 5 || 12 || || || || 10 || || || || 2 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 4 |- | style="text-align:left;" | Босна и Херцеговина | 79 || 4 || 8 || 10 || 1 || || || || 1 || 7 || 10 || || || || || || || 6 || || 5 || 8 || 6 || || 6 || 10 || 8 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || 10 || 4 || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија | 128 || 1 || 3 || 4 || 5 || 12 || 6 || 4 || 6 || 6 || 3 || 7 || 12 || 8 || 6 || 3 || 5 || 2 || 4 || style="background:#ccc;" | || 3 || 2 || 4 || 1 || 3 || 1 || 3 || || || 5 || 5 || 5 || || 3 || 1 || 2 || 3 || || 6 || 1 |- | style="text-align:left;" | Латвија | 153 || 1 || 12 || 2 || 10 || style="background:#ccc;" | || 1 || 3 || 10 || 3 || 8 || 8 || 12 || 10 || 5 || 10 || 6 || 10 || 6 || || 1 || 4 || 12 || || 10 || || || 4 || 6 || || 1 || 1 || 8 || || 4 || 6 || 5 || 6 || || 2 |- | style="text-align:left;" | Франција | 11 || || || || || || 5 || 1 || || || || || || || || || || || 1 || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || 4 || || || || || || |} Земји кои добиле 12 поени во финалето: {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:95%;" |- style="background:#efefef;" ! N. !! Добивачка земја !! Земји кои дале 12 поени |- | 10 || '''{{Esc|Грција}}''' || {{Esc|Албанија}}, {{Esc|Белгија}}, {{Esc|Бугарија}}, {{Esc|Германија}}, {{Esc|Кипар}}, {{Esc|Обединето Кралство}}, {{Esc|Србија и Црна Гора}}, {{Esc|Унгарија}}, {{Esc|Шпанија}}, {{Esc|Шведска}} |- | rowspan="3" | 3 || {{Esc|Латвија}} || {{Esc|Ирска}}, {{Esc|Литванија}}, {{Esc|Молдавија}} |- | {{Esc|Романија}} || {{Esc|Израел}}, {{Esc|Молдавија}}, {{Esc|Шпанија}} |- | {{Esc|Србија и Црна Гора}} || {{Esc|Австрија}}, {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Хрватска}} |- | rowspan="5" | 2 || {{Esc|Кипар}} || {{Esc|Грција}}, {{Esc|Малта}} |- | {{Esc|Молдавија}} || {{Esc|Романија}}, {{Esc|Украина}} |- | {{Esc|Турција}} || {{Esc|Франција}}, {{Esc|Холандија}} |- | {{Esc|Хрватска}} || {{Esc|Босна и Херцеговина}}, {{Esc|Словенија}} |- | {{Esc|Швајцарија}} || {{Esc|Естонија}}, {{Esc|Латвија}} |- | rowspan="7" | 1 || {{Esc|Албанија}} || {{Esc|Македонија}} |- | {{Esc|Данска}} || {{Esc|Норвешка}} |- | {{Esc|Израел}} || {{Esc|Монако}} |- | {{Esc|Малта}} || {{Esc|Русија}} |- | {{Esc|Русија}} || {{Esc|Белорусија}} |- | {{Esc|Украина}} || {{Esc|Полска}} |- | {{Esc|Унгарија}} || {{Esc|Полска}} |} {{Никулец}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Украинска музика]] [[Категорија:Култура на Киев]] [[Категорија:Музиката во 2005 година]] 3ttoii8be926qjjsd2k5wk61wnh3t4t Базилика Канделарија 0 183666 5630909 5474917 2026-09-22T07:15:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630909 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект | building_name = Базилика Канделарија | infobox_width = | image = Tenerife.candelaria.exterior.basilica.jpg | image_size = | caption = | map_type = | map_size = | map_caption = | location = [[Канделарија]], [[Шпанија]]. | geo = | religious_affiliation = [[Римокатоличка црква]] | rite = | region = | state = | province = [[Римокатоличка архиепископија на Севиља|Архиепископија на Севиља]] | territory = | prefecture = | sector = | district = [[Римокатоличка епархија на Сан Кристобал де ла Лагуна|Епархија на Сан Кристобал де ла Лагуна]] | cercle = | municipality = | consecration_year = 1959 | status = [[базилика]] | functional_status = | heritage_designation = | leadership = | website = {{url|https://basilicadecandelaria.wordpress.com/}} | architecture = yes | architect = [[Хосе Енрике Мареро Регалдо]] | architecture_type = | architecture_style = [[Неокласична архитектура]] | general_contractor = | facade_direction = West | groundbreaking = 1949 | year_completed = 1959 | construction_cost = | specifications = no | capacity = 5000 | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | added = | refnum = | designated = }} '''Базиликата Канделарија''' ([[шпански јазик|шпански]]: ''Basílica de Nuestra Señora de la Candelaria'') е [[базилика]] која се наоѓа во [[Канделарија]], островот [[Тенерифе]], [[Шпанија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eldia.es/2009-08-05/SUR/2-Candelaria-pide-siete-cabildos-participen-fiestas-agosto.htm |title=Artículo periodístico de El Día - in Spanish |accessdate=2010-02-03 |archive-date=2009-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090809190430/http://www.eldia.es/2009-08-05/SUR/2-Candelaria-pide-siete-cabildos-participen-fiestas-agosto.htm |url-status=dead }}</ref>. Храмот е посветен на Богородица Канделарија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.laopinion.es/secciones/noticia.jsp?pRef=2009020700_25_197498__Afondo-Medio-siglo-fervor-Candelaria |title=Medio siglo de fervor en Candelaria - in Spanish |accessdate=2010-02-03 |archive-date=2012-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217181155/http://www.laopinion.es/secciones/noticia.jsp?pRef=2009020700_25_197498__Afondo-Medio-siglo-fervor-Candelaria |url-status=dead }}</ref> Храмот се наоѓа на околу 20 милји од главниот град [[Санта Крус де Тенерифе]]. Секоја година, на 14 и 15 август во овој храм доаѓаат голем број на верници бидејќи датумот е поврзан со патронатот на градот, [[девица Канделарија]] која е светец заштитник на [[Канарски Острови|Канарските Острови]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mercaba.org/MEDITACION/Maria/23%20Candelaria/virgen.htm |title=Virgen de Candelaria, Patrona de Canarias - in Spanish |accessdate=2010-02-03 |archive-date=2011-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517161814/http://www.mercaba.org/MEDITACION/Maria/23%20Candelaria/virgen.htm |url-status=dead }}</ref>, а како таква била прогласена во [[1596]] година од страна на кралот [[Филип II од Шпанија]]. Во исто време кралот христијанскиот храм го прогласил како ''Кралско светилиште на Канделарија''. Базиликата е дизајнирана од страна на архитектот [[Хосе Енрике Мареро Регаладо]].<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%ADlica_de_Nuestra_Se%C3%B1ora_de_la_Candelaria Basilica de Candelaria - Wikipedia Spanish Versión]</ref> Базиликата има капацитет од 5,000 верници кое означува дека е една од поголемите во [[Шпанија]]. Изградбата на денешниот објект започнала во [[1949]] а завршшила во [[1959]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dominicos.org/betica/candelaria.htm |title=Página oficial de los Dominicos de la Basílica de Candelaria - in Spanish |accessdate=2010-02-03 |archive-date=2010-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204125636/http://www.dominicos.org/betica/candelaria.htm |url-status=dead }}</ref> Храмот беше прогласен од [[Папа Бенедикт XVI]], како Мала [[Базилика]] на [[24 јануари]] [[2011]] година и официјално ги објави на [[2 февруари]] истата година, се совпадна со празникот на Канделарија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eldia.es/2011-02-02/SANTACRUZ/3-Titulo-dignidad-Basilica-iglesia-Patrona-Canarias.htm#4 |title=Título y dignidad de Basílica para la iglesia de la Patrona de Canarias |accessdate=2011-02-02 |archive-date=2015-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211235226/http://www.eldia.es/2011-02-02/SANTACRUZ/3-Titulo-dignidad-Basilica-iglesia-Patrona-Canarias.htm#4 |url-status=dead }}</ref> == Галерија == <gallery> Image:Virgendecandelariacamarin02.jpg|Базилика Канделарија, слика на [[Света Канделарија]]. Image:Candelaria BW 3.JPG|Базилика Канделарија Image:Candelaria BW 4.JPG|Базилика Канделарија, фасада. Image:Candelaria BW 1.JPG|Базилика Канделарија </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://basilicadecandelaria.wordpress.com/ Basílica de Nuestra Señora de Candelaria] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141222044800/https://basilicadecandelaria.wordpress.com/ |date=2014-12-22 }} * [http://www.divainternational.ch/spip.php?article146 The Black Madonna: Virgin of Candelaria] {{Ризница-врска|Basílica de Nuestra Señora de la Candelaria}} {{црква-никулец}} {{DEFAULTSORT:Канделарија}} [[Категорија:Цркви од 20 век]] [[Категорија:Римска архитектура]] [[Категорија:Тенерифе]] [[Категорија:Базилики во Шпанија]] [[Категорија:Цркви во Тенерифе]] [[Категорија:Светилишта на Богородица Марија]] sp1jvkjr7ma3y80icq3xsfa3g2my3xt Албокс 0 191497 5630804 5122491 2026-09-21T19:44:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630804 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins -->{{Инфокутија Населено место |official_name = Албокс |nickname = |motto = | image_skyline =AlboxBB 33.jpg | image_caption =Албокс| |image_caption = |image_flag = Flag of Albox Spain.svg |image_seal = |image_map = Map of Albox (Almería).png |mapsize = |map_caption = |subdivision_type = [[Список на земји|Земја]] |subdivision_type1 = [[Автономни заедници во Шпанија|Автономна заедница]] |subdivision_type2 = [[Покраини во Шпанија|Покраина]] |subdivision_name = {{знаме|Spain}} |subdivision_name1 = [[Андалусија]] |subdivision_name2 = [[Алмерија (покраина)|Алмерија]] |leader_title = [[Градоначалник]] |leader_name = [[Хосе Гарсија Наваро]] |established_title = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 168 |area_total_sq_mi = 64.9 |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2018 |population_note = |population_total = 11,696<ref>Општински регистар на Шпанија 2018 - [[Национален статистички институт (Шпанија)|Национален статистички институт]]</ref> |population_metro = |population_urban = |population_density_km2 = 67.1 |population_density_sq_mi = 173.8 |timezone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |latd=37 |latm=23 |lats= |latNS=N |longd=2 |longm=08 |longs= |longEW=W |elevation_m = 420 |elevation_ft = 1386 |website = [http://www.albox.es www.albox.es] |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''Албокс ''' — општина во покраината [[Алмерија (покраина)|Алмерија]], во автономната заедница [[Андалусија]] . == Демографија == {{Demography 7col|400px| 1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005| 9,671|9,599|9,661|9,974|10,409|10,680|11,271}} <small>Source: [http://www.ine.es INE (Spain)]</small> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{es}} [http://www.albox.es/ Official Website] * {{es}} [http://i2.dipalme.org/Servicios/Municipios/pueblos.nsf/albox.html Albox] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051201014856/http://i2.dipalme.org/Servicios/Municipios/pueblos.nsf/albox.html |date=2005-12-01 }} - Diputación Provincial de Almería * {{en}} [http://www.costaalmeria.com/towns.php?town=Albox Albox Information]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Tourist information for the town of Albox * {{en}} [http://www.alboxinfo.com Albox Information] - General information about Albox and a directory of Albox businesses and services * {{es}} [http://www.portalbox.net Portalbox] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190131144204/https://www.portalbox.net/ |date=2019-01-31 }} - El Portal de la gente de Albox * {{es}} [http://www.lavozdealbox.com La voz de Albox] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090826124745/http://www.lavozdealbox.com/ |date=2009-08-26 }} - (The voice of Albox) * {{en}} [http://www.almanzora-au.org Albox] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090101224801/http://www.almanzora-au.org/ |date=2009-01-01 }} - Abusos Urbanisticos Almanzora -NO {{Алмерија-гео-никулец}} {{Општини во Алмерија}} [[Категорија:Општини во Алмерија]] dfjh4cwlpzb1i17u5nq38906tsy6mnd Бедар 0 191651 5630956 5121049 2026-09-22T09:39:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630956 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins -->{{Инфокутија Населено место |official_name = Бедар |nickname = |motto = | image_skyline =Bédar.JPG | image_caption =Поглед кон Бедар| |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |subdivision_type = [[Список на земји|Земја]] |subdivision_type1 = [[Автономни заедници во Шпанија|Автономна заедница]] |subdivision_type2 = [[Покраини во Шпанија|Покраина]] |subdivision_name = {{знаме|Spain}} |subdivision_name1 = [[Андалусија]] |subdivision_name2 = [[Алмерија (покраина)|Алмерија]] |leader_title = [[Градоначалник]] |leader_name = [[Абгел Коладо Фернандес]] |established_title = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 46 |area_total_sq_mi = 17.8 |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2018 |population_note = |population_total = 927<ref>Општински регистар на Шпанија 2018 - [[Национален статистички институт (Шпанија)|Национален статистички институт]]</ref> |population_metro = |population_urban = |population_density_km2 = 16.9 |population_density_sq_mi = 43.7 |timezone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |latd=37 |latm=11 |lats= |latNS=N |longd=1 |longm=58 |longs= |longEW=W |elevation_m = 404 |elevation_ft = 1333 |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''Бедар ''' — општина во покраината [[Алмерија (покраина)|Алмерија]], во автономната заедница [[Андалусија]] . == Демографија == {{Demography 8col|400px| 1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005|2006| 566|572|597|632|668|732|777|824}} <small>Source: [http://www.ine.es INE (Spain)]</small> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{es}} [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04022.htm Bédar] - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía * {{es}} [http://i1.dipalme.org/Servicios/Municipios/pueblos.nsf/bedar.html Bédar] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051218185833/http://i1.dipalme.org/Servicios/Municipios/pueblos.nsf/bedar.html |date=2005-12-18 }} - Diputación Provincial de Almería {{Алмерија-гео-никулец}} {{Општини во Алмерија}} [[Категорија:Општини во Алмерија]] j8qe7leb6f9i9gt3x40369v2gw5tcup Алесандро Дел Пјеро 0 195560 5630843 5607162 2026-09-21T21:15:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630843 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Алесандро Дел Пјеро | image = [[Податотека:Alessandro Del Piero 2008 cropped.jpg|220px]] | height = {{height|m=1.73}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1974|11|9}} | cityofbirth = {{роден во|Конељано|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 1 јануари 2015 <small>(40 г.)</small> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team San Vendemiano}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Padova}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Juventus}} | years1 = 1991-1993 | caps1 = 14 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Padova}} | years2 = 1993-2012 | caps2 = 513 | goals2 = 208 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | years3 = 2012-2014 | caps3 = 48 | goals3 = 24 | clubs3 = {{Fb team Sydney}} | years4 = 2014 | caps4 = 10 | goals4 = 1 | clubs4 = {{Fb team Delhi Dynamos}} | nationalyears1 = 1991 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|Италија 17]] | nationalyears2 = 1995-2008 | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 12 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 години|Италија 18]] | nationalyears3 = 1993-1996 | nationalcaps3 = 12 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | nationalyears4 = 1995-2008 | nationalcaps4 = 91 | nationalgoals4 = 27 | nationalteam4 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] }} '''Алесандро Дел Пјеро''' ([[итал.]] ''Alessandro Del Piero''; роден на [[9 ноември]] [[1974]] во [[Конељано]]) — [[италија]]нски поранешен [[фудбалер]], кој играл на позицијата [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. Познат по својот прекар ''[[Пинтурикио]]'' кој го добил од [[Џани Ањели]] заради елеганцијата во неговиот стил на игра,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/opinioni/2014/11/08-383305/Auguri+Del+Piero,+cos%C3%AC+divent%C3%B2+Pinturicchio|title=Auguri Del Piero, così diventò Pinturicchio|date=8 ноември 2014|author=Stefano Agresti|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208113518/http://www.corrieredellosport.it/calcio/opinioni/2014/11/08-383305/Auguri+Del+Piero,+cos%C3%AC+divent%C3%B2+Pinturicchio|archive-date=2015-12-08 }}</ref><ref>{{наведени вести|author=Marco Ansaldo|url=http://archivio.lastampa.it/LaStampaArchivio/main/History/tmpl_viewObj.jsp?objid=1447768|title=Agnelli: Schumacher è della Ferrari|publisher=La Stampa|date=11 август 1995|page=23}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{наведени вести|author=Piero Serantoni|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,30/articleid,0599_01_1997_0151_0030_8187538/|title=Agnelli: Lippi scienziato del calcio|publisher=La Stampa|date=3 јуни 1997|page=30}}</ref> Дел Пјеро уште од млада возраст се издвојувал како еден од најголемите таленти на својата генерација,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://argomenti.ilsole24ore.com/alessandro-del-piero.html|title=Alessandro Del Piero}}</ref> и се смета меѓу најдобрите играчи во историјата на [[Фудбалот во Италија|италијанскиот фудбал]].<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/giugno/13/ALE_CAPITANO_SCELTA_GIUSTA_ga_10_080613090.shtml|title=Ale capitano, la scelta giusta|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Sandro Veronesi|date=13 јуни 2008}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.eurosport.com/calcio/del-piero-allenatore-storia-e-fallimenti-dei-grandi-numeri-10-in-panchina_sto4786695/story.shtml|title=Del Piero allenatore: storia e fallimenti dei grandi numeri 10 in panchina|author=Fabio Disingrini|date=17 јуни 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.sky.it/sport/calcio_estero/photogallery/2010/10/10/i_grandi_numeri_dieci_del_calcio.html#9|title=Dalla A alla Zico, i grandi numeri 10 del calcio internazionale|date=10 октомври 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202171511/http://sport.sky.it/sport/calcio_estero/photogallery/2010/10/10/i_grandi_numeri_dieci_del_calcio.html#9|archive-date=2016-02-02 }}</ref> Тој бил [[капитен]] на {{Fb team (N) Juventus}} од 2001 до 2012 година, а токму со клубот од Торино освоил бројни трофеи на национално и меѓународно ниво, постигнувајќи гол во сите натпреварувања во кои учествувал и поставил [[Статистика на ФК Јувентус|апсолутен рекорд]] во клубот по бројот на голови (290)<ref name=CSKA>Понекогаш во вкупниот збир не влегува голот постигнат на 13 септември 1994 година против ЦСКА Софија во Купот на УЕФА, поради суспензијата на натпреварот, но истиот е признаен од УЕФА.</ref> и настапи (705).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juvenews.eu/gazzanet/record-buffon-punta-scirea-del-piero-irraggiungibile/|title=Buffon punta Scirea. Del Piero irraggiungibile|author=Alessandro Fulgenzi|accessdate=2020-07-09|archive-date=2017-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730203846/http://www.juvenews.eu/gazzanet/record-buffon-punta-scirea-del-piero-irraggiungibile/|url-status=dead}}</ref> Со [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентацијата]], тој забележал 91 настап и 27 гола, учествувајќи на три [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] ([[Светско првенство во фудбал 1998|1998]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] и [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]]), станувајќи светски шампион на последното и четири [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] ([[Европско првенство во фудбал 1996|1996]], [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]], [[Европско првенство во фудбал 2004|2004]] и [[Европско првенство во фудбал 2008|2008]]), од кои на последното како капитен. Со 346 постигнати голови во неговата кариера, Дел Пјеро е втор најдобар италијански стрелец на сите времиња веднаш зад [[Силвио Пиола]] (390),<ref>Тој би бил трет на ова рангирање ако се земе предвид [[Џорџо Кинаља]] кој, според некој извори, постигнал најмалку 398 гола; сепак, во случајот со Кинаља не се бројат неговите голови постигнати за [[Њујорк Космос]], бидејќи североамериканското првенство познато како [[НАСЛ]] почитувало само некој правила наметнати од страна на [[ФИФА]].</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://it.eurosport.yahoo.com/blog/top/top-11-delle-bandiere-tutti-i-tempi-125550558--spt.html|title=La Top 11 delle bandiere di tutti i tempi|date=6 јуни 2014|archiveurl=https://archive.today/20141009162520/https://it.eurosport.yahoo.com/blog/top/top-11-delle-bandiere-tutti-i-tempi-125550558--spt.html|archive-date=2014-10-09 }}</ref> и освоил четири титули за најдобар стрелец: во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во [[УЕФА Лига на шампиони 1997/98|1998]] со 10 гола, во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|2006]] со 5 гола, во [[Серија Б]] во [[Серија Б 2006-2007|2007]] со 20 гола и во [[Серија А]] во [[Серија А 2007-2008|2008]] со 21 гол. Тој бил избран три последователни години (1995-1996, 1996-1997, 1997-1998) во тимот на годината според [[European Sports Media|Европските спортски медиуми]], додека здружението на фудбалски статистичари, го класифицира меѓу ''најдобрите фудбалери на сите времиња'', рангирајќи го на 60-тото место.<ref>{{Наведена мрежна страница|language=en|url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=479862&root=england&lpos=spotlight&lid=tab2pos2&&cc=5739|title=Your Verdict: 100 greatest ever footballers|date=7 ноември 2007|accessdate=2020-07-10|archive-date=2009-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090611112437/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=479862&root=england&lpos=spotlight&lid=tab2pos2&&cc=5739|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|author=Marcelo Leme de Arruda|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/afstop100.html|title=AFS Top-100 Players of All-Time|date=14 декември 2007|language=en}}</ref> Во 2004 година, тој бил вклучен во [[ФИФА 100]], списокот на 125-те најголеми живи играчи избрани од [[Пеле]] и од ФИФА по повод стогодишнината на федерацијата, а на [[Јубилејната анкета на УЕФА]] го заземал 49-тото место, анкета спроведена од [[УЕФА]] преку интернет за да ги прослави најдобрите фудбалери во Европа во претходните педесет години.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Erik Garin|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/uefa-awards.html#100|title=The UEFA Golden Jubilee Poll|date=21 декември 2006|language=en}}</ref> Тој, исто така, бил вклучен шест пати меѓу 50-те кандидати за [[Златна топка|Златната топка]], завршувајќи на четвртото место во [[Златната топка 1995|1995]] и во [[Златната топка 1996|1996]]. Двапати бил избран за [[Италијански фудбалер на годината во Серија А|најдобар италијански фудбалер]] во 1998 и 2008 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.calcioblog.it/post/7911/oscar-del-calcio-del-piero-e-ibrahimovic-dominano-la-scena|title=Oscar del Calcio: Del Piero e Ibrahimovic dominano la scena|date=20 јануари 2009|accessdate=2020-07-10|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509071729/https://www.calcioblog.it/post/7911/oscar-del-calcio-del-piero-e-ibrahimovic-dominano-la-scena|url-status=dead}}</ref> а во 2017 година бил вклучен во [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќата на славните на италијанскиот фудбал]].<ref name=hof>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/it/204/2540219/2017/12/News.shtml|title=Del Piero, Gullit, Conti e altre 7 leggende entrano nella 'Hall of Fame del calcio italiano'|date=5 декември 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206010339/http://www.figc.it/it/204/2540219/2017/12/News.shtml|archive-date=2017-12-06 }}</ref> == Биографија == [[File:Sonia Del Piero, Alessandro Del Piero (11149485886).jpg|thumb|left|upright=0.8|Дел Пјеро со сопругата Соња во [[Сиднеј]] во 2013 година]] Дел Пјеро е роден во [[Конељано]], во [[Тревизо (покраина)|покраината Тревизо]], но пораснал во Сакон, [[Поделок (Италија)|фракцијата]] на [[Сан Вендемјано]]. Алесандро е син на Џино, по занимање електричар, и Бруна, домаќинка. Тој има девет години постар брат, Стефано, кој исто така бил негов агент,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200708articoli/10404girata.asp|title=Del Piero, il contratto è un affare di famiglia|last=|first=|date=30 август 2007|archiveurl=https://archive.today/20120803085246/http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/200708articoli/10404girata.asp|archivedate=3 август 2012|access-date=}}</ref> и посвоена сестра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|title=Profilo di Del Piero|accessdate=2020-07-10|archive-date=2013-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101140657/http://www.kom.it/eurocalcio/dbase/200.html|url-status=dead}}</ref> Тој поседува диплома за сметководство.<ref>{{наведени вести|url=http://www.zai.net/files/magazine_pdf/zai200509.pdf|title=Una vita da campione|publisher=Zai.net|date=5 декември 1997|page=5}}</ref> Дел Пјеро е во брак со [[Соња Аморузо]], сестрата на неговиот некогашен соиграч од {{Fb team (N) Juventus}}, [[Никола Аморузо|Никола]], со која се оженил во тајност на 12 јуни 2005 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/2005/f/sezioni/sport/calcio/pierosposa/pierosposa/pierosposa.html|title=Torino, nozze segrete per Alex Del Piero|date=13 јуни 2005}}</ref> парот има три деца Тобијас (р. 2007), Доротеја (р. 2009) и Саша (р. 2010).<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Furio Zara|url=https://www.vanityfair.it/sport/calcio/2019/01/25/gran-gol-di-del-piero-ma-e-dorotea-non-suo-papa|title=Gran gol di Del Piero. Ma è Dorotea, non suo papà|date=25 јануари 2019}}</ref> Во 2006 година, за време на [[Зимски олимписки игри 2006|Зимските олимписки игри]], тој бил носител на [[Олимписки пламен|олимпискиот пламен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.torino.it/torinoplus/italiano/citynews/02-2006/torcia-torino.html|title=La torcia Olimpica a Torino|date=10 февруари 2006}}</ref> Дел Пјеро е пријател со музичарите [[Ноел Галагер|Ноел]] и [[Лиам Галагер]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corrieredellosport.it/Notizie/Calcio/48914/Del+Piero:+auguri+in+tv+dagli+Oasis|title=Del Piero: auguri in tv dagli Oasis}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> а во 2007 година, тој се појавил како [[камео]] во видео-клипот за песната ''[[Lord Don't Slow Me Down]]'' од [[Oasis]];<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Mattia Barro|url=https://www.rollingstone.it/classifiche/liste/i-migliori-video-musicali-con-i-calciatori/499807/|title=I migliori video musicali con i calciatori|date=2 февруари 2020}}</ref> во истата година, тој се појавил со соиграчите во филмот ''[[L'allenatore nel pallone 2]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cinemalia.it/commedia/lallenatore-nel-pallone-2-4.html|title=L'allenatore nel pallone 2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080321021945/http://www.cinemalia.it/commedia/lallenatore-nel-pallone-2-4.html|archive-date=2008-03-21 }}</ref> Во 2014, учествувал во епизода од австралиската серија ''[[Bondi Rescue]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/2014/03/05/sport/calcio/alex-del-piero-attore-per-un-giorno-69Q7CKmgP4MBjOV5NNyRBM/pagina.html|title=Alex Del Piero attore per un giorno|date=5 март 2014|accessdate=2020-07-10|archive-date=2017-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730223211/http://www.lastampa.it/2014/03/05/sport/calcio/alex-del-piero-attore-per-un-giorno-69Q7CKmgP4MBjOV5NNyRBM/pagina.html|url-status=dead}}</ref> Учествувал во бројни добротворни и солидарни иницијативи.<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/31/Del_Piero_batte_Ronaldo_all_ga_0_9805319923.shtml|title= Del Piero batte Ronaldo all'asta di beneficenza|publisher=La Gazzetta dello Sport}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/2008/ottobre/31/Airc_maratona_Rai_per_fondi_co_9_081031066.shtml|title=Airc, maratona in Rai per i fondi alla ricerca|last=|first=|date=31 октомври 2008|work=|access-date=|archiveurl=https://archive.today/20130108085209/http://archiviostorico.corriere.it/2008/ottobre/31/Airc_maratona_Rai_per_fondi_co_9_081031066.shtml|archive-date=|dead-url=|publisher=Corriere della Sera|page=25}}</ref><ref>{{cite video|url=http://video.corriere.it/anche-alessandro-piero-spot-australiano-contro-l-omofobia/fe9587a0-c14c-11e3-9f36-c28ea30209b6|title=Anche Alessandro Del Piero nello spot australiano contro l'omofobia|editor=Corriere della Sera|date=11 април 2014}}</ref> Во 2006 година, тој го промовирал и финансиски го поддржал истражувањето на ракот, и во ноември истата година ја добил наградата „Верувајте во истражување“ од [[Италијанско здружение за истражување на ракот|АИРК]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://presidenti.quirinale.it/elementi/Continua.aspx?tipo=Foto&key=1381|title=Palazzo del quirinale 24/11/2006}}</ref> Во 2011 година, тој го започнал проектот „Ale10friendsforJapan“, кој тој го дизајнирал за да им помогне на жителите на [[Јапонија]] погодени од [[Земјотрес во Сендај 2011|цунамито]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alessandrodelpiero.com/it/news/13520|title=ALE10FRIENDSFORJAPAN|date=1 април 2011|accessdate=2020-07-10|archive-date=2011-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110404230005/http://www.alessandrodelpiero.com/it/news/13520|url-status=dead}}</ref> Учествувал и на бројни натпревари организирани за добротворни цели, како што е [[Partita del cuore]]. Тој е меѓу најбараните спортски личности од компании кои сакаат да ја рекламираат својата марка. Бил заштитно лице на брендови како [[Адидас]],<ref>{{наведени вести|author=Lorenzo Vendemiale|url=http://www.cinquantamila.it/storyTellerArticolo.php?storyId=0000002283465|title=La nazionale dei griffati|publisher=il Fatto Quotidiano|date=21 август 2014|access-date=2020-07-10|archive-date=2020-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712092720/https://www.cinquantamila.it/storyTellerArticolo.php?storyId=0000002283465|url-status=dead}}</ref> [[Suzuki]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moto.it/news/alex-piero--nuovo-testimonial-suzuki-mr-burgman-1310.html|title=Alex Del Piero è il nuovo testimonial Suzuki Mr. Burgman|date=20 јануари 2006}}</ref> [[FIAT]],<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Matteo Fantozzi|url=http://www.tuttomotoriweb.com/2011/03/18/auto-dei-vip-alessandro-del-piero-e-la-sua-fiat-500-numero-10/|title=Auto dei Vip: Alessandro Del Piero e la sua Fiat 500 numero "10"|date=18 март 2011}}</ref> Bliss,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mffashion.com/it/archivio/2003/05/09/bliss-il-nuovo-testimonial-e-alessandro-del-piero|title=Bliss, il nuovo testimonial è Alessandro Del Piero|date=9 мај 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170426062109/http://www.mffashion.com/it/archivio/2003/05/09/bliss-il-nuovo-testimonial-e-alessandro-del-piero|archive-date=2017-04-26 }}</ref> [[Пепси]], [[Cesd|CEPU]], [[Компанија Волт Дизни|Disney]], [[Woolmark]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ilmessaggero.it/fotogallery/alessandro_piero_testimonial_di_woolmark-81996.html|title=Alessandro Del Piero è il testimonial di Woolmark|date=20 октомври 2015|access-date=6 јули 2020}}</ref> Upper Deck<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/08/Del_Piero_che_faccia_spot_ga_0_9805081924.shtml|title=Del Piero, che faccia da spot|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 мај 1998}}</ref> и Uliveto.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/multimedia/multimedia.asp?IDmsezione=26&IDalbum=13599&tipo=FOTOGALLERY|title=Alex e Cristina|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081122185311/http://www.lastampa.it/multimedia/multimedia.asp?IDmsezione=26&IDalbum=13599&tipo=FOTOGALLERY|archive-date=2008-11-22 }}</ref> Тој, исто така, се појавил на насловните страни на некои изданија на фудбалски видео игри како ''[[FIFA (видео игра)|FIFA]]'' и ''[[Pro Evolution Soccer]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gamesnation.it/news/2748/del-piero-accando-a-messi-in-pro-evolution-soccer-2010.html|title=Del Piero accanto a Messi in Pro Evolution Soccer 2010|date=16 јули 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120502055821/http://www.gamesnation.it/news/2748/del-piero-accando-a-messi-in-pro-evolution-soccer-2010.html|archive-date=2012-05-02 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zapster.it/news/Del-Piero-testimonial-di-PES-2010|title=Del Piero testimonial di PES 2010|date=16 јули 2009|accessdate=2020-07-10|archive-date=2018-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205200658/http://www.zapster.it/news/Del-Piero-testimonial-di-PES-2010|url-status=dead}}</ref> Во 2000 година, тој бил најплатен фудбалер во светот, собрано вкупно помеѓу приходите од плата и рекламирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|language=en|author=Malcolm Foster|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20000426/ai_n14306883|title=Football: pounds 6.4m-a-year Del Piero world's best-paid player at|date=26 април 2000|accessdate=2020-07-10|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924095214/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20000426/ai_n14306883|url-status=dead}}</ref> Во 2011 година, тој бил втор најпопуларен фудбалер во Европа според [[IFFHS]], зад [[Франческо Тоти]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iffhs.de/?32a00e42f0ae2300bf11504e52d17f7370eff3702bb1c2bbb6e28e05|title=The World's Most Popular Footballer Amongst Currently Active Players in 2011|date=2020-04-10 |language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://roma.corriere.it/roma/notizie/sport/12_gennaio_20/totti-giocatore-popolare-europa-1902944900522.shtml|title=Francesco Totti, il giocatore più popolare d'Europa|author=Gianluca Piacentini|date=20 јануари 2012}}</ref> додека во една анкета од 2012 година, гласачите го избрале за „спортист кој најмногу го сакаат италијанците“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/09/04-210550/Del+Piero+%C3%A8+lo+sportivo+pi%C3%B9+amato+degli+italiani|title=Del Piero è lo sportivo più amato degli italiani|last=|first=|date=4 септември 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419044147/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/09/04-210550/Del+Piero+%C3%A8+lo+sportivo+pi%C3%B9+amato+degli+italiani|archive-date=2014-04-19|access-date=}}</ref> Откако ги обесил копачките на клин, од 2015 година тој работи како стручен коментатор за телевизијата [[Sky Sport]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2015/07/02/news/_colpo_di_mercato_anche_per_sky_arriva_alex_del_piero-118148269/|title=La nuova stagione di Sky: arrivano Del Piero e 1619 partite in diretta|date=2 јули 2015|author=Massimo Mazzitelli}}</ref> Претходно, во 2014 година тој бил прогласен за „глобален амбасадор“ на [[АФК азиски куп 2015|Азискиот куп 2015]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calciomercato.com/news/de-piero-ambasciatore-della-coppa-d-asia-2015-680303|title=Del Piero ambasciatore della Coppa d'Asia 2015|date=25 март 2014}}</ref> Тој, исто така, учествува на турнири резервирани за поранешни играчи, како што е [[Star Sixes]], а од летото 2018 година поседува аматерски фудбалски клуб во [[Лос Анџелес]], ЛА 10.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.sky.it/calcio/2019/02/24/del-piero-la-10-fc-proprietario-squadra-americana|title='LA 10 FC', Del Piero proprietario di un club a Los Angeles: giocherà in UPSL|date=24 февруари 2019}}</ref> Надвор од фудбалот, во 2013 година заедно со глумецот [[Патрик Демпси]] го основале автомобилскиот тим „Демпси/Дел Пјеро Рејсинг“,<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Francesco Tedeschi|url=https://www.urbanpost.it/alessandro-del-piero-e-patrick-dempsey-fondano-un-team-automobilistico/|title=Alessandro Del Piero e Patrick Dempsey fondano un team automobilistico|date=22 јануари 2013|accessdate=2020-07-11|archive-date=2020-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707175911/https://urbanpost.it/alessandro-del-piero-e-patrick-dempsey-fondano-un-team-automobilistico/|url-status=dead}}</ref> кој го направил своето деби истата година на [[24 часа Ле Ман]] и во [[Американската Ле Ман серија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/24-ore-le-mans_329.html|title=24 Ore Le Mans|date=24 јануари 2013|accessdate=2020-07-11|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714025323/https://www.alessandrodelpiero.com/news/24-ore-le-mans_329.html|url-status=dead}}</ref> ==Технички карактеристики== ===Профил=== [[Податотека:Champions League 1995-96 - Juventus vs Real Madrid - Gol di Del Piero.jpg|thumb|250px|Дел Пјеро постигнува гол од [[слободен удар]] против {{Fb team (N) Real Madrid}} во натпревар од [[УЕФА Лига на шампиони 1995/96|Лигата на шампионите]].]] Плоден напаѓач,<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.gelocal.it/lanuovasardegna/archivio/lanuovasardegna/2007/10/22/SWBSD_SWA04.html|title=Juve-Genoa, risolve un gol di Del Piero|publisher=La Nuova Sardegna|date=22 октомври 2007|access-date=2020-07-11|archive-date=2020-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713120621/https://ricerca.gelocal.it/lanuovasardegna/archivio/lanuovasardegna/2007/10/22/SWBSD_SWA04.html|url-status=dead}}</ref> обдарен со извонредна техничка позадина и дух на жртвување,<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1996/05/24/ravanelli-ora-devi-smetterla.html|title="Ravanelli, ora devi smetterla"|publisher=la Repubblica|author=Corrado Sannucci|date=24 мај 1996}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.raisport.rai.it/news/eventi/euro2000/200006/30/395c9ee50200b/|title=Sacchi consiglia...|date=30 јуни 2000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305005853/http://www2.raisport.rai.it/news/eventi/euro2000/200006/30/395c9ee50200b/|archive-date=2016-03-05 }}</ref> Дел Пјеро се издвојувал со одлична способност да одигра двојно додавање, со одличен [[дриблинг]] и асистенции за своите соиграчи;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/articoli/66230/trofeo-berlusconi-vince-il-milan.shtml|title=Trofeo Berlusconi, vince il Milan|date=21 август 2011|accessdate=2020-07-11|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120422/https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/articoli/66230/trofeo-berlusconi-vince-il-milan.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2014-04-13/a-league-piero-assist-man-sydney-playoff-120107.shtml?uuid=AB1nHdAB|title=A-League: Del Piero assist-man, Sydney ai playoff|date=13 април 2014}}</ref> тој, исто така, е сметан за еден од најголемите специјалисти за изведување на [[Слободен удар|слободни удари]] на својата генерација,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2009/01/13/1058402/lo-zio-mette-del-piero-sul-trono-delle-punizioni-juninho-%C3%A8|title=Lo Zio mette Del Piero sul Trono delle Punizioni ("Juninho è calato"), ma il merito è anche di Ibra: "Da quando non c'è più lui..."|date=13 јануари 2009}}</ref> за што претпочитал „растојание од дваесет метри од голот и директен удар, без било кој соиграч да ја допре топката“,<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|title=Del Piero? Tira alla Platini|publisher=Corriere della Sera|date=24 октомври 1995|page=44|archiveurl=https://archive.today/20151106152619/http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml}}</ref> најчесто наоѓајќи го вистинскиот пат на топката со искачување над живиот ѕид до голот на противникот. Тој е природен деснак, способен добро да шутира со обете нозе,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/2010/09/17/sport/calcio/qui-juve/del-piero-e-l-elogio-del-sinistro-con-quel-piede-la-rete-piu-bella-VI9x9Ypm6DrpYG16qKttRM/pagina.html|title=Del Piero e l'elogio del sinistro: Con quel piede la rete più bella|author=Massimiliano Nerozzi|date=17 септември 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315034305/http://www.lastampa.it/2010/09/17/sport/calcio/qui-juve/del-piero-e-l-elogio-del-sinistro-con-quel-piede-la-rete-piu-bella-VI9x9Ypm6DrpYG16qKttRM/pagina.html|archive-date=2016-03-15|access-date=}}</ref> а меѓу другото тој бил и одличен изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/articoli/41606/rigori-e-punizioni-gli-specialisti.shtml|title=Rigori e punizioni: gli specialisti|last=|first=|date=10 септември 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307083826/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/articoli/41606/rigori-e-punizioni-gli-specialisti.shtml|archive-date=2016-03-07|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/2007/09/sezioni/sport/calcio/serie_a/giornata-4a/roma-juventus/roma-juventus.html|title=Roma harakiri, Juve concreta. Un pari in un match all'antica|date=23 септември 2007}}</ref> ===Позиција=== Дел Пјеро обично играл на позицијата [[Напад (фудбал)#Втор напаѓач|втор напаѓач]], што била и неговата најпосакувана улога на теренот,<ref name="calcioblog.it">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|title=Del Piero e la Nazionale: "mai più da centrocampista"|last=|first=|date=|publisher=CalcioBlog.it|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116180235/http://www.calcioblog.it/post/3866/del-piero-mai-piu-centrocampista|archive-date=2009-01-16|access-date=20 October 2014|url-status=dead}}</ref> иако тој бил тактички разноврсен напаѓач, со добро движење и клиничка завршница, способен да игра било каде на предните позиции. Освен како втор напаѓач бил користен и како осамен напаѓач, крило и офанзивен играч од средниот ред. Во својата младост, Дел Пјеро играл во популарното „триденте“ (тројца напаѓачи) во [[4–3–3]] формацијата на тренерот [[Марчело Липи]], заедно со ветераните [[Џанлука Вијали]], [[Роберто Баџо]] или [[Фабрицио Раванели]], притоа најчесто бил користен како лев напаѓач или лево крило.<ref name="Alessandro the Great">{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/champions_league/2935372.stm|title=Alessandro the Great|work=BBC Sport|author1=Nada Grkinic|date=26 May 2003|access-date=8 November 2015}}</ref> Со доаѓањето на [[Зинедин Зидан]], кој ја зазел улогата на офанзивен играч од средниот ред, формацијата на Јувентус била промената во [[4-3-1-2]], а Дел Пјеро дејствувал во нападот како втор напаѓач заедно со уште еден поофанзивен играч, како [[Кристијан Виери]] најпрво а последователно со [[Филипо Инѕаги]].<ref name="Alessandro the Great"/> Откако изгубил дел од своето експлозивно темпо, брзина и агилност по неговата повреда во 1998 година, Дел Пјеро извршил режим на зајакнување на мускулите и тој презел покреативна улога, во комбинација со плејмејкерот Зидан, функционирајќи на слободна позиција, веднаш зад главниот напаѓач Инѕаги, под водството на [[Карло Анчелоти]], во формацијата 3–4–1–2.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.panorama.it/sport/calcio/zeman-juventus-tutte-le-dichiarazioni-in-14-anni-di-accuse/|title=Zeman-Juventus, tutte le dichiarazioni di "guerra"|publisher=Panorama|language=It|access-date=20 October 2014}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/07/Totti_piu_muscoli_servizio_della_co_0_9811078539.shtml|title=Totti, piu' muscoli al servizio della fantasia|publisher=Il Corriere della Sera|author1=Giorgio Rondelli|language=It|date=7 November 1998|access-date=22 April 2014}}</ref><ref>{{наведени вести |url=https://www.repubblica.it/online/sport/dodicesima/crosetti/crosetti.html |title=Due lampi di Inzaghi la Juventus prova l'allungo |work=La Repubblica |language=It|last1=Crosetti |first1=Maurizio |date=4 December 1999 |access-date=11 November 2019}}</ref> иако бил обвинет од страна на некои медиуми за неисполнување на неговиот потенцијал по неговата повреда, поради намалениот број на постигнати голови,<ref name="eroi in bianconero">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|title=Gli eroi in bianconero: Alessandro DEL PIERO|publisher=Tutto Juve|language=It|author=Stefano Bedeschi|access-date=9 December 2014|archive-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220232921/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-alessandro-del-piero-210813|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://temi.repubblica.it/ilcentro-europei2008/2008/05/23/alex-del-piero/?printpage=undefined|title=Alex Del Piero|newspaper=La Repubblica|language=It|date=23 May 2008|access-date=12 May 2016}}</ref> тој успешно се прилагодил на својата нова креативна напаѓачка улога како играч кој обезбедувал асистенции за својте соиграчи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/l-8-novembre-di-12-anni-fa-l-infortunio-ad-alex-del-piero-33608|title=L'8 novembre di 12 anni fa l'infortunio ad Alex Del Piero|publisher=Tutto Juve|language=It|author1=Federico Bettucci|date=8 November 2010|access-date=12 May 2016}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.repubblica.it/online/calcio/delpiero/delpiero/delpiero.html|title=La sorte si ricorda di Alex Pinturicchio risorge a Udine|newspaper=La Repubblica|language=It|date=5 May 2002|access-date=12 May 2016}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|title="Le sette vite del capitano" un ebook racconta Alex Del Piero|newspaper=La Stampa|language=It|date=21 February 2014|access-date=12 May 2016|archive-date=2019-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530212217/https://www.lastampa.it/2014/02/21/sport/calcio/qui-juve/le-sette-vite-del-capitano-un-ebook-racconta-alex-del-piero-WU258LwrFalNzBpCJdo8WM/pagina.html|url-status=dead}}</ref> Стилот на играње на Јувентус продолжил да се менува за време на вториот период на Липи на клупата на ''бјанконерите'' во 2001 година, но Дел Пјеро ја задржал својата улога како втор напаѓач иако често менувал позиции со замената на Зидан, [[Павел Недвед]], во слободна креативна улога пред средниот ред, или повремено на левата страна, во [[4-4–2]] формацијата во која главен центарфор бил [[Давид Трезеге]]; последователно, тој имал слична улога и под водството на Капело и подоцнежните тренери, па дури и повремено се користел во повеќе напаѓачка улога како главен напаѓач, иако во некој периоди останувал и на клупата како замена заради неговата веќе поодмината возраст.<ref name="Alessandro the Great"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2002/matches/round=1639/match=1044119/postmatch/report/index.html|title=Madrid fall to brilliant Nedved|publisher=UEFA.com|date=15 May 2003}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/juveven/juveven/juveven.html|title=Del Piero e Trezeguet lanciano la sfida alla Roma|trans-title=Del Piero and Trezeguet launch their duel with Roma|newspaper=[[la Repubblica]]|language=It|date=13 December 2004|access-date=8 November 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sport.sky.it/calcio/2018/04/12/lippi-idee-innovazioni-tattiche |title=Lipp-ip hurrà! Storia di idee tattiche nate da un sigaro |publisher=sport.sky.it |language=It|last1=Spinella |first1=Vanni |date=12 April 2018 |access-date=11 November 2019}}</ref><ref>{{наведени вести |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/england/2328644/Five-football-teams-built-by-Fabio-Capello.html |title=Five football teams built by Fabio Capello |work=The Telegraph |last1=Lyttleton |first1=Ben |date=16 December 2007 |access-date=11 November 2019 }}</ref> ===Гол ''„ала Дел Пјеро“''=== Посебен вид на гол, кој тој го постигнувал многупати во својата кариера, со шут од левиот агол на шеснаесеттникот погодувајќи го далечниот од голот при што ѝ дава многу [[ефе]] на топката, е колоквијално привлечен од спортскиот печат и објавен како гол ''„[[Фудбалски глосар#Ала Дел Пјеро|ала Дел Пјеро]]“'' (или „гол како Дел Пјеро“):<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1996/12/16/ragazzi-tirate-come-lui.html|title=Ragazzi, tirate come lui|last=|first=|date=16 декември 1996|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=la Repubblica}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2005/10/17/del-piero-la-voglia-di-futuro-trent.html|title=Del Piero e la voglia di futuro, a trent'anni non si è decrepiti|author=Emanuele Gamba|first=|date=17 октомври 2005|journal=la Repubblica}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|title=Il "soldatino" scherza sul gol alla Del Piero: "Alex ha imparato da me"|author=Stefano Agresti|first=|date=2 март 1997|work=|access-date=|archive-url=https://archive.today/20120707074714/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/02/soldatino_scherza_sul_gol_alla_co_0_9703029601.shtml|archivedate=|dead-url=|publisher=Corriere della Sera|page=43}}</ref> оваа дефиниција била воспоставена помеѓу 1995 и 1996 година, период во кој тогашниот новитет Дел Пјеро во неколку наврати постигнал голови со ваква завршница, дефинитивно покажувајќи се прво во Италија, а потоа и на европските терени. Терминот оттогаш често се користи за да се дефинираат постигнатите голови од страна и на други играчи, но на овој начин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilpost.it/2012/05/15/i-gol-alla-del-piero/|title=I gol "alla Del Piero"|date=15 мај 2012}}</ref> ===Прослава на головите=== Во неговата подоцнежна кариера, постигнувањето на головите, Дел Пјеро најчесто го славел трчајќи пред навивачите со раширени раце и со изваден јазик, на сличен начин како [[Мајкл Џордан]], исто така честопати скокајќи во воздухот со крената тупаница кон небото, или лизгајќи се на колена, додека страсно извикува пред публиката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/le-10-perle-pia-belle-di-alessandro-del-piero-69725|title=Le 10 perle più belle di Alessandro Del Piero|trans-title=The 10 most beautiful pearls [goals] of Alessandro Del Piero|website=tuttojuve.com|publisher=Tutto Juve|language=It|author=Camillo Demichelis|date=9 November 2011|access-date=28 February 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|title=Le cinque esultanze "magiche" di Del Piero|trans-title=Del Piero's five "magical" goal celebrations|website=tuttosport.com|publisher=Tutto Sport|date=9 November 2008|access-date=28 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162456/http://www.tuttosport.com/foto/Calcio/Serie%20A/Juventus/2008/11/09-1132_1/Le+cinque+esultanze+%22magiche%22+di+Del+Piero|archive-date=2 April 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2007/10_Ottobre/17/ale.shtml|title=Del Piero per sempre Juve "Mai pensato di andar via"|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=It|date=17 October 2007|access-date=21 January 2015}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.repubblica.it/rubriche/temposcaduto/2014/12/04/news/del_piero_cos_no-102130495/|title=Del Piero, così no|newspaper=La Repubblica|language=It|date=4 December 2014|access-date=21 January 2015}}</ref> == Клупска кариера == ===Почетоци и Падова=== [[File:Alessandro Del Piero - Calcio Padova 1992-93.jpg|thumb|upright=0.8|left|Дел Пјеро во дресот на {{Fb team (N) Padova}} во 1992 година]] Тој започнал да ја шутира топката во парохискиот камп во Сакон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corriere.it/cronache/09_marzo_30/delpiero_campetto_fumagalli_c809c740-1cfc-11de-aa2e-00144f02aabc.shtml|title=Le ruspe nel campetto di Del Piero|author=Marisa Fumagalli|date=30 март 2009}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/gennaio/04/Ronaldo_Del_Piero_cioe_massimo_ga_0_9801043381.shtml|title=Ronaldo vs Del Piero, cioè il massimo|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Germano Bovolenta|author2=Nicola Cecere|author3=Lodovico Maradei|date=4 јануари 1998}}</ref> за потоа да игра во екипата од родниот град, Сан Вендемјано, каде и покрај својата млада возраст тој веднаш ја истакнал својата вештина, дури и ако мајката сакала тој да игра како голман, за да се поти помалку и да не се разболи.<ref name=specialissimo>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.specialissimo.it/vip/del-piero.asp|title=Alex Del Piero}}</ref> Свештеникот на селото, кој исто така бил и во дејство на претседател на тимот, зборувал за младиот играч со некои извршни директори на {{Fb team (N) Padova}}, првично залудно поради заблудата која кај нив ја предизвикала малото тело и витката фигура на момчето.<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/22/ragionier_Del_Piero_gol_350_co_0_94032213208.shtml|title=Il ragionier Del Piero: 5 gol in 350 minuti. "Pare anormale tanta è la sua normalità"|publisher=Corriere della Sera|author=Roberto Perrone|date=22 март 1994|page=43|archive-url=https://archive.today/20120702223306/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/22/ragionier_Del_Piero_gol_350_co_0_94032213208.shtml}}</ref> Во 1992 година, сепак, тој се преселил во Падова, каде бил вклучен во формацијата ''[[Првенство во фудбал на Италија под 17 години|Алиеви]]'' (под 17 години). На 15 март 1992 година, на 17-годишна возраст, го направил своето деби во [[Серија Б]] под водство на тренерот [[Бруно Мација]],<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Matteo Pambianchi|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/bruno-mazzia-ex-all-padova-lanciai-del-piero-in-serie-a-era-il-giovane-pia-forte-90102|title=Bruno Mazzia (ex all. Padova): "Lanciai Del Piero in Serie A, era il giovane più forte"|date=12 април 2012}}</ref> заменувајќи го од клупата [[Роберто Путели]] во натпреварот против [[ФК Месина|Месина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2011/11/29-157556/Del+Piero,+altro+traguardo%3A+700+presenze+con+la+Juve?print|title=Del Piero, altro traguardo: 700 presenze con la Juve|date=29 ноември 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410193744/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2011/11/29-157556/Del+Piero,+altro+traguardo%3A+700+presenze+con+la+Juve?print|archive-date=2016-04-10 }}</ref> Својата прва професионална сезона ја завршил со 4 настапи во Серија Б. Во текот на следната сезона, на 22 ноември го постигнал својот прв гол за Падова, исто така негов прв во професионалната кариера, поставувајќи го конечниот резултат во победата со 5-0 над {{Fb team (N) Ternana}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tgcom.mediaset.it/sport/articoli/articolo328920.shtml|title=Del Piero spegne 200 "candeline"|date=23 септември 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080524012614/http://www.tgcom.mediaset.it/sport/articoli/articolo328920.shtml|archive-date=2008-05-24 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.padova24ore.it/eventi-e-mondanita/2161-alessandro-del-piero-racconta-i-primi-anni-nel-calcio-che-conta-a-padova.html|title=Alessandro Del Piero racconta i primi anni nel calcio che conta a Padova|date=2009-12-02 }}</ref> ===Јувентус=== ====1993-1995: деби и освојување на националната двојна круна==== Во летото 1993 година, благодарение на [[Џампјеро Бониперти]], тој бил купен од страна на {{Fb team (N) Juventus}} за пет милијарди лири - потпишувајќи го неговиот прв професионален договор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/record-australiano_303.html?fb_action_ids=4852510075658&fb_action_types=og.likes&fb_publisher=other_multiline&action_object_map=%7B%224852510075658%22%3A119450244876279%7D&action_type_map=%7B%224852510075658%22%3A%22og.likes%22%7D&action_ref_map=%5B%5D|title=Record australiano|date=26 октомври 2012}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - на тој начин задоволувајќи му ја желбата на самиот играч да игра во клубот чиј обожавател бил отсекогаш.<ref name=specialissimo/> Иако тренерот [[Џовани Трапатони]] веднаш го приклучил во првиот тим, тој подоцна бил вклучен во формацијата [[Јувентус Примавера|Примавера]] каде бил трениран од [[Антонело Кукуреду]], учествувајќи со екипата во освојувањето на [[Турнир Вијареџо 1994|Турнирот Вијареџо]] и [[Кампионато Примавера 1993-1994|Примавера првенството]] во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|title=25 giugno 1994, Primavera tricolore|date=24 јуни 2011|archiveurl=https://archive.today/20141209012234/http://www.juventus.com/juve/it/news/accadde%20oggi%20primavera%2025giugno2011%20news|archive-date=2014-12-09 }}</ref> Во меѓувреме, го направил своето деби во [[Серија А]] на 12 септември 1993 година, заменувајќи го [[Фабрицио Раванели]] во 74-тата минута од натпреварот {{Fb team (N) Foggia}}-Јувентус 1-1; три дена подоцна, во првото коло од Купот на УЕФА, тој го направил своето деби во [[УЕФА клупски натпреварувања|европските натпреварувања]], влегувајќи како замена во победата со 3-0 против [[ФК Локомотив Москва|Локомотив Москва]]. Една недела по своето деби во првенството, тој го постигнал својот прв гол за Јувентус, поставувајќи ги конечните 4-0 во победата на домашен терен над {{Fb team (N) Reggiana}}.<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1993/settembre/20/Juve_gioca_poker_con_Reggiana_co_0_93092014042.shtml|title=la Juve gioca a poker con la Reggiana|publisher=Corriere della Sera|author=Franco Melli|author2=Stefano Agresti|date=20 септември 1993|page=41|archiveurl=https://archive.today/20120707083851/http://archiviostorico.corriere.it/1993/settembre/20/Juve_gioca_poker_con_Reggiana_co_0_93092014042.shtml}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archivio.lastampa.it/LaStampaArchivio/main/History/tmpl_viewObj.jsp?objid=1148011|title=Via col gol Del Piero: è solo l'inizio|publisher=La Stampa|date=20 септември 1993|editor=Torino|page=3|archiveurl=https://archive.today/20120526080353/http://archivio.lastampa.it/LaStampaArchivio/main/History/tmpl_viewObj.jsp?objid=1148011}}</ref> На 20 март 1994 година, тој постигнал [[хет-трик]] во победата со 4-0 над {{Fb team (N) Parma}}: од тој момент, Дел Пјеро бил користен со поголем континуитет.<ref name=TrePassiNelFuturoJuve>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml|title=Del Piero, tre passi nel futuro Juve|publisher=Corriere della Sera|author=Roberto Perrone|author2=Stefano Agresti|author3=Carlo Grandini|date=21 март 1994|page=38|archiveurl=https://archive.today/20120526080358/http://archiviostorico.corriere.it/1994/marzo/21/Del_Piero_tre_passi_nel_co_0_94032115764.shtml}}</ref> На крајот од неговата прва сезона во црно-белиот дрес, поделена меѓу младинците и првиот тим, тој забележал вкупно 14 настапи во сите натпреварувања, и притоа постигнал 5 гола, сите во Серија А.<ref name=TrePassiNelFuturoJuve/> Во летото 1994 година, управниот одбор на Јувентус бил променет, со доаѓањето на [[Антонио Гираудо]], [[Роберто Бетега]] и [[Лучано Моџи]], кои му ја довериле екипата на новиот тренер [[Марчело Липи]]. За време на сезоната 1994-1995, тој го постигнал својот прв гол во Европа, на 13 септември во натпреварот од Купот на УЕФА против {{Fb team (N) CSKA Sofia}} што завршил со резултат 3-2 за бугарскиот тим; голот сепак бил залуден - бидејќи судот за европската спортска правда го поништил резултатот постигнат на теренот поради нерегуларното учество на бугарскиот играч [[Петар Михтарски]], доделувајќи му победа на Јувентус на зелената маса од 3-0 - но сепак истиот е сметан во статистиката на УЕФА. На 4 декември, во натпревар од првенството, тој го постигнал голот со кој му овозможил на својот тим да дојде до кам-бек победа (3-2) против {{Fb team (N) Fiorentina}}:<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/05/Juventus_stravince_misura_co_0_9412059321.shtml|title=La Juventus stravince di misura|publisher=Corriere della Sera|author=Giancarlo Padovan|author2=Stefano Agresti|date=5 декември 1994|page=38|archiveurl=https://archive.today/20120707005438/http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/05/Juventus_stravince_misura_co_0_9412059321.shtml|access-date=2020-07-13|archive-date=2012-07-07|url-status=live}}</ref> гол кој со својата убавина останал меѓу најпознатите,<ref name="Fiorentina">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2014/12/04/6763322/sono-passati-ventanni-il-41294-lo-storico-goal-di-del-piero-alla-|title=Sono passati vent'anni: il 4/12/94 lo storico goal di Del Piero alla Fiorentina|date=4 декември 2014}}</ref> оној што „во ретроспектива“ дефинитивно останал во центарот на вниманието, а во 2017 година бил избран од навивачите на Јувентус, по повод 120-годишнината на клубот, како најдобар во историјата на Јувентус. Во сезоната која оставила длабок траг во неговиот развој како играч - благодарение и на сериозната повреда на [[Роберто Баџо]] која му овозможила повеќе простор за играње во контитнуитет -, тој станал италијански шампион и освојувач на Купот на Италија, а во март 1995 година го направил и своето деби за репрезентацијата.<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/27/Baggio_Pallone_oro_sente_solo_co_0_94122714160.shtml|title=Baggio, l'ex "Pallone d'oro" si sente solo|journal=Corriere della Sera|author=Stefano Agresti|date=27 декември 1994|page=36|archiveurl=https://archive.today/20140312063712/http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/27/Baggio_Pallone_oro_sente_solo_co_0_94122714160.shtml|access-date=2020-07-13|archive-date=2014-03-12|url-status=live}}</ref> ==== 1995-1998: трите години на успеси низ Италија и светот ==== Во сезоната 1995-1996, Јувентус, како од лични, така и од економски причини, решиле да се фокусираат на него, и затоа му дозволиле на Роберто Баџо да си замине, нешто што предизвикало збунетост кај навивачите и медиумите поради ризикот да му се довери толку голема улога во тимот на дваесетгодишник кој, колку и да бил талентиран и да ветувал, сепак имал уште многу да докажува.<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2003/Aprile/26/Juve_attenta_torna_Baggio_ga_0_0304261288.shtml|title=Juve attenta, torna Baggio|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Giovanni Battista Olivero|date=26 април 2003}}</ref> [[Податотека:Juventus FC - Champions League 1995-96 - Alessandro Del Piero e Paulo Sousa.jpg|thumb|upright=0.8|Дел Пјеро и [[Пауло Соуса]] го слават освојувањето на Лигата на шампионите во 1996.]] На 13 септември Дел Пјеро го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони 1995/96|Лигата на шампионите]] против {{Fb team (N) Borussia Dortmund}}, со прецизен удар во далечниот агол што ќе стане негов специјалитет.<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/Aprile/26/Del_Piero_fiore_maggio_ga_0_9704261072.shtml|title=Del Piero, fiore di maggio|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=26 април 1997}}</ref> За време на оваа сезона тој понудил важни настапи и одлични перформанси во најсилното европско клупско натпреварување, постигнувајќи гол во 5 последователни натпревари - рекорд за еден играч на Јувентус (подоцна изедначен само од [[Алваро Мората]] дваесет години подоцна) -:<ref name="Morata" >{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/30-09-2015/morata-come-piero-quinto-gol-fila-champions-130331136841.shtml|title=Morata come Del Piero: quinto gol di fila in Champions|date=30 септември 2015}}</ref> а својот 13-ти и последен гол за него во сезоната, го постигнал од слободен удар во реванш четвртфиналниот натпревар против {{Fb team (N) Real Madrid}} на 20 март 1996 година, што им овозможило на фудбалерите од Торино да влезат во полуфиналето на Лигата на шампионите, каде го совладале {{Fb team (N) Nantes}}. На 22 мај, Дел Пјеро го започнал во почетната постава на Јувентус финалето во [[Рим]] против {{Fb team (N) Ajax}}, во кое ''бјанконерите'' ги совладале холанѓаните со 4-2 по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]], откако по 120 минути резултатот гласел 1-1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1995/index.html|title=1995/96: Juve sul tetto d'Europa|date=22 мај 1996}}</ref><ref>{{YouTube|id=t615KRrQx8Y|title=22/05/1996 - Champions League - Juventus-Ajax 1-1 (5-3)|user=Juventus Football Club}}</ref> Истата година, тој ја освоил и неговата прва титула во [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]] давајќи асистенција за голот на Вијали против Парма. Тој ја завршил сезоната играјќи во сите натпревари во кои бил на располагање, ја добил [[Браво награда]]та за 1996 година, која се доделува на најдобриот играч под 21-годишна возраст во Европа, и завршил на четвртото место во вкупниот пласман за [[Златна топка|Златната топка]] во 1995 и 1996 година. Во сезоната 1996-1997, во ноември, со еден од своите голови му помогнал на Јувентус да обезбеди место во четвртфиналето на Лигата на шампионите носејќи им ја нивната четврта победа во групната фаза, совладувајќи го {{Fb team (N) Manchester United}} со 1-0: дотогаш ниту една италијанска екипа не победила на стадионот [[Олд Трафорд]].<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/ottobre/01/Del_Piero_forza_del_passato_ga_0_9710013139.shtml|title=Del Piero la forza del passato|publisher=La Gazzetta dello Sport|author1=Salvatore Lo Presti|author2=Lodovico Maradei|date=1 октомври 1997}}</ref> Исто така, на 26 ноември 1996 година, тој го реализирал одлучувачкиот погодок во [[Интерконтинентален куп 1996|Интерконтиненталниот куп]] со кој Јувентус го совладал јужноамериканскиот шампион {{Fb team (N) River Plate}} со 1-0; тој подоцна постигнал гол и во трет интернационален куп во помалку од една година, постигнувајќи два гола и две асистенции против {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}} во [[Суперкуп на УЕФА 1996|двомечот од Суперкупот на Европа]]. Потоа, тој се здобил со мускулна повреда во пределот на бутот на десната нога, што го извадила од терените два месеци.<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1997/Aprile/30/Del_Piero_rinnova_passaporto_ga_0_970430035.shtml|title=Del Piero rinnova il passaporto|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=30 април 1997}}</ref> Во мај 1997 година, тој го одиграл второто последователно финале во Лигата на шампионите, влегувајќи како замена во второто полувреме, додека Јувентус губел со 2-0 од Борусија Дортмунд (Липи често претпочитал да го задржи на клупата, откако се опоравил од повредата):<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale__co_0_9705299999.shtml|title="Peccato, ma resta un anno eccezionale"|publisher=Corriere della Sera|author=Roberto Perrone|date=29 мај 1997|page=40|archiveurl=https://archive.today/20120707135100/http://archiviostorico.corriere.it/1997/maggio/29/Peccato_resta_anno_eccezionale__co_0_9705299999.shtml}}</ref> веднаш по влегувањето во игра тој постигнал гол со пета на асистенција на [[Ален Бокшиќ]], негов 15-ти и последен во сезоната, но сепак тој не бил доволен за ''бјанконерите'' да го избегнат поразот во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 1997 годината|финалето]], загубено со конечен резултат 3-1. Сепак, на крајот на сезоната го освоил своето второ скудето и бил најдобар стрелец на екипата. За време на [[ФК Јувентус сезона 1997-1998|сезоната 1997-1998]], Дел Пјеро станал референтна точка во Јувентус. Во текот на летото 1997, тој исто така добил нов партнер во нападот, [[Филипо Инѕаги]], со кого претставувале најдобриот тандем во Италија за време на оваа сезона. Сезоната ја отворил со освојување на нова титула во [[Суперкуп на Италија 1997|Суперкупот на Италија]]. На 1 октомври 1997 година, тој постигнал гол на гостувањето кај Манчестер Јунајтед, што бил четвртиот најбрз во историјата на Лигата на шампионите, постигнат по само 20 секунди и 12 стотинки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://it.eurosport.yahoo.com/blog/top-flop/top-10-dei-gol-pi%C3%B9-veloci-champions-200516236--spt.html|title=La Top 10 dei gol più veloci della Champions|date=2 април 2013|accessdate=2020-07-14|archive-date=2013-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130405013057/https://it.eurosport.yahoo.com/blog/top-flop/top-10-dei-gol-pi%C3%B9-veloci-champions-200516236--spt.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/agosto/08/Del_Piero_del_tempio_sono_ga_10_080808042.shtml|title=Del Piero re del tempio «Mi sono commosso»|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 август 2008}}</ref> Во меѓувреме во [[Серија А 1997-1998|Серија А]], на 21 декември 1997, тој го постигнал својот втор хет-трик во кариерата во победата со 5-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Empoli}}. На 1 април 1998 година, во победата со 4-1 на домашен терен против {{Fb team (N) Monaco}}, тој го постигнал својот прв хет-трик во европските купови што му овозможил да го надмине [[Мишел Платини]] по бројот на голови во Лигата на шампионите, станувајќи најдобар стрелец на Јувентус во ова натпреварување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199804/01/3522a0fb0279e/|title=Juventus 4-1 Monaco|date=1 април 1998|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BcQWJBU9?url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199804/01/3522a0fb0279e/|archive-date=2012-10-23 }}</ref> Тој постигнал 5 гола во групната фаза и уште 5 гола во нокаут фазата, завршувајќи како најдобар стрелец во [[УЕФА Лига на шампиони 1997/98|Лигата на шампионите]] и отворајќи го патот за својот тим кон шестото финале во клупската историја. Сепак, во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 1998 година|финалето]] во кое Јувентус загубил со 1-0 од [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], тој не можел многу да му помогне на својот клуб, пред сè поради тоа што не бил целосно закрепнат од претходната повреда.<ref>{{наведени вести|author=Bruno Bartolozzi|author2=Paolo Forcolin|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/maggio/22/ansia_per_Del_Piero_ga_0_9805227687.shtml|title=in ansia per Del Piero|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=22 мај 1998}}</ref> Во Серија А, тој постигнал највисоки дотогаш во кариерата 21 гол, помагајќи им на торинезите да го освојат 25-тото скудето во историјата на клубот. Посебно запаметен останал голот во [[Дерби на Италија|Дербито на Италија]] на 28 април против {{Fb team (N) Inter}}, единствениот конкурент на ''бјанконерите'' во оваа сезона, со кој му донел победа на својот тим со 1-0 и одлучувачка предност при освојувањето на титулата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/04/20/1219294/scudetto-of-1998-belongs-to-inter-not-juventus-gigi-simoni|title=Scudetto of 1998 Belongs To Inter, Not Juventus – Gigi Simoni|publisher=Goal.com|date=20 April 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/Aprile/27/Juve_scudetto_dei_veleni_vicino_co_0_9804271357.shtml|title=Juve, lo scudetto dei veleni e' vicino|publisher=Il Corriere della Sera|language=It|date=27 April 1998|access-date=5 December 2014}}</ref> Завршувајќи ја сезоната со 21 гол во лигата, 10 во Лигата на шампионите и еден во [[Фудбалски куп на Италија 1997-1998|Купот на Италија]], Дел Пјеро стигнал до бројката од вкупно 32 голови, што претставува рекорден број за еден играч на Јувентус во рамките на една сезона (изедначен со [[Феличе Борел]], [[Давид Трезеге]] и [[Гонсало Игуаин]]). За трето последователно издание тој бил вклучен во [[European Sports Media|Тимот на годината според ЕСМ]] и бил награден за неговите настапи во 1998 година со [[Оскар дел калчо]] за најдобар италијански фудбалер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|title=La notte degli Oscar|last=|first=|date=22 септември 1998|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BcQWxZwl?url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/|archive-date=2012-10-23|accessdate=}}</ref> ====1998-2001: сериозната повреда и бавното враќање во форма==== Сезоната 1998-1999 ја започнал со гол против {{Fb team (N) Lazio}} во [[Суперкуп на Италија 1998|Суперкупот на Италија]], што не бил доволен за Јувентус да го освои трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/agosto/30/Lazio_una_Supercoppa_aspettando_Vieri_co_0_9808305771.shtml|title=Lazio, una Supercoppa aspettando Vieri|publisher=Il Corriere della Sera|language=It|author1=Giancarlo Padovan|author2=Stefano Agresti|date=30 August 1998|access-date=26 August 2015}}</ref> Сè уште борејќи се со последиците од повредата претрпена во завршницата од претходната сезона, Дел Пјеро се мачел да влезе во вистинската форма: исто така да се внесе поголема доверба во него, во натпреварот на домашен терен против {{Fb team (N) Cagliari}} на 20 септември 1998 година, во отсуство на регуларниот капитен [[Антонио Конте]], соблекувалната одлучила токму нему да му ја довери капитенската лената, која ја носел за прв пат во кариерата.<ref name="capitano">{{наведени вести|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,29/articleid,0563_01_1998_0259_0031_7535908/|title=«Alex, il nostro capitano sei tu»|author=Paolo Vergnano|first=|date=21 септември 1998|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=La Stampa|page=29}}</ref> Со изминувањето на неделите, се чинеше дека напаѓачот ја пронашол формата од најдобрите времиња, постигнувајќи го првиот гол за сезоната на гостувањето кај {{Fb team (N) Vicenza}} (1-1) на 18 октомври 1998. Една недела подоцна, тој со својот гол, како и во претходната сезона го одлучил [[Дерби на Италија|Дербито на Италија]] против Интер кое Јувентус го добил одново со минимални 1-0. Сепак, на 8 ноември, во натпреварот против {{Fb team (N) Udinese}}, во обид да постигне гол, тој налетал на еден противнички играч по што се здобил со уште посериозна повреда на левото колено,<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml|title=Campionato già finito per Del Piero infortunato|publisher=Corriere della Sera|date=10 ноември 1998|page=1|archiveurl=https://archive.today/20120526080403/http://archiviostorico.corriere.it/1998/novembre/10/Campionato_gia_finito_per_Del_co_0_9811107957.shtml}}</ref> која подоцна била дијагностицирана како [[повреда на предниот вкрстен лигамент]]: инцидентот го принудил да изврши операција во САД после која била предвидена 9-месечна пауза за рехабилитација.<ref>{{наведени вести|author=Gianni Merlo|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/novembre/23/Del_Piero_Vail_mercoledi_intervento_ga_0_9811237972.shtml|title=Del Piero a Vail, mercoledì l'intervento|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=23 ноември 1998}}</ref> Со тоа сезоната ја завршил по само 8 натпревари. Без него сезоната на Јувентус тргнала низ брдо, и клубот завршил на разочарувачкото седмо место во лигата, додека патот во Лигата на шампионите го завршиле во полуфиналето против Манчестер Јунајтед, кој се покажал способен да ја надополни негативата од два гола постигнати од [[Филипо Инѕаги]] на Деле Алпи; ''бјанконерите'', исто така, ја пропуштиле и директната квалификација за Купот на УЕФА за следната сезона, добиена подоцна преку освојувањето на [[Интертото куп 1999|Интертото купот]] во летото 1999. Слабиот пласман во лигата, донел и промена на клупата на Јувентус каде тренерот Липи бил отпуштен и заменет со [[Карло Анчелоти]]. Во меѓувреме, на 29 јуни, по долгите преговори поврзани со ангажманот и правата на играчот,<ref>{{наведени вести|author=Paolo Forcolin|author2=Salvatore Lo Presti|author3=Franco Arturi|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/giugno/18/Del_Piero_Juventus_Stop_alla_ga_0_9906185300.shtml|title=Del Piero Juventus Stop alla trattativa|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=18 јуни 1999}}</ref><ref name=faccia>{{наведени вести|author=Antonello Capone|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/Aprile/24/Juventus_Del_Piero_questione_faccia_ga_0_990424878.shtml|title=Juventus-Del Piero questione di faccia|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=24 април 1999}}</ref> тој конечно потпишал обновување на договорот со Јувентус, со економско прилагодување што му донело плата од 10 милијарди лири годишно, што го направило најплатениот фудбалер на светот во тоа време.<ref name=faccia/><ref>{{наведени вести|author=Paolo Forcolin|author2=Germano Bovolenta |author3=Antonello Capone|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/giugno/30/Del_Piero_emozioni_oro_ga_0_9906306598.shtml|title=Del Piero emozioni d'oro|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=30 јуни 1999}}</ref> Чекањето за неговото враќање на терените довело [[Џани Ањели]] да го нарече ''[[Чекајќи го Годо|Годо]]''.<ref>{{наведени вести|author=Maurizio Crosetti|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2000/08/24/telenovela-del-piero-chiamatelo-godot.html|title=Telenovela Del Piero, chiamatelo Godot|publisher=la Repubblica|date=24 август 2000}}</ref><ref>{{наведени вести|author=Monica Colombo|url=http://archiviostorico.corriere.it/2000/agosto/24/Agnelli_ribattezza_Del_Piero_Adesso_co_0_0008245559.shtml|title=Agnelli ribattezza Del Piero|publisher=Corriere della Sera|date=24 август 2000|page=41|archiveurl=https://archive.today/20120707023626/http://archiviostorico.corriere.it/2000/agosto/24/Agnelli_ribattezza_Del_Piero_Adesso_co_0_0008245559.shtml}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/agosto/13/Agnelli_Del_Piero_deve_svegliarsi_co_0_0108138720.shtml|author=Roberto Perrone|title=Agnelli: "Del Piero deve svegliarsi"|publisher=Corriere della Sera|date=13 август 2001|page=35|archive-url=https://archive.today/20140315184324/http://archiviostorico.corriere.it/2001/agosto/13/Agnelli_Del_Piero_deve_svegliarsi_co_0_0108138720.shtml}}</ref> [[Податотека:Serie A 1999-09-25 Lecce x Juventus - Savino x Del Piero.jpg|thumb|left|Дел Пјеро (син дрес) во дуел со [[Алберто Савино]] од [[ФК Лече|Лече]], во натпревар од [[Серија А 1999-2000]].]] Враќајќи се по повредата, под водството на Анчелоти, тој донел одлучувачки придонес, со головите и асистенциите, за победата во [[Интертото куп 1999|Интертото купот]].<ref>{{наведени вести|author=Marco Ansaldo|url=http://archivio.lastampa.it/LaStampaArchivio/main/History/tmpl_viewObj.jsp?objid=2441626|title=Del Piero, il ritorno del folletto|publisher=La Stampa|editor=Torino|page=25|date=2 август 1999|archiveurl=https://archive.today/20120707015321/http://archivio.lastampa.it/LaStampaArchivio/main/History/tmpl_viewObj.jsp?objid=2441626}}</ref><ref>{{наведени вести|author=Alberto Cerruti|author2=Paolo Forcolin|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/agosto/11/Riecco_Juve_fantasia_ga_0_9908111555.shtml|title=Riecco la Juve fantasia|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=11 август 1999}}</ref><ref>{{наведени вести|author=Paolo Condò Paolo|author2=Paolo Forcolin|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/agosto/25/aria_coppe_Conte_scatena_ga_0_9908257521.shtml|title=Se c'è aria di coppe Conte si scatena|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=25 август 1999}}</ref> Со освојувањето на трофејот, победувајќи го [[ФК Рен|Рен]] во финалето, Јувентус станал првиот и сè уште е единствениот клуб во Европа кој ги освоил сите шест клупски натпреварувања на УЕФА. Иако ги започнал сите 34 првенствени натпревари, во текот на сезоната тој не играл на истото ниво на кое ги навикнал навивачите на ''бјанконерите'' во минатото, до тој степен што ги разгори сомнежите за неговите шанси за целосно закрепнување од повредата.<ref>{{наведени вести|author=Paolo Forcolin|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/ottobre/13/Del_Piero_conosce_turnover_ga_0_9910133294.shtml|title=Del Piero conosce il turnover|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=13 октомври 1999}}</ref><ref>{{наведени вести|author=Paolo Forcolin|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/gennaio/24/Ancelotti_scudo_Del_Piero_ga_0_0001246821.shtml|title=Ancelotti fa scudo a Del Piero|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=24 јануари 2000}}</ref> Тој сепак успеал да постигне 12 сезонски погодоци (иако многу од нив од пенал) и да подели уште 20 асистенции, вклучувајќи 14 од нив во Серија А (најдобар „асистент" во првенството<ref>{{Наведена мрежна страница|language=en|url=http://www.football-lineups.com/tourn/Serie_A_1999-2000/stats/top_goal_scorers/|title=Serie A 1999-2000 Top Goal Scorers}}</ref>) Скудетото во оваа сезона, по поразот на Јувентус кај {{Fb team (N) Perugia}} во последното коло од првенството, и покрај многуте контроверзии,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilsussidiario.net/News/Calcio-e-altri-Sport/2011/4/21/CALCIO-Tutto-su-Perugia-Juventus-del-2000-nella-rubrica-La-tribu-del-pallone-/170212/|title=Tutto su Perugia-Juventus del 2000 nella rubrica "La tribù del pallone"|date=21 април 2011|accessdate=2020-07-17|archive-date=2017-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905183921/http://www.ilsussidiario.net/News/Calcio-e-altri-Sport/2011/4/21/CALCIO-Tutto-su-Perugia-Juventus-del-2000-nella-rubrica-La-tribu-del-pallone-/170212/|url-status=dead}}</ref> отишло кај Лацио, кои триумфирале со само еден бод повеќе од пиемонтезите. Во сезоната 2000-2001, на 18 февруари, за време на натпреварот против {{Fb team (N) Bari}}, тој постигнал гол кој го прославил со солзи во знак на посветеност кон неговиот татко, кој починал неколку дена пред тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Ludovica Rampoldi|url=http://www.sport.it/articoli/2001/02/20/61095.php|title=Un gol alla Del Piero|date=20 февруари 2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208160048/http://www.sport.it/articoli/2001/02/20/61095.php|archive-date=2008-12-08 }}</ref> Оваа епизода претставувала нов патоказ во неговата кариера: тој одиграл позитивно финале на сезоната и од тој момент пронашол доверба во своите квалитети.<ref>{{наведени вести|author=Ludovica Rampoldi|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/03/17/del-piero-torna-leader-restero-alla-juventus.html|title=Del Piero torna leader: "Resterò alla Juventus"|publisher=la Repubblica|date=20 февруари 2001}}</ref> Јувентус повторно завршил на второто место.<ref>{{наведени вести|author=Paolo Forcolin|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2001/maggio/07/mancato_colpo_del__ga_0_0105071966.shtml|title=«È mancato il colpo del k.o.»|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=7 мај 2001}}</ref> ==== 2001-2004: капитен на клубот и новите успеси ==== Враќањето на Марчело Липи на клупата на Јувентус се совпаднало со одлична година за Дел Пјеро, кој постигнал 21 гол во [[ФК Јувентус сезона 2001-2002|сезоната 2001-2002]]. Промовиран од Липи (овојпат трајно) во [[капитен]] на тимот, со оглед на тоа што досегашниот капитен Антонио Конте веќе се наоѓал во фазата на опаѓање на неговата кариера, Дел Пјеро постигнал два гола против {{Fb team (N) Venezia}} на домашен терен во своето сезонско деби на 26 август постигна, надминувајќи ја бројката од 100 гола во дресот на ''бјанконерите''. Потоа на 31 октомври, во натпреварот во Лигата на шампионите загубен од шкотскиот {{Fb team (N) Celtic}} со 4-3, тој го постигнал 27-миот гол во европските натпреварувања, со што станал најефикасниот фудбалер на Јувентус во овие натпреварувања надминувајќи го претходниот рекорд кој го држел [[Роберто Бетега]]. Конечно, во инфаркт завршница во последното коло од првенството, на 5 мај 2002 година, благодарение на погрешниот чекор на Интер кој загубил со 4-2 на гостувањето кај Лацио, и на победата на Јувентус со 2-0 во Удине над Удинезе, во која Дел Пјеро постигнал гол, тој го освоил четвртото скудето во кариерата, прво како капитен, придонесувајќи со 16 гола и прилично многу асистенции за неговиот соиграч од нападот [[Давид Трезеге]]. Во оваа година, заедно со Трезеге, тие поставиле рекорд како најплоден напаѓачки пар во Европа, со вкупно 40 постигнати голови (французинот постигнал 24 гола, кои му го донеле првото место на списокот на стрелците во првенството, споделено со [[Дарио Хубнер]], и неговите 16).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ansa.it/site/notizie/dati/calcio/2008-05-16_116224872.html|title=Sampdoria-Juventus, curiosità in cifre|accessdate=2020-07-18|archive-date=2016-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314011701/http://www.ansa.it/site/notizie/dati/calcio/2008-05-16_116224872.html}}</ref> Сезоната 2002-2003 ја започнал со 10 гола на првите 7 натпревари за Јувентус. Тој постигнал два гола одлучувајќи го [[Суперкуп на Италија 2002|Суперкупот на Италија]] против Парма во корист на неговата екипа. На 27 април 2003, во натпреварот Јувентус - {{Fb team (N) Brescia}} 2-1, го постигнал својот [[Список на играчи кој постигнале 100 или повеќе гола во Серија А|100-ти]] гол во Серија А. Тој исто така одиграл значајна улога во пласманот на ''бјанконерите'' во финалето во [[УЕФА Лига на шампиони 2002/03|Лигата на шампионите]], постигнувајќи 5 гола, последниот во реванш полуфинале против Реал Мадрид, во кое му асистирал на Трезеге за воведниот гол, а потоа и самиот тој се запишал во списокот на стрелците со прекрасен гол на кој му претходел фантастичен "лажњак" со кој го седнал на земја противничкиот одбранбен играч [[Фернандо Јеро]]; натпреварот завршил 3-1 за ''бјанконерите'' кои со тоа ја собориле негативата од првиот натпревар (2-1 за Реал Мадрид), и ги елиминирале бранителите на титулата од натпреварувањето.<ref name="Juve-Real">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sport.it/articoli/2003/05/14/410783.php|title=3-1 al Real, la Juve raggiunge il Milan}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> По освојувањето на петтото скудето, во првото [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2003 година|италијанско финале]] во историјата на Лигата на шампионите,<ref name="Juve-Real"/> Јувентус бил поразен на пенали од {{Fb team (N) Milan}}. Дел Пјеро ја завршил сезоната како најдобар стрелец на Јувентус во Серија А и во Лигата на шампионите (во второто изедначен со [[Павел Недвед]]). Во следната сезона, бил вметнат по седми пат во кариерата меѓу кандидатите за освојување на Златната топка, го освоил [[Суперкуп на Италија 2003|Суперкупот на Италија]] со Јувентус по четврти пат, откако победиле на пенали против Милан, и го загубил финалето на Купот на Италија од Лацио, иако постигнал гол во вториот финален натпревар одигран во Торино. ==== 2004-2007: случајот ''Калчополи'' и сезоната во Серија Б ==== [[File:Alessandro Del Piero Rimini-Juventus 2006 cropped.jpg|thumb|upright=0.8|Дел Пјеро во акција во 2006 година против {{Fb team (N) Rimini}}.]] Во сезоната 2004-2005 улогата на постојан стартер во Јувентус била доведена во прашање со доаѓањето на [[Златан Ибрахимовиќ]] и пред сè со решенијата на новиот тренер [[Фабио Капело]], кој често го оставал на клупата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/milan/2009/01/27-16416/Capello:+%C2%ABScudetti+tolti+alla+Juve%3F+Sono+vinti+sul+campo%C2%BB|title=Capello: "Scudetti tolti alla Juve? Sono vinti sul campo"|date=27 јануари 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110933/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/milan/2009/01/27-16416/Capello:+%C2%ABScudetti+tolti+alla+Juve%3F+Sono+vinti+sul+campo%C2%BB|archive-date=2016-03-04 }}</ref> и со кои играчот никогаш немал оптимален однос од гледна точка на тренерскиот избор.<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/2005/maggio/29/Capello_prepara_valigie_Del_Piero_co_9_050529019.shtml|title=Capello prepara le valigie a Del Piero|author=Roberto Perrone|first=|date=29 мај 2005|work=|access-date=|archive-url=https://archive.today/20120629055622/http://archiviostorico.corriere.it/2005/maggio/29/Capello_prepara_valigie_Del_Piero_co_9_050529019.shtml|archive-date=|dead-url=|publisher=Corriere della Sera|p=41|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/agosto/27/Capello_piu_bravo_ragione_Del_co_9_060827035.shtml|title="Capello? È il più bravo". "No, ha ragione Del Piero"|author=Giancarla Ghisi|first=|date=27 август 2006|work=|access-date=|archiveurl=https://archive.today/20120629055620/http://archiviostorico.corriere.it/2006/agosto/27/Capello_piu_bravo_ragione_Del_co_9_060827035.shtml|archive-date=|dead-url=|publisher=Corriere della Sera|page=42}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/2004/j/sezioni/sport/calcio/serie_a/capelloalex/capelloalex/capelloalex.html|title=Capello scuote Del Piero "Se ha dei dubbi resti fuori"}}</ref> Сезоната ја завршил со вкупно 17 постигнати голови во сите турнири, и повторно бил најдобар стрелец на клубот за сезоната. Во последниот првенствен натпревар на 29 мај го постигнал воведниот гол против {{Fb team (N) Cagliari}} во победата со 4-2, освојувајќи нова титула во лигата која подоцна на Јувентус ќе му биде одземена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/2005/e/sezioni/sport/calcio/serie_a/38giornata/juventuscagliari1/juventuscagliari1.html|title=La Juve festeggia lo scudetto. Poker al Cagliari di Zola|date=29 мај 2005}}</ref> Во текот на сезоната тој ги престигнал [[Феличе Борел]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juworld.net/giocatori-scheda.asp?idgiocatore=254|title=Profilo Felice Placido Borel II}}</ref> и [[Омар Сивори]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juworld.net/giocatori-scheda.asp?idgiocatore=406|title=Profilo Omar {{Sic|Sivori}}}}</ref> на списокот на најдобрите стрелци во историјата на Јувентус, пробивајќи се на третото место. Во сезоната 2005-2006, тој најпрво го престигнал Бетега, а потоа и [[Џампјеро Бониперти]], стигнувајќи до 185 голови со хет-трикот против Фјорентина, со што станал најдобриот стрелец во историјата на Јувентус.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Riccardo Pratesi|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2006/01_Gennaio/11/ale.shtml|title=Ale: "Dedicato ai miei cari"|date=11 јануари 2006}}</ref> На 12 февруари 2006 година, влегувајќи како замена за Ибрахимовиќ, тој го постигнал победничкиот гол во Дербито на Италија на Сан Сиро од слободен удар, консолидирајќи го маршот на Јувентус кон освојување на титулата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corriere.it/Speciali/Extra/2005/Campionato/articoli/giornata25/index.shtml|title=La Juve prenota lo scudetto, Inter battuta 2-1|date=13 февруари 2006}}</ref> Тој го затворил првенството со гол против {{Fb team (N) Reggina}} и славел уште една првенствена титула, кој по аферата ''[[Калчополи]]'' ФИГК ќе ја додели на трето рангираниот Интер. Тој постигнал вкупно 20 гола за време на сезоната 2005-2006, од кои 3 во [[УЕФА Лига на шампиони 2005/06|Лигата на шампионите]], 5 во [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Купот на Италија]], каде завршил како најдобар стрелец, и 12 во лигата, иако играл како стартер во само 17 од вкупно 38-те натпревари на ''бјанконерите''. Неговото место во репрезентацијата останало во сомнеж поради добрите настапи на другите италијански напаѓачи,<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2005/06/06/totti-del-piero-cassano-vieri-scatta-la.html|title=Totti, Del Piero, Cassano, Vieri scatta la corsa per i Mondiali|publisher=la Repubblica|date=6 јуни 2005}}</ref> но тој сепак добил повик за [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]]. {{Цитат 2|width=35%|align=left|quoted=1|quote=„Вистинскиот џентлмен никогаш не ја напушта својата дама.“|source=Алесандро Дел Пјеро, за време на ''Калчополи'', алудирајќи на ''Старата дама'' прекарот на екипата на Јувентус.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2005/settembre/01/sfida_piu_difficile_Alex_Del_co_8_050901011.shtml|title=La sfida più difficile di Alex Del Piero|website=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=1 September 2005|access-date=10 декември 2015}}</ref>}} По испаѓањето на Јувентус во [[Серија Б]], со казна да го започне првенството со -17 бодови,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rainews24.it/it/news.php?newsid=63168|title=Calciopoli, sentenza di appello|date=25 јули 2006|archiveurl=https://archive.today/20120629033925/http://www.rainews24.it/it/news.php?newsid=63168|archive-date=2012-06-29 }}</ref> како што било одлучено по ''Калчополи'', тој бил меѓу ретките играчи во составот кој не го напуштил клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Luigi Garlando|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2006/08_Agosto/10/delpiero.shtml|title=Del Piero, l'orgoglio Juve|date=10 август 2006}}</ref> Тринаесет години по последното искуство во втората италијанска лига со Падова, на 9 септември 2006 година, против {{Fb team (N) Rimini}} го одиграл неговиот прв натпревар во Серија Б во дресот на Јувентус, кој завршил нерешено 1-1. Седум дена подоцна, во саботата на 16 септември, тој излегол на теренот забележувајќи го својот 500-ти официјален натпревар меѓу професионалците, од кои 486 биле со бјанконерите и 14 со бјанкосудатите. [[File:DelPiero500.PNG|thumb|upright=0.8|left|Дресот со кој се прославил настапот број 500 на Дел&nbsp;Пјеро за Јувентус, што се случило за време на сезоната 2006-2007 во Серија Б.]] Во оваа околност тој го постигнал првиот гол во Серија Б во дресот на Јувентус носејќи ја победата со 2-1 против {{Fb team (N) Vicenza}}, прва за клубот од Торино во првенството, додека на 28 октомври го одбележал својот двестоти погодок во црно-белиот дрес против дебитантот {{Fb team (N) Frosinone}} (1-0), влегувајќи во историјата на Јувентус како првиот играч кој успеал да го стори тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2006/10_Ottobre/28/ale200.shtml|title=Adesso Del Piero è mister 200|date=21 октомври 2006}}</ref> На 20 јануари 2007 година, за време на натпреварот Јувентус-Бари, тој постигнал нешто што претходно им успеало само на двајца други играчи од минатото, [[Гаетано Ширеја]] и [[Џузепе Фурино]], стигнувајќи до бројката од 500 настапи во натпреварувачки натпревари за Јувентус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/2007/01/sezioni/sport/calcio/serie_b/juve-bari/juve-bari/juve-bari.html?|title=Del Piero, 500 presenze e festa|date=20 јануари 2007}}</ref> Првенството го завршил со два гола во мрежата на {{Fb team (N) Arezzo}} при победата со 1-5, со која Јувентус математички ја осигурал промоцијата и враќање во Серија&nbsp;А на три кола пред крајот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/2007/05/sezioni/sport/calcio/serie_b/arezzo-juventus/arezzo-juventus/arezzo-juventus.html|title=Juve, l'incubo della B è finito|date=19 мај 2007}}</ref> По завршувањето на сезоната неговите 20 голови му ја донеле и титулата најдобар стрелец во првенството. ====2007-2010: враќање во Серија А и рекордер по бројот на настапи==== Во сезоната 2007-2008, продолжил да ги полни противничките мрежи и во Серија А. На 3 септември му била доделена наградата „[[Златно стапало]]“ за 2007 година, победувајќи ги [[Роберто Карлос]] и [[Дејвид Бекам]].<ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2007/settembre/04/Ale_vince_Golden_Foot_2007_ga_10_070904042.shtml|title=Ale vince il Golden Foot 2007 Premiato dal principe Alberto|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=4 септември 2007}}</ref> На 6 април 2008, играјќи го натпреварот број 553, тој станал играчот со најмногу настапи во историјата на клубот од Торино, надминувајќи го Ширеја.<ref>{{Cite web|author=Andrea Tabacco|url=https://it.eurosport.yahoo.com/07042008/45/serie-donadoni-piero-merita-nazionale.html|title=Donadoni, Del Piero merita la Nazionale|date=7 април 2008|accessdate=2020-07-19|archive-date=2008-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410223057/https://it.eurosport.yahoo.com/07042008/45/serie-donadoni-piero-merita-nazionale.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/03_Marzo/24/delpiero.shtml|title=Del Piero, 552 senza tempo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=It|date=24 March 2008|access-date=13 May 2015}}</ref> [[File:Del Piero - Juventus.jpg|thumb|upright=0.8|Дел Пјеро, во сезоната 2007-2008, за време на гостинскиот натпревар против Фјорентина (1-1).]] Пред последниот натпревар од првенството, гостувањето на [[Стадионот Лујџи Ферарис|Мараси]] кај {{Fb team (N) Sampdoria}} на 17 мај, тој ја открил својата намера да ја освои титулата најдобар стрелец во Серија А заедно со соиграчот Трезеге, со кого бил изедначен на врвот на листата на стрелците со 19 погодоци.<ref>{{Cite web|author=Francesco Bramardo|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/05_Maggio/16/delpierotrezeguet.shtml|title=Del Piero-Trezeguet: in coppia è bello|date=16 мај 2008}}</ref> Откако тој го отворил резултатот во 6-тата минута, во 15-тата изнудил пенал, кој, верен на својата цел, го оставил на својот соиграч, а откако Трезеге го претворил во гол повторно се изедначил со Дел Пјеро - двајцата по 20 гола; подоцна, по една соло акција, тој бил соборен во шеснаесеттникот во 68-мата минута заработувајќи нов удар од единаесет метри, кој овој пат самиот тој го извел, а реализацијата му донела осамено прво место кај стрелците.<ref>{{наведени вести|author=Luca Curino|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2008/maggio/18/Samp_Juve_show_Super_Del_ga_10_080518073.shtml|title=Samp-Juve show Super Del Piero è il re del gol|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=17 мај 2008}}</ref> Во сезоната 2007-2008, фантастичната форма во која се наоѓал Дел Пјеро го донела новопромовираниот Јувентус до неочекувано трето место на крајот од сезоната, а самиот тој за прв пат во кариерата ја освоил титулата ''[[Капоканониере]]'' - наменета за најдобриот стрелец во Серија А - со 21 постигнат гол; тој станал и само вториот играч во италијанскиот фудбал кој успеал во две години едноподруго да стане најдобар стрелец најпрво во Серија Б, а потоа и во Серија А (подвиг што претходно единствено му успеал на [[Паоло Роси]] во дресот на [[Л.Р. Виченца Виртус|Ланероси Виченца]] во сезоните [[Серија Б 1976-1977|1976-1977]] и [[Серија А 1977-1978|1977-1978]]). Во сезоната 2008-2009, по повеќе од две години отсуство, тој добил можност повторно да игра во [[УЕФА Лига на шампиони 2008/09|Лигата на шампионите]], минувајќи ги квалификациите. Откако клубот стигнал до групната фаза, во вториот натпревар против Реал Мадрид, одигран на 5 ноември на [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|Сантјаго Бернабеу]], тој ги постигнал двата гола за Јувентус во победата со 2-0 среде Мадрид, со што станал првиот играч на некоја италијанска екипа кој успеал да постигне два гола на шпански стадион,<ref>{{Cite web|url=http://www.ansa.it/opencms/export/site/visualizza_fdg.html_814951154.html|title=Doppietta Bernabeu, Del Piero stagione da record|date=6 ноември 2008|accessdate=2020-07-20|archive-date=2008-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081108034303/http://ansa.it/opencms/export/site/visualizza_fdg.html_814951154.html}}</ref> добивајќи [[стоечки овации]] во моментот кога го напуштал теренот<ref>{{Cite web|author=Livia Taglioli|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/05/real-juve.shtml|title=Ale incanta il Bernabeu La Juve è già qualificata|date=5 ноември 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.goal.com/it/news/173/champions-league/2008/11/05/950283/real-madrid-juventus-0-2-una-juve-reale-sbanca-il-bernabeu|title=Real Madrid-Juventus 0-2: Una Juve reale sbanca il Bernabeu, doppietta di Del Piero|date=5 ноември 2008}}</ref> и комплименти од [[Диего Марадона]].<ref>{{Cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/champions_league/2008/11/06-8686/Del+Piero+%C3%A8+meglio+%27e+Maradona|title=Del Piero è meglio di Maradona|date=6 ноември 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222151701/http://www.tuttosport.com/calcio/champions_league/2008/11/06-8686/Del+Piero+%C3%A8+meglio+%27e+Maradona|archive-date=2015-12-22 }}</ref> [[Податотека:Del Piero 250.jpg|thumb|left|Дел Пјеро го постигнува својот 250-ти гол за Јувентус, погодувајќи од пенал за конечните Јувентус-Реџина 4-0 на 29 ноември 2008.]] Ја завршил 2008, неговата најплодна година, со 28 постигнати голови, вклучувајќи и 20 во Серија А, што го направило најдобар стрелец за календарската година,<ref>{{Cite web|author=Riccardo Pratesi|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/12/21/ata-juv.shtml|title=Ancora Del Piero e Amauri La Juve piega l'Atalanta|date=21 декември 2008}}</ref><ref>{{Cite web|author=Luca Curino|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/12/23/delpierorecord.shtml|title=Un fenomenALE 2008 Mai così tanti gol|date=23 декември 2008}}</ref> исто така и надминувајќи ја бројката од 250 голови во црно-белиот дрес.<ref>{{Cite web|author=Riccardo Pratesi|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/11/29/juv-reg.shtml|title=Super Juve sotto la neve|date=29 ноември 2008}}</ref> На 19 јануари 2009 година, на манифестацијата Оскар дел Калчо тој бил награден од ИАФ со три оскари: како најдобар италијански фудбалер, најдобар стрелец за календарската 2008 година и најпосакуван играч од јавноста.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2009/01/19/oscar.shtml|title=Ibra re del calcio italiano. Lo segue a ruota Del Piero|date=19 јануари 2009}}</ref> На 10 март, во реванш натпреварот од осминафиналето на Лигата на шампионите против {{Fb team (N) Chelsea}}, тој постигнал гол за моментално водство на ''бјанконерите'' од 2-1, но тие потоа биле елиминирани од натпреварувањето од англискиот претставник.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Italia_Inghilterra/Primo_Piano/2009/03/10/juvechelsea.shtml|title=Juve, cuore da Champions ma passa il Chelsea: 2-2|date=10 март 2009}}</ref> Тој го запишал своето 115-то учество во меѓународните натпреварувања, или 111-то ако се бројат само европските купови, во дресот на Јувентус, што претставува рекорд. На 10 мај 2009, во натпреварот на Сан Сиро против Милан што завршил 1-1, тој влегол во игра од клупата за резерви на 20 минути пред крајот со што го одбележал својот 600-ти настап во дресот на Јувентус.<ref>{{наведени вести|author=Luca Curino|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2009/maggio/08/600_volte_Del_Piero_Mai_ga_10_090508020.shtml|title=600 volte Del Piero Mai nessuno come lui nella Juve|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=8 мај 2009}}</ref> Една недела подоцна, на 17 мај, со 397-миот настап во Серија А во црно-белиот дрес, тој се изедначил со Ширеја. На 31 мај, му била доделена „сребрена топка“ на Олимпико во Торино во знак на признание за најкоректниот фудбалер за сезоната 2008-2009.<ref>{{Cite web|url=http://www.ussi.it/index.php?option=com_content&task=view&id=1028&Itemid=18|title=La consegna del Pallone d'Argento a Del Piero|date=29 септември 2009}}</ref> Поради повреда Дел Пјеро го пропуштил почетокот на новата сезона, а своето деби го имал на 27 септември 2009 година, влегувајќи во последните минути од натпреварот Јувентус-{{Fb team (N) Bologna}} (1-1), со што ја преминал целната линија од 400 настапи во Серија А.<ref>{{Cite web|author=Riccardo Pratesi|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/27-09-2009/trezegol-poi-calo-501422831873.shtml|title=Non basta il solito Trezegol|date=27 септември 2009}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2009/settembre/28/Juve_stop_Sorpasso_mancato_Rimonta_ga_10_090928020.shtml|title=Juve stop Sorpasso mancato Rimonta Bologna|author=Luigi Garlando|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=28 септември 2009}}</ref> На 1 октомври за време на тренинг тој повторно се повредил, здобивајќи се со оптоварување на мускулот од прв/втор степен на левата бутина, исто како и претходната повреда.<ref>{{наведени вести|author=Giampiero Timossi|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2009/ottobre/02/Ahi_Del_Piero_Juve_perde_ga_10_091002015.shtml|title=Ahi Del Piero!|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=2 октомври 2009}}</ref> На средина на сезоната, поради овие повреди, тој го завршил првиот дел од првенството без постигнат гол (за прв пат откако играл за екипата на Јувентус).<ref>{{cite web|author=Massimiliano Nerozzi|url=http://www.lastampa.it/sport/cmsSezioni/quijuve/201001articoli/24577girata.asp|title=Del Piero scomparso nell'anno del Dieci|date=9 јануари 2010}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> По голгетерската суша и периодот поминат на клупата за резерви, тој му се вратил на постигнувањето голови во осминафиналето од Купот на Италија против Наполи на 13 јануари 2010 година, погодувајќи ја двапати мрежата на ''партенопеите'' во победата со 3-0 со која Јувентус се пласирал во четвртфиналето.<ref>{{Cite web|author=Riccardo Pratesi|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Juventus/13-01-2010/juve-super-diego-piero-602640296977.shtml|title=Juve, super Diego e Del Piero. In Coppa travolto il Napoli|date=13 јануари 2010}}</ref> На 14 март 2010 година, тој ги постигнал головите број 300 и 301 во својата кариера во ремито 3-3 на домашен терен против Сиена. Иако бил без постигнат гол по првиот дел од сезоната, одличната форма во вториот дел од истата го направила да заврши како најдобар стрелец на Јувентус со вкупно 11 голови. ====2010-2012: последното скудето и прошталниот натпревар==== [[File:Guadalajara Chivas vs Juventus FC, 2011, Alex Del Piero (cropped).jpg|thumb|Дел Пјеро изведува [[Корнер (фудбал)|корнер]] за време на пријателски натпревар помеѓу Гвадалахара и Јувентус во летото 2011]] На 30 октомври 2010 година, во победата со 1-2 на гостувањето кај Милан, тој го постигнал вториот гол за својот тим со што го надминал Џампјеро Бониперти како играч со најмногу голови за Јувентус во Серија А со 179 погодоци. Гостинскиот натпревар против Каљари на 5 февруари, го донел до бројот од 444 настапи во Серија А, надминувајќи го клупскиот рекорд поставен повторно од Бониперти.<ref>Првично се сметало дека и Џампјеро Бониперти има 444 настапи, но многу години подоцна било откриено дека за време на натпреварот одигран на 13 мај 1951 година против {{Fb team (N) Udinese}} играчот никогаш не излегол на теренот, и дека наместо него играл [[Карл Аге Хансен]], cfr. {{cite web|url=http://www.myjuve.it/stagione-1950-51-juventus/campionato_serie_a-juventus-udinese-1-1-1134.aspx|title=Campionato Serie A 1950/51: Juventus-Udinese 1-1 13/05/1951}}</ref> Тој ја завршил сезоната со 11 голови и 6 асистенции што го направиле најдобар сезонски стрелец на Јувентус по деветти пат во кариерата. На 5 мај 2011 година, тој потпишал нов едногодишен договор со Јувентус во трајност до 30 јуни 2012 година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.juventus.com/wps/portal/en/news/5maggio2011_DP_RINNOVO/|title=Del Piero renews contract at new stadium!|work=Juventus F.C.|date=5 May 2011|access-date=6 May 2011}}</ref> [[ФК Јувентус сезона 2011-2012|Сезоната 2011-2012]] во Јувентус започнала со изборот на [[Антонио Конте]] за нов тренер на тимот (поранешниот капитен на тимот пред помалку од десет години порано), како и со дебито на [[Стадион Јувентус|новиот стадион]] на Јувентус, благодарение на што Дел Пјеро може да се пофали со рекордот дека има играно и постигнато голови на четири различни домашни терени на Јувентус. На 18 октомври 2011 година, клубот потврдил дека оваа сезона ќе биде последната на Дел Пјеро во дресот на Јувентус.<ref>{{наведени вести|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,12876_7249158,00.html|title=Juve not retaining Del Piero|work=Sky Sports|date=18 октомври 2011|access-date=19 октомври 2015}}</ref> Во текот на неговата последна сезона во клубот, Конте го користел Дел Пјеро повремено, и главно како замена, давајќи му предност во нападот на ново летно засилување од Рома, [[Мирко Вучиниќ]]. Во првиот официјален натпревар на клубот за сезоната, во првенството против Парма на 11 септември, тој асистирал за голот на [[Симоне Пепе]] во победата со 4-1 на домашен терен.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=1675081.html |title=Juventus pick off Parma, Palermo stun Inter |publisher=UEFA.com |date=11 September 2011 |access-date=22 август 2019 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/juventus-vs-parma/247621 |title=Juventus 4–1 Parma |publisher=Sky Sports |date=11 September 2011 |access-date=22 August 2019 }}</ref> Својот прв гол на новиот [[Стадион Јувентус]], Дел Пјеро го постигнал на 24 јануари 2012 година, во победата со 3-0 над Рома во четвртфиналето на [[Фудбалски куп на Италија 2011–12|Купот на Италија]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/336404?cc=5901|title=Match report: Juventus 3 Roma 0|work=ESPN Soccernet|date=24 January 2012}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Alessandro Del Piero - 04-2012 cropped.jpg|thumb|left|Дел Пјеро пред натпревар во 2012]] На 25 март 2012, тој го постигнал својот прв гол за сезоната во [[Серија А 2011-2012|Серија А]], во победата со 2-0 над Интер во Дербито на Италија. Неговиот највпечатлив момент за сезоната се случил на 11 април, во натпреварот на домашен терен против Лацио; тој влегол во игра при резултат 1-1 во 72-рата минута на местото на Вучиниќ, забележувајќи го својот 700-ти настап за Јувентус, и само 9 минути подоцна со гол од слободен удар му ја донел победата на својот тим.<ref>{{Cite web|url=http://it.soccerway.com/matches/2012/04/11/italy/serie-a/juventus-fc/ss-lazio-roma/1175933/|title=Juventus 2-1 Lazio}}</ref> На 6 мај 2012 година, го освоил своето шесто скудето во црно-белиот дрес, на едно коло пред крајот, по натпреварот одигран во Трст во кој Јувентус го победил Каљари со 2-0, исто така и благодарение на победата на Интер во миланското дерби против Милан (главниот конкурент на Јуве за титулата) со 4-2.<ref>{{Cite web|author=Riccardo Pratesi|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Cagliari/06-05-2012/vucinic-autogol-delirio-juve-scudetto-numero-28-bianconero-911149644930.shtml|title=Vucinic e autogol, delirio Juve Per i bianconeri è il 28º scudetto|date=6 мај 2012}}</ref> [[File:Striscione per Del Piero.JPG|thumb|right|Банер посветен на Дел Пјеро на 20 мај 2012 година за финалето на Купот на Италија, последниот натпревар одигран со ''бјанконерите''.]] На 13 мај 2012 година, тој го одиграл својот последен првенствен натпревар за ''бјанконерите'', во победата со 3-1 над Аталанта, постигнувајќи го 290-тиот гол (за моментални 2-0) во неговата кариера во Јувентус; долгогодишниот капитен на клубот од Торино го напуштил теренот во 57-мата минута, правејќи почесен круг околу стадионот, со кој предизвикал многу солзи во очите на навивачите.<ref>{{cite web|url=http://www.ansa.it/web/notizie/photostory/sport/2012/05/13/FOTO-Piero-ultima-Juve-questa-mia-gente-_6863837.html|title=Del Piero ultima Juve, questa è la mia gente|date=13 мај 2012}}</ref> Седум дена подоцна, во финалето на Купот на Италија, фудбалерите на Јувентус излегле на теренот со специјална значка на дресот за да го прослават последниот натпревар во црно-белиот дрес на легендарниот фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/19-188811/Sulla+maglia+della+Juve+un+omaggio+ad+Alex+Del+Piero|title=Sulla maglia della Juve un omaggio ad Alex Del Piero|date=19 мај 2012|language=it|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523015328/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2012/05/19-188811/Sulla+maglia+della+Juve+un+omaggio+ad+Alex+Del+Piero|archive-date=2012-05-23 }}</ref> Неговиот договор со Јувентус истекол на 30 јуни 2012, така тој и клубот од Торино се разделиле по 19 години. === ФК Сиднеј === {{Цитат 2|width=35%|align=left|quoted=1|quote=„Имав доволно среќа да освојам сè во мојата кариера и да ја затворам со победа ерата со екипата на мојот живот: Јувентус. Барав нешто ново, различно, што немаше контакти со моето минато: навистина ново искуство. И го најдов во Сиднеј“.|source=Алесандро Дел Пјеро, 5 септември 2012<ref>{{Cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/sydney-il-futuro-oggi_291.html|title=SYDNEY, IL FUTURO É OGGI|date=5 септември 2012|accessdate=2020-07-21|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721150820/https://www.alessandrodelpiero.com/news/sydney-il-futuro-oggi_291.html|url-status=dead}}</ref>}} [[File:Alex Del Piero Sydney FC 3 (cropped).jpg|thumb|Дел Пјеро во акција со ФК Сиднеј во февруари 2013]] На 5 септември 2012 година, Дел Пјеро објавил дека потпишал договор со австралискиот клуб [[ФК Сиднеј]].<ref>{{Cite web|language=en|url=http://www.footballaustralia.com.au/sydneyfc/news-display/sydney-fc-signs-italian-legend-alessandro-del-piero/48956|title=Sydney FC signs Italian legend Alessandro Del Piero|date=5 септември 2012}}</ref> Своето деби за новата екипа го направил во првиот натпревар од [[А-лига]]та за сезоната 2012-2013 против [[ФК Велингтон Феникс|Велингтон Феникс]], во поразот со 2-0;<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio_Estero/Primo_Piano/06-10-2012/del-piero-australia-subito-amara-sydney-sconfitto-wellington-912823077822.shtml|title=Del Piero, Australia subito amara - Sydney sconfitto a Wellington|date=6 октомври 2012}}</ref> веќе во следното коло го постигнал својот прв гол во Австралија против [[ФК Њукасл Јунајтед Џетс|Њукасл Џетс]].<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio_Estero/Primo_Piano/13-10-2012/del-piero-infiamma-sydney-capolavoro-punizione-912890680026.shtml|title=Del Piero, prima perla a Sydney. Capolavoro su punizione|date=13 октомври 2012}}</ref> На 28 октомври, тој го прославил својот 800-ти натпревар како професионалец.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio_Estero/Primo_Piano/28-10-2012/del-piero-segna-sempre-sydney-vince-ancora-913044010393.shtml|title=Del Piero segna sempre E il Sydney vince ancora|date=28 октомври 2012}}</ref> На 19 јануари 2013 година, во домашниот натпревар против Велингтон Феникс, тој прв пат во својата кариера постигнал четири гола на еден натпревар, исто така забележувајќи и една асистенција, во високата победа на „небесно сините" со 7-1.<ref>{{Cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/01/19-239982/Del+Piero+intramontabile%3A+quattro+gol+con+il+Sydney|title=Del Piero intramontabile: quattro gol con il Sydney|date=19 јануари 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122015314/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2013/01/19-239982/Del+Piero+intramontabile:+quattro+gol+con+il+Sydney|archive-date=2013-01-22 }}</ref> Тој ја завршил сезоната со 14 голови на својата сметка (најдобар стрелец на Сиднеј за една сезона на сите времиња<ref>{{Cite web|author=Gian Marco Gandini|url=https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/league-piero-rinnovo-perch%C3%A9-non-arriva-083942789.html|title=A-League - Del Piero e il rinnovo: perché non arriva?|date=11 февруари 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130214045203/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/league-piero-rinnovo-perch%C3%A9-non-arriva-083942789.html|archive-date=2013-02-14 }}</ref>), но неговата екипа завршила на седмото место и останала без пласман во финалната серија. Во следната сезона, Дел Пјеро бил назначен за [[капитен]] на клубот,<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio_Estero/18-09-2013/del-piero-capitano-sydney-fc-201185281217.shtml|title=Del Piero si riprende la fascia. È il nuovo capitano del Sydney Fc|date=18 септември 2013}}</ref> и се изедначил со [[Џузепе Меаца]] на второто место на најдобрите стрелци на сите времиња меѓу италијанските играчи со 338 гола, благодарение на голот постигнат против [[ФК Мелбурн Сити|Мелбурн Сити]]. [[File:Alessandro Del Piero in 2014.jpg|thumb|left|Дел Пјеро на тренинг со Сиднеј]] После неколку не брилијантни настапи, исто така, како резултат на физички проблеми,<ref>{{Cite web|language=en|url=http://www.dailytelegraph.com.au/sport/football/frank-farina-confident-alessandro-del-piero-will-be-fit-for-sydney-fcs-aleaguefinals-push/story-fnk6pqot-1226855741562|title=Frank Farina confident Alessandro Del Piero will be fit for Sydney FC's A-Leaguefinals push|date=15 март 2014}}</ref> во претпоследниот натпревар во првенството, тој постигнал два гола во победата со 4-1 против Велингтон Феникс пред да ја затвори регуларната сезона со обезбедување на две асистенции во победата со 2-1 над [[ФК Перт Глори|Перт Глори]], што му го гарантирало на Сиднеј петтото место и пристап во ''финалната серија''.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/13-04-2014/calcio-australia-due-assist-del-piero-sydney-va-playoff-80440150513.shtml|title=Calcio, Australia: due assist di Del Piero e il Sydney va ai playoff|date=13 април 2014}}</ref> Тој ја завршил сезоната со 10 голови и 9 асистенции, а неговиот клуб бил елиминиран во четвртфиналето на финалната серија после поразот со 2-1 од Мелбурн Виктори.<ref>{{cite web|url=http://www.raisport.rai.it/dl/raisport/Articoli/ContentItem-915c1f0d-27e0-4190-85d1-35f5ba4fb8bd.html|title=Il Sydney di Del Piero fuori ai playoff|date=18 април 2014}}</ref> На 28 април, тој рекол дека нема да го обнови договорот со ФК Сиднеј,<ref>{{Cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/league-piero-ciao-sydney-valuto-offerte-074519265--sow.html|title=A-League - Del Piero: "Ciao Sydney, valuto altre offerte"|last=|first=|date=28 април 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429050939/https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/league-piero-ciao-sydney-valuto-offerte-074519265--sow.html|archive-date=2014-04-29|accessdate=}}</ref> клубoт за кој одиграл 48 официјални натпревари и постигнал 24 голови. ===Делхи Дајнамос=== На 28 август 2014 година, тој потпишал четиримесечен договор со новонастанатиот индиски клуб [[ФК Делхи Дајнамос|Делхи Дајнамос]] кој требало да почне да игра во новиото првенство на земјата, [[Суперлига на Индија|Суперлигата на Индија]].<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/DelhiDynamos/status/505087957473038336|title=Delhi! Shout it out for your #ThokDenge champion Alessandro Del Piero|publisher=Delhi Dynamos Football Club|language=en|date=28 август 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alessandrodelpiero.com/news/in-india_454.html|title=In India|date=28 август 2014|accessdate=2020-07-22|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803152132/https://www.alessandrodelpiero.com/news/in-india_454.html|url-status=dead}}</ref> Своето деби во Индија, Дел Пјеро го направил на 14 октомври во ремито 0-0 против [[ФК Пуне Сити|Пуне Сити]], во чии редови за време на истиот натпревар настапил неговиот поранешен соиграч и партнер во нападот од Јувентус, Давид Трезеге. Својот прв и единствен гол со ''портокаловите'' - воедно и последниот во неговата кариера - го постигнал на 9 декември, од слободен удар, во ремито 2-2 против [[ФК Ченајин|Ченајин]].<ref>{{Cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/calcio_estero/2014/12/09-314761/Calcio+estero+India,+primo+gol+per+Del+Piero%3A+magia+su+punizione|title=Calcio estero India, primo gol per Del Piero: magia su punizione|date=9 декември 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102249/http://www.tuttosport.com/calcio/calcio_estero/2014/12/09-314761/Calcio+estero+India,+primo+gol+per+Del+Piero:+magia+su+punizione|archive-date=2016-03-04 }}</ref> Првенството со клубот го завршил на петтото место, не стигнувајќи до плејоф фазата; вкупно тој забележал 10 настапи и еден гол за Делхи Дајнамос На почетокот на јануари 2015 година, Дел Пјеро официјално го соопштил своето пензионирање од професионалниот фудбал, исто така, истакнувајќи ја својата желба за тренерска кариера. == Репрезентативна кариера == === Младински репрезентации === Во 1991 година, учествувал со [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|италијанската репрезентација под 17 години]] на [[Светско првенство во фудбал под 17 години|светското првенство во оваа возрасна категорија]] чиј домаќин бил Италија, постигнувајќи гол во вториот натпревар на аѕурите, против [[Фудбалска репрезентација на Кина под 17 години|Кина]] (2-2). Помеѓу 1992 и 1993 година, тој одиграл 14 натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 години|репрезентација под 18 години]], притоа постигнувајќи 12 голови. Во 1992 година, учествувал со истата селекција на турнирот посветен на [[Паоло Валенти]], каде го направил своето деби на 12 април во [[Форли]] против [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 18 години|Норвешка]], во натпреварот што завршил 2-0 за италијанците. Два дена подоцна, против [[Фудбалска репрезентација на Грција под 18 години|Грција]], го постигнал својот прв гол со репрезентацијата под 18 години. По победата над [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија]] во полуфиналето, Италија под 18 години се квалификувала во финалето во [[Равена]], каде се соочиле со италијанската селекција на аматери. Токму Дел Пјеро го постигнал голот што го решил натпреварот (1-0). Во октомври Дел Пјеро учествувал во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 18 години|Европското првенство под 18 години]], каде го направил своето деби против [[Фудбалска репрезентација на Полска под 18 години|Полска]], постигнувајќи хет-трик во успехот на ''аѕурите'' со 5-1. Сепак, Италија потоа била елиминирана во баражот, од [[Фудбалска репрезентација на Унгарија под 18 години|Унгарија]] (2-0 во првиот натпревар за унгарците, 1-0 во реваншот за Италија). На 20 јануари 1993 година, под водство на [[Чезаре Малдини]] го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]] во [[Пријателски натпревар|пријателскиот натпревар]] во кој ја победиле [[Фудбалска репрезентација на Романија под 21 година|Романија]] со 1-0. Со ''аѕурините'' тој играл во четвртфиналето на [[Европско првенство во фудбал под 21 година|Европското првенство во оваа категорија]] во [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1994|1994]] и на [[Европско првенство во фудбал под 21 година 1996|1996]], но без да учествува во завршните фази на споменатите натпреварувања, кои Италија ги освоила.<ref>{{наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/04/09/calcio-news.html|title=Convocati Under 21|publisher=la Repubblica|date=9 април 1994|page=25}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,31/articleid,0643_01_1996_0134_0038_8767284/|title=Under 21, i convocati|publisher=La Stampa|date=17 мај 1996|page=31}}</ref> Севкупно го дресот на селекцијата под 21 година го носел во 12 наврати, постигнувајќи 3 гола: првиот против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска]] на 16 ноември 1994 и другите два против [[Фудбалска репрезентација на Унгарија под 21 година|Унгарија]], во пријателски натпревар на 21 февруари 1996 година. === Сениорскa репрезентација === [[Фудбалска репрезентација на Италија|Сениорската репрезентација]] веројатно е најспорното поглавје во кариерата на Дел Пјеро.<ref name="ravelli">{{наведени вести|author=Arianna Ravelli|url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml|title=Del Piero ringrazia Capello: «Rinato grazie al turn over»|publisher=Corriere della Sera|date=14 февруари 2006|page=55|archiveurl=https://archive.today/20130626192320/http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/14/Del_Piero_ringrazia_Capello_Rinato_co_9_060214147.shtml}}</ref> Облечен во националниот дрес, тој одиграл вкупно 91 натпревар и постигнал 27 голови, и во моментов е четврти стрелец во историјата на ''аѕурите'', изедначен со [[Роберто Баџо]].<ref name="figc">{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/classifica-marcatori/?squadraId=12|title=Classifica Marcatori|date=2023-05-26 |access-date=12 јули 2020}}</ref> Сепак, тој никогаш не успеал да се истакне на светските и европските првенства каде на седум различни турнири постигнал само три гола (два гола на три светски и еден гол на четири европски првенства). Неговото деби за сениорската репрезентација се случило на 20-годишна возраст, под водство на селекторот [[Ариго Саки]] на 25 март 1995 година против {{NazNB|FUrep|EST}} (натпревар кој завршил 4-1 за Италија). Првиот гол го постигнал на 15 ноември истата година против {{NazNB|FUrep|LTU}} во победата со 4-0. На 10 септември 2008 година, против {{NazNB|FUrep|GEO}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2010|квалификациите]] за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], го одиграл својот последен репрезентативен натпревар. ==== 1996-2000 ==== Во 1996 година, Ариго Саки го повикал Дел Пјеро на [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство]] во [[Англија]], што бил неговиот прв турнир со сениорската репрезентација и на кое учествувал носејќи го бројот 14. Во кратката авантура на ''аѕурите'' на ова првенство, која завршила уште по првата фаза, тој бил искористен само во првиот натпревар, одигран на 11 јуни против {{NazNB|FUrep|RUS}}, и тоа како играч од средниот ред, напуштајќи го теренот по крајот на првото полувреме кога бил заменет од [[Роберто Донадони]].<ref>{{Cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=1996/matches/round=227/match=52507/index.html|title=Casiraghi ispira gli Azzurri}}</ref> Следната година тој бил дел од избраните играчи од новиот селектор [[Чезаре Малдини]] за [[Турнир во Франција|Турнирот во Франција]], а потоа бил повикан и на [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]] одржано исто така во [[Франција]]. [[Податотека:Del Piero Italia Mondiali 1998.jpg|thumb|Дел Пјеро игајќи за Италија на [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]] во [[Франција]].]] Мускулната повреда што ја претрпел неколку дена пред почетокот на Мундијалот, во финалето на Лигата на шампионите против Реал Мадрид, го натерала да пристигне на турнирот во несигурни услови, па тренерот го фаворизирал Роберто Баџо за првиот натпревар на ''аѕурите'' против {{NazNB|FUrep|CHL}}. Своето деби на светските првенства го направил на 17 јуни 1998 година во [[Монпелје]], влегувајќи од клупата за резерви во 65-тата минута, на местото на Баџо, во вториот натпревар од [[Светско првенство во фудбал 1998 - група Б|групата]] против {{NazNB|FUrep|CMR}} во победата со 3-0.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1013/results/matches/match=8744/report.html|title=Italia-Camerun 3-0|date=17 јуни 1998|accessdate=2020-07-23|archive-date=2013-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204060054/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D1013/results/matches/match%3D8744/report.html|url-status=dead}}</ref> Во последниот натпревар од групата против {{NazNB|FUrep|AUT}}, победата со 2-1, тој асистирал од слободен удар за голот на [[Кристијан Виери]]; во второто полувреме вообичаената измена се случила повторно: Дел Пјеро го отстапил местото на Баџо на седумнаесет минути до крајот.<ref>{{Cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/itaus/itaus/itaus.html|title=Italia piccola, ma ci sono Baggio e Vieri|date=23 јуни 1998}}</ref> Откако се квалификувале во осминафиналето, Италија ја победила {{NazNB|FUrep|NOR}} со 1-0 на 27 јуни; Дел Пјеро повторно го започнал натпреварот заедно со Виери во нападот и бил заменет од [[Енрико Кјеза]] во 77-мата минута. На 3 јули 1998 година, Италија била елиминирана во четвртфиналето на Светското првенство од страна на домаќинот {{NazNB|FUrep|FRA}} по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]], откако по 90 минути и [[Продолжеток (спорт)|по продолженијата]] натпреварот завршил 0-0. Во оваа средба Дел Пјеро бил заменет уште еднаш од Баџо во второто полувреме. [[File:Totti Euro 2000.jpg|thumb|upright=0.8|left|Дел Пјеро заедно со [[Франческо Тоти]] за време на [[Финале на Европското првенство во фудбал 2000|финалето]] на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]]] Потоа тој бил избран од новиот селектор [[Дино Ѕоф]] за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]] во [[Белгија]] и [[Холандија]], и покрај тоа што неодамна се вратил од повреда. Во последниот натпревар од [[Европско првенство во фудбал 2000 - група Б|групата]], против {{NazNB|FUrep|SWE}}, на 10 јуни, тој излегол на теренот од првата минута, обезбедувајќи асистенција за голот на [[Лујџи Ди Бјаџо]] за моментален резултат 1-0, а потоа тој го реализирал голот во 88-мата минута за конечните 2-1, со удар над главата на противничкиот голман [[Магнус Хедман]].<ref>{{Cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1458/match=64856/index.html|title=Tutto facile per l'Italia}}</ref> Во финалето изгубено од {{NazNB|FUrep|FRA}} тој влегол на местото на [[Стефано Фјоре]] во 53-тата минута, две минути пред Италија да дојде во водство; тој последователно промашил голема шанса за зголемување на водството во 59-тата минута кога по одличното додавање на [[Франческо Тоти]], тој излегол сам пред [[Фабиен Бартез]], но шутирал покрај голот. Во самата завршница од финалето Франција дошла до израмнување, за потоа со [[Златен гол|златниот гол]] на Трезеге во 9-тата минута од првото продолжение да го освојат првенството.<ref>{{cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0254-0d7b2e7f6a44-ea138a740f34-1000/|title=EURO 2000: golden Trezeguet, la Francia beffa l'Italia in finale|date=6 октомври 2003}}</ref> ==== 2000-2008 ==== Како автор на пет гола за време на [[Kвалификации за Светскo првенство во фудбал 2002|квалификациите за Светското првенство 2002]] (вклучително и во натпреварот против {{NazNB|FUrep|HUN}} со кој ''аѕурите'' математички обезбедиле пласман на турнирот<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/calcita/partiunghe/partiunghe.html|title=Totti inventa, Del Piero segna l'Italia vola in Giappone|author=Andrea Di Nicola|date=6 октомври 2001}}</ref>), Дел Пјеро бил повикан од [[Џовани Трапатони]] да игра на својот втор мундијал во кариерата, [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство 2002]], кое се одржало во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]]. За време на овој турнир тој најчесто се менувал со [[Франческо Тоти]], кога едниот бил на теренот другиот останувал на клупата и обратно. Во третиот натпревар на мундијалот и последен од групната фаза, одигран на 13 јуни против {{NazNB|FUrep|MEX}}, тој влегол во игра на местото на фудбалерот на Рома на дванаесет минути до крајот, и постигнал гол во 85-тата минута (посветувајќи го на неговиот неодамна починат татко) со кој го поставил конечниот резултат 1-1,<ref>{{Cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=4395/results/matches/match=43950043/report.html|title=Mexico - Italy Match Report|accessdate=2020-07-24|archive-date=2013-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217044516/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D4395/results/matches/match%3D43950043/report.html|url-status=dead}}</ref> што бил доволен за Италија да се квалификува во осминафиналето како втора во групата Г зад мексиканците. Сепак, набргу потоа завршила авантурата на италијанците на овој турнир, откако тие биле елиминирани во осминафиналето од домаќинот {{NazNB|FUrep|KOR}} со златен гол во второто продолжение; Дел Пјеро го започнал натпреварот и играл до 61-вата минута кога бил заменет од [[Џенаро Гатузо]]. Својот втор Мундијал го завршил со 89 одиграни минути во 3 натпревари и еден погодок, негов прв во ова натпреварување. На шест натпревари од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2004|квалификациите за Европското првенство 2004]] тој постигнал пет гола, а потоа бил повикан повторно од страна на Трапатони за [[Европско првенство во фудбал 2004|завршниот турнир]] во [[Португалија]], каде започнал во сите три натпревари од групата Ц. Сепак, Италија не успеала да ја мине фазата по групи, завршувајќи зад Шведска и Данска иако со еднаков број бодови (5) со овие две селекции, но со помал број постигнати голови во меѓусебните двобои.<ref>{{Cite web|url=http://it.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059184/index.html|title=L'Italia vince ma è fuori}}</ref> [[File:Giovanna Melandri abbraccia Del Piero dopo vittoria mondiale 2006.jpg|thumb|Деј Пјеро го слави освојувањето на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]] заедно со министерката [[Џована Меландри]] и претседателот [[Џорџо Наполитано]].]] Во 2006 година, Марчело Липи - кој имал многу важна улога за развојот на Дел Пјеро во Јувентус - станал нов селектор на репрезентацијата на Италија. Дел Пјеро бил повикан на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]] во [[Германија]], неговото трето светско првенство, во кој повторно се соочува во двобој со Тоти за место во тимот. Тој влегол во игра од клупата во првите два натпревари против {{NazNB|FUrep|GHA}}<ref>{{Cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410009/report.html|title=Italy - Ghana Match Report|accessdate=2020-07-24|archive-date=2014-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303214211/http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410009/report.html}}</ref> и {{NazNB|FUrep|USA}},<ref>{{Cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410025/report.html|title=Italy - USA Match Report|accessdate=2020-07-24|archive-date=2014-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305161224/http://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410025/report.html}}</ref> а од почетокот играл само во осминафиналето против {{NazNB|FUrep|AUS}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/06_Giugno/30/italia.shtml|title=Italia confermata: Totti+Toni|date=30 јуни 2006}}</ref> Во полуфиналето против {{NazNB|FUrep|GER}} на 4 јули, тој влегол во игра во завршницата на [[Продолжеток (спорт)|првото продолжение]] и бил пресуден: најпрво тој го изборил корнерот за својата репрезентација по кој се одиграла акцијата за водство на Италија од 1-0 со голот на [[Фабио Гросо]], а потоа во 120-тата минута тој го постигнал голот за конечни 2-0, финализирајќи го противнападот кој го започнале [[Фабио Канаваро]] и Тоти, а завршил со одлична асистенција на [[Алберто Џилардино]] за него по која тој ја пратил топката во далечниот агол од голот на германците. Овој погодок ќе се испостави и како негов последен во дресот со сина боја.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/07_Luglio/04/GERMANIA-ITALIA.shtml|title=Italia gran finale|date=4 јули 2006}}</ref> На 9 јули на [[Олимписки стадион (Берлин)|Олимпискиот стадион]] во Берлин, во финалето против Франција, Дел Пјеро влегол во игра на неколку минути до крајот на редовното време, кое завршило 1-1 со головите на [[Зинедин Зидан]] и [[Марко Матараци]], и потоа го постигнал четвртиот од петте пенали кои и ја донеле на Италија четвртата мундијалска титула.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/Mondiale_2006/Primo_Piano/2006/07_Luglio/09/ITALIA-FRANCIA.shtml|title=Ci incoronano i rigori|date=9 јули 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2006/06/speciale/altri/2006mondialipartite/finale-mondiale/finale-mondiale.html|title=L'Italia è Campione del mondo. Francia ko dopo i calci di rigore|date=9 јули 2006}}</ref> Во септември 2007 година, по ремито без голови на Сан Сиро против Франција во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалифкациите за Европското првенство 2008]], долго незадоволен од начинот на кој бил користен, тој јавно побарал да не биде повеќе повикуван во репрезентацијата ако не игра како напаѓач, наместо да биде користен по крилото како што тоа му налагал новиот селектор Роберто Донадони - иако знаејќи дека тоа може да значи и збогување со репрезентацијата.<ref>{{наведени вести|author=Paolo Forcolin|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2007/settembre/19/Alt_Del_Piero_Nazionale_solo_ga_10_070919083.shtml|title=Alt di Del Piero «In Nazionale solo da punta»|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=19 септември 2007}}</ref> Иако не бил повикан за преостанатите квалификациски натпревари, тој сепак бил меѓу 23-цата избрани за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] во [[Австрија]] и [[Швајцарија]], благодарение и на добрата сезона одиграна со Јувентус, запечатена со титулата најдобар стрелец во Серија А;<ref>{{наведени вести|author=Alessandro Bocci|url=http://archiviostorico.corriere.it/2008/maggio/21/Donadoni_tenta_Cassanata_co_9_080521042.shtml|title=Donadoni tenta la Cassanata|publisher=Corriere della Sera|date=21 мај 2008|page=48|archiveurl=https://archive.today/20120701170433/http://archiviostorico.corriere.it/2008/maggio/21/Donadoni_tenta_Cassanata_co_9_080521042.shtml|access-date=2020-07-24|archive-date=2012-07-01|url-status=live}}</ref> поради повредата на Канаваро тој ја наследил капитенската лента на ''аѕурите'' за овој турнир,<ref>{{Cite web|url=http://www.figc.it/it/204/18999/2008/06/News.shtml|title=Donadoni riparte dall'esperienza di Del Piero: "sarà lui il Capitano"|date=12 јуни 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002020537/http://www.figc.it/it/204/18999/2008/06/News.shtml|archive-date=2018-10-02 }}</ref> на кои италијанците биле сопрени во четвртфиналето (на пенали), од идниот шампион {{NazNB|FUrep|ESP}}. Својот последен натпревар за Италија го одиграл на 10 септември 2008 година, на возраст од 33 години. Тоа било во победата со 2-0 над {{NazNB|FUrep|GEO}} во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], кога се појавил на теренот во [[Удине]] во 56-тата минута на местото на [[Антонио Ди Натале]] и му асистирал на [[Даниеле Де Роси]] за вториот гол на ''аѕурите''.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|title=Italia, Del Piero decisivo nella sera di De Rossi|date=10 септември 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304002503/http://www.tuttosport.com/calcio/azzurri/2008/09/10-3432/Italia,+Del+Piero+decisivo+nella+sera+di+De+Rossi|archive-date=2016-03-04 }}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ITA}} {{Cronopar|25-3-1995|Салерно|ITA|4|1|EST|-|Квалификации за Евро|1996|13={{suboff|69}}}} {{Cronopar|19-6-1995|Лозана|SUI|0|1|ITA|-|Сентенарио Швајцарска Фед.|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|21-6-1995|Цирих|ITA|0|2|GER|-|Сентенарио Швајцарска Фед.|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|6-9-1995|Удине|ITA|1|0|SVN|-|Квалификации за Евро|1996|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|8-10-1995|Сплит|CRO|1|1|ITA|-|Квалификации за Евро|1996|13={{suboff|86}}}} {{Cronopar|11-11-1995|Бари|ITA|3|1|UKR|-|Квалификации за Евро|1996|13={{suboff|86}}}} {{Cronopar|15-11-1995|Реџо Емилија|ITA|4|0|LTU (1989-2004)|1<ref name="golcontestato">Некои извори го означуваат овој гол како автогол, но [[Фудбалска федерација на Италија|ФИГК]] го препишува на Дел Пјеро.</ref>|Квалификации за Евро|1996}} {{Cronopar|24-1-1996|Терни|ITA|3|0|WAL|1|Пријателска|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|29-5-1996|Кремона|ITA|2|2|BEL|1|Пријателска|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|1-6-1996|Будимпешта|HUN|0|2|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|11-6-1996|Ливерпул|RUS|1|2|ITA|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|22-1-1997|Палермо|ITA|2|0|NIR|1<ref name="golcontestato"/>|Пријателска|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|8-6-1997|Лион|ITA|3|3|BRA|2|Турнир во Франција}} {{Cronopar|11-6-1997|Париз|ITA|2|2|FRA|1|Турнир во Франција}} {{Cronopar|11-10-1997|Рим|ITA|0|0|ENG|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|29-10-1997|Москва|RUS|1|1|ITA|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|15-11-1997|Неапол|ITA|1|0|RUS|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|77}}}} {{Cronopar|28-1-1998|Катанија|ITA|3|0|SVK|1|Пријателска}} {{Cronopar|22-4-1998|Парма|ITA|3|1|PAR|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|17-6-1998|Монпелје|ITA|3|0|CMR|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|23-6-1998|Сен Дени|ITA|2|1|AUT|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|27-6-1998|Марсеј|ITA|1|0|NOR|-|Светско првенство|1998|Осминафинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|3-7-1998|Сен Дени|ITA|0|0|FRA|-|Светско првенство|1998|Четвртфинале|dts|3 – 4|13={{yel|26}}{{suboff|67}}}} {{Cronopar|5-9-1998|Ливерпул|WAL|0|2|ITA|-|Квалификации за Евро|2000|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|10-10-1998|Удине|ITA|2|0|SUI|2|Квалификации за Евро|2000|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|9-10-1999|Минск|BLR (1995-2012)|0|0|ITA|-|Квалификации за Евро|2000|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|13-11-1999|Лече|ITA|1|3|BEL|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-2-2000|Палермо|ITA|1|0|SWE|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|3-6-2000|Осло|NOR|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|11-6-2000|Арнем|TUR|1|2|ITA|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{subon|75}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Б#Турција - Италија|детали]]}} {{Cronopar|14-6-2000|Брисел|ITA|2|0|BEL|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{subon|64}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Б#Италија - Белгија|детали]]}} {{Cronopar|19-6-2000|Ајндховен|ITA|2|1|SWE|1|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Б#Италија - Шведска|детали]]}} {{Cronopar|24-6-2000|Брисел|ITA|2|0|ROU|-|Евро|2000|Четвртфинале|13={{subon|75}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Б#Италија - Романија|детали]]}} {{Cronopar|29-6-2000|Амстердам|ITA|0|0|NLD|-|Евро|2000|Полуфинале|dts|3 – 1|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Б#Италија - Холандија|детали]]}} {{Cronopar|2-7-2000|Ротердам|FRA|2|1|ITA|-|Евро|2000|Финале|зг|13={{subon|53}}|15=[[Финале на Европското првенство во фудбал 2000#Натпреварот|детали]]}} {{Cronopar|3-9-2000|Будимпешта|HUN|2|2|ITA|-|Квал. за СП|2002|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Милано|ITA|3|0|ROU|-|Квал. за СП|2002|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|11-10-2000|Анкона|ITA|2|0|GEO (1990-2004)|2|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|15-11-2000|Торино|ITA|1|0|ENG|-|Пријателска|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|24-3-2001|Букурешт|ROU|0|2|ITA|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|28-3-2001|Трст|ITA|4|0|LTU (1989-2004)|2|Квал. за СП|2002|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|2-6-2001|Тбилиси|GEO (1990-2004)|1|2|ITA|-|Квал. за СП|2002|13={{suboff|58}}}} {{Cronopar|1-9-2001|Каунас|LTU (1989-2004)|0|0|ITA|-|Квал. за СП|2002|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|6-10-2001|Парма|ITA|1|0|HUN|1|Квал. за СП|2002|13={{suboff|58}}}} {{Cronopar|7-11-2001|Саитама|JPN|1|1|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|13-2-2002|Катанија|ITA|1|0|USA|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|17-4-2002|Милано|ITA|1|1|URU|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|18-5-2002|Прага|CZE|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|3-6-2002|Сапоро|ITA|2|0|ECU|-|Светско првенство|2002|Прва фаза|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|13-6-2002|Оита|ITA|1|1|MEX|1|Светско првенство|2002|Прва фаза|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|18-6-2002|Теџон|ITA|1|2|KOR|-|Светско првенство|2002|Осминафинале|зг|13={{suboff|61}}}} {{Cronopar|21-8-2002|Трст|ITA|0|1|SVN|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|7-9-2002|Баку|AZE|0|2|ITA|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|12-10-2002|Неапол|ITA|1|1|SCG|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|16-10-2002|Кардиф|WAL|2|1|ITA|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|20-11-2002|Пескара|ITA|1|1|TUR|-|Пријателска|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|11-6-2003|Хелсинки|FIN|0|2|ITA|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|20-8-2003|Штутгарт|GER|0|1|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|55}}}} {{Cronopar|6-9-2003|Милано|ITA|4|0|WAL|1|Квалификации за Евро|2004}} {{Cronopar|10-9-2003|Белград|SCG|1|1|ITA|-|Квалификации за Евро|2004|13={{yel|83}}}} {{Cronopar|18-2-2004|Палермо|ITA|2|2|CZE|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|64}}}} {{Cronopar|30-5-2004|Раде|TUN|0|4|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|14-6-2004|Гимараеш|DNK|0|0|ITA|-|Евро|2004|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|18-6-2004|Порто|ITA|1|1|SWE||Евро|2004|Прва фаза|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|22-6-2004|Гимараеш|ITA|2|1|BUL|-|Евро|2004|Прва фаза|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|8-9-2004|Кишињев|MDA|0|1|ITA|1|Квал. за СП|2006|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|17-8-2005|Даблин|IRL|1|2|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|12-10-2005|Лече|ITA|2|1|MDA|-|Квал. за СП|2006|13={{Капитен}} {{yel|1}}}} {{Cronopar|12-11-2005|Амстердам|NLD|1|3|ITA|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-11-2005|Женева|ITA|1|1|CIV|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronopar|1-3-2006|Фиренца|ITA|4|1|GER|1|Пријателска|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|31-5-2006|Женева|SUI|1|1|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|2-6-2006|Лозана|ITA|0|0|UKR|-|Пријателска|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|12-6-2006|Хановер|ITA|2|0|GHA|-|Светско првенство|2006|Прва фаза|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|17-6-2006|Кајзерслаутерн|ITA|1|1|USA|-|Светско првенство|2006|Прва фаза|13={{subon|54}}}} {{Cronopar|26-6-2006|Кајзерслаутерн|ITA|1|0|AUS|-|Светско првенство|2006|Осминафинале|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|4-7-2006|Дортмунд|GER|0|2|ITA|1|Светско првенство|2006|Полуфинале|dts|13={{subon|104}}}} {{Cronopar|9-7-2006|Берлин|ITA|1|1|FRA|-|Светско првенство|2006|Финале|dts|5 – 3|13={{suboff|86}} <ref>4. титула Светски првак</ref>}} {{Cronopar|7-10-2006|Рим|ITA|2|0|UKR|-|Квалификации за Евро|2008|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|28-3-2007|Бари|ITA|2|0|SCO|-|Квалификации за Евро|2008|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|2-6-2007|Торшавн|FRO|1|2|ITA|-|Квалификации за Евро|2008}} {{Cronopar|6-6-2007|Каунас|LTU|0|2|ITA|-|Квалификации за Евро|2008|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|22-8-2007|Будимпешта|HUN|3|1|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|8-9-2007|Милано|ITA|0|0|FRA|-|Квалификации за Евро|2008|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|30-5-2008|Фиренца|ITA|3|1|BEL|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-6-2008|Берн|NLD|3|0|ITA|-|Евро|2008|Прва фаза|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|13-6-2008|Цирих|ITA|1|1|ROU|-|Евро|2008|Прва фаза|13={{Капитен}} {{suboff|77}}}} {{Cronopar|22-6-2008|Виена|ESP|0|0|ITA|-|Евро|2008|Четвртфинале|dts|4 – 2|13={{subon|108}}}} {{Cronopar|20-8-2008|Ница|ITA|2|2|AUT|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|10-9-2008|Удине|ITA|2|0|GEO|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|56}}}} {{Cronofin|91|27<ref>Изедначен со [[Роберто Баџо]].</ref>|11|4|Играчи на италијанската фудбалска репрезентација#Список на играчи по бројот на настапи за италијанската репрезентација|Играчи на италијанската фудбалска репрезентација#Список на стрелци за италијанската репрезентација}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 25 јули 2020.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | [[ФК Падова 1991-1992|1991-1992]] || rowspan="2"|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Padova}} || [[Серија Б 1991-1992|Б]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 1991-1992|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 4 || 0 |- | [[ФК Падова 1992-1993|1992-1993]] || [[Серија Б 1992-1993|Б]] || 10 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 1992-1993|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 10 || 1 |- ! colspan="3"|Вкупно Падова || 14 || 1 || || 0 || 0 || || - || - || || - || - || 14 || 1 |- | [[ФК Јувентус сезона 1993-1994|1993-1994]] || rowspan="19"|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 1993-1994|А]] || 11 || 5 || [[Фудбалски куп на Италија 1993-1994|КИ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 1993-1994|КУ]] || 2 || 0 || - || - || - || 14 || 5 |- | [[ФК Јувентус сезона 1994-1995|1994-1995]] || [[Серија А 1994-1995|А]] || 29 || 8 || [[Фудбалски куп на Италија 1994-1995|КИ]] || 10 || 1 || [[Куп на УЕФА 1994-1995|КУ]] || 11 || 2<ref name=CSKA/> || - || - || - || 50 || 11 |- | [[ФК Јувентус сезона 1995-1996|1995-1996]] || [[Серија А 1995-1996|А]] || 29 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 1995-1996|КИ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 1995/96|ЛШ]] || 11 || 6 || [[Суперкуп на Италија 1995|СИ]] || 1 || 0 || 43 || 13 |- | [[ФК Јувентус сезона 1996-1997|1996-1997]] || [[Серија А 1996-1997|A]] || 22 || 8 || [[Фудбалски куп на Италија 1996-1997|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 1996/97|ЛШ]] || 6 || 4 || [[Суперкуп на УЕФА 1996|СУ]]+[[Интерконтинентален куп 1996|ИнтК]] || 2+1 || 2+1 || 35 || 15 |- | [[ФК Јувентус сезона 1997-1998|1997-1998]] || [[Серија А 1997-1998|А]] || 32 || 21 || [[Фудбалски куп на Италија 1997-1998|КИ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 1997/98|ЛШ]] || 10 || 10 || [[Суперкуп на Италија 1997|СИ]] || 1 || 0 || 47 || 32 |- | [[ФК Јувентус сезона 1998-1999|1998-1999]] || [[Серија А 1998-1999|А]] || 8 || 2 || [[Фудбалски куп на Италија 1998-1999|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 1998/99|ЛШ]] || 4 || 0 || [[Суперкуп на Италија 1998|СИ]] || 1 || 1 || 14 || 3 |- | [[ФК Јувентус сезона 1999-2000|1999-2000]] || [[Серија А 1999-2000|A]] || 34 || 9 || [[Фудбалски куп на Италија 1999-2000|КИ]] || 2 || 1 || [[Интертото куп 1999|ИК]]+[[Куп на УЕФА 1999-2000|КУ]] || 3+6 || 1+1 || - || - || - || 45 || 12 |- | [[ФК Јувентус сезона 2000-2001|2000-2001]] || [[Серија А 2000-2001|А]] || 25 || 9 || [[Фудбалски куп на Италија 2000-2001|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2000/01|ЛШ]] || 6 || 0 || - || - || - || 33 || 9 |- | [[ФК Јувентус сезона 2001-2002|2001-2002]] || [[Серија А 2001-2002|А]] || 32 || 16 || [[Фудбалски куп на Италија 2001-2002|КИ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001/02|ЛШ]] || 10 || 4 || - || - || - || 46 || 21 |- | [[ФК Јувентус сезона 2002-2003|2002-2003]] || [[Серија А 2002-2003|А]] || 24 || 16 || [[Фудбалски куп на Италија 2002-2003|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2002/03|ЛШ]] || 13 || 5 || [[Суперкуп на Италија 2002|СИ]] || 1 || 2 || 38 || 23 |- | [[ФК Јувентус сезона 2003-2004|2003-2004]] || [[Серија А 2003-2004|А]] || 22 || 8 || [[Фудбалски куп на Италија 2003-2004|КИ]] || 4 || 3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2003/04|ЛШ]] || 4 || 3 || [[Суперкуп на Италија 2003|СИ]] || 1 || 0 || 31 || 14 |- | [[ФК Јувентус сезона 2004-2005|2004-2005]] || [[Серија А 2004-2005|A]] || 30 || 14 || [[Фудбалски куп на Италија 2004-2005|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2004/05|ЛШ]] || 10<ref>2 настапи во третото квалификациско коло.</ref> || 3<ref name="Gol">1 гол во третото квалификациско коло.</ref> || - || - || - || 41 || 17 |- | [[ФК Јувентус сезона 2005-2006|2005-2006]] || [[Серија А 2005-2006|А]] || 33 || 12 || [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|КИ]] || 4 || 5 || [[УЕФА Лига на шампиони 2005/06|ЛШ]] || 7 || 3 || [[Суперкуп на Италија 2005|СИ]] || 1 || 0 || 45 || 20 |- | [[ФК Јувентус сезона 2006-2007|2006-2007]] || [[Серија Б 2006-2007|Б]] || 35 || 20 || [[Фудбалски куп на Италија 2006-2007|КИ]] || 2 || 3 || - || - || - || - || - || - || 37 || 23 |- | [[ФК Јувентус сезона 2007-2008|2007-2008]] || [[Серија А 2007-2008|А]] || 37 || 21 || [[Фудбалски куп на Италија 2007-2008|КИ]] || 4 || 3 || - || - || - || - || - || - || 41 || 24 |- | [[ФК Јувентус сезона 2008-2009|2008-2009]] || [[Серија А 2008-2009|А]] || 31 || 13 || [[Фудбалски куп на Италија 2008-2009|КИ]] || 3 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008/09|ЛШ]] || 9<ref>1 настап во третото квалификациско коло.</ref> || 6<ref name="Gol"/> || - || - || - || 43 || 21 |- | [[ФК Јувентус сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Серија А 2009-2010|А]] || 23 || 9 || [[Фудбалски куп на Италија 2009-2010|КИ]] || 1 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009/10|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 2+3 || 0 || - || - || - || 29 || 11 |- | [[ФК Јувентус сезона 2010-2011|2010-2011]] || [[Серија А 2010-2011|А]] || 33 || 8 || [[Фудбалски куп на Италија 2010-2011|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 10<ref>4 настапи во квалификациските кола.</ref> || 3<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 45 || 11 |- | [[ФК Јувентус сезона 2011-2012|2011-2012]] || [[Серија А 2011-2012|А]] || 23 || 3 || [[Фудбалски куп на Италија 2011-2012|КИ]] || 5 || 2 || - || - || - || - || - || - || 28 || 5 |- ! colspan="3"|Вкупно Јувентус || 513 || 208 || || 56 || 25 || || 127 || 51 || || 9 || 6 || 705 || 290 |- | [[ФК Сиднеј сезона 2012-2013|2012-2013]] || rowspan="2"|{{flagsport|AUS}} {{Fb team (N) Sydney}} || [[А-лига 2012-2013|АЛ]] || 24 || 14 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 24 || 14 |- | [[ФК Сиднеј сезона 2013-2014|2013-2014]] || [[А-лига 2013-2014|АЛ]] || 23+1<ref>Регуларна сезона + завршна серија.</ref> || 10+0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 24 || 10 |- ! colspan="3"|Вкупно ФК Сиднеј || 47+1 || 24 || || - || - || || - || - || || - || - || 48 || 24 |- | [[ФК Делхи Дајнамос 2014|2014]] || {{flagsport|IND}} [[ФК Делхи Дајнамос|Делхи Дајнамос]] || [[Суперлига на Индија 2014|ИСЛ]] || 10 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 10 || 1 |- ! colspan="3"|Вкупно во кариерата || 584+1 || 234 || || 56 || 25 || || 127 || 51 || || 9 || 6 || 777 || 316 |} === Репрезентативна статистика === :Извор:<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=43236&squadraId=12|title=DEL PIERO ALESSANDRO, Convocazioni e presenze in campo|date=2023-05-26 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="15"|{{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] |- |1995 ||7||1 |- |1996 ||4||2 |- |1997 ||6||4 |- |1998 ||8||3 |- |1999 ||2||0 |- |2000 ||13||4 |- |2001 ||6||3 |- |2002 ||11||5 |- |2003 ||4||2 |- |2004 ||6||1 |- |2005 ||4||0 |- |2006 ||9||2 |- |2007 ||5||0 |- |2008 ||6||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!91!!27 |} ===Хет-трикови=== Во својата кариера Алесандро Дел Пјеро има 9 натпревари на кој постигнал три или повеќе голови, т.н. [[хет-трик]]: 8 натпревавари во кариерата завршил со 3 постигнати гола, а само еднаш успеал да постигне 4 погодоци, во дресот на ФК Сиднеј против Велингтон Феникс во јануари 2013 година. Тие четири гола со Сиднеј, всушност претставуваат единствениот негов хет-трик кој не го постигнал со екипата на Јувентус; сите останати 8 хет-трика се со ''бјанконерите''. Тој никогаш не постигнал хет-трик со останатите три екипи за кој играл: Падова, Делхи Дајнамос и италијанската репрезентација. <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување !width="59" |Извештај |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 20/03/1994 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Деле Алпи]], [[Торино]] || align=left|{{Fb team Juventus}} || align=left|{{Fb team Parma}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 0 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 1993-1994]] || [https://www.transfermarkt.com/juventus-fc_ac-parma/index/spielbericht/2215992 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 21/12/1997 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Деле Алпи]], [[Торино]] || align=left|{{Fb team Juventus}} || align=left|{{Fb team Empoli}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 2 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 1997-1998]] ||[https://www.transfermarkt.com/juventus-fc_fc-empoli/index/spielbericht/2214625 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''3''' || 01/04/1998 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Деле Алпи]], [[Торино]] || align=left|{{Fb team Juventus}} || align=left|{{Fb team Monaco}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 1 || align=left|{{симбол2|UEFA Champions League logo 2.svg}} [[УЕФА Лига на шампиони 1997/98|УЕФА Лига на шампиони 1997-1998]] || [https://www.transfermarkt.com/juventus-fc_as-monaco/index/spielbericht/1069417 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''4''' || 18/01/2004 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Деле Алпи]], [[Торино]] || align=left|{{Fb team Juventus}} || align=left|{{Fb team Siena}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 0 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 2003-2004]] || [https://www.transfermarkt.com/juventus-fc_ac-siena/index/spielbericht/3693 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''5''' || 10/01/2006 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Деле Алпи]], [[Торино]] || align=left|{{Fb team Juventus}} || align=left|{{Fb team Fiorentina}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 1 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|Куп на Италија 2005-2006]] || [https://www.transfermarkt.com/juventus-fc_acf-fiorentina/index/spielbericht/2427383 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''6''' || 17/02/2007 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Олимписки стадион (Торино)|Олимпико]], [[Торино]] || align=left|{{Fb team Juventus}} || align=left|{{Fb team Crotone}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 0 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија Б 2006-2007]] || [https://www.transfermarkt.com/juventus-fc_fc-crotone/index/spielbericht/65810 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''7''' || 04/03/2007 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Олимписки стадион (Торино)|Олимпико]], [[Торино]] || align=left|{{Fb team Juventus}} || align=left|{{Fb team Piacenza}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 0 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија Б 2006-2007]] || [https://www.transfermarkt.com/juventus-fc_piacenza-fc/index/spielbericht/65831 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''8''' || 20/04/2008 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Стадион Атлети Аѕури д'Италија|Атлети Аѕури д'Италија]], [[Бергамо]] || align=left|{{Fb team Juventus}} || align=left|{{Fb team Atalanta}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 0 - '''4''' || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Серија А 2007-2008]] || [https://www.transfermarkt.com/atalanta-bc_juventus-fc/index/spielbericht/84239 Извештај] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''9''' || 19/01/2013 || align=left|{{flagsport|ITA}} [[Стадион Алијанц|Алијанц стадион]], [[Сиднеј]] || align=left|{{Fb team Sydney}} || align=left|{{Fb team Wellington Phoenix}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''7''' - 1 || align=left|{{flagsport|AUS}} [[А-лига 2012-2013]] || [https://www.transfermarkt.com/sydney-fc_wellington-phoenix/index/spielbericht/2227391 Извештај] |} </center><br> |} </center> == Титули == {{Col-begin}} {{col-2}} ===Клупски=== ====Јувентус==== '''Младински натпреварувања''' * '''{{Трофеј-Скудето}} [[Кампионато Примавера]]''' : 1 : 1993-1994 * '''[[Турнир Вијареџо]]''' : 1 : 1994 '''Сениорски натпреварувања''' *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 6 : 1994-1995, 1996-1997, 1997-1998, 2001-2002, 2002-2003, 2011-2012 *'''{{Трофеј-Скудето (одземено)}} [[Серија А]]''' : 1 (одземено) : 2004-2005 *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : 1994–1995 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 4 : 1995, 1997, 2002, 2003 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 1995–1996 *'''{{Трофеј-Интерконтинентален куп}} [[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 1996 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[УЕФА Супер Куп|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1996 *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[УЕФА Интертото Куп|Интертото Куп]]''' : 1 : 1999 *'''{{Трофеј-Серија Б}} [[Серија Б]]''' : 1 : 2006-2007 ===Репрезентативни=== ====Италија==== *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] {{col-2}} ===Поединечни=== *[[European Sports Media#ЕСМ Тим на годината|ЕСМ Тим на годината]]: 3 : 1995-1996, 1996-1997, 1997-1998 *[[Најкорисен играч|МВП]] на [[Интерконтиненентален куп|Интерконтиненталниот куп]]: 1996 *[[Браво награда]]: 1996 * Најдобар стрелец во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]: 1 :[[УЕФА Лига на шампиони 1997/98|1997-1998]] <small>(10 гола)</small> *[[Оскар дел калчо]]/[[Гран Гала дел калчо]]: 6 награди :[[Италијански фудбалер на годината во Серија А|Италијански фудбалер на годината]]: 1998, 2008 :[[Оскар дел калчо#Најпосакуван играч|Најпосакуван фудбалер]]: 2001, 2008<ref>{{cite web|url=http://www.assocalciatori.it/Pagine/AlbodOro/tabid/161/language/en-US/Default.aspx|title=Albo d'oro Oscar AIC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930102315/http://www.assocalciatori.it/Pagine/AlbodOro/tabid/161/language/en-US/Default.aspx|archive-date=2011-09-30 }}</ref> :[[Оскар дел калчо#Специјални награди|Најдобар стрелец]]: 2008 :[[Гран гала дел калчо 2011#Награда за кариера|Награда за кариера]]: 2011 * [[ФИФА 100]]: 2004 * Најдобар стрелец во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]]: 1 :[[Фудбалски куп на Италија 2005-2006|2005-2006]] <small>(5 гола)</small> * Најдобар стрелец во [[Серија Б]]: 1 :[[Серија Б 2006-2007|2006-2007]] <small>(20 гола)</small> * [[Златно стапало]]: 2007 * [[Капоканониере|Најдобар стрелец]] во [[Серија А]]: 1 :[[Серија А 2007-2008|2007-2008]] <small>(21 гол)</small> * [[Награда „Гаетано Ширеја“]]: 2008 * [[Сребрена топка (награда во италијанскиот фудбал)|Сребрена топка]]: 2008-2009 * ''[[Globe Soccer Awards|Globe Soccer Award]]'' за спортска кариера: 2011<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.globesoccer.com/winners/winners-2011/alessandro-del-piero-juventus-winner2011/|title=Globe Soccer Awards 2011 - Alessandro Del Piero|date=28 декември 2011}}</ref> * [[A-лига]] - Гол на годината: [[А-лига 2012-2013|2012-2013]] * ФК Сиднеј Играч на годината: 2013<ref>{{cite web|url=http://calcio.fanpage.it/alessandro-del-piero-giocatore-dell-anno-del-sydney-video/|title=Alessandro Del Piero giocatore dell'anno del Sydney|author=Alessio Morra|date=10 април 2013}}</ref> * ПФА Тим на сезоната: 2013<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.a-league.com.au/news/pfa-team-season-named-0|title=PFA Team of the Season named|date=27 април 2013}}</ref> * Вклучен во куќата на славните на {{Fb team (N) Sydney}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.sydneyfc.com/news/sydney-fc-inducts-eight-hall-fame|title=Sydney FC Inducts Eight Into Hall Of Fame|date=16 март 2015}}</ref> * Вклучен во [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќата на славните на италијанскиот фудбал]] во категоријата ''Италијански играч'' (2017)<ref name=hof/> {{col-end}} ==Почести== [[Податотека:ITA OMRI 2001 Cav BAR.svg|60px]] [[Орден за заслуги на Италијанската Република]] <br> — [[Рим]], [[12 декември]] [[2006]]. На иницијатива на [[Претседател на Италија|Претседателот на Републиката]]. [[Податотека:Cavaliere OMRI BAR.svg|60px]] [[Орден за заслуги на Италијанската Република]] <br> — [[2000]]. На иницијатива на [[Претседател на Италија|Претседателот на Републиката]]. [[Податотека:Nastrino Stella Merito sportivo 2008.svg|60px]] [[Златна јака за спортски заслуги]] <br> — [[Рим]], [[23 октомври]] [[2006]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== <!--NO FANSITES. Wikipedia is ''not'' an advertising service. Any such links will be removed.--> {{col-begin}} {{col-3}} * [http://www.alessandrodelpiero.com/ Официјално мрежно место на Алесандро Дел Пјеро] {{it}} {{en}} * [http://www.soccerway.com/players/alessandro-del-piero/17691/ Алесандро Дел Пјеро на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/alessandro-del-piero/profil/spieler/4289 Алесандро Дел Пјеро на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/12952/alessandro-del-piero Алесандро Дел Пјеро на espn] * [https://www.tuttocalciatori.net/Del_Piero_Alessandro Алесандро Дел Пјеро на tuttocalciatori] {{col-3}} {{S-start}} {{S-sports}} {{s-bef| before = [[Антонио Конте]] }} {{s-ttl| title = [[Податотека:Nero e Bianco (Strisce).svg|20px]]<br> [[Список на играчи на ФК Јувентус#Капитени|Капитен на Јувентус]]| years = 2001–2012}} {{s-aft| after = [[Џанлујџи Буфон]] }}|years=2012-''денес''}} {{s-bef| before = [[Џампјеро Бониперти]] }} {{s-ttl| title = [[Податотека:Nero e Bianco (Strisce).svg|20px]]<br> Најдобар стрелец на Јувентус | years = 30 октомври 2010 }} {{S-end}} {{col-3}} {{Wikiquote}} {{рв|Alessandro Del Piero}} {{col-end}} {{Navboxes |title=[[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] Титули во Лигата на шампионите [[Слика:UEFA Champions League logo 2.svg|20px]] |bg= #FFFFFF |fg= #002C5F |list1= {{Јувентус-Шампион на Европа 1996}} }} {{Navboxes |title=Состави на Италија |bg= #0066bc |fg= #FFFFFF |bordercolor= darkblue |list1= {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2002}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2004}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2006}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2008}} }} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Италијански фудбалер на годината во Серија А}} {{ФИФА 100}} {{Добитници на наградата „Златно стапало“}} {{Награда „Гаетано Ширеја“}} {{Најдобри стрелци на УЕФА Лигата на шампионите}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дел Пјеро, Алесандро}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Падова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1974 година]] fr6c1bi3959qtl8l54eyqthusuknlwu Селџучко Царство 0 198470 5630682 5603538 2026-09-21T12:16:08Z Buli 2648 5630682 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks |image_map = Seljuk Empire correct locator map.png |image_map_caption = Царството во 1092 |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} == Основач на династијата == Основач на династијата и идното големо царство бил бегот [[Селџук]], кој служел во [[Хазари|хазарската војска]]. Кон средината на [[10 век]] тој живеел во [[Хорезам]], блиску градот Кучанд каде го примил [[ислам]]от.<ref>[http://books.google.com/books?id=U7Q3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false Wink, Andre, ''Al Hind the Making of the Indo Islamic World,'' Brill Academic Publishers, Jan 1, 1996, ISBN 90-04-09249-8 pg.9]</ref> == Селџуци == [[Селџуци]]те биле во сојуз со [[Персија|персиските]] [[Саманиди]], и заедно војувале со [[Караканиди]]те. По победата на Селџуците над Газневидите во [[1040]] година, тие станале најголемиот соперник на [[Караканиди]]те. == Тогрул == [[Торгул Бег]] бил третиот владетел од династијата на селџуците. Тој е директен внук на [[Селџук]]. Во текот на неговото време тој ја зазел [[Месопотамија]] и [[Иран]], како и градот [[Багдат]] каде го создал Големото селџучко Царство. Торгул на власт дошол во [[1016]] година. Во [[1028]]-[[1029]] година заедно со брат му Чагри успеал да го заземе [[Хорезам]]. Градот [[Багдад]] го зазел во [[1055]] година. По само три години во градот избувнало востание со кое [[Селџуци]]те и [[Абасиди]]те биле прогонети од градот од страна на [[Фатимиди]]те, но по две години Торгул повторно успеал да го врати градот и својата власт. Негов наследник бил Апл Арслан. == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] 5x5tmyi9xybbhg0dq1oqjc6f3zv2cfv 5630685 5630682 2026-09-21T12:18:33Z Buli 2648 /* Наводи */ 5630685 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks |image_map = Seljuk Empire correct locator map.png |image_map_caption = Царството во 1092 |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} == Основач на династијата == Основач на династијата и идното големо царство бил бегот [[Селџук]], кој служел во [[Хазари|хазарската војска]]. Кон средината на [[10 век]] тој живеел во [[Хорезам]], блиску градот Кучанд каде го примил [[ислам]]от.<ref>[http://books.google.com/books?id=U7Q3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false Wink, Andre, ''Al Hind the Making of the Indo Islamic World,'' Brill Academic Publishers, Jan 1, 1996, ISBN 90-04-09249-8 pg.9]</ref> == Селџуци == [[Селџуци]]те биле во сојуз со [[Персија|персиските]] [[Саманиди]], и заедно војувале со [[Караканиди]]те. По победата на Селџуците над Газневидите во [[1040]] година, тие станале најголемиот соперник на [[Караканиди]]те. == Тогрул == [[Торгул Бег]] бил третиот владетел од династијата на селџуците. Тој е директен внук на [[Селџук]]. Во текот на неговото време тој ја зазел [[Месопотамија]] и [[Иран]], како и градот [[Багдат]] каде го создал Големото селџучко Царство. Торгул на власт дошол во [[1016]] година. Во [[1028]]-[[1029]] година заедно со брат му Чагри успеал да го заземе [[Хорезам]]. Градот [[Багдад]] го зазел во [[1055]] година. По само три години во градот избувнало востание со кое [[Селџуци]]те и [[Абасиди]]те биле прогонети од градот од страна на [[Фатимиди]]те, но по две години Торгул повторно успеал да го врати градот и својата власт. Негов наследник бил Апл Арслан. == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] rmqpxtqu2bgm2z1uziif7mvf9vm7kl6 5630696 5630685 2026-09-21T12:40:04Z Buli 2648 /* Потекло на Селџуците */ 5630696 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks |image_map = Seljuk Empire correct locator map.png |image_map_caption = Царството во 1092 |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} === Создавање на царството === По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. По апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|p=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ (Saljuqiyya / Saljuqiyan) постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само директните потомци на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=27–28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во [[Хорасан]]. Нивните успеси против Газневидите во 1030-тите години ја создале основата на Селџучката држава. Во 1037–1038 година Селџуците го зазеле поголемиот дел од Хорасан, вклучувајќи ги [[Мерв]] и [[Нишапур]]. Ова следело по барањето за пасишта од газнавидскиот султан Масуд и победата кај Наса (јуни 1035), кога добиле феуди: Дихистан за Чагри, Наса за Тугрил и Фарава за Муса Јабгу. Локалните елити во многу градови ги прифатиле Селџуците поради незадоволство од газнавидското оданочување.{{sfn|Peacock|2015|p=33–37}} Клучниот момент бил битката кај Данданкан (23 мај 1040), каде Чагри го разбил газнавидскиот воен на Масуд. По победата Селџуците ја поделиле територијата: Чагри го зел истокот (од Нишапур до Мерв), Тугрил западот, а Муса Јабгу Херат. Тугрил почнал да кова монети во Нишапур (1037–1038) со своето име и името на калифот, што го означило почетокот на државна структура.{{sfn|Peacock|2015|p=38–41}} Тугрил ја проширил контролата над иранската висорамнина преку преговори, исплати и повремени воени акции, оставајќи локални владетели како вазали. Во 443/1051 го зазел [[Исфахан]]. Во 1054–1055 експедицијата довела до потчинување на владетели во Табриз, Ганџа, Дијар Бакр и Мосул. До средината на 1040-тите Селџуците имале везири, агенти (''нувваб''), даночни служби и признание од абасидскиот калиф.{{sfn|Peacock|2015|p=43–48}} Во 1055 Тугрил влегол во [[Багдад]] на покана на калифскиот везир Ибн Муслима. Калифот ал-Каим го прогласил хутбата на име на Тугрил. Иако Селџуците набрзо ја напуштиле Багдад поради проблеми со пасиштата, Тугрил го вратил градот и бил крунисан за султан. Царството сега се протегало од Трансоксијана до границите на Сирија.{{sfn|Peacock|2015|p=48–51}} По смртта на Тугрил (4 октомври 1063) [[Алп Арслан]] ги обединил источните и западните територии, го поразил претендентот Кутлумуш и го назначил Низам ал-Мулк за везир. Со ова Големото селџучко царство добило единствена власт и институции.{{sfn|Peacock|2015|p=52–53}} == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] apdam1higxlcbp628vy3o7oxj52a5co 5630700 5630696 2026-09-21T12:57:29Z Buli 2648 /* Создавање на царството */ 5630700 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks |image_map = Seljuk Empire correct locator map.png |image_map_caption = Царството во 1092 |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} === Создавање на царството === По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. По апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|p=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ (Saljuqiyya / Saljuqiyan) постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само директните потомци на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=27–28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во [[Хорасан]]. Нивните успеси против Газневидите во 1030-тите години ја создале основата на Селџучката држава. Во 1037–1038 година Селџуците го зазеле поголемиот дел од Хорасан, вклучувајќи ги [[Мерв]] и [[Нишапур]]. Ова следело по барањето за пасишта од газнавидскиот султан Масуд и победата кај Наса (јуни 1035), кога добиле феуди: Дихистан за Чагри, Наса за Тугрил и Фарава за Муса Јабгу. Локалните елити во многу градови ги прифатиле Селџуците поради незадоволство од газнавидското оданочување.{{sfn|Peacock|2015|p=33–37}} Клучниот момент бил битката кај Данданкан (23 мај 1040), каде Чагри го разбил газнавидскиот воен на Масуд. По победата Селџуците ја поделиле територијата: Чагри го зел истокот (од Нишапур до Мерв), Тугрил западот, а Муса Јабгу Херат. Тугрил почнал да кова монети во Нишапур (1037–1038) со своето име и името на калифот, што го означило почетокот на државна структура.{{sfn|Peacock|2015|p=38–41}} Тугрил ја проширил контролата над иранската висорамнина преку преговори, исплати и повремени воени акции, оставајќи локални владетели како вазали. Во 443/1051 го зазел [[Исфахан]]. Во 1054–1055 експедицијата довела до потчинување на владетели во Табриз, Ганџа, Дијар Бакр и Мосул. До средината на 1040-тите Селџуците имале везири, агенти (''нувваб''), даночни служби и признание од абасидскиот калиф.{{sfn|Peacock|2015|p=43–48}} Во 1055 Тугрил влегол во [[Багдад]] на покана на калифскиот везир Ибн Муслима. Калифот ал-Каим го прогласил хутбата на име на Тугрил. Иако Селџуците набрзо ја напуштиле Багдад поради проблеми со пасиштата, Тугрил го вратил градот и бил крунисан за султан. Царството сега се протегало од Трансоксијана до границите на Сирија.{{sfn|Peacock|2015|p=48–51}} По смртта на Тугрил (4 октомври 1063) [[Алп Арслан]] ги обединил источните и западните територии, го поразил претендентот Кутлумуш и го назначил Низам ал-Мулк за везир. Со ова Големото селџучко царство добило единствена власт и институции.{{sfn|Peacock|2015|p=52–53}} === Проширување и подем === Владеењето на Алп Арслан (1063–1072) било обележано со постојани походи. Тој трипати водел експедиции против својот брат Кавурт, владетелот на Кирман, кој бараше дел од наследството. Истовремено, Алп Арслан ги насочувал Туркмените кон границите на царството – Кавказ, источна Анадолија и Сирија – за да обезбеди пасишта и плен, но и да ја претстави својата власт како џихад. Во 1064 заедно со Низам ал-Мулк и синот Маликшах го освоил големиот ерменски трговски град Ани, кој бил во византиски раце. Походите не биле насочени кон трајна окупација со гарнизони, туку кон контрола на пасиштата и зајакнување на лојалноста на Туркмените.{{sfn|Peacock|2015|p=53–54}} Најзначајната воена победа на Алп Арслан била [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] 1071, каде што го поразил византискиот цар [[Роман IV Диоген]]. Оваа победа го отворила патот за трајно навлегување на Туркмените во Анадолија, иако самото царство не воспоставило непосредна администрација во целата освоена територија. Алп Арслан бил убиен во 1072 за време на поход против Караханидите во Трансоксијана. Неговиот син Маликшах (1072–1092) го довел Големото селџучко царство до најголемиот подем. Под негово владеење и особено под влијание на везирот Низам ал-Мулк, царството достигнало максимален територијален обем – од Палестина на запад до Кашгар на исток. Селџучката власт била признаена од бројни вазали, а централната администрација била зајакната преку персиските бирократи од Хорасан. Низам ал-Мулк ја вовел и развил системот на ''икта'' (доделување на даночни приходи наместо плата), кој станал основа на селџучката воена и административна организација. Маликшах продолжил со проширувањето: Селџуците се зацврстиле во Сирија (преку Тутуш, братот на Маликшах), во Анадолија (преку Сулејман, синот на Кутлумуш) и во делови од Арабија. Царството било поделено на источен дел (со центар во Мерв) и западен дел (султанатот на Ирак, со седишта во Рај, Исфахан, Багдад и Хамадан), но под врховна власт на Големиот султан. Во овој период Селџуците активно ја поддржувале сунитската ортодоксија и ја зајакнале врската со абасидскиот калифат, иако честопати биле во тензии со калифите околу реалната власт. Подемот кулминирал во 1070-тите и 1080-тите години, кога Маликшах бил признаен како најмоќен владетел во исламскиот свет. Сепак, зад успехот стоеле постојани внатрешни напнатости: бунтови на членови на селџучкото семејство, незадоволство на Туркмените од централизацијата и зависноста од персиската бирократија. Смртта на Низам ал-Мулк и на Маликшах во 485/1092 година го означила почетокот на кризата и постепеното распаѓање на единството на Големото селџучко царство.{{sfn|Peacock|2015|p=21, 53–54}} == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] 4kv3w6mzte15kpg570v6eex6gon7dzp 5630702 5630700 2026-09-21T13:05:42Z Buli 2648 /* Проширување и подем */ 5630702 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks |image_map = Seljuk Empire correct locator map.png |image_map_caption = Царството во 1092 |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} === Создавање на царството === По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. По апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|p=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ (Saljuqiyya / Saljuqiyan) постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само директните потомци на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=27–28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во [[Хорасан]]. Нивните успеси против Газневидите во 1030-тите години ја создале основата на Селџучката држава. Во 1037–1038 година Селџуците го зазеле поголемиот дел од Хорасан, вклучувајќи ги [[Мерв]] и [[Нишапур]]. Ова следело по барањето за пасишта од газнавидскиот султан Масуд и победата кај Наса (јуни 1035), кога добиле феуди: Дихистан за Чагри, Наса за Тугрил и Фарава за Муса Јабгу. Локалните елити во многу градови ги прифатиле Селџуците поради незадоволство од газнавидското оданочување.{{sfn|Peacock|2015|p=33–37}} Клучниот момент бил битката кај Данданкан (23 мај 1040), каде Чагри го разбил газнавидскиот воен на Масуд. По победата Селџуците ја поделиле територијата: Чагри го зел истокот (од Нишапур до Мерв), Тугрил западот, а Муса Јабгу Херат. Тугрил почнал да кова монети во Нишапур (1037–1038) со своето име и името на калифот, што го означило почетокот на државна структура.{{sfn|Peacock|2015|p=38–41}} Тугрил ја проширил контролата над иранската висорамнина преку преговори, исплати и повремени воени акции, оставајќи локални владетели како вазали. Во 443/1051 го зазел [[Исфахан]]. Во 1054–1055 експедицијата довела до потчинување на владетели во Табриз, Ганџа, Дијар Бакр и Мосул. До средината на 1040-тите Селџуците имале везири, агенти (''нувваб''), даночни служби и признание од абасидскиот калиф.{{sfn|Peacock|2015|p=43–48}} Во 1055 Тугрил влегол во [[Багдад]] на покана на калифскиот везир Ибн Муслима. Калифот ал-Каим го прогласил хутбата на име на Тугрил. Иако Селџуците набрзо ја напуштиле Багдад поради проблеми со пасиштата, Тугрил го вратил градот и бил крунисан за султан. Царството сега се протегало од Трансоксијана до границите на Сирија.{{sfn|Peacock|2015|p=48–51}} По смртта на Тугрил (4 октомври 1063) [[Алп Арслан]] ги обединил источните и западните територии, го поразил претендентот Кутлумуш и го назначил Низам ал-Мулк за везир. Со ова Големото селџучко царство добило единствена власт и институции.{{sfn|Peacock|2015|p=52–53}} === Проширување и подем === Владеењето на Алп Арслан (1063–1072) било обележано со постојани походи. Тој трипати водел експедиции против својот брат Кавурт, владетелот на Кирман, кој бараше дел од наследството. Истовремено, Алп Арслан ги насочувал Туркмените кон границите на царството – Кавказ, источна Анадолија и Сирија – за да обезбеди пасишта и плен, но и да ја претстави својата власт како џихад. Во 1064 заедно со Низам ал-Мулк и синот Маликшах го освоил големиот ерменски трговски град Ани, кој бил во византиски раце. Походите не биле насочени кон трајна окупација со гарнизони, туку кон контрола на пасиштата и зајакнување на лојалноста на Туркмените.{{sfn|Peacock|2015|p=53–54}} [[Податотека:BnF Fr232 fol323 Alp Arslan Romanus.jpg|мини|Алп Арслан и заробениот византиски цар [[Роман IV Диоген]] по [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]]. Минијатура од ракописот ''Histoire universelle'', BnF, Français 232.]] Најзначајната воена победа на Алп Арслан била [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] 1071, каде што го поразил византискиот цар [[Роман IV Диоген]]. Оваа победа го отворила патот за трајно навлегување на Туркмените во Анадолија, иако самото царство не воспоставило непосредна администрација во целата освоена територија. Алп Арслан бил убиен во 1072 за време на поход против Караханидите во Трансоксијана. Неговиот син Маликшах (1072–1092) го довел Големото селџучко царство до најголемиот подем. Под негово владеење и особено под влијание на везирот Низам ал-Мулк, царството достигнало максимален територијален обем – од Палестина на запад до Кашгар на исток. Селџучката власт била признаена од бројни вазали, а централната администрација била зајакната преку персиските бирократи од Хорасан. Низам ал-Мулк ја вовел и развил системот на ''икта'' (доделување на даночни приходи наместо плата), кој станал основа на селџучката воена и административна организација. Маликшах продолжил со проширувањето: Селџуците се зацврстиле во Сирија (преку Тутуш, братот на Маликшах), во Анадолија (преку Сулејман, синот на Кутлумуш) и во делови од Арабија. Царството било поделено на источен дел (со центар во Мерв) и западен дел (султанатот на Ирак, со седишта во Рај, Исфахан, Багдад и Хамадан), но под врховна власт на Големиот султан. Во овој период Селџуците активно ја поддржувале сунитската ортодоксија и ја зајакнале врската со абасидскиот калифат, иако честопати биле во тензии со калифите околу реалната власт. Подемот кулминирал во 1070-тите и 1080-тите години, кога Маликшах бил признаен како најмоќен владетел во исламскиот свет. Сепак, зад успехот стоеле постојани внатрешни напнатости: бунтови на членови на селџучкото семејство, незадоволство на Туркмените од централизацијата и зависноста од персиската бирократија. Смртта на Низам ал-Мулк и на Маликшах во 485/1092 година го означила почетокот на кризата и постепеното распаѓање на единството на Големото селџучко царство.{{sfn|Peacock|2015|p=21, 53–54}} == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] fabuf03cj19n456lliofb95mywvdkmj 5630703 5630702 2026-09-21T13:06:29Z Buli 2648 /* Проширување и подем */ 5630703 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks |image_map = Seljuk Empire correct locator map.png |image_map_caption = Царството во 1092 |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} === Создавање на царството === По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. По апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|p=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ (Saljuqiyya / Saljuqiyan) постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само директните потомци на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=27–28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во [[Хорасан]]. Нивните успеси против Газневидите во 1030-тите години ја создале основата на Селџучката држава. Во 1037–1038 година Селџуците го зазеле поголемиот дел од Хорасан, вклучувајќи ги [[Мерв]] и [[Нишапур]]. Ова следело по барањето за пасишта од газнавидскиот султан Масуд и победата кај Наса (јуни 1035), кога добиле феуди: Дихистан за Чагри, Наса за Тугрил и Фарава за Муса Јабгу. Локалните елити во многу градови ги прифатиле Селџуците поради незадоволство од газнавидското оданочување.{{sfn|Peacock|2015|p=33–37}} Клучниот момент бил битката кај Данданкан (23 мај 1040), каде Чагри го разбил газнавидскиот воен на Масуд. По победата Селџуците ја поделиле територијата: Чагри го зел истокот (од Нишапур до Мерв), Тугрил западот, а Муса Јабгу Херат. Тугрил почнал да кова монети во Нишапур (1037–1038) со своето име и името на калифот, што го означило почетокот на државна структура.{{sfn|Peacock|2015|p=38–41}} Тугрил ја проширил контролата над иранската висорамнина преку преговори, исплати и повремени воени акции, оставајќи локални владетели како вазали. Во 443/1051 го зазел [[Исфахан]]. Во 1054–1055 експедицијата довела до потчинување на владетели во Табриз, Ганџа, Дијар Бакр и Мосул. До средината на 1040-тите Селџуците имале везири, агенти (''нувваб''), даночни служби и признание од абасидскиот калиф.{{sfn|Peacock|2015|p=43–48}} Во 1055 Тугрил влегол во [[Багдад]] на покана на калифскиот везир Ибн Муслима. Калифот ал-Каим го прогласил хутбата на име на Тугрил. Иако Селџуците набрзо ја напуштиле Багдад поради проблеми со пасиштата, Тугрил го вратил градот и бил крунисан за султан. Царството сега се протегало од Трансоксијана до границите на Сирија.{{sfn|Peacock|2015|p=48–51}} По смртта на Тугрил (4 октомври 1063) [[Алп Арслан]] ги обединил источните и западните територии, го поразил претендентот Кутлумуш и го назначил Низам ал-Мулк за везир. Со ова Големото селџучко царство добило единствена власт и институции.{{sfn|Peacock|2015|p=52–53}} === Проширување и подем === Владеењето на Алп Арслан (1063–1072) било обележано со постојани походи. Тој трипати водел експедиции против својот брат Кавурт, владетелот на Кирман, кој бараше дел од наследството. Истовремено, Алп Арслан ги насочувал Туркмените кон границите на царството – Кавказ, источна Анадолија и Сирија – за да обезбеди пасишта и плен, но и да ја претстави својата власт како џихад. Во 1064 заедно со Низам ал-Мулк и синот Маликшах го освоил големиот ерменски трговски град Ани, кој бил во византиски раце. Походите не биле насочени кон трајна окупација со гарнизони, туку кон контрола на пасиштата и зајакнување на лојалноста на Туркмените.{{sfn|Peacock|2015|p=53–54}} [[Податотека:BnF Fr232 fol323 Alp Arslan Romanus.jpg|мини|Алп Арслан и заробениот византиски цар [[Роман IV Диоген]] по [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] (1071). Минијатура од ракописот ''Histoire universelle'', BnF, Français 232.]] Најзначајната воена победа на Алп Арслан била [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] 1071, каде што го поразил византискиот цар [[Роман IV Диоген]]. Оваа победа го отворила патот за трајно навлегување на Туркмените во Анадолија, иако самото царство не воспоставило непосредна администрација во целата освоена територија. Алп Арслан бил убиен во 1072 за време на поход против Караханидите во Трансоксијана. Неговиот син Маликшах (1072–1092) го довел Големото селџучко царство до најголемиот подем. Под негово владеење и особено под влијание на везирот Низам ал-Мулк, царството достигнало максимален територијален обем – од Палестина на запад до Кашгар на исток. Селџучката власт била признаена од бројни вазали, а централната администрација била зајакната преку персиските бирократи од Хорасан. Низам ал-Мулк ја вовел и развил системот на ''икта'' (доделување на даночни приходи наместо плата), кој станал основа на селџучката воена и административна организација. Маликшах продолжил со проширувањето: Селџуците се зацврстиле во Сирија (преку Тутуш, братот на Маликшах), во Анадолија (преку Сулејман, синот на Кутлумуш) и во делови од Арабија. Царството било поделено на источен дел (со центар во Мерв) и западен дел (султанатот на Ирак, со седишта во Рај, Исфахан, Багдад и Хамадан), но под врховна власт на Големиот султан. Во овој период Селџуците активно ја поддржувале сунитската ортодоксија и ја зајакнале врската со абасидскиот калифат, иако честопати биле во тензии со калифите околу реалната власт. Подемот кулминирал во 1070-тите и 1080-тите години, кога Маликшах бил признаен како најмоќен владетел во исламскиот свет. Сепак, зад успехот стоеле постојани внатрешни напнатости: бунтови на членови на селџучкото семејство, незадоволство на Туркмените од централизацијата и зависноста од персиската бирократија. Смртта на Низам ал-Мулк и на Маликшах во 485/1092 година го означила почетокот на кризата и постепеното распаѓање на единството на Големото селџучко царство.{{sfn|Peacock|2015|p=21, 53–54}} == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] 339eq95rd5iqkwqy185ypjj5bo5418v 5630705 5630703 2026-09-21T13:14:31Z Buli 2648 /* Потекло на Селџуците */ 5630705 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks |image_map = Seljuk Empire correct locator map.png |image_map_caption = Царството во 1092 |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === [[Податотека:EstadoOguzYagbu750-1055.svg|лево|мини|Огузката држава во периодот 750–1055 година. Селџуците потекнувале од огуски номадски средини во овој простор.]] Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} === Создавање на царството === По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. По апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|p=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ (Saljuqiyya / Saljuqiyan) постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само директните потомци на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=27–28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во [[Хорасан]]. Нивните успеси против Газневидите во 1030-тите години ја создале основата на Селџучката држава. Во 1037–1038 година Селџуците го зазеле поголемиот дел од Хорасан, вклучувајќи ги [[Мерв]] и [[Нишапур]]. Ова следело по барањето за пасишта од газнавидскиот султан Масуд и победата кај Наса (јуни 1035), кога добиле феуди: Дихистан за Чагри, Наса за Тугрил и Фарава за Муса Јабгу. Локалните елити во многу градови ги прифатиле Селџуците поради незадоволство од газнавидското оданочување.{{sfn|Peacock|2015|p=33–37}} [[Податотека:Miniature depicting Seljuk Sultan Tugrul Bey sitting on his throne. Topkapı Sarayı Müzesi 1653-3 (304 B).jpg|мини|Селџучкиот султан Тугрил Бег на престолот во Нишапур. Минијатура од „Џамиʿ ал-таварих“, 1314 година, Топкапи Сарај, H.1653, fol. 304b.]] Клучниот момент бил битката кај Данданкан (23 мај 1040), каде Чагри го разбил газнавидскиот воен на Масуд. По победата Селџуците ја поделиле територијата: Чагри го зел истокот (од Нишапур до Мерв), Тугрил западот, а Муса Јабгу Херат. Тугрил почнал да кова монети во Нишапур (1037–1038) со своето име и името на калифот, што го означило почетокот на државна структура.{{sfn|Peacock|2015|p=38–41}} Тугрил ја проширил контролата над иранската висорамнина преку преговори, исплати и повремени воени акции, оставајќи локални владетели како вазали. Во 443/1051 го зазел [[Исфахан]]. Во 1054–1055 експедицијата довела до потчинување на владетели во Табриз, Ганџа, Дијар Бакр и Мосул. До средината на 1040-тите Селџуците имале везири, агенти (''нувваб''), даночни служби и признание од абасидскиот калиф.{{sfn|Peacock|2015|p=43–48}} Во 1055 Тугрил влегол во [[Багдад]] на покана на калифскиот везир Ибн Муслима. Калифот ал-Каим го прогласил хутбата на име на Тугрил. Иако Селџуците набрзо ја напуштиле Багдад поради проблеми со пасиштата, Тугрил го вратил градот и бил крунисан за султан. Царството сега се протегало од Трансоксијана до границите на Сирија.{{sfn|Peacock|2015|p=48–51}} По смртта на Тугрил (4 октомври 1063) [[Алп Арслан]] ги обединил источните и западните територии, го поразил претендентот Кутлумуш и го назначил Низам ал-Мулк за везир. Со ова Големото селџучко царство добило единствена власт и институции.{{sfn|Peacock|2015|p=52–53}} === Проширување и подем === Владеењето на Алп Арслан (1063–1072) било обележано со постојани походи. Тој трипати водел експедиции против својот брат Кавурт, владетелот на Кирман, кој бараше дел од наследството. Истовремено, Алп Арслан ги насочувал Туркмените кон границите на царството – Кавказ, источна Анадолија и Сирија – за да обезбеди пасишта и плен, но и да ја претстави својата власт како џихад. Во 1064 заедно со Низам ал-Мулк и синот Маликшах го освоил големиот ерменски трговски град Ани, кој бил во византиски раце. Походите не биле насочени кон трајна окупација со гарнизони, туку кон контрола на пасиштата и зајакнување на лојалноста на Туркмените.{{sfn|Peacock|2015|p=53–54}} [[Податотека:BnF Fr232 fol323 Alp Arslan Romanus.jpg|мини|Алп Арслан и заробениот византиски цар [[Роман IV Диоген]] по [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] (1071). Минијатура од ракописот ''Histoire universelle'', BnF, Français 232.]] Најзначајната воена победа на Алп Арслан била [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] 1071, каде што го поразил византискиот цар [[Роман IV Диоген]]. Оваа победа го отворила патот за трајно навлегување на Туркмените во Анадолија, иако самото царство не воспоставило непосредна администрација во целата освоена територија. Алп Арслан бил убиен во 1072 за време на поход против Караханидите во Трансоксијана. Неговиот син Маликшах (1072–1092) го довел Големото селџучко царство до најголемиот подем. Под негово владеење и особено под влијание на везирот Низам ал-Мулк, царството достигнало максимален територијален обем – од Палестина на запад до Кашгар на исток. Селџучката власт била признаена од бројни вазали, а централната администрација била зајакната преку персиските бирократи од Хорасан. Низам ал-Мулк ја вовел и развил системот на ''икта'' (доделување на даночни приходи наместо плата), кој станал основа на селџучката воена и административна организација. Маликшах продолжил со проширувањето: Селџуците се зацврстиле во Сирија (преку Тутуш, братот на Маликшах), во Анадолија (преку Сулејман, синот на Кутлумуш) и во делови од Арабија. Царството било поделено на источен дел (со центар во Мерв) и западен дел (султанатот на Ирак, со седишта во Рај, Исфахан, Багдад и Хамадан), но под врховна власт на Големиот султан. Во овој период Селџуците активно ја поддржувале сунитската ортодоксија и ја зајакнале врската со абасидскиот калифат, иако честопати биле во тензии со калифите околу реалната власт. Подемот кулминирал во 1070-тите и 1080-тите години, кога Маликшах бил признаен како најмоќен владетел во исламскиот свет. Сепак, зад успехот стоеле постојани внатрешни напнатости: бунтови на членови на селџучкото семејство, незадоволство на Туркмените од централизацијата и зависноста од персиската бирократија. Смртта на Низам ал-Мулк и на Маликшах во 485/1092 година го означила почетокот на кризата и постепеното распаѓање на единството на Големото селџучко царство.{{sfn|Peacock|2015|p=21, 53–54}} == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] p2awn33hr3pu2mhk1di457xj3hsdfem 5630853 5630705 2026-09-21T21:54:49Z Buli 2648 5630853 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks | image_map = {{Location map+ | Seljuk Empire | width = 300 <!-- DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS --> | float = center | border = none | nodiv = 1 | mini = 1 | relief = yes | places = {{Annotation|270|05|[[AD 1090|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">1090</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=10|color=#000000}} {{Annotation|210|90|[[Газнавидска Империја|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ГАЗНАВИДСКА<br />ИМПЕРИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|150|15|[[Кипчаци|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">КИПЧАЦИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|30|20|[[Печенези|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ПЕЧЕНЕЗИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|25|105|[[Фатимидски Калифат|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ФАТИМИДСКИ<br />КАЛИФАТ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|97|120|[[Ујунидски Емират|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">УЈУНИДИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|95|51|[[Кралство Грузија|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ГРУЗИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|1|40|[[Византија|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ВИЗАНТИСКА<br />ИМПЕРИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|50|60|[[Икониски Султанат|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">РУМ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|245|145|[[Јадави|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ЈАДАВИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|186|45|[[Караханидско ханство|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">КАРАХАНИДСКО ХАНСТВО</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} | caption = }} |image_map_caption = Царството во 1092 |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === [[Податотека:EstadoOguzYagbu750-1055.svg|лево|мини|Огузката држава во периодот 750–1055 година. Селџуците потекнувале од огуски номадски средини во овој простор.]] Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} === Создавање на царството === По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. По апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|p=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ (Saljuqiyya / Saljuqiyan) постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само директните потомци на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=27–28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во [[Хорасан]]. Нивните успеси против Газневидите во 1030-тите години ја создале основата на Селџучката држава. Во 1037–1038 година Селџуците го зазеле поголемиот дел од Хорасан, вклучувајќи ги [[Мерв]] и [[Нишапур]]. Ова следело по барањето за пасишта од газнавидскиот султан Масуд и победата кај Наса (јуни 1035), кога добиле феуди: Дихистан за Чагри, Наса за Тугрил и Фарава за Муса Јабгу. Локалните елити во многу градови ги прифатиле Селџуците поради незадоволство од газнавидското оданочување.{{sfn|Peacock|2015|p=33–37}} [[Податотека:Miniature depicting Seljuk Sultan Tugrul Bey sitting on his throne. Topkapı Sarayı Müzesi 1653-3 (304 B).jpg|мини|Селџучкиот султан Тугрил Бег на престолот во Нишапур. Минијатура од „Џамиʿ ал-таварих“, 1314 година, Топкапи Сарај, H.1653, fol. 304b.]] Клучниот момент бил битката кај Данданкан (23 мај 1040), каде Чагри го разбил газнавидскиот воен на Масуд. По победата Селџуците ја поделиле територијата: Чагри го зел истокот (од Нишапур до Мерв), Тугрил западот, а Муса Јабгу Херат. Тугрил почнал да кова монети во Нишапур (1037–1038) со своето име и името на калифот, што го означило почетокот на државна структура.{{sfn|Peacock|2015|p=38–41}} Тугрил ја проширил контролата над иранската висорамнина преку преговори, исплати и повремени воени акции, оставајќи локални владетели како вазали. Во 443/1051 го зазел [[Исфахан]]. Во 1054–1055 експедицијата довела до потчинување на владетели во Табриз, Ганџа, Дијар Бакр и Мосул. До средината на 1040-тите Селџуците имале везири, агенти (''нувваб''), даночни служби и признание од абасидскиот калиф.{{sfn|Peacock|2015|p=43–48}} Во 1055 Тугрил влегол во [[Багдад]] на покана на калифскиот везир Ибн Муслима. Калифот ал-Каим го прогласил хутбата на име на Тугрил. Иако Селџуците набрзо ја напуштиле Багдад поради проблеми со пасиштата, Тугрил го вратил градот и бил крунисан за султан. Царството сега се протегало од Трансоксијана до границите на Сирија.{{sfn|Peacock|2015|p=48–51}} По смртта на Тугрил (4 октомври 1063) [[Алп Арслан]] ги обединил источните и западните територии, го поразил претендентот Кутлумуш и го назначил Низам ал-Мулк за везир. Со ова Големото селџучко царство добило единствена власт и институции.{{sfn|Peacock|2015|p=52–53}} === Проширување и подем === Владеењето на Алп Арслан (1063–1072) било обележано со постојани походи. Тој трипати водел експедиции против својот брат Кавурт, владетелот на Кирман, кој бараше дел од наследството. Истовремено, Алп Арслан ги насочувал Туркмените кон границите на царството – Кавказ, источна Анадолија и Сирија – за да обезбеди пасишта и плен, но и да ја претстави својата власт како џихад. Во 1064 заедно со Низам ал-Мулк и синот Маликшах го освоил големиот ерменски трговски град Ани, кој бил во византиски раце. Походите не биле насочени кон трајна окупација со гарнизони, туку кон контрола на пасиштата и зајакнување на лојалноста на Туркмените.{{sfn|Peacock|2015|p=53–54}} [[Податотека:BnF Fr232 fol323 Alp Arslan Romanus.jpg|мини|Алп Арслан и заробениот византиски цар [[Роман IV Диоген]] по [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] (1071). Минијатура од ракописот ''Histoire universelle'', BnF, Français 232.]] Најзначајната воена победа на Алп Арслан била [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] 1071, каде што го поразил византискиот цар [[Роман IV Диоген]]. Оваа победа го отворила патот за трајно навлегување на Туркмените во Анадолија, иако самото царство не воспоставило непосредна администрација во целата освоена територија. Алп Арслан бил убиен во 1072 за време на поход против Караханидите во Трансоксијана. Неговиот син Маликшах (1072–1092) го довел Големото селџучко царство до најголемиот подем. Под негово владеење и особено под влијание на везирот Низам ал-Мулк, царството достигнало максимален територијален обем – од Палестина на запад до Кашгар на исток. Селџучката власт била признаена од бројни вазали, а централната администрација била зајакната преку персиските бирократи од Хорасан. Низам ал-Мулк ја вовел и развил системот на ''икта'' (доделување на даночни приходи наместо плата), кој станал основа на селџучката воена и административна организација. Маликшах продолжил со проширувањето: Селџуците се зацврстиле во Сирија (преку Тутуш, братот на Маликшах), во Анадолија (преку Сулејман, синот на Кутлумуш) и во делови од Арабија. Царството било поделено на источен дел (со центар во Мерв) и западен дел (султанатот на Ирак, со седишта во Рај, Исфахан, Багдад и Хамадан), но под врховна власт на Големиот султан. Во овој период Селџуците активно ја поддржувале сунитската ортодоксија и ја зајакнале врската со абасидскиот калифат, иако честопати биле во тензии со калифите околу реалната власт. Подемот кулминирал во 1070-тите и 1080-тите години, кога Маликшах бил признаен како најмоќен владетел во исламскиот свет. Сепак, зад успехот стоеле постојани внатрешни напнатости: бунтови на членови на селџучкото семејство, незадоволство на Туркмените од централизацијата и зависноста од персиската бирократија. Смртта на Низам ал-Мулк и на Маликшах во 485/1092 година го означила почетокот на кризата и постепеното распаѓање на единството на Големото селџучко царство.{{sfn|Peacock|2015|p=21, 53–54}} == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] j1a6e6mvw0gp6p95wdp8yujb4rocr4p 5630854 5630853 2026-09-21T21:58:09Z Buli 2648 5630854 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks | image_map = {{Location map+ | Seljuk Empire | width = 300 <!-- DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS --> | float = center | border = none | nodiv = 1 | mini = 1 | relief = yes | places = {{Annotation|270|05|[[AD 1090|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">1090</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=10|color=#000000}} {{Annotation|210|90|[[Газнавидска Империја|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ГАЗНАВИДСКА<br />ИМПЕРИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|150|15|[[Кипчаци|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">КИПЧАЦИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|30|20|[[Печенези|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ПЕЧЕНЕЗИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|25|105|[[Фатимидски Калифат|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ФАТИМИДСКИ<br />КАЛИФАТ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|97|120|[[Ујунидски Емират|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">УЈУНИДИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|95|51|[[Кралство Грузија|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ГРУЗИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|1|40|[[Византија|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ВИЗАНТИСКА<br />ИМПЕРИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|50|60|[[Икониски Султанат|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">РУМ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|245|145|[[Јадави|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ЈАДАВИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|186|45|[[Караханидско ханство|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">КАРАХАНИДСКО ХАНСТВО</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} | caption = }} | image_map_caption = {{center|Селџучкото Царство околу 1090 година, за време на владеењето на [[Мелик-шах I]]<ref>{{Cite book |last1=Stone |first1=Norman |title=The Times atlas of world history |date=1989 |publisher=Hammond Incorporated |location=Maplewood, N.J. |isbn=0-7230-0304-1 |page=135 |url=https://books.google.com/books?id=_IYYAQAAMAAJ&pg=PA135}}</ref>{{sfn|Peacock|2015|pp=62–63}} }} |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === [[Податотека:EstadoOguzYagbu750-1055.svg|лево|мини|Огузката држава во периодот 750–1055 година. Селџуците потекнувале од огуски номадски средини во овој простор.]] Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} === Создавање на царството === По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. По апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|p=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ (Saljuqiyya / Saljuqiyan) постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само директните потомци на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=27–28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во [[Хорасан]]. Нивните успеси против Газневидите во 1030-тите години ја создале основата на Селџучката држава. Во 1037–1038 година Селџуците го зазеле поголемиот дел од Хорасан, вклучувајќи ги [[Мерв]] и [[Нишапур]]. Ова следело по барањето за пасишта од газнавидскиот султан Масуд и победата кај Наса (јуни 1035), кога добиле феуди: Дихистан за Чагри, Наса за Тугрил и Фарава за Муса Јабгу. Локалните елити во многу градови ги прифатиле Селџуците поради незадоволство од газнавидското оданочување.{{sfn|Peacock|2015|p=33–37}} [[Податотека:Miniature depicting Seljuk Sultan Tugrul Bey sitting on his throne. Topkapı Sarayı Müzesi 1653-3 (304 B).jpg|мини|Селџучкиот султан Тугрил Бег на престолот во Нишапур. Минијатура од „Џамиʿ ал-таварих“, 1314 година, Топкапи Сарај, H.1653, fol. 304b.]] Клучниот момент бил битката кај Данданкан (23 мај 1040), каде Чагри го разбил газнавидскиот воен на Масуд. По победата Селџуците ја поделиле територијата: Чагри го зел истокот (од Нишапур до Мерв), Тугрил западот, а Муса Јабгу Херат. Тугрил почнал да кова монети во Нишапур (1037–1038) со своето име и името на калифот, што го означило почетокот на државна структура.{{sfn|Peacock|2015|p=38–41}} Тугрил ја проширил контролата над иранската висорамнина преку преговори, исплати и повремени воени акции, оставајќи локални владетели како вазали. Во 443/1051 го зазел [[Исфахан]]. Во 1054–1055 експедицијата довела до потчинување на владетели во Табриз, Ганџа, Дијар Бакр и Мосул. До средината на 1040-тите Селџуците имале везири, агенти (''нувваб''), даночни служби и признание од абасидскиот калиф.{{sfn|Peacock|2015|p=43–48}} Во 1055 Тугрил влегол во [[Багдад]] на покана на калифскиот везир Ибн Муслима. Калифот ал-Каим го прогласил хутбата на име на Тугрил. Иако Селџуците набрзо ја напуштиле Багдад поради проблеми со пасиштата, Тугрил го вратил градот и бил крунисан за султан. Царството сега се протегало од Трансоксијана до границите на Сирија.{{sfn|Peacock|2015|p=48–51}} По смртта на Тугрил (4 октомври 1063) [[Алп Арслан]] ги обединил источните и западните територии, го поразил претендентот Кутлумуш и го назначил Низам ал-Мулк за везир. Со ова Големото селџучко царство добило единствена власт и институции.{{sfn|Peacock|2015|p=52–53}} === Проширување и подем === Владеењето на Алп Арслан (1063–1072) било обележано со постојани походи. Тој трипати водел експедиции против својот брат Кавурт, владетелот на Кирман, кој бараше дел од наследството. Истовремено, Алп Арслан ги насочувал Туркмените кон границите на царството – Кавказ, источна Анадолија и Сирија – за да обезбеди пасишта и плен, но и да ја претстави својата власт како џихад. Во 1064 заедно со Низам ал-Мулк и синот Маликшах го освоил големиот ерменски трговски град Ани, кој бил во византиски раце. Походите не биле насочени кон трајна окупација со гарнизони, туку кон контрола на пасиштата и зајакнување на лојалноста на Туркмените.{{sfn|Peacock|2015|p=53–54}} [[Податотека:BnF Fr232 fol323 Alp Arslan Romanus.jpg|мини|Алп Арслан и заробениот византиски цар [[Роман IV Диоген]] по [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] (1071). Минијатура од ракописот ''Histoire universelle'', BnF, Français 232.]] Најзначајната воена победа на Алп Арслан била [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] 1071, каде што го поразил византискиот цар [[Роман IV Диоген]]. Оваа победа го отворила патот за трајно навлегување на Туркмените во Анадолија, иако самото царство не воспоставило непосредна администрација во целата освоена територија. Алп Арслан бил убиен во 1072 за време на поход против Караханидите во Трансоксијана. Неговиот син Маликшах (1072–1092) го довел Големото селџучко царство до најголемиот подем. Под негово владеење и особено под влијание на везирот Низам ал-Мулк, царството достигнало максимален територијален обем – од Палестина на запад до Кашгар на исток. Селџучката власт била признаена од бројни вазали, а централната администрација била зајакната преку персиските бирократи од Хорасан. Низам ал-Мулк ја вовел и развил системот на ''икта'' (доделување на даночни приходи наместо плата), кој станал основа на селџучката воена и административна организација. Маликшах продолжил со проширувањето: Селџуците се зацврстиле во Сирија (преку Тутуш, братот на Маликшах), во Анадолија (преку Сулејман, синот на Кутлумуш) и во делови од Арабија. Царството било поделено на источен дел (со центар во Мерв) и западен дел (султанатот на Ирак, со седишта во Рај, Исфахан, Багдад и Хамадан), но под врховна власт на Големиот султан. Во овој период Селџуците активно ја поддржувале сунитската ортодоксија и ја зајакнале врската со абасидскиот калифат, иако честопати биле во тензии со калифите околу реалната власт. Подемот кулминирал во 1070-тите и 1080-тите години, кога Маликшах бил признаен како најмоќен владетел во исламскиот свет. Сепак, зад успехот стоеле постојани внатрешни напнатости: бунтови на членови на селџучкото семејство, незадоволство на Туркмените од централизацијата и зависноста од персиската бирократија. Смртта на Низам ал-Мулк и на Маликшах во 485/1092 година го означила почетокот на кризата и постепеното распаѓање на единството на Големото селџучко царство.{{sfn|Peacock|2015|p=21, 53–54}} == Апл Арслан == [[Алп Арслан]] бил вториот султан на селџуците и син на [[Чагри Бег]]. Тој бил правнук на Сулџук. Во негово време, успеал да воведе контрола во својот султанат и ѝ нанел голем пораз на [[Византиска империја|Византија]] во [[Битка кај Манцикерт|Битката кај Манцикерт]]. Оваа битка се смета за почеток на туркските завладувања во [[Анадолија]] и пропаѓање на [[Византија]].<ref>{{Citation | first = Princeton University | title = Dhu'l Qa'da 463/ August 1071 The Battle of Malazkirt (Manzikert) | url = http://www.princeton.edu/~humcomp/kemal/malazf.htm | accessdate = 2007-09-08}}</ref> Освен тоа тој неговото царство го проширил заземајќи ја денешна [[Грузија]] и [[Ерменија]] во [[1064]] година. == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] nk0mmduq8d8geiokx8cv8dowzugvrt4 5630859 5630854 2026-09-21T22:20:35Z Buli 2648 /* Апл Арслан */ 5630859 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |conventional_long_name = <br />دولت سلجوقیان<br />Dawlat-i Saljūqiān<br />Селџучко Царство |common_name = Големо царство на Селџуците |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = Блиски исток |government_type = монархија |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Торгул]] |event_end = Заменета од [[Хорезамско царство|Хорезамското царство]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159, 161'</ref> |image_flag = |flag = Seljuks | image_map = {{Location map+ | Seljuk Empire | width = 300 <!-- DO NOT CHANGE MAP SIZE (300) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS --> | float = center | border = none | nodiv = 1 | mini = 1 | relief = yes | places = {{Annotation|270|05|[[AD 1090|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">1090</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=10|color=#000000}} {{Annotation|210|90|[[Газнавидска Империја|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ГАЗНАВИДСКА<br />ИМПЕРИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|150|15|[[Кипчаци|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">КИПЧАЦИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|30|20|[[Печенези|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ПЕЧЕНЕЗИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|25|105|[[Фатимидски Калифат|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ФАТИМИДСКИ<br />КАЛИФАТ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|97|120|[[Ујунидски Емират|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">УЈУНИДИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|95|51|[[Кралство Грузија|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ГРУЗИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|1|40|[[Византија|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ВИЗАНТИСКА<br />ИМПЕРИЈА</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|50|60|[[Икониски Султанат|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">РУМ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|245|145|[[Јадави|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">ЈАДАВИ</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} {{Annotation|186|45|[[Караханидско ханство|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">КАРАХАНИДСКО ХАНСТВО</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6.5|color=#000000}} | caption = }} | image_map_caption = {{center|Селџучкото Царство околу 1090 година, за време на владеењето на [[Мелик-шах I]]<ref>{{Cite book |last1=Stone |first1=Norman |title=The Times atlas of world history |date=1989 |publisher=Hammond Incorporated |location=Maplewood, N.J. |isbn=0-7230-0304-1 |page=135 |url=https://books.google.com/books?id=_IYYAQAAMAAJ&pg=PA135}}</ref>{{sfn|Peacock|2015|pp=62–63}} }} |capital = [[Нишапур]] <br /> [[Шахр-е-Реј, Иран|Реј]] |title_leader = [[Селџуци|Султан]] |leader1 = [[Торгул бег]] (прв) |year_leader1 = 1037 - 1063 |leader2 = [[Ахмед Санјар]] (последен) |year_leader2 = 1118 - 1153 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = [[Персиски јазик|персиски]] |p1=Газневидско Царство |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Хорезамско царство |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=[[Румелиски Султанат]] |s3=[[Абасидски калифат|Абасиди]] |s4=[[Атабегство Азербејџан]] |s5=[[Буридска династија|Буруди]] |s6=[[Зенгидска династија]] |s7=[[Данишменди]] |s8=[[Ортокиди]] |s9=[[Салтукиди]] }} '''Селџучко Царство''' ([[персиски јазик|персиски]]: دولت سلجوقیان) — [[Персија|персиско]] <ref name="Shahrbanu">M.A. Amir-Moezzi, ''"Shahrbanu"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311062248/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_shahrbanu_20050131.html |date=2007-03-11 }}): ''"... here one might bear in mind that non-Persian dynasties such as the Ghaznavids, Saljuqs and Ilkhanids were rapidly to adopt the Persian language and have their origins traced back to the ancient kings of Persia rather than to Turkish heroes or Muslim saints ..."''</ref><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399">Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399</ref><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79">Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (May 1994), p. 79</ref><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24">Jonathan Dewald, "Europe 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World", Charles Scribner's Sons, 2004, p. 24: ''"Turcoman armies coming from the East had driven the Byzantines out of much of Asia Minor and established the Persianized sultanate of the Seljuks."''</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "''..renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran..''", "''It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace.''"</ref><ref>Possessors and possessed: museums, archaeology, and the visualization of history in the late Ottoman Empire; By Wendy M. K. Shaw; Published by University of California Press, 2003, ISBN 0-520-23335-2, 9780520233355; p. 5.</ref> [[среден век|средновековна]] [[сунити|сунитско]] [[ислам|муслиманско]] [[царство]], основано од страна на Турците [[Огузи]]<ref>*Jackson, P. (2002). Review: The History of the Seljuq Turks: The History of the Seljuq Turks.Journal of Islamic Studies 2002 13(1):75-76; doi:10.1093/jis/13.1.75.Oxford Centre for Islamic Studies. * Bosworth, C. E. (2001). Notes on Some Turkish Names in Abu 'l-Fadl Bayhaqi's Tarikh-i Mas'udi. Oriens, Vol. 36, 2001 (2001), pp. 299-313. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd). * Hancock, I. (2006). ON ROMANI ORIGINS AND IDENTITY. The Romani Archives and Documentation Center. The University of Texas at Austin. * Asimov, M. S., Bosworth, C. E. (eds.). (1998). History of Civilizations of Central Asia, Vol. IV: The Age of Achievement: AD 750 to the End of the Fifteenth Century, Part One: The Historical, Social and Economic Setting. Multiple History Series. Paris: UNESCO Publishing. * Dani, A. H., Masson, V. M. (Eds), Asimova, M. S. (Eds), Litvinsky, B. A. (Eds), Boaworth, C. E. (Eds). (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers (Pvt. Ltd).</ref>. Во својот најголем подем, царството се простирало од [[Хиндукуш]] на исток до [[Анадолија]] на запад, делови од [[Средна Азија]] кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Царството го основал [[Тогрул I]] во [[1037]] година по името на основачот на династијата, [[Селџук]] или Селџук-бег во почетокот на [[11 век]]. Династијата успеала да го обедини источноисламскиот свет. Царството одиграло важна улога во [[Прва крстоносна војна|Првата]] и [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]]. Нивната персијанизација<ref name="Shahrbanu"/><ref name="Josef W. Meri 2005, p. 399"/><ref name="Michael Mandelbaum 1994 p. 79"/><ref name="Jonathan Dewald 2004, p. 24"/> на културно поле,<ref>C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: ''"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time). The process of Persianization accelerated in the thirteenth century with the presence in Konya of two of the most distinguished refugees fleeing before the Mongols, Bahā' al-Dīn Walad and his son Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, whose ''Mathnawī'', composed in Konya, constitutes one of the crowning glories of classical Persian literature."''</ref><ref>Mehmed Fuad Koprulu's, "Early Mystics in Turkish Literature", Translated by Gary Leiser and Robert Dankoff , Routledge, 2006, pg 149: ''"If we wish to sketch, in broad outline, the civilization created by the Seljuks of Anatolia, we must recognize that the local, i.e. non-Muslim, element was fairly insignificant compared to the Turkish and Arab-Persian elements, and that the Persian element was paramount. The Seljuk rulers, to be sure, who were in contact with not only Muslim Persian civilization, but also with the Arab civilizations in al-jazlra and Syria - indeed, with all Muslim peoples as far as India — also had connections with {various} Byzantine courts. Some of these rulers, like the great 'Ala' al-Dln Kai-Qubad I himself, who married Byzantine princesses and thus strengthened relations with their neighbors to the west, lived for many years in Byzantium and became very familiar with the customs and ceremonial at the Byzantine court. Still, this close contact with the ancient Greco-Roman and Christian traditions only resulted in their adoption of a policy of tolerance toward art, aesthetic life, painting, music, independent thought - in short, toward those things that were frowned upon by the narrow and piously ascetic views {of their subjects}. The contact of the common people with the Greeks and Armenians had basically the same result. {Before coming to Anatolia,} the Turks had been in contact with many nations and had long shown their ability to synthesize the artistic elements that thev had adopted from these nations. When they settled in Anatolia, they encountered peoples with whom they had not yet been in contact and immediately established relations with them as well. Ala al-Din Kai-Qubad I established ties with the Genoese and, especially, the Venetians at the ports of Sinop and Antalya, which belonged to him, and granted them commercial and legal concessions.'' Meanwhile, the Mongol invasion, which caused a great number of scholars and artisans to flee from Turkistan, Iran, and Khwarazm and settle within the Empire of the Seljuks of Anatolia, resulted in a reinforcing of Persian influence on the Anatolian Turks. Indeed, despite all claims to the contrary, there is no question that Persian influence was paramount among the Seljuks of Anatolia. This is clearly revealed by the fact that the sultans who ascended the throne after Ghiyath al-Din Kai-Khusraw I assumed titles taken from ancient Persian mythology, like Kai-Khusraw, Kai-Ka us, and Kai-Qubad; and that. Ala' al-Din Kai-Qubad I had some passages from the Shahname inscribed on the walls of Konya and Sivas. When we take into consideration domestic life in the Konya courts and the sincerity of the favor and attachment of the rulers to Persian poets and Persian literature, then this fact {i.e. the importance of Persian influence} is undeniable. With- regard to the private lives of the rulers, their amusements, and palace ceremonial, the most definite influence was also that of Iran, mixed with the early Turkish traditions, and not that of Byzantium."''</ref><ref>Stephen P. Blake, "Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739". Cambridge University Press, 1991. pg 123: "For the Seljuks and Il-Khanids in Iran it was the rulers rather than the conquered who were "Pesianized and Islamicized"</ref> и јазикот<ref name="Shahrbanu"/><ref name="iranica">O.Özgündenli, ''"Persian Manuscripts in Ottoman and Modern Turkish Libraries"'', [[Енциклопедија Ираника|Енциклопедија „Ираника“]], ([http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html LINK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122005207/http://www.iranica.com/newsite/articles/ot_grp7/ot_pers_mss_ott_20050106.html |date=2012-01-22 }})</ref><ref name="britannica">[[Encyclopaedia Britannica]], ''"Seljuq"'', Online Edition, ([http://www.britannica.com/eb/article-9066688 LINK]): ''"... Because the Turkish Seljuqs had no Islamic tradition or strong literary heritage of their own, they adopted the cultural language of their Persian instructors in Islam. Literary Persian thus spread to the whole of Iran, and the Arabic language disappeared in that country except in works of religious scholarship ..."''</ref><ref name="Ravandi">M. Ravandi, ''"The Seljuq court at Konya and the Persianisation of Anatolian Cities"'', in Mesogeios (Mediterranean Studies), vol. 25-6 (2005), pp. 157-69</ref><ref>F. Daftary, ''Sectarian and National Movements in Iran, Khorasan, and Trasoxania during Umayyad and Early Abbasid Times'', in ''History of Civilizations of Central Asia'', Vol 4, pt. 1; edited by M.S. Asimov and [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]]; [[UNESCO|UNESCO Publishing]], [[Institute of Ismaili Studies]]: ''"... Not only did the inhabitants of Khurasan not succumb to the language of the nomadic invaders, but they imposed their own tongue on them. The region could even assimilate the Turkic Ghaznavids and Seljuks (eleventh and twelfth centuries), the Timurids (fourteenth–fifteenth centuries), and the Qajars (nineteenth–twentieth centuries) ..."''</ref> одиграле голема улога во развивањето на турско-персиската традиција.<ref>"''The [[Turko-Persian tradition]] "features Persian culture patronized by Turkic rulers".''" See Daniel Pipes: "The Event of Our Era: Former Soviet Muslim Republics Change the Middle East" in Michael Mandelbaum,"Central Asia and the World: Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan, Kyrgyzstan, Turkemenistan and the World", Council on Foreign Relations, pg 79. Exact statement: "''In Short, the Turko-Persian tradition featured Persian culture patronized by Turcophone rulers.''"</ref> == Историја == === Потекло на Селџуците === [[Податотека:EstadoOguzYagbu750-1055.svg|лево|мини|Огузката држава во периодот 750–1055 година. Селџуците потекнувале од огуски номадски средини во овој простор.]] Селџуците потекнувале од огуски туркиски номадски средини во [[Евроазиска Степа|евроазиската степа]]. Од средината на VIII век кај Огузите постепено се оформил посебен културен и јазичен идентитет во рамките на пошироката група народи што се определувале како Турци. Во периодот од VIII до X век Огузите се ширеле и се движеле низ степскиот простор помеѓу [[Волга]] и [[Сир Дарја]], вклучувајќи ги областите на денешен јужен Казахстан и северозападна Средна Азија. Иако најголемиот дел од нив биле номадски сточари, постоеле и огуски населби долж Сир Дарја, меѓу кои Јенги-Кент, кое служело како зимско седиште на огускиот јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=23–24}} Во X век огуски групи биле поврзани со [[Хазари|Хазарскиот Хаганат]], кој го наследил дел од политичкото наследство на Источниот туркиски каганат во западниот дел на евроазиската степа. Најраните податоци за предците на Селџуците се поврзани токму со хазарската држава. Според извештаите составени во дворовите на првите Селџучки султани Тугрил и Алп Арслан, Селџуковиот татко Дукак и самиот [[Селџук]] служеле како воени заповедници кај хазарскиот владетел. Врз основа на овие податоци, Peacock смета дека до средината на X век Дукак и Селџук дејствувале западно од Аралското Море, во близина на хазарскиот главен град Итил на Волга. Сепак, авторот нагласува дека податоците за оваа рана историја се несигурни и дека се засноваат на подоцнежни преданија и различни историски извори.{{sfn|Peacock|2015|pp=24–25}} Кон крајот на X век семејството на Селџук се одвоило од Хазарите. Деталите за овој настан не се јасни. Според извештајот на Ибн Хасул, бунтот го предводел самиот Селџук, додека традицијата на ''Maliknama'' го припишува прекинот на неговиот татко Дукак. Прекинот можеби бил поврзан со пошироките политички промени во регионот и слабеењето на Хазарскиот Хаганат, особено по нападот на Русите врз Итил во 965 година. Подоцнежната верзија на ''Maliknama'' раскажува дека Селџук решил да замине во прогонство со своите следбеници.{{sfn|Peacock|2015|p=24}} Околу 985–986 година Селџук и неговите следбеници се преселиле во Џенд, во близина на денешен [[Кизилорда]] во западен Казахстан. Џенд бил центар на огуско кнежевство кое било вазал на Хварезм. Таму Селџук дошол во конфликт со локалниот огуски јабгу Али и неговиот син Шахмалик, меѓу другото поради прашањата поврзани со пасиштата и даноците. Џенд истовремено претставувал првата муслиманска политичка средина со која Селџук и неговите следбеници дошле во непосреден контакт. Според традицијата зачувана во ''Maliknama'', таму Селџук го прифатил исламот и стекнал поддршка меѓу турските групи на границата.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} Причините за преселбата во Џенд не се сосема јасни. Покрај политичкиот прекин со Хазарите, во историографијата биле предложени и климатски промени и намалување на пасиштата како можни фактори. Peacock, сепак, нагласува дека доказите не се доволни преселбата да се објасни со една единствена причина. Според ''Maliknama'', станувало збор за релативно мала миграција предводена од Селџук и неговите непосредни следбеници, кои со себе го носеле своето стадо и највредниот имот. Оттука, не станувало збор за масовно преселување на Огузите кон југ, туку за движење на една помала номадска група.{{sfn|Peacock|2015|p=25}} По населувањето во Џенд, семејството на Селџук постепено ја зацврстило својата положба во исламска Средна Азија. Селџук се поврзал со последните [[Саманиди]] и веројатно добил летни пасишта во близина на [[Самарканд]] и зимски пасишта во околината на [[Бухара]]. Во исто време, политичките превирања во Средна Азија на почетокот на XI век довеле до зголемување на бројот на турски номади кои останале без стабилно политичко раководство по распаѓањето и преобликувањето на номадските конфедерации. Селџуковото семејство постепено успеало да привлече дел од овие групи, со што неговата политичка и воена сила значително се зголемила.{{sfn|Peacock|2015|pp=26–27}} По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Во околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. Подоцна, по апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|pp=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само потомците на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи, па така ''Saljuqiyya'' или ''Saljuqiyan'' ги означувале следбениците на потомците на Селџук. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Со други зборови, раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство на Селџук, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во Хорасан, каде што нивните успеси против Газневидите во 1030-тите довеле до создавање на основата за подоцнежната Селџучка држава.{{sfn|Peacock|2015|pp=32–36}} === Создавање на царството === По смртта на Селџук во Џенд, на почетокот на XI век, неговиот постар син [[Арслан Израил]] станал најистакнат член на семејството. Околу 1020–1021 година тој се вмешал во политичките борби во Трансоксијана, поддржувајќи го караханидскиот владетел Али Тегин. По апсењето на Арслан Израил од страна на газневидскиот султан Махмуд, водачите на Селџуците станале неговите внуци Тугрил и Чагри, синови на Микаил, како и Муса Јабгу.{{sfn|Peacock|2015|p=28–32}} Во овој период називот „Селџуци“ (Saljuqiyya / Saljuqiyan) постепено почнал да опфаќа поширока политичко-воена заедница, а не само директните потомци на Селџук. Современите извори ги опишуваат номадските групи според нивната поврзаност со одредени водачи. Peacock нагласува дека овој назив не подразбирал нужно заедничко крвно или племенско потекло. Раната селџучка заедница била политичка и воена организација околу аристократското семејство, кон која се приклучувале различни номадски групи.{{sfn|Peacock|2015|p=27–28}} Од малата номадска група што во доцниот X век се преселила во Џенд, во текот на првите децении на XI век постепено се развила поширока политичко-воена заедница. Под водство на Тугрил, Чагри и Муса Јабгу Селџуците се прошириле во [[Хорасан]]. Нивните успеси против Газневидите во 1030-тите години ја создале основата на Селџучката држава. Во 1037–1038 година Селџуците го зазеле поголемиот дел од Хорасан, вклучувајќи ги [[Мерв]] и [[Нишапур]]. Ова следело по барањето за пасишта од газнавидскиот султан Масуд и победата кај Наса (јуни 1035), кога добиле феуди: Дихистан за Чагри, Наса за Тугрил и Фарава за Муса Јабгу. Локалните елити во многу градови ги прифатиле Селџуците поради незадоволство од газнавидското оданочување.{{sfn|Peacock|2015|p=33–37}} [[Податотека:Miniature depicting Seljuk Sultan Tugrul Bey sitting on his throne. Topkapı Sarayı Müzesi 1653-3 (304 B).jpg|мини|Селџучкиот султан Тугрил Бег на престолот во Нишапур. Минијатура од „Џамиʿ ал-таварих“, 1314 година, Топкапи Сарај, H.1653, fol. 304b.]] Клучниот момент бил битката кај Данданкан (23 мај 1040), каде Чагри го разбил газнавидскиот воен на Масуд. По победата Селџуците ја поделиле територијата: Чагри го зел истокот (од Нишапур до Мерв), Тугрил западот, а Муса Јабгу Херат. Тугрил почнал да кова монети во Нишапур (1037–1038) со своето име и името на калифот, што го означило почетокот на државна структура.{{sfn|Peacock|2015|p=38–41}} Тугрил ја проширил контролата над иранската висорамнина преку преговори, исплати и повремени воени акции, оставајќи локални владетели како вазали. Во 443/1051 го зазел [[Исфахан]]. Во 1054–1055 експедицијата довела до потчинување на владетели во Табриз, Ганџа, Дијар Бакр и Мосул. До средината на 1040-тите Селџуците имале везири, агенти (''нувваб''), даночни служби и признание од абасидскиот калиф.{{sfn|Peacock|2015|p=43–48}} Во 1055 Тугрил влегол во [[Багдад]] на покана на калифскиот везир Ибн Муслима. Калифот ал-Каим го прогласил хутбата на име на Тугрил. Иако Селџуците набрзо ја напуштиле Багдад поради проблеми со пасиштата, Тугрил го вратил градот и бил крунисан за султан. Царството сега се протегало од Трансоксијана до границите на Сирија.{{sfn|Peacock|2015|p=48–51}} По смртта на Тугрил (4 октомври 1063) [[Алп Арслан]] ги обединил источните и западните територии, го поразил претендентот Кутлумуш и го назначил Низам ал-Мулк за везир. Со ова Големото селџучко царство добило единствена власт и институции.{{sfn|Peacock|2015|p=52–53}} === Проширување и подем === Владеењето на Алп Арслан (1063–1072) било обележано со постојани походи. Тој трипати водел експедиции против својот брат Кавурт, владетелот на Кирман, кој бараше дел од наследството. Истовремено, Алп Арслан ги насочувал Туркмените кон границите на царството – Кавказ, источна Анадолија и Сирија – за да обезбеди пасишта и плен, но и да ја претстави својата власт како џихад. Во 1064 заедно со Низам ал-Мулк и синот Маликшах го освоил големиот ерменски трговски град Ани, кој бил во византиски раце. Походите не биле насочени кон трајна окупација со гарнизони, туку кон контрола на пасиштата и зајакнување на лојалноста на Туркмените.{{sfn|Peacock|2015|p=53–54}} [[Податотека:BnF Fr232 fol323 Alp Arslan Romanus.jpg|мини|Алп Арслан и заробениот византиски цар [[Роман IV Диоген]] по [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] (1071). Минијатура од ракописот ''Histoire universelle'', BnF, Français 232.]] Најзначајната воена победа на Алп Арслан била [[Битка кај Манцикерт (1071)|битката кај Манцикерт]] 1071, каде што го поразил византискиот цар [[Роман IV Диоген]]. Оваа победа го отворила патот за трајно навлегување на Туркмените во Анадолија, иако самото царство не воспоставило непосредна администрација во целата освоена територија. Алп Арслан бил убиен во 1072 за време на поход против Караханидите во Трансоксијана. Неговиот син Маликшах (1072–1092) го довел Големото селџучко царство до најголемиот подем. Под негово владеење и особено под влијание на везирот Низам ал-Мулк, царството достигнало максимален територијален обем – од Палестина на запад до Кашгар на исток. Селџучката власт била признаена од бројни вазали, а централната администрација била зајакната преку персиските бирократи од Хорасан. Низам ал-Мулк ја вовел и развил системот на ''икта'' (доделување на даночни приходи наместо плата), кој станал основа на селџучката воена и административна организација. Маликшах продолжил со проширувањето: Селџуците се зацврстиле во Сирија (преку Тутуш, братот на Маликшах), во Анадолија (преку Сулејман, синот на Кутлумуш) и во делови од Арабија. Царството било поделено на источен дел (со центар во Мерв) и западен дел (султанатот на Ирак, со седишта во Рај, Исфахан, Багдад и Хамадан), но под врховна власт на Големиот султан. Во овој период Селџуците активно ја поддржувале сунитската ортодоксија и ја зајакнале врската со абасидскиот калифат, иако честопати биле во тензии со калифите околу реалната власт. Подемот кулминирал во 1070-тите и 1080-тите години, кога Маликшах бил признаен како најмоќен владетел во исламскиот свет. Сепак, зад успехот стоеле постојани внатрешни напнатости: бунтови на членови на селџучкото семејство, незадоволство на Туркмените од централизацијата и зависноста од персиската бирократија. Смртта на Низам ал-Мулк и на Маликшах во 485/1092 година го означила почетокот на кризата и постепеното распаѓање на единството на Големото селџучко царство.{{sfn|Peacock|2015|p=21, 53–54}} == Мелик Шах I == Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] ([[1072]]-[[1092]]), запаметен како еден од најголемите и најуспешните султани. Во текот на неговото владеење тој го проширил своето царство кон [[Сирија]] на сметка на [[Фатимиди]]те од [[Египет]]. По неговата смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. [[Килиџ Арслан I]] го обновил [[Румелиски султанат|Румелискиот султанат]], [[Тутуш I]] се статиционирал во [[Сирија]]. Во [[Персија]] Мелик Шах бил наследен од страна на неговиот син [[Махмут I (Селџучко Царство)|Мамут I]]. Неговата власт пак била оспорена од тројцата браќа: [[Баркијарук]], [[Мехмет I (Селџучко Царство)|Мехмет I]] и [[Ахмет Санјар]]. Сите овие внатрешни конфликти и граѓански војни довеле до неуспех во [[прва крстоносна војна|првата крстоносна војна]]. == Прва крстоносна војна (1095–1099) == {{Main|Прва крстоносна војна}} {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 450 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | image1 = Persian - Standing Warrior Holding a Sword - Walters 241 (color).jpg | image2 = Book of Antidotes of Pseudo-Gallen. Scenes of the royal court. Probably northern Iraq (Mosul). Mid 13th century (Turkoman soldiers detail).jpg | footer = Фигурина на селџучки воин (12ти век),<ref>{{Cite web |title=Standing Warrior Holding a Sword |url=https://art.thewalters.org/detail/13647/standing-warrior-holding-a-sword/ |website=Online Collection of the Walters Art Museum |publisher=The Walters Art Museum |language=en}}</ref> и огузски војници од ''[[Книгата на противотровите од Псевдо-Гален]]''. Веројатно северен Ирак ([[Мосул]]), средина на 13 век.<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |title=Arab painting |date=1977 |publisher=Rizzoli |isbn=978-0-8478-0081-0 |pages=91, 92, 162 commentary |url=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/91/mode/2up |quote=In the painting the facial cast of these Turks is obviously reflected, and so are the special fashions and accoutrements they favored. (p. 162, commentary on image p. 91)}}</ref> }} Додека разделените Селџуци се бореле помеѓу себе околу завладување или консолидирање на нивните територии, сето тоа довело до неуспех во текот на Првата крстоносна војна. По успехот на неподготвените крстоносци во [[Народна крстоносна војна|Народната крстоносна војна]] во [[1096]] година, Селџуците сепак во наредните години не можеле да го сопрат напредокот на организираните крстоносци од [[Западна Европа]]. Многу бргу тие ги загубиле [[Никеја]], [[Конија]], [[Кајсери]], [[Антиохија]] за да на крајот крстоносците се упатат кон [[Света земја|светиот град]] [[Ерусалим]] и во [[1099]] година да го [[Опсада на Ерусалим (1099)|заземат]] градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела [[Палестина]]. == Втора крстоносна војна (1147–1149) == [[Податотека:Map_of_the_Seljuks_in_1180_CE.png|лево|мини|Карта на територијата што била под директна власт на Селџуците во 1180 година.<ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Iran|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139054973|editor-last=Boyle|editor-first=J. A.|volume=5: The Saljuq and Mongol Periods|page=188, Map 4|orig-date=1st pub. 1958}}</ref>]] [[Ахмед Санјар]] морал да се соочи и со бунтовите и походите со [[Караханиди]]те, [[Гуриди]]те и [[Карлуки]]те. Дури и [[Кара Кина]] извршила инвазија од исток, уништувајќи го скоро целосно царството. Во [[1141]] година, Санјар ги изгубил сите свои територии на исток до [[Сир Дирја]]. Обид за консолидација на султанатот пробал да направи Зенги од Мосул. [[Втора крстоносна војна|Втората крстоносна војна]] ([[1147]]-[[1149]]) била закажан за во текот на [[1145]] година како одговор за потпаѓањето на грофовијата Едеса на [[25 декември]] претходната година во рацете на владетелот на [[Мосул]] - [[Зенги]]. {{clear}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{cite book|last=Peacock|first=Andrew C. S.|title=The Great Seljuk Empire|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|year=2015|isbn=978-0-7486-3825-3}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селџучко Царство| ]] [[Категорија:Поранешни монархии]] [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Историја на туркиските народи]] [[Категорија:Крстоносни војни]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Азербејџан во средниот век]] [[Категорија:Муслимански династии]] [[Категорија:Поранешни држави на Блискиот Исток]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни султанати]] 2iugvi3pk829c98777doomw47sw6ywj Евровизија 2011 0 202676 5630788 5629249 2026-09-21T19:18:04Z BT405 9277 5630788 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 2011 | year = 2011 | theme = ''"Feel Your Heart Beat!"'' | image = Eurovision_2011_stage.jpg | final = 14 [[Мај]] [[2011]] | semi1 = 10 [[Мај]] [[2011]] | semi2 = 12 [[Мај]] [[2011]] | presenters = [[Анке Енгелке]]<br />[[Штефан Раб]]<br />[[Јудит Ракерс]] | director = | host = {{знамеикона|Германија}} [[ARD/NDR]] | venue =[[Есприт Арена]], <br />[[Диселдорф]], [[Германија]] | winner = {{esc|Азербејџан}}''Running Scared'' | vote = | entries = 43 | debut = | return = {{esc|Австрија}}{{esc|Италија}}<br />{{esc|Сан Марино}}<br />{{esc|Унгарија}} | withdraw = | null = | interval = | opening = | map =ESC 2011 Map 2.svg |карта=ESC_2011_Map_2.svg|finalists=1|notqualified=1|past=1|url=https://eurovision.tv|next=2012|претходна=2010}} [[File:ESC-Arena in Duesseldorf-Stockum, von Sueden.jpg|thumb|десно|Арена Дизелдорг – место каде се одржал настанот.]] '''Евровизија 2011''' — 56. натпревар за најдобра песна на [[Европа]]. Се одржа во [[Германија]], која победи на [[Евровизија 2010]], со песната „[[Satellite]]“ во изведба на пејачката [[Лена Мајер-Ландрут]]. Официјалните датуми за полуфиналињата беа [[10 мај]] и [[12 мај]] [[2011]], а финалето се одржа на [[14 мај]] [[2011]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=ESC-Finale 2011 findet am 14. Mai statt|url=http://eurovision.ndr.de/news/meldungen/terminesc100.html7|language=de|work=NDR|accessdate=30 June 2010|date=30 June 2010}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Иако ЕБУ, како и минатата година работеше силно за да ги врати [[Италија]], [[Австрија]] и [[Монако]]<ref>[http://www.eurovision-info.net/index.php?option=com_content&view=article&id=185:phil-bosco-explique-a-eurovision-info&catid=48:2010&Itemid=83 Phil Bosco expliqué a Eurovision info] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150406015245/http://www.eurovision-info.net/index.php?option=com_content&view=article&id=185:phil-bosco-explique-a-eurovision-info&catid=48:2010&Itemid=83 |date=2015-04-06 }} Eurovision Info</ref><ref name="derstandard.at">{{Наведена мрежна страница|url=http://derstandard.at/1271377890195/Song-Contest-Wrabetz-will-ORF-Antreten-sicher-ueberdenken|title=''Wrabetz will ORF-Antreten "sicher überdenken"''|language=de|date=2010-05-31|publisher=Der Standard|accessdate=31 мај 2010}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.esctoday.com/news/read/12899 | title=Eurovision Song Contest 2024: News, Participants of this world }}</ref> повторно на сцена, Монако не испрати своја песна. Успехот на Германија во 2010 година, ја поттикна Австрија да направи враќање на Евровизија 2011.<ref name="derstandard.at"/> == Историски факти == 2011 година беше 3 пат за Германија да биде домаќин на Евровизија, а првпат таа да биде домаќин како обединета земја. [[Западна Германија]] ја организираше Евровизија во [[Евровизија 1957|1957]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=274|title=Eurovision History by Year (1957)|work=[[European Broadcasting Union|EBU]]|accessdate=29 мај 2010}}</ref> и [[Евровизија 1983|1983]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=299|title=Eurovision History by Year (1983)|work=[[European Broadcasting Union|EBU]]|accessdate=29 мај 2010}}</ref> Германија исто така е и првата земја од ''Големата четворка'' да победи на фестивалот од 2000 година, кога се направени и новите правила на Евровизија, кои дозволуваат четирите основачи на Евровизија - [[Германија]], [[Франција]], [[Велика Британија]] и [[Шпанија]] да се квалификуват директно во финалето, заедно со победникот од претходната година. Според правилата на ЕБУ во овој случај бидејќи Германија како дел од ''Големата четворка'' беше победник, имаше потреба и за 5 земја која би одела директно во финалето. Според ЕБУ, тоа беше [[Турција]] која заврши на 2-то место на [[Евровизија 2010]].<ref name="eurovisionrules">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/upload/esc2010rules.pdf|title=Rules for the Eurovision Song Contest|work=[[European Broadcasting Union|EBU]]|accessdate=31 мај 2010}}</ref> На 30 август 2010 година беше објавено дека Сванте Стокселиус, супервизорот на Евросонг, ќе ја напушти оваа функција на крајот на 2010, што значеше дека друга личност ќе биде поставена да раководи со улогата на генерален супервајзер за Евросонг 2011 во Германија.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Bakker|first=Sietse|title=Svante Stockselius says Eurovision farewell|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=19923&_t=Svante+Stockselius+says+Eurovision+farewell|publisher=European Broadcasting Union|EBu|accessdate=30 August 2010|date=30 August 2010}}</ref> == Град домаќин == Првично, осум германски града пројавија интерес да бидат домаќин на Евровизија 2011.<ref name=Host1>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oikotimes.com/v2/index.php?file=articles&id=8300|title=GERMANY - Seven cities already declared interest|accessdate=31 мај 2010|publisher=''Oikotimes''|archive-date=2010-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100602090755/http://www.oikotimes.com/v2/index.php?file=articles&id=8300|url-status=dead}}</ref> вклучувајќи ги [[Берлин]], [[Хамбург]], [[Хановер]], [[Гелзенкирхен]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bild.de/BILD/unterhaltung/musik/grand-prix/2010/06/01/lena-titelverteidigung-song-contest-2011/hamburg-berlin-koeln-hannover-schalke-gelsenkirchen-grand-prix.html|title=Jetzt will auch Schalke den Grand Prix|date=1 June 2010|accessdate=1 June 2010|publisher=''Bild.de''|language=de|archive-date=2011-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110122032918/http://www.bild.de/BILD/unterhaltung/musik/grand-prix/2010/06/01/lena-titelverteidigung-song-contest-2011/hamburg-berlin-koeln-hannover-schalke-gelsenkirchen-grand-prix.html|url-status=dead}}</ref> [[Диселдорф]], [[Келн]], [[Франкфурт]] и [[Минхен]].<ref name=Host1/> На 21 август 2010 од германската телевизија НДР беше објавено дека четири од овие града официјално поднеле кандидатура за да бидат домаќини на Евросонг 2011 [[Берлин]], [[Хамбург]], [[Хановер]], и [[Диселдорф]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=19833&_t=Four+cities+in+the+running+to+host+Eurovision+2011|title=Four cities in the running to host Eurovision 2011|last=Bakker|first=Sietse|date=21 August 2010|publisher=European Broadcasting Union|EBu|accessdate=20 August 2010}}</ref> <div style="position: relative;"> [[Податотека:ESC 2011 Potential host cities.svg|250px|link=|алт=d]] {{Image label|x=0.345 |y=0.21 |scale=500|text=<small>'''[[Берлин]]'''</small> [[Податотека:Red pog.svg|6px|link=Berlin]]}} {{Image label|x=0.233 |y=0.125 |scale=500|text=[[Податотека:Red pog.svg|6px|link=Hamburg]] <small>'''[[Хамбург]]'''</small>}} </div> {{легенда|#AACCFF|outline=black|Емитувачка област на НДР}} Планови каде би бил одржан фестивалот во секој град апликант:<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Eurovision Song Contest - Lenas großer Triumph|url=http://www.stern.de/kultur/musik/bewerbung-um-den-eurovision-song-contest-2011-warum-ein-aussenseiter-gute-chancen-hat-1596112.html|publisher=''Stern.de''|accessdate=10 September 2010|language=de|date=23 August 2010}}</ref> * да се одржува фестивалот во Есприт Арената во Диселдорф * да се одржува фестивалот во егзибициска сала во Хамбург Директорот на НДР Луц Мармор во интервју за весникот Хамбургер Абендблат на 31 септември истакна дека во почетокот на октомври е најверојатна дата за објавување на градот домаќин за Евросонг 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abendblatt.de/kultur-live/article1628337/Der-Alltag-von-NDR-Intendant-Lutz-Marmor.html|title=Karriere eines Fernsehmannes - Der Alltag von NDR-Intendant Lutz Marmor - Kultur & Live - Hamburger Abendblatt|last=Renner|first=Von Kai-Hinrich|date=11 September 2010|publisher=Hamburger Abendblatt|language=de|accessdate=13 September 2010}}</ref> == Учесници == Четириесет и три држави го потврдија своето учество за Евросонг 2011, вклучувајќи ја Австрија, која се врати на фестивалот неколку години од кога последен пат учествуваше на Евросонг 2007 во Хелсинки.<ref name="Австрија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=19383&_t=Austria+to+pick+in+October%3F|title=Austria to pick in October?|publisher=European Broadcasting Union|EBu|first=Jarmo|last=Siim|date=27 July 2010|accessdate=3 August 2010}}</ref> На 28 август 2010 година, на средба во Белград ЕБУ одлучи дека секоја држава мора да го одбере својот изведувач и песната пред 14 март 2011 година. На 14 март 2011, ждребката за редоследот беше одржана во градот домаќин.<ref name="EBU meeting">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=19913&_t=Reference+Group+gathered+in+Belgrade|title=Reference Group gathered in Belgrade|publisher=European Broadcasting Union|EBu|first=Sietse|last=Bakker|date=28 August 2010|accessdate=28 August 2010}}</ref> === Полуфиналисти === * Двете полуфиналиња се одржаа на 10 и 12 мај 2011. * Сите земји учеснички, освен големата четворка мораа да се напреваруваат во едно од двете полуфиналиња. * Десетте држави од секое полуфинале со највисок врој на бодови се квалификуваа во финалето. * [[Израел]] се натпреваруваше во второто полуфинале за да избегне неучествување поради религиски причини.<ref name="Israel">{{Наведена мрежна страница|url=http://esctoday.com/news/read/16139|title=Israel to participate in 2nd semifinal of 2011|last=Barak|first=Itamar|publisher=''ESCToday''|accessdate=21 September 2010|date=21 September 2010|archive-date=2010-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100923132140/http://esctoday.com/news/read/16139|url-status=dead}}</ref> === Прво полуфинале === {| class="sortable wikitable" |- ! ред.бр. ! Учесник ! Јазик ! Изведувач ! Наслов на песна ! Превод ! Бодови ! Место |- | 01 | {{знаме|Poland}} | [[Полски јазик]] | Магдалена Тул | Jestem | Јас сум | 18 | 19 |- | 02 | {{знаме|Norway|}} | [[Англиски јазик]], [[Свахили]] | Стела Мванги | Haba Haba | Малку по малку | 30 | 17 |- | 03 | {{знаме|Albania|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Албански јазик]] | Aurela Gaçe | Feel the passion | Почувствувај ја страста | 37 | 13 |- | 04 | {{знаме|Armenia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Еми | Boom Boom | — | 54 | 12 |- | 05 | {{знаме|Turkey|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Јуксек Садакат | Live It Up | — | 47 | 14 |- bgcolor="#FFDEAD" | 06 | {{знаме|Serbia|y=2011}} | [[Српски јазик]] | Нина Радојчиќ | Čaroban(Чаробан) | Магичен | 67 | 8 |- bgcolor="#FFDEAD" | 07 | {{знаме|Russia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Алекси Воробјов | Get You | — | 64 | 9 |- bgcolor="#FFDEAD" | 08 | {{знаме|Switzerland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Ана Росинели | In Love for a While | Вљубена на кратко | 55 | 10 |- bgcolor="#FFDEAD" | 09 | {{знаме|Georgia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Елдрин | One More Day | Уште еден ден | 74 | 6 |- bgcolor="#FFDEAD" | 10 | {{знаме|Finland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Paradise Oskar | Da Da Dam | — | 103 | 3 |- | 11 | {{знаме|Malta|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Глен Вела | One Life | Еден живот | 54 | 11 |- | 12 | {{знаме|San Marino|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Сенит | Stand By | Застанат до | 34 | 16 |- | 13 | {{знаме|Croatia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Дариа Кинзер | Celebrate | Прослава | 41 | 15 |- bgcolor="#FFDEAD" | 14 | {{знаме|Iceland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Sigurjón's Friends | Coming Home | Враќање дома | 100 | 4 |- bgcolor="#FFDEAD" | 15 | {{знаме|Hungary|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Унгарски јазик]] | [[Кати Волф]] | What About My Dreams? | Што со моите сништа? | 72 | 7 |- | 16 | {{знаме|Portugal|y=2011}} | [[Португалски јазик]] | Homens da Luta | A luta é alegria | Борбата е радост | 22 | 18 |- bgcolor="#FFDEAD" | 17 | {{знаме|Lithuania|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Evelina Sašenko | C'est ma vie | Тоа е мој живот | 81 | 5 |- bgcolor="#FFDEAD" | 18 | {{знаме|Azerbaijan|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Eldar Gasimov|Ell и Nigar Jamal|Nikki | Running Scared | Трчам уплашен | 122 | 2 |- bgcolor="#FFDEAD" | 19 | {{знаме|Greece|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Грчки јазик]] | [[Лукас Јоркас]] feat. Stereo Mike | Watch My Dance | Погледни го мојот танц | 133 | 1 |} :1.{{note|a}}Вклучува две фрази на [[Француски јазик]]. === Второ полуфинале === {| class="sortable wikitable" |- ! ред.бр. ! Учесник ! Јазик ! Исполнувач ! Песна ! Превод ! Бодови ! Место |- bgcolor="#FFDEAD" | 01 | {{знаме|Bosnia and Herzegovina|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Босански јазик]] | [[Дино Мерлин]] | "[[Love in Rewind]]" | — | 109 | 5 |- bgcolor="#FFDEAD" | 02 | {{знаме|Austria|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Nadine Beiler]] | "[[The Secret Is Love]]" | Тајната е љубов | 69 | 7 |- | 03 | {{знаме|Netherlands|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[3JS]] | "[[Je vecht nooit alleen|Never Alone]]" | Никогаш сам | 13 | 19 |- | 04 | {{знаме|Belgium|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Witloof Bay]] | "[[With Love Baby]]" | — | 53 | 11 |- | 05 | {{знаме|Slovakia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[TWiiNS]] | "[[I'm Still Alive (TWiiNS song)|I'm Still Alive]]" | Сè уште сум жив | 48 | 13 |- bgcolor="#FFDEAD" | 06 | {{знаме|Ukraine|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Mika Newton]] | "[[Angels (Mika Newton song)|Angels]]" | Ангели | 81 | 6 |- bgcolor="#FFDEAD" | 07 | {{знаме|Moldova|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Zdob şi Zdub]] | "[[So Lucky (Zdob şi Zdub song)|So Lucky]]" | Толку среќен | 54 | 10 |- bgcolor="#FFDEAD" | 08 | {{знаме|Sweden|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Eric Saade]] | "[[Popular (Eric Saade song)|Popular]]" | Популарен | 155 | 1 |- | 09 | {{знаме|Cyprus|y=2011}} | [[Грчки јазик]] | [[Christos Mylordos]] | "[[San Aggelos S'agapisa|San aggelos s'agapisa]]" <br /> (Σαν άγγελος σ'αγάπησα) | I loved you like an angel <br />Те сакав како ангел | 16 | 18 |- | 10 | {{знаме|Bulgaria|y=2011}} | [[Бугарски јазик]] | [[Поли Генова]] | "[[Na inat]]" (For spite) | За инат | 48 | 12 |- | 11 | {{знаме|Macedonia|y=2011}} | [[Македонски јазик]], [[Англиски јазик]] | [[Влатко Илиевски]] | "Rusinka" (Russian girl) | [[Русинка (песна)|Русинка]] | 36 | 16 |- | 12 | {{знаме|Israel|y=2011}} | [[Хебрејски јазик]], [[Англиски јазик]] | [[Dana International]] | "[[Ding Dong (Dana International song)|Ding Dong]]" | Динг Донг | 38 | 15 |- bgcolor="#FFDEAD" | 13 | {{знаме|Slovenia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Maja Keuc]] | "[[No One (Maja Keuc song)|No One]]" | Никој | 112 | 3 |- bgcolor="#FFDEAD" | 14 | {{знаме|Romania|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Hotel FM]] | "[[Change (Hotel FM song)|Change]]" | — | 111 | 4 |- bgcolor="#FFDEAD" | 15 | {{знаме|Estonia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Getter Jaani]] | "[[Rockefeller Street]]" | — | 60 | 9 |- | 16 | {{знаме|Belarus|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Anastasia Vinnikova]] | "[[I Love Belarus]]" | Ја сакам Белорусија | 45 | 14 |- | 17 | {{знаме|Latvia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Musiqq]] | "[[Angel in Disguise (Musiqq song)|Angel in Disguise]]" | — | 25 | 17 |- bgcolor="#FFDEAD" | 18 | {{знаме|Denmark|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[A Friend In London]] | "[[New Tomorrow]]" | Ново утре | 135 | 2 |- bgcolor="#FFDEAD" | 19 | {{знаме|Ireland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Jedward]] | "[[Lipstick (Jedward song)|Lipstick]]" | Кармин | 68 | 8 |} === Финале === [[Податотека:Ell & Nikki - Azerbaijan (Eurovision Song Contest 2011) cropped.jpg|thumb|290px|Победниците Елдар Гасимов-Ell и Нигар Џамал-Nikki]] [[Податотека:Vlatko ilievski eurosong 2011 cropped.jpg|thumb|290px|Влатко Илиевски на настапот во Диселдорф]] * Финалето се одржа на 14 мај 2011. * Само државите кои ја формираат големата петорка автоматски се квалификуваат во финалето. * Од двете полуфиналиња на 10 и 12 мај 2011, дваесет држави се квалификуваа во финале. Вкупно дваесет и пет земји се натпреваруваа во финалето.<ref name="EBU meeting"/> {| class="sortable wikitable" |- ! ред.бр. ! Учесник ! Јазик ! Исполнувач ! Песна ! Бодови ! Место |- | 01 | {{знаме|Finland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Paradise Oskar]] | "Da Da Dam" | 57 | 21 |- | 02 | {{знаме|Bosnia and Herzegovina|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Босански јазик]] | [[Дино Мерлин]] | "[[Love in Rewind]]" | 125 | 6 |- | 03 | {{знаме|Denmark|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[A Friend In London]] | "[[New Tomorrow]]" | 134 | 5 |- | 04 | {{знаме|Lithuania|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Evelina Sašenko]] | C'est ma vie | 63 | 19 |- | 05 | {{знаме|Hungary|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Унгарски јазик]] | Кати Волф | What About My Dreams? | 53 | 22 |- | 06 | {{знаме|Ireland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Jedward]] | "[[Lipstick (Jedward)|Lipstick]]" | 119 | 8 |- | 07 | {{знаме|Sweden|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Eric Saade]] | "[[Popular (Eric Saade)|Popular]]" | 185 | 3 |- | 08 | {{знаме|Estonia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Getter Jaani]] | "[[Rockefeller Street]]" | 44 | 24 |- | 09 | {{знаме|Greece|y=2011}} | [[Англиски јазик]], [[Грчки јазик]] | Loukas Giorkas feat. Stereo Mike | Watch My Dance | 120 | 7 |- | 10 | {{знаме|Russia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Алекси Воробјов | Get You | 77 | 16 |- | 11 | {{знаме|France|y=2011}} | [[Корзикански јазик]] | [[Amaury Vassili]] | Sognu | 82 | 15 |- | 12 | {{знаме|Italy|y=2011}} | [[Италијански јазик]], [[Англиски јазик]] | [[Raphael Gualazzi]] | "[[Follia d'amore|Madness of Love]]" | 189 | 2 |- | 13 | {{знаме|Switzerland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Ана Росинели | In Love for a While | 19 | 25 |- | 14 | {{знаме|United Kingdom|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Blue (бенд)|Blue]] | "[[I Can (Blue)|I Can]]" | 100 | 11 |- | 15 | {{знаме|Moldova|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Zdob şi Zdub]] | "[[So Lucky (Zdob şi Zdub)|So Lucky]]" | 97 | 12 |- | 16 | {{знаме|Germany|y=2011}} (Host) | [[Англиски јазик]] | [[Lena Meyer-Landrut|Lena]] | "[[Taken by a Stranger]]" | 107 | 10 |- | 17 | {{знаме|Romania|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Hotel FM]] | "[[Change (Hotel FM)|Change]]" | 77 | 17 |- | 18 | {{знаме|Austria|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Nadine Beiler]] | "[[The Secret Is Love]]" | 64 | 18 |- bgcolor="#FFDEAD" | 19 | {{знаме|Azerbaijan|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Eldar Gasimov|Ell и Nigar Jamal|Nikki | Running Scared | 221 | 1 |- | 20 | {{знаме|Slovenia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | [[Maja Keuc]] | No One | 96 | 13 |- | 21 | {{знаме|Iceland|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Sigurjón's Friends | Coming Home | 61 | 20 |- | 22 | {{знаме|Spain|y=2011}} | [[Шпански јазик]] | [[Lucía Pérez]] | "[[Que me quiten lo bailao]]" | 50 | 23 |- | 23 | {{знаме|Ukraine|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Mika Newton | "Angels" | 159 | 4 |- | 24 | {{знаме|Serbia|y=2011}} | [[Српски јазик]] | Нина Радојчиќ | Čaroban (Чаробан) | 85 | 14 |- | 25 | {{знаме|Georgia|y=2011}} | [[Англиски јазик]] | Елдрин | One More Day | 110 | 9 |- |} === Прво учество === * {{знаме|Liechtenstein}} – Единствениот радиодифузен сервис на Лихтенштајн 1ФЛТВ (''1 Fürstentum Liechtenstein Television'') на 29 јули 2010 испрати апликација за членство во ЕБУ. Ако апликацијата беше прифатена, Лихтенштајн ќе можеше да испрати песна на Евровизија 2011.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/16032|title=Liechtenstein: 1FL expects "good chances" for Eurovision debut|date=30 July 2010|publisher=''ESCToday''|first=Victor|last=Hondal|accessdate=30 July 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://esctoday.com/news/read/16034|title=Al Walser to meet with 1FL|date=31 July 2010|publisher=''ESCToday''|first=Marcus|last=Klier|accessdate=31 July 2010|archive-date=2010-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100906061152/http://www.esctoday.com/news/read/16034|url-status=dead}}</ref> === Враќање === * {{знаме|Hungary}} – Дуна ТВ беше во преговори со ЕБУ за да учествува на Евросонг. Унгарија се повлече од [[Евровизија 2009|Евросонг 2009]], кога претходниот дифузер Маѓар Телевизио (''Magyar Televízió''), го напушти фестивалот поради финансиски причини<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/16054|title=Hungary will comeback with new broadcaster|publisher=''ESCToday''|first=Marcus|last=Klier|date=12 August 2010|accessdate=12 August 2010|archive-date=2010-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100920090837/http://www.esctoday.com/news/read/16054|url-status=dead}}</ref> * {{знаме|Italy}} – На прес конференција за четвртото издание на Италијанскиот Х Фактор, директорот на РАИ 2 Масимо Лиофреди најави дека победникот на натпреварувањето ''би можел'' да ја претставува Италија на Евровизија, наместо да учестува на Санремо, како претходните години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/16102|title=Italy might return to Eurovision in 2011|publisher=''ESCToday''|first=Hondal|last=Victor|date=6 September 2010|accessdate=6 September 2010|archive-date=2010-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001044639/http://www.esctoday.com/news/read/16102|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tgcom.mediaset.it/televisione/articoli/articolo490216.shtml?1&fontsize=medium|title=X Factor riparte da quattro giudici. Facchinetti: "Niente fango su Simona" - televisione -Tgcom - pagina 1|last=Conti|first=Andrea|date=6 September 2010|publisher=Mediaset|language=it|accessdate=6 September 2010|archive-date=2011-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722041926/http://www.tgcom.mediaset.it/televisione/articoli/articolo490216.shtml?1&fontsize=medium|url-status=dead}}</ref> Со тоа што Италија одлучи да се врати на Евровизија, '''''големата четворка''''' стана '''''голема петорка'''''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oikotimes.com/v2/index.php?file=articles&id=234|title=Svante Stockselius meets members of OGAE Serbia|date=22 June 2007|publisher=''Oikotimes''|accessdate=10 September 2010|archive-date=2010-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212142034/http://oikotimes.com/v2/index.php?file=articles&id=234|url-status=dead}}</ref> == Гласање == === 12 поени === ==== Финале ==== Преглед на сите доделени 12 поени во финалето: {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! бр. ! Добитник ! Земји кои дале 12 поени |- | rowspan="2" align="center"| 6 | align="left"| {{знаме|Азербејџан}} || Хрватска, Малта, Русија, Сан Марино, Турција, Украина |- | align="left"| {{знаме|Италија}} || Албанија, Естонија, Летонија, Обединето Кралство, Сан Марино, Шпанија |- | align="center"| 5 | align="left"| {{знаме|Босна и Херцеговина}} || Австрија, Македонија, Србија, Словенија, Швајцарија |- | rowspan="3" align="center"| 3 | align="left"| {{знаме|Грузија}} || Белорусија, Литванија, Украина |- | align="left"| {{знаме|Ирска}} || Данска, Обединето Кралство, Шведска |- | align="left"| {{знаме|Украина}} || Азербејџан, Ерменија, Словачка |- | rowspan="4" align="center"| 2 | align="left"| {{знаме|Данска}} || Ирска, Холандија |- | align="left"| {{знаме|Франција}} || Белгија, Грција |- | align="left"| {{знаме|Шпанија}} || Португалија, Франција |- | align="left"| {{знаме|Шведска}} || Естонија, Израел |- | rowspan="7" align="center"| 1 | align="left"| {{знаме|Австрија}} || Германија |- | align="left"| {{знаме|Грција}} || Кипар |- | align="left"| {{знаме|Унгарија}} || Финска |- | align="left"| {{знаме|Литванија}} || Полска |- | align="left"| {{знаме|Молдавија}} || Романија |- | align="left"| {{знаме|Словенија}} || Босна и Херцеговина |- | align="left"| {{знаме|Обединето Кралство}} || Бугарија |} ==== Прво полуфинале ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! бр. ! Добитник ! Земји кои дале 12 поени |- | align="center"| 7 | align="left"| {{знаме|Грција}} || Албанија, Азербејџан, Грузија, Обединето Кралство, Португалија, Сан Марино, Србија |- | align="center"| 3 | align="left"| {{знаме|Азербејџан}} || Грузија, Грција, Турција |- | rowspan="2" align="center"| 2 | align="left"| {{знаме|Финска}} || Исланд, Норвешка |- | align="left"| {{знаме|Малта}} || Ерменија, Сан Марино |- | rowspan="6" align="center"| 1 | align="left"| {{знаме|Албанија}} || Грција |- | align="left"| {{знаме|Грузија}} || Литванија |- | align="left"| {{знаме|Унгарија}} || Финска |- | align="left"| {{знаме|Исланд}} || Шпанија |- | align="left"| {{знаме|Литванија}} || Полска |- | align="left"| {{знаме|Србија}} || Хрватска |} ==== Второ полуфинале ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! бр. ! Добитник ! Земји кои дале 12 поени |- | rowspan="2" align="center"| 4 | align="left"| {{знаме|Босна и Херцеговина}} || Австрија, Македонија, Словачка, Словенија |- | align="left"| {{знаме|Шведска}} || Белгија, Данска, Естонија, Израел |- | align="center"| 3 | align="left"| {{знаме|Словенија}} || Босна и Херцеговина, Романија, Хрватска |- | rowspan="2" align="center"| 2 | align="left"| {{знаме|Данска}} || Ирска, Шведска |- | align="left"| {{знаме|Украина}} || Белорусија, Молдавија |- | rowspan="5" align="center"| 1 | align="left"| {{знаме|Австрија}} || Германија |- | align="left"| {{знаме|Белорусија}} || Украина |- | align="left"| {{знаме|Ирска}} || Данска |- | align="left"| {{знаме|Молдавија}} || Романија |- | align="left"| {{знаме|Словачка}} || Украина |} == Меѓународни преноси и коментатори == === Земји учеснички === {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:90%;" |- ! Земја !! Коментатор(и) !! Канал |- | {{знаме|Австрија}} || Роберт Крајнер || ORF 1 |- | {{знаме|Азербејџан}} || Хуснија Марамадова || İTV |- | {{знаме|Албанија}} || Леон Менкши || TVSH |- | {{знаме|Босна и Херцеговина}} || Дејан Кукриќ || BHT 1 |- | {{знаме|Германија}} || Петер Урбшхат || Das Erste |- | {{знаме|Македонија}} || Каролина Петковска || МТВ 1 |- | {{знаме|Србија}} || Душка Вучиниќ-Лучиќ || РТС 1 |- | {{знаме|Хрватска}} || Душко Ќурлиќ || HRT 1 |} === Земји кои не учествуваат === {{знаме|Австралија}} — Џулија Зимиро и Сем Панг (SBS One) {{знаме|Нов Зеланд}} — Без коментатор (BBC UKTV) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [http://www.eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Германска музика]] [[Категорија:Диселдорф]] [[Категорија:Музиката во 2011 година]] [[Категорија:2011 година во Германија]] kdjdhffqoty74fikct1unke4oplad9l Евровизија 2003 0 202705 5630797 5630522 2026-09-21T19:31:28Z BT405 9277 5630797 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 2003 | image =Olimpiskā_Skonto_halle,_Rīga,_Latvia_-_panoramio.jpg | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 2003 | date = [[24 мај]] [[2003]] | edition = 48 | host = {{Esc|Латвија}} | venue = [[Skonto Hall]], [[Рига]], [[Латвија]] | presenters = Marie N<br />Renārs Kaupers | emiter = [[Латвиска телевизија|LTV]] | winner = {{Esc|Турција}}<br />[[Sertab Erener]]<br />„[[Everyway That I Can]]“ | director = Arvīds Babris | executive_producer = Ilona Spriņģe | musical_director = Romāns Vendiņš | producer = Līga Zeļģe | designer = Aigars Ozoliņš | entries = 26 | debuting = ''Нема'' | returning = {{Esc|Исланд}} {{Esc|Ирска}} {{Esc|Холандија}} {{Esc|Норвешка}} {{Esc|Полска}} {{Esc|Португалија}} | nonparticipating = {{Esc|Данска}} {{Esc|Финска}} {{Esc|Литванија}} {{Esc|Македонија}} {{Esc|Романија}} {{Esc|Швајцарија}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни преку телегласање или жири. | previous = 2002 | next = 2004 | website = https://eurovision.tv/event/riga-2003 eurovision.tv |map=ESC_2003_Map_2.svg|finalists=1|past=1|url=https://eurovision.tv/event/riga-2003 eurovision.tv|slogan=Magical Rendez-vous}} '''Изборот за песна на Евровизија 2003''' беше 48. издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[24 мај]] [[2003]] година во халата [[Skonto Hall]] во [[Рига]], [[Латвија]]. Ова беше првпат натпреварот да се одржи во Латвија, благодарение на победата на Marie N претходната година. Водители на шоуто беа ланската победничка Marie N и Renārs Kaupers, пејачот на групата Brainstorm. Победник беше [[Турција]] со поп-ѕвездата [[Sertab Erener]] и нејзината енергична етно-поп песна „[[Everyway That I Can]]“. Ова беше прва победа во историјата на Турција на натпреварот. За [[Македонија]], ова издание значи пауза од учеството поради петгодишниот систем на квалификации кој ја остави земјата надвор од финалето оваа година. == Локација == Натпреварот се одржа во [[Skonto Hall]] во латвиската престолнина Рига. Областа беше специјално преуредена и адаптирана за потребите на евровизиското шоу, со капацитет од околу 6.500 гледачи. Сценографијата го носи мотото „Мешајте се“ (''I'll Be Staring / Magical Rendezvous''), акцентирајќи ја културната разновидност. == Организација и формат == Латвискиот јавен сервис LTV се соочи со одредени финансиски и кадровски предизвици во раните фази на подготовката, но со силна поддршка од владата и градот Рига успеа навремено да го заврши организацискиот процес. Системот на испаѓање врз основа на петгодишниот просек продолжи да важи, што значеше враќање на Исланд, Ирска, Холандија, Норвешка, Полска и Португалија, додека Данска, Финска, Литванија, Македонија, Романија и Швајцарија мораа да се повлечат. == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || [[Sertab Erener]] || „[[Everyway That I Can]]“ || Англиски || Demir Demirkan, Sertab Erener || 167 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[VRT]] || [[Urban Trad]] || „[[Sanomi]]“ || Измислен јазик || Yves Barbieux || 165 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[Прв канал (Русија)|ОРТ]] || [[t.A.T.u.]] || „[[Ne ver', ne boysia]]“ (Не верь, не бойся) || Руски || Valery Polienko, Marsik Zhailauov, Ivan Shapovalov || 164 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || [[Jostein Hasselgård]] || „[[I'm Not Afraid to Love You]]“ || Англиски || Arve Furset, Vidian || 123 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Fame (шведски дует)|Fame]] || „[[Give Me Your Love]]“ || Англиски || Calle Kindbom, Carl Lösnitz || 107 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || [[Alf Poier]] || „[[Weil der Mensch zählt]]“ || Германски (штирски дијалект) || Alf Poier || 101 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || [[Ich Troje]] || „[[Keine Grenzen – Żadnych granic]]“ || Германски, Полски, Руски || André Franke, Joachim Horn-Bernges, Jacek Łągwa, Michał Wiśniewski || 90 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Beth (шпанска пејачка)|Beth]] || „[[Dime]]“ || Шпански || Amaya Martínez, Jesús Pérez || 81 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || [[Birgitta Haukdal]] || „[[Open Your Heart (песна на Биргита Хаукдал)|Open Your Heart]]“ || Англиски || Hallgrímur Óskarsson, Sveinbjörn I. Baldvinsson, Njörður P. Njarðvík || 81 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || [[Nicoleta Matei|Nicola]] || „[[Don't Break My Heart]]“ || Англиски || Mihai Alexandru, Andreea Andrei || 73 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || [[Mickey Harte]] || „[[We've Got the World]]“ || Англиски || Keith Molloy, Martin Brannigan || 53 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || [[Luise Lunendorf|Lou]] || „[[Let's Get Happy]]“ || Англиски || Ralph Siegel, Bernd Meinunger || 53 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || [[Lynn Chircop]] || „[[To Dream Again]]“ || Англиски || Ronald Pisani, Aldo Spiteri || 4 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || [[Esther Hart]] || „[[One More Night]]“ || Англиски || Tjeerd Oosterhuis, Jozef Engelen || 45 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[Stella Georgiadou]] || „[[Feeling Alive]]“ || Англиски || Constantina Konstantinou, Andreas Anastasiis || 15 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Louisa Baïleche]] || „[[Monts et merveilles]]“ || Француски || Hélène Blazy, Marc Paelinck || 19 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || [[Ruffus]] || „[[Eighties Coming Back]]“ || Англиски || Vaiko Eplik || 14 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[Claudia Beni]] || „[[Više nisam tvoja]]“ || Англиски, Хрватски || Andrej Babić || 29 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || [[Mando (грчка пејачка)|Mando]] || „[[Never Let You Go]]“ || Англиски || Mando, Teris Siannis || 25 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || [[Mija Martina]] || „[[Ne brini]]“ || Хрватски, Англиски || Ines Prajo, Arjana Kunštek || 27 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Украина}} || [[NTU]] || [[Olexandr Ponomaryov]] || „[[Hasta la Vista]]“ || Англиски || Svyatoslav Vakarchuk, Michael Nekrasov || 30 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || [[LTV]] || [[F.L.Y.]] || „[[Hello from Mars]]“ || Англиски || Mārtiņš Freimanis, Lauris Reiniks || 5 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Обединето Кралство}} || [[BBC]] || [[Jemini]] || „[[Cry Baby]]“ || Англиски || Martin Isherwood, John Collins || 0 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || [[Karmen Stavec]] || „[[Nanana]]“ || Англиски || Raay, Jana Šušteršič || 7 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || [[Lior Narkis]] || „[[Words for Love]]“ (מילים לאהבה) || Хебрејски, Англиски || Yossi Gispan, Uri Kariv || 17 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || [[Rita Guerra]] || „[[Deixa-me sonhar]]“ || Португалски, Англиски || Paulo Martins || 13 |} == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="26" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Исланд ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Израел ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Обединето Кралство ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Украина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Белгија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словенија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Латвија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Романија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија |- ! rowspan="26" | Учесници | style="text-align:left;" | Исланд | 81 || style="background:#ccc;" | || 7 || 3 || 6 || 5 || 2 || || 6 || 1 || 4 || 1 || 8 || || || 1 || 4 || 8 || 1 || 2 || 10 || 5 || || || 7 || 5 || 5 |- | style="text-align:left;" | Австрија | 101 || 8 || style="background:#ccc;" | 5 || 4 || || || 6 || 10 || 6 || 6 || 6 || 6 || 5 || 6 || 3 || 2 || 1 || 4 || 4 || 8 || 4 || 10 || || 7 || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска | 53 || 6 || 4 || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || 7 || || 5 || 10 || || 5 || || || 2 || 2 || 1 || 8 || 3 || || |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Турција''' | '''167''' || 1 || 10 || 2 || style="background:#ccc;" | 10 || 8 || 8 || 3 || 10 || 12 || 10 || 10 || 10 || 8 || 4 || 3 || 12 || 3 || 10 || 3 || || 6 || 10 || || 12 || 7 | |- | style="text-align:left;" | Малта | 4 || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 3 || 1 |- | style="text-align:left;" | Босна и Херцеговина | 27 || || 6 || || || || style="background:#ccc;" | || 12 || || || || || || || || || || || || 7 || || || 2 || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија | 13 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 2 || || || || || || || 3 || || || || || || 8 || | |- | style="text-align:left;" | Хрватска | 29 || || 5 || || || || 7 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || 5 || 5 || || || 1 || 3 || || || 3 | |- | style="text-align:left;" | Кипар | 15 || || || || || 2 || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || 4 || || || || || || || || || 9 | |- | style="text-align:left;" | Германија | 53 || 3 || || 1 || 7 || 3 || 4 || 2 || 1 || 2 || style="background:#ccc;" | 2 || || 6 || 2 || 8 || || 2 || || || 6 || || || || 4 || || || 2 |- | style="text-align:left;" | Русија | 164 || 10 || 3 || 10 || 12 || 8 || || 7 || 4 || 8 || 3 || style="background:#ccc;" | 4 || 12 || 10 || 1 || 12 || 6 || 2 || 12 || 10 || 5 || 12 || 4 || 2 || 1 || 2 || 4 |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 81 || 5 || || || 8 || 1 || 10 || 12 || 5 || 5 || || || style="background:#ccc;" | 3 || 1 || 6 || || 3 || 6 || 6 || 1 || || 3 || 6 || || || 6 || |- | style="text-align:left;" | Израел | 17 || || || || || || 3 || || || || || 5 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || 7 || || 2 || | |- | style="text-align:left;" | Холандија | 45 || 7 || || 7 || 3 || || || || || 3 || 2 || || || || style="background:#ccc;" | 5 || 5 || || || 2 || || || 1 || 5 || 5 || || || |- | style="text-align:left;" | Обединето Кралство | 0 || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || | |- | style="text-align:left;" | Украина | 30 || || 1 || || 2 || || || || || 4 || || 8 || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 8 || || 5 || || 2 || | |- | style="text-align:left;" | Грција | 25 || 4 || || || 1 || || || || || 12 || 5 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || 1 || || || || || || 2 | |- | style="text-align:left;" | Белгија | 165 || 12 || 12 || 8 || 10 || 7 || 1 || 5 || 7 || 7 || 7 || 7 || 3 || 7 || 12 || 7 || 8 || 10 || style="background:#ccc;" | 7 || 6 || 7 || 7 || 8 || 6 || 5 || 4 || 10 |- | style="text-align:left;" | Франција | 19 || || || || || || || || || || 8 || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || 8 || || 3 || || || | |- | style="text-align:left;" | Шведска | 107 || || 8 || 6 || || 4 || || 4 || 2 || || 4 || 3 || 5 || 1 || 4 || 10 || 7 || 7 || 1 || 8 || style="background:#ccc;" | || || 12 || 10 || 6 || 5 | |- | style="text-align:left;" | Полска | 90 || 2 || || 12 || 5 || || 5 || || 8 || || 8 || 4 || || 4 || || || 10 || 8 || || || 4 || style="background:#ccc;" | 6 || || 12 || 4 || 10 || 2 |- | style="text-align:left;" | Словенија | 7 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || 3 || 4 || | |- | style="text-align:left;" | Латвија | 5 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || 5 || | |- | style="text-align:left;" | Норвешка | 123 || || 2 || || 5 || 12 || || || 3 || || 12 || 7 || || 2 || 7 || 6 || 6 || || 12 || 12 || 12 || 3 || 7 || 1 || style="background:#ccc;" | 12 || 12 | |- | style="text-align:left;" | Романија | 73 || || || || || 6 || || || 10 || || || || 1 || || || 8 || 4 || || 6 || 5 || 2 || 5 || || || || style="background:#ccc;" | 8 | |- | style="text-align:left;" | Естонија | 14 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 1 || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | [[Ирска]], [[Исланд]], [[Шведска]], [[Естонија]] |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | [[Естонија]], [[Латвија]], [[Словенија]], [[Хрватска]] |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | [[Франција]], [[Шпанија]], [[Полска]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | [[Австрија]], [[Босна и Херцеговина]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | [[Германија]], [[Малта]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | [[Словенија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | [[Кипар]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | [[Португалија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | [[Романија]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || style="text-align:left;" | Flugger |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || style="text-align:left;" | Dodo Roscic |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | Pamela Ballantine |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | Meltem Ersan Yazgan |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | Sharon Borg |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | Ana Vilenica |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | Helena Ramos |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | Davor Meštrović |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Loukas Hamatsos |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Axel Bulthaupt |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | Yana Churikova |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | Anne Igartiburu |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || style="text-align:left;" | Michal Zuares |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | Mandy Huydts |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Украина}} || style="text-align:left;" | Pavlo Shylko |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | Alexis Kostalas |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | Corinne Boulangier |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | Sandrine François |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Kayo Shekoni |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | Maciej Orłoś |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || style="text-align:left;" | Peter Poles |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || style="text-align:left;" | Ģirts Līcis |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | Roald Haug |- | 25 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || style="text-align:left;" | Leonard Miron |- | 26 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | Ines |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || ORF1 || Martin Blumenau |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] / [[VRT]] || La Une, VRT TV1 || Jean-Pierre Hautier, André Vermeulen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || TVBiH || Dejan Kukrić |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC One, BBC Radio 2 || Terry Wogan, Ken Bruce |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Das Erste || Peter Urban |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || ETV || Marko Reikop |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || Channel 1 || Без коментатор |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || RTÉ One, RTÉ Radio 1 || Marty Whelan, Larry Gogan |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || Sjónvarpið || Gísli Marteinn Baldursson |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || [[LTV]] || LTV1 || Kārlis Streips |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || TVP1 || Artur Orzech |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || RTP1 || Eládio Clímaco |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || TVR1 || Andreea Marin |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[Прв канал (Русија)|ОРТ]] || Perviy Kanal || Yuri Aksyuta, Elena Baulina |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || SLO1 || Andrea F |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || TRT 1 || Bülend Özveren |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Украина}} || [[NTU]] || Pershyi Natsionalnyi || Pavlo Shylko |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 3 || Laurent Ruquier, Isabelle Giordano |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || Nederland 2 || Willem van Beusekom |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HRT 1 || Daniela Trbović |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || SVT1 || Pekka Heino |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 2003| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:2003 година во Латвија]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија 2003]] [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Латвиска музика]] [[Категорија:Рига]] [[Категорија:Музиката во 2003 година]] 62egerdn5gfhl99gn1x5l4nbul11fx0 Евровизија 2002 0 202710 5630798 5628783 2026-09-21T19:33:55Z BT405 9277 5630798 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 2002 | image = Suurhall.jpg | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 2002 | date = [[25 мај]] [[2002]] | edition = 47 | host = {{Esc|Естонија}} | venue = [[Saku Suurhall]], [[Талин]], [[Естонија]] | presenters = Annely Peebo<br />Marko Matvere | emiter = [[Естонска телевизија|ETV]] | winner = {{Esc|Латвија}}<br />[[Marie N]]<br />„[[I Wanna]]“ | director = Renāras Lepmets | executive_producer = Juhan Paadam | musical_director = Alar Kotkas | producer = Renate Lombbak | designer = Iir Hermeliin | entries = 24 | debuting = ''Нема'' | returning = {{Esc|Австрија}}<br />{{Esc|Белгија}}<br />{{Esc|Кипар}}<br />{{Esc|Финска}}<br />{{Esc|Македонија}}<br />{{Esc|Романија}}<br />{{Esc|Швајцарија}} | nonparticipating = {{Esc|Исланд}}<br />{{Esc|Ирска}}<br />{{Esc|Холандија}}<br />{{Esc|Норвешка}}<br />{{Esc|Полска}}<br />{{Esc|Португалија}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни преку телегласање или жири. | previous = 2001 | next = 2003 | website = https://eurovision.tv/event/tallinn-2002 eurovision.tv |map=ESC_1994_Map_2.svg|finalists=1|past=1|url=https://eurovision.tv/event/tallinn-2002 eurovision.tv|slogan=A Modern Fairytale}} '''Изборот за песна на Евровизија 2002''' беше 47. издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[25 мај]] [[2002]] година во арената [[Saku Suurhall]] во [[Талин]], [[Естонија]]. Ова беше првпат натпреварот да се одржи во земја од поранешниот Советски Сојуз, благодарение на победата на Естонија претходната година. Водители на шоуто беа Андели Пеебо и Марко Матвере. Победник беше [[Латвија]] со харизматичната [[Marie N]] и нејзината латино-поп песна „[[I Wanna]]“. Ова беше втора последователна победа за една поранешна советска република и прва победа во историјата на Латвија, постигната само во нивното трето учество на натпреварот. За [[Македонија]], ова издание означи успешно враќање на сцената по едногодишната пауза, претставени од [[Каролина Гочева]] со песната „[[Од нас зависи]]“. == Локација == [[Податотека:Saku Suurhall 2011.jpg|мини|кадар|Saku Suurhall во Талин.]] Натпреварот се одржа во новоизградената мултифункционална арена [[Saku Suurhall]] во естонската престолнина Талин. Ова беше најголемиот затворен објект во земјата во тоа време, со капацитет од околу 10.000 гледачи во салата. Сценографијата имаше уникатен морски и бродоломен концепт под мотото „Модерна бајка“. == Организација и формат == Естонскиот јавен сервис ETV се соочи со сериозни финансиски и организациски предизвици при подготовката на настанот, но со помош на владата и приватни спонзори успеа да испорача беспрекорно шоу. Системот на квалификации врз основа на петгодишниот просек продолжи да важи, овозможувајќи им враќање на земјите што паузираа минатата година (како Македонија, Австрија, Белгија, Кипар, Финска, Романија и Швајцарија), додека Исланд, Ирска, Холандија, Норвешка, Полска и Португалија мораа да се повлечат поради слабите резултати од претходните години. == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || [[LTV]] || [[Marie N]] || „[[I Wanna]]“ || Англиски || Marats Samauskis, Marie N || 176 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || [[Ira Losco]] || „[[7th Wonder]]“ || Англиски || Philip Vella, Gerard James Borg || 168 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Обединето Кралство}} || [[BBC]] || [[Jessica Garlick]] || „[[Come Back (песна на Џесика Гарлик)|Come Back]]“ || Англиски || Martyn Baylay || 111 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || [[Sahlene]] || „[[Runaway (песна на Сален)|Runaway]]“ || Англиски || Alar Kotkas, Ilmar Laisaar, Pearu Paulus, Jana Hallas || 111 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Sandrine François]] || „[[Il faut du temps]]“ || Француски || Rick Allison, Patrick Bruel, Marie-Florence Gros || 104 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[One (кипарска група)|One]] || „[[Gimme (песна на One)|Gimme]]“ || Англиски || Giorgos Theofanous || 85 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Rosa López]] || „[[Europe's Living a Dance Party|Europe's Living a Dance Party (Europe's Living a Celebration)]]“ || Шпански, Англиски || Toni Ten, Mamen Ten || 81 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Afro-dite]] || „[[Never Let It Go]]“ || Англиски || Marcco Perez || 72 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || [[Alexandru Băgău & Monica Anghel|Monica Anghel & Marcel Pavel]] || „[[Tell Me Why (песна на Моника Ангел и Марсел Павел)|Tell Me Why]]“ || Англиски || Ionel Tudor, Mirela Fugaru || 71 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || [[DR]] || [[Malene Mortensen]] || „[[Tell Me Who You Are]]“ || Англиски || Michael Ronson, Jascha Richter || 7 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || [[Michalis Rakintzis]] || „[[S.A.G.A.P.O.]]“ || Англиски || Michalis Rakintzis || 27 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[ОРТ]] || [[Prime Minister]] || „[[Northern Girl]]“ || Англиски || Kim Breitburg, Karen Kavaleryan, Evgeny Fridlyand || 55 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || [[Maja Tatić]] || „[[Na jastuku za dvoje]]“ || Српски, Англиски || Dragan Mijatović, Ružica Čavić || 33 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[VRT]] || [[Sergio & The Ladies]] || „[[Sister (песна на Серџо и Лејдис)|Sister]]“ || Англиски || Dirk Paelinck, Marc Paelinck || 33 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || [[Sestre]] || „[[Samo ljubezen]]“ || Словенечки || Grisha Alkalaj, Barbara Pešut || 33 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[Vesna Pisarović]] || „[[Everything I Want]]“ || Англиски || Milana Vlaović || 44 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || [[Corinna May]] || „[[I Can't Live Without Music]]“ || Англиски || Ralph Siegel, Bernd Meinunger || 17 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || [[Buket Bengisu & Group Safir]] || „[[Leylaklar Soldu Kalbinde]]“ || Турски, Англиски || Figen Çakmak, Sami Öztunç || 29 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || [[Manuel Ortega]] || „[[Say a Word]]“ || Англиски || Alexander Kahr, Robert Pfluger || 26 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || [[Francine Jordi]] || „[[Dans le jardin de mon âme]]“ || Француски || Pierre Bluteau, Francine Jordi || 15 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || [[МРТ]] || [[Каролина Гочева]] || „[[Од нас зависи]]“ || Македонски || Григор Копров, Долорес Богојевиќ || 25 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || [[Sarit Hadad]] || „[[Light a Candle]]“ (נדליק ביחד נר) || Хебрејски, Англиски || Avi Singolda, Zvika Pick, Yoav Ginai || 37 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || [[Laura Voutilainen]] || „[[Addicted to You]]“ || Англиски || Maki Kolehmainen, Tracy Lipp, Janina Frostell || 24 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || [[LRT]] || [[Aivaras]] || „[[Happy You]]“ || Англиски || Aivaras Stepukonis || 12 |} == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="24" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Обединето Кралство ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Израел ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Финска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грузија / Македонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Унгарија / Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Литванија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Швајцарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Белгија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција / Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Јужна Африка / Данска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија / Романија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словенија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Латвија |- ! rowspan="24" | Учесници | style="text-align:left;" | Кипар | 85 || style="background:#ccc;" | || 4 || 1 || 8 || 12 || 12 || 2 || || || 3 || 6 || 3 || 10 || || 3 || 6 || || || || 1 || || 4 || || 10 |- | style="text-align:left;" | Обединето Кралство | 111 || 6 || style="background:#ccc;" | 7 || 7 || 2 || 2 || 6 || 7 || 3 || 7 || 4 || 8 || 12 || 6 || 5 || 2 || 2 || 3 || 6 || 3 || 6 || 4 || 5 || 5 |- | style="text-align:left;" | Австрија | 26 || || || style="background:#ccc;" | || || || 1 || || 1 || || || || || 7 || || || || 1 || || || 1 || 1 || 5 || || 10 |- | style="text-align:left;" | Франција | 104 || 3 || 10 || 10 || style="background:#ccc;" | || 3 || 8 || 3 || 6 || 2 || 2 || 2 || 8 || 3 || 6 || 8 || 10 || 2 || 10 || 1 || || 6 || 7 || 1 || 3 |- | style="text-align:left;" | Турција | 29 || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || 4 || || || 3 || || || 4 || || 3 || || 12 || 3 |- | style="text-align:left;" | Грција | 27 || 12 || || || || || style="background:#ccc;" | 4 || || 8 || || || || || || || || 2 || || || || || || || || 1 |- | style="text-align:left;" | Израел | 37 || 1 || 1 || || 2 || || 5 || style="background:#ccc;" | || || 1 || || 5 || 5 || 5 || || || 1 || || 5 || || || || || 1 || 1 |- | style="text-align:left;" | Финска | 24 || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || 1 || || || 1 || || 1 || 3 || 5 || || 4 || || 2 || 7 || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска | 44 || 5 || || || || 5 || 4 || || || style="background:#ccc;" | || || || 2 || 2 || 8 || || || || 2 || 2 || 2 || || || 12 || |- | style="text-align:left;" | Шведска | 72 || || 2 || || 3 || 3 || || || 6 || || style="background:#ccc;" | 5 || 4 || 1 || 1 || 1 || 1 || 8 || 10 || 8 || 7 || 5 || 10 || 2 || 6 || |- | style="text-align:left;" | Естонија | 111 || 4 || 6 || 5 || 6 || 6 || 1 || 7 || 5 || 5 || 6 || style="background:#ccc;" | 7 || 10 || 4 || 3 || 4 || 4 || 8 || 3 || 8 || 3 || 8 || 6 || || 2 |- | style="text-align:left;" | Македонија | 25 || || || || || || || || || 4 || || || style="background:#ccc;" | || || 7 || || || || || || || 7 || || 7 || |- | style="text-align:left;" | Малта | 168 || 8 || 12 || 8 || 10 || 7 || 7 || 10 || 8 || 10 || 8 || 8 || 10 || style="background:#ccc;" | 10 || 10 || 10 || 5 || 7 || 4 || 6 || 10 || 3 || 3 || 2 || 4 |- | style="text-align:left;" | Босна и Херцеговина | 33 || || 3 || 6 || || || || || || 12 || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 7 || 5 || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија | 17 || || 5 || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | 3 || || 1 || || 1 || || 7 || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 81 || 7 || 8 || || 12 || 4 || 6 || || || || 10 || 6 || || 6 || || 2 || style="background:#ccc;" | || || || 12 || 4 || 1 || 3 || || |- | style="text-align:left;" | Литванија | 12 || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 12 || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија | 15 || || || || 5 || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || 10 || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија | 33 || || || || || || || || || || || || || 4 || 2 || || || || || style="background:#ccc;" | 12 || 5 || 10 || || |- | style="text-align:left;" | Русија | 55 || 2 || || || || 8 || 10 || || 1 || || 3 || || 12 || || 7 || || || 4 || || || style="background:#ccc;" | || || 8 || |- | style="text-align:left;" | Данска | 7 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | 7 || || || |- | style="text-align:left;" | Романија | 71 || 10 || 7 || 2 || 1 || || || || 4 || 2 || 5 || 10 || 3 || || || 6 || 7 || 6 || 6 || || || || style="background:#ccc;" | || 2 |- | style="text-align:left;" | Словенија | 33 || || || 3 || || || || 5 || 2 || 7 || || || || || 1 || 4 || || || || || || || || style="background:#ccc;" | 11 || 6 |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Латвија''' | '''176''' || || || 12 || 4 || 10 || || 12 || 10 || 4 || 12 || 7 || 5 || 7 || 12 || 12 || 12 || 10 || 12 || 10 || 8 || 12 || 5 || 12 || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || style="text-align:left;" | [[Австрија]], [[Естонија]], [[Германија]], [[Израел]], [[Литванија]], [[Малта]], [[Шпанија]], [[Швајцарија]] |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | [[Грција]], [[Малта]] (Изворно: Грција, Обединето Кралство) |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | [[Словенија]], [[Швајцарија]] (Изворно: Словенија) |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | [[Франција]], [[Белгија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Обединето Кралство}} || style="text-align:left;" | [[Австрија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | [[Кипар]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | [[Хрватска]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || style="text-align:left;" | [[Латвија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | [[Франција]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | [[Естонија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | [[Романија]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Melani St. John |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || style="text-align:left;" | Dodo Roscic |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | Marie Myriam |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | Meltem Ersan Yazgan |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | Alexis Kostalas |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || style="text-align:left;" | Michal Zuares |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || style="text-align:left;" | Marion Rung |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | Duško Ćurlić |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Kristin Kaspersen |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | Elektra |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || style="text-align:left;" | Biljana Debarlieva |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | Yvette Portelli |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | Segmedina Srna |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Axel Bulthaupt |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | Anne Igartiburu |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || style="text-align:left;" | Loreta Stonėnaitė |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || style="text-align:left;" | Diana Jörg |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | Geena Lisa |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | Arina Sharapova |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || style="text-align:left;" | Signe Svane |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || style="text-align:left;" | Leonard Miron |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || style="text-align:left;" | Nuša Derenda |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || style="text-align:left;" | Eriks Niedra |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || ORF1 || Ernst Grissemann |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] / [[VRT]] || La Une, VRT TV1 || Jean-Pierre Hautier, André Vermeulen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || TVBiH || Ismet Horo |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC One, BBC Radio 2 || Terry Wogan, Ken Bruce |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Das Erste || Peter Urban |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || [[DR]] || DR1 || Jørgen de Mylius |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || ETV || Marko Reikop |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || Channel 1 || Без коментатор |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || Sjónvarpið || Gísli Marteinn Baldursson |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || [[LTV]] || LTV1 || Kārlis Streips |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || [[LRT]] || LTV || Darius Užkuraitis |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || [[МРТ]] || МТВ 1 || Milanka Rašik |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || TVM || Charlò Saliba |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || TVR1 || Andreea Marin |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[ОРТ]] || ORT1 || Yuri Aksyuta, Elena Baulina |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || SLO1 || Andrea F |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || TRT 1 || Bülend Özveren |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || Yle TV1, Yle Radio Suomi || Maria Guzenina, Asko Murtomäki |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 3 || Marc-Olivier Fogiel, Dave |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || Nederland 2 || Willem van Beusekom |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HRT 1 || Ante Batinović |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || SF DRS, TSR, TSI || Sandra Studer, Jean-Marc Richard, Jonathan Tedesco |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || SVT1 || Claes Åkeson, Christer Björkman |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 2002| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:2002 година во Естонија]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Естонска култура]] [[Категорија:Талин]] [[Категорија:Музиката во 2002 година]] 4iyxa3y9kpfq6kpcfexxeze76y783vz Бушева Планина 0 202810 5630993 5629017 2026-09-22T10:53:13Z ~2026-47520-78 136500 Придодадени други имиња на Бушева Планина 5630993 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Бушева Планина | other_name = Бушева или Бушоа Чешма, Слива, Крушевска Планина, Дѐни-Камен | photo = Бушева Планина 02.JPG | photo_caption = Поглед на западните падини на Бушева Планина | elevation_m = 1.788 | elevation_ref = <ref>Топографска карта: лист Битола 1-2 (Латово), размер 1:25 000, Военогеографски институт, 1973</ref> | prominence_m = 1.233 | prominence_ref = | label = Бушева Пл. | label_position = right | map = Македонија | map_caption = Местоположба на Бушева Пл. во Македонија | map_size = 240 | location = {{MKD}} | lat = 41.4353 | long = 21.1831 | coordinates = {{Coord|41|26|7|N|21|10|59|E|type:mountain_region:MK|display=title}} | range = Бушева, [[Лубен]], [[Баба Сач]] | coordinates_ref = | first_ascent = | easiest_route = | Size = 300px }} '''Бушева Планина''', позната и како '''Бушева''', '''Бушоа Чешма''', '''Слива''', '''Дѐни-Камен''' или '''Крушевска Планина''' — средновисока планина во западниот дел на [[Македонија]], со највисокиот врв [[Мусица]] (1.788 м.), на чии падини се наоѓа градот [[Крушево]]. == Протегање и природни одлики == [[Податотека:Бушева Планина 01.JPG|300п|мини|лево|Глетка од падините на Бушева Планина]] Бушева Планина се протега помеѓу долината на [[Треска]] на север, превојот [[Барбарас]] (864&nbsp;м.) на североисток, [[Прилепско Поле]] односно [[Пелагонија]] на исток, долината на [[Црна Река]] во областа [[Демир Хисар|Железник (Демир Хисар)]] на југ и реката [[Жаба (река)|Жаба]] и најголемото [[карсно поле]] во [[Македонија]], [[Церско Поле|Церското Поле]], дел од [[општина Кичево]], на запад.<ref name=aleksandarstojmilov>{{наведена книга| last = Стојмилов| first = Александар| title = Географија на Република Македонија| language=македонски| publisher = Универзитет за туризам и менаџмент| year = 2011| pages = 56,64}}</ref>. Зафаќа површина од 325&nbsp;км<sup>2</sup>. Највисок врв е Стара Мусица или само [[Мусица]] (1.788&nbsp;м.).<ref>{{наведена книга|last=Marković|first=Jovan Đ |title=Fizička geografija Jugoslavije|publisher=Naučna knjiga|date=1968|edition=2}}</ref> На главното планинско било кое се протега во правец југозапад–североисток се издигаат уште 10 врвови повисоки од 1.500 метри, меѓу кои највидни се [[Козјак (Бушева Планина)|Козјак]] (1762 м.н.в), [[Блато (Бушева Планина)|Блато]] (1592 м.н.в.) и [[Кула (Бушева Планина)|Кула]] (1437 м.н.в.) во северниот дел и [[Мечкин Камен]] (1454 м.н.в.) и [[Плоча (Бушева Планина)|Плоча]] (1293 м.н.в.) во јужниот дел на планината.<ref name="aleksandarstojmilov" /> На запад Бушева Планина морфолошки е тесно поврзана со пониските планини [[Баба Сач]] (1697 м.н.в) и [[Лубен]] (1762 м.н.в), со кои сочинуваат заеднички планински масив кој на над 1000 метри надморска височина зафаќа вкупна површина од 346 км<sup>2</sup>, додека на 1500 метри надморска височина површината на овој заеднички планински масив се намалува на само 22,8 км<sup>2</sup>.<ref name="aleksandarstojmilov" /> На југ од Бушева Планина, одвоено со [[Црна Река]] се простира скоро обесшумениот масив Кале со истоимениот врв висок 1.494 метри,<ref name="aleksandarstojmilov" /> кој [[Ѓорче Петров]] го нарекува Гола Планина. Главни обележја на климата на оваа планина се долги, студени и снежни [[Зима|зими]], и пократки и свежи [[Лето|лета]]. На оваа планина на надморска височина од 1.250 метри се наоѓа единствениот планински град во Македонија и воопшто највисок планински град на Балканот, [[Крушево]].<ref>{{наведена книга|last=Географско друштво на СР Македонија|title=Географски разгледи|publisher=Друштво|location=Скопје|date=1989|edition=27-30}}</ref> Како дел од големата планинска верига која се испушта од [[Стогово]] во вториот дел на Шар, сѐ кон југоисток на 1,5 часа северно од [[Битола]], [[Ѓорче Петров]] во својата книга „[[Материјали по изучувањето на Македонија]]“ оваа планина ја опишува именувајќи со неколку различни имиња како '''Бушева''' или '''Бушоа Чешма''', '''Крушевска Планина''', '''Слива''' и '''Дѐни-Камен'''.<ref name=gjorcepetrov>{{наведена книга| last = Петров| first = Гьорче| title = Материали по изучванието на Македония.| language=бугарски| publisher = Печатница Вълковъ| year = 1896 | pages = 11, 75, 268}}</ref> Од покажувањето во Прилепското Поле кај превојот Барбарас со [[Даутица]] до Бучинскиот Преод планинската верига има југоисточна поставеност и ги носи имињата: Бушева Чешма и Слива, завршувајќи на југ со Гола Планина до селото [[Бучин]], каде што [[Црна Река]] ја пресекува веригата.<ref name=gjorcepetrov/> На Слива е расположено гратчето [[Крушево]], поради кое што таа позната повеќе под називот Крушевска Планина. Главната верига продолжува уште малку во источен правец под името Бушева-Чешма (Бушоа Чешма), со големиот бел на изглед и варовнички по состав, врв Козјак.<ref name=gjorcepetrov/> Баба Сач, Стрмол, Бушева чешма и Слива сочинуваат една прекршена линија која се состои од 4 дела од коишто Баба има источна насока, Стрмол остро завртува на североисток, Бушева Чешма се свртува на југ–југоисток, а Слива на југ–југозапад.<ref name=gjorcepetrov/> За изгледот на Бушева Планина, [[Ѓорче Петров]] го дава следниот опис: некоја стена со еднаква височина, наместа покриена со шуми и темна, наместа гола и црвена на изглед од глинестата и почва, наместа обработена и покриена со ниви кои ја прикажуваат шарена на изглед, таа го заградува Прилепското Поле од запад и југозапад. Приближно до нејзиниот врв е расположено живописното и во многу односи чудно гратче [[Крушево]], поради што во подалечните места ја викаат ''Крушевска Планина'', а во самото местото е позната под имињата: ''Дени-Камен'' затоа што сред планината има карпи, над коишто вообичаено се покажува денот и деницата поради што и планината била наречена со тоа име и ''Слива''.<ref name=gjorcepetrov/> === Шуми и растителен свет === [[Податотека:Рани зори над Пелагонија и Бушева Планина.JPG|300п|мини|десно|Раноутринска глетка кон источните падини на Бушева Планина од селото [[Лажани]] во Прилепското Поле]] Бушева Планина е доста е пошумена со листопадни – букови, а на места и со зимзелени дрвја. Падините на Бушева Планина околку [[Крушево]] како планинско место спаѓа меѓу оние општини во [[Македонија]] кои се побогати со шуми.<ref name="Јавно Претпријатие Македонски Шуми">{{наведена мрежна страница|url= http://www.mkdsumi.com.mk/podruznici.php?page=6&p=krusevo|title= "ПСШ „Липа“ - Крушево"|date= 2010|publisher=Македонски Шуми|accessdate=10 септември 2015|location=Скопје}}</ref> Етатот го сочинуваат претежно нискостеблени дабови и букови шуми, а во поново време, како резултат на систематското пошумување, во вкупниот шумски фонд се позабележително е присуството на иглолисните видови.<ref name="Јавно Претпријатие Македонски Шуми"/> Од зимзелените дрвја доста се застапени елката и борот, особено околу хотелот „Монтана“, кон одморалиштето „Шула Мина“ и [[Мечкин Камен]]. Соодветно на видот и категоријата, експлоатацијата на овие шуми во најголема мера е наменета за снабдување на потрошувачите со [[Дрво_(материјал)#Огревно_дрво|огревно]], а во помал процент и со техничко дрво за градежништво. Со оглед на туристичкиот карактер на градот и неговата околина, територијата на општината располага и со значителен фонд парк-шуми, меѓу кои особена знаменитост претставува познатата букова [[Крушевска Корија]]<ref name="Јавно Претпријатие Македонски Шуми"/> која е стара над 300 години.<ref name="Вечер">{{наведена мрежна страница|url=http://vecer.mk/ekonomija/krushevo-stanuva-megjunarodno-poznat-centar-za-paraglajderstvo|title="Крушево станува меѓународно познат центар за параглајдерство"|date=18 јули 2014|publisher=[[Вечер]]|accessdate=10 септември 2015|location=Скопје|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012509/http://vecer.mk/ekonomija/krushevo-stanuva-megjunarodno-poznat-centar-za-paraglajderstvo|url-status=dead}}</ref> Со шумското богатство на Бушева Планина стопанисува ПШС „Липа" – Крушево која располага со околу 12.500 хектари шумско земјиште, од кои 10.300 хектари се под шуми. Покрај природните шуми, значајно место во вкупниот шумски фонд заземаат итн. шумски култури, односно, шумите подигнати на вештачки начин по пат на пошумивање на голините. Годишно се врши производство на 10.500 метри кубни дрвна маса, претежно огревно дрво.<ref name="Јавно Претпријатие Македонски Шуми"/> == Градба и геолошки состав == Според настанокот Бушева Планина е дел од старите грамадни планини. Бушева Планина се одликува со различен геолошки состав.<ref name="aleksandarstojmilov" /> Покрај кристалестите шкрилци, на Бушева Планина е карактеристичен крушевскиот гранитоиден масив.<ref name="aleksandarstojmilov" /> Тој претставува централен дел на една крупна антиклинала, а ззафаќа површина од околу 80 км<sup>2</sup>.<ref name="aleksandarstojmilov" /> Во нејзиниот геолошки состав се исто така застапени и варовничките карпи околу врвот Козјак, солената почва и рудни минаерали со изворот во селото [[Сланско]] на северната падина и глинестата почва на источните падини. За геолошките особености на составот на Бушева Падина, [[Ѓорче Петров]] во своите записи навел дека на јужната падина има голем ископ за вар, која се носи во [[Битола]] и [[Прилеп]].<ref name=gjorcepetrov/> По натамошното протегање на северната падина на Бушова Чешма кај селото [[Сланско]] има извор со солена вода, која што доаѓа од повисокиот дел на планината.<ref name=gjorcepetrov/> Една компанија ја откупила солената руда по таа планина, но сѐ уште не можело да ѝ се пронајде местото, затоа што таа не била кај самиот извор.<ref name=gjorcepetrov/> == Туризам == [[Податотека:Планински велосипедизам на Бушева Планина.JPG|300п|мини|десно|Планински велосипедизам на терените на Бушева Планина]] Поради извонредните природни убавини и бројните културно-историски знаменитости поврзани со [[Илинденско востание|Илинденското востание]], Бушева Планина претставува значајно туристичко место со доста развиен туризам и во зимно и во летно време. На падините веднаш над [[Крушево]] постои и функционира скијачки центар со жичарница која тргнува од самиот град и со два ски-лифта, кои се доста посетени во зима кога исто така на погодните терени околу Крушево е развиено и нордиското трчање. Во летниот период Крушево и Бушева Планина се најпознати по летањето со параглајдери. Поради убавината на местото и глетката кон полето во [[Пелагонија]], познатиот центар за летање со параглајдери на [[Мечкин Камен]]<ref name="Вечер" /> покрај за бројните странски и домашни туристи, е домаќин и на балканското првенство како и наицоналните првенства во летање со параглајдер на повеќе различни држави меѓу кои [[Полска]], [[Унгарија]], [[Норвешка]]. Крушевската букова корија, бројните асфалтни и земјени патишта и скијачките терени лете се користат и за планински велосипедизам, јавање на коњи, пешачење и планинарење. Меѓу повеќето природни и културно-историски знаменитости кои се често посетувани од туристите на Бушева Планина се: [[Мечкин Камен]], [[Селечки манастир (Крушевско)|манастирот „Св. Преображение“]] со големиот крст подигнати од [[Тоше Проески]], споменикот на Илинденското Востание - [[Македониум]], споменикот на битката на Слива, [[Крушевско Езеро|вештачкото езеро на „Гумење“]] и други. Поради чистиот воздух и големите количества снег голем број на ученици од [[Македонија]] преку организирано зимување ги посетуваат Крушево и Бушева Планина. Најпознати сметувачки капацитет за туристите се хотелите „Монтана“, „Панорама“, детското одморалиште „Шула Мина“, а во последно време сместување се обезбедува и со изнајмување на приватни куќи. [[Податотека:Панорама на Бушева Планина.jpg|center|800px|мини|Панорамски поглед на планината од [[Крушевски крст|Крушевскиот крст]]]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Buševa Mountain}} [[Категорија:Планини во Македонија]] 0lr37axyzpsmy4xci7ku0jz6uyd4h66 Родни Страсер 0 298613 5630895 5482212 2026-09-22T05:45:28Z Goalkeeper92 82011 5630895 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Родни Страсер | image = | caption = | fullname = Родни Страсер | birth_date = {{Birth date and age|1990|3|30|df=yes}} | birth_place = [[Фритаун]], [[Сиера Леоне]] | height = {{height|m=1.78}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bdfutbol.com/en/j/j97403.html|title=Strasser, Rodney Strasser - Footballer {{!}} BDFutbol|work=www.bdfutbol.com|accessdate=2026-09-22}}</ref> | position = [[среден ред]] | currentclub = [[ФК Жил Висенте]] (позајмица од [[ФК Џенова]]) | clubnumber = 26 | youthyears1 = 2006–2007 | youthclubs1 = [[ФК Калон]] | youthyears2 = 2007–2010 | youthclubs2 = [[ФК Милан]] | years1 = 2008–2013 | caps1 = 6 | goals1 = 1 | clubs1 = [[ФК Милан]] | years2 = 2011–2012 | caps2 = 12 | goals2 = 1 | clubs2 = → [[ФК Лече]] (позајмица) | years3 = 2013 | caps3 = 2 | goals3 = 0 | clubs3 = → [[ФК Парма]] (позајмица) | years4 = 2013– | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = [[ФК Џенова]] | years5 = 2013–2014 | caps5 = 22 | goals5 = 0 | clubs5 = → [[ФК Реџина]] (позајмица) | years6 = 2015 | caps6 = 2 | goals6 = 0 | clubs6 = → [[ФК Ливорно]] (позајмица) | years7 = 2015–2016 | caps7 = 5 | goals7 = 0 | clubs7 = → [[ФК Лупа Кастели Романи]] (позајмица) | years8 = 2016 | caps8 = 12 | goals8 = 0 | clubs8 = → [[ФК Загреб]] (позајмица) | years9 = 2016– | caps9= 1 | goals9 = 0 | clubs9 = → [[ФК Жил Висенте]] (позајмица) | nationalyears1 = 2010– | nationalteam1 = [[Фудбалска репрезентација на Сиера Леоне|Сиера Леоне]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 0 | club-update = 14:46, 28 август 2016 (UTC) | nationalteam-update = 3 октомври 2013 }} '''Родни Страсер''' (роден на {{роден на|30|март|1990}}) — [[фудбалер]], кој игра на позиција [[среден ред]] и во моментот е член на екипата на [[ФК Лече]], на позајмица од Милан. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://aic.football.it/scheda/20962/strasser-rodney.htm Rodney Strasser] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120602033634/http://aic.football.it/scheda/20962/strasser-rodney.htm |date=2012-06-02 }} at aic.football.it {{it}} * [http://nr.soccerway.com/players/rodney-strasser-/69332/ Rodney Strasser] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160620042709/http://nr.soccerway.com/players/rodney-strasser-/69332/ |date=2016-06-20 }} at Soccerway {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Страсер, Родни}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лече]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Парма]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливорно]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Загреб]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Жил Висенте]] 4to7g6gqy9h0d3gl84dw36nu41tgps9 Усучена парица 0 738963 5630870 5598136 2026-09-21T23:48:13Z ~2026-51068-29 137008 5630870 wikitext text/x-wiki [[Податотека:25 pair color code chart.svg|right|thumb|25 пара означени со бои.]] '''Усучена парица''', често и '''бакарна парица''' — вид ожичување каде два проводници кои образуваат едно електрично коло, се меѓусебно усучени за да се намали [[електромагнетната интерференција]] (EMI) од надворешните извори; на пример, [[електромагнетно зрачење]] од незаштитени телефонски кабли (UTP), и [[преслушување]] помеѓу соседни кабли. Усучената парица е пронајдок на [[Александар Грејам Бел]]. == Објаснување == Во операции со [[балансиран пар]], двете жици носат исти и спротивни сигнали и одредиштето ја детектира разликата помеѓу овие две жици. Ова е познато како [[диференцијален облик]] на трансмисија. Изворите на звук воведуваат сигнали во жиците со соединување на електрични или магнетни полиња и притоа се стремат кон еднакво соеднинување во двете жици. На овој начин звукот произведува општо познат сигнал, кој се предава на примачот при појава на карактеристичниот сигнал. Овој метод не функционира кога изворот на звукот е близу до сигналните жици; поблиска жица би се соединила со звукот по цврсто, што [[вообичаено отфрлање|вообичаеното отфрлање]] на примачот не би успеал да го отстрани. Овој проблем е особено очигледен во телекомуникациските кабли каде парови од ист кабел се еден до друг на големи растојанија. Еден пар може да предизвика [[преслушување]] на друг и тоа претставува додаток на должината на кабелот. Испреплетувањето на паровите го гледа овој ефект како на секој пола свијок, жицата поблиску до изворот на звукот да се менува. Обезбедувањето со интерферентен извор останува непроменето, или пак скоро непроменето, односно на растојание од еден свијок, предизвиканиот звук е вообичаен. Диференцијалното сигнализирање исто така ја намалува [[електромагнетно зрачење]] на кабелот, заедно со придруженото [[ослабување]], дозволувајќи големо растојание помеѓу размените. Ратата на испреплетување (наречена уште и степен на испреплетување, која најчесто се мери со број на свијоци во еден [[метар]]) претставува дел од спецификацијата за даден тип на кабел. Онаму каде блиските кабли имаат иста рата на испреплетување, ист проводник на различни парови може повеќепати да лежи веднаш едно до друго, делумно поништувајќи ја користа од диференцијалниот облик. Поради оваа причина најчесто се спицифицира, барем за каблите кои содржат мал број на парови, ратата на испреплетување да мора да се разликува. За разлика од FTP(телефонски кабел со [[фолија]]) и STP(заштитен телефонски кабел), UTP(незаштитен телефонски кабел) не е опкружен со никаква заштита. Тој е основен тип на жица за [[телефон]]ска употреба и често се употребува кај [[компјутерски мрежи|компјутерските мрежи]], особено како [[продолжен кабел]] или за привремени мрежни врски поради големата флексибилност на каблите. == Историја == [[Податотека:Wire Transposition.svg|thumb|Поставеност на кабли на бандера.]] Порано телефоните користеле телеграфска линија, или кола со отворена жица со [[единечна-жица за враќање на земјата]]. Во 1880те електричните [[трамвај|трамваи]] беа поставени во многу градови, што придонесе до зголемување на звукот во тие кругови. [[Судска парница|Судската парница]], која не беше од корист, ги претвори телефонските компании во [[балансирани кругови]], кои имаа идентична корист од намалување на [[ослабување]]то, па оттука дојде и до зголемување на рангот. Како што дистрибуцијата на електричната енергија станува се по вообичаена, ова мерило се покажа незадоволително. Две жици, поставени на едната страна на [[вкрстувачки плочки|вкрстувачките плочки]] на услужната бандера, го делат патот со електричниот [[вод]]. Во рок од неколку години, сè поголемото користење на струјата повторно придонесе за зголемување на интерференцијата, па инженерите измислија метода наречена [[жичена транспозиција]], за да се отстрани интерференцијата. Во жичената интерференција, жиците прават замена на своите местоположби, по еднаш на неколку дрва(бандери). На овој начин двете жици би примале сличнa EMI од електричниот вод. Ова всушност претставува рана имплементација на испреплетувањето, со рата на испреплетување од околу 4 свијока на еден [[километар]], или шест на една милја. Вакви отворено жичени балансирани линии со периодична транспозиција, денес сè уште преживуваат во некои рурални средини. Телефонскиот кабел е пронајден од [[Александар Грејам Бел]] во 1881 година.<ref>{{Citation | last = Bell | first = Alexander Graham | title = Telephone-circuit |date = 1881 |number = 244426 |location = US }}. See also TIFF format scans for [http://patimg1.uspto.gov/.piw?Docid=00244426&idkey=NONE USPTO 00244426] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170728194922/http://patimg1.uspto.gov/.piw?Docid=00244426&idkey=NONE |date=2017-07-28 }}</ref> До 1991, целата [[телефонска мрежа]] во Америка беше или телефонски кабел или отворена жица со транспозиција поради заштита од интерференција. Денеска, поголемиот дел од милионите километри на телефонски кабел во светот се [[надворешни земјени врски]], кои ги поседуваат телефонските компании, кои се користат за гласовни сервиси, a кои се единствено управувани или пак дури и видени од телефонските работници. == Незаштитен телефонски кабел (Unshielded twisted pair-UTP) == [[Податотека:Twisted pair uutp.svg|thumb|Unshielded twisted pair]] UTP каблите се пронајдени кај многу [[Етернет]] мрежи и телефонски системи. За внатрешни телефонски апликации, UTP најчесто е групиран во множество од 25 парови според стандардот [[законик според боите на 25-пара]] развиен од [[АТ&Т]]. Карактеристични подмножествa од овие бои (бела/сина, сина/бела, бела/портокалова, портокалова/бела) се појавуваат во поголемиот број на UTP кабли. За градски надворешни телефонски кабли кои содржат стотици илјади парови, кабелот е поделен на помали, но идентични снопови. Секој сноп се состои од телефонски кабли кои имаат различна рата на испреплетување. Сноповите се меѓусебно испреплетени и на тој начин го сочинуваат кабелот. Паровите кои имаат иста рата на испреплетување сè уште можат да искусат одреден степен на преслушување. Жичените парови се бираат многу внимателно за да се постигне минимално преслушување во големиот кабел. UTP [[кабел]]от е исто така најчесто употребуваниот кабел во [[компјутерсa мрежa|компјутерските мрежи]]. Модерниот [[Етернет]], општопознатиот податочен мрежен стандард, користи UTP кабли. Телефонските кабли најчесто се користат кај податочни мрежи за врски со кратка или средна должина поради нивната релативно мала цена во споредба со [[оптички влакна|оптичките влакна]] или [[коаксијален кабел|коаксијалниот кабел]]. UTP исто така, сè повеќе се употребува и кај [[видео]] апликации, а најмногу кај [[безбедносни камери]]. Голем број на [[просечни]] и [[луксузни]] камери вклучуваат UTP со [[setscrew терминали]]. Ова е возможно поради фактот дека [[пропусен опсег|пропусниот опсег]] на UTP кабелот го има значително подобрено [[baseband|baseband-от]] на [[телевизија|телевизиските]] сигнали. Додека [[видео рекордери]]те сè уште имаат небалансирани [[BNC поврзувачи]] за стандарден коаксијален кабел, се користи [[балун]] кој прави претворање на 100-[[ом]]ови балансиран UTP во 75-оми небалансиран. Балунот исто така може да биде искористен кај камерите кои немаат UTP излез. Само еден пар е неопходен за секој видео сигнал. == Кабелска заштита == [[Податотека:Twisted pair sfftp.svg|thumb|left|SF/FTP]] [[Податотека:Twisted pair uftp.svg|thumb|FTP cable format]] [[Податотека:Twisted pair sftp.svg|thumb|left|S/FTP]] [[Податотека:Twisted pair uutp.svg|thumb|S/UTP cable format]] Телефонските кабли најчесто се заштитени со цел да се спречи електромагнетната интерференција. Бидејќи заштитата е направена од метал, таа може да послужи и како основа. Сепак, најчесто заштитата или заштитениот телефонски кабел има додадено специјална жица за основата наречена одводна жица. Заштитата може да биде поставена на поединечни парови, или на колекција од парови. Кога таа се поставува на колекција од парови, се однесува како покривка. Оваа заштита мора да биде поставена на одредена основа, за да функционира. ; Заштитен телефонски кабел (Shilded twisted pair-STP или STP-A) : STP каблите вклучуваат метална заштита врз секој поединечен пар од бакарни жици. Овој тип на заштита го штити кабелот од надворешна EMI. На пример 150 омски заштитен телефонски кабел одреден од IBM кабелските системски спецификации кој се користи со [[token ring]] мрежи. ; Покриен незаштитен телефонски кабел (S/UTP) : Познат и како телефонски кабел со фолија (FTP), тој претставува покриен UTP кабел (ScUTP). ; Покриен заштитен телефонски кабел (S/STP или S/FTP) : S/STP кабелот, познат и како Покриен целосно заштитен телефонски кабел (S/FTP),<ref name="siemon1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.siemon.com/us/white_papers/06-07-20-grounding.asp |title=Grounding for Screened and Shielded Network Cabling - Siemon<!-- Bot generated title --> |accessdate=2011-01-14 |archive-date=2017-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907045634/http://siemon.com/us/white_papers/06-07-20-grounding.asp |url-status=dead }}</ref> е и поединечно заштитен (како STP кабелот) и исто така има надворешна метална заштита која ја покрива целата група на заштитени бакарни парови (како S/UTP). Овој тип на кабел ја нуди најдобрата заштита од интерференција предизвикана од надворешни извори, а исто така го елеминира и туѓото [[преслушување]].<ref name="siemon1"/> Забележете дека различни автори и трговци користат различна терминологија (на пример, STP понекогаш го користат за означување на двете STP-A, S/STP, и S/UTP).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.anitech-systems.com/MP4000/manual/briefs/ICM-4020E_Hub_Switch_Route_Cable_BR120501.pdf |title=Anitech Systems MP 4000 Manual |accessdate=2011-01-14 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726182744/http://www.anitech-systems.com/MP4000/manual/briefs/ICM-4020E_Hub_Switch_Route_Cable_BR120501.pdf |url-status=dead }}</ref> {{среди}} '''Споредба на некои стари и нови кратенки, според ISO/IEC 11801:''' {|class=wikitable |- ! Старо име ! Ново име ! кабелско прикажување ! заштита на парови |- | UTP || U/UTP || нема || нема |- | FTP || F/UTP || фолија || нема |- | STP || U/FTP || нема || фолија |- | S-FTP || SF/UTP || фолија, испреплетување || нема |- | S-STP || S/FTP || испреплетување || фолија |} Кодот пред цртата ја одредува заштитата на самиот кабел, додека пак кодот после цртата ја одредува заштитата на поединечните парови: :U = незаштитен :F = заштитен со фолија :S = заштитен со испреплетување == Најопшти категории на кабел == {| class="wikitable" |- | '''Категорија''' | '''Пропусен опсег''' | '''Апликации''' | '''Белешки''' |- |[[Category 1 cable|Cat1]] |0.4&nbsp;MHz |Телефонски и модемски жици |Не е опишан во EIA/TIA препораките. Несоодветен за модерните системи. |- ||[[Category 2 cable|Cat2]] |? MHz |Постари терминални системи, пр. [[IBM 3270]] |Не е опишан во EIA/TIA препораките. Несоодветен за модерните системи. |- ||[[Category 3 cable|Cat3]] |16&nbsp;MHz |10BASE-T and 100BASE-T4 [[Етернет]] |Опишан во EIA/TIA-568. Несоодветен за брзини поголеми од 16 Mbit/s. |- ||[[Category 4 cable|Cat4]] |20&nbsp;MHz |16 Mbit/s [[Token Ring]] | |- ||[[Кабел од категорија 5|Cat5]] |100&nbsp;MHz |100BASE-TX & 1000BASE-T [[Етернет]] | |- ||[[Кабел од категорија 5|Cat5e]] |100&nbsp;MHz |100BASE-TX & 1000BASE-T [[Етернет]] |Подобрен Cat5. Практично ист како Cat5, но со подобри стандарди за тестирање па [[Gigabit Етернет]] работи надежно. |- ||[[Category 6 cable|Cat6]] |250&nbsp;MHz |1000BASE-T [[Етернет]] |Најчесто инсталиран кабел во Финска според 2002 стандардот. SFS-EN 50173-1 |- ||[[Category 6 cable|Cat6e]] |250&nbsp;MHz (500&nbsp;MHz според некои извори) |10GBASE-T (во развој) [[Етернет]] |Не е стандард; сопствен натпис на производителот на кабелот. |- ||[[Category 6 cable|Cat6a]] |500&nbsp;MHz |10GBASE-T (во развој) [[Етернет]] |Стандардот е во развој (ISO/IEC 11801:2002 Амандман 2). |- ||[[Category 7 cable|Cat7]] |600&nbsp;MHz |Сè уште нема апликации. |Четири парa, U/FTP (заштитени парa). Стандардот е во развој. |- ||[[Category 7 cable|Cat7a]] |1200&nbsp;MHz |Телефон, [[CATV]], 1000BASE-T во истиот кабел. |Четири пара, S/FTP (заштитени пара, кабел со прикажување-испреплетување). Стандардот е во развој. |- |[[Category 8 cable|Cat8]] |1200&nbsp;MHz |Во развој, сè уште нема апликации. |Четири пара, S/FTP (заштитени пара, кабел со прикажување-испреплетување). Стандардот е во развој. |} == Кабел со цврсто јадро наспроти блокирачки кабел == Кабелот со цврто јадро е наменет за користење кај инсталирани постојани движења. Тој е помалку флексибилен од блокирачкиот кабел и е по склон кон неуспех ако постојано се витка. Блокирачкиот кабел се користи за fly leads кај парче од панел-плоча и за врски кои се протегаат од портите на самиот ѕид до крајните уреди, со што не допушта пукање на спроводникот. Блокирачкото јадро е најчесто по скапо од цврстото јадро. Конекторите за цвртото јадро треба да се различно дизајнирани од оние за блокирачкото јадро. Користење на конектор со погрешен тип на кабел може да доведе до несигурно поврзување. Приклучоците кои се дизајнирани за цврсти и блокирачки јадра се подготвено достапни и дури некои трговци ги нудат приклучоците кои се дизајнирани и за двата типа на кабли. == Производство == ;Смалување на бакарна прачка: Првиот чекор кај производството на каблите со низок напон претставува смалување на бакарната прачка. Бакараот се праќа во фабрика во 5000 намотувања. Овие бакарани спирали постојано се навлекуваат низ дијамантските коцки кои значително го намалуваат пречникот на бакарот до 10 или 12 мерки. Во овој процес се користи подмачкување за да го намали триењето и затоплувањето на бакарниот кабел. Кога сето ова ќе заврши, бакарот вертикално се извиткува во таканаречени пакети од стебла. Овие пакети од стебла понатаму се пренесуваат до друга операција за навлекување која ја намалува големината на бакарот. Во оваа фаза, бакарот се полни и со електрична енергија. Ова го кали бакарот, што всушност претставува процес на омекнување. Откога ќе се омекне и олади, тој поминува низ ласерски мерен систем, за да се потврди дека е во рамките на спецификациите на производството. ;Процес на бакарна изолација: Процесот на бакарна изолација е постојано надгледуван и контролиран до +/- "0001". Откога бакарот ќе се изолира, поминува низ корито со вода за ладење, овозможувајќи и на обвивката на жицата да се стврдне соодветно. ;Извиткување на бакарот: Извиткувањето помага во намалување на преслушувањето помеѓу поединечните парови жици. Некои Cat6 им дозволуваат на каблите да вклучат сепаратор помеѓу жиците, за понатаму да се намали преслушувањето и да се зголемат перформансите. Извиткувањето на бакарот се постигнува со извршување на секоја поединечна жица низ повеќе предни заштитни обвивки. Ова помага во контролата на позиционирањето на паровите. Откога бакарот ќе се извитка, се нарекува ''кабелска единица''. ;Обложување: Кабелската единица потоа поминува низ процесот на обложување. Овој чекор варира, во зависност од типот на кабелот кој се произведува. OSP кабелот најчесто користи полиетилен или UV поливинил хлорид (PVC). Кај Cat3, Cat5e и Cat6 каблите, различни степени на PVC се користат, во зависност од побарувањата за нивото на безбедност од пожар. Овој чекор започнува со избивање на растопен метал под висок притисок и обликување околу движечкото јадро на кабелот. Заштитата, обвиткувањето и вода-блокирачкото соединение можат да се додадат во овој чекор. Каблите кои побаруваат двојна обвивка ќе треба да го повторат овој процес. Откога сево ова ќе се комплетира, кабелот поминува низ долго ладење, а потоа и низ ласерски микрометар за да се потврди крајниот пречник. ;Печатење: Печатењето се прави веднаш пред финалното пакување на кабелот. Кај OSP кабелот, се користи процесот на печатење на топла фолија, кој дозволува вовлечено печатење кај кабелското обложување. Кај просторните кабли, се користи ink jet печатач со висока брзина. Некои произведувачи на кабли оставаат растојание во печатењето од 1000-0 стапки или од 305-0 метри, со што се олеснува одредувањето за тоа колкав дел од кабелот е оставен во кутијата. Други произведувачи користат шесто цифрено оддалечен знак, правејќи го процесот малку по тежок. ;Ладење: Комплетираниот кабел потоа се калеми или лади. Процесот на ладење побарува многу прецизна контрола за да се осигура дека кабелот нема да се заплетка кога ќе се вади од неговата кутија. ;Финално тестирање: Откога кабелот е испечатен и оладен, тој поминува низ последните тестирања. Производителот го тестира кабелот со голем број на механички и електрични спецификации за перформансите. Откога ќе се заврши со тестирањето, кабелот е подготвен за испорака. == Предности == * Тој е тенок, флексибилен кабел, лесен за поставување помеѓу ѕидови. * Повеќе жици можат да се постават низ еден ист жичен канал. * UTP кабелот чини помалку на метар/стапка од било кој друг тип на LAN кабел. == Недостатоци == * Чувствителноста, на телефонскиот кабел, на електромагнетната интерференција најмногу зависи од шемата на испреплетување на паровите (најчесто патентирана од произведувачите) која останува неоштетена за време на инсталацијата. Како резултат, телефонскиот кабел најчесто има строги побарувања за максималнот притисок на развлекување како и за минималниот полупречник на свијокот. Оваа релативна трошливост на телефонскиот кабел ги прави вежбите за инсталација важен дел од обезбедувањето на кабелските перформанси. * Кај видео апликации кои праќаат информации преку многукратни паралелни сигнални жици, телефонскиот кабел може да воведе сигнално задоцнување познато како [[искривување]]. Искривувањето настанува бидејќи телефонските кабли во рамките на еден кабел имаат различен број на свијоци на еден метар за да се спречи вообичаеното преслушување помеѓу парови со идентичен број на свијоци. Искривувањето може да се надомести со варирање на должината на паровите во завршната кутија, за да се воведат жици на доцнење кои ќе го отстранат [[застој]]от помеѓу пократките и подолгите парови, иако потребните прецизни должини е тешко да се пресметаат и променат во согласност со целокупната должина на кабелот. == Мали варијации на телефонскиот кабел == * '''Наполнет телефонски кабел''': Телефонски кабел во кој е намерно додадена [[индуктивност]], што претставува обичај за телекомуникациските жици, освен за оние кои имаат честоти повисоки од [[честота на слушање|честотата на слушање]] кај луѓето. Додадените индуктори се познати како [[додадени намотки]] и намалена дисторзија. * '''Ненаполнет телефонски кабел''': Телефонски кабел кој нема додадени намотки. * '''Поврзан телефонски кабел''': Варијанта на телефонски кабел каде паровите се поединечно поврзани за да ја зголемат робусноста на кабелот. Пронајден од Белден, според него ова значи дека електричните спецификации на кабелот се одржуваат и покрај грубото ракување со него. * '''Испреплетен лента-кабел''': Варијанта на стандарден [[лента-кабел]] каде соседните парови на проводниците се поврзани и испреплетени заедно. Потоа телефонските кабли се површно поврзани еден со друг во форма на лента. Периодично во должина на лентата има мали предели каде нема испреплетување за да се овозможат врски и [[pcb]] заглавјата да бидат завршени користејќи вообичаена [[IDC]] техника за лента-кабелот. == Поврзано == * [[Урамнотежена линија]] * [[Кабел од 5-та категорија]] * [[Етернет преку испреплетен пар]] * [[TIA/EIA-568-B]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Twisted-pair cables}} * [http://www.telcomhistory.org/vm/sciencePhonesWork.shtml Telecommunications Virtual Museum] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161206012737/http://www.telcomhistory.org/vm/sciencePhonesWork.shtml |date=2016-12-06 }} * [http://www.utp-vs-stp.com Independent comparative study UTP vs. STP for 10GBase-T] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140102173602/http://utp-vs-stp.com/ |date=2014-01-02 }} {{UTP Cable Standards}} {{DEFAULTSORT:Twisted Pair}} [[Категорија:Електрични кола]] [[Категорија:Кабли]] [[Категорија:2 (број)]] 6hy9x9i41k0nc7m1hlya1qf78x55p38 5630871 5630870 2026-09-21T23:49:45Z ~2026-51068-29 137008 5630871 wikitext text/x-wiki [[Податотека:25 pair color code chart.svg|right|thumb|25 пара означени со бои.]] '''Усучена парица''', често и '''бакарна парица''' — вид ожичување каде два проводници кои образуваат едно електрично коло, се меѓусебно усучени за да се намали [[електромагнетната интерференција]] (EMI) од надворешните извори; на пример, [[електромагнетно зрачење]] од незаштитени телефонски кабли (UTP), и [[преслушување]] помеѓу соседни кабли. Усучената парица е пронајдок на [[Александар Грејам Бел]]. == Објаснување == Во операции со [[балансиран пар]], двете жици носат исти и спротивни сигнали и одредиштето ја детектира разликата помеѓу овие две жици. Ова е познато како [[диференцијален облик]] на трансмисија. Изворите на звук воведуваат сигнали во жиците со соединување на електрични или магнетни полиња и притоа се стремат кон еднакво соеднинување во двете жици. На овој начин звукот произведува општо познат сигнал, кој се предава на примачот при појава на карактеристичниот сигнал. Овој метод не функционира кога изворот на звукот е близу до сигналните жици; поблиска жица би се соединила со звукот по цврсто, што [[вообичаено отфрлање|вообичаеното отфрлање]] на примачот не би успеал да го отстрани. Овој проблем е особено очигледен во телекомуникациските кабли каде парови од ист кабел се еден до друг на големи растојанија. Еден пар може да предизвика [[преслушување]] на друг и тоа претставува додаток на должината на кабелот. Испреплетувањето на паровите го гледа овој ефект како на секој пола свијок, жицата поблиску до изворот на звукот да се менува. Обезбедувањето со интерферентен извор останува непроменето, или пак скоро непроменето, односно на растојание од еден свијок, предизвиканиот звук е вообичаен. Диференцијалното сигнализирање исто така ја намалува [[електромагнетно зрачење]] на кабелот, заедно со придруженото [[ослабување]], дозволувајќи големо растојание помеѓу размените. Ратата на испреплетување (наречена уште и степен на испреплетување, која најчесто се мери со број на свијоци во еден [[метар]]) претставува дел од спецификацијата за даден тип на кабел. Онаму каде блиските кабли имаат иста рата на испреплетување, ист проводник на различни парови може повеќепати да лежи веднаш едно до друго, делумно поништувајќи ја користа од диференцијалниот облик. Поради оваа причина најчесто се спицифицира, барем за каблите кои содржат мал број на парови, ратата на испреплетување да мора да се разликува. За разлика од FTP(телефонски кабел со [[фолија]]) и STP(заштитен телефонски кабел), UTP(незаштитен телефонски кабел) не е опкружен со никаква заштита. Тој е основен тип на жица за [[телефон]]ска употреба и често се употребува кај [[компјутерски мрежи|компјутерските мрежи]], особено како [[продолжен кабел]] или за привремени мрежни врски поради големата флексибилност на каблите. == Историја == [[Податотека:Wire Transposition.svg|thumb|Поставеност на кабли на бандера.]] Порано телефоните користеле телеграфска линија, или кола со отворена жица со [[единечна-жица за враќање на земјата]]. Во 1880те електричните [[трамвај|трамваи]] беа поставени во многу градови, што придонесе до зголемување на звукот во тие кругови. [[Судска парница|Судската парница]], која не беше од корист, ги претвори телефонските компании во [[балансирани кругови]], кои имаа идентична корист од намалување на [[ослабување]]то, па оттука дојде и до зголемување на рангот. Како што дистрибуцијата на електричната енергија станува се по вообичаена, ова мерило се покажа незадоволително. Две жици, поставени на едната страна на [[вкрстувачки плочки|вкрстувачките плочки]] на услужната бандера, го делат патот со електричниот [[вод]]. Во рок од неколку години, сè поголемото користење на струјата повторно придонесе за зголемување на интерференцијата, па инженерите измислија метода наречена [[жичена транспозиција]], за да се отстрани интерференцијата. Во жичената интерференција, жиците прават замена на своите местоположби, по еднаш на неколку дрва(бандери). На овој начин двете жици би примале сличнa EMI од електричниот вод. Ова всушност претставува рана имплементација на испреплетувањето, со рата на испреплетување од околу 4 свијока на еден [[километар]], или шест на една милја. Вакви отворено жичени балансирани линии со периодична транспозиција, денес сè уште преживуваат во некои рурални средини. Телефонскиот кабел е пронајден од [[Александар Грејам Бел]] во 1881 година.<ref>{{Citation | last = Bell | first = Alexander Graham | title = Telephone-circuit |date = 1881 |number = 244426 |location = US }}. See also TIFF format scans for [http://patimg1.uspto.gov/.piw?Docid=00244426&idkey=NONE USPTO 00244426] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170728194922/http://patimg1.uspto.gov/.piw?Docid=00244426&idkey=NONE |date=2017-07-28 }}</ref> До 1991, целата [[телефонска мрежа]] во Америка беше или телефонски кабел или отворена жица со транспозиција поради заштита од интерференција. Денеска, поголемиот дел од милионите километри на телефонски кабел во светот се [[надворешни земјени врски]], кои ги поседуваат телефонските компании, кои се користат за гласовни сервиси, a кои се единствено управувани или пак дури и видени од телефонските работници. == Незаштитен телефонски кабел (Unshielded twisted pair-UTP) == [[Податотека:Twisted pair uutp.svg|thumb|Unshielded twisted pair]] UTP каблите се пронајдени кај многу [[Етернет]] мрежи и телефонски системи. За внатрешни телефонски апликации, UTP најчесто е групиран во множество од 25 парови според стандардот [[законик според боите на 25-пара]] развиен од [[АТ&Т]]. Карактеристични подмножествa од овие бои (бела/сина, сина/бела, бела/портокалова, портокалова/бела) се појавуваат во поголемиот број на UTP кабли. За градски надворешни телефонски кабли кои содржат стотици илјади парови, кабелот е поделен на помали, но идентични снопови. Секој сноп се состои од телефонски кабли кои имаат различна рата на испреплетување. Сноповите се меѓусебно испреплетени и на тој начин го сочинуваат кабелот. Паровите кои имаат иста рата на испреплетување сè уште можат да искусат одреден степен на преслушување. Жичените парови се бираат многу внимателно за да се постигне минимално преслушување во големиот кабел. UTP [[кабел]]от е исто така најчесто употребуваниот кабел во [[компјутерсa мрежa|компјутерските мрежи]]. Модерниот [[Етернет]], општопознатиот податочен мрежен стандард, користи UTP кабли. Телефонските кабли најчесто се користат кај податочни мрежи за врски со кратка или средна должина поради нивната релативно мала цена во споредба со [[оптички влакна|оптичките влакна]] или [[коаксијален кабел|коаксијалниот кабел]]. UTP исто така, сè повеќе се употребува и кај [[видео]] апликации, а најмногу кај [[безбедносни камери]]. Голем број на [[просечни]] и [[луксузни]] камери вклучуваат UTP со [[setscrew терминали]]. Ова е возможно поради фактот дека [[пропусен опсег|пропусниот опсег]] на UTP кабелот го има значително подобрено [[baseband|baseband-от]] на [[телевизија|телевизиските]] сигнали. Додека [[видео рекордери]]те сè уште имаат небалансирани [[BNC поврзувачи]] за стандарден коаксијален кабел, се користи [[балун]] кој прави претворање на 100-[[ом]]ови балансиран UTP во 75-оми небалансиран. Балунот исто така може да биде искористен кај камерите кои немаат UTP излез. Само еден пар е неопходен за секој видео сигнал. == Кабелска заштита == [[Податотека:Twisted pair sfftp.svg|thumb|left|SF/FTP]] [[Податотека:Twisted pair uftp.svg|thumb|FTP cable format]] [[Податотека:Twisted pair sftp.svg|thumb|left|S/FTP]] [[Податотека:Twisted pair sutp.svg|thumb|S/UTP cable format]] Телефонските кабли најчесто се заштитени со цел да се спречи електромагнетната интерференција. Бидејќи заштитата е направена од метал, таа може да послужи и како основа. Сепак, најчесто заштитата или заштитениот телефонски кабел има додадено специјална жица за основата наречена одводна жица. Заштитата може да биде поставена на поединечни парови, или на колекција од парови. Кога таа се поставува на колекција од парови, се однесува како покривка. Оваа заштита мора да биде поставена на одредена основа, за да функционира. ; Заштитен телефонски кабел (Shilded twisted pair-STP или STP-A) : STP каблите вклучуваат метална заштита врз секој поединечен пар од бакарни жици. Овој тип на заштита го штити кабелот од надворешна EMI. На пример 150 омски заштитен телефонски кабел одреден од IBM кабелските системски спецификации кој се користи со [[token ring]] мрежи. ; Покриен незаштитен телефонски кабел (S/UTP) : Познат и како телефонски кабел со фолија (FTP), тој претставува покриен UTP кабел (ScUTP). ; Покриен заштитен телефонски кабел (S/STP или S/FTP) : S/STP кабелот, познат и како Покриен целосно заштитен телефонски кабел (S/FTP),<ref name="siemon1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.siemon.com/us/white_papers/06-07-20-grounding.asp |title=Grounding for Screened and Shielded Network Cabling - Siemon<!-- Bot generated title --> |accessdate=2011-01-14 |archive-date=2017-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907045634/http://siemon.com/us/white_papers/06-07-20-grounding.asp |url-status=dead }}</ref> е и поединечно заштитен (како STP кабелот) и исто така има надворешна метална заштита која ја покрива целата група на заштитени бакарни парови (како S/UTP). Овој тип на кабел ја нуди најдобрата заштита од интерференција предизвикана од надворешни извори, а исто така го елеминира и туѓото [[преслушување]].<ref name="siemon1"/> Забележете дека различни автори и трговци користат различна терминологија (на пример, STP понекогаш го користат за означување на двете STP-A, S/STP, и S/UTP).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.anitech-systems.com/MP4000/manual/briefs/ICM-4020E_Hub_Switch_Route_Cable_BR120501.pdf |title=Anitech Systems MP 4000 Manual |accessdate=2011-01-14 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726182744/http://www.anitech-systems.com/MP4000/manual/briefs/ICM-4020E_Hub_Switch_Route_Cable_BR120501.pdf |url-status=dead }}</ref> {{среди}} '''Споредба на некои стари и нови кратенки, според ISO/IEC 11801:''' {|class=wikitable |- ! Старо име ! Ново име ! кабелско прикажување ! заштита на парови |- | UTP || U/UTP || нема || нема |- | FTP || F/UTP || фолија || нема |- | STP || U/FTP || нема || фолија |- | S-FTP || SF/UTP || фолија, испреплетување || нема |- | S-STP || S/FTP || испреплетување || фолија |} Кодот пред цртата ја одредува заштитата на самиот кабел, додека пак кодот после цртата ја одредува заштитата на поединечните парови: :U = незаштитен :F = заштитен со фолија :S = заштитен со испреплетување == Најопшти категории на кабел == {| class="wikitable" |- | '''Категорија''' | '''Пропусен опсег''' | '''Апликации''' | '''Белешки''' |- |[[Category 1 cable|Cat1]] |0.4&nbsp;MHz |Телефонски и модемски жици |Не е опишан во EIA/TIA препораките. Несоодветен за модерните системи. |- ||[[Category 2 cable|Cat2]] |? MHz |Постари терминални системи, пр. [[IBM 3270]] |Не е опишан во EIA/TIA препораките. Несоодветен за модерните системи. |- ||[[Category 3 cable|Cat3]] |16&nbsp;MHz |10BASE-T and 100BASE-T4 [[Етернет]] |Опишан во EIA/TIA-568. Несоодветен за брзини поголеми од 16 Mbit/s. |- ||[[Category 4 cable|Cat4]] |20&nbsp;MHz |16 Mbit/s [[Token Ring]] | |- ||[[Кабел од категорија 5|Cat5]] |100&nbsp;MHz |100BASE-TX & 1000BASE-T [[Етернет]] | |- ||[[Кабел од категорија 5|Cat5e]] |100&nbsp;MHz |100BASE-TX & 1000BASE-T [[Етернет]] |Подобрен Cat5. Практично ист како Cat5, но со подобри стандарди за тестирање па [[Gigabit Етернет]] работи надежно. |- ||[[Category 6 cable|Cat6]] |250&nbsp;MHz |1000BASE-T [[Етернет]] |Најчесто инсталиран кабел во Финска според 2002 стандардот. SFS-EN 50173-1 |- ||[[Category 6 cable|Cat6e]] |250&nbsp;MHz (500&nbsp;MHz според некои извори) |10GBASE-T (во развој) [[Етернет]] |Не е стандард; сопствен натпис на производителот на кабелот. |- ||[[Category 6 cable|Cat6a]] |500&nbsp;MHz |10GBASE-T (во развој) [[Етернет]] |Стандардот е во развој (ISO/IEC 11801:2002 Амандман 2). |- ||[[Category 7 cable|Cat7]] |600&nbsp;MHz |Сè уште нема апликации. |Четири парa, U/FTP (заштитени парa). Стандардот е во развој. |- ||[[Category 7 cable|Cat7a]] |1200&nbsp;MHz |Телефон, [[CATV]], 1000BASE-T во истиот кабел. |Четири пара, S/FTP (заштитени пара, кабел со прикажување-испреплетување). Стандардот е во развој. |- |[[Category 8 cable|Cat8]] |1200&nbsp;MHz |Во развој, сè уште нема апликации. |Четири пара, S/FTP (заштитени пара, кабел со прикажување-испреплетување). Стандардот е во развој. |} == Кабел со цврсто јадро наспроти блокирачки кабел == Кабелот со цврто јадро е наменет за користење кај инсталирани постојани движења. Тој е помалку флексибилен од блокирачкиот кабел и е по склон кон неуспех ако постојано се витка. Блокирачкиот кабел се користи за fly leads кај парче од панел-плоча и за врски кои се протегаат од портите на самиот ѕид до крајните уреди, со што не допушта пукање на спроводникот. Блокирачкото јадро е најчесто по скапо од цврстото јадро. Конекторите за цвртото јадро треба да се различно дизајнирани од оние за блокирачкото јадро. Користење на конектор со погрешен тип на кабел може да доведе до несигурно поврзување. Приклучоците кои се дизајнирани за цврсти и блокирачки јадра се подготвено достапни и дури некои трговци ги нудат приклучоците кои се дизајнирани и за двата типа на кабли. == Производство == ;Смалување на бакарна прачка: Првиот чекор кај производството на каблите со низок напон претставува смалување на бакарната прачка. Бакараот се праќа во фабрика во 5000 намотувања. Овие бакарани спирали постојано се навлекуваат низ дијамантските коцки кои значително го намалуваат пречникот на бакарот до 10 или 12 мерки. Во овој процес се користи подмачкување за да го намали триењето и затоплувањето на бакарниот кабел. Кога сето ова ќе заврши, бакарот вертикално се извиткува во таканаречени пакети од стебла. Овие пакети од стебла понатаму се пренесуваат до друга операција за навлекување која ја намалува големината на бакарот. Во оваа фаза, бакарот се полни и со електрична енергија. Ова го кали бакарот, што всушност претставува процес на омекнување. Откога ќе се омекне и олади, тој поминува низ ласерски мерен систем, за да се потврди дека е во рамките на спецификациите на производството. ;Процес на бакарна изолација: Процесот на бакарна изолација е постојано надгледуван и контролиран до +/- "0001". Откога бакарот ќе се изолира, поминува низ корито со вода за ладење, овозможувајќи и на обвивката на жицата да се стврдне соодветно. ;Извиткување на бакарот: Извиткувањето помага во намалување на преслушувањето помеѓу поединечните парови жици. Некои Cat6 им дозволуваат на каблите да вклучат сепаратор помеѓу жиците, за понатаму да се намали преслушувањето и да се зголемат перформансите. Извиткувањето на бакарот се постигнува со извршување на секоја поединечна жица низ повеќе предни заштитни обвивки. Ова помага во контролата на позиционирањето на паровите. Откога бакарот ќе се извитка, се нарекува ''кабелска единица''. ;Обложување: Кабелската единица потоа поминува низ процесот на обложување. Овој чекор варира, во зависност од типот на кабелот кој се произведува. OSP кабелот најчесто користи полиетилен или UV поливинил хлорид (PVC). Кај Cat3, Cat5e и Cat6 каблите, различни степени на PVC се користат, во зависност од побарувањата за нивото на безбедност од пожар. Овој чекор започнува со избивање на растопен метал под висок притисок и обликување околу движечкото јадро на кабелот. Заштитата, обвиткувањето и вода-блокирачкото соединение можат да се додадат во овој чекор. Каблите кои побаруваат двојна обвивка ќе треба да го повторат овој процес. Откога сево ова ќе се комплетира, кабелот поминува низ долго ладење, а потоа и низ ласерски микрометар за да се потврди крајниот пречник. ;Печатење: Печатењето се прави веднаш пред финалното пакување на кабелот. Кај OSP кабелот, се користи процесот на печатење на топла фолија, кој дозволува вовлечено печатење кај кабелското обложување. Кај просторните кабли, се користи ink jet печатач со висока брзина. Некои произведувачи на кабли оставаат растојание во печатењето од 1000-0 стапки или од 305-0 метри, со што се олеснува одредувањето за тоа колкав дел од кабелот е оставен во кутијата. Други произведувачи користат шесто цифрено оддалечен знак, правејќи го процесот малку по тежок. ;Ладење: Комплетираниот кабел потоа се калеми или лади. Процесот на ладење побарува многу прецизна контрола за да се осигура дека кабелот нема да се заплетка кога ќе се вади од неговата кутија. ;Финално тестирање: Откога кабелот е испечатен и оладен, тој поминува низ последните тестирања. Производителот го тестира кабелот со голем број на механички и електрични спецификации за перформансите. Откога ќе се заврши со тестирањето, кабелот е подготвен за испорака. == Предности == * Тој е тенок, флексибилен кабел, лесен за поставување помеѓу ѕидови. * Повеќе жици можат да се постават низ еден ист жичен канал. * UTP кабелот чини помалку на метар/стапка од било кој друг тип на LAN кабел. == Недостатоци == * Чувствителноста, на телефонскиот кабел, на електромагнетната интерференција најмногу зависи од шемата на испреплетување на паровите (најчесто патентирана од произведувачите) која останува неоштетена за време на инсталацијата. Како резултат, телефонскиот кабел најчесто има строги побарувања за максималнот притисок на развлекување како и за минималниот полупречник на свијокот. Оваа релативна трошливост на телефонскиот кабел ги прави вежбите за инсталација важен дел од обезбедувањето на кабелските перформанси. * Кај видео апликации кои праќаат информации преку многукратни паралелни сигнални жици, телефонскиот кабел може да воведе сигнално задоцнување познато како [[искривување]]. Искривувањето настанува бидејќи телефонските кабли во рамките на еден кабел имаат различен број на свијоци на еден метар за да се спречи вообичаеното преслушување помеѓу парови со идентичен број на свијоци. Искривувањето може да се надомести со варирање на должината на паровите во завршната кутија, за да се воведат жици на доцнење кои ќе го отстранат [[застој]]от помеѓу пократките и подолгите парови, иако потребните прецизни должини е тешко да се пресметаат и променат во согласност со целокупната должина на кабелот. == Мали варијации на телефонскиот кабел == * '''Наполнет телефонски кабел''': Телефонски кабел во кој е намерно додадена [[индуктивност]], што претставува обичај за телекомуникациските жици, освен за оние кои имаат честоти повисоки од [[честота на слушање|честотата на слушање]] кај луѓето. Додадените индуктори се познати како [[додадени намотки]] и намалена дисторзија. * '''Ненаполнет телефонски кабел''': Телефонски кабел кој нема додадени намотки. * '''Поврзан телефонски кабел''': Варијанта на телефонски кабел каде паровите се поединечно поврзани за да ја зголемат робусноста на кабелот. Пронајден од Белден, според него ова значи дека електричните спецификации на кабелот се одржуваат и покрај грубото ракување со него. * '''Испреплетен лента-кабел''': Варијанта на стандарден [[лента-кабел]] каде соседните парови на проводниците се поврзани и испреплетени заедно. Потоа телефонските кабли се површно поврзани еден со друг во форма на лента. Периодично во должина на лентата има мали предели каде нема испреплетување за да се овозможат врски и [[pcb]] заглавјата да бидат завршени користејќи вообичаена [[IDC]] техника за лента-кабелот. == Поврзано == * [[Урамнотежена линија]] * [[Кабел од 5-та категорија]] * [[Етернет преку испреплетен пар]] * [[TIA/EIA-568-B]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Twisted-pair cables}} * [http://www.telcomhistory.org/vm/sciencePhonesWork.shtml Telecommunications Virtual Museum] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161206012737/http://www.telcomhistory.org/vm/sciencePhonesWork.shtml |date=2016-12-06 }} * [http://www.utp-vs-stp.com Independent comparative study UTP vs. STP for 10GBase-T] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140102173602/http://utp-vs-stp.com/ |date=2014-01-02 }} {{UTP Cable Standards}} {{DEFAULTSORT:Twisted Pair}} [[Категорија:Електрични кола]] [[Категорија:Кабли]] [[Категорија:2 (број)]] fvydz02z3dny0ce10bv5bqzof2tapy8 Атлантис Парадајз 0 743731 5630890 5076352 2026-09-22T05:07:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630890 wikitext text/x-wiki [[File:Atlantis Paradise Island Hotel edit.jpg|thumb|right|300px|Кралските кули поврзани со Мостот. Апартманите овде се едни од најскапите хотелски апартмани во светот: чинат околу $25,000 за една вечер.]] Атлантис Парадајз островот е одморалиште и воден парк кој се наоѓа на Парадајз островот, Бахами. Официјално бил отворен во 1998, и бил создаден од магнатот [[Сол Керзнер]]. Парадајз островот прво ги отворил Коралнаите Кули и Кулите на плажата како Трумп Плаца, потоа го сменил името во Атлантис кога Ројал Кулите биле изградени. Коралните Кули и Кулите на плажата биле обновени за да се совпаѓаат со темата на Ројал Кулите. На 28 Март 2007 луксузен хотел со 600 соби наречен The Cove Atlantis бил отворен на Парадајз островот.<ref>{{cite web | title = Hotel Opening - The Cove Atlantis (2007) | work = Hotel Chatter | date = 2007-04-19 | url = http://www.hotelchatter.com/story/2007/4/19/03830/8367/hotels/Hotel_Opening_The_Cove_Atlantis | accessdate = 2010-03-15 | archive-date = 2010-08-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100819161049/http://www.hotelchatter.com/story/2007/4/19/03830/8367/hotels/Hotel_Opening_The_Cove_Atlantis | url-status = dead }}</ref> Друга кула, 497 собна Риф Атлантис, била отворена на 19 Декември 2007.<ref>{{cite web | title = Reef Atlantis | work = WhereToStay.com | date = | url = http://www.wheretostay.com/caribbean/bahamas/property-2524-overview-Reef_Atlantis.html | accessdate = 2010-03-15 | archive-date = 2008-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080620225308/http://www.wheretostay.com/caribbean/bahamas/property-2524-overview-Reef_Atlantis.html | url-status = dead }}</ref> == Сместувања == Сместувањата ги вклучуваат: *'''Кулите на плажата''', порано познати како Парадајз Бич Хотел, е најстарата зграда на Атлантис *'''Коралните кули''', порано познати како Британи Бич Хотел *'''Ројал Кулите''' го има апартманот „Bridge Suite“, рангиран во 2003 од Форбс како најскапата хотелска соба во светот. Заедно со скорашно изградените хотели последниве неколку години, Атлантис е вклучен како еден од најскапите хотели во светот.<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = The World's most expensive hotel rooms (2003) | work = Forbes Review | publisher = | date = | url = http://www.forbes.com/billionaires/2003/02/27/cx_cv_0227feat.html | doi = | accessdate = 2007-07-24 | archive-date = 2007-08-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070806064915/http://www.forbes.com/billionaires/2003/02/27/cx_cv_0227feat.html | url-status = dead }}</ref> *'''Харборсајд Резорт''' се состои од 392 вили и има ресторан на пристаништето, базен, базен за деца со водни фонтани, фитнес центар, разновидни продавници, итн. *'''Гребенот''', најновата зграда во Атлантис се состои од кондоминиум хотелски апартмани. *'''Коув Атлантис''', е кула со 600 соби отворена во 2007 == Атракции == === Аквавентура === Отворен во 2007, на 141 ар, 200 милиони галонската Аквавентура се состои од лизгалишта, бавни реки, и брзаци во еден голем вотерскејп. Главната атракција тука е ''Пауер Кулата'' која има 4 водни спустови. Аквавентурата ја вклучува и една од најпопуларните атракции во Атлантис, ''Струјата''. === Струјата === Струјата е долга 1 милја, со три милиони галони вода создава бранови и вештачки плима и осека. === Спустови од храмот на Маите === Во Ројал Кулите се наоѓа Храмот на Маите кој е забавна атракција која се состои од 4 главни спуста: ''Скок на судбината'' (Leap of Faith), ''Предизвикувачкиот спуст'' (the Challenger Slides), ''Змијскиот спуст'' (the Serpent Slide), и ''Спуст низ џунглата'' (the Jungle Slide).<ref name=forbes>[http://www.forbes.com/travel/2004/05/27/cx_dl_0527dow.html "Paradise Found"], ''Forbes'' review</ref> === Дупката === Дупката претставува серија од аквариуми што се наоѓаат под лобито на Ројал Кулите и е најголемиото отворено морско живеалиште во светот. Стотици различни водни видови животни може да се забележат во некој од овие аквариуми како ајкули, манта ражи од кои една е поголема од 10 стапки, и различни видови на медузи. Целта на Дупката е да им обезбеди на гостите да го почувствуваат вкусот на животот во легендарниот уништен град [[Атлантида]]. Ако некој го набљудува дното на аквариумите, рушевини и ѓубре ќе бидат расфрлени за да го претстават „Изгубениот град Атлантида“. Предаторската лагуна е полна со [[баракуди]] и други егзотични риби. 30 метарскиот чист воден тунел се наоѓа под вода, овозможувајќи им на посетителите јасен поглед кон морската средина. == Атлантис Лајв == Во последниве неколку години, Атлантис вложи напори да биде домаќин на концерти и други настани. [[Џонас брадрс]], [[Тејлор Свифт]], [[Џастин Бибер]], [[Сара Барел]], [[Пол Потс]], [[Кејти Пери]], [[NSYNC]], [[Шерил Кроу]] и [[Лејди Антебелум]] сите одржале концерти или надвор (во Империската сала за бал) или во Атлантис Театарот. [[Мајкл Џексон]] и [[Глориа Естефан]] исто така биле дел од изведби на ова место. == Марината и Марина селото == Во одморалиштето има [[марина]] каде се закотвуваат големи [[јахта|јахти]]. Источниот дел од марината го вклучува и Марина селото, коешто претставува мал [[трговски центар]] кој потсетува на туристичките трговски центри, како Фануј Хол во [[Бостон]] или Даунтаун Дизни во Американските [[Дизни]] паркови. Центарот има бројни ресторани и продавници како Џони Рокетс и Старбакс. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.atlantis.com/flash.aspx Atlantis Paradise Island] (официјална страница) * [http://www.nassauparadiseisland.com/atlantis-paradise-island/ Atlantis Paradise Island : Nassau Paradise Island Travel Guide Profile] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091213142255/http://www.nassauparadiseisland.com/atlantis-paradise-island/ |date=2009-12-13 }} * [http://www.goparadiseisland.com/paradise-island-resorts/atlantis.php Atlantis Paradise Island профил на GoParadiseIsland.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100426113615/http://www.goparadiseisland.com/paradise-island-resorts/atlantis.php |date=2010-04-26 }} * [http://www.picable.com/Nature/Flowers/The-Atlantis-Resort-in-The-Bahamas.1279999 Atlantis Resort in Paradise Island in the Bahamas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111004163554/http://www.picable.com/Nature/Flowers/The-Atlantis-Resort-in-The-Bahamas.1279999 |date=2011-10-04 }} * [http://dxing.at-communication.com/en/atlantis-hotel_paradise-island_bahamas_maria-teimurazova/ Fantastic Atlantis Hotel in Paradise Island Bahamas]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категорија:Бахами]] jv9actkfvgvpwt78tq0biyf2l8l0u07 Силициум диоксид 0 747781 5630712 5613000 2026-09-21T13:48:59Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630712 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 399096001 | ImageFile = DuneBlanche.jpg | ImageFile_Ref = {{Chemboximage|correct|??}} | ImageSize = 244 | ImageName = A sample of silicon dioxide as sand in a dune | IUPACName = Silicon dioxide | SystematicName = | OtherNames = Quartz<br /> Silica<br /> Silicic oxide<br /> Silicon(IV) oxide | Section1 = {{Chembox Identifiers | CASNo = 7631-86-9 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 24261 | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|PubChem}} | ChemSpiderID = 22683 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = ETJ7Z6XBU4 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | EINECS = 231-545-4 | MeSHName = Silicon+dioxide | RTECS = VV7565000 | SMILES = O=[Si]=O | StdInChI = 1S/O2Si/c1-3-2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = VYPSYNLAJGMNEJ-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} }} | Section2 = {{Chembox Properties | O = 2 | Si = 1 | ExactMass = 59.966755777 g mol<sup>−1</sup> | Appearance = Transparent crystals | Density = 2.648 g cm<sup>−3</sup> | MeltingPtCL = 1600 | MeltingPtCH = 1725 | BoilingPtC = 2230 | Solubility = 0.12 g dm<sup>−3</sup> }} | Section3 = {{Chembox Related | Function = diones | OtherFunctn = [[јаглерод диоксид]]<br /> [[Germanium dioxide]]<br /> [[Lead dioxide]]<br /> [[Tin dioxide]] | OtherCpds = [[силициум моноксид]]<br /> [[Silicon sulfide]] }} }} '''Силициум диоксид''' — [[оксид]] на [[силициум]] со [[хемиска формула]] {{Хем2|SiO2}}, најчесто се среќава во природата како [[кварц]].<ref>{{Наведена книга|title=The Chemistry of Silica|url=https://archive.org/details/chemistryofsilic0000iler|vauthors=Iler RK|publisher=Wiley|year=1979|isbn=9780471024040|location=New York}}</ref><ref name="Fern">{{Наведено списание|year=2015|title=Checklist, diversity and distribution of testate amoebae in Chile|url=http://doc.rero.ch/record/257075/files/Fernandez_L._D.-Checklist_diversity_distribution_of_testate_amoebae-20150922.pdf|journal=European Journal of Protistology|volume=51|issue=5|pages=409–24|doi=10.1016/j.ejop.2015.07.001|pmid=26340665|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://doc.rero.ch/record/257075/files/Fernandez_L._D.-Checklist_diversity_distribution_of_testate_amoebae-20150922.pdf|archive-date=2022-10-10}}</ref> Во многу делови од светот, силициум диоксид е главната состојка на [[песок]]от. Силиката е една од најкомплексните и најзастапените фамилии на материјали, која постои како соединение од повеќе минерали и како синтетички производ. Забележителни примери вклучуваат фузиран кварц, гасен силициум диоксид, силика гел, опал и [[аерогел]]и. Се користи во структурни материјали, микроелектроника (како [[Изолатор|електричен изолатор]]) и како компоненти во прехранбената и фармацевтската индустрија. == Структура == [[Податотека:SiO2repeat.png|лево|мини| Структурен мотив пронајден во α-кварцот, но исто така пронајден во речиси сите форми на силициум диоксид]] [[Податотека:Si-OCage.svg|лево|мини| Типична подединица за силициум диоксид со низок притисок]] [[Податотека:Quartzrn.PNG|лево|мини| Врска помеѓу индексот на рефракција и густината за некои форми на SiO<sub>2</sub> <ref name="mel">{{Наведено списание|year=1963|title=Melanophlogite, a cubic polymorph of silica|url=http://www.minsocam.org/ammin/AM48/AM48_854.pdf|journal=[[American Mineralogist|Am. Mineral.]]|volume=48|pages=854–867|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://www.minsocam.org/ammin/AM48/AM48_854.pdf|archive-date=2022-10-10}}</ref>]] Во поголемиот дел од силициум диоксид<nowiki/>от, силиконскиот атом покажува тетраедарска координација, со четири атоми на кислород што го опкружуваат централниот атом на Si ([http://www.mindat.org/min-3337.html види 3-Д единична ќелија]). Така, SiO<sub>2</sub> формира 3-димензионални мрежни цврсти материи во кои секој атом на силикон е ковалентно поврзан на тетраедарски начин со 4 атоми на кислород. Спротивно на тоа, CO<sub>2</sub> е линеарна молекула. Остро различните структури на диоксидите на јаглеродот и силициумот се манифестација на правилото за двојна врска. SiO<sub>2</sub> има неколку различни кристални форми, но тие речиси секогаш ја имаат истата локална структура околу Si и O. Во α-кварц должината на врската Si-O е 161 pm, додека кај α-тридимитот е во опсег од 154-171 pm. Аголот Si–O–Si исто така варира помеѓу ниска вредност од 140 ° кај α-тридимит, до 180° кај β-тридимит. Во α-кварцот, аголот Si–O–Si е 144°.<ref name="Wiberg&Holleman">{{Holleman&Wiberg}}</ref> === Полиморфизам === Алфа кварцот е најстабилната форма на цврст SiO<sub>2</sub> на собна температура. Високотемпературните минерали, кристобалит и тридимит, имаат и помала густина и пониски индекси на рефракција од кварцот. Трансформацијата од α-кварц во бета-кварц се одвива нагло на 573&nbsp;°C. Бидејќи трансформацијата е придружена со значителна промена во волуменот, таа лесно може да предизвика фрактура на керамика или карпи кои минуваат низ оваа температурна граница.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cUwwoR-RuJ0C&pg=PA93|title=Ceramic Technology for Potters and Sculptors|vauthors=Cuff YH|publisher=University of Pennsylvania|year=1996|isbn=9780812213775|location=Philadelphia|pages=93–95}}</ref> Минералите под висок притисок, сеифертитот, стишовитот и козитот, сепак, имаат поголема густина и индекси на рефракција од кварцот.<ref>{{Наведена книга|title=Silica Stories|vauthors=De La Rocha C, Conley DJ|publisher=Springer|year=2017|isbn=9783319540542|location=Cham|pages=50–55|chapter=Mystical Crystals of Silica|doi=10.1007/978-3-319-54054-2_4}}</ref> Стишовитот има структура слична на рутил каде силиконот е 6-координати. Густината на стишовитот е 4.287&nbsp;g/cm <sup>3</sup>, што се споредува со α-кварцот, најгустиот од формите со низок притисок, кој има густина од 2,648&nbsp;g/cm <sup>3</sup> . Разликата во густината може да се припише на зголемувањето на координацијата бидејќи шесте најкратки должини на Si-O врската во стишовитот (четири Si-O должини на врската од 176 pm и две други од 181 pm) се поголеми од должината на врската Si-O ( 161 часот) во α-кварц.<ref>{{Наведена книга|title=Structural Inorganic Chemistry|url=https://archive.org/details/structuralinorga0000well_m8i1|vauthors=Wells AF|publisher=Oxford Science Publications|year=1984|isbn=9780198553700}}</ref> Промената на координацијата ја зголемува јоноста на врската Si–O.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=3|year=2001|title=Electron-density distribution in stishovite, SiO<sub>2</sub>: a new high-energy synchrotron-radiation study|journal=[[Acta Crystallographica#Acta Crystallographica Section A: Foundations and Advances|Acta Crystallogr. A]]|volume=57|issue=6|pages=663–77|doi=10.1107/S0108767301010698|pmid=11679696|doi-access=free}}</ref> Што е уште поважно, сите отстапувања од овие стандардни параметри претставуваат микроструктурни разлики или варијации, кои претставуваат пристап кон [[аморфно тело]], стаклестото тело или стаклестото тело. Фаујазит силика, друг полиморф, се добива со [[wiktionary:dealumination|делуминирање]] на ниско-натриум, ултрастабилен Y зеолит со комбинирана киселина и топлинска обработка. Добиениот производ содржи над 99% силициум диоксид и има висока кристалиност и специфична површина (над 800 m <sup>2</sup>/g). Фаујазит-силика има многу висока топлинска и киселинска стабилност. На пример, одржува висок степен на долг дострел на молекуларен ред или кристалност дури и по вриење во концентрирана [[Солна киселина|хлороводородна киселина]].<ref name="fau">{{Наведено списание|year=1978|title=Dealuminated faujasite-type structures with SiO<sub>2</sub>/Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> ratios over 100|url=https://archive.org/details/journal-of-catalysis_1978-09_54_2/page/285|journal=[[Journal of Catalysis|J. Catal.]]|volume=54|issue=2|page=285|doi=10.1016/0021-9517(78)90051-9}}</ref> === Растопен SiO<sub>2</sub> === Растопен силициум диоксид покажува неколку посебни физички одлики кои се слични на оние забележани во течна вода: негативна температурна експанзија, максимална густина на температури ~ 5000&nbsp;°C и минимум топлински капацитет.<ref>{{Наведено списание|year=2002|title=Molecular structural order and anomalies in liquid silica|url=http://www.engr.ucsb.edu/~shell/papers/2002_PRE_silica.pdf|journal=[[Physical Review E|Phys. Rev. E]]|volume=66|issue=1|pages=011202|arxiv=cond-mat/0203383|bibcode=2002PhRvE..66a1202S|doi=10.1103/PhysRevE.66.011202|pmid=12241346|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604062440/http://www.engr.ucsb.edu/~shell/papers/2002_PRE_silica.pdf|archive-date=2016-06-04|access-date=2009-07-07}}</ref> Неговата густина се намалува од 2,08&nbsp;g/cm <sup>3</sup> во 1950&nbsp;°C до 2,03&nbsp;g/cm<sup>3</sup> на 2200&nbsp;°C.<ref>{{Наведено списание|year=1979|title=Densities of SiO<sub>2</sub>-Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> Melts|url=http://www.princeton.edu/~cml/assets/pdf/7962aksay.pdf|journal=[[Journal of the American Ceramic Society|J. Am. Ceram. Soc.]]|volume=62|issue=7–8|pages=332–336|doi=10.1111/j.1151-2916.1979.tb19071.x|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://www.princeton.edu/~cml/assets/pdf/7962aksay.pdf|archive-date=2022-10-10}}</ref> === Молекуларен SiO<sub>2</sub> === Молекуларниот SiO<sub>2</sub> има линеарна структура како CO. Се произведува со комбинирање на силициум моноксид (SiO) со кислород во [[аргон]] матрица. Димерниот силициум диоксид, (SiO<sub>2</sub>)<sub>2</sub> е добиен со реакција на O<sub>2</sub> со матрикс изолиран димерен силициум моноксид, (S<sub>2</sub>O<sub>2</sub>). Во димерниот силициум диоксид има два атоми на кислород кои се премостуваат помеѓу атомите на силиконот со агол Si–O–Si од 94° и должина на врската од 164,6 pm, а должината на терминалната врска Si–O е 150,2 pm. Должината на врската Si–O е 148,3&nbsp;pm, што се споредува со должината од 161&nbsp;pm во α-кварц. Енергијата на врската се проценува на 621,7 kJ/mol.<ref name="Jutzi">{{Наведена книга|title=Silicon chemistry: from the atom to extended systems|url=https://archive.org/details/siliconchemistry0000unse_z4w2|vauthors=Jutzi P, Schubert U|publisher=Wiley-VCH|year=2003|isbn=9783527306473}}</ref> == Природна појава == === Геологија === {{хем2|SiO2}} најчесто се наоѓа во природата како кварц, кој сочинува повеќе од 10% по маса од Земјината кора. Кварцот е единствениот полиморф на силициум диоксид стабилен на површината на Земјата. Метастабилни појави на формите под висок притисок коизит и стишовит се пронајдени околу структурите на ударот и се поврзани со еклогити формирани за време на метаморфизмот со ултра висок притисок. Високотемпературните форми на тридимит и кристобалит се познати од вулканските карпи богати со силика. Во многу делови од светот, силициум диоксид е главната состојка на песокот<ref>{{cite book|title=An Introduction to Forensic Geoscience|url=https://archive.org/details/introductiontofo0000berg|vauthors=Berslien E|publisher=Wiley & Sons|year=2012|isbn=9781405160544|pages=[https://archive.org/details/introductiontofo0000berg/page/n171 138]}}</ref>. === Биологија === И покрај тоа што е слабо растворлив, силициум диоксид се јавува во многу растенија како што е [[ориз]]от. Растителните материјали со висока содржина на силициум фитолит се смета дека се важни за животните кои пасат, од инсекти за џвакање до копитари. Силиката го забрзува трошењето на забите, а високите нивоа на силициум диоксид во растенијата кои често ги јадат [[Растителнојадно животно|тревопасните животни]] може да се развиле како одбранбен механизам против предаторството.<ref>{{Наведено списание|year=2006|title=Silica in grasses as a defence against insect herbivores: Contrasting effects on folivores and a phloem feeder|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-animal-ecology_2006-03_75_2/page/595|journal=[[Journal of Animal Ecology|J. Anim. Ecol.]]|volume=75|issue=2|pages=595–603|doi=10.1111/j.1365-2656.2006.01082.x|pmid=16638012|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|year=2008|title=Silicon as a plant defence against insect herbivory: Response to Massey, Ennos and Hartley|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-animal-ecology_2008-05_77_3/page/631|journal=[[Journal of Animal Ecology|J. Anim. Ecol.]]|volume=77|issue=3|pages=631–3|doi=10.1111/j.1365-2656.2008.01380.x|pmid=18341561|doi-access=free}}</ref> Силика е исто така примарна компонента на [[Арпа|пепелта од оризова лушпа]], која се користи, на пример, во филтрација и како дополнителен цементен материјал (SCM) во производството [[Цемент|на цемент]] и [[бетон]]. Повеќе од 1000 милиони години, силицификацијата во и од клетките е вообичаена во биолошкиот свет. Во современиот свет, се јавува кај бактерии, едноклеточни организми, растенија и животни (безрбетници и ’рбетници). Истакнати примери вклучуваат: * Тестови или фрустули (т.е. школки) на [[Силикатни алги|дијатоми]], радиоларија и амеби.<ref name="Fern"/> * Силика фитолити во клетките на многу растенија, вклучувајќи ги и коњски опашки, практично сите треви и широк спектар на [[дикотиледони]]. * Спикулите го формираат скелетот на многу [[сунѓери]]. Кристалните минерали формирани во физиолошката средина често покажуваат исклучителни физички својства (на пр., сила, цврстина, цврстина на фрактура) и имаат тенденција да формираат хиерархиски структури кои покажуваат микроструктурен ред во низа размери. Минералите се кристализираат од средина која е недоволно заситена во однос на силициумот, и во услови на неутрална pH вредност и ниска температура (0-40&nbsp;°C). == Употреба == === Структурна употреба === Околу 95% од комерцијалната употреба на силициум диоксид (песок) се јавува во градежната индустрија, на пр. за производство на бетон ( портланд цемент бетон).<ref name="Ull">{{Ullmann|title=Silica}}</ref> Одредени наоѓалишта на силика песок, со посакувана големина и форма на честички и пожелна содржина на [[глина]] и други минерали, биле важни за песокот за лиење на метални производи.<ref>{{Наведена книга|title=Albany moulding sands of the Hudson Valley|last=Nevin|first=Charles Merrick|date=1925|publisher=University of the State of New York at Albany}}</ref> Високата точка на топење на силициум диоксид овозможува да се користи во такви апликации како што е лиење железо; модерното леење песок понекогаш користи други минерали од други причини. Кристалниот силициум диоксид се користи при хидраулично фрактурирање на формации кои содржат цврсто масло и гас од шкрилци.<ref name="NYT82313">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/08/24/business/new-rules-would-cut-silica-dust-exposure.html|title=New Rules Would Cut Silica Dust Exposure|last=Greenhouse S|date=23 Aug 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=24 Aug 2013}}</ref> === Претходник на стакло и силициум === Силика е примарна состојка во производството на повеќето [[стакло]]. Како што другите минерали се топат со силика, принципот на депресија на точката на замрзнување ја намалува точката на топење на смесата и ја зголемува флуидноста. Температурата на транзиција на стаклото на чистиот SiO <sub>2</sub> е околу 1475 К.<ref>{{Наведено списание|year=2004|title=Glass formation in amorphous SiO<sub>2</sub> as a percolation phase transition in a system of network defects|journal=[[Journal of Experimental and Theoretical Physics Letters|JETP Lett.]]|volume=79|issue=12|pages=632–634|bibcode=2004JETPL..79..632O|doi=10.1134/1.1790021}}</ref> Кога растопениот силициум диоксид SiO<sub>2</sub> брзо се лади, тој не се кристализира, туку се зацврстува како стакло. Поради ова, повеќето керамички глазури имаат силика како главна состојка. Структурната геометрија на силициумот и кислородот во стаклото е слична на онаа во кварцот и повеќето други кристални форми на силициум и кислород со силициум опкружен со редовни тетраедри на кислородни центри. Разликата помеѓу стаклената и кристалната форма произлегува од поврзаноста на тетраедарските единици: Иако не постои периодичност на долг дострел во стаклената мрежа, редоследот останува на должината скали далеку од должината на врската SiO. Еден пример за ова подредување е претпочитањето да се формираат прстени од 6-тетраедри.<ref>{{Наведено списание|year=1991|title=Medium-range structural order in covalent amorphous solids|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1991-12-12_354_6353/page/445|journal=Nature|volume=354|issue=6353|pages=445–452|bibcode=1991Natur.354..445E|doi=10.1038/354445a0}}</ref> Поголемиот дел од [[Оптичко влакно|оптичките влакна]] за телекомуникации исто така се направени од силика. Тоа е примарна суровина за многу керамика како што се глинени садови, камени садови и [[порцелан]]. Силициум диоксид се користи за производство на елементарен [[силициум]]. Процесот вклучува карботоплинска редукција во електрична лачна печка:<ref>{{Наведена книга|title=Shriver & Atkins' inorganic chemistry|url=https://archive.org/details/shriveratkinsino0000unse_m2r9|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=9780199236176|veditors=Atkins PW, Overton T, Rourke J, Weller M, Armstrong F|edition=5|location=Oxford|pages=354|oclc=430678988|display-editors=3}}</ref> : <chem>SiO2 + 2 C -> Si + 2 CO</chem> === Парен силициум диоксид === Испарената силика, позната и како пироген силициум диоксид, се подготвува со согорување на SiCl<nowiki><sub id="mwAQg">4</sub></nowiki> во водороден пламен богат со кислород за да се произведе „чад“ од SiO<sub>2</sub> . : <chem>SiCl4 + 2 H2 + O2 -> SiO2 + 4 HCl</chem> Може да се произведе и со испарување на кварцен песок во 3000&nbsp;°C електричен лак. И двата процеса резултираат со микроскопски капки од аморфна силициум диоксид споени во разгранети, верижни, тридимензионални секундарни честички кои потоа се агломерираат во терциерни честички, бел прав со екстремно мала зафатнинска густина (0,03-,15 g/cm<sup>3</sup>) и со тоа висока површина .<ref name="cabot">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cabotcorp.com|title=Cab-O-Sil Fumed Metal Oxides}}</ref> Честичките делуваат како тиксотропно средство за згуснување, или како средство против стврднување и може да се третираат за да се направат хидрофилни или хидрофобни за примена на вода или органска течност. [[Податотека:Kieselsaeure380m2prog.jpg|мини|Произведен фумиран силициум диоксид со максимална површина од 380 m <sup>2</sup> /g]] Силициум чад е ултрафин прав собран како нуспроизвод од производството на силициум и легури на феросилициум. Се состои од [[Аморфно тело|аморфни]] (некристални) сферични честички со просечен дијаметар на честички од 150&nbsp;nm, без разгранување на пирогениот производ. Главната употреба е како позолански материјал за бетон со високи перформанси. Испарените наночестички силика може успешно да се користат како средство против стареење во врзива за асфалт.<ref>{{Наведено списание|last=Cheraghian|first=Goshtasp|last2=Wistuba|first2=Michael P.|last3=Kiani|first3=Sajad|last4=Barron|first4=Andrew R.|last5=Behnood|first5=Ali|date=December 2021|title=Rheological, physicochemical, and microstructural properties of asphalt binder modified by fumed silica nanoparticles|journal=Scientific Reports|volume=11|issue=1|pages=11455|bibcode=2021NatSR..1111455C|doi=10.1038/s41598-021-90620-w|pmc=8169902|pmid=34075083}}</ref> === Прехранбени, козметички и фармацевтски апликации === Силика, или колоидна, таложена или пирогена испарувана, е вообичаен додаток во производството на храна. Се користи првенствено како средство за проток или против стврднување во храната во прав, како што се зачините и кремот за кафе без млечни производи, или прашоци за да се формираат во фармацевтски таблети.<ref name="cabot"/> Може да апсорбира вода во хигроскопски апликации. Колоиден силициум диоксид се користи како фино средство за вино, пиво и сок, со референца [[Е-број]] '''E551''' . Во козметиката, силициум диоксид е корисен поради својствата на дифузија на светлина <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RIvOBQAAQBAJ&q=silica%20cosmetics%20light%20diffusing&pg=PA444|title=Handbook of Cosmetic Science and Technology|vauthors=Barel AO, Paye M, Maibach HI|publisher=CRC Press|year=2014|isbn=9781842145654|edition=4|pages=444|quote=These soft-focus pigments, mainly composed of polymers, micas and talcs covered with rough or spherical particles of small diameters, such as silica or titanium dioxide, are used to optically reduce the appearance of wrinkles. These effects are obtained by optimizing outlines of wrinkles and reducing the difference of brightness due to diffuse reflection.}}</ref> и природната апсорпција.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RIvOBQAAQBAJ&q=silica%20cosmetics%20light%20diffusing&pg=PA444|title=Handbook of Cosmetic Science and Technology|vauthors=Barel AO, Paye M, Maibach HI|publisher=CRC Press|year=2014|isbn=9781842145654|edition=4|pages=442|quote=The silica is a multiporous ingredient, which absorbs the oil and sebum.}}</ref> Дијатомејската земја, миниран производ, се користи во храната и козметиката со векови. Се состои од силика школки на микроскопски [[Силикатни алги|дијатоми]]; во помалку обработена форма се продавала како „прашок за заби“. Произведената или минирана хидрирана силициум диоксид се користи како тврд абразив во пастата за заби. === Полупроводници === Силиконскиот диоксид е широко користен во технологијата на полупроводници * за примарна пасивација (директно на полупроводничката површина), * како оригинален диелектрик на портата во [[Мосфет|MOS технологијата]]. Денес, кога скалирањето напредува под 10&nbsp;nm силициум диоксидот е заменет со други [[Диелектрик|диелектрични материјали]] како хафниум оксид или слично со повисока диелектрична константа во споредба со силициум диоксид, * како диелектричен слој помеѓу металните (жици) слоеви (понекогаш и до 8-10) поврзувачки елементи и * како втор пасивационен слој (за заштита на полупроводничките елементи и слоевите за метализација) обично денес слоевит со некои други диелектрици како силициум нитрид. Бидејќи силициум диоксидот е природен оксид на силициумот, тој е пошироко користен во споредба со другите полупроводници како [[галиум арсенид]] или индиум фосфид. Силициум диоксид може да се одгледува на силициумска [[Полуспроводник|полупроводничка]] површина.<ref name="Bassett22">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=UUbB3d2UnaAC&pg=PA22|title=To the Digital Age: Research Labs, Start-up Companies, and the Rise of MOS Technology|last=Bassett|first=Ross Knox|date=2007|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=9780801886393|pages=22–23}}</ref> Слоевите од силициум оксид може да ги заштитат силиконските површини за време на процесите на дифузија и може да се користат за маскирање на дифузија.<ref name="Lecuyer">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LaZpUpkG70QC&pg=PA111|title=Makers of the Microchip: A Documentary History of Fairchild Semiconductor|last=Lécuyer|first=Christophe|last2=Brock|first2=David C.|date=2010|publisher=MIT Press|isbn=9780262294324|page=111}}</ref><ref name="Saxena">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=z7738Wq-j-8C|title=Invention of integrated circuits: untold important facts|last=Saxena|first=A|publisher=[[World Scientific]]|year=2009|isbn=9789812814456|series=International series on advances in solid state electronics and technology|pages=96–97}}</ref> Површинската пасивација е процес со кој полупроводничката површина се прави инертна и не ги менува својствата на полупроводниците како резултат на интеракција со воздухот или други материјали во контакт со површината или работ на кристалот.<ref name="atalla">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.invent.org/inductees/martin-john-m-atalla|title=Martin Atalla in Inventors Hall of Fame, 2009|accessdate=21 June 2013}}</ref><ref name="Black">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=laYFDAAAQBAJ&pg=PA17|title=New Perspectives on Surface Passivation: Understanding the Si-Al2O3 Interface|last=Black|first=Lachlan E.|date=2016|publisher=Springer|isbn=9783319325217|page=17}}</ref> Формирањето на топлински развиен слој од силициум диоксид во голема мера ја намалува концентрацијата на електронските состојби на површината на силициумот.<ref name="Black" /> SiO<sub>2</sub> ги зачувуваат електричните одлики на p-n спојниците и спречуваат овие електрични одлики да се влошат поради гасовитата околина.<ref name="Saxena"/> Слоевите од силициум оксид може да се користат за електрично стабилизирање на силиконските површини.<ref name="Lecuyer"/> Процесот на површинска пасивација е важен метод за изработка на полупроводнички уреди што вклучува обложување на силиконски нафора со изолационен слој од силициум оксид, така што електричната енергија може сигурно да навлезе во спроводливиот силициум долу. Растењето на слој од силициум диоксид на врвот на силиконската обланда му овозможува да ги надмине површинските состојби кои инаку спречуваат струјата да стигне до полупроводливиот слој.<ref name="atalla" /><ref name="kahng">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.invent.org/inductees/dawon-kahng|title=Dawon Kahng|work=[[National Inventors Hall of Fame]]|accessdate=27 June 2019}}</ref> Процесот на пасивација на површината на силициумот со топлинска оксидација (силициум диоксид) е критичен за индустријата за полупроводници. Најчесто се користи за производство [[Мосфет|на транзистори со ефект на поле од метал-оксид-полупроводник]] (MOSFET) и чипови со силиконски [[Интегрално коло|интегрални кола]] (со рамнина процес).<ref name="atalla"/><ref name="kahng"/> === Останато === Хидрофобниот силициум диоксид се користи како компонента за депенење . Во својот капацитет како огноотпорен материјал, корисен е во форма на влакна како високотемпературна топлинска заштитна ткаенина. Силика се користи во екстракција на ДНК и [[РНК]] поради неговата способност да се врзува за нуклеинските киселини под присуство на хаотропи .<ref>{{Наведена книга|title=An Introduction to Forensic Genetics|vauthors=Goodwin W, Linacre A, Hadi S|publisher=Wiley & Sons|year=2007|isbn=9780470010259|pages=29}}</ref> [[Аерогел|Силика аергел]] се користела во вселенското летало Стардаст за собирање вонземски честички.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.businessinsider.com/aerogel-science-history-kistler-new-applications-2015-8?IR=T|title=This cloud-like, futuristic material has been sneaking its way into your life since 1931|last=Calderone J|date=20 Aug 2015|work=[[Business Insider]]|access-date=11 Feb 2019}}</ref> Чистиот силициум диоксид кога се лади како споен кварц во чаша без вистинска точка на топење, може да се користи како стаклено влакно за фибреглас. === Инсектицид === Силикон диоксидот е истражуван за земјоделски апликации како потенцијален инсектицид .<ref>{{Наведено списание|last=Thabet|first=Ahmed F.|last2=Boraei|first2=Hessien A.|last3=Galal|first3=Ola A.|last4=El-Samahy|first4=Magdy F. M.|last5=Mousa|first5=Kareem M.|last6=Zhang|first6=Yao Z.|last7=Tuda|first7=Midori|last8=Helmy|first8=Eman A.|last9=Wen|first9=Jian|date=2021-07-14|title=Silica nanoparticles as pesticide against insects of different feeding types and their non-target attraction of predators|journal=Scientific Reports|language=en|volume=11|issue=1|pages=14484|bibcode=2021NatSR..1114484T|doi=10.1038/s41598-021-93518-9|issn=2045-2322|pmc=8280210|pmid=34262071}}</ref><ref name=":0">{{Наведено списание|displayauthors=3|date=2017|title=Pesticide Exposure and Risk of Rheumatoid Arthritis among Licensed Male Pesticide Applicators in the Agricultural Health Study|journal=[[Environmental Health Perspectives]]|volume=125|issue=7|pages=077010-1-077010-7|doi=10.1289/EHP1013|pmc=5744649|pmid=28718769|doi-access=free}}</ref> == Производство == Силиконскиот диоксид најмногу се добива со ископување, вклучувајќи ископ на песок и прочистување на [[кварц]]. Кварцот е погоден за многу намени, додека хемиската обработка е потребна за да се направи почист или на друг начин посоодветен (на пр. пореактивен или ситнозрнест) производ. === Преципитирана силициум диоксид === Таложениот силициум диоксид или аморфна силициум диоксид се добива со закиселување на растворите на натриум силикат. Желатинозниот талог или силика гел, прво се мие, а потоа се дехидрира за да се добие безбојна микропорозна силициум диоксид. Идеализираната равенка која вклучува трисиликатна и [[сулфурна киселина]] е: : <chem>Na2Si3O7 + H2SO4 -> 3 SiO2 + Na2SO4 + H2O</chem> Приближно една милијарда килограми годишно (1999) се произведуваа силициум диоксид на овој начин, главно за употреба за полимерни композити - гуми и ѓон за чевли.<ref name="Ull">{{Ullmann|title=Silica}}</ref> === На микрочипови === Тенките фолии од силициум диоксид растат спонтано на силиконските нафори преку топлинска оксидација, создавајќи многу плиток слој од околу 1 [[Нанометар|nm]] или 10 [[Ангстрем|Å]] т.н. природен оксид.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Qi98H-iTgLEC|title=Handbook of Semiconductor Manufacturing Technology|publisher=CRC Press|year=2007|isbn=9781574446753|veditors=Doering R, Nishi Y}}</ref> Повисоки температури и алтернативни средини се користат за одгледување на добро контролирани слоеви на силициум диоксид на силициум, на пример на температури помеѓу 600 и 1200&nbsp;°C, користејќи таканаречена сува оксидација со [[Кислород|O<sub>2</sub>]] : <chem>Si + O2 -> SiO2</chem> или влажна оксидација со H<sub>2</sub>O.<ref name="Sunggyu Lee">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of chemical processing|url=https://archive.org/details/encyclopediaofch0003unse_m4v2|last=Lee S|publisher=CRC Press|year=2006|isbn=9780824755638}}</ref><ref name="Morgan&Board">{{Наведена книга|title=An Introduction To Semiconductor Microtechnology|url=https://archive.org/details/introductiontose0000morg_x0b5|vauthors=Morgan DV, Board K|publisher=John Wiley & Sons|year=1991|isbn=9780471924784|edition=2|location=Chichester, West Sussex, England|pages=[https://archive.org/details/introductiontose0000morg_x0b5/page/72 72]}}</ref> : Природниот оксиден слој е корисен во микроелектрониката, каде што делува како [[Изолатор|електричен изолатор]] со висока хемиска стабилност. Може да го заштити силиконот, да складира полнење, да ја блокира струјата, па дури и да дејствува како контролирана патека за ограничување на протокот на струја.<ref>{{Наведени вести|url=https://spectrum.ieee.org/tech-history/silicon-revolution/the-silicon-dioxide-solution|title=The Silicon Dioxide Solution: How physicist Jean Hoerni built the bridge from the transistor to the integrated circuit|last=Riordan M|date=2007|work=[[IEEE Spectrum]]|access-date=11 Feb 2019}}</ref> === Лабораториски или специјални методи === ==== Од органосилициумски соединенија ==== Многу патишта до силициум диоксид започнуваат со органосилициумско соединение, на пр., HMDSO,<ref>{{Наведено списание|last=Chrystie|first=Robin S. M.|last2=Ebertz|first2=Felix L.|last3=Dreier|first3=Thomas|last4=Schulz|first4=Christof|date=2019-01-28|title=Absolute SiO concentration imaging in low-pressure nanoparticle-synthesis flames via laser-induced fluorescence|journal=Applied Physics B|language=en|volume=125|issue=2|pages=29|bibcode=2019ApPhB.125...29C|doi=10.1007/s00340-019-7137-8|issn=1432-0649}}</ref> TEOS. Синтезата на силициум диоксид е илустрирана подолу со користење на тетраетил ортосиликат (TEOS).<ref>{{Наведено списание|last=Romero-Jaime|first=A. K.|last2=Acosta-Enríquez|first2=M. C.|last3=Vargas-Hernández|first3=D.|last4=Tánori-Córdova|first4=J. C.|last5=Pineda León|first5=H. A.|last6=Castillo|first6=S. J.|date=August 2021|title=Synthesis and characterization of silica–lead sulfide core–shell nanospheres for applications in optoelectronic devices|url=https://link.springer.com/10.1007/s10854-021-06648-1|journal=Journal of Materials Science: Materials in Electronics|language=en|volume=32|issue=16|pages=21425–21431|doi=10.1007/s10854-021-06648-1|issn=0957-4522}}</ref> Едноставно загревање на TEOS на 680–730&nbsp;°C резултира со оксид: : <chem>Si(OC2H5)4 -> SiO2 + 2 O(C2H5)2</chem> Слично, TEOS согорува околу 400&nbsp;°C: : <chem>Si(OC2H5)4 + 12 O2 -> SiO2 + 10 H2O + 8 CO2</chem> TEOS се подложува на [[хидролиза]] преку таканаречениот процес сол-гел. Текот на реакцијата и природата на производот се под влијание на катализаторите, но идеализираната равенка е:<ref>{{Наведено списание|displayauthors=3|year=2009|title=Synthesis of spherical mesoporous silica nanoparticles with nanometer-size controllable pores and outer diameters|journal=Microporous and Mesoporous Materials|volume=120|issue=3|pages=447–453|doi=10.1016/j.micromeso.2008.12.019}}</ref> : <chem>Si(OC2H5)4 + 2 H2O -> SiO2 + 4 HOCH2CH3</chem> ==== Други методи ==== Бидејќи е многу стабилен, силициум диоксидот произлегува од многу методи. Концептуално едноставно, но со мала практична вредност, согорувањето на силинот дава силициум диоксид. Оваа реакција е аналогна на согорувањето на метан: : <chem>SiH4 + 2 O2 -> SiO2 + 2 H2O</chem> Сепак , хемиското таложење на пареа на силициум диоксид на кристалната површина од силинот се користело со користење на азот како '''гас-носител''' на 200-500&nbsp;°C.<ref name="Morgan&Board2">{{Наведена книга|title=An Introduction To Semiconductor Microtechnology|url=https://archive.org/details/introductiontose0000morg_x0b5|vauthors=Morgan DV, Board K|publisher=John Wiley & Sons|year=1991|isbn=9780471924784|edition=2|location=Chichester, West Sussex, England|pages=[https://archive.org/details/introductiontose0000morg_x0b5/page/27 27]}}</ref> ==Хемиски реакции== Силициум диоксидот е релативно инертен материјал (оттука и неговата широко распространета појава како минерал. Силиката често се користи како инертни контејнери за хемиски реакции. На високи температури, тој се претвора во силициум со редукција со јаглерод. Флуорот реагира со силициум диоксид за да формира SiF4 и O2 додека другите халогени гасови (Cl2, Br2, I2 ) се нереактивни. Повеќето форми на силициум диоксид се нападнати („огравини“) од флуороводородна киселина (HF) за да се произведе хексафлуоросилициумска киселина:<ref name="Wiberg&Holleman"/> :{{хем2|SiO2 + 6 HF -> H2SiF6 + 2 H2O}} Стишовит, кој не реагира во некој значаен степенref name="Fleischer1962">{{cite journal|last1=Fleischer|first1=Michael|year=1962|title=New mineral names|journal=American Mineralogist|volume=47|issue=2|pages=172–174|publisher=Mineralogical Society of America|url=http://rruff.info/uploads/AM47_805.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722000427/http://rruff.info/uploads/AM47_805.pdf |archive-date=2011-07-22 |url-status=live}}</ref>) HF се користи за отстранување или обликување на силициум диоксид во полупроводничката индустрија. Силикон диоксидот делува како Киселинско-базна ракција, која може да реагира со бази под одредени услови. Бидејќи не содржи водород, нехидрираната силициум диоксид не може директно да делува како [[Бренстед-Лауриева теорија|Бренстнед-Лоуриева киселина]]. Додека силициум диоксидот е слабо растворлив во вода при ниска или неутрална pH вредност (обично, 2 × 10 -4 M за кварц до 10 -3 M за криптокристален халцедон), силните бази реагираат со стакло и лесно го раствораат. Затоа, силните основи треба да се чуваат во пластични шишиња за да се избегне заглавување на капачето на шишето, за да се зачува интегритетот на примачот и да се избегне несакана контаминација со силикатни анјони<ref name="Rodgers2011">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BY8IAAAAQBAJ&pg=PA421|title=Descriptive Inorganic, Coordination, and Solid State Chemistry|vauthors=Rodgers GE|publisher=Cengage Learning|year=2011|isbn=9781133172482|pages=421–2}}</ref>. Силициум диоксид се раствора во врел концентриран алкали или споен хидроксид, како што е опишано во оваа идеализирана равенка: :<chem>SiO2 + 2 NaOH -> Na2SiO3 + H2O</chem> Силициум диоксидот ќе ги неутрализира оксидите на основните метали (на пр. натриум оксид, калиум оксид, олово(II) оксид, цинк оксид или мешавини од оксиди, формирајќи силикати и чаши кога врските Si-O-Si во силициум диоксид последователно се кршат). Како пример, реакцијата на натриум оксид и SiO2 може да произведе натриум ортосиликат, натриум силикат и чаши, во зависност од пропорциите на реактантите: :<chem>2 Na2O + SiO2 -> Na4SiO4;</chem> :<chem>Na2O + SiO2 -> Na2SiO3;</chem> :<math>(0.25-0.8)</math> <chem>Na2O + SiO2 -> glass</chem>. Примери на такви чаши имаат комерцијално значење, на пр. стакло од сода и вар, боросиликатно стакло, оловно стакло. Во овие очила, силициум диоксид се нарекува мрежен или решеткаст. Реакцијата исто така се користи во високите печки за отстранување на нечистотиите од песок во рудата со неутрализација со калциум оксид, со што се формира калциум силикатна згура. [[File:Fibreoptic.jpg|thumb|Пакет од [[Оптичко влакно|оптички влакна]] составен од силициум диоксид со висока чистота]] Силикон диоксидот реагира во загреан рефлукс под динитроген со етилен гликол и база на алкален метал за да произведе високо реактивни, пентакоординатни силикати кои обезбедуваат пристап до широк спектар на нови силициумски соединенија<ref name=Laine>{{cite journal|last1=Laine|first1=Richard M.|last2=Blohowiak|first2=Kay Youngdahl|last3=Robinson|first3=Timothy R.|last4=Hoppe|first4=Martin L.|last5=Nardi|first5=Paola|last6=Kampf|first6=Jeffrey|last7=Uhm|first7=Jackie|title=Synthesis of pentacoordinate silicon complexes from SiO<sub>2</sub>|journal=Nature|volume=353|date=17 October 1991|issue=6345|pages=642–644|doi=10.1038/353642a0|bibcode=1991Natur.353..642L|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/62810/1/353642a0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819150753/http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/62810/1/353642a0.pdf |archive-date=2017-08-19 |url-status=live|hdl=2027.42/62810|s2cid=4310228|hdl-access=free}}</ref>. Силикатите се суштински нерастворливи во сите поларни растворувачи освен метанол. Силициум диоксид реагира со елементарен силициум на високи температури за да произведе SiO: :<chem>SiO2 + Si -> 2 SiO</chem> ===Растворливост во вода=== Растворливоста на силициум диоксид во вода силно зависи од неговата кристална форма и е три-четири пати поголема за силициум диоксид.  од кварц; во функција на температурата, таа достигнува максимум околу 340&nbsp;°C (644&nbsp;°F)<ref>{{cite journal|vauthors=Fournier RO, Rowe JJ|year=1977|title=The solubility of amorphous silica in water at high temperatures and high pressures|url=http://www.minsocam.org/ammin/AM62/AM62_1052.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://www.minsocam.org/ammin/AM62/AM62_1052.pdf |archive-date=2022-10-10 |url-status=live|journal=[[American Mineralogist|Am. Mineral.]]|volume=62|pages=1052–1056}}</ref>. Ова својство се користи за одгледување на единечни кристали на кварц во хидротермалниот процес каде природниот кварц се раствора во прегреана вода во сад под притисок кој е поладен на врвот. Кристали од 0,5–1&nbsp;kg може да се одгледува 1-2 месеци. Овие кристали се извор на многу чист кварц за употреба во електронски апликации. Над критичната температура на водата 647.096 K (373.946&nbsp;°C; 705.103&nbsp;°F) и притисок од 22.064 megapascals (3,200.1 psi) или повисока, водата е суперкритична течност и растворливоста е повторно повисока отколку на пониски температури<ref>{{cite journal | url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019EGUGA..21.4614O/abstract | bibcode=2019EGUGA..21.4614O | title=Formation of silica particles from supercritical fluids and its impacts on the hydrological properties in the crust | last1=Okamoto | first1=Atsushi | journal=EGU General Assembly Conference Abstracts | year=2019 | page=4614 }}</ref>. == Здраствени ефекти == Силиката внесена орално во суштина е нетоксична, со {{LD50}} од 5000&nbsp;mg/kg (5&nbsp;g/kg). Студијата од 2008 година, следена 15 години, покажала дека повисоките нивоа на силициум диоксид во водата го намалуваат ризикот од [[деменција]]. Зголемување за 10&nbsp;mg/ден силициум диоксид во водата за пиење бил поврзан со намален ризик од деменција за 11%.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=3|year=2008|title=Aluminum and Silica in Drinking Water and the Risk of Alzheimer's Disease or Cognitive Decline: Findings from 15-Year Follow-up of the PAQUID Cohort|journal=[[American Journal of Epidemiology]]|volume=169|issue=4|pages=489–96|doi=10.1093/aje/kwn348|pmc=2809081|pmid=19064650}}</ref> Вдишувањето ситно поделена кристална силициумова прашина може да доведе до [[Силикоза|силикоз]], бронхитис или [[рак на белите дробови]], бидејќи прашината се таложи во белите дробови и континуирано го иритира ткивото, намалувајќи ги капацитетите на белите дробови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.silica-safe.org/|title=Work Safely with Silica|publisher=CPWR - The Center for Construction Research and Training|accessdate=11 Feb 2019}}</ref> Кога ситните честички на силициум диоксид се вдишуваат во доволно големи количини (како на пример преку професионална изложеност), тоа го зголемува ризикот од [[Автоимуна болест|системски автоимуни болести]] како што се [[Системски лупус еритематозус|лупус]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.niams.nih.gov/about/working-groups/lupus-federal/action-plan|title=Action Plan for Lupus Research|date=2017|work=[[National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases]]|publisher=[[National Institutes of Health]]|accessdate=11 Feb 2019}}</ref> и [[ревматоиден артритис]] во споредба со очекуваните стапки кај општата популација. === Професионална опасност === Силиката е професионална опасност за луѓето кои вршат пескарење или работат со производи кои содржат кристален силициум диоксид во прав. Аморфниот силициум диоксид, како што е испразнет силициум диоксид, може да предизвика неповратно оштетување на белите дробови во некои случаи, но не е поврзано со развој на силикоза. Децата, астматичарите од која било возраст, оние со [[Алергија|алергии]] и постарите лица (сите имаат намален капацитет на белите дробови) може да бидат погодени за помалку време.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=3|year=1991|title=Subchronic inhalation toxicity of amorphous silica and quartz dust in rats|url=https://archive.org/details/sim_food-and-chemical-toxicology_1991_29_5/page/341|journal=[[Food and Chemical Toxicology|Food Chem. Toxicol.]]|volume=29|issue=5|pages=341–54|doi=10.1016/0278-6915(91)90205-L|pmid=1648030}}</ref> Кристалниот силициум диоксид е професионална опасност за оние кои работат со камени површини, бидејќи процесот на сечење и инсталирање на работните површини создава големи количини на силициум диоксид во воздухот.<ref name="Hazard">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/niosh/docs/2015-106/pdfs/2015-106.pdf|title=Worker Exposure to Silica during Countertop Manufacturing, Finishing and Installation|date=2015|publisher=[[National Institute for Occupational Safety and Health]] and [[Occupational Safety and Health Administration]]|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/https://www.cdc.gov/niosh/docs/2015-106/pdfs/2015-106.pdf|archive-date=2022-10-10|accessdate=26 Feb 2015}}</ref> Кристалниот силициум диоксид кој се користи во хидрауличното фрактурирање претставува опасност по здравјето на работниците. === Патофизиологија === Во телото, честичките од кристална силика не се раствораат во текот на клинички релевантни периоди. Силициумските кристали во белите дробови можат да го активираат инфламаторниот NLRP3 во макрофагите и дендритичните клетки и со тоа да резултираат со производство на интерлеукин, високо проинфламаторен цитокин во имунолошкиот систем.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=3|year=2008|title=Silica crystals and aluminum salts activate the NALP3 inflammasome through phagosomal destabilization|journal=[[Nature Immunology|Nat. Immunol.]]|volume=9|issue=8|pages=847–856|doi=10.1038/ni.1631|pmc=2834784|pmid=18604214}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.cdc.gov/niosh/docs/86-102/86-102.pdf?id=10.26616/NIOSHPUB86102|title=Occupational Respiratory Diseases|publisher=US Department of Health and Human Services, NIOSH|year=1986|veditors=Merchant JA|location=Cincinnati, OH|doi=10.26616/NIOSHPUB86102|hdl=2027/uc1.31210023588922|id=DHHS (NIOSH) Publication Number 86-102}}</ref><ref>NIOSH (2002) Hazard Review, Health Effects of Occupational Exposure to Respirable Crystalline Silica.</ref> === Регулатива === Регулативите што ја ограничуваат изложеноста на силициум диоксид „''во однос на опасноста од силикоза''“ наведуваат дека тие се однесуваат само на силициум диоксид, кој истовремено е кристален и создава прашина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osha.gov/OshDoc/data_General_Facts/crystalline-factsheet.pdf|title=Crystalline Factsheet|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222125021/https://www.osha.gov/OshDoc/data_General_Facts/crystalline-factsheet.pdf|archive-date=22 December 2017|accessdate=3 August 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osha.gov/dsg/topics/silicacrystalline/|title=Silica, Crystalline|accessdate=3 August 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.silica-safe.org/ask-a-question/faq|title=Frequently Asked Questions|accessdate=3 August 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ehs.uconn.edu/Word%20Docs/Silica%20fact%20sheet.pdf|title=If It's Silica, It's Not Just Dust!|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://www.ehs.uconn.edu/Word%20Docs/Silica%20fact%20sheet.pdf|archive-date=2022-10-10|accessdate=3 August 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://osha.oregon.gov/OSHAPubs/3301.pdf|title=What you should know about crystalline silica, silicosis, and Oregon OSHA silica rules|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://osha.oregon.gov/OSHAPubs/3301.pdf|archive-date=2022-10-10|accessdate=3 August 2017}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://fas.org/sgp/crs/misc/R44476.pdf|title=Respirable Crystalline Silica in the Workplace: New Occupational Safety and Health Administration (OSHA) Standards|last=Szymendera|first=Scott D.|date=January 16, 2018|publisher=Congressional Research Service|location=Washington, DC|access-date=27 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/https://fas.org/sgp/crs/misc/R44476.pdf|archive-date=2022-10-10}}</ref> Во 2013 година, Управата за безбедност и здравје при работа на САД ја намалила границата на изложеност на 50 [[Микрограм|µg]] /m <sup>3</sup> воздух. Пред 2013 година дозволувала 100&nbsp;µg/m <sup>3</sup> и кај градежните работници дури 250&nbsp;µg/ <sup>m3</sup>. Во 2013 година, OSHA исто така барала „зелено завршување“ на фракирани бунари за да се намали изложеноста на кристален силициум диоксид, покрај ограничувањето на границата на изложеност.<ref name="NYT82313" /> == Кристални форми == SiO <sub>2</sub>, повеќе од речиси секој материјал, постои во многу кристални форми. Овие форми се нарекуваат полиморфи. {| class="wikitable" |+Кристални форми на SiO <sub>2</sub> <ref name="Wiberg&Holleman">{{Holleman&Wiberg}}</ref> !Форма ! Кристална симетрија<br />Пирсонов симбол, група бр. ! ρ g/cm <sup>3</sup> ! Белешки ! Структура |- | α-кварц | ромбоедар (тригонален)<br /> hP9, P3 <sub>1</sub> 21 бр.152 <ref>{{Наведено списание|last=Lager G. A.|last2=Jorgensen J. D.|last3=Rotella F.J.|year=1982|title=Crystal structure and thermal expansion of a-quartz SiO<sub>2</sub> at low temperature|journal=[[Journal of Applied Physics]]|volume=53|issue=10|pages=6751–6756|bibcode=1982JAP....53.6751L|doi=10.1063/1.330062}}</ref> | 2.648 | Спирални синџири што прават поединечни единечни кристали оптички активни; α-кварцот се претвора во β-кварц на 846 К |[[Податотека:A-quartz.png|100x100пкс]] |- | β-кварц | шестоаголна<br /> hP18, P6 <sub>2</sub> 22, бр. 180 <ref>{{Наведено списание|last=Wright|first=A. F.|last2=Lehmann|first2=M. S.|year=1981|title=The structure of quartz at 25 and 590&nbsp;°C determined by neutron diffraction|url=https://archive.org/details/journal-of-solid-state-chemistry_1981-03-01_36_3/page/371|journal=Journal of Solid State Chemistry|volume=36|issue=3|pages=371–80|bibcode=1981JSSCh..36..371W|doi=10.1016/0022-4596(81)90449-7}}</ref> | 2.533 | Тесно поврзан со α-кварц (со агол Si-O-Si од 155°) и оптички активен; β-кварцот се претвора во β-тридимит на 1140 К |[[Податотека:B-quartz.png|115x115пкс]] |- | α-тридимит | [[Орторомпски кристален систем|ортохомбиски]] oS24, C222 <sub>1</sub>, бр.20 <ref name="trid">{{Наведено списание|last=Kihara|first=Kuniaki|last2=Matsumoto|first2=Takeo|last3=Imamura|first3=Moritaka|year=1986|title=Structural change of orthorhombic-Itridymite with temperature: A study based on second-order thermal-vibrational parameters|journal=Zeitschrift für Kristallographie|volume=177|issue=1–2|pages=27–38|bibcode=1986ZK....177...27K|doi=10.1524/zkri.1986.177.1-2.27}}</ref> | 2.265 | Метастабилна форма под нормален притисок |[[Податотека:A-tridymite.png|116x116пкс]] |- | β-тридимит | шестоаголна<br /> hP12, P6 <sub>3</sub> /mmc, бр. 194 <ref name="trid" /> | | Тесно поврзана со α-тридимит; β-тридимитот се претвора во β-кристобалит во 2010 г |[[Податотека:B-tridymite.png|100x100пкс]] |- | α-кристобалит | [[Четириаголен кристален систем|тетрагонални]]<br /> tP12, P4 <sub>1</sub> 2 <sub>1</sub> 2, бр. 92 <ref>{{Наведено списание|last=Downs R. T.|last2=Palmer D. C.|year=1994|title=The pressure behavior of a cristobalite|url=http://www.geo.arizona.edu/xtal/group/pdf/AM79_9.pdf|journal=[[American Mineralogist]]|volume=79|pages=9–14|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://www.geo.arizona.edu/xtal/group/pdf/AM79_9.pdf|archive-date=2022-10-10}}</ref> | 2.334 | Метастабилна форма под нормален притисок |[[Податотека:A-cristobalite.png|100x100пкс]] |- | β-кристобалит | [[Коцкест кристален систем|кубни]]<br />cF104, Fd <u style="text-decoration:overline">3</u> m, бр.227 <ref>{{Наведено списание|last=Wright|first=A. F.|last2=Leadbetter|first2=A. J.|year=1975|title=The structures of the β-cristobalite phases of SiO<sub>2</sub> and AlPO<sub>4</sub>|journal=[[Philosophical Magazine]]|volume=31|issue=6|pages=1391–401|bibcode=1975PMag...31.1391W|doi=10.1080/00318087508228690}}</ref> | | Тесно поврзана со α-кристобалит; се топи на 1978 К |[[Податотека:B-cristobalite.png|100x100пкс]] |- | кеатит | тетрагонални<br />tP36, P4 <sub>1</sub> 2 <sub>1</sub> 2, бр. 92 <ref>{{Наведено списание|last=Shropshire|first=Joseph|last2=Keat|first2=Paul P.|last3=Vaughan|first3=Philip A.|year=1959|title=The crystal structure of keatite, a new form of silica|journal=Zeitschrift für Kristallographie|volume=112|issue=1–6|pages=409–13|bibcode=1959ZK....112..409S|doi=10.1524/zkri.1959.112.1-6.409}}</ref> | 3.011 | Si<sub>5</sub> O<sub>10</sub>, Si<sub>4</sub> O<sub>8</sub>, Si<sub>8</sub> O<sub>16</sub> прстени; синтетизиран од стаклест силициум диоксид и алкали на 600-900 K и 40-400 MPa |[[Податотека:Keatite.png|100x100пкс]] |- | моганит | моноклиника<br />mS46, C2/c, бр.15 <ref>{{Наведено списание|last=Miehe|first=Gerhard|last2=Graetsch|first2=Heribert|year=1992|title=Crystal structure of moganite: a new structure type for silica|journal=European Journal of Mineralogy|volume=4|issue=4|pages=693–706|bibcode=1992EJMin...4..693M|doi=10.1127/ejm/4/4/0693}}</ref> | | Si<sub>4</sub> O<sub>8</sub> и Si<sub>6</sub> O<sub>12</sub> прстени |[[Податотека:Moganite.png|225x225пкс]] |- | коизит | моноклиника<br /> mS48, C2/c, бр.15 <ref>{{Наведено списание|last=Levien L.|last2=Prewitt C. T.|year=1981|title=High-pressure crystal structure and compressibility of coesite|url=http://www.minsocam.org/ammin/AM66/AM66_324.pdf|journal=[[American Mineralogist]]|volume=66|pages=324–333|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://www.minsocam.org/ammin/AM66/AM66_324.pdf|archive-date=2022-10-10}}</ref> | 2.911 | прстени Si<sub>4</sub> O<sub>8</sub> и Si<sub>8</sub> O<sub>16</sub> ; 900 K и 3–3,5 GPa |[[Податотека:Coesite.png|100x100пкс]] |- | стишовит | тетрагонални<br /> tP6, P4 <sub>2</sub> /mnm, бр.136 <ref>{{Наведено списание|last=Smyth J. R.|last2=Swope R. J.|last3=Pawley A. R.|year=1995|title=H in rutile-type compounds: II. Crystal chemistry of Al substitution in H-bearing stishovite|url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/am/vol80/AM80_454.pdf|journal=[[American Mineralogist]]|volume=80|issue=5–6|pages=454–456|bibcode=1995AmMin..80..454S|doi=10.2138/am-1995-5-605|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221010/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/am/vol80/AM80_454.pdf|archive-date=2022-10-10}}</ref> | 4.287 | Еден од најгустите (заедно со сеифертит) полиморфи на силициум диоксид; рутил -како со 6-кратно координиран Si; 7,5-8,5 GPa |[[Податотека:Stishovite.png|102x102пкс]] |- | сеифертит | ортохомбиски<br /> oP, Pbcn <ref>{{Наведено списание|last=Dera P.|last2=Prewitt C. T.|last3=Boctor N. Z.|last4=Hemley R. J.|year=2002|title=Characterization of a high-pressure phase of silica from the Martian meteorite Shergotty|url=http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/authors/Boctor%20N%20Z|journal=[[American Mineralogist]]|volume=87|issue=7|page=1018|bibcode=2002AmMin..87.1018D|doi=10.2138/am-2002-0728}}</ref> | 4.294 | Еден од најгустите (заедно со стишовит) полиморфи на силициум диоксид; се произведува при притисок над 40 GPa.<ref>[http://www.mindat.org/min-26715.html Seifertite].</ref> |[[Податотека:SeifertiteStructure.png|100x100пкс]] |- | меланофлогит | кубни (cP*, P4 <sub>2</sub> 32, бр.208) или тетрагонални (P4 <sub>2</sub> /nbc) <ref>{{Наведено списание|last=Nakagawa T.|last2=Kihara K.|last3=Harada K.|year=2001|title=The crystal structure of low melanophlogite|url=http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/minerals/Melanophlogite|journal=[[American Mineralogist]]|volume=86|issue=11–12|page=1506|bibcode=2001AmMin..86.1506N|doi=10.2138/am-2001-11-1219|access-date=2023-03-05|archive-date=2019-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011624/http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/minerals/Melanophlogite|url-status=dead}}</ref> | 2.04 | Si<sub>5</sub> O<sub>10</sub>, Si<sub>6</sub> O<sub>12</sub> прстени; минерал секогаш пронајден со јаглеводороди во интерстицијалните простори - [[Clathrasil|клатрасил]] (силика клатрат) <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lteintjA2-MC|title=Molecular sieves: Principles of Synthesis and Identification|last=Rosemarie Szostak|publisher=Springer|year=1998|isbn=978-0-7514-0480-7}}</ref> |[[Податотека:MelanophlogiteStucture.png|100x100пкс]] |- | влакнести<br />В-силика | ортохомбиски<br /> oI12, Ibam, бр.72 <ref>{{Наведено списание|last=Weiss|first=Alarich|last2=Weiss|first2=Armin|year=1954|title=Über Siliciumchalkogenide. VI. Zur Kenntnis der faserigen Siliciumdioxyd-Modifikation|url=https://archive.org/details/zeitschrift-fuer-anorganische-und-allgemeine-chemie_1954-05_276_1-2/page/95|journal=Zeitschrift für Anorganische und Allgemeine Chemie|volume=276|issue=1–2|pages=95–112|doi=10.1002/zaac.19542760110}}</ref> | 1,97 | Како SiS<nowiki><sub id="mwA40">2</sub></nowiki> кој се состои од синџири за споделување на рабовите, се топи на ~ 1700 К |[[Податотека:SiS2typeSilica.png|100x100пкс]] |- | 2D силика <ref>{{Наведено списание|last=Björkman|first=T|last2=Kurasch|first2=S|last3=Lehtinen|first3=O|last4=Kotakoski|first4=J|last5=Yazyev|first5=O. V.|last6=Srivastava|first6=A|last7=Skakalova|first7=V|last8=Smet|first8=J. H.|last9=Kaiser|first9=U|year=2013|title=Defects in bilayer silica and graphene: common trends in diverse hexagonal two-dimensional systems|journal=Scientific Reports|volume=3|pages=3482|bibcode=2013NatSR...3E3482B|doi=10.1038/srep03482|pmc=3863822|pmid=24336488}}</ref> | шестоаголна | | Двослојна структура слична на лист |[[Податотека:2D_silica_structure.png|136x136пкс]] |} == Безбедност == Вдишувањето на ситно поделениот кристален силициум диоксид може да доведе до тешко воспаление на ткивото на [[Бели дробови|белите дробови]], [[силикоза]], бронхитис, [[рак на белите дробови]] и [[Автоимуна болест|системски автоимуни болести]], како што се [[Системски лупус еритематозус|лупус]] и [[ревматоиден артритис]]. Вдишувањето на [[Аморфно тело|аморфен]] силициум диоксид, во високи дози, доведува до непостојано краткотрајно воспаление, каде што сите ефекти заздравуваат.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=3|date=2000|title=Pulmonary Chemokine and Mutagenic Responses in Rats after Subchronic Inhalation of Amorphous and Crystalline Silica|journal=[[Toxicological Sciences]]|volume=56|issue=2|pages=405–413|doi=10.1093/toxsci/56.2.405|pmid=10911000|doi-access=free}}</ref> * Мезопорозна силициум диоксид * Ортосилинска киселина * Силициум карбид == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * Tridymite, {{ICSC|0807|08}} * Quartz, {{ICSC|0808|08}} * Cristobalite, {{ICSC|0809|08}} * Amorphous, [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0552.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] * Crystalline, as respirable dust, [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0684.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] * [http://crystec.com/klloxide.htm Formation of silicon oxide layers in the semiconductor industry]. LPCVD and PECVD method in comparison. Stress prevention. * [https://web.archive.org/web/20110715083534/http://piezomaterials.com/Quartz-SiO2.htm Quartz (SiO<sub>2</sub>) piezoelectric properties] * [http://water-chemistry.blogspot.com/2008/08/silica-sio2.html Silica (SiO<sub>2</sub>) and water] * [https://web.archive.org/web/20120618153827/http://www.iom-world.org/pubs/IOM_TM9709.pdf Epidemiological evidence on the carcinogenicity of silica: factors in scientific judgement] by C. Soutar and others. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/97/09 * [https://web.archive.org/web/20120618132318/http://www.iom-world.org/pubs/IOM_TM9508.pdf Scientific opinion on the health effects of airborne silica] by A Pilkington and others. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/95/08 * [http://www.iom-world.org/pubs/IOM_TM8713.pdf The toxic effects of silica] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160415111007/http://www.iom-world.org/pubs/IOM_TM8713.pdf |date=2016-04-15 }} Archived 2016-04-15 at the Wayback Machine by A. Seaton and others. Institute of Occupational Medicine Research Report TM/87/13 * [http://www.antenchem.com/en/News/Silicas-Technology/Structureofprecipitatedsilica.html Structure of precipitated silica] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150715023306/http://www.antenchem.com/en/News/Silicas-Technology/Structureofprecipitatedsilica.html |date=2015-07-15 }} {{Оксиди}} {{Соединенија на силициумот}} {{Силициди}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Соединенија на силициумот]] [[Категорија:Оксиди]] [[Категорија:Ексципиенси]] [[Категорија:Керамички материјали]] [[Категорија:Сите статии со непотврдени изјави]] [[Категорија:Статии без извор од InChI]] tsk6apg5peblxs6vajvyca3fdmf4aow Евровизија 2012 0 756663 5630787 5629248 2026-09-21T19:17:19Z BT405 9277 5630787 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2012 | слика = Pht-Vugar_Ibadov_eurovision_(18).jpg | големина_на_слика = | опис = Лого на Изборот за песна на Евровизија 2012 | полуфинале1 = 22 мај 2012 | полуфинале2 = 24 мај 2012 | финале = 26 мај 2012 | водители = | режисер = Томас Смале | извршен_продуцент = Јан Ола Санд | домаќин_телевизија = | место = [[Кристална сала]], [[Баку]], [[Азербејџан]] | победничка_песна = {{flagicon|Sweden}} „[[Euphoria (песна на Лорин)|Euphoria]]“ | систем_на_гласање = | број_на_земји = 42 | дебитанти = Нема | се_враќаат = {{esc|Црна Гора}}<br />{{esc|Австрија}} | се_повлекуваат = | карта = ESC_2012_Map_2.svg | карта_големина = 280px | легенда_зелена = Учествувале во финалето | легенда_црвена = Не се квалификувале во финалето | легенда_жолта = Учествувале во минатото, но не во 2012 | зелен_победник = Шведска |finalists=1|notqualified=1|past=1|presenters=[[Лејла Алијева]]<br />[[Наргиз Бирк-Петерсен]]<br />[[Елдар Гасимов]]|презентери=[[Лејла Алијева]]<br />[[Наргиз Бирк-Петерсен]]<br />[[Елдар Гасимов]]|гласање=Секоја земја доделува 1–8, 10 и 12 поени за своите 10 омилени песни, комбинирано од 50% жири и 50% телефонско гласање.|не_учествуваат={{esc|Ерменија}}<br />{{esc|Полска}}|host=[[İctimai Television|İTV]]|претходна=2011|next=2013|website=https://eurovision.tv|url=https://eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 2012''' беше 57-то издание на [[Избор за песна на Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Баку]], [[Азербејџан]], по победата на оваа земја на [[Избор за песна на Евровизија 2011|изданието во 2011 година]] со песната „[[Running Scared]]“ во изведба на [[Ел и Ники]]. Ова беше првпат Азербејџан да биде домаќин на фестивалот. Натпреварот се состоеше од две полуфиналиња на 22 и 24 мај и големото финале на 26 мај 2012 година. На фестивалот учествуваа вкупно 42 земји. Црна Гора се врати на натпреварот по пауза од две години, додека Полска и Ерменија се повлекоа (Ерменија од безбедносни причини поради конфликтот со домаќинот Азербејџан). Победник беше '''[[Шведска]]''' со песната „'''[[Euphoria (песна на Лорин)|Euphoria]]'''“, изведена од '''[[Лорин]]''', која освои вкупно 372 поени. == Место на одржување == Натпреварот се одржа во новоизградената [[Кристална сала]] во Баку, чија изградба започна во август 2011 година специјално за оваа намена и заврши во април 2012 година, со капацитет од околу 23.000 гледачи. == Формат == === Ждрепка за полуфиналињата (Шешири) === Ждрепката за одредување во кое полуфинале ќе се натпреваруваат земјите се одржа на 25 јануари 2012 година во Баку. Земјите беа поделени во шест шешири врз основа на нивните историски шаблони на гласање, со цел да се избегне соседското гласање. {| class="wikitable header-top" style="text-align:center; width:100%;" |- ! Шешир 1 !! Шешир 2 !! Шешир 3 !! Шешир 4 !! Шешир 5 !! Шешир 6 |- | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Албанија}} * {{esc|Босна и Херцеговина}} * {{esc|Хрватска}} * {{esc|Македонија}} * {{esc|Црна Гора}} * {{esc|Србија}} * {{esc|Швајцарија}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Данска}} * {{esc|Естонија}} * {{esc|Финска}} * {{esc|Исланд}} * {{esc|Норвешка}} * {{esc|Шведска}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Белорусија}} * {{esc|Грузија}} * {{esc|Молдавија}} * {{esc|Романија}} * {{esc|Русија}} * {{esc|Украина}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Ерменија}}<sup>1</sup> * {{esc|Белгија}} * {{esc|Кипар}} * {{esc|Грција}} * {{esc|Холандија}} * {{esc|Турција}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Андора}}<sup>2</sup> * {{esc|Австрија}} * {{esc|Ирска}} * {{esc|Латвија}} * {{esc|Литванија}} * {{esc|Португалија}} | style="vertical-align:top;" | * {{esc|Бугарија}} * {{esc|Унгарија}} * {{esc|Малта}} * {{esc|Сан Марино}} * {{esc|Словенија}} * {{esc|Словачка}} |} <small>1. Ерменија се повлече подоцна во март 2012 година.<br /> 2. Андора се откажа од учество пред одржувањето на ждрепката.</small> == Прво полуфинале == Првото полуфинале се одржа на 22 мај 2012 година. Вкупно 18 земји учествуваа, а право на глас имаа и земјите од „Големата петорка“: Италија, Обединетото Кралство и Азербејџан како домаќин. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! R/O !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Пласман !! Поени |- | 01 || {{esc|Црна Гора}} || Rambo Amadeus || „Euro Neuro“ || англиски || 15 || 20 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 02 || {{esc|Исланд}} || Gréta Salóme & Jónsi || „Never Forget“ || англиски || 8 || 75 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 03 || {{esc|Грција}} || Eleftheria Eleftheriou || „Aphrodisiac“ || англиски || 4 || 116 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 04 || {{esc|Романија}} || Mandinga || „Zaleilah“ || шпански, англиски || 3 || 120 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 05 || {{esc|Албанија}} || Rona Nishliu || „Suus“ || албански || 2 || 146 |- | 06 || {{esc|Белгија}} || Iris || „Would You?“ || англиски || 17 || 16 |- | 07 || {{esc|Финска}} || Pernilla Karlsson || „När jag blundar“ || шведски || 12 || 41 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 08 || {{esc|Кипар}} || Ivi Adamou || „La La Love“ || англиски || 7 || 91 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 09 || {{esc|Данска}} || Soluna Samay || „Should've Known Better“ || англиски || 9 || 63 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 10 || {{esc|Русија}} || Buranovskiye Babushki || „Party for Everybody“ || удмуртски, англиски || 1 || 152 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 11 || {{esc|Унгарија}} || Compact Disco || „Sound of Our Hearts“ || англиски || 10 || 52 |- | 12 || {{esc|Австрија}} || Trackshittaz || „Woki mit de Popos“ || германски || 18 || 8 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 13 || {{esc|Молдавија}} || Pasha Parfeny || „Lăutar“ || англиски || 5 || 100 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 14 || {{esc|Ирска}} || Jedward || „Waterline“ || англиски || 6 || 92 |- | 15 || {{esc|Сан Марино}} || Valentina Monetta || „The Social Network Song (OHOH – Uh - OHOH)“ || англиски || 14 || 31 |- | 16 || {{esc|Израел}} || Izabo || „Time“ || англиски, хебрејски || 13 || 33 |- | 17 || {{esc|Швајцарија}} || Sinplus || „Unbreakable“ || англиски || 11 || 45 |- | 18 || {{esc|Латвија}} || Anmary || „Beautiful Song“ || англиски || 16 || 17 |} === Табела за гласање во првото полуфинале === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | Начин на гласање:<br />{{colorbox|#DDEEFF}} Квалификувани<br />{{colorbox|#FFFFFF}} Неквалификувани ! rowspan="2" | Вкупно<br />поени ! colspan="21" | Резултати од гласањето |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Црна Гора}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Исланд}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Грција}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Романија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Албанија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Белгија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Финска}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Кипар}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Данска}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Русија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Унгарија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Австрија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Молдавија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Ирска}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Сан Марино}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Израел}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Швајцарија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Латвија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Азербејџан}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Италија}} ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg);" | {{esc|Обединето Кралство}} |- ! rowspan="18" | Учесници | style="text-align:left;" | Црна Гора || 20 || style="background:#ccc;" | || || || || <b>12</b> || || || || || || || || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 8 || || || || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Исланд</b> || <b>75</b> || || style="background:#ccc;" | || 5 || || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || || style="background:#EFCEE8;" | 4 || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Грција</b> || <b>116</b> || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 6 |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Романија</b> || <b>120</b> || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 6 |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Албанија</b> || <b>146</b> || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || |- | style="text-align:left;" | Белгија || 16 || || || || || || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 1 || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || || || || style="background:#EFCEE8;" | 4 || || style="background:#EFCEE8;" | 6 || |- | style="text-align:left;" | Финска || 41 || || style="background:#EFCEE8;" | 7 || || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || || || || || || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Кипар</b> || <b>91</b> || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Данска</b> || <b>63</b> || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || || || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Русија</b> || <b>152</b> || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Унгарија</b> || <b>52</b> || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || 8 || || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 1 || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#ccc;" | || || || || || style="background:#EFCEE8;" | 5 || || || || |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Молдавија</b> || <b>100</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 8 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 |- style="background:#DDEEFF;" | style="text-align:left;" | <b>Ирска</b> || <b>92</b> || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | <b>12</b> || style="background:#EFCEE8;" | 12 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 10 |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || 31 || || || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 6 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 10 || style="background:#EFCEE8;" | 2 |- | style="text-align:left;" | Израел || 33 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 8 |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || 45 || style="background:#EFCEE8;" | 5 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 7 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 1 || style="background:#EFCEE8;" | 3 || style="background:#EFCEE8;" | 0 |- | style="text-align:left;" | Латвија || 17 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 4 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 2 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#ccc;" | || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 0 || style="background:#EFCEE8;" | 4 |} </div> == Второ полуфинале == Второто полуфинале се одржа на 24 мај 2012 година. Учествуваа 18 земји, а право на глас имаа и три директни финалисти: Франција, Германија и Шпанија. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%;" |- ! R/O !! Земја !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Пласман !! Поени |- style="background-color:#DDEEFF;" | 01 || {{esc|Србија}} || [[Жељко Јоксимовиќ]] || „Није љубав ствар“ || српски || 2 || 159 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 02 || {{esc|Македонија}} || [[Калиопи]] || „[[Црно и бело]]“ || македонски || 9 || 53 |- | 03 || {{esc|Холандија}} || Joan Franka || „You and Me“ || англиски || 15 || 35 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 04 || {{esc|Малта}} || Kurt Calleja || „This Is the Night“ || англиски || 7 || 70 |- | 05 || {{esc|Белорусија}} || Litesound || „We Are the Heroes“ || англиски || 16 || 35 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 06 || {{esc|Португалија}} || Filipa Sousa || „Vida minha“ || португалски || 13 || 39 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 07 || {{esc|Украина}} || Gaitana || „Be My Guest“ || англиски || 8 || 64 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 08 || {{esc|Бугарија}} || Sofi Marinova || „Love Unlimited“ || бугарски<sup>1</sup> || 11 || 45 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 09 || {{esc|Словенија}} || Eva Boto || „Verjamem“ || словенечки || 17 || 31 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 10 || {{esc|Хрватска}} || Nina Badrić || „Nebo“ || хрватски || 12 || 42 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 11 || {{esc|Шведска}} || [[Лорин]] || „[[Euphoria (песна на Лорин)|Euphoria]]“ || англиски || 1 || 181 |- | 12 || {{esc|Грузија}} || Anri Jokhadze || „I'm a Joker“ || англиски, грузиски || 14 || 36 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 13 || {{esc|Турција}} || Can Bonomo || „Love Me Back“ || англиски || 5 || 80 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 14 || {{esc|Естонија}} || Ott Lepland || „Kuula“ || естонски || 4 || 100 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 15 || {{esc|Словачка}} || Max Jason Mai || „Don't Close Your Eyes“ || англиски || 18 || 22 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 16 || {{esc|Норвешка}} || Tooji || „Stay“ || англиски || 10 || 45 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 17 || {{esc|Босна и Херцеговина}} || Maya Sar || „Korake ti znam“ || босански || 6 || 77 |- style="background-color:#DDEEFF;" | 18 || {{esc|Литванија}} || Donny Montell || „Love Is Blind“ || англиски || 3 || 104 |} <small>1. Песната на Бугарија содржи фрази на неколку јазици, вклучувајќи арапски, азербејџански, англиски, грчки, италијански, ромски, српскохрватски, шпански, турски и француски.</small> === Детално гласање во второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="22" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|Србија}} ! {{vert header|Македонија}} ! {{vert header|Холандија}} ! {{vert header|Малта}} ! {{vert header|Белорусија}} ! {{vert header|Португалија}} ! {{vert header|Украина}} ! {{vert header|Бугарија}} ! {{vert header|Словенија}} ! {{vert header|Хрватска}} ! {{vert header|Шведска}} ! {{vert header|Грузија}} ! {{vert header|Турција}} ! {{vert header|Естонија}} ! {{vert header|Словачка}} ! {{vert header|Норвешка}} ! {{vert header|БиХ}} ! {{vert header|Литванија}} ! {{vert header|Франција}} ! {{vert header|Германија}} ! {{vert header|Обединето Кралство}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || '''155''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || '''53''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || '''70''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || '''39''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || '''45''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || '''31''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || '''42''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || '''181''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || '''36''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Турција}} || '''80''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || '''100''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Словачка}} || '''22''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || '''45''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Босна и Херцеговина}} || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || '''104''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === 12 поени во Второто полуфинале === Табела на доделени 12 поени во второто полуфинале: {| class="wikitable" style="font-size:85%;" |- ! Број ! Натпреварувач ! Држави кои доделиле 12 поени |- | 6 | '''{{flag|Шведска}}''' | Естонија, Грузија, Германија, Холандија, Норвешка, Словачка |- | 4 | {{flag|Србија}} | Бугарија, Франција, Македонија, Словенија |- | 3 | {{flag|Босна и Херцеговина}} | Хрватска, Србија, Турција |- | 2 | {{flag|Литванија}} | Белорусија, Обединетото Кралство |- | rowspan="6" | 1 | {{flag|Белорусија}} | Украина |- | {{flag|Бугарија}} | Португалија |- | {{flag|Хрватска}} | Босна и Херцеговина |- | {{flag|Естонија}} | Шведска |- | {{flag|Грузија}} | Литванија |- | {{flag|Турција}} | Малта |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 26 мај 2012 година. Во него учествуваа 26 земји: „Големата петорка“ (Обединетото Кралство, Франција, Германија, Шпанија и Италија), земјата-домаќин (Азербејџан), како и по 10 земји кои се квалификуваа од првото и второто полуфинале. Победник на Евровизија 2012 беше Шведска со песната „Euphoria“ во изведба на Лорин, освојувајќи 372 поени. {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || {{flag|Обединето Кралство}} || Енгелберт Хампердинк || "Love Will Set You Free" || 25 || 12 |- | 02 || {{flag|Унгарија}} || Compact Disco || "Sound of Our Hearts" || 24 || 19 |- | 03 || {{flag|Албанија}} || Рона Нишлиу || "Suus" || 5 || 146 |- | 04 || {{flag|Литванија}} || Дони Монтел || "Love Is Blind" || 14 || 70 |- | 05 || {{flag|Босна и Херцеговина}} || Маја Сар || "Korake ti znam" || 18 || 55 |- | 06 || {{flag|Русија}} || Бурановские Бабушки || "Party for Everybody" || 2 || 259 |- | 07 || {{flag|Исланд}} || Грета Саломе и Јонси || "Never Forget" || 20 || 46 |- | 08 || {{flag|Кипар}} || Иви Адаму || "La La Love" || 16 || 65 |- | 09 || {{flag|Франција}} || Ангун || "Echo (You and I)" || 22 || 21 |- | 10 || {{flag|Италија}} || Нина Цили || "L'amore è femmina" || 9 || 101 |- | 11 || {{flag|Естонија}} || От Лепланд || "Kuula" || 6 || 120 |- | 12 || {{flag|Норвешка}} || Тоџи || "Stay" || 26 || 7 |- | 13 || {{flag|Азербејџан}} || Сабина Бабаева || "When the Music Dies" || 4 || 150 |- | 14 || {{flag|Романија}} || Мандинга || "Zaleilah" || 12 || 71 |- | 15 || {{flag|Данска}} || Солуна Самај || "Should've Known Better" || 23 || 21 |- | 16 || {{flag|Грција}} || Елефтерија Елефтериу || "Aphrodisiac" || 17 || 64 |- | 17 || {{flag|Шведска}} || Лорин || "Euphoria" || 1 || 372 |- | 18 || {{flag|Турција}} || Џан Бономо || "Love Me Back" || 7 || 112 |- | 19 || {{flag|Шпанија}} || Пастора Солер || "Quédate conmigo" || 10 || 97 |- | 20 || {{flag|Германија}} || Роман Лоб || "Standing Still" || 8 || 110 |- | 21 || {{flag|Малта}} || Курт Калеја || "This Is the Night" || 21 || 41 |- | 22 || {{flag|Македонија}} || Калиопи || "Црно и бело" || 13 || 71 |- | 23 || {{flag|Ирска}} || Џедвард || "Waterline" || 19 || 46 |- | 24 || {{flag|Србија}} || Жељко Јоксимовиќ || "Није љубав ствар" || 3 || 214 |- | 25 || {{flag|Украина}} || Гаитана || "Be My Guest" || 15 || 65 |- | 26 || {{flag|Молдавија}} || Паша Парфени || "Lăutar" || 11 || 81 |} == Табела за гласање во Големото финале == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="43" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|БИХ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ЦГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|СВК}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ТУР}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | ОК || '''12''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Унгарија || '''19''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''146''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''70''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | БиХ || '''55''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''259''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''46''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''21''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''101''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''120''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''7''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''150''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''71''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''21''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''372''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Турција || '''112''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''97''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''110''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''41''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија || '''71''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''46''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''214''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''81''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === 12 поени во Големото финале === {| class="wikitable" style="font-size:85%;" |- ! Број ! Натпреварувач ! Држави кои доделиле 12 поени |- | 18 | '''{{flag|Шведска}}''' | Австрија, Белгија, Данска, Естонија, Финска, Франција, Германија, Унгарија, Исланд, Ирска, Израел, Латвија, Холандија, Норвешка, Русија, Словачка, Шпанија, Обединетото Кралство |- | 4 | {{flag|АЛБ}} | Македонија, Италија, Сан Марино, Швајцарија |- | 4 | {{flag|Азербејџан}} | Литванија, Малта, Турција, Украина |- | 4 | {{flag|Србија}} | Бугарија, Хрватска, Црна Гора, Словенија |- | 2 | {{flag|Кипар}} | Грција, Шведска |- | 2 | {{flag|Грција}} | Албанија, Кипар |- | 2 | {{flag|Македонија}} | Босна и Херцеговина, Србија |- | 1 | {{flag|Русија}} | Белорусија |- | 1 | {{flag|Шпанија}} | Португалија |- | 1 | {{flag|Литванија}} | Грузија |- | 1 | {{flag|Турција}} | Азербејџан |- | 1 | {{flag|Романија}} | Молдавија |- | 1 | {{flag|Молдавија}} | Романија |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Baku 2012 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = 4 мај 2012 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Düsseldorf 2011 | Следен = Eurovision Song Contest: Malmö 2013 }} ''Eurovision Song Contest: Baku 2012'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group на 4 мај 2012 година. Албумот ги содржи сите 42 песни кои се натпреваруваа, вклучувајќи ги и полуфиналистите кои не успеаја да стигнат до големото финале. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјално мрежно место] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Азербејџанска музика]] [[Категорија:Култура на Баку]] [[Категорија:Музиката во 2012 година]] lk7jw341j53d0b6xryvg3ierf0uwdji Евровизија 2000 0 756761 5630801 5628825 2026-09-21T19:35:05Z BT405 9277 5630801 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 2000 | image = Stockholm_Globe_Arena_2012.jpg | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 2000 | date = [[13 мај]] [[2000]] | edition = 45 | host = {{Esc|Шведска}} | venue = [[Globen Arena]], [[Стокхолм]], [[Шведска]] | presenters = Kattis Ahlström<br />Anders Lundin | emiter = [[SVT]] | winner = {{Esc|Данска}}<br />[[Olsen Brothers]]<br />„[[Fly on the Wings of Love]]“ | director = Sven Stojanovic | executive_producer = Svante Stockselius | musical_director = [[Anders Berglund]] | producer = Lena Torbjörnsson | designer = Ingalls | entries = 24 | debuting = {{Esc|Латвија}} | returning = {{Esc|Финска}}<br />{{Esc|Македонија}}<br />{{Esc|Романија}}<br />{{Esc|Швајцарија}}<br />{{Esc|Словачка}}<br />Забелешка: паузираше, а се вратија земјите кои имаа право | nonparticipating = {{Esc|Босна и Херцеговина}}<br />{{Esc|Литванија}}<br />{{Esc|Полска}}<br />{{Esc|Португалија}}<br />{{Esc|Словенија}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни преку телегласање (каде што е технички возможно) или жири. | previous = 1999 | next = 2001 | website = https://eurovision.tv/event/stockholm-2000 eurovision.tv |map=ESC_1994_Map_2.svg|finalists=1|past=1|url=https://eurovision.tv/event/stockholm-2000 eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 2000''' беше 45. издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[13 мај]] [[2000]] година во [[Globen Arena]] во [[Стокхолм]], [[Шведска]]. Водители на шоуто беа Кати Алстром и Андерс Лундин. Победник беше [[Данска]] со песната „[[Fly on the Wings of Love]]“ (денски наслов: „Smuk som et stjudskud“), изведена од дуото [[Olsen Brothers]] (Јерген и Нилс Олсен). Ова беше втора победа за Данска во историјата на натпреварот, остварена со убедлива предност и рекорден број поени во тоа време. За [[Македонија]], ова издание го означи враќањето на сцената по едногодишната пауза: земјата ја претстави бендот [[XXL (македонска група)|XXL]] со песната „[[Сто проценти те сакам]]“, освојувајќи го 15-то место со 29 поени. == Локација == [[Податотека:Globe Arena Stockholm.jpg|мини|кадар|Globen Arena во Стокхолм.]] Натпреварот се одржа во спектакуларната [[Globen Arena]] (сега позната како Avicii Arena) во [[Стокхолм]], која во тоа време беше најголемата затворена сферична зграда во светот, со капацитет од преку 16.000 гледачи. Шведскиот јавен сервис SVT организираше врвен настан со модерни визуелни ефекти и спектакуларна сценска изведба. == Организација и формат == ЕБУ воведе важно правило за стабилност на учесниците: т.н. „Голема четворка“ (**Big Four** — Германија, Шпанија, Франција и Велика Британија) добија загарантирано место во финале секоја година без разлика на нивните претходни резултати, благодарение на фактот што тие беа најголемите финансиски поддржувачи на ЕБУ и натпреварот. Дополнително, [[Латвија]] го оствари своето деби на натпреварот, додека неколку земји се вратија по едногодишна пауза. == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || [[DR]] || [[Olsen Brothers]] || „[[Fly on the Wings of Love]]“ || Англиски || Jørgen Olsen || 195 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[ОРТ]] || [[Алсу]] || „[[Solo (песна на Алсу)|Solo]]“ || Англиски || Andrew Lane, Allison Morgan || 155 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || [[LTV]] || [[Brainstorm]] || „[[My Star]]“ || Англиски || Renārs Kaupers || 136 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || [[Ines]] || „[[Once in a Lifetime]]“ || Англиски || Pearu Paulus, Ilmar Laisaar, Alar Kotkas, Jana Hallas || 98 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || [[Stefan Raab]] || „[[Wadde hadde dudde da?]]“ || Германски, Англиски || Stefan Raab || 96 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || [[Eamonn Toal]] || „[[Millennium of Love]]“ || Англиски || Gerry Morgan, Raymond J. Smyth || 92 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Roger Pontare]] || „[[When Spirits Are Calling My Name]]“ || Англиски || Thomas Holmström, Henrik Wikström || 88 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || [[Claudette Pace]] || „[[Desire (песна на Claudette Pace)|Desire]]“ || Англиски || Gerard James Borg, Philip Vella || 72 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[Goran Karan]] || „[[Kad zaspu anđeli]]“ || Хрватски || Zdenko Runjić, Nikša Bratoš, Nenad Ninčević || 70 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || [[Pınar Ayhan]] & GRUP SOS || „[[Yorgunum Anla]]“ || Турски, Англиски || Pınar Ayhan, Sühan Ayhan, Orkun Yazgan || 59 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || [[Charmed]] || „[[My Heart Goes Boom]]“ || Англиски || Tore Madsen, Morten Førde || 57 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || [[August & Telma]] || „[[Tell Me!]]“ || Англиски || Örlygur Smári, Sigurður Örn Jónsson || 45 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Serafín Zubiri]] || „[[Colgado de un sueño]]“ || Шпански || José María Purón || 18 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[Voice]] || „[[Nomiza]]“ (Νόμισα) || Грчки, Влашки || Stelios Constantas, Elena Patroklou || 8 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || [[МРТ]] || [[XXL (македонска група)|XXL]] || „[[Сто проценти те сакам]]“ || Македонски, Англиски || Orce Zafirovski, Blaze Temelkov, Dragan Karanfilovski-Bojs || 29 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || [[Jane Bogaert]] || „[[La vita cos'è?]]“ || Италијански || Thomas Marin, Bernie Staub || 14 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || [[PingPong]] || „[[Sameach]]“ (שמח) || Хебрејски || Roy Arad, Guy Asif, Ronen Ben-Tal || 7 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || [[The Rounder Girls]] || „[[All To You]]“ || Англиски || Gary Lux, Dave Moskin || 34 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || [[Linda Wagenmakers]] || „[[No Goodbyes]]“ || Англиски || John Ewbank, Piet Souer || 40 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || [[Nicki French]] || „[[Don't Play That Song Again]]“ || Англиски || John Springate, Gerry Shephard || 28 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Sofia Mestari]] || „[[Envie de vivre]]“ || Француски || Benoit Kaufmann, Géraldine Delacoux, Yves Dessca || 5 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || [[Taxi]] || „[[The Moon]]“ || Англиски || Dan Teodorescu || 18 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || [[Nina Åström]] || „[[A Little Bit]]“ || Англиски || Luca Genta, RM Sundell || 18 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] || [[Nathalie Sorce]] || „[[Envie de vivre]]“ || Француски || Silvio Calabro, Michele Salvaggio, Marc Paelinck || 2 |} == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="24" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Израел ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Обединето Кралство ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Швајцарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Израел (Забелешка: Австрија) ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Исланд ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Того / Македонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Финска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Летонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Турција (Забелешка: Белгија) ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар (Забелешка: Романија) ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Данска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска |- ! rowspan="24" | Учесници | style="text-align:left;" | Израел | 7 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 7 || style="background:#ccc;" | |- | style="text-align:left;" | Холандија | 40 || 8 || style="background:#ccc;" | || 5 || || || 5 || 8 || || 5 || || || || || || || 1 || 8 || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Велика Британија | 28 || || 3 || style="background:#ccc;" | || 1 || || 3 || 1 || 3 || || || || 3 || || 6 || || || || || || || || 6 || 2 || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 18 || || || || style="background:#ccc;" | 10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || 8 || || |- | style="text-align:left;" | Кипар | 8 || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 3 || 3 || || || || || || || || || || || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Германија | 96 || 6 || 6 || 6 || || 2 || style="background:#ccc;" | 2 || 6 || 8 || 7 || 5 || 2 || || 5 || 2 || 3 || 6 || 3 || 8 || 1 || 8 || 3 || 10 || 7 || |- | style="text-align:left;" | Турција | 59 || 1 || || || 12 || || 1 || style="background:#ccc;" | || || 10 || 1 || || || || || || 1 || || 6 || || 10 || || 5 || 12 || |- | style="text-align:left;" | Ирска | 92 || || 5 || 7 || 7 || 7 || 4 || 3 || style="background:#ccc;" | || 4 || 6 || 7 || 6 || 4 || 4 || || 4 || 5 || 3 || 2 || 4 || 4 || 6 || 10 |- | style="text-align:left;" | Швајцарија | 14 || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || 6 || || || || || || || || 6 || || || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Австрија | 34 || 2 || 4 || || || || 2 || || || || style="background:#ccc;" | || 5 || || || || 5 || || || 3 || 5 || || 8 || || |- | style="text-align:left;" | Грција | 0 || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд | 45 || || 1 || || || || || || 5 || || 3 || || style="background:#ccc;" | || 8 || 8 || || 8 || || || || 1 || || 5 || 4 || 3 |- | style="text-align:left;" | Шведска | 88 || 4 || 2 || 4 || 3 || 3 || || || 8 || 3 || 6 || 4 || 10 || style="background:#ccc;" | || 7 || 10 || 2 || 2 || 7 || 7 || 6 || 2 || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија | 29 || || || || || || || 10 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 7 || || || || 12 || || |- | style="text-align:left;" | Финска | 18 || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || 2 || || 10 || || || 6 |- | style="text-align:left;" | Летонија | 136 || 5 || 8 || 10 || 6 || 4 || 8 || 6 || 7 || 1 || 8 || 7 || 12 || 10 || 3 || 6 || style="background:#ccc;" | || 4 || 10 || || 12 || 7 || 7 || 3 || 12 |- | style="text-align:left;" | Белгија | 2 || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Русија | 155 || 12 || 10 || 12 || 8 || 8 || 10 || 7 || 10 || 6 || 2 || 8 || 1 || 7 || 10 || 10 || 12 || 10 || style="background:#ccc;" | || 3 || 1 || || || 8 || 5 |- | style="text-align:left;" | Романија | 18 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 8 || 10 |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Данска''' | '''195''' || 7 || 12 || 8 || 10 || 5 || 12 || 10 || 12 || 12 || 12 || 10 || 8 || 12 || 5 || 12 || 7 || 12 || 4 || 10 || style="background:#ccc;" | || 12 || 12 || 5 || 4 |- | style="text-align:left;" | Естонија | 98 || || 7 || 2 || 5 || 6 || || || 4 || 2 || 5 || || 4 || 5 || 1 || 8 || 5 || 5 || 12 || 6 || 5 || style="background:#ccc;" | || 10 || 1 || 6 |- | style="text-align:left;" | Норвешка | 57 || 10 || || 1 || 4 || || 7 || || 1 || || || 2 || || 2 || || || 2 || 1 || 1 || 4 || 4 || 2 || style="background:#ccc;" | || 1 || 1 |- | style="text-align:left;" | Малта | 72 || 3 || || 3 || 2 || 1 || || 5 || || 10 || 1 || || 10 || 3 || || || || 3 || || 5 || || || 1 || style="background:#ccc;" | || 1 || |- | style="text-align:left;" | Хрватска | 70 || || || || || 12 || || 4 || || || || || || || || 3 || || || || 12 || || 6 || || || || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || style="text-align:left;" | [[Австрија]], [[Германија]], [[Исланд]], [[Ирска]], [[Израел]], [[Латвија]], [[Норвешка]], [[Шведска]] |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | [[Кипар]], [[Кроација (Хрватска)|Хрватска]], [[Малта]], [[Романија]] |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || style="text-align:left;" | [[Естонија]], [[Финска]], [[Кругот/Германија (Изворно: Германија, Естонија, Финска)]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | [[Македонија]], [[Швајцарија]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | [[Франција]], [[Холандија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | [[Русија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || style="text-align:left;" | [[Македонија]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || style="text-align:left;" | Yoav Ginai |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | Marlayne |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | Hugo de Campos |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Loukas Hamatsos |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Axel Bulthaupt |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | Osman Erkan |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | Derek Mooney |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || style="text-align:left;" | Astrid Von Stockar |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || style="text-align:left;" | Dodo Roscic |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | Alexis Kostalas |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || style="text-align:left;" | Ragnheiður Elín Clausen |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Malin Ekander |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || style="text-align:left;" | Sandra Todorovska |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || style="text-align:left;" | Silvia Modig |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || style="text-align:left;" | Lauris Reiniks |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | Thomas Van Hamme |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | Zhanna Agalakova |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || style="text-align:left;" | Andreea Marin |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || style="text-align:left;" | Michael Carøe |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | Evelin Samuel |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | Marit Åsbø |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | Valerie Vella |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | Marko Šlokar |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || ORF1 || Ernst Grissemann |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] / [[VRT]] || La Une, VRT TV1 || Jean-Pierre Hautier, André Vermeulen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC One, BBC Radio 2 || Terry Wogan, Ken Bruce |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Das Erste || Peter Urban |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || [[DR]] || DR1 || Jørgen de Mylius |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || ETV || Marko Reikop |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || Channel 1 || Без коментатор |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || RTÉ One, RTÉ Radio 1 || Marty Whelan, Larry Gogan |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || Sjónvarpið || Gísli Marteinn Baldursson |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Латвија}} || [[LTV]] || LTV1 || Kārlis Streips |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || [[МРТ]] || МТВ 1 || Milanka Rašik |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || TVM || Charlò Saliba |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || TVR1 || Leonard Miron |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[ОРТ]] || ORT1 || Alexey Zhuravlev |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || TRT 1 || Ömer Önder |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || Yle TV1, Yle Radio Suomi || Jani Juntunen, Asko Murtomäki |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 3 || Julien Lepers |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || Nederland 2 || Willem van Beusekom |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HRT 1 || Aleksandar Kostadinov |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || SF DRS, TSR, TSI || Sandra Studer, Jean-Marc Richard, Jonathan Tedesco |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || SVT1 || Pernilla Månsson, Christer Björkman |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 2000| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:2000 година во Шведска]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Стокхолм]] [[Категорија:Музиката во 2000 година]] seq35af4swfpwvog1ysh8qg7haqsd9j Азори 0 766716 5630741 5607312 2026-09-21T18:19:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630741 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Азори | native_name = ''{{јаз|pt|Açores}}'' | other_name = | settlement_type = [[Автономен регион на Португалија]] <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = Açores 2010-07-19 (5047589237).jpg | image_caption = Планината [[Пику (вулкан)|Пику]] симбол на Азорите | image_flag = Flag of the Azores.svg | image_shield = Coat of arms of the Azores.svg | motto = {{јаз|pt|'''Antes morrer livres que em paz sujeitos'''}}<br/><small>(македонски: "Попрво умри слободен отколку помирен со ропство")</small> | nickname = | etymology = ''{{јаз|pt|açor}}'', [[Португалски јазик|Португалски]] за [[северен јастреб]] (''Accipiter gentilis'', [[:pt:Açor]]), вид граблива птица <!-- location --> | subdivision_type = Земја | subdivision_name = {{знаме|Португалија}} | subdivision_type1 = Автономен регион | subdivision_name1 = {{знаме|Азори|author=Азори}} | subdivision_type2 = Регион | subdivision_name2 = Атлантски Океан | subdivision_type3 = Подрегион | subdivision_name3 = Средноатлантски гребен | subdivision_type4 = Положба | subdivision_name4 = [[Азорско плато]] | parts_type = Општини | parts_style = | p1 = | p2 = | p3 = | p4 = | p5 = | p6 = | p7 = | p8 = | p9 = | p10 = | p11 = | p12 = | p13 = | p14 = | p15 = | p16 = <!-- maps and coordinates --> | image_map = Locator map of Azores in EU.svg | map_caption = Местоположба на Азорите во однос на Португалија (зелено) и остатокот од [[Европска унија|Европската Унија]] (темносина) | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = <!-- government type, leaders --> | leader_title1 = Претседател | leader_name1 = [[Васко Кордеиро]] <!-- seat --> | seat = [[Понта Делгада]], [[Хорта]], [[Ангра ду Хероизму]] | seat_type = Главни градови <!-- established --> | established_title = Населба | established_date = 15 август 1432 | established_title1 = Административна автономија | established_date1 = околу 1895 | established_title2 = Политичка автономија | established_date2 = 4 септември 1976 <!-- area --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 2333 | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = <!-- population --> | population_as_of = 2012 | population_footnotes = | population_total = 245746 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi= | population_demonym = <!-- time zone(s) --> | timezone1 = [[Time in Portugal|AZOT]] | utc_offset1 = −1 | timezone1_DST = AZOST ([[UTC±00:00|UTC]]) | utc_offset1_DST = <!-- postal codes, area code --> | ISO 3166-2 code = PT-20 | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 9XXX-XXX | area_code_type = | area_code = (+351) 29X XX XX XX<ref author="Azores Area Codes">{{Наведена мрежна страница|title=What is Azores dialing code?|url=http://www.happyzebra.com/dialing-codes/Azores-area-code.php|website=happyzebra.com|accessdate=30 June 2014|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402150917/http://www.happyzebra.com/dialing-codes/Azores-area-code.php|url-status=dead}}</ref> | geocode = | iso_code = | blank_name = ccTLD | blank_info = [[.pt]] | blank1_name = | blank1_info = | blank2_name = Се вози на | blank2_info = десно | blank3_name = [[Демоним]] | blank3_info = Азореец | blank4_name = [[Патроним]] | blank4_info = [[Светиот Дух|Espírito Santo]] | blank5_name = Празник | blank5_info = 51ви ден (понеделник) по Велигден (Dia da Região Autónoma dos Açores) | blank6_name = Химна | blank6_info = {{јаз|pt|[[A Portuguesa]]}}&nbsp;(национална)<br/> {{јаз|pt|[[Hino dos Açores]]}}&nbsp;(regional) | blank7_name = Валута | blank7_info = [[Евро]] (€)<ref>Until 2002, the [[Portuguese escudo]] was used in financial transactions, and until 1910 the [[Portuguese real]] was the currency used by the monarchy of Portugal.</ref> | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2017) | blank_info_sec1 = 0.795<ref author="GlobalDataLab">{{Наведена мрежна страница|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#090|high}} · [[List of Portuguese regions by Human Development Index|7th]] <!-- website, footnotes --> | website = [http://www.azores.gov.pt/ www.azores.gov.pt] | footnotes = Географски детаљ од CAOP (2010)<ref>{{citation|url=http://www.igeo.pt/produtos/cadastro/caop/download/Areas_Freg_Mun_Dist_CAOP2010.zip |title=Carta Administrativa Oficial de Portugal |publisher=Instituto Geográfico Português |location=Lisbon, Portugal |language=pt |accessdate=1 January 2012 |year=2010 |editor=IGP |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521174146/http://www.igeo.pt/produtos/cadastro/caop/download/Areas_Freg_Mun_Dist_CAOP2010.zip |archivedate=21 May 2011 |df=dmy }}</ref> запис од Instituto Geográfico Português (IGP) }} '''Азори''' или '''Азорски Острови''' (службено: Автономен регион Азори, [[Португалски јазик|португалски]]: ''Região Autónoma dos Açores'') се [[Португалија|португалски острови]] во северниот дел на [[Атлантски Океан]], околу 1.500 км западно од брегот на [[Европа]], односно, од копнениот дел на [[Португалија]]. Азорите се истовремено и автономна покраина на [[Португалија]], а нејзин најголем град и центар, [[Понта Делгада]], е и управно седиште на покраината. Како што Азорите имаат статус на автономна покраина, така директно се составен дел на [[Европска Унија|Европската Унија]] како нејзин краен дел. Во оваа територија се издвојуваат девет значајни острови. На запад се [[Флориш(остров)|Флориш]] и [[Корву (остров)|Корву]], во средината се [[Грасиоза (остров)|Грасиоза]], [[Терсејра (остров)|Терсејра]], [[Саун Жоржи (остров)|Саун Жоржи]], [[Пику (остров)|Пику]] и [[Фајал (остров)|Фајал]], додека [[Саун Мигел (остров)|Саун Мигел]] и [[Санта Марија (Азори)|Санта Марија]] се на исток. Азорите се создадени од [[Вулкан|вулканска активност]] што се случила пред илјадници години и се наоѓаат во средината на Атлантскиот Океан. На повеќето од плажите на островите песокот има потемна боја, токму поради вулканското потекло<ref name="ИГЕО" />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.igeografija.mk/Portal/?p=3944|title=Магичните Азорски Острови|work=ИГЕО-ПОРТАЛ|accessdate=2018-12-05}}</ref>. == Историја == [[Податотека:Azores - Theatrvm orbis terrarvm 1592 (4739970).jpg|мини|Стара мапа на Азорите|283x283пкс]] [[Податотека:Azores Islands Map.jpg|мини|Карта на Азорите|285x285пкс]] Азорите се познати од 14 век, како што може да се види во еден [[Каталонска мапа|Каталонски атлас]]. Тие биле откриени во 1427 година од страна на Португалецот [[Хенрик Морепловецот]], кој ги открил случајно враќајки се од [[Канарски Острови|Канарските Острови]] кон Португалија. Мал број на наводни [[хипогеј|хипогеи]], земјени структури врежани во карпите, биле идентификувани на островите Корву, Санта Марија и Терсејра од страна на португалскиот археолог [[Нуно Рибејро]], кој шпекулира дека тие би можеле да датираат од пред 2000 години, алудирајќи на човечко присуство на островот уште пред [[Португалци]]те.<ref>{{Citation|website=Correio da Manhã|language=pt|accessdate=18 June 2011|title=Estruturas podem ter mais de dois mil anos: Monumentos funerários descobertos nos Açores|date=5 March 2011|location=Lisbon, Portugal|editor=J.M.A.|publisher=Cofina Media|url=http://www.cmjornal.xl.pt/detalhe/noticias/ultima-hora/monumentos-funerarios-descobertos-nos-acores|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514153752/http://www.cmjornal.xl.pt/detalhe/noticias/ultima-hora/monumentos-funerarios-descobertos-nos-acores|url-status=dead}}</ref> Ваквите структури се користеле на Азорите за складирање на [[Жито|житни култури]], но тврдењата на Рибејро дека истите би можеле да бидат гробници,остануваат непотврдени. Недостасува детален преглед и датирање за да се потврди валидноста на овие шпекулации.<ref>{{Citation|publisher=Açoreana Oriental|language=pt|accessdate=27 June 2011|title=Estudos arqueológicos podem indicar presença prévia ao povoamento das ilhas|date=27 June 2011|location=Ponta Delgada (Azores), Portugal|editor=AO Online|url=http://www.acorianooriental.pt/noticias/view/216916}}</ref> Не е јасно дали овие структури се природни или вештачки и дали претстоеле при португалската колонизација на Азорите од 15 век. Цврстата потврда за човечко присуство во архипелагот пред Португалците сè уште не е објавена. [[Податотека:Desembarcoislasterceiras.jpg|мини|281x281пкс|Пристугнување на шпански трупи на островот Терсејра за време на кризата на португалската сукцесија од 1580 година (фреска на манастирот Св. Лоренс од Ескоријал).]] === Населување === Населувањето на островите почнало во 1439 година.<ref name="ИГЕО" /> Тамошното население оттогаш до денес развило свој оригинален идентитет и културни каректеристики како комбинација на португалските културни каректеристики и примеси од имиграцијата на разни народи со нивните култури кои се населиле на островите во минатите векови.<ref name="ИГЕО" /> [[Податотека:Vista_sobre_Angra_do_Heroismo.jpg|мини|Ангра ду Хероизмо, најстариот постојано населен град во архипелагот на Азорите и Светското наследство на УНЕСКО|281x281пкс]] На Санта Марија немало крупни животни па затоа, по откривањето и пред населувањето на островот пуштиле овци како ресурс за храна на идните доселеници. Меѓутоа, населувањето не се случило веднаш. Кај Португалците немало голем интерес да се населат во изолиран [[архипелаг]] дотогаш непознат за цивилизацијата. Сепак, [[Гонсало Велхо Кабрал]] трпеливо ги собирал ресурсите за доселениците во следните три години (1433-1436) и отпловил да формира колонии отпрвин на Санта Марија, а потоа и на Саун Мигел. Населениците ги расчистиле грмушките и карпите за да посадат житни култури, винови лози, шеќерна трска и други растенија погодни за локална употреба и со комерцијална вредност. Тие донеле [[домашни животни]], како што се кокошки, зајаци, говеда, овци, кози и свињи, изградиле куќи и утврдиле села. Архипелагот во голема мера се населил од копното на [[Португалија]]. Португалските доселеници дошле од провинциите [[Алгарве]], [[Мињу]], [[Алентежо]] и [[Рибатежу]], како и од [[Мадејра]]. Саун Мигел првпат бил населил во 1449 година со доселеници главно од [[Екстремадура|Естремадура]], Алто Алентежо и [[Алгарве]], на копното Португалија, под команда на [[Гонсало Велбо Кабрал]]. Првите доселеници биле португалски сефардски [[Евреи]] кои избегале од притисоците за [[инквизиција]] во Португалија. Во 1522, [[Вила Франка до Кампо]], тогаш главен град на островот, бил уништен од [[земјотрес]] и лизгање на земјиштето при што загинале околу 5.000 луѓе, а главниот град бил преместен во [[Понта Делгада]]. Градот [[Вила Франка ду Кампу]] повторно бил изграден на првичното место и денес е просперитетно пристаниште за јахти. [[Понта Делгада]] го добила својот градски статус во 1546 година. Првите доселеници се занимавале со земјоделство и до 15 век островот Грасиоза извезувал пченица, јачмен, вино и ракија. Стоката била праќана во Терсејра во голема мера поради близината на островот. Во XVIII и XIX век, на Грасиоза престојувале многу истакнати личности, меѓу кои и [[Франсоа Рене де Шатобријан|Шатобријан]], францускиот писател кој поминал оттука додека бегал во Америка за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], [[Алмејда Гарет]], португалски поет и принцот Алберт од Монако, океанограф од 19 век, кој водел неколку експедиции во водите на Азорите. Тој пристигнал на својата јахта ''Хирондел'', и ја посетил ''фурна да калдеира'', познатата пештера на топли извори. Во 1869 година, авторот [[Марк Твен]] ја објавил книгата "Невини во странство" ''(''[[Англиски јазик|англиски:]] ''The Innocents Abroad)'', во која го опишал времето поминато на Азорите. Островот [[Саун Жоржи (остров)|Саун Жоржи]] за првпат се спомнува во 1439 година, но вистинскиот датум на неговото откривање е непознат. Во 1443 островот веќе бил населен, но активното населување започнало само со доаѓањето на [[Фламанци|фламанскиот]] благородник [[Вилхелм ван дер Хеген]]. До 1490 година, на островите [[Терсејра (остров)|Терсејра]], Пику, Фајал, Саун Жоржи и Флориш живееле 2.000 Фламанци. Бидејќи имало толку голема фламанска населба, Азорите станале познати и како ''Фламански Острови'' или Острови на Фландрија. Во 1583 година, [[Филип II (Шпанија)|Филип II од Шпанија]], ја испратил својата флота на Азорите. По успехот на неговата флота во [[Битка кај Понта Делгада|Битката кај Понта Делгада]], Шпанија ги држела Азорите под „заробеништво“ од 1580-1642 година. После војната со Шпанија за повраток на независноста, Португалија си го вратила архипелагот. Во доцниот 16 век, Азорите и [[Мадејра]] почнале да се соочуваат со пренаселеност. Заради економски причини, некои луѓе почнале да емигрираат во [[Бразил]].<ref author="ImperialAge1989">{{Наведена книга|first=G.V|last=Scammell|title=The First Imperial Age|url=https://archive.org/details/firstimperialage0000scam_h8s6|year=1989|publisher=Unwin Hyman}}</ref> Во 1836, архипелагот бил поделен на три административни окрузи: *'''Ангра''' округот ги вклучувал островите Тецеира, Сао Хорхе и Грасиоза. Главниот град Ангра до Хероизмо бил на островот Терсејра. *'''Хорта''' округот ги опфаќал островите Пику, Фајал, Флориш и Корву. Главниот град Хорта бил на островот Фајал. *'''Понта Делгада''' округот ги вклучувал островите Саун Мигел и Санта Марија. Главниот град Понта Делгада бил на островот Саун Мигел. Во 1868 година, Португалија почнала да ги печати Азорите на поштенски марки. Помеѓу 1892 и 1906 година, биле печатени посебни [[Поштенска марка|поштенски марки]] за употреба во трите административни области. Во 1944 година, САД изградила мала и краткотрајна воздухопловна база на островот [[Санта Марија (остров)|Санта Марија]].<ref>{{Наведено списание|last=Crew|first=David F.|last2=Steinweis|first2=Alan E.|last3=Petropoulos|first3=Jonathan|date=1997|title=Art, Ideology, & Economics in Nazi Germany: The Reich Chambers of Music, Theater, and the Visual Arts|url=http://dx.doi.org/10.2307/3190212|journal=South Central Review|volume=14|issue=3/4|pages=98|doi=10.2307/3190212|issn=0743-6831}}</ref> Во 1945 година, на островот [[Терсејра (остров)|Терсејра]] била изградена нова база, ''Лажис Филд''. Оваа воздушна база е во областа наречена Лажис и е заеднички американско-португалски потфат. Лажис Филд продолжува да ги поддржува американските и португалските вооружени сили. За време на [[Студена војна|Студената војна]], американските морнарички борбени единици П-3 Орион патролирале во Северниот Атлантски Океан заради подморниците на [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|советската морнарица]] и површинските воени бродови. Во 1976 година Азорите станале автономен регион а поранешните три окрузи (Ангра, Хорта, Понта Делгада) биле укинати во 1978 година. На 16 март 2003 година, на „Азорскиот Самит“ се сретнале на американскиот претседател [[Џорџ В. Буш|Џорџ Буш]], британскиот премиер [[Тони Блер]], шпанскиот премиер Хосе Марија Азнар и португалскиот премиер Жозе Мануел Баросо, на разговори за иднината интервенција во Ирак<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1163/2210-7975_hrd-9828-0050|title=field-report-iraq-humanitarian-needs-persist-mar-17-2010|work=Human Rights Documents online|accessdate=2018-12-05}}</ref>. == Географија == [[File:Azores CIA.jpg|thumb|257x257px|Карта на Азорите.|алт=|лево]] {| class="wikitable" style="float:right;" |+Површина на островите на архипелагот ! rowspan="2" style="width:130px;" |Остров ! colspan="2" |Површина |- ! style="width:50px;" |км<sup>2</sup> ! style="width:50px;" |sq mi |- |[[Саун Мигел (остров)|Саун Мигел]]|| {{convert|759|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |293 |- |[[Пику (остров)|Пику]]|| {{convert|446|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |172 |- |[[Терсејра (остров)|Терсејра]]|| {{convert|403|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |156 |- |[[Саун Жоржи (остров)|Саун Жоржи]]|| {{convert|246|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |95 |- |[[Фајал (остров)|Фајал]]|| {{convert|173|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |67 |- |[[Флориш (остров)|Флориш]]|| {{convert|143|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |55 |- |[[Санта Марија (остров)|Санта Марија]]|| {{convert|97|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |37 |- |[[Грасиоза (остров)|Грасиоза]]|| {{convert|62|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |24 |- |[[Корву (остров)|Корву]]|| {{convert|17|km2|sqmi|0|disp=table}} | style="text-align:right;" |7 |} [[Архипелагот]] се наоѓа на приближно истата ширина како Лисабон (од 39 ° 43 'до 39 ° 55' северна [[географска ширина]]). Има многу влажна [[океанска клима]] со релативно мали годишни варијации. [[Вулкан]]ското потекло на сите [[остров]]и, кое се должи на [[жешка точка на Азорите|жешката точка на Азорите]], се докажува преку постоењето на многубројни конуси на исфрлената [[згура]] и неколку [[стратовулкан]]и со [[калдеира|калдеири]]. На повеќето острови се јавува интензивна [[земјотрес|сеизмичка]] активност. Вулканот [[Пику (вулкан)|Понта ду Пику]] на островот Пику се издига на надморска височина од 2,351 метри со што претставува највисока точка Азорите и на Португалија. Деветте острови се поделени во три природни географски групи: * Источната група ги сочинува островите [[Саун Мигел (остров)|Саун Мигел]] и [[Санта Марија (остров)|Санта Марија]], * Централната група ги сочинува островите [[Фајал (остров)|Фајал]], [[Терсејра]], [[Грасиоза (остров)|Грасиоза]], [[Саун Жоржи (остров)|Саун Жоржи]] и [[Пику (остров)|Пику]] (со највисоката точка на Азорите и на Португалија која изнесува 2351 м.), * Западната група ги сочинува островите [[Флориш (остров)|Флориш]] и [[Корву (остров)|Корву]]. {{wide image|Sete Cidades (panorama).JPG|1400px}}Површината на сите острови изнесува 2.355 км2. Нивната поединечна површина варира помеѓу 747 км2 на најголемиот (Саун Мигел) и 17 км2 на најмалиот (Корву). Азорите произлегле од она што се нарекува Азорско плато, регион од 5,8 милиони км2 кој е морфолошки нагласен со длабочина од 2.000 метри.<ref>Miranda, et al., 1998</ref><ref author="Machado, et al., 2008, p.14">Machado, et al., 2008, p.14</ref> Од геоструктурна перспектива, Азорите се наоѓаат над активната тројна спојка помеѓу трите големи тектонски плочи во светот ([[Северноамериканска Плоча]], [[Евроазиска Плоча]] и [[Африканска Плоча]]), што придонесува за постоење на многу фрактури во регионот на [[Атлантски Океан|Атлантикот]].<ref>Lúis, 1994, p.439–440</ref> Најзападните острови на архипелагот (Корву и Флориш) се наоѓаат на Северноамериканската Плоча, додека останатите острови се наоѓаат во рамките на границата помеѓу Евроазиската и Африканската Плоча. [[Средноатлантски Гребен|Средноатлантскиот Гребен]] е главната граница меѓу американската тектонска плоча и африканско-евроазиските плочи што поминува кај Азорите помеѓу островите Флориш и Фајал од север кон југ, потоа кон југозапад. Истата е сеизмички активна и подложна на вулканска активност. Вулканизмот на островот е поврзан со раседнувањето по должината на тројната спојка а ширењето на кората по постоечките фрактури предизвикува многу активни вулкански и [[Земјотрес|сеизмички настани]]<ref author="Ferreira, 2005, p.4">Ferreira, 2005, p.4</ref>.<ref>Ting Yang, et al., 2006, p.20</ref> Поголемиот дел од вулканската активност е центрирана првенствено по должината на Терсејранскиот расед. Од почетокот на населбата на островот, околу 15 век, биле регистрирани 28 регистрирани вулкански ерупции (15 копнени и 13 подморски). Последната значајна вулканска ерупција, вулканот [[Капелињос]] ([[Португалски јазик|португалски:]] Vulcão dos Capelinhos) се случила на брегот на островот Фајал во 1957 година. Најновата вулканска активност се случила во подводните вулкани од брегот на Серета и во каналот Пику-Саун Жоржи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cvarg.azores.gov.pt/Cvarg/CentroVulcanologia/geologiaacores/GA+-+Vulcanismo+Historico.htm|title=Erupções vulcânicas históricas|trans-title=Historical Volcanic Eruptions|publisher=Centro de Vulcanologia e Avaliação de Riscos Geológicos (CVARG)|year=2010|accessdate=15 April 2010|archive-date=2012-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305153226/http://www.cvarg.azores.gov.pt/Cvarg/CentroVulcanologia/geologiaacores/GA+-+Vulcanismo+Historico.htm}}; Evidence for the submarine eruptions off the coasts of [[Velas]], [[São Jorge Island]] and Cachorro, [[Santa Luzia (São Roque do Pico)|Santa Luzia]], [[Pico Island]] included primarily from inferences and eyewitness testimonies about sulfuric gases and vapors released from the waters along the coast (15–24 February 1964 and 15 December 1963, respectively)</ref>{{Wide image|Interior da ilha das Flores, Lagoa Funda e Lagoa Rasa, 1, ilha das flores, Açores, Arquivo de Villa Maria, ilha Terceira, Açores.jpg|1000px|Островот Флориш|box width|center|alt=alt text}}<br />[[Податотека:Ilha_do_Pico_vista_da_Fajã_Grande,_Calheta,_ilha_de_São_Jorge,_Açores,_Portugal.JPG|мини|Планината Пику]] Островите на архипелагот биле формирани преку вулканска и сеизмичка активност во периодот на неогенот. Првите површини почнале да се појавуваат во водите на Санта Марија за време на [[Миоцен|миоценската епоха]] (пред околу 8 милиони години). Редоследот на формирањето на островите генерално се одликува според следново: Санта Марија (8,12 Ма), Саун Мигел (4,1 Ма), Терсејра (3,52 Ма), Грасиоза (2,5 Ма), Флориш (2,16 Ма), Фајал (0,7 Ма) Саун Жоржи (0,55 Ма), Корву (0,7 Ма) и најмладиот, Пику (0,27 Ма).<ref author="Carine, 2010, p.78">Carine, 2010, p.78</ref> Иако сите острови доживеале [[Вулкански избув|вулкански ерупции]] за време на нивната геолошка историја, во историјата на човечката населба, островите Санта Марија, Грасиоза, Флориш и Корву не доживеале никакви вулкански ерупции. Покрај активните [[Фумарола|фумароли]] и топли извори, останатите острови имале спорадични ерупции уште од 14 век. Освен вулканот [[Капелињос]] во 1957-58 година, последниот забележан пример на "островско формирање" се случил на брегот на Саун Мигел, кога островот [[Сабрина (остров)|Сабрина]] бил накратко формиран. [[Податотека:The Sabrina eruption off the Azores in 1811.jpg|мини|Ерупцијата Сабрина на Азорите во 1811 година]] Поради геодинамичното опкружување, регионот е центар на интензивна [[Земјотрес|сеизмичка активност,]] особено по тектонските граници на [[Средноатлантски Гребен|Средноатлантскиот гребен]] и Терсејрнскиот расед. Сеизмички настани, иако чести, обично тектонски или вулкано-тектонски по природа, со ниски до средни интензитети, повремено нагласени на ниво 5 или поголемо на скалата на Рихтер.<ref>Ferreira, 2005, p.110</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cvarg.azores.gov.pt/Cvarg/CentroVulcanologia/geologiaacores/VA+-+Sismicidade+instrumental.htm|title=Actividade Sísmica|trans-title=Seismic Activity|year=2010|accessdate=15 April 2010|language=pt|publisher=CVARG|archive-date=2012-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305153323/http://www.cvarg.azores.gov.pt/Cvarg/CentroVulcanologia/geologiaacores/VA+-+Sismicidade+instrumental.htm}}</ref> Најсилниот земјотрес бил регистриран во 1757 година, во близина на Калета на островот Саун Жоржи, кој надминал 7 степени според [[Рихтерова скала|Рихтер]]. За споредба, земјотресот од 1522 година што бил споменат од историчарот Гаспар Фрутусо изнесувал 6,8 а ефектите биле оценети како X (Extreme) на [[Меркалиева скала|Меркалиевата скала]],<ref>Ferreira, 2005, p.111</ref> и бил одговорен за уништувањето на [[Вила Франка ду Кампу]] и лизгање на земјиштето и повеќе од 5.000 загинати. [[Податотека:Fajã_do_Ouvidor,_a_grandiosidade_das_falésias,_Norte_Grande,_Velas,_ilha_de_São_Jorge.JPG|мини|Големите карпи на островот Саун Жоржи, формирани од фисуралниот вулканизам.]] === Демографија === Во 2016<ref author="srea.azores">{{Наведена мрежна страница|titre=Estimativas da População Residente - Visionneuse de rapports|url=http://srea.azores.gov.pt/ReportServer/Pages/ReportViewer.aspx?/Demografia/Estimativas+da+Popula%C3%A7%C3%A3o+Residente&rs:Command=Render|website=srea.azores.gov.pt|title=архивски примерок|accessdate=2018-12-05|archive-date=2018-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718215929/https://srea.azores.gov.pt/ReportServer/Pages/ReportViewer.aspx?%2fDemografia%2fEstimativas+da+Popula%c3%a7%c3%a3o+Residente&rs:Command=Render|url-status=dead}}</ref>, населението на Азорите броело 245283 жители а густината изнесувала 106 жители на м2. Стапката на наталитетот била 12.5% а на морталитетот 10.2% ([[2004]]). Населението е нееднакво распоредено на островите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://srea.azores.gov.pt/|title=SREA|work=srea.azores.gov.pt|accessdate=2018-12-06}}</ref> : {| class="wikitable" !Острови !Број на жители во 2016 |- !Санта Марија |{{formatnum:5653}} |- |'''Саун Мигел''' |{{formatnum:138138}} |- |'''Терсејра''' |{{formatnum:55955}} |- |'''Грасиоза''' |{{formatnum:4301}} |- |'''Саун Жоржи''' |{{formatnum:8491}} |- |'''Пику''' |{{formatnum:13834}} |- |'''Фајал''' |{{formatnum:14759}} |- |'''Флориш''' |{{formatnum:3692}} |- |'''Корву''' |{{formatnum:460}} |} Поголеми градови на островите се : *[[Понта Делгада]], на островот Саун Мигел со 64000 жители е главен град на архипелагот. *[[Ангра ду Хероизму]], на островот Терсејра(35000 жители) ; *[[Хорта (Азори)|Хорта]], на островот Фајал (15000 жители). {{wide image|Es2004 terceira.jpg|1100px|Панорамски поглед близу Сао Матео, Терсејра, јуни 2004}} === Население === [[Податотека:Flores_west.jpg|мини|Фаџа Гранде, најзападно село на Азорите, Португалија и Европа]] Според Пописот од 2011 година, населението на Азорите изнесувало 246.746, со густина од 106 жители по квадратен километар (270 / sq mi). Азорите биле ненаселени кога португалските навигатори пристигнале на почетокот на 15 век. Процесот на населување беше инициран во 1439 година со луѓе од различни региони на копното [[Португалија]] и од [[Мадејра]]. Островите биле населени главно од португалски имигранти од [[Алгарве]], Алентежо и Мињу. Сепак, во обид да избегаат од опасностите од португалската инквизиција на копното Португалија, многу португалски сефардски Евреи се населиле на островите во голем број. Азербејџанските Евреи имале презимиња како што се Родригес, Пачеко, Оливеира, Переира, Пиментел, Нуне, Мендес, Пинто, Алварес, Хенрике, Кардозо, Тејсеира, Васконселос и др. Островите се населиле и со [[Маорски јазик|маорски]] затвореници и со африкански робови од [[Гвинеја]], [[Зелен ’Рт|Кејп Верде]] и Саун Томе. Фламанците и Французите исто така, придонеле за првата населба. Природата на економијата диктирала африканското ропство никогаш да не стане вообичаено на Азорите, бидејќи биле испраќани во [[Бразил]] и на [[Карипски Острови|Карибите]]. Само неколкумина останале на Азорите за да помогнат во домашните задолженија, макар што островите понекогаш служеле како патна точка за бродовите што носеле африкански робови.<ref author="Colonialism: An International, Social, Cultural, and Political Encyclopedia">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA42|title=Colonialism: An International, Social, Cultural, and Political Encyclopedia|author1=Melvin Eugene Page|author2=Penny M. Sonnenburg|lastauthoramp=yes|isbn=978-1-57607-335-3|year=2003}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Pacheco|first=Paula R|last2=Branco|first2=Claudia C|last3=Gomes|first3=Cidália T|last4=Cabral|first4=Rita|last5=Mota-Vieira|first5=Luisa|date=12 May 2010|title=HLA Class I and II profiles in São Miguel Island (Azores): genetic diversity and linkage disequilibrium|url=http://bmcresnotes.biomedcentral.com/articles/10.1186/1756-0500-3-134|journal=BMC Research Notes|volume=3|issue=134|pages=134|doi=10.1186/1756-0500-3-134|publisher=Mota-Vieira et al; licensee BioMed Central Ltd|access-date=|pmc=2883542|pmid=20462405}}</ref> == Клима == [[Податотека:Miradouro_da_Vigia_das_Baleias,_Capelas,_Ponta_Delgada,_ilha_de_São_Miguel,_Açores.JPG|мини|Северниот брег на Саун Мигел]]Во зима, просечната дневна температура изнесува од 12 до 16 степени и никогаш нема снег, освен на највисокиот врв [[Пику (вулкан)|Пику.]] Во летните месеци, од јуни до септември температурата се движи од 17 до 25 степени, а од октомври до март, претежно е дождливо, а понекогаш се случува летните сончеви денови да бидат прекинати со поројни дождови. Архипелагот се шири во областа помеѓу 37 ° С и паралелите на географската ширина што минуваат низ лисабонската област (38 ° 43 '/ 38 ° 55' N), што ја дава главно млаката, океанска, суптропска клима, со лесни годишни осцилации. Дневните максимални температури обично се движат помеѓу 15 и 25&nbsp;°C (59 и 77&nbsp;°F). Просечните годишни врнежи се зголемуваат од исток кон запад, од 700 до 1600 милиметри (27,6-63 инчи) на исток, и достигнуваат 6.300 милиметри (250 инчи) на планината Пику,<ref author="Climate of the Azores islands">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.azoresweather.com|title=Climate of the Azores islands|publisher=Azores Weather|accessdate=5 May 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090514035733/http://www.azoresweather.com/|archivedate=14 May 2009|df=dmy}}</ref> највисока португалска планина на 2.351 м (7.713 ст.). Високата област Азорис, со висок атмосферски притисок, е именувана по островите. Според [[Кепенова класификација на климата|Кепеновата]] климатска класификација, постојат различни локални клими, една од нив е "суволетна суптропска", честопати нарекувана "средоземна". Податоците на [[Ривас Мартинес]], презентираат неколку различни биоклиматски зони за Азорите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalbioclimatics.org/form/tb_med.htm|title=Mapas bioclimáticos y biogeográficos|website=www.globalbioclimatics.org}}</ref> Азорите имаат најтопла зима во [[Европа]] (се уште во рамките на европската континентална плоча). Август е најтопол месец. Никогаш немало мраз, снежни врнежи или замрзнување што било забележано на кој било од островите. Најстудено време во зима обично доаѓа од северозападните воздушни маси кои потекнуваат од [[Лабрадорско Море|Лабрадор]] во [[Канада]]. Но, бидејќи овие воздушни маси се менуваат додека минуваат низ потоплиот Атлантскиот Океан, дневните температури дури и тогаш надминуваат 10&nbsp;°C (50&nbsp;°F).{{Weather box|location=Ponta Delgada|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=20.2|Feb record high C=20.4|Mar record high C=22.8|Apr record high C=22.6|May record high C=23.2|Jun record high C=25.6|Jul record high C=28.2|Aug record high C=28.8|Sep record high C=28.6|Oct record high C=26.2|Nov record high C=25.5|Dec record high C=22.6|Jan high C=16.8|Feb high C=16.6|Mar high C=17.0|Apr high C=17.7|May high C=19.1|Jun high C=21.4|Jul high C=23.9|Aug high C=25.3|Sep high C=24.3|Oct high C=21.9|Nov high C=19.4|Dec high C=17.8|year high C=20.1|Jan low C=12.2|Feb low C=11.5|Mar low C=12.0|Apr low C=12.3|May low C=13.6|Jun low C=15.8|Jul low C=17.8|Aug low C=19.0|Sep low C=18.4|Oct low C=16.5|Nov low C=14.3|Dec low C=12.9|year low C=14.7|Jan record low C=4.4|Feb record low C=3.7|Mar record low C=4.2|Apr record low C=5.5|May record low C=6.6|Jun record low C=8.3|Jul record low C=12.0|Aug record low C=13.0|Sep record low C=12.2|Oct record low C=10.4|Nov record low C=7.6|Dec record low C=6.2|Jan precipitation mm=96.9|Feb precipitation mm=84.0|Mar precipitation mm=87.7|Apr precipitation mm=76.7|May precipitation mm=72.0|Jun precipitation mm=39.6|Jul precipitation mm=26.6|Aug precipitation mm=46.1|Sep precipitation mm=91.9|Oct precipitation mm=108.5|Nov precipitation mm=108.7|Dec precipitation mm=146.9|Jan sun=97|Feb sun=103|Mar sun=120|Apr sun=141|May sun=174|Jun sun=163|Jul sun=208|Aug sun=213|Sep sun=175|Oct sun=142|Nov sun=109|Dec sun=93|year sun=1738|source 1=Instituto de Meteorologia<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ipma.pt/pt/oclima/normais.clima/1981-2010/020/ |title=Normais Climatológicas (1981–2010) |language=pt |publisher=Instituto de Meteorologia |accessdate=July 9, 2015}}</ref>|source 2=NOAA (sun, 1961–1990)<ref author= NOAA>{{Наведена мрежна страница | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/PO/08513.TXT | title = Ponta Delgada Climate Normals 1961–1990 | publisher= [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = July 9, 2015}}</ref>|date=July 2015}} [[Податотека:Pico_da_Sé,_Inverno_de_2008,_ilha_das_Flores,_Açores.JPG|мини|Островот Флориш]] Покрај тоа, Институтот за метеорологија ги идентификувал следниве екстремни временски услови: [[Податотека:Manuel_Gaspar,_moinho_típico,_Santa_Cruz_da_Graciosa,_ilha_Graciosa,_Açores,_Portugal.JPG|мини|Една од фламанско инспирираните ветерници, кои сè уште се дел од пејзажот на Азорите (оваа е на островот Грасиоза)]] * Највисока минимална температура на воздухот: 24,3&nbsp;°C (75,7&nbsp;°F), во Ангра ду Хероизму, Терсејра (30 јуни 1996) * Најниска минимална температура на воздухот: -3.5&nbsp;°C (25.7&nbsp;°F), во Ча дас Лагоњас, [[Саун Мигел (остров)|Саун Мигел]] (2 јануари 1973) * Највисока максимална температура на воздухот: 39.0&nbsp;°C (102.2&nbsp;°F), во јули (точниот датум и локација непозната) * Најниска максимална температура на воздухот: 4.0&nbsp;°C (39.2&nbsp;°F), Ча дас Лагоњас, Саун Мигел (20 февруари 1972) * Максимални врнежи во 24 часа: 276 мм (0.91 ст.), Фурнас, Саун Мигел (3 октомври 1974) * Максимална брзина на ветер:> 168 км / час, Ангра ду Хероизму, (Терсејра 2 ноември 1995)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.meteo.pt/pt/oclima/extremos/|title=Maximum wind speed recorded during Hurricane Tanya (1995)|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|website=|publisher=Institute of Meteorology, IP Portugal|access-date=|quote=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712075018/http://www.meteo.pt/pt/oclima/extremos/|archive-date=12 July 2012}}</ref> Азорите се познати по мали [[Тропски циклон|урагани]]. Вкупно 14 тропски или суптропски циклони го погодиле регионот во историјата. Повеќето од нив биле или екстратропични или тропски бури кога тие влијаеле на регионот, иако неколку урагани од Категорија 1 стигнале до Азорите. Само еден голем ураган некогаш влијаел на Азорите: ''Ураганот Офелија'' во 2017 година, според интензитетот, од категоријата 3. Следниве бури влијаеле на регионот, со сила од категоријата 1: ''ураганот Фран'' во 1973 година, ''ураганот Еми'' во 1976 година, ''ураганот Гордон'' во 2006 година, ''ураганот Гордон'' во 2012 година и ''ураганот Алекс'' во 2016 година. Неколку тропски бури го погодиле регионот, вклучувајќи ја тропската бура ''Ирма'' во 1978 година, ''ураганот Бони'' во 1992 година, ''ураганот Чарли'' во 1992 година, ''ураганот Ерика'' во 1997 година и ''ураганот Гастон'' во 2016 година. Бурите што биле екстратропични кога го погодиле регионот се ''ураганот Тања'' во 1995 година, тропската бура ''Ана'' во 2003 година и тропската бура ''Грејс'' во 2009 година. Покрај тоа, суптропската бура Азорес во 2005 година го погодила регионот во октомври 2005 година. == Култура == [[Податотека:Senhor_Santo_Cristo_(4616751002).jpg|мини|Фестивалот на Господ Светиот Христос на чудата, во Понта Делгада, островот Саун Мигел.|247x247пкс]] Азорејците развиле свој посебен регионален идентитет и културни особини, комбинација на континентални португалски обичаи донесени од различни бранови на имиграција и локални политички и еколошки фактори. Религиозните фестивали и традиционалните празници го означуваат календарот. Најважните религиозни настани се врзани со фестивалите поврзани со култот на Светиот Дух, [[Духовден]] (или ''Еспирито Санто''), кои се одржуваат на сите острови од мај до септември. Овие фестивали се многу важни за луѓето од Азорите кои се главно [[Римокатоличка црква|римокатолици]]. Настаните се фокусираат на членовите на локалните парохии, а не на туристите, но сите се добредојдени, бидејќи споделувањето е еден од главните принципи. [[Податотека:SMG_PDL_20090517_SaoJose_festaSSCristo_imageLights02.jpg|мини|Процесијата на фестивалот на Господ Светиот Христос на чудата, во Понта Делгада, островот Саун Мигел.|алт=|324x324пкс]] Друг настан е [[Фестивал на Господ Свети Христос на Чудата|Фестивалот на Господ Свети Христос на Чудата]] (или ''Сањор Санто Кристо дос Милагрес'') во [[Понта Делгада]] на островот [[Саун Мигел (остров)|Саун Мигел]] кој е најголемиот поединечен верски настан на Азорите. Аџии од португалската дијаспора вообичаено патуваат во Понта Делгада за да учествуваат во попладневната поворка зад сликата на Христос по улиците на градот украсени со цвеќе. Иако свечената поворка се одржува само на еден ден, настаните на ''Фестивалот Сањор Санто Кристо'' траат цела недела и вклучуваат ритуал за поместување на сликата помеѓу главната црква и манастирот, што на крајот кулминира во процесијата, која се емитува низ Азорите и португалската дијаспора. Свеченостите на Санџанина во Ангра ду Хероизмо на Терсејра се одржуваат во јуни во чест на Свети Антониј, Свети Петар и Свети Јован Крстител, на голема верска прослава. [[Носа Сењора де Лурдес|Фестивалот на Пресвета Богородица од Лурд]] (или ''Носа Сењора де Лурдес''), света заштитничка на китовите, започнува во Лајес на островот Пику во последната недела од август. Се обележани со социјални и културни настани поврзани со традицијата на лов на кит. Фестивалот за вино (''Феста дас Виндимас'') се одржува во текот на првата седмица од септември и е вековен обичај на луѓето од Пику. На Корву луѓето на 15 август секоја година ја слават својата света заштитничка Пресвета Богородица, покрај фестивалите на Божествениот Свети Дух. ''Фестивалот Маре де Агосто'' се одржува секоја година, почнувајќи од 15 август на островот Санта Марија. Исто така, во август во градот Хорта, на Фајал, се одржува ''Семана ду Мар'' (Морската недела) посветена речиси исклучиво на спортовите на вода. Карневал се слави и на Азорите со жива музика, шарени костуми, рачни маски. Традиционално се одржуваат настани како трчањето на бикови на улиците. [[Податотека:S Miguel 1 (176367629).jpeg|мини|311x311пкс|Саун Мигел]] == Туризам == Од описот на островите за нивната место положба, уникатност, климатските каректеристики и друго, Азорите привлекуваат голем број на туристи од целиот свет со најразлични вкусови, побарувачки и разнобаразен вид и тип на одмор: луѓе кои сакаат уникатен и далечен магичен одмор, мир и медитација, посета на геотермални појави, стари вулкански остатоци (т.е. лава и кратери), љубители на [[фолклор]]от и традицијата (стари автентични села непроменети од нивното настанување со улици од калдрми, фармерскиот живот и сл.), дегустација на вина и сирења на местата каде се произведуваат, морска храна, пешачење или јавање на коњ по бујните зелени пејзажи, едрење, пливање со делфините и китовите, морски риболов, нуркање во прекрасните кристално чисти води, тури со џип и влегување во многубројните пештери, слушање на мистичните приказни од трансатлантските авантури на морнарите од минатото и сето тоа и многу повеќе може да го доживеат токму на овие острови.<ref name="ИГЕО" /> Се организираат тури по островите кои нудат запознавање на тамошната историја, изучување и прочување на флората и фауната каде што туристите со огромно задоволство ги користат овие тури. Сместувачките капацитети се разновидни од желбата и вкусовите. Сместувачките опции вклучуваат: [[Податотека:Terceria Town Square Azores Islands Portugal Panorama.jpg|центар|безрамка|540x540пкс]] * Луксузни хотели кој се наоѓаат на работ од некоја карпа кој имаат базенти со прекрасни цветни градини и поглед кон океанот. * Хотели или вили кој поседуваат ресторани под лозници каде се служат домашни традиционални јадења од риба, месо и вегетаријанска храна. * Вили во периферните делови на острови кои се изолирани од населените места за љубителите на мирот и медитацијата. * Селски куќички за љубителите на селскиот туризам и итн. == Сообраќај == [[Податотека:Lajes field.jpg|мини|304x304пкс|Базата Лажис Филд]] === Авиотранспорт === Секој од деветте острови има аеродром<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flugplaetze.org/PT/|title=Flughäfen in Portugal (PT)|publisher=Flugplaetze.org|accessdate=7 July 2009|archive-date=2009-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107025615/http://www.flugplaetze.org/PT/}}</ref>. Аеродромите се: * Санта Марија: Santa Maria Airport (LPAZ) * Саун Мигел: João Paulo II Airport (LPPD) * Терсејра: Lajes Field (LPLA) ''Лажиз Филд воена база (Португалски сили и силите на САД)'' * Саун Жоржи: São Jorge Airport (LPSJ) * Пику: Pico Airport (LPPI) * Фајал: Horta Airport (LPHR) * Грасиоза: Graciosa Airport (LPGR) * Флориш: Flores Airport (LPFL) * Корву: Corvo Airport (LPCR) === Поморски сообраќај === [[Податотека:Azores Central Group.jpg|мини|311x311пкс|Поставеност на 9те острови]] Азорите имаат долга историја на воден транспорт за надминување на растојанијата и воспоставување контакти и трговија меѓу заедниците. Како резултат на тоа, бродоградежништвото се развило на многу острови, од мали рибарски бродови до поголеми патнички услуги.<ref author="ALine">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atlanticoline.pt/index.php?option=com_content&view=article&id=62&Itemid=60&lang=en|title=atlanticoline.pt: History|location=Ponta Delgada (Azores), Portugal|publisher=Atlânticoline|accessdate=14 March 2011|year=2009|language=pt}}</ref> Патничкиот сообраќај кон главните острови (Саун Мигел, Санта Марија, Терсејра и Фајал) започнал во 17 век, а помеѓу 18-19 век, ''Пику Јахт'' ја контролирал доходовната линија во сообраќајна сезона.<ref author="ALine" /> По 1871 година, ''Инсулана Шипинг Компани'' било единственото тело одговорно за редовниот сообраќај помеѓу островите (освен Корву), Мадејра и [[Соединети Американски Држави|САД]].<ref author="ALine" /> Сепак, товарниот и патнички превоз престанал во 1970-тите, а бродовите биле продадени или претворени во рибарски чамци за туна. Во следните 20 години, комерцијалната поморска служба меѓу островите престанала (освен меѓу Фајал-Пику и Лажис дас Флориш-Вила ду Корву).<ref author="ALine" /> Трансмасор (''Transportes Marítimos Açorianos, Lda''.) бил основан на 22 декември 1987 година, како резултат на соединувањето на ''Empresa das Lanchas do Pico, Ld'', сопственици на бродовите [[Еспаламака]] и Калета (бродови кои патувале низ каналот помеѓу Фајал и Пику); ''Empresa Açoreana de Transportes Marítimos, Lda'', кое управувало со бродот Тера Алта; и Трансканал (''Transportes Marítimos do Canal, Lda''.) оператор на традиционалните чамци Пикарото и Мануел Хосе.<ref author="Transmacor">{{Наведена мрежна страница|url=http://transmacor.pt/site_actual/|title=Transmaçor – Transportes Marítimos Açorianos, Ldª.|editor=Transmaçor|location=Horta (Azores), Portugal|publisher=Transportes Marítimos Açorianos, Lda.|language=pt|year=2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310022040/https://transmacor.pt/site_actual/|archivedate=10 March 2016|df=dmy}}</ref><ref>The societies and companies comprise 80% of the capital, with the remaining shares owned by the Azores Regional Government.</ref> Во централната група, транспортната компанија опслужува четири до шест линии дневно помеѓу Хорта и Мадалена во текот на годината, користејќи ја својата мала флота на бродови (Cruzeiro das Ilhas, Cruzeiro do Canal, Expresso das Ilhas и Expresso do Triangulo), покрај меѓуостровски линии помеѓу Фајал, Пику, Сао Хорхе и Терсејра во летните месеци.<ref author="Transmacor" /> На 20 јуни 2011 година, регионалната влада објавила дека ќе купи 60% од Трансмасор, што е еквивалентно на 500.000 евра од капиталот на компанијата.<ref author="StakeTransmacor">{{Наведена мрежна страница|editor=AO Online|author=Lusa|title=Concluídas negociações para compra da Transmaçor|accessdate=21 June 2011|date=20 June 2011|language=pt|url=http://www.acorianooriental.pt/noticias/view/216797}}</ref> Со оваа трансакција, Автономната влада на Азорите ја отстапила контролата, од која имала 88% од капиталот.<ref author="StakeTransmacor" /> Потпишаниот Меморандум за разбирање ги заврши преговорите меѓу различните вклучени страни, според кои одговорноста на Трансмасор (во вредност од вкупно 8 милиони евра) подеднакво била поделена помеѓу Регионот и стопанственикот Хосе Алмеида, кој сега е носител на мнозинскиот удел во компанија.<ref author="StakeTransmacor" /> == Поврзано== * [[Португалија]] * [[Административна поделба на Португалија]] == Наводи == {{наводи}} ===Извори=== *{{Наведена книга|last=Costa|first=Antonieta|title=Pelo sinal do Espírito Santo By the sign of the Holy Spirit|year=2007|publisher=Presidência do Governo Reginal dos Açores. Direcção Regional da Cultural|location=Angra do Heroísmo|pages=120p}} *{{Наведена книга|first=Mark|last=Twain|authorlink=Mark Twain|title= The Innocents Abroad, or the New Pilgrims Progress|url=https://archive.org/details/innocentsabroado0000mark_e4a2|publisher=American Publishing Co|year=1869|location=Hartford, CT|oclc=1047562}} *{{Наведена книга |url=https://books.google.fr/books/about?id=olh5QgAACAAJ |last=Dervenn |first=Claude |translator-last=Bryans |translator-first=Robin |year=1956 |title=The Azores : with 104 photographs in photogravure and a map |location=London |publisher=George G. Harrap and Co.}} *{{Наведена книга |url=https://books.google.fr/books/about?id=Ph60AAAAIAAJ |last=Dervenn |first=Claude |translator-last=Hogarth-Gaute |translator-first=Frances |year=1957 |title=Madeira |location=London |publisher=George G. Harrap and Co.}} *{{Наведена книга| last =Lourenço |first=N.|year=1998|title= Morpho-tectonic analysis of the Azores Volcanic Plateau from a new bathymetric compilation of the area|publisher=Marine Geophysical Researches|volume=20|pages=141–156 |author2=Miranda, J.M. |author3=Luis, J.F. |author4=Ribeiros, A. |author5=Mendes Victor, L.A. |author6=Madeira, J. |author7=H. Needham}} *{{Наведена книга|last=Luís|first=J.F.|year= 1994|title=The Azores triple junction evolution since 10 Ma from an aeromagnetic survey of the Mid-Atlantic Ridge|publisher=Earth and Planetary Science Letters|volume=125|pages=439–459|author2=Miranda, J.M |author3=Galdeano, A. |author4=Patriat, P. |author5= Rossignol, J.C. and L.A. Mendes Victor }} *{{Наведена книга|last=Madeira|first= J. |year=1998|title=Estudos de neotectónica nas ilhas do Faial, Pico e S. Jorge: uma contribuição para o conhecimento geodinâmico da junção tripla dos Açores|language=pt|trans-title=Neotectonic studies on the islands of Faial, Pico and S. Jorge: a contribution to the geodynamic knowledge in the triple junction of the Açores|publisher=Faculdade de Ciências, Universidade de Lisboa|location=Lisbon}} *{{Наведена книга|last=Ridley|first=W.|year=1974|title=The ocean basins and margins|editor=E. Nairn and F. Stehli|publisher=Plenum Press|location=New York|chapter=The oceanic islands: Azores|pages=445–478|author2=Watkins, N. and D.Macfarlane}} *{{Наведена книга|title=Upper mantle structure beneath the Azores hotspot from finite-frequency seismic tomography|publisher=Earth and Planetary Science Letters|year=2006|volume=260|pages=11–26|author8= Ting Yang, Yang Shen, Suzan van der Lee, Sean C. Solomon and Shu-Huei Hung}} *{{Наведена книга|last=Needham|first=H|year=1974|title=Some characteristics of the rift valley in the Atlantic Ocean near 36o48’ north|publisher=Earth Planetary Science Letters|volume=22|pages=29–43|author2=J. Francheteau}} *{{Наведено списание|first=António de Brum|last=Ferreira|title=Geodinâmica e perigosidade natural nas ilhas dos Açores|trans-title=Geodynamics and Natural Risks on the Islands of the Azores |journal=Finisterra| volume=XL| issue=79| year=2005 |pages=013–120|language=pt|url=http://revistas.rcaap.pt/finisterra/article/view/1494}} *{{Наведено списание|doi=10.1111/j.1365-2699.2009.02181.x|first=Mark|last2=Schaefer|last=Carine|first2=Hanno|title=The Azores diversity enigma: why are there so few Azorean endemic flowering plants and why are they so widespread?|journal=Journal of Biogeography| volume=37| issue=1| year=2010 |pages=77–89}} *{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cvarg.azores.gov.pt|title=Centro de Vulcanologia e Avaliação de Riscos Geológicos: Observatório Vulcanológica e Sismológico da Universidade dos Açores|publisher=Centro de Vulcanologia e Avaliação de Riscos Geológicos (CVARG)|year=2010|accessdate=15 April 2010}}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{Наведено списание|url=http://e-terra.geopor.pt/artigos/cong_geoq/machado.pdf|last=Machado|first=Adriane|author2=Azevedo, José M. M.|author3=Alemeida, Delia P.M.|author4=Farid Chemale Jr.|title=Geochemistry of Volcanic Rocks from Faial Island (Azores)|publisher=e-Terra, GEOTIC – Sociedade Geológica de Portugal|location=Lisbon|volume=5, 1|year=2008|pages=1–14|journal=|access-date=2018-12-05|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511135248/http://e-terra.geopor.pt/artigos/cong_geoq/machado.pdf|url-status=dead}} *{{Наведено списание|url=http://www.ceg.ul.pt/finisterra/numeros/1980-30/30_02.pdf|pages=201–219|title=Some geomorphological aspects of the Azores Archipelago|author=R.C. Mitchell-Thomé|journal=Finistrerra: Revista Portuguesa de Geografia|publisher=Fundação para a Ciência e Tecnologia, University of Lisbon|location=Lisbon, Portugal|volume=XV|year=1980|issue=30|access-date=2018-12-05|archive-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515190908/http://www.ceg.ul.pt/finisterra/numeros/1980-30/30_02.pdf|url-status=dead}} *{{Наведена книга|last=Scammell|first=G. V.|title=The First Imperial Age|url=https://archive.org/details/firstimperialage0000scam_h8s6|year=1989|publisher=Unwin Hyman|location=London|pages=[https://archive.org/details/firstimperialage0000scam_h8s6/page/51 51]–70}} ==Надворешни врски== {{рв|Azores}} * [http://www.azores.gov.pt/ www.azores.gov.pt]—регионалната влада * [http://www.azoresweather.com/ www.azoresweather.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090514035733/http://www.azoresweather.com/ |date=2009-05-14 }}—време и клима на Азорите * [http://acoreanos.ning.com Acoreanos] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101012151448/http://acoreanos.ning.com/ |date=2010-10-12 }} {{Азори}} {{Надворешни територии на европските земји}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Азори| ]] [[Категорија:Автономни региони на Португалија]] [[Категорија:Архипелази во Атлантскиот Океан]] [[Категорија:Средноатлантски Гребен]] 84sypdlbc5ba5p3vsjfcduwcmwm28wy Предлошка:Состав на Јувентус 10 771808 5630838 5622660 2026-09-21T20:49:45Z Carshalton 30527 5630838 wikitext text/x-wiki {{football squad | name = Состав на Јувентус | teamname = Јувентус | bgcolor = Black | textcolor = White | bordercolor = Gold | list = <div> {{football squad2 player|no= 1|name=[[Камил Грабара|Грабара]]}} {{football squad2 player|no= 2|name=[[Зеки Челик|Челик]]}} {{football squad2 player|no= 3|name=[[Глеисон Бремер|Бремер]]}} {{football squad2 player|no= 4|name=[[Федерико Гати|Гати]]}} {{football squad2 player|no= 5|name=[[Мануел Локатели|Локатели]] {{Капитен}}}} {{football squad2 player|no= 6|name=[[Лојд Кели|Кели]]}} {{football squad2 player|no= 7|name=[[Франсиско Консеисао|Консеисао]]}} {{football squad2 player|no= 8|name=[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]]}} {{football squad2 player|no= 9|name=[[Рандал Коло Муани|Коло Муани]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Кенан Јилдиз|Јилдиз]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Едон Жегрова|Жегрова]]}} {{football squad2 player|no=12|name=[[Даглас Луис]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Жереми Бога|Бога]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Аркадиуш Милик|Милик]]}} {{football squad2 player|no=15|name=[[Пјер Калулу|Калулу]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Џеф Екатор|Екатор]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Хефрен Тирам|Тирам]]}} {{football squad2 player|no=20|name=[[Андреа Камбјазо|Камбјазо]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Вестон Мекени|Мекени]]}} {{football squad2 player|no=23|name=[[Карло Пинсољо|Пинсољо]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Даниеле Ругани|Ругани]]}} {{football squad2 player|no=25|name=[[Гуљиелмо Викарио|Викарио]]}} {{football squad2 player|no=26|name=[[Џон Лукуми|Лукуми]]}} {{football squad2 player|no=27|name=[[Ник Волтемаде|Волтемаде]]}} {{football squad2 player|no=29|name=[[Папе Матар Сар|Сар]]}} {{football squad2 player|no=31|name=[[Николас Гонсалес|Гонсалес]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Хуан Кабал|Кабал]]}} {{football squad2 player|no=41|name=[[Аугусто Овусу|Овусу]]}} {{football squad2 player|no=45|name=[[Џастин Обоаводуо|Обоаводуо]]}} {{football squad manager|title=Тренер|name=[[Лучано Спалети|Спалети]]}} </div> }}<noinclude> {{Squad maintenance|update source= }} [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски клубови од Италија|Јувентус]] [[Категорија:ФК Јувентус|Ј]] </noinclude> q61coro41jp5z18kr7hmlh6oyji1lg9 Алзас 0 773730 5630851 5458370 2026-09-21T21:22:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630851 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Алзас | native_name = {{јаз|de|Alsace}} / {{јаз|de|Elsaß}} / {{јаз|gsw|’s Elsàss}} | image_skyline = {{Фотомонтажа | photo1a = Pano.cernay.JPG | photo2a = Absolute cathedrale vue quais 01.JPG | photo2b = View of Église Saint-Martin (43833049001).jpg | photo3a = 1138357639 3c5c483074 o Haut Koenigsbourg CC by Fr Antunes.jpg | photo3b = Riquewihr Dolder.jpg | photo3c = 20070517-20 Vosges du Nord (098).JPG | photo4a = Portejeune.jpg | photo4b = Aerial image of Neuf-Brisach (view from the southwest).jpg | spacing = 3 | border = 1 | size = 300}} | image_caption = Разни знаменитости на Алзас | image_map = Carte Alsace 2018.png | image_flag = Flag of Alsace.svg | image_shield = BlasonAlsace.svg | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Франција]] | subdivision_type1 = [[Региони во Франција|Регион]] | subdivision_name1 = [[Голем Исток]] | seat_type = [[Префектури во Франција|Префектура]] | seat = [[Стразбур]] | area_total_km2 = 8280 | area_footnotes = <ref>{{нмс|title=La géographie de l'Alsace|url=http://www.region.alsace/region-alsace/la-geographie-de-lalsace|website=region.alsace|accessdate=13 January 2016|archive-date=2015-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212121550/http://www.region.alsace/region-alsace/la-geographie-de-lalsace|url-status=dead}}</ref> | population_total = 1889589 | population_footnotes = <ref>{{нмс |title=Populations légales 2017 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4265390?sommaire=4265511 |publisher=[[INSEE]] |accessdate=2 January 2020}}</ref> | population_as_of = 2017 | population_demonym = Алзашки | parts_type = [[Департмани во Франција|Департмани]] | parts_style = list | parts = 2 | p1 = [[Долна Рајна]] | p2 = [[Горна Рајна]] | iso_code = FR-A }} '''Алзас''' ({{langx|fr|Alsace}}) или '''Елзас''' ([[алзашки јазик|алзашки]]: ''’s Elsass''; {{langx|de|Elsass/Elsaß}}; {{langx|la|Alsatia}}) — поранешен [[региони на Франција|регион]] во [[Франција]]. Се наоѓа на североисточната граница на западниот брег на горниот тек на [[Рајна]] и се граничи со Германија и Швајцарија. Најважен политички, економски и културен центар на Алзас е градот [[Стразбур]] кој воедно е и главен и најголем град на регионот. Бидејќи тој град е седиште на десетици меѓународни организации и тела, Алзас е политички еден од најзначајните региони во [[Европската Унија]]. Траги на името „Алзас“ се гледаат во [[стар горногермански јазик|горногерманскиот]] збор ''Ali-saz'' или ''Elisaz'', што значи "туѓо царство".<ref>{{Наведена книга|last=Bostock|first=John Knight|title=A Handbook on Old High German Literature|year=1976|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=0198153929|pages=20|url=https://books.google.com/books?id=IE4rmWpDh3gC&pg=PA20|author=John Knight Bostock|edition=2|author2=Kenneth Charles King, D. R. McLintock|editor=Kenneth Charles King, D. R. McLintock|page=20}}</ref> Алтернативното објаснување потекнува од [[Германски јазици|германското]] ''Ell-sass'', што значи „сместено на [[Ил (река)|Ил]]“,<ref>Roland Kaltenbach: ''Le guide de l’Alsace'', La Manufacture 1992, ISBN 2-7377-0308-5, стр. 36</ref> река во Алзас. Регионот историски припаѓал на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. Постепено се припоил кон Франција во тек на XVII век под власта на кралевите [[Луј XIII]] и [[Луј XIV]] како една од поранешните француски покраини. Алзас честопати се споменува сврзано со [[Лорена]], поради тоа што германската припадност на овие два региона (како царска покраина [[Алзас-Лорена]], 1871–1918) била оспорена во XIX и XX век, во тек на кои Алзас четири пати во тек на 75 години припаѓал последователно и на Франција и на Германија. Иако историскиот јазик на Алзас е [[алзашки јазик|алзашки]], регионален германски јазик, денес повеќето Алзашани зборуваат француски, службениот јазик на Франција. Околу 39% од возрасното население и веројатно помалку од 10% деца, течно зборуваат алзашки, така што во денешен Алзас за голем дел од населението може да се каже дека е [[двојазичност|двојазично]].<ref>[http://www.insee.fr/fr/insee_regions/alsace/rfc/docs/cpar12_1.pdf] "L'alsacien, deuxième langue régionale de France" Insee, ''Chiffres pour l'Alsace'' no. 12 декември 2002</ref>. ==Географија== ===Топографија === [[Податотека:Alsaceregionsnaturelles.jpg|thumb|Топографска мапа на Алзас]] Алзас покрива површина<ref>[http://www.insee.fr/fr/ffc/chifcle_fiche.asp?tab_id=204 INSEE - Subdivisions, superficie et population des régions et départements de France et d'outre-mer ]</ref> од 8.283&nbsp;км², или 1,5 % од површината на Франција со што е најмалиот од административните [[Региони во Франција|региони]] на континентална [[Франција]]. Тој речиси четирипати е подолг од неговата широчина, со местоположба во долината меѓу Рајна и планинскиот масив на [[Вогези]]те. Од [[1815]], се граничи на север со реката [[Лаутер (река)|Лаутер]], на исток со Рајна, на југ со [[Швајцарија]], на југозапад со регионот [[Франш Конте]] а на запад со [[Лорена]]. Поделен е на два [[Департмани на Франција|''департмана'']]: [[Горна Рајна]] и [[Долна Рајна]] (порано познати како [[Сундгау]] и [[Нордгау (Алзас)|Нордгау]]). Во регионот има неколку долини а највисока точка е ''[[Гран Балон]]'' во [[Горна Рајна]], кој достига височина од 1426&nbsp;m. [[Податотека:Plaine Alsace Scharrach.JPG|center|thumb|upright=2.5|Алзашки виноград.]] ===Клима === Алзас се одликува со планинска и полуконтинентална клима. Зимите се студени, летата се топли и има малку врнежи поради [[Вогези]]те кои го заштитуваат на запад. Градот [[Колмар]] has е вториот најсув град во Франција, со годишни врнежи од само 550 mm, со што е идеален за производство на ''алзашкото вино''. Додека на запад, на еден дел на планинскиот масив на Вогезите, се забележуваат и до 170 врнежливи денови годишно или разлика во 75 врнежливи денови на само 20 километри раздалеченост. ==Историја== === Во предримскиот период === Во текот на праисторијата, Алзас главно бил населен со ловци кои биле [[номади]]. Трагите на најстарото население, камени орудија, биле пронајдени во [[Ашенхајм]]<ref name="declic">[http://books.google.com/books?id=i1dnNYiwXUAC&pg=PA15&sig=rkTyPVK5y7te6_lrxaVXBLpiu4Y&hl=fr#v=onepage&q&f=false "Alsace", Jean Isenmann et Hervé Lévy, Editions Déclic.]</ref>) и истите датираат од времето на [[Палеолит]]от<ref name="declic" />. Првите населби се појавиле во текот на [[Неолит]]от, откако во регионот се доселиле народи од исток <ref name="declic" />.Од 1500 п.н.е. регионот почнал да станува постојано живеалиште на [[Келти]]те кои почнале да ја обработуваат земјата и да се занимаваат со земјоделство. Од V до I век п.н.е. Алзас бил поделен меѓу две келтски племиња: [[Секвани]] на југ и [[Медиоматрики]] на север. Околу 72 п.н.е. германските народи составени во поголем дел од Свеви и Трибоки ја преминале реката Рајна и се населиле во Алзас кои според историчарот Август Мајцен броеле меѓу 137,000 и 275,000 луѓе. ===Во римскиот период=== [[Податотека:Bataille Ochsenfeld -58.png|thumb|left|[[Битка кај Ошсенфелд]] меѓу Цезар и Ариовист во 58 п.н.е]] Во 58 п.н.е. [[Римско Царство|Римјаните]] го нападнале и го освоиле Алзас победувајќи во [[Битка кај Ошсенфелд|Битката кај Ошсенфелд]]<ref>César, ''La Guerre des Gaules''</ref>., една од позначајните битки во тек на Галските војни кои ги водел Гај Јулиј Цезар за освојување на Галија. Во историјата е позната и како битка кај Вогезите. По Битката кај Ошсенфелд, после победата на Римјаните, Алзас бил припоен кон [[Римско Царство|Рим]] станувајќи една од римските провинции во 27 п.н.е. Латинскиот јазик прогресивно ги заменил келтските јазици. Алзас во тек на римскиот период станал центар на [[лозарство]]то. За да ја заштитат својата богата индустрија, Римјаните изградиле тврдини и воени кампови кои подоцна се развиле во градови кои се населени оттогаш па до денес. Како дел на [[Римско Царство|Римското Царство]], Алзас бил дел на [[Горна Германија]]. Во 12 п.н.е била основана римската тврдина [[Аргенторатум]] (од келтското: ''Аргентората'') од каде подоцна се развил градот [[Стразбур]]. Во [[212]] година сите слободни луѓе од регионот станале граѓани на Рим благодарение на [[Антонинов едикт|Антониновиот едикт]]. === Алзас под франкиска власт === [[Податотека:REmpire-10 Germania Superior.png|thumb|Горна Германија под [[Римско Царство|Римското Царство]], околу [[120]] година]] Од втората половина на [[IV век]], голем број Германи, особено [[Алемани]] прогресивно ја населувале територијата на римски Алзас. По [[распад на Римското Царство|падот на Римското Царство]], Алзас станал територија на [[Алемани]]те. Алеманите главно се занимавале со земјоделство а нивниот јазик ја оформил основата на денешниот алзашки јазик. [[Хлодовик I|Хлодовик]] и [[Франки]]те ги поразиле Алеманите во текот на [[V век]] а по победата кај [[Битка кај Толбијак|Толбијак]], Алзас станал дел од [[Австразија|Кралството Австразија]]. За време на меровиншките кралеви, наследници на Хлодовик, населението во Алзас било христијанизирано. Алзас останал под франкиска контрола сè додека [[Империја на Франките|кралството на Франките]], после [[Стразбурски заклетви|Стразбурските заклетви]] (''Les serments de Strasbourg'') од 842, не било формално и поделено со [[Верденски договор|Верденскиот договор]] во 843; внуците на [[Карло Велики]] го поделиле кралството на три дела. Алзас бил дел од [[Средна Франкија]], со која владеел најмладиот од внуците, кралот [[Лотар I]]. Лотар умрел во 855 а неговото кралство било поделено на три дела. Делот познат како [[Лотарингија]], или Лорена, му припаднал на инот на Лотар. Останатото било поделено меѓу браќата на Лотар — [[Карло Ќелавиот]] (крал на [[Западна Франкија|Западното франкиско кралство]]) и [[Лудвиг Германски]] (крал на [[Источна Франкија|Источното франкиско]] кралство). Кралството Лотарингија било со краток век. Регионот кој подоцна ќе стане Алзас потпаднал под власта на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] како дел од [[Војводство Швабија|војводството на Швабија]] со [[Договор од Мерсен|Мерсенскиот договор]] во 870. === Алзас како дел на Светото Римско Царство === Некаде во тоа време целиот регион почнал да се дели на бројни [[феудализам|феудални]] секуларни и црковни господарства, ситуација која траела сè до XVII век и била вообичаен процес во царството. Алзас доживеал голем просперитет во тек на XII и XIII век за време на владеење на царевите од династијата [[Династија Хоенштауфен|Хоенштауфен]]. [[Фридрих II (Свето Римско Царство)|Фридрих II]] назначил [[Епископ на Стразбур]] за да управува со Алзас, но власта на епископот била од страна на грофот [[Рудолф I (Германија)|Рудолф Хабсбуршки]], на кој му биле дадени права од страна на [[Конрад IV]], синот на Фридрих II. Стразбур почнал да расте и станал најнаселениот и трговско најважниот град во регионот. Во [[1262]], после долга битка со епископите што биле на власт, Стразбур најпосле го добил статусот [[слободен царски град]]. Градовите како [[Колмар]] и [[Хагенау]] исто така почнале да стануваат економски значајни и се стекнале со некој вид на автономија во рамки на "Декаполата", федерација на десет слободни градови. [[Image:Absolute Petite France 02.jpg|thumb|[[Мала Франција]], [[Стразбур]]]] Просперитетот на Алзас завршил во [[XIV век]] по низа сурови зими, лоши посеви и болести како [[Црна смрт|црната смрт]]. За овие несреќи биле обвинети Евреите што пак довело до [[погром]]ите во 1336 и 1339. Дополнителна природна катастрофа бил земјотресот во Рајнската долина во 1356, еден од поголемите во Европа кој го срамнил со земја градот [[Базел]]. Просперитетот во Алзас се вратил под власта на [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]] за време на [[ренесанса]]та. Германската власт почнувала да опаѓа во тек на следниот период поради походите на царството кон земјите на Италија отстапувајќи ја хегемонијата во Европа на Франција. Франција започнала агресивно да се шири кон исток, најпрво кон реките [[Рона (река)|Рона]] и [[Меза]], и кога биле достигнати тие граници, целта била да стигнат до Рајна но поради воените заложби околу потребите на [[Стогодишна војна|Стогодишната војна]] освојувањата во тој правец биле одложувани. По завршување на војната, Франција повторно ги покажала своите претензии да стигне до Рајна и затоа, во 1444 француската војска се појавила во Лорен и Алзас. Побарале предавање на [[Мец]] и [[Стразбур]] и извршиле напади на [[Базел]]. Во [[1469]], после [[Договор од Сент-Омер|договорот од Сент-Омер]], [[Сигизмунд Австриски|Зигизмунд]], војвода на Австрија, му го продал Горен Алзас на [[Карло Бургундски]]. Иако Карло владеел со областа, даноците биле исплаќани на [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих III]]. Овој искористувајќи ги даноците а воедно и со помош на еден брак во рамки на династијата успеал да добие предност и да си ја поврати контролата врз Горен Алзас (освен слободните градови) во 1477 кога регионот потпаднал под власта на семејството [[Хабсбург]]. За време на [[Протестантска реформација|Протестантската реформа]] во XVI век, Стразбур бил напредна заедница а неговите жители ја прифатиле протестантската религија во 1523. === Под власта на Франција === [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] од 1618-1648 длабоко го погодила регионот. Алзас бил жртва на постојани грабежи и масакри а многу од градовите биле запалени. Настапил период на глад и [[чума]]. Населението од градовите и од селата бегало во околните планини и шумите на Вогезите. Економијата била целосно опустошена. Само [[Република Милуз|Милузката република]] била поштедена благодарение на нејзиниот статус на [[град-држава]]. Републиката масовно ги прифаќала алзашките бегалци во многу поголем број од оној на жителите на самата република а се проценува дека со војната 60% од населението загинало. Во [[1648]] со [[Триесетгодишна војна#Вестфалски мир|Вестфалската спогодба]], поголемиот дел на Алзас потпаднал под власта на Франција со исклучок на неколку града кои ја задржале својата независност а подоцна, поради десеткуваната популација дошле голем број имигранти од Швајцарија, Австрија и другите соседни држави. Сепак, Алзас имал посебна позиција во Кралството на Франција. Германскиот јазик сè уште се користел во локалните заедници, училиштата а на германскиот (лутерански) [[Универзитет на Стразбур]] учеле и се запишувале студенти од Германија. [[Едикт од Фонтенбло|Едиктот од Фонтенбло]], со кој се легализирала супресијата на [[Хугеноти|француското протестантство]], не бил применуван во Алзас. За разлика од останатиот дел на Франција, имало извесна религиозна толеранција, иако француските власти постојано се обидувале да го наметнат католицизмот а лутеранската [[катедрала во Стразбур]] морала да им биде предадена на католиците во 1681. Долж [[Вогези]]те постоела граница со остатокот на Франција додека таква граница немало кон Германија. Поради овие причини Алзас останал обележан со доминантна германска култура и сè до [[Француска револуција|Француската револуција]] повеќе економски ориентиран кон Германија. ===Во тек на Француската револуција === Во [[1789]] започнала [[Француска револуција|Француската револуција]] и со неа настапила првата административна поделба кога Алзас бил поделен на два департмана [[Горна Рајна|Горна]] и [[Долна Рајна]]. Алзашаните одиграле значајна улога во тек на Француската револуција. На [21 јули] [[1789]] година, по добивање на веста за [[Пад на Бастилја|падот на Бастилја]] во [[Париз]], толпа луѓе ја урнале стразбуршката градска тврдина и ги натерале градските власти да го напуштат градот со што симболично бил ставен крај на феудалниот систем во Алзас. Во 1792, [[Клод Жозеф Руже де Лисл|Руже де Лисл]] во Стразбур го искомпонирал револуционерниот марш "[[Марсејеза]]", кој подоцна станал химна на Франција. Некои од најпознатите генерали на Француската револуција исто така потекнувале од Алзас, особено [[Франсоа Кристоф Келерман|Келерман]], победникот кај [[Битка кај Валми|Валми]], и [[Жан Батист Клебер|Клебер]], кој ја предводел француската армија при [[Бунт во Венде|востанието во Венде]]. Под [[Наполеон Бонапарт]], во 1814 и 1815, Алзас бил окупиран со странски сили, вклучително 280,000 војници и 90,000 коњи само во Долна Рајна. Ова имало тешки последици по трговијата и економијата на регионот. Згора на тоа нови трговски патишта биле отворани преку пристаништата на [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и [[Атлантски Океан|Атлантикот]] со што регионот лесно бил заобиколен. Популацијата била во брз пораст, од 800,000 во [[1814]] до 914,000 во [[1830]] и 1,067,000 во [[1846]]. Комбинацијата на економските и демографските фактори довело до нова криза, глад, сиромаштија и недостаток од работа за младите луѓе. Оттука, многу луѓе почнале да го напуштаат Алзас упатувајќи се не само кон париз – каде алзашката заедница значајно се зголемила во бројка, со некои славни нејзини членови како на пример баронот [[Барон Осман|Осман]] – туку воедно и на многу подалечни места како Русија и Австриското Царство во барање нови можности кои ги нуделе овие места: Австрија освоила територии во Источна Европа кои порано биле дел на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] и нудела одлични можности за новите доселеници како начин да се консолидира на новите територии. Многу Алзашани во тој период од 1820-1850 емигрирале и во Соединетите држави.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://members.cox.net/smithgen/sources/ships/ships18201850notes.htm |title=Ship Passenger Lists: Immigrants from Alsace to America 1820-1850 |accessdate=2006-05-04 |archive-date=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504053923/http://members.cox.net/smithgen/sources/ships/ships18201850notes.htm |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Adolphe Braun Alsace costume.jpg|thumb|upright=0.75|Алзашанка во XIX век.]] === Меѓу Франција и Германија === [[Податотека:Treaty of Versailles Signing, Hall of Mirrors.jpg|thumb|лево|Потпишување на Договорот од 1919 во Стаклената галерија (Версај).]] Франција испровоцирана со [[Емска телеграма|Емската телеграма]] влегла во војна со Прусија ([[Француско-пруска војна|Пруско-француска војна]] (1870–71)), и била поразена од [[Кралство Прусија|Кралството Прусија]] и другите германски држави. Исходот на војната довел до [[обединување на Германија]]. [[Ото фон Бизмарк]] ги припоил Алзас и северниот дел на Лорена кон новото [[Германско Царство]] во 1871;<ref>Впрочем, Франција отстапила 9/10 од Алзас и ¼ од Лорена како што било припишано со [[Спогодба од Франкфурт (1871)|Франкфуртската спогодба]].</ref> за разлика од другите држави-членки на германската федерација, кои си имале свои сопствени влади, новата ''царска територија [[Алзас-Лорена]]'' била единствено под власта на [[кајзер]]от, односно царот, управувана директно од царската власт во Берлин. Од 100,000 до 130,000 Алзашани (од вкупното население кое изнесувало милион и пол жители) одбрале да останат француски граѓани и да го напуштат ''Рајхсланд [[Елзас-Лотринген]]''. Дури во 1911, Алзас-Лорен стекнал извесна автономија, добил свој грб и знаме. Во тек на [[Првата светска војна]], за да ги избегнат братоубиствените крвопролевања, многу Алзашани се пријавиле во царската морнарица а потоа зеле и учество во бродските побуни кои довеле до абдикација на кајзерот во ноември 1918, со што Алзас-Лорен останал без управа на царот. Самопрогласената република на [[Алзас-Лорен]] објавила своја независност. Сепак, две недели подоцна, по потпишувањето на примирјето на [[11 ноември]] [[1918]], француската војска влегла во Алзас за да ги задуши немирите на штрајкувачите во Алзас и да ги отстрани од власт самопрогласените револуционери. Многу Алзашани го поздравиле навлегувањето на француските трупи во Алзас <ref>Have a look at this [http://www.ina.fr/archivespourtous/popup.php?vue=partenaire&partenariat=1df07ccad656b16c3f7dcd36ce620f11 archive video] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190713102316/https://www.ina.fr/?vue=partenaire&partenariat=1df07ccad656b16c3f7dcd36ce620f11 |date=2019-07-13 }}.</ref> Алзашаните од страна на француската јавност биле сметани за француски браќа кои се ослободиле од германска власт. Германија формлно го отстапила регионот на Франција со [[Версајски договор|Версајскиот договор]]. Регионот потоа во [[1940]] повторно бил припоен за Германија, за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и инкорпориран во рамки на [[Нацистичка Германија|Големиот Германски Рајх]]. Алзас бил припоен со [[Баден]], а Лорена со [[Сар]], за да стане дел од планираниот [[Гау Вестмарк|Вестмарк]]. Во тек на војната, 130,000 млади луѓе од Алзас и Лорена принудно биле вклучувани во германската војска, а во некои случаи и во рамки на силите [[Вафен SS]].<ref>Stéphane Courtois, Mark Kramer. ''[http://books.google.com/books?id=H1jsgYCoRioC&pg=PA323 Livre noir du Communisme: crimes, terreur, répression]''. Harvard University Press, 1999. стр. 323. ISBN 0-674-07608-7</ref> == Политика == Алзас е еден од најконзервативните региони на Франција. Тој е еден од двата региона во континентална [[Франција]] каде конзервативната десница победи на регионалните избори од 2004 и со тоа ја освои власта во [[Регионален совет на Алзас|Регионалниот Совет на Алзас]]. Водачот на десницата и актуелен претседател на Франција, [[Никола Саркози]] својот најдобар резултат го освои во Алзас (над 65%) во вториот круг на [[Француски претседателски избори, 2007|француските претседателски избори од 2007]]. Претседател на регионалното собрание е [[Филип Ришер]], член на партијата [[Унија за народно движење]], избран на локалните избори во 2010. Често менуваниот политички статус на регионот оставил трага во модерната политика особено околу прашањата поврзани со [[национален идентитет|националниот идентитет]]. Алзас исто така е и најголем поддржувач на Европската Унија од сите останати региони на Франција. Тој бил еден од неколкуте региони кои со 'да' гласале за [[Европски устав|Европскиот устав]] во 2005. === Кратка политичка хронологија === [[Податотека:AlsaceIIIereich.png|thumb|Припоениот Алзас кон нацистичка Германија.]] * ~90 : Алемански Алзас <!-- --><br />Алзас бил дел од римската провинција Горна Германија * 535 : Франкиски Алзас<!-- --><br />[[Хлотар I|Хлотар]] припоил кон своето кралство голем дел од [[Кралство Алеманија|Алеманија]], меѓу што и Алзас. * 843 : Германски Алзас<!-- --><br />Под Каролиншкото Царство, Франкија била поделена на три дела (види [[Империја на Франките#Верденски договор|Верденски договор]]). Алзас потпаднал во Средна Франкија, [[Лотарингија]] што ќе биде дел на германското [[Свето Римско Царство]]. * 1648 : Француски Алзас<!-- --><br />Со Вестфалската мировна спогодба во 1648, голем дел на Алзас станал француски. Стразбур му се предал на Луј XIV во 1681. * 1871 : Германски Алзас<!-- --><br />Победена, Франција го отстапила Алзас на Германското Царство. * 1919 : Француски Алзас<!-- --><br />Алзас повторно станал француски со [[Версајски договор|Версајскиот договор]]. * 1940 : Германски Алзас<!-- --><br />По поразот на Франција, Третиот Рајх си го припоил Алзас кон своите територии. * 1944 : Француски Алзас<!-- --><br />Алзас се ослободил од нацистичката власт. === Административна поделба === [[Податотека:Alsace Adve2.PNG|250px|десно]] [[Алзас]] административно е поделен на 2 [[Департмани во Франција|департмана]], 13 [[Окрузи во Франција|департмански окрузи]], 75 [[Кантони во Франција|кантони]] и 904 [[Општини во Франција|општини]]: <table> <br /> {| border="5" |- |valign=top| '''[[Долна Рајна|Департман Долна Рајна]]'''<br /> (Број на општини во заграда) * [[Агно (округ)|Агно]] (56) * [[Молсајм (округ)|Молсајм]] (69) * [[Саверн (округ)|Саверн]] (128) * [[Селеста-Ерстејн(округ)|Селеста-Ерстејн]] (101) * [[Стразбур-Кампањ (округ)|Стразбур-Кампањ]] (104)<ref>Белешка: Општината Стразбур не припаѓа на округот Стразбур-Кампањ. </ref> * [[Стразбур-Вил (округ)|Стразбур-Вил]] (1) * [[Висембур (округ)|Висембур]] (68) |valign=top| '''[[Горна Рајна|Департман Горна Рајна]]'''<br /> (Број на општини во заграда) * [[Алткирш (округ)|Алткирш]] (111) * [[Колмар (округ)|Колмар]] (62) * [[Гебвилер (округ)|Гебвилер]] (47) * [[Милуз (округ)|Милуз]] (73) * [[Рибовиле (округ)|Рибовиле]] (32) * [[Тан (округ)|Тан]] (52) </table> {{-}} |} ==Демографија== Населението во Алзас во 2008 достигнало до 1.836.000. Со тек на времето бројот на житело редовно се зголемувало, освен за време на војните, како со природен прираст така и преку [[миграција на луѓе|миграција]]. Овој растеж повеќе се забрзал кон крајот на XX век. [[INSEE]] проценува дека популацијата ќе порасне од 12,9% до 19,5% меѓу 1999 и 2030. Со густина од 222 жители/км<sup>2</sup>, Алзас е трет најгусто населен регион во континентална [[Франција]]. {| class="wikitable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" !rowspan="2"|Година !colspan="3"|Популација на 1 јануари |- !Округ<br />[[Долна Рајна]] !Округ<br />[[Горна Рајна]] !Вкупно во Алзас |- |1801 | align="right" |450 238 | align="right" |303 773 | align="right" |754 011 |- |1851 | align="right" |608 000 | align="right" |437 000 | align="right" |1 {{formatnum:045069}} |- |1901 | align="right" |659 432 | align="right" |495 209 | align="right" |1 {{formatnum:154641}} |- |1936 | align="right" |711 830 | align="right" |507 551 | align="right" |1 {{formatnum:219381}} |- |1946 | align="right" |673 281 | align="right" |471 705 | align="right" |1 {{formatnum:144986}} |- |1968 | align="right" |827 000 | align="right" |585 000 | align="right" |1 {{formatnum:412385}} |- |1982 | align="right" |915 676 | align="right" |650 372 | align="right" |1 {{formatnum:566048}} |- |1990 | align="right" |952 158 | align="right" |670 652 | align="right" |1 {{formatnum:622810}} |- |1999 | align="right" |1 {{formatnum:025033}} | align="right" |707 555 | align="right" |1 {{formatnum:732588}} |- |2006 | align="right" | | align="right" |740 000 (estimés) | align="right" |1 {{formatnum:817000}} |- !Година !Округ<br />[[Долна Рајна]] !Округ<br />[[Горна Рајна]] !Вкупно во Алзас |- |} == Стопанство == [[Податотека:Bugatti new front.JPG|thumb|[[Bugatti Veyron 16.4]] од алзашкиот конструктор [[Бугати]], возило од серијата најскапи и најбрзи автомобили на светот.]] Согласно Националниот институт за статистика и економски студии (''Institut National de la Statistique et des Études Économiques'' ([[INSEE]])), бруто-домашниот производ на Алзас изнесувал 44.3&nbsp; милијарди евра во 2002. Со БДП по глава на жител од €24.804, тој бил втор најразвиен регион на Франција, веднаш зад [[Ил де Франс]]. 68% од работните места се во услужната дејност, а 25% во индустријата. Алзас е регион на разновидни стопански гранки, вклучително: * [[лозарство]] (главно долж „[[Вински пат Алзас|Винскиот пат на Алзас]]“ меѓу [[Марленхајм]] и [[Тан, Горна Рајна|Тан]]) * [[хмељ (растение)|хмељ]] (половина од производството на пиво е во Алзас, посебно воблизина на Стразбур, особено во [[Кроненбур|Стразбур-Кроненбур]], [[Шилтигајм]] и [[Оберне]]) * шумарство * автомобилска индустрија ([[Милуз]]) * [[природни науки]], како дел на тринационалната [[Биодолина (Европа)|Биодолина]] и * туризам * Рударство - [[калиум хлорид]] (сè до крајот на XX век) и [[фосфат]] == Сообраќај == ===Копнена мрежа=== [[Податотека:Trammulhouse.jpg|thumb|Трамвајот во Милуз пред кулата [[Болверк]].]] Сообраќајот во Алзас е доста добро развиен со оглед на густината на населението. Главниот железнички транспорт е на линијата север-југ која ги поврзува [[Стразбур]] и [[Сен-Луј]]. Главниот автопат е автопатот [[А35]] кој ги поврзува [[Лотербур]] и Сен-Луј преку Стразбур, Селестат и Колмар. Регионот со [[Париз]] е поврзан со железничката источноевропска линија за супер брзите возови ([[TGV]]) пуштена во употреба од 10 јуни 2007. Оваа линија го поврзува Париз со Стразбур. Во градовите (Стразбур, Колмар, Милуз) мошне развиен е [[автобус]]киот и [[трамвај]]скиот сообраќај. ===Речна мрежа=== Размената на стоки на пристаништата во Алзас изнесува над 15 милиони тони, од што две третини припаѓа на [[Стразбур]], кое е второ по големина речно пристаниште во Франција. [[Податотека:Petite France Strasbourg.jpg|thumb|upright=1.4|центар|Речен сообраќај на Ил во Стразбур, квартот ''Мала Франција''.]] ===Воздушна мрежа=== Во Алзас има два меѓународни аеродрома. [[Меѓународен аеродром Базел-Милуз-Фрајбург|Меѓународниот аеродром Базел-Милуз-Фрајбург]] е единствениот совршено бинационален аеродром на светот. Авионските компании нудат повеќе од 60 одредишта директни летови. Инфраструктурата е наменета за прифаќање од 6 до 8 милиони патници. На аеродромот се присутни 58 компании. Другиот аеродром е [[Аеродром Стразбур-Енцајм|меѓународниот аеродром Стразбур-Енцајм]] управуван од страна на Стопанската и индустриска комора на Стразбур и Долна Рајна. == Туризам == Поради тоа што уште во минатото бил густо населен, Алзас е познат по неговите убави села, цркви и замоци и другите убавини на неговите поголеми градови [[Стразбур]], [[Колмар]], [[Селеста]], [[Гебвилер]], [[Саверн]], [[Оберне]] иако истите постојано биле рушени во тек на петте века војни меѓу Франција и Германија. Алзас исто така е познат и по неговите виногради (посебно долж 170&nbsp;км на ''[[Патот на вината на Алзас]]'' од [[Марленхајм]] до [[Тан (Горна Рајна)|Тан]]) и [[Вогези]]те познати по убавите зелени шуми и прекрасни езера. <center><gallery> Податотека:Colmar Altstadt.jpg |Традиционална алзашка архитектура (Колмар) Податотека:Lac Blanc Rocher Hans.jpg |Белото езеро Податотека:Colmar-Petit-Venise.jpg |Квартот Мала Венеција во Колмар Податотека:Absolute Palais Universitaire 01.JPG |Универзитетската палата во Стразбур Податотека:Mont Sainte-Odile BW 6.JPG|Манастирот на ридот Сент-Одил Податотека:Cathedrale Notre-Dame de Strasbourg.jpg|Врвот на катедралата (Стразбур) </gallery></center> ===Знаменитости=== ==== [[Високиот Кенигбург]] ==== [[Податотека:Haut-koenigsbourg 02.jpg|thumb|десно|[[Замокот Високиот Кенингзбург]]]] Замокот се наоѓа во општината [[Оршвилер]] на височина од 757 метри издигнувајќи се врз долината на Алзас наспроти [[Селеста]]. Замокот тајно бил изграден од страна на [[Фридрих I фон Штауфен|Фридрих Хохенштауфен]] и во повеќе наврати уништуван. Бил реконструиран од 1901 до 1908 по наредба и вкус на царот [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]]. Тој е еден од најпосетуваните средновековни замоци во Франција од страна на туристите. ==== [[Катедрала Нотр-Дам во Стразбур|Катедралата на Стразбур]] ==== Стразбуршката римокатоличка [[катедрала]] е изградена во готски стил. Градбата на катедралата започнала во 1176 а завршила во 1439. Висока е 142 метри и во периодот од 1625 до 1847 била највисокото здание на светот. Денес таа е втората највисока катедрала во [[Франција]] веднаш зад [[Богородична црква (Руан)|онаа во Руан]] (висока 151 метар). Во неа се наоѓа [[Стразбуршки астрономски часовник|астрономскиот часовник]] конструиран во XVI век кој порано се сметал за едно од « [[седумте чуда на Германија]] ». ==== [[Рид Сент-Одил|Ридот Сент-Одил]] ==== Ридот е дел од Вогезите и се издига на височина од 764 метри и се наоѓа во општината [[Отрот]]. На врвот постои манастир посветен на римокатоличката светица Света Одил, света заштитничка на Алзас. Манастирот бил создаден околу 700 година кога таткото на Света Одил го оставил својот замок во наследство на ќерка си која го претворила во манастир. ==== Паганскиот ѕид ==== [[Податотека:Mur païen brouillard.jpg|thumb|Мистериозниот пагански ѕид.]] ''Паганскиот ѕид'', наречен така од страна на папата [[Папа Лав IX|Лав IX]] поради претпоставката дека бил изграден пред Христа, впрочем претставува три мегалитски целини оддалечени една од друга неколку километри: * Паганскиот ѕид на ридот Сент-Одил кој се протега на десеттина километри околу ридот, со ѕидови дебели од 1,60 до 1,80 метри и височина некаде и до 3 метри. * Паганскиот ѕид околу замокот [[Франкенбург]] кој е сличен со оној кај ридот Сент-Одил и го опкружува замокот од сите страни освен на источната. Дебелината на ѕидот е 1,80 метри а височината е од 0,50 до 0,70 метри. * Паганскиот ѕид на падината на [[Теншел]] Различен од останатите два ѕида, овој се протега на сртот на планината во правец југоисток/северозапад во должина од околу 2,5 километри. Изграден е од камења поставени едни врз други без траги од кал или малтер. Ѕидот е висок околу 1.80 метри а дебелината на теметот изнесува околу 1.70 метри. Сè уште не се знае потеклото на ѕидот и тој е предмет на разни контроверзи и извор на фантазии. Приказните околу потеклото на ѕидот повеќе наликуваат на приказни и легенди отколку на неоспорни историски факти. ====Други знаменитости==== *''''''Град на автомобилот'''''' [[Податотека: Peugeot Vis-a-vis Type 26 1902 Mulhouse FRA 001.JPG |thumb|Peugeot Vis-a-vis Type 26]] [[Град на автомобилот]] (колекција на [[браќа Шламф]]) во [[Милуз]], е најголемиот [[музеј]] на [[автомобил]]и на светот<ref>[http://www.collection-schlumpf.com/fr/schlumpf/ Musée national de l'automobile] ''Située à Mulhouse en Alsace, la Cité de l’automobile - Musée national - Collection Schlumpf - est le plus grand musée automobile du monde.''</ref>, со 500 возила од кои 464 [[автомобил]]и од 98 марки, меѓу кои и славната колекција на [[Браќа Шламф|Фриц Шламф]] – најголемата светска колекција на [[Бугати]]. Во [[1989]], музејот бил наречен ''« Државен музеј на автомобилот — Колекција Шламф »''. Во [[2006]] музејот бил реконструиран, проширен, обновен и бил наречен Град на автомобилот (''Cité de l'Automobile''). *'''''Град на возот''''' [[Град на возот]] во [[Милуз]] воедно наречен и Француски музеј на железницата (''Musée français du chemin de fer'') е најголемиот [[железница|железнички]] [[музеј]] во [[Европа]]<ref name="CiteDuTrain">[http://www.citedutrain.com/fr/train/ La cité du train] ''Située à Mulhouse en Alsace, la Cité du Train est le plus grand musée européen du chemin de fer.''</ref>. Тој содржи глобална колекција за историјата на француската железница на површина од околу 15.000 м2 со повеќе од стотина возила и илјадници предмети поврзани со железницата. *'''''Електрополис''''' Тоа е најголемиот музеј во Европа посветен на електричната енергија. Музејот бил отворен во Милуз во 1987 со изложбен простор од 4000 м2. Музејот ги опфаќа сите аспекти на електричната енергија, од историски до научен,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mulhouseum.uha.fr/site/musees_pres_electropolis.php |title=Mulhouseum - Université de Haute-Alsace - Le Musée EDF Electropolis, le spectaculaire et la rigueur scientifique |accessdate=2011-10-14 |archive-date=2009-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418174138/http://www.mulhouseum.uha.fr/site/musees_pres_electropolis.php |url-status=dead }}</ref>. *'''''Екомузеј на Алзас''''' Екомузејот на Алзас е музеј за валоризација на обичаите, ракотворбите и народните традиции на Алзас и е најголемиот музеј на отворено во Франција <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ecomusee-alsace.fr/divers/lecomusee-dalsace-en-quelques-mots-2.html |title=Ecomusee-alsace.fr - L'écomusée d'Alsace en quelques mots |accessdate=2011-10-14 |archive-date=2010-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100811062033/http://www.ecomusee-alsace.fr/divers/lecomusee-dalsace-en-quelques-mots-2.html |url-status=dead }}</ref>. Претставува традиционално алзашко село со 70 автентични алзашки градби, куќи, мелница, црква и други објекти каде се претставени традиционалните занаети од страна на глумци облечени во народни алзашки носии. * '''''[[Пат на вината на Алзас]]''''' == Култура == Алзас историски бил дел на Светото Римско Царство. Од XVII век, постојано преминувал од власт под Франција во власт под Германија што придонело да се развијат негови посебни културни обележја за разлика од другите региони на Франција. Во традицијата останале присутни германските траги, како на пример во алзашката [[кујна]] и архитектура, додека современите институции целосно се под доминација на француската култура. === Симболи === [[Податотека:Cegonha alsaciana.jpg|мини|десно|200п|Алзашки штрк]] ==== Штркот како симбол на Алзас ==== [[Штрк]]от е еден од главните симболи на Алзас и е предмет на многу приказни и легенди. Птицата речиси исчезнала во тек на 70-тите години на XX век но биле направени големи напори за истата да се зачува и да остане присутна во регионот. Штрковите најчесто се среќаваат на крововите на куќите, црквите и јавните згради во Алзас. Луѓето се грижат за зачувување на овој симбол и честопати самите им ги адаптираат или обновуваат нивните гнезда. ==== Обележја ==== <gallery> Податотека:Blason région fr Alsace.svg|Актуелниот грб на Алзас Image:Flag of Alsace.svg|Алзашкото знаме признато од страна на Регионалниот совет</gallery> ===Јазик=== Според една студија<ref>archives de l'INA, Vous_avez_dit_Alsacien</ref> направена во 1970-80, во Алзас се зборувале стотина [[дијалект]]и од кои поголемиот дел припаѓале на алеманскиот. Сепак, иако германските дијалекти се зборувале во Алзас во тек на поголемиот дел од историјата, денес доминантен јазик во Алзас е францускиот. Традиционалниот јазик на регионот е [[алзашки јазик|алзашкиот]], [[алемански германски јазик|алемански]] дијалект на [[Стар горногермански јазик|горногерманските]] јазици а со тоа и тесно поврзан со [[Швајцарско-германски јазик|швајцарско-германскиот]]. Некои [[Франкиски јазик|франкиски]] дијалекти на централнозападна [[Германија]] се исто така зборувани на крајниот север на Алзас. Ниту алзашкиот ниту пак франкискиот дијалект немаат официјален статус на [[регионални јазици]] во Франција, иако и двата се признати како [[јазици на Франција]] и можат да бидат избирани како наставен предмет во [[гимназија]]. Иако Алзас неколкупати бил припојуван во минатото кон Франција, сепак тој неколку векови немал директна поврзаност со неа. Од крајот на Римското Царство (V век) па сè до припојувањето кон Франција (XVII век), Алзас политички и културно бил дел од германскиот свет. Германскиот јазик најпрво бил прифатен во градовите во Алзас, како нивен службен јазик во замена на [[латински јазик|латинскиот]] за време на [[Протестантска реформација|Лутеранската реформа]]. Во Стразбур литургиите се држеле на германски а исто така тој бил и град во кој била објавена првата германска [[Библија]] во 1466. По припојувањето на Алзас кон Франција во XVII век и поради јазичната политика на Француската револуција сè до 1870, во Алзас пораснал бројот на луѓе кои зборувале француски. Со образовните реформи во XIX век, средната класа почнала сè подобро да го владее францускиот јазик. Сепак, и после сите тие напори, сепак голем број луѓе продолжиле да ги зборуваат нивните германски дијалекти и да пишуваат на германски. Алзашкиот јазик, заедно со другите регионални јазици, бил признат од страна на француската Влада во официјалниот список на јазиците на Франција. Истражувањето на INSEE спроведено во 1999 покажало дека 548,000 возрасни луѓе во Франција зборуваат алзашки јазик со што овој јазик е на второ место по примена во (после [[Окситански јазик|окситанскиот]]). * Споредбена табела на алзашкиот јазик во однос на францускиот и други германски јазици {| class="wikitable" ! француски || германски || алзашки || холандски || англиски |-- | terre || Erde || arde || aarde || earth |-- | ciel || Himmel || hemmel ||hemel || heaven, sky |-- | eau || Wasser || wàsser || water || water |-- | feu || Feuer || fiir || vuur || fire |-- | homme || Mann || mànn || man || man |-- | femme || Frau || frài/frau || vrouw || woman |-- | manger || essen || assa || eten || eat (to) |-- | boire || trinken || trenga/trenke || drinken || drink (to) |-- | grand || groß || groos || groot || great |-- | petit || klein || klain/glen || klein || little, small |-- | gros/gras || dick/fett || déck/fat || dik/vet || thick/fat |-- | nuit || Nacht || nààcht || nacht || night |-- | jour || Tag || däi/dag || dag || day |-- | aujourd'hui || heute || hit/héta || vandaag/heden || today |-- | hier || gestern || gecht || gisteren || yesterday |-- | demain || morgen || morn || morgen || tomorrow |-- | matin || Morgen || morjia/morga || morgen || morning |-- | midi || Mittag || médeu/médag || middag || noon, midday |-- | soir || Abend || oowe/ova || avond || evening |-- | être || sein (du bist) || sén (du béch) || zijn || be (to) |-- | avoir || haben || hove/hàn || hebben || have (to) |-- | ceci/cela || dies/das || dess/tsal || dit/dat || this/that |-- | oui || ja || jà || ja || yes |-- | non || nein || nee/naij || nee || no |} ===Архитектура=== [[Податотека:Maison Kammerzell.jpg|thumb|upright=0.75|Куќата Камерцел (XV век) која се наоѓа во [[Стразбур]] е една од најзначајните градби со столбови на градот.]] Традиционалната архитектура на Алзас се куќи изградени од дрво и кал врамени со надворешни столбови истакнати на фасадата. Крововите се од плоснати рамни ќерамиди во форма на ’’дабаров опаш’’. Ваквиот тип куќи со надворешни дрвени столбови се среќаваат и во Нормандија но сепак најмногу ги има во Алзас и тоа поради неколку причини: [[Податотека:Architecture_alsacienne_2_(Elsass).jpg|thumb|left|Куќа со столбови.]] * близината на Вогезите овозможила поевтина дрвена граѓа; * како заштита од земјотреси, дрвото е посоодветен материјал од каменот бидејќи е полесно и пофлексибилно; * поради честите војни и инвазии каде цели градови биле палени населението стекнало навика само долниот кат да го гради од камен додека другите спратови биле од дрво кое поради близината на шумите било и најдостапен тип на градежен материјал а со тоа и лесно заменлив. Куќите во Алзас почнале полека да бидат покривани со малтер од XIX век, за да се намали ризикот од пожар. Тие почнале да ги малтерисуваат систематски во втората половина на минатиот век, и тоа во најразлични нијанси. === Гастрономија === [[Податотека:Flameukeusche 1.jpg|thumb|''Flammekueche'']] Алзашката [[кујна]], силно се заснова на германските кулинарски традиции и особено се одликува со употреба на свинско месо во најразлични форми. Традиционални јадења на Алзас се: * [[Бекоф]] (''baeckeoffe''), вид јадење приготвено од компир и свинско месо * [[Фламкухе]] (''flammekueche''), вид солено и благо печиво приготвено со сирење, шунка или со овошје * [[Шукрут]] (''choucroute''), познат алзашки [[готварски рецепт|рецепт]] приготвен со кисела зелка и месо (сушено свинско месо, колбаси, сланина, па дури и со риба) * [[Флејшнака]] (''fleischnacka''), вид јадење од месо со зачини. Во јужниот дел на Алзас, наречен воедно и [[Сунгау]], карактеристично јадење е и ''[[крап|пржениот крап]]''. За време на празниците, се прават разноразни бисквити и ситни колачи наречени ''бредала'' а воедно и ''зачинетото лепче'' (gingerbread), особено од [[Гертвилер]], кое им се дели на децата за време на празникот Свети Никола. == Религија == Поголемиот дел од алзашкото население се [[Римокатолицизам|римокатолици]] но постои и значајна заедница на протестанти како резултат на тоа што регионот долго време бил под влијанија на [[Култура на Германија|германската култура]]. Во Алзас постоела и голема еврејска заедница но поголем дел од Евреите се иселиле од Алзас и емигрирале во Америка уште во времето на [[Наполеон]]. Во 1707, со процесот наречен ''симултанеум'', на доста реформистички и лутерански цркви им било наложено да дозволуваат католички услуги. Денес во Алзас сè уште постојат околу 50-тина такви ''симултани цркви'' коишто повремено се отстапуваат во служба на католичката религија. == Луѓе од Алзас == <includeonly>Само луѓе родени во Алзас</includeonly> {| border="0" |- |valign=top| * [[Пол Емил Апел]] * [[Жан Арп]] * [[Фредерик Бартолди]] * [[Макс Бенс]] * [[Ханс Бет]] * [[Карл Бранд (нацистички доктор)|Карл Бранд]] * [[Себастјан Брант]] * [[Мартин Буцер]] * [[Миреј Делунш]] * [[Гистав Доре]] * [[Алфред Драјфус]] * [[Шарл де Фуко]] * [[Шарл Фридел]] * [[Жорж Фридел]] * [[Шарл Фредерик Жерар]] (Герхарт) * [[Шарл Фредерик Жирар]] * [[Готфрид Стразбурски]] * [[Алберт Кан (банкар)]] * [[Јохан Гилер вон Кајзерсберг]] * [[Алфред Кастлер]] * [[Франсоа-Кристоф Келерман]] * [[Жан-Батист Клебер]] * [[Катја и Морис Крафт]] * [[Јохан Хајнрих Ламберт]] * [[Папа Лав IX|Папата Свети Лав IX]] * [[Бернар Лот]] * [[Јулиус Лебер]] * [[Жан-Мари Лен]] * [[Себастјан Лоеб]] * [[Филип Јаков Лутербург]] |valign=top| * [[Марсел Марсо]] * [[Јохан Ментелин]] * [[Пол Мејер (кларинетист)|Пол Мејер]] * [[Иван Милер]] * [[Шарл Минх]] * [[Виктор Неслер]] * [[Жан-Фредерик Оберлен]] * [[Франсоа-Жозеф Офенстајн]] * [[Beatus Rhenanus]] * [[Клод Риш]] * [[Браќата Шламбергер]] * [[Мартин Шонгауер]] * [[Алберт Швајцер]] * [[Пјер Сеел]] * [[Филип Јакоб Спенер]] * [[Франсоа Споери]] * [[Себастјан Стоскоф]] * [[Јакоб Стурм во Стурмек]] * [[Мари Тисо]] * [[Tomi Ungerer]] * [[Клод Виже]] * [[Тома Веклер]] * [[Емил Валдтефел]] * [[Жан-Жак Валц]] * [[Арсен Венгер]] * [[Алфред Вернер]] * [[Андре Вилмс]] * [[Боб Волек]] * [[Шарл-Адолф Вирц]] * [[Вилијам Вајлер]] |} == Збратимени покраини == Има ''договор за меѓународна соработка'' меѓу Алзар и долуспоменатите региони:<ref>[http://www.region-alsace.eu/dn_coopration-internationale1/accords-cooperation-international.html Les Accords de coopération entre l’Alsace et...] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090309034816/http://www.region-alsace.eu/dn_coopration-internationale1/accords-cooperation-international.html |date=2009-03-09 }} {{fr}}</ref> * [[Консан-Пукто]], Јужна Кореја * [[Долношлеско Војводство|Долна Шлеска]], Полска * [[Горна Австрија]], Австрија * [[Квебек]], Канада * [[Ѓангсу]], Кина * [[Московска област|Москва]], Русија * [[Западен развоен регион|Вест]], Романија == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Assall, Paul. ''Juden im Elsass''. Zürich: Rio Verlag. ISBN 3-907668-00-6 * ''Das Elsass: Ein literarischer Reisebegleiter''. Frankfurt a.&nbsp;M.: Insel Verlag, 2001. ISBN 3-458-34446-2 * Erbe, Michael (Hrsg.) ''Das Elsass: Historische Landschaft im Wandel der Zeiten''. Stuttgart: Kohlhammer, 2002. ISBN 3-17-015771-X * Faber, Gustav. ''Elsass''. München: Artemis-Cicerone Kunst- und Reiseführer, 1989. * Fischer, Christopher J. ''Alsace to the Alsatians? Visions and Divisions of Alsatian Regionalism, 1870–1939'' (Berghahn Books, 2010); ; 235 pages; * Gerson, Daniel. ''Die Kehrseite der Emanzipation in Frankreich: Judenfeindschaft im Elsass 1778 bis 1848''. Essen: Klartext, 2006. ISBN 3-89861-408-5 * Haeberlin, Marc. ''Elsass, meine große Liebe''. Orselina, La Tavola 2004. ISBN 3-909909-08-6 <br />[http://www.bad-bad.de/buecher/haeberlin.htm − Rezension] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110927024705/http://www.bad-bad.de/buecher/haeberlin.htm |date=2011-09-27 }} über das „Schlaraffenland“ Elsass * Herden, Ralf Bernd. ''Straßburg Belagerung 1870''. Norderstedt: BoD, 2007, ISBN 978-3-8334-5147-8 * Mehling, Marianne (Hrsg.) ''Knaurs Kulturführer in Farbe Elsaß''. München: Droemer Knaur, 1984. * Putnam, Ruth. ''Alsace and Lorraine: From Cæsar to Kaiser, 58 B.C.-1871 A.D.'' New York: 1915. * Schreiber, Hermann. ''Das Elsaß und seine Geschichte, eine Kulturlandschaft im Spannungsfeld zweier Völker''. Augsburg: Weltbild, 1996. * Schwengler, Bernard. ''Le Syndrome Alsacien: d'Letschte?'' Strasbourg: Éditions Oberlin, 1989. ISBN 2-85369-096-2 * [[Tomi Ungerer|Ungerer, Tomi]]. ''Elsass. Das offene Herz Europas''. Straßburg: Édition La Nuée Bleue, 2004. ISBN 2-7165-0618-3 * Ungerer, Tomi, Danièle Brison, and Tony Schneider. ''Die elsässische Küche. 60 Rezepte aus der Weinstube L'Arsenal''. Straßburg: Édition DNA, 1994. ISBN 2-7165-0341-9 * Vogler, Bernard and Hermann Lersch. ''Das Elsass''. Morstadt: Éditions Ouest-France, 2000. ISBN 3-88571-260-1 == Надворешни врски == * [http://www.tourism-alsace.com/ Tourism-Alsace.com] Информации од туристичкото биро на Алзас * [http://www.region-alsace.eu/index.php?lg=en Официјалното мрежно место на Регионалниот Совет на Алзас] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140821002944/http://www.region-alsace.eu/index.php?lg=en |date=2014-08-21 }} * [http://rhine-online.com/html/alsace-france-english.htm Rhine Online – life in southern Alsace and neighbouring Basel and Baden Wuerrtemburg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140421003903/http://rhine-online.com/html/alsace-france-english.htm |date=2014-04-21 }} * [http://www.insee.fr/fr/insee_regions/alsace/home/home_page.asp Статистики и бројки за Алзас] на мрежната страница на [[INSEE]] {{fr}} * [http://www.alsace.net/ Alsace.net: Директориум на алзашки страни] {{fr}} * [http://judaisme.sdv.fr/index2.htm Евреите и Јудаизмот во Алзас] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240111223220/http://judaisme.sdv.fr/index2.htm |date=2024-01-11 }} {{fr}} * [http://www.musees-alsace.org/ "Музеите на Алзас"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071015035958/http://www.musees-alsace.org/ |date=2007-10-15 }} {{fr}} * [http://www.photo-alsace.com/thematique/architecture/architecture_religieuse.php Црквите во Алзас] (само фотографии) {{fr}} * [http://www.photo-alsace.com/thematique/chateaux/index.php Средновековни замоци во Алзас] (само фотографии) {{fr}} * [http://els.assisch.eu "Alsatian language Wiki"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130604192009/http://els.assisch.eu/ |date=2013-06-04 }} ('''Elsassisch''') * [http://www.sdv.fr/judaisme/synagog/index.htm ''"Синагоги во Алзас"''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050407210311/http://www.sdv.fr/judaisme/synagog/index.htm |date=2005-04-07 }} {{fr}} * [http://decouverte.orgue.free.fr/ "Потеклото на Алзас"] {{fr}} * [http://www.bacm.creditmutuel.fr/ ''The Alsatian Library of Mutual Credit''] {{fr}} * [http://www.alsace-culture.com/ ''Уметници-Алзас''] {{fr}} {{Coord|48|30|N|7|30|E|region:FR_type:adm1st|display=title}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Алзас| ]] [[Категорија:Поранешни региони во Франција| ]] [[Категорија:Историски области во Франција]] [[Категорија:Поранешни покраини во Франција| ]] [[Категорија:Голем Исток]] 0blncb9pi1xfr0a7svr7kfm6kpth4nj Џон фон Нојман 0 800676 5630714 5256714 2026-09-21T14:37:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630714 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox scientist |name = Џон фон Њуман <br />John von Neumann |image = JohnvonNeumann-LosAlamos.gif |image_size = 200px |caption = Џон фон Њуман во педеесетите |birth_date = {{birth date|df=yes|1903|12|28}} |birth_place = [[Будимпешта]], [[Австроунгарија]] |death_date = {{death date and age|df=yes|1957|2|8|1903|12|28}} |death_place = [[Вашингтон, Д.С.]], Соединети Американски Држави |residence = САД |citizenship = |nationality = Австроунгарец |fields = [[Математика]] and [[компјутерски науки]] |workplaces = [[Универзитетот Humboldt во Берлин]]<br />[[Универзитетот Princeton]]<br />[[Институт за напредни студии, Њу Џерси]]<br />[[Национална лабораторија Los Alamos]] |alma_mater = [[Фармацевтски факултет]]<br />[[Будимпешта]] |doctoral_advisor = [[Lipót Fejér]] |academic_advisors = |doctoral_students = [[Donald B. Gillies]]<br />[[Israel Halperin]] |notable_students = [[Paul Halmos]]<br />[[Clifford Hugh Dowker]] |known_for = [[Теорија на множествата]]<br />[[Функционални анализи]]<br />[[Квантна механика]]<br />[[Геометрија]]<br />[[Линеарно програмирање]]<br />[[Теорија на игрите]]<br />[[Теорија на мерење]]<br />[[Математичка анализа]]<br />[[Теорема за комутативност]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = [[Enrico Fermi награда]] (1956) |signature = johnny von neumann sig.gif |footnotes = }} '''Џон фон Нојман''' ({{роден на|17|декември|1903}}, {{роден во|Будимпешта }} - {{починал на|8|февруари|1957}}, Вашингтон) бил унгарско-американски [[математичар]] кој направил големи придонеси во голем број на области, вклучувајќи ги теоријата на [[Множество|множествата]], [[Функционална анализа|функционални анализи]], [[геометрија]], [[флуидна динамика]], [[економија]], [[линеарно програмирање]], [[компјутер]]ските науки, [[бројчена анализа]], [[хидродинамика]], статика и други математички полиња. Тој учествувал во развивањето на теоријата за [[Квантна механика|квантната механика]] и е еден од главните ликови во развојот на [[Теорија на игри|теоријата на игрите]] и концептите на мобилните [[автомат]]и.<ref>{{Наведена книга | last=Doran | first=Robert S. |author2=John Von Neumann, Marshall Harvey Stone, [[Richard V. Kadison]], American Mathematical Society | title=Operator Algebras, Quantization, and Noncommutative Geometry: A Centennial Celebration Honoring John Von Neumann and Marshall H. Stone | url=http://books.google.com/?id=m5bSoD9XsfoC&pg=PA1|publisher=[[American Mathematical Society]] Bookstore|year=2004|isbn=9780821834022}}</ref> == Животопис == Џон фон Нојман е роден на 28 декември 1903 година во [[Будимпешт]]а, [[Унгарија]], како најстар од тројца браќа во [[банка]]рско семејство. Уште како мал бил забележан како чудо од дете во областа на [[јазик]]от, меморирањето и [[математика]]та. Како шестгодишен можел да подели осумцифрен [[број]] во главата. Иако неговиот татко инсистирал да оди во редовно училиште, сепак се согласил да ангажира приватни тутори па така Њуман на 15 години учел напредни анализи слушајќи приватни часови од познатиот аналитичар Габор Зего (кој бил запрепастен од математичкиот талент на Нојман). Својот прв труд го издава на 18 години под раководство на М. Фекет од кого слушал и приватни часови. Во 1921 година студирал хемија и дипломирал во 1925. Се стекнал со звање доктор по математика на 22-годишна возраст на Фармацефскиот Факултет во Будимпешта. Во 1937 година станува натурализиран граѓанин на [[САД]]. За време на политичките немири во [[Средна Европа]], бил поканет да го посети [[Универзитет Принстон|Универзитетот Принстон]] во 1930-та и кога Институтот за напредни студии бил основан 1933 година, тој бил назначен како еден од првите шест професори по математика, место кое го задржал до крајот на животот. Умрел на 8 февруари 1957 година. '''Табела 1:''Список на универзитети на кои работел Њуман'' {| class="wikitable" |- ! Универзитет !! Период во кој работел |- | Institute for advanced study во Њу Џерси || 1933-1957 |- | Универзитетот Humboldt во Берлин || 3215 |- | Универзитетот Princeton || 3213 |- | Национална лабораторија Los Alamos ||23132 |} == Достигнувања == Фон Нојман направил големи придонеси во многу области, посебно во областа на теорија на множествата, функционални анализи, квантна механика, геометрија, линеарно програмирање, теорија на игрите итн. Заедно со уште двајца научници ги разработиле клучните чекори во јадрената физика, вклучени во термојадрените реакции и [[Водородна бомба|водородната бомба]]. Неговата математичка анализа на структурата на авто-репликацијата претходела на откривањето на структурата на [[ДНК]]. ===Теорија на множествата=== Проблемот со наоѓање соодветни аксиоми за теоријата на множествата бил решен имлицитно во првите дваесетина години во дваесеттиот век. Во својата докторска дисертација во 1925 година, фон Њуман демонстрирал две техники за множествата:аксиомата на Фондацијата и поимот за класите. Аксиомата на фондацијата утврдила дека секое множество може да биде направено од крајот па назад кон почетокот во подредена низа чекори по пат на принципите на Зермело и Франкел, на таков начин дека ако еден елемент му припаѓа на едно множество запишано како низа, тогаш првиот елемент од тоа множество мора да дојде пред вториот во низата. Вториот пристап за решавање на проблемот била теоријата на класите. Оваа теорија вели дека едно множество дефинирано како класа, припаѓа на други класи, додека соодветна класа која самата е дефинирана како класа не може да припаѓа на други класи. Со овој придонес на Њуман аксиомата за теоријата на множествата станала целосно задоволителна. Њуман открил многу и во областа на континуираната геометрија. Тоа било резултат на неговата напорна работа во областа на математичките оператори. Во математиката континуираната геометрија стигнала како замена за комплекнсата проективна геометрија, каде што една димензија запишана во дискретен облик 0,1...n, може да се запише како единица помеѓу интервалот [0,1]. ===Теорија на игрите=== Фон Нојман е еден од соновачите на [[Теорија на игри|теоријата на игрите]] како математичка дисцилина. Тој ја докажал неговата минимакс-теорема во 1928 година со која покажал дека постои решени на стратегиските игри со двајца учесници. Оваа теорема дефинира дека во игрите со нулти збир со совршени [[информации]] (во кои играчите во секое време ги знаат потезите на противниците) постои пар стратегии за двајцата играчи на кои им се овозможува да ја минимизираат нивната максимална загуба (од каде потекнува името минимакс). Кога се проучува секоја можна стратегија, играчот мора да ги зема предвид сите можни исходи. Играчот тогаш ја одигрува [[стратегија]]та која ќе резултира во минимизирањето на максималната загуба. Ваквите стратегии кои ја минимизираат максималната загуба за секој играч се наречени оптимални. Њуман покажа дека нивните минимакси (минимизирањето на максималните загуби) се еднакви (во апсолутна вредност) и спротивни по знак. Притоа, тој открил два посебни случаи во кои напорите на играчите да ги приспособат своите стратегии нема да резултираат во бесконечна игра. Првиот случај е доминантната стратегија во која еден од играчите поседува стратегија која е супериорна во споредна со сите други можни стратегии, независно од тоа како ќе игра соперникот. Другиот специјален случај е оној кој вклучува точка на рамнотежа (''saddle point''). Овде, двајцата играчи имаат совршени информации за меѓусебните потези при што меѓусебно ги приспособуваат своите стратегии, знаејќи ги можните одговори на соперниците. Притоа, фон Нојман покажал дека ваквата игра ќе доведе со точно определен резултат, т.е. до стратегија која е најдобра имајќи ја предвид реакцијата на противникот. Меѓутоа, Нојман отишол чекор понапред така што докажал дека дури и играта во која нема рамнотежан точка може да се претвори во поголема игра во која стратегиите на двете страни се одлуки во процедурата за избор меѓу одделните стратегии од оригиналната игра. Оваа поголема игра има дефинитивна рамнотежна точка во сите случаи, иако понекогаш е тешко да се пресмета таа.<ref>James M. Buchanan, and Gordon Tullock, ''The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy''. The University of Michigan Press, 1962, стр. 325-326.</ref> ===Теорија на мерење=== Во серијата на успешни документи и пронајдоци, Нојман направил спектакуларен придонес во теоријата за мерење. Нојман во неговото работење тврди дека проблемот на оваа тема има суштинско групен-теориски карактер и дека за решавањето на проблемот за мерење обичниот алгебарски концепт на решавање на групи е неопходен. Така според него промената на групата е таа која прави разлика, а не промената на просторот. Во пресрет на неговата подоцнежна студија за теоријата на димензијата во алгебрите за операторите, Њуман ги користи резултатите на еквиваленцијата со конечно распаѓање и го преформулира проблемот за мерење во однос на функциите. Во 1936 година, во документите за аналитичкото мерење на теоријата, Нојман ја користи Хааровата теорема, во решавањето на петтиот проблем на Хилберт во случај на компактни групи. ===Математичка економија=== Нојман го подигна интелектуалното и математичкото ниво на економијата во неколку зачудувачки трудови. За неговиот модел на ширење на економијата Нојман го докажа постоењето и уникатноста на еквилибриум користејќи ја општата формула на Броуеровата теорема. Нојмановиот модел на ширење на економијата, земајќи го предвид матричното пенкало A – λB со ненегативните матрици A и B, Нојман ги реши векторите на веројатноста p и q и позитивниот број λ кој би ја решил комплементарната равенка pT (A − λ B) q = 0 заедно со два системи на неравенки изразувајќи ја економската ефикасност. Во овој модел векторот на веројатност p ги претставува цените на добрата а векторот на веројатност q го претстатува интензитетот со кој производниот процес би работел. Единственото решение λ го претставува растечкиот фактор кој изнесува 1 плус растот на економијата, растот на економијата е еднаков на интересот. Докажувајќи го постоењето на позитивен раст и докажувањата дека растот е еднаков на интересот се значителни достигнувања дури и за Нојман. # Тоа е петтиот математички проблем од списокот на проблеми објавен во 1900&nbsp;г. од страна на математичарот [[Давид Хилберт]], а се однесува на карактеризација на Lie групите. # Во Броуеровата теорема се вели дека за секоја непрекината функција f со одредени својства, постои точка x0, таква што f(x0)=x0. == Награди и почести == Њуман ја добил наградата „[[Енрико Ферми (награда)|Енрико Ферми]]“ во 1956 година. Во негово име се доделуваат голем број на награди. Њуманова награда за тоерија од Институтот за Операциони истражувања се доделува еднаш годишно на поединец или група. Орденот „Џон фон Нојман“ се доделува на годишно ниво од страна на IEEE за исклучителни достигнувања во областа на компјутерската наука и технологијата. Професионалното општество на унгарските компјутерски научници, е именувано по Џон фон Нојман. На 15 февруари 1956 година Нојман бил претставен со претседателски медал на слободата, од страна на претседателот [[Двајт Ајзенхауер]]. Исто така, на колеџот за напредни студии, „Rajk Laszlo“, постои награда која се доделува секоја година од 1995 година па наваму, на професорите кои направиле исклучителен придонес за општествените науки и кои преку нивната работа имаат силно влијание на професионалниот развој и размислување на членовите на Академијата. == Наводи == {{наводи}} == Литература == *Aspray, William, 1990. ''John von Neumann and the Origins of Modern Computing''. *Chiara, Dalla, Maria Luisa and Giuntini, Roberto 1997, ''La Logica Quantistica'' in Boniolo, Giovani, ed., ''Filosofia della Fisica'' (Philosophy of Physics). Bruno Mondadori. *[[Herman Goldstine|Goldstine, Herman]], 1980. ''The Computer from Pascal to von Neumann''. *Halmos, Paul R., 1985. ''I Want To Be A Mathematician'' Springer-Verlag *Hashagen, Ulf, 2006: Johann Ludwig Neumann von Margitta (1903–1957). Teil 1: Lehrjahre eines jüdischen Mathematikers während der Zeit der Weimarer Republik. In: Informatik-Spektrum 29 (2), S. 133–141. *Hashagen, Ulf, 2006: Johann Ludwig Neumann von Margitta (1903–1957). Teil 2: Ein Privatdozent auf dem Weg von Berlin nach Princeton. In: Informatik-Spektrum 29 (3), S. 227–236. *Heims, Steve J., 1980. ''John von Neumann and Norbert Wiener: From Mathematics to the Technologies of Life and Death'' MIT Press *[[Norman Macrae|Macrae, Norman]], 1999. ''John von Neumann: The Scientific Genius Who Pioneered the Modern Computer, Game Theory, Nuclear Deterrence, and Much More''. Reprinted by the [[American Mathematical Society]]. *[[William Poundstone|Poundstone, William]]. ''Prisoner's Dilemma: John von Neumann, Game Theory and the Puzzle of the Bomb''. 1992. *Redei, Miklos (ed.), 2005 ''John von Neumann: Selected Letters'' American Mathematical Society *[[Stanislaw Ulam|Ulam, Stanisław]], 1983. ''Adventures of a Mathematician'' Scribner's *Vonneuman, Nicholas A. ''John von Neumann as Seen by His Brother'' ISBN 0-9619681-0-9, 1958, ''Bulletin of the American Mathematical Society 64'',1990. ''Proceedings of the American Mathematical Society Symposia in Pure Mathematics 50''. *[http://books.nap.edu/html/biomems/jvonneumann.pdf John von Neumann 1903–1957] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120515025258/http://books.nap.edu/html/biomems/jvonneumann.pdf |date=2012-05-15 }}, biographical memoir by S. Bochner, [[United States National Academy of Sciences|National Academy of Sciences]], 1958. == Надворешни врски == {{wikiquote|John von Neumann}} *{{MacTutor Biography|id=Von_Neumann}} * [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0IMR/is_3-4_79/ai_113139424 von Neumann's contribution to economics] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081227183748/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0IMR/is_3-4_79/ai_113139424 |date=2008-12-27 }} — ''International Social Science Review'' * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=43 Oral history interview with Alice R. Burks and Arthur W. Burks], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota, Minneapolis. [[Alice Burks]] and [[Arthur Burks]] describe [[ENIAC]], [[EDVAC]], and [[IAS computer]]s, and John von Neumann's contribution to the development of computers. * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=77 Oral history interview with Eugene P. Wigner], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota, Minneapolis. Wigner talks about his association with John von Neumann during their school years in Hungary, their graduate studies in Berlin, and their appointments to Princeton in 1930. Wigner discusses von Neumann's contributions to the theory of quantum mechanics, and von Neumann's interest in the application of theory to the atomic bomb project. * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Metropolis, the first director of computing services at [[Los Alamos National Laboratory]], discusses John von Neumann's work in computing. Most of the interview concerns activity at Los Alamos: how von Neumann came to consult at the laboratory; his scientific contacts there, including Metropolis; von Neumann's first hands-on experience with punched card equipment; his contributions to shock-fitting and the implosion problem; interactions between, and comparisons of von Neumann and [[Enrico Fermi]]; and the development of [[Monte Carlo method]]s. Other topics include: the relationship between [[Alan Turing]] and von Neumann; work on numerical methods for non-linear problems; and the [[ENIAC]] calculations done for Los Alamos. * [http://plato.stanford.edu/entries/qt-nvd/ Von Neumann vs. Dirac] — from ''Stanford Encyclopedia of Philosophy.'' * [http://www.sandia.gov/careers/fellowships.html#jon John von Neumann Postdoctoral Fellowship – Sandia National Laboratories] * [http://www.itconversations.com/shows/detail454.html Von Neumann's Universe], audio talk by [[George Dyson (science historian)|George Dyson]] * [http://www.stephenwolfram.com/publications/recent/neumann/ John von Neumann's 100th Birthday] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120717203746/http://www.stephenwolfram.com/publications/recent/neumann/ |date=2012-07-17 }}, article by [[Stephen Wolfram]] on Neumann's 100th birthday. * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Neumann,+John+von Annotated bibliography for John von Neumann from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060828141642/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FNeumann%2C+John+von |date=2006-08-28 }} * [http://nik.bmf.hu/ Budapest Tech Polytechnical Institution – John von Neumann Faculty of Informatics] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929092928/http://nik.bmf.hu/ |date=2007-09-29 }} * [http://elm.eeng.dcu.ie/~alife/von-neumann-1954-NORD/ John von Neumann speaking at the dedication of the NORD] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101223044635/http://elm.eeng.dcu.ie/~alife/von-neumann-1954-NORD/ |date=2010-12-23 }}, December 2, 1954 (audio recording) * [http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=10735 The American Presidency Project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120916141408/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=10735 |date=2012-09-16 }} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=7333144 John Von Neumann Memorial] at [[Find A Grave]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нојман, Џон фон}} [[Категорија:Учесници во проектот „Менхетн“]] [[Категорија:Американски математичари]] [[Категорија:Американски економисти]] [[Категорија:Американски физичари]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Апсолвенти на Швајцарскиот федерален технолошки институт во Цирих]] [[Категорија:Математички физичари]] [[Категорија:Хидродинамичари]] [[Категорија:Американски јадрени физичари]] [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Унгарски Евреи]] [[Категорија:Алгебристи]] [[Категорија:Добитници на наградата „Енрико Ферми“]] 6zmlwnz33ksui6ss1e29c9aqfrryucw Евровизија 2013 0 999395 5630786 5629247 2026-09-21T19:16:44Z BT405 9277 5630786 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | година = 2013 | тема = We Are One (Ние сме едно) | лого = | слика = ESC2013_semi_final_2_opening_act_01.jpg | опис = | финале = 18 мај 2013 | полуфинале 1 = 14 мај 2013 | полуфинале 2 = 16 мај 2013 | водители = [[Петра Меде]] | режисер = | надзорник = Јон Ола Санд | домаќин = {{flagicon|Шведска}} [[SVT]] | место = Малме арена, [[Малме]], [[Шведска]] | победник = {{flag|Данска}}<br />„Only Teardrops“ | број на учесници = 39 | дебитанти = Нема | повратници = {{flag|Ерменија}} | откажани = {{flag|Босна и Херцеговина}}, {{flag|Португалија}}, {{flag|Словачка}}, {{flag|Турција}} | систем на гласање = 50% телевоутинг, 50% стручно жири. Секоја држава доделува 12, 10, 8-1 поени на своите 10 омилени песни. | нула поени = Нема |name=Избор за песна на Евровизија 2013|map=ESC_2013_Map_2.svg|previous=2012|next=2014|finalists=1|notqualified=1|past=1|url=https://eurovision.tv|полуфинале1=14 мај 2013|полуфинале2=16 мај 2013}} '''Изборот за песна на Евровизија 2013''' беше 58-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Малме]], [[Шведска]], по победата на [[Лорин]] на [[Евровизија 2012|изборот во 2012 година]] со песната „Euphoria“. Ова беше петти пат Шведска да биде домаќин на натпреварот (по [[Евровизија 1975|1975]], [[Евровизија 1985|1985]], [[Евровизија 1992|1992]] и [[Евровизија 2000|2000]]). Натпреварот се одржа во Малме арената, а се состоеше од две полуфиналиња на 14 и 16 мај и финале на 18 мај 2013 година. Водител на трите вечери беше [[Петра Меде]]. На натпреварот учествуваа 39 земји. [[Ерменија]] се врати по едногодишна пауза, додека [[Босна и Херцеговина]], [[Португалија]], [[Словачка]] и [[Турција]] се повлекоа од учество. Победник беше [[Данска]] со песната „Only Teardrops“ во изведба на [[Емели де Форест]], освојувајќи 281 поен. == Место на одржување == На 8 јули 2012 година, шведскиот радиодифузер SVT објави дека Малме арената во Малме ќе биде домаќин на Изборот за песна на Евровизија 2013. Ова беше вторпат градот да биде домаќин на натпреварот, по 1992 година. Арената има капацитет од околу 15.500 гледачи. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''We Are One'' (Ние сме едно), придружуван од лого во форма на пеперутка. За разлика од претходните години каде имаше двајца или тројца водители, оваа година Петра Меде сама ги водеше сите три вечери, што се случи за првпат по 1995 година. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 14 мај 2013 година. Во него учествуваа 16 земји. Италија, Обединетото Кралство и Шведска гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Наталија Кели || "Shine" || 14 || 27 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Биргит Оигемел || "Et uus saaks alguse" || 10 || 52 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Хана || "Straight Into Love" || 16 || 8 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Klapa s Mora || "Mižerja" || 13 || 38 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Емели де Форест || "Only Teardrops" || 1 || 167 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Дина Гарипова || "What If" || 2 || 156 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Злата Огњевич || "Gravity" || 3 || 140 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Анук || "Birds" || 6 || 75 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Who See и Нина Жижиќ || "Igranka" || 12 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Андриус Појавис || "Something" || 9 || 53 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Аљона Ланскаја || "Solayoh" || 7 || 64 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Алиона Мун || "O mie" || 4 || 95 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Рајан Долан || "Only Love Survives" || 8 || 54 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Деспина Олимпиу || "An me thimasai" || 15 || 11 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Роберто Белароза || "Love Kills" || 5 || 75 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Moje 3 || "Ljubav je svuda" || 11 || 46 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 16 мај 2013 година. Во него учествуваа 17 земји. Германија, Франција и Шпанија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || PeR || "Here We Go" || 17 || 13 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Валентина Монета || "Crisalide (Vola)" || 11 || 47 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || Влатко Лозаноски и Есма Реџепова || "Пред да се раздени" || 16 || 28 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Фарид Мамедов || "Hold Me" || 1 || 139 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Криста Зигфридс || "Marry Me" || 9 || 64 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Џанлука Безина || "Tomorrow" || 4 || 118 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Елица Тодорова и Стојан Јанкулов || "Samo shampioni" || 12 || 45 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Ејтор Инги || "Ég á líf" || 6 || 72 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Koza Mostra и Агатон || "Alcohol Is Free" || 2 || 121 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Моран Мазор || "Rak bishvilo" || 14 || 40 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Доријанс || "Lonely Planet" || 7 || 69 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || БајАлекс || "Kedvesem" || 8 || 66 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Маргарет Бергер || "I Feed You My Love" || 3 || 120 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Адријан Лулѓурај и Бледар Сејко || "Identitet" || 15 || 31 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Ноди и Софи || "Waterfall" || 10 || 63 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Takasa || "You and Me" || 13 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Чезар || "It's My Life" || 5 || 83 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 18 мај 2013 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Амандин Буржуа || "L'enfer et moi" || 23 || 14 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Андриус Појавис || "Something" || 22 || 17 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Алиона Мун || "O mie" || 11 || 71 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Криста Зигфридс || "Marry Me" || 24 || 13 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Ел Суењо де Морфео || "Contigo hasta el final" || 25 || 8 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Роберто Белароза || "Love Kills" || 12 || 71 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Биргит Оигемел || "Et uus saaks alguse" || 20 || 19 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Аљона Ланскаја || "Solayoh" || 16 || 48 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Џанлука Безина || "Tomorrow" || 8 || 120 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Дина Гарипова || "What If" || 5 || 174 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Каскада || "Glorious" || 21 || 18 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Доријанс || "Lonely Planet" || 18 || 41 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Анук || "Birds" || 9 || 114 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Чезар || "It's My Life" || 13 || 65 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Бони Тајлер || "Believe in Me" || 19 || 23 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Робин Шернберг || "You" || 14 || 62 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || БајАлекс || "Kedvesem" || 10 || 84 |- style="background:#FFD700;" | 18 || style="text-align:left;" | '''{{flag|Данска}}''' || '''Емели де Форест''' || '''"Only Teardrops"''' || '''1''' || '''281''' |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Ејтор Инги || "Ég á líf" || 17 || 47 |- style="background:#C0C0C0;" | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Фарид Мамедов || "Hold Me" || 2 || 234 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Koza Mostra и Агатон || "Alcohol Is Free" || 6 || 152 |- style="background:#CD7F32;" | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Злата Огњевич || "Gravity" || 3 || 214 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Марко Менгони || "L'essenziale" || 7 || 126 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Маргарет Бергер || "I Feed You My Love" || 4 || 191 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Ноди и Софи || "Waterfall" || 15 || 50 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Рајан Долан || "Only Love Survives" || 26 || 5 |} == Детално гласање == === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="21" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ШПА}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || '''13''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || '''47''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || '''28''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || '''139''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || '''45''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || '''72''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || '''121''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || '''40''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || '''69''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || '''66''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || '''120''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || '''31''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || '''63''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || '''41''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || '''83''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="40" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ЦГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Франција || '''14''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''17''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''71''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''13''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''8''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''71''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''19''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белорусија || '''48''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''120''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''174''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''18''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''41''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''114''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | ОК || '''23''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''62''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Унгарија || '''84''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''281''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''47''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''234''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''152''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''214''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''126''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''191''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''50''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''5''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Malmö 2013 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Мај 2013 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Baku 2012 | Следен = Eurovision Song Contest: Copenhagen 2014 }} ''Eurovision Song Contest: Malmö 2013'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во мај 2013 година. Албумот ги содржи сите 39 песни кои се натпреваруваа, вклучувајќи ги и полуфиналистите кои не успеаја да стигнат до големото финале. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.eurovision.tv/}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Евровизија 2013]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Малме]] [[Категорија:Музиката во 2013 година]] ifjq82tv7vbqp8m721qqw05biq1a3cd Историја на Старата скопска чаршија 0 1044322 5630726 5579177 2026-09-21T15:42:54Z SpectralWiz 106165 5630726 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Skopje carsija i kale.jpg|мини|десно|300п|Чаршијата со Калето во позадина во 1920-тите]] '''Историјата на Старата скопска чаршија''' го опфаќа периодот од постоењето на првите населби на нејзината територија, преку почетоците на нејзиното настанување, нејзиниот понатамошен развој, па сè до неодамнешните случувања. Просторот во околината на [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]] и на [[Скопско кале|Скопското кале]] бил населен уште 4.000 години п.н.е., а за тоа сведочат археолошките пронајдоци ископани на Скопското кале. Голем развој бил постигнат за време на римското владеење со ргадот [[Скупи]], кога започнале да се градат храмови, театри и други знаменити градби. Своите почетоци како трговски центар, чаршијата ги имала во времето на визнтиското владеење со градот во 11 век, кога управата на [[Манастир „Св. Ѓорѓи Горгос Скоропостижник“|манастирот „Св. Ѓорѓи Горгос Скоропостижник“]] организирала годишен панаѓур. Во следниот период, просторот започнал забрзано да се развива како трговски центар, а за тоа голем придонес имале и трговците од [[Дубровник]] и [[Венеција]]. Најголемиот подем чаршијата го достигнала во време на османлиското владеење со градот. Овој период бил исполнет и со изградбата на најголемиот број објекти коишто се наоѓаат на просторот и околу чаршијата. Сепак, периодот бил одбележан и со силниот земјотрес од 1555 година и [[Палеж на Скопје 1689|палежот]] на градот во 1689 година, по кои голем број од објектите биле разрушени и потоа повторно обновени. Во текот на 19 век бил забележан и најголемиот процут на занаетчиството, при што занаетчиите биле организирани во [[еснаф]]и, а чаршијата била поделена на повеќе помали занаетчиски чаршии. Старата скопска чаршија го продолжила својот развој и во текот на 20 век. Големи оштетувања претрпела со двете светски војни и со [[Скопски земјотрес 1963|земјотресот]] во 1963 година, но најголем дел од разрушените објекти потоа биле обновени и пренаменети во објекти со уметничка намена. == Ран период == Најстарите археолошки пронајдоци пронајдени на [[Скопско кале|Скопското кале]] посочуваат дека околниот простор бил населен уште 4.000 години п.н.е., додека првите историски податоци наведуваат дека први кои се населиле на просторот биле [[Пајонци]]те во VI век п.н.е.<ref name="Историјат">[http://staracarsija.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=126&Itemid=84&lang=mk Стара скопска чаршија: Историјат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120926063633/http://www.staracarsija.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=126&Itemid=84&lang=mk |date=2012-09-26 }}, ''sataracarsija.mk''.</ref> Со завладејувањето на Скупи од страна на Римјаните, започнала изградбата на храмови, бањи и театри, со што градот станал значаен верски и културен центар во [[Римско Царство|Римското Царство]], што придонело и за развој на просторот на денешната чаршија. Во 518 година, Скупи бил разурнат од катастрофален земјотрес, па со доаѓањето на власт на [[Јустинијан I]] била изградена нова престолнина која оддалечена од просторот на разурнатиот град.<ref>Dragojević Josifovska, „Inscriptions de la Mésie Supérieure (IMS)“, vol. VI, Scupi et la région de Kumanovo, Beograd, 1982.</ref> Сепак, за да се заштити населението кое го напуштило градот, се населило на еден рид на којшто императорот Јустинијан го изградил денешното Кале.<ref name="Историјат"/> Со создавањето на [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]], Скопје добил стратешко, политичко, економско и културно значење, а просторот околу Скопското кале бил утврден со изградба на бедеми, со цел да се сочуваат неговите богатства. Во времето на [[Цар Самоил]], на бедемите била изградена и голема градска порта, подоцна позната како „Порта до водната кула“, која послужила за одбрана од нападите на византискиот цар [[Василиј II]] во 1001 година.<ref>[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-do-samuil.html Историски преглед од најстаро време до пропаста на Самоиловото Царство] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110722215620/http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-do-samuil.html |date=2011-07-22 }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> == Среден век == === Византиска власт === По потпаѓањето на [[Самоиловото Царство]] под визатиска власт во 1018 година, императорот Василиј II го претворил Скопје во седиште на [[Тема (управна единица)|тема]] и црковно седиште, на чело со епископ кој бил избиран на секои четири години. По смртта на Василиј, неговиот наследник, [[Роман III Аргир]], презел активности за обновување на [[Манастир „Св. Ѓорѓи Горгос Скоропостижник“|манастирот „Св. Ѓорѓи Горгос Скоропостижник“]], кој според грамота од 1300 година на српскиот крал [[Стефан Урош II Милутин]] се наоѓал на брегот на реката [[Серава]], на ридот наречен „Виргин“, односно на местото каде денес се наоѓа [[Султан-муратова џамија]] и бил еден од најбогатите и најугледни манастири на поголем дел од [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] во тоа време.<ref name="XI,XII">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-sreden-vek-1.html Настанување на чаршијата во XI и XII век]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Според зачуваната Виргинска грамота од 1277 г., императорот му дал одобрение на манастирот „Св. Ѓорѓи Горгос Скоропостижник“ да организира годишен панаѓур на празникот „Воведение на Богородица“ на [[21 ноември]] секоја година, со право да наплаќа одредени давачки заради негово издржување, како и неделен пазар најнапред во секој петок, а подоцна и во вторник. Ваквите настани биле организирани во периодот од 1028 до 1034 година, на простоот на манастирската ливада, која се наоѓала на надворешноста на тогашното скопско подградие Доленград, крај десниот брег на реката Серава, односно на местото на кое денес се наоѓа [[Бит-пазар (Скопје)|Бит-пазар]].<ref name="XI,XII"/> [[Податотека:Old Bazaar Skopje entrance.JPG|мини|десно|180п|Северната порта на влезот во чаршијата, од која се излегувало на патот кон [[Цариград]]]] Со доаѓањето на власт на [[Комнини|династијата на Комнините]] на почетокот на 12 век, градот бил избавен од постојаните воени закани и во овој релативно мирен период бил забележан значителен развој. Развојот бил проследен со изградба на бедеми и одбранбени кули околу Доленград, а биле градени и манастири и цркви. Со изградбата на бедемите, просторот на кој се одржувал панаѓурот се нашол веднаш под нив, покрај северната порта, од која се излегувало на патот кон [[Цариград]]. Силниот развој на трговијата придонел за градот да се расчуе како значаен трговски центар, па раширувањето на трговските односи е одбележано и со присуството на панаѓурот и неделниот пазар дури и од страна на дубровничките и венецијанските трговци. Во своето дело „Стара скопска чаршија“, [[Коста Балабанов]] наведува дека се појавила неможност трговците да ги продадат донесените производи во еден ден, со што се појавила потребата да преноќат и тие започнале тоа да го прават на манастирската ливада. Меѓутоа, управата на манастирот, која ги наплаќала давачките и управувала со просторот, не дозволвуала тој да се користи за подигнување на трајни градби. Поради тоа, некои трговци започнале да се засолнуваат во внатрешната страна од бедемите на Доленград, чии порти навечер се затворале. Со тек на време, започнало постепеното засолнување во внатрешноста од градот, понувајќи од северната, па сè до јужната порта. Кон крајот на 12 век, веќе биле подигнати трајни простории за складирање на стоката, биле воведени давачки за користење на градското земјиште и започнало продавањето на стока од овие простори, не само за време на пазарните денови, туку и надвор од нив, со што практично бил создаден трговски простор кој се развил во денешната чаршија.<ref name="XI,XII"/> Во текот на 13 век, трговскиот протстор продолжил да се развива, иако градот повторно бил подложен на воени судири, освојувања и грабежи. Бројот на дуќани започнал да се зголемува, а просторот бил проширен и околу северната порта, внатрешноста на Доленград и околу [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|црквата „Рождество на Пресвета Богородица“]].<ref name="XII">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-sreden-vek-2.html Старата скопска чаршија и Скопје во XIII век]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> И покрај постојаните воени судири, Скопје во тој период го добил својот прв трговски центар, трговско-занаетчиска градба, која во тоа време била една од најголемите и најскапите на Балканот. Оваа градба се наоѓала во јужниот дел од Доленград, крај бедемот покрај кој минувале заштитниот канал со вода и коритата на реките [[Вардар]] и [[Лепенец]]. Имала 15 издолжени [[свод]]ови, под кои се наоѓал простор кој зафаќал површина од 1.200 m<sup>2</sup>. Последните нејзини остатоци биле разрушени во првата половина од 20 век, а таа целосно е видлива на гравура од холандскиот графичар [[Јакобус Хаверин]], изработена во 1594 година и објавена во [[Нирнберг]].<ref name="XII"/> ==== Српска власт ==== Во 1282 година, српскиот крал Стефан Урош II Милутин го освоил Скопје, со што градот влегол во составот на [[Рашка]], а подоцна и во рамките на средновековната српска држава. Овој период се одликува со изградбата на многубројни црквии, манастири и дворци во и околу градот. За време на својот престој во Скопје, во 1299 и 1300 г., византискиот пратеник Теодор Метохит забележал дека освен Горенград, постои и Доленград, кој бил заштитен со ѕидини.<ref name="XIII">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-sreden-vek-3.html Чаршијата под власта на средовековните српски владетели 1282-1392 година]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Како најсветол период од српското владеење се смета времето на царот [[Стефан Душан]], кој во 1345 година го прогласил Скопје за престолнина на својата држава, а веќе следната година бил во него и крунисан за цар. Во негово време, чаршијата не се споменувала како посебен трговски центар, туку градот, општо, се наведува како главно трговско место со развиено занаетчиство, каде што посебна улога имале дубровничките и венецијанските трговци. Според [[Стојан Новаковиќ]] и [[Гедеон Јуришиќ]], за време на владеењето на царот Душан дури бил изграден и [[Куршумли-ан]], кој служел како воена касарна. Освен тоа, некои автори сметаат дека на местото на денешната [[Султан-муратова џамија]] се наоѓал и Душановиот царски дворец.<ref name="XIII"/> По смртта на Стефан Душан, градот бил под српска власт сè до 1392 година, кога [[Вук Бранковиќ]] им го предал на [[Отоманци]]те, со што влегол во рамките на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>{{Наведена мрежна страница |year= 2010 |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/354223/Macedonia/42800/The-Ottoman-Empire?anchor=ref476755 |title = Macedonia: The Ottoman Empire|publisher=[[Енциклопедија Британика]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.skopskokale.com.mk/en/aboutkale.php|title = Archeological exavations "Skopsko Kale"|publisher = skopskokale.com.mk|accessdate = 2012-09-08|archive-date = 2011-02-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20110207061943/http://www.skopskokale.com.mk/en/aboutkale.php|url-status = dead}}</ref> == Отоманско време == === XV век === Со освојвуањето на Скопје од страна на отоманските Турци, забрзано започнал да се менува етничкиот состав на населението во градот. Исто така, богатството со коешто располагале месните цркви, манастири, а и самото население преминало во рацете на Турците. Градот бил претворен во воено упориште и во негови рамки започнала изградбата на величествени објекти од сакрален карактер, кои видно ја имзениле и архитектурата на градот.<ref name="XV">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-tursko-1.html Старата скопска чаршија во XV век] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120316160905/http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-tursko-1.html |date=2012-03-16 }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> На просторот на Доленград и средновековната чаршија започнала изградбата на голем број капитални и сакрални објекти, кои се јавиле како неопходни да ги задоволат потребите на нараснатото муслиманско население. Така, на темелите на тогашните црки започнала изградбата на [[џамија|џамии]], а наскоро започнале да се градат и разни други објекти од стопански карактер. Уште во првите декади на 15 век, освојувачот на градот, [[Паша Јигит-бег]], на местото на коешто тогаш се наоѓала црквата „Св. Врачи“ ја изградил [[Јигит-пашина џамија|Јигит-пашината џамија]].<ref name="XV"/> Големи промени на архитектонскиот карактер на чаршијата настанале во времето на вториот отомански намесник на Скопје, [[Исхак-бег]], и во времето на неговиот син, [[Иса-бег]]. На темелите на [[Виргински манастир|манастирот „Св. Ѓорѓи Горгос Скоропостижник“]] Исак-бег ја започнал изградбата на Султан-муратовата џамија, чијашто изградба била завршена во 1436 година. Во 1438, на просторот на манастирската ливада, тој ја започнал изградбата на Исхак-беговата (Шарена) џамија, во чиишто рамки е изградено и [[турбе]], каде што бил погребан. По неговата смрт, започнувајќи од 1445, па сè до 1469 година, неговиот син и наследник, Иса-бег, изградил бројни објекти а просторот на чаршијата, кои биле неопходни за стопанскиот развој на градот. Така, во негово време биле изградени: [[Безистен (Скопје)|Безистенот]], [[Чифте амам]]от, [[карвансарај]]от [[Сули ан]] и конакот [[Капан ан]]. По смртта на Иса-бег, по негов завет е изградена [[Иса-бегова џамија (Скопје)|Иса-беговата џамија]] (1475), а подоцна и [[Хаџи-касамова џамија|Хаџи-касамовата џамија]] (1489-1490) и [[Мустафа-пашина џамија|Мустафа-пашината џамија]] (1492).<ref name="XV"/> Во периодот од 1489 до 1497 година, познатиот дарител, [[Даут-паша]], вложил во изградбата на повеќе објекти во чаршијата, меѓу кои најпознат е [[Даут-пашин амам|Даут-пашиниот амам]]. Истовремено, како придружни градби на големите џамии биле изградени и [[имарет]]и, т.е. јавни куји во кои се приготвувала и служела храна за бездомниците и патниците кои престојувале во градот.<ref name="XV"/> === XVI-XVII век === Во периодот на 16. и 17 век, чаршијата го достигнала својот урбан и стопански зенит, развивајќи се во една од најголемите ориентални чаршии на Балканот. Забрзаниот развој на трговијата и изградбата на нови дуќани и објекти продолжила и понатаму. Во 1504 година, во непосредна близина на чаршијата, [[Јахја-паша]] изградил џамија, која денес во негова чест е позната како [[Јахја-пашина џамија]].<ref>[http://www.macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=385 Macedonian cities - Skopje mosques] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061002134554/http://www.macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=385 |date=2006-10-02 }}, Macedonian cultural and information centre.</ref> Забележително во тој период е што се појавиле повеќе помали чаршии, во зависност занаетите кои биле застапени на просторот. Така, на просторот на чаршијата постоеле: кожарско-ќурчиска, калајџиска, железарска, платнарска, кујунџиска и други помали чаршии. Освен тоа, во чаршијата започнала со работа и ноќна стража, која за чување на дуќаните наплаќала по 12 [[акче|акчиња]].<ref name="XVI">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-tursko-2.html Старата скопска чаршија во XVI век]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> [[Податотека:Skopje1594.gif|мини|лево|200п|Гравура на Скопје изработена од холандскиот графичар [[Јакобус Хаверин]] во 1594 година]] Караван-сарајот [[Куршумли ан]] бил обновен кон средината на столетието, а во 1543 година започнала повторната изградба на [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Св. Спас“]], којашто била прв христијански објект за кој Турците одобриле обновување. Силниот земјотрес, кој во 1555 го погодил Скопје, причинил огромни штети во чаршијата, но сепак градот набргу закрепнал и продолжил непречениот развој на трговијата. Голема улога во тоа имале многубројните трговци кои ја посетувале чаршијата и создавале свои колонии. Поголемиот дел од трговијата се одвилвал благодарение на влијателната еврејска колонија, а била создадена и колонија на дубровничките трговци.<ref name="XVI"/> Втората половина од 16 век ја одбележала изградбата на [[Саат-кула (Скопје)|Саат-кулата]] во 1572 година, која била подигната во дворот на [[Султан-муратова џамија]] и набргу станала заштитен знак на градот.<ref name="XVI"/> Со оглед на фактот што градот прераснал во значаен развиен трговски град во европскиот дел од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во текот на 17 век бил псоетен од голем број трговци и патописци, кои во своите записи давале опис на изгледот на чаршијата и начинот на кои се водела трговијата во неа. Еден од нив е и познатиот отомански патописец, [[Евлија Челебија]], кој двапати го посетил градот во периодот од 1660 до 1668 година и за време на неговата прва посета (1660-1661) за чаршијата забележал: {{cquote|Таа брои 2.150 дуќани. Тука има плоштади и пазари, со сводови и куполи. Од сите најубави се: чаршијата на безазите (Памучни ткаенини), чадорџиите, папуџиите, бојаџиите и ткајаџиите (капи). Тоа се големи чаршии изработени по план. Сокаците им се чисти и калдрмисани. Секој дуќан го красат [[зумбул]]и, [[темјанушка|темјанушки]], [[роза|рози]], [[босилек]], [[јоргован]] и [[лилјани|крин]] во вазни и саксии. Тие со својата миризба просто го опиваат мозокот на посетителите и трговците. Тука има образовани и многу чесни луѓе. За време на летните жеги сиот скопски пазар личи на багдадските сенки, зашто сите негови чаршии се со наткривени капаци и сводови како во [[Сараево]] и [[Алеп|Халеп]].<ref name="За чаршијата">[http://staracarsija.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=127&Itemid=27&lang=mk Стара скопска чаршија: За чаршијата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160413102843/http://staracarsija.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=127&Itemid=27&lang=mk |date=2016-04-13 }}, ''staracarsija.mk''.</ref><ref>[http://zurnal.mk/Content.asp?ID=12411161649&rating=5 Изложба по повод 400-годишнината од раѓањето на Евлија Челеби] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305091121/http://www.zurnal.mk/content.asp?id=12411161649&rating=5 |date=2016-03-05 }}, ''Журнал'', 12 април 2011</ref>}} Англискиот лекар и патописец [[Едвард Браун]], кој го посетил градот во 1669 година, бил воодушевен од безстенот во чаршијата со неговиот оловен покрив и наведва дека околу него имало улици покриени со штици и разновидни занаетчиски дуќани. Тој, исто така, споменува дека од Скопје во тој период биле извезувани најразновидни производи, како [[волна]], [[восок]], [[тутун]], [[платно]], [[свила]], [[сребро|сребрени предмети]] и разни други украси.<ref name="XVII">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-tursko-3.html Старата скопска чаршија во XVII век]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Сепак, развојот на чаршијата и мирот којшто владеел бил прекинат со повлекувањето на отоманската војска по неуспешната [[Опсада на Виена (1683)|опсада на Виена]] во 1683 година и навлегувањето на австриските трупи предводени од генералот [[Пиколомини]]. Пиколомини го запалил Скопје, а големиот пожар од 26 и 27 ноември 1689 г. речиси целосно го уништил градот. Како псоледица на пожарот, чаршијата била речиси целосно уништена, а сè што останало се само неколку џамии и амами.<ref name="XVII"/> === XVIII-XIX век === По големите штети предизвикани со пожарот во 1689 година, чаршијата била обновувана во текот на целиот 18 век. Нејзиниот нов развој бил отежнат поради економски ослабнатата Отоманско Царство, но и поради големите епидемии на [[чума]] и други заразни болести.<ref>[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-tursko-4.html Старата скопска чаршија во XVIII век]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Со воведувањето на реформите од првата половина на 19 век, се создале подобри економски услови и за развој на чаршијата. Била согледана потребата од развиено занаетчиско производство, па биле воведени мерки за заштита на занаетчиите, што директно влијаело на забрзаниот развој на чаршијата. Истовремено, забележително е што во градот се доселувало македонско христијанско население од околните села.<ref>Јован Хађи Васиљевић: „Скопље и његова околина“, Београд 1930, стр. 84-124.</ref> Со тоа, се зголемил бројот на македонски занаетчии и трговци, кои имале главна улога и во обновувањето на црквите во и околу чаршијата, откако султанот [[Мехмед II]] им одобрил на христијанските верници да градат цркви на територијата на Империјата. Така на пример, [[Црква „Св. Димитрија“ - Скопје|црквата „Св. Димитрија“]] била неколкупати реновирна во текот на 19 век, сè додека не го добила својот денешен изглед со последните промени во 1896 година. Еврејското население, пак, ја обновило [[Синагога Бет Јаков|синагогата Бет Јаков]].<ref name="XIX">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-tursko-5.html Старата скопска чаршија во XIX век]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Значајни промени во тој период настанале во целокупниот изглед на чаршијата, така што постојана била изградбата на нови дуќани и објекти. Кон средината на столетието, забрзан бил пробивот на нов, современ архитектонски стил, кој придонел чаршијата полека да започне да го губи својот ориентален облик. Голем број од градбите биле во стилот на [[Староградска македонска архитектура|староградската македонска архитектура]], но се воочувале и елеменети од [[Архитектонски еклектицизам|еклектицизмот]] и [[Барокна архитектура|барокот]]. На просторот од Даут-пашиниот амам до [[Бит-пазар (Скопје)|Бит-пазар]] се простирале дуќани, анови и амами, а по улиците се движеле трговци од повеќе земји. Во тоа време, српскиот политичар и историчар, Стојан Новаковиќ чаршијата ја опишал како <blockquote>„склоп тесни и криви улички со многу трговско-занаетчиски продавници и дуќани. Улиците биле покриени со штици, а дуќаните со [[ќепенок|ќепенци]]... Чаршијата е долга и има повеќе напречни улици, исто така покриени...“<ref name="XIX"/><ref>[http://www.staracarsija.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=231%3A-19-&catid=50%3A2010-10-22-13-06-54&lang=mk Стара скопска чаршија: Животот во старата скопска чаршија за време на 19 век] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120328044400/http://www.staracarsija.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=231%3A-19-&catid=50%3A2010-10-22-13-06-54&lang=mk |date=2012-03-28 }}, ''sataracarsija.mk''.</ref></blockquote> Според записите на голем број патописци кои ја посетиле чаршијата во втората половина на 19 век, во неа успешно работеле од 50 до 90 различни видови занаети, здружени во силни еснафски здруженија и поделени во одделни помали чаршии во рамките на единствената Скопската чаршија. Тоа придонело, Скопје, одново, да стане значаен трговски центар, не само на Балканскиот Полуостров, туку и на територијата на целата Отоманско Царство.<ref name="XIX"/> Во својот патопис од 1896 година, Виктор Рерар запишал: {{cquote|Големите азиски пазари, како оние во Бурса, Алеп или Дамаск, во споредба со Скопската чаршија претставуваат само бледи и банални турски знаменистости.<ref>[http://www.macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=311 Macedonian trades and crafts 16th-19th century] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305023827/http://macedonia.co.uk/client/index1.aspx?page=311 |date=2016-03-05 }}, Macedonian cultural and information centre.</ref>}} == Чаршијата од XX век до денес == [[Податотека:Sultan-Murad-mosque.JPG|мини|десно|170п|Султан-муратовата џамија во 1919 година]] Почетокот на 20 век се одликува со бројни немири и војни, како и големи промени во стопанскиот живот, предизвикани од раширувањето на капиталистичките општествени односи и развојот на градските населби. Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] била причинета штета во чаршијата, па во првите години по војната е забележан нејзин развој преку обновување на старите трговски и занаетчиски објекти. Во тоа време, чаршијата територијално се проширила и преку [[Камен мост (Скопје)|Камениот мост]], на десниот брег од реката Вардар, сè до железничката станица.<ref name="XX">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-xx-1.html Чаршијата од почетокот на XX век до Втората светска војна]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Појавата на [[Големата криза]] во светот во раните 1930-тите имала голем одраз и врз трговијата во чаршијата. Дошло до раслојување и осиромашување на занаетчиството, зголемување и на невработеноста и на задолженоста. За текот на овие години во чаршијата сведочи и репортажата на Љубо Стојовиќ во весникот „Вардар“ од 1934 година, во која тој ја исакнува монотоноста и здодевноста во чаршијата и како трговците ги молат купувачите да купат. Тој, исто така, ја споменува и запуштеноста на безистенот и тоа дека е затворен како тврдина и издаван под кирија.<ref name="XX"/> За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], чаршијата била целосно економски умртвена и била користена за потребите на [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ во Вардарска Македонија]]. Така, во неа биле подготвувани илегални акции, а служела и како засолниште за припадниците на НОБ. Во близина на Исхак-беговата (Шарена) џамија се наоѓа куќа во која од 1942 до 1944 година престојувале и се состанувале членови на Покраинскиот комитет на [[Комунистичка партија на Југославија|КПЈ]] за Македонија и на Оперативниот штаб. Во непосредна близина пак на Камениот мост, на местото на денешната зграда на Комерцијалната банка, имало куќа во која била сместена првата илегална работилница за оружје, муниција и диверзантски материјал.<ref name="Втора светска војна">[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-xx-2.html Старата чаршија за време на Втората светска војна]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Периодот на војната е време во кое биле причинети огромни штети и загуби во самата чаршија и во нејзината околина. Чаршијата останала без своето еврејсо население, чијашто [[Депортација на Евреите од Македонија|депортација]] кон концентрациониот логор [[Треблинка]] започнала на 11 март 1943 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ce-review.org/00/4/daskalovski4.html |title=Remembering the Past - Jewish culture battling for survival in Macedonia, Zhidas Daskalovski |accessdate=2012-09-08 |archive-date=2019-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301194501/http://www.ce-review.org/00/4/daskalovski4.html |url-status=dead }}</ref> Истата 1943 година, бугарските фашистички власти ја ограбиле и опожариле црквата „Св. Богородица“, која се наоѓала во непосредна близина на чаршијата, а за време на бомбардирањата на Скопје била уништена и [[Јигит-пашина џамија|Јигит-пашината џамија]]. До темел била разурната и синагогата Бет Јаков. Од црквата „Св. Спас“, бугарските власти го разглобиле иконостасот, со намера да го префлат во трезорите на Народната банка, но по војната истиот бил вратен во црквата.<ref name="Втора светска војна"/> По завршувањето на Втората светска војна, просторот на чаршијата, повторно, се преворил во главен трговски центар во градот. Во тој период, под раководство на Заводот за заштита на спомениците и културата, за првпат започнало систематско истражување и проучување на чаршијата како споменик од непроценлива вредност, кое имало за цел да пронајде начини за нејзина понатамошна заштита. На [[26 јули]] [[1963]] со силниот [[Скопски земјотрес 1963|земјотрес]] кој го погодил Скопје, голем број на дуќани биле целосно разрушени. Од културно-историските знаменитости, речиси целосно разрушени [[Сули ан]], [[Капан ан]], џамиите [[Џамија Араста|Араста]] и [[Џамија Казанџилер|Казанџилер]], и [[Ѓулчилер амам]]. Делумно разрушени биле [[Чифте амам]]от, [[Куршумли ан]], црквата „Св. Спас“, Безистенот, [[Џамија Ќосе Кади|џамијата Ќосе Кади]] и Султан-муратовата џамија.<ref>[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-xx-3.html Старата чаршија од ослободувањето до катастрофалниот земјотрес во 1963 година]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> [[Податотека:Skopje OldBazaar.jpg|мини|десно|200п|Денешен изглед на улица низ чаршијата]] Обновувањето на разрушената Скопска чаршија продолжило по земјотресот, за чијашто цел до израз доаѓа примената на современ градежен материјал. Во раните 1970-тите биле обновени водоводната и канализационата мрежа, а било извршено и поплочување на улиците низ чаршијата и отстранување на турската калдрма. Во тој период, исто така, бил изграден и мост со стоковна куќа над булеверот Гоце Делчев, со чија помош биле споени отсечените делови од чаршијата. Кратко потоа, започнало и обновувањето на речиси целосно разрушените Капан ан и Сули ан, по што биле обновени и останатите културно-историски знаменитости, кои претрпеле штети со земјотресот. Освен тоа, некои градби биле посветени на културата и уметноста, а биле изградени и нови, како што се групата згради во рамките на [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]] и [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современата уметност]].<ref>[http://www.ii.edu.mk/predmeti/mm/20052006/mmproekti/skopje_stara_charshija/istorijat-xx-4.html Старата чаршија по катастрофалниот земјотрес]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Проект „Стара скопска чаршија“.</ref> Во ноември 2006, во чаршијата беше поставен споменик на [[Споменик на Скендербег (Скопје)|Скендербег]].<ref name="Скендербег">[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=2386D70BEBF95041913DF03B3E878E56 Скендер-бег пречекан со еуфорија во Македонија], ''[[Утрински Весник]]'', 26 ноември 2006.</ref> Македонскиот премиер, [[Никола Груевски]], во 2010 година изјави дека Старата скопска чаршија е вклучена во проектот „[[Скопје 2014]]“, најавувајќи започнување на проект за ревитализација и заштита на чаршијата.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/default-mk.asp?itemID=7CCFE31E46628644885AE95F71F831E2&arc=1 Груевски: И Чаршијата е дел од „Скопје 2014“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100224062944/http://www.dnevnik.com.mk/default-mk.asp?itemID=7CCFE31E46628644885AE95F71F831E2&arc=1 |date=2010-02-24 }}, ''[[Дневник]]'', 18 февруари 2010.</ref> Непосредно пред споменикот на Скендербег, над булеварот Гоце Делчев и веднаш до мостот кој ги поврзува Даут-пашиниот амам и црквата „Св. Димитрија“ со остатокот од чаршијата, на 17 јануари 2012 година беше поставен камен-телник за изградба на плоштадот „Скендербег“.<ref name="Плоштад Скендербег">[http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=8F7875F7C8C00545853A216A064D8054 Поставен камен-темелник на плоштадот „Скендербег“], ''[[Утрински Весник]]'', 17 јануари 2012.</ref> == Поврзано == * [[Историја на Скопје]]; * [[Стара скопска чаршија]]. == Наводи == {{наводи|2}} {{Стара скопска чаршија}} [[Категорија:Историја на Скопје]] [[Категорија:Стара скопска чаршија]] nap02bqo3i06gvh16ztgealotdfo9is Арп 271 0 1046534 5630887 5270913 2026-09-22T03:54:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630887 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |епоха=Ј2000.0 |слика= Arp 271.tif |ректасцензија=14 ч 3 м 24,9 с |деклинација=-6° 4' 8"" |положбен агол=172 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=12,1 |привиден сјај Ч=12,7 |површински сјај=13,7 |привидни димензии=3' x 1,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[5 март]] [[1785]] |алтернативни ознаки=MCG -1-36-4, UGCA 380, VV 21, Arp 271 }} '''Арп 271''' или '''NGC 5426''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5426 се споменува и како MCG -1-36-4, UGCA 380, VV 21, Arp 271. == Откривање == Телото е откриено на [[5 март]] [[1785]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 5426 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,1 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,7 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 5426 има привидни димензии од 3' х 1,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Телото е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 14 ч 3 м 24,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -6° 4' 8"". [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 172°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 5426 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 50083. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 286; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 4981. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1616. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (5001-5500)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC5426 Прегледувач на длабокото небо — NGC 5426]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC5426 Поправени информации за NGC 5426] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%205426 NGC 5426] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%205426 NGC 5426]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Арпови објекти]] [[Категорија:Откритија на Вилијам Хершел]] [[Категорија:UGC-објекти]] [[Категорија:PGC-објекти]] [[Категорија:Непречкести спирални галаксии]] [[Категорија:UGCA-објекти]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1785 година]] jsjyl18jir6ukcn8oax11t8mmt84v5h Антимон 0 1060849 5630866 5615336 2026-09-21T23:18:37Z Bojan9Spasovski 91316 5630866 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија антимон}} '''Антимон''' — [[хемиски елемент]] со [[симбол (хемија)|ознака]]&nbsp;'''Sb''' (од {{langx|la|stibium}}) и [[атомски број]]&nbsp;51. Сјаен сив [[металоид]], во природата се наоѓа претежно во [[сулфиден минерал|сулфидниот минерал]] [[стибнит]] (Sb<sub>2</sub>S<sub>3</sub>). Соединенијата на антимонот се познати од антиката и се користеле во прашест облик во медицината и козметиката, често познат под арапското име [[Кол (козметика)|кол]].<ref>[[David Kimhi]]'s Commentary on Jeremiah 4:30 and I Chronicles 29:2; Hebrew: '''פוך'''/'''כְּחֻל''', Aramaic: '''כּוּחְלִי'''/'''צדידא'''; Arabic: '''كحل''', and which can also refer to [[antimony trisulfide]]. See also Z. Dori, ''Antimony and Henna'' (Heb. '''הפוך והכופר'''), Jerusalem 1983 (Hebrew).</ref> Во употреба бил и металниот антимон, но погрешно го препознале како [[олово]] по неговото откривање. Најраниот опис на металот е оној на [[Ваночо Бирунгучо]] од 1540 година. Одреден период најголем произведувач на антимон и неговите соединенија е Кина, пришто најголемото производство е од рудникот [[Ксихуаншен (рудник)|Ксихуаншен]] во [[Хунан]]. Индустриските методи за рафинирање на антимонот се печење и [[карботермичка реакција|редукција со јаглен]] или директна редукција на [[стибнит]]от со железо. Најголемата примена на металниот антимон е легурата со [[олово]] и [[калај]] и оловно-антимонските плочи во [[акумулатор]]ите. Легурите на олово и калај ги подобриле својствата на [[лемило|лемилата]], [[куршум]]ите и [[лизгачки лагер|лизгачките лагери]]. Соединенијата на антимонот се главна состојка во хлорните и бромските [[придушувач на оган|придушувачи на оган]] кои имаат секојдневна употреба како стопански и домашни производи. Нова примена на антимонот е во [[микроелектроника]]та. ==Особености== ===Својства=== Антимонитот е член на групата 15 од [[периоден систем|периодниот систем]], еден од елементите наречени pnictogens, и има [[електронегативност]] од 2,05. Во согласност со периодичните закони, тој е повеќе електронегативен од [[калај]]от или [[бизмут]]от, а помалку електронегативен од [[телур]]от или [[арсен]]от. Антимонот е стабилен на воздух на собна температура, но реагира со [[кислород]] ако се загрева за да произведе антимон триоксид, Sb2O3. Антимонот е сребрена, блескава сива металоида со тврдина од 3 степени на Mohs, која е премногу мека за да направи тврди предмети; монети на антимон биле издадени во кинеската провинција Гуичжоу во 1931 година, но издржливоста била слаба и ковањето наскоро било прекинато. Антимонот е отпорен на напад со киселини. Познати се четири [[алотропи]] на антимонот: стабилна метална форма и три метастабилни форми (експлозивни, црни и жолти). Елементарниот антимон е кршлив, сребрено-бел сјаен [[металоид]]. Кога полека се лади, стопениот антимон кристализира во триаголна клетка, изоморфна со сивата алотропија на [[арсен]]. Ретка експлозивна форма на антимон <ref>{{Наведено списание|last=Морозова|first=К. С.|date=2016|title=Поддомен или поддиректория - влияние на продвижение сайта|url=http://dx.doi.org/10.18411/lj2016-5-3-12|journal=ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ|publisher=НИЦ «Л-Журнал»|doi=10.18411/lj2016-5-3-12}}</ref> може да се формира од електролизата на антимон трихлорид. Кога се изгребани со остра реализација, се случува екзотермична реакција и бели испарувања се даваат како метални антимон форми; кога се нанесуваат со толчник во малтер, се јавува силна детонација. Црниот антимон е формиран по брзото ладење на пареата на антимон. Ја има истата кристална структура како црвен фосфор<ref>{{Наведено списание|last=|first=|date=јануари 2015|title=Сорокина Т.М. Предпосылки становления современных городов Западной Европы: краткий обзор градостроительных концепций от Ренессанса до 20-го века|url=http://dx.doi.org/10.7256/1999-2793.2015 јануари 10532|journal=Философия и культура|volume=1|issue=1|pages=41–49|doi=10.7256/1999-2793.2015 јануари 10532|issn=1999-2793}}</ref> и црн арсен, оксидира во воздух и може спонтано да запали. На 100&nbsp;°C постепено се преобразува во стабилна форма. Жолтата анотропија на антимон е најнестабилна. Тој е генериран само со оксидација на стибинот (SbH3) на -90&nbsp;°C. Над оваа температура и во амбиентална светлина, оваа метастабилна алотропија се претвора во постабилна црна алопропа. Елементарниот антимон усвојува слоевит структура (просторна група R3m бр. 166) во која слоевите се состојат од споени, изнемоштени, шестчлени прстени. Најблиските и следните најблиски соседи формираат неправилен октаедричен комплекс, со три атоми во секој двоен слој малку поблизок од трите атоми во следниот. Ова релативно блиско пакување води до висока густина од 6.697 g / cm3, но слабото поврзување помеѓу слоевите доведува до ниска цврстина и кршливост на антимон. == Изотопи == Антимонијата има два стабилни [[изотоп]]и: 121Sb со природна изобилство од 57,36% и 123Sb со природно изобилство од 42,64%. Исто така, има 35 радиоизотопи, од кои најдолготрајно е 125Ѕb со полуживот од 2,75 години. Покрај тоа, 29 метастабилни состојби се одликуваат. Најстабилен од овие е 120m1Sb со полуживот од 5,76 дена. Изотопите кои се полесни од стабилната 123Sb имаат тенденција да се распаѓаат со β + распаѓање, а оние кои се потешки имаат тенденција да се распаѓаат со β-распаѓање, со неколку исклучоци. == Појава == Изобилството на антимон во [[Земјина кора|Земјината кора]] е проценето на 0,2 до 0,5 делови на милион, споредено со талиумот на 0,5 делови на милион и сребро на 0,07 ppm. Иако овој елемент не е изобилен, тој се наоѓа во повеќе од 100 минерални видови. Антимонијата понекогаш е пронајдена природно (на пример, на врвот на антимон), но почесто се наоѓа во сулфидниот стибнат (Sb2S3) кој е доминантен минерал на руда. == Соединенија == Антимоничните [[соединенија]] често се класифицираат според нивната оксидациска состојба: Sb (III) и Sb (V). Оксидациската состојба +5 е постабилна. === Оксиди и хидроксиди === Антимон триоксид се формира кога антимон е изгорен во воздух. Во гасовита фаза, молекулата на соединението е Sb4O6, но се концентрира на кондензација. [5] Антимон пентоксид (Sb4O10) може да се формира само со оксидација со концентрирана азотна киселина <ref>{{Наведено списание |last=Cui|first=Wenwen|last2=Li|first2=Ping|last3=Zheng|first3=Shili|last4=Zhang|first4=Hailin|last5=Liu|first5=Chuang|last6=Chen|first6=Yongan|last7=Zhang|first7=Yi|date=2015-12-14|title=Phase Equilibria for the KHSO4–H2SO4–H2O and KHSO4–CrO3–H2SO4–H2O Systems at 313.15 K|url=http://dx.doi.org/10.1021/acs.jced.5b00594|journal=Journal of Chemical & Engineering Data|volume=61|issue=1|pages=354–358|doi=10.1021/acs.jced.5b00594|issn=0021-9568}}</ref>. Антимонитот, исто така, формира мешан валентни оксиди, антимон тетроксид (Sb2О4), во која има обете Sb (III) и Sb (V). За разлика од оксидите од фосфор и арсен, овие оксиди се амфотерни, не формираат добро дефинирани оксоокиди и реагираат со киселини за да формираат соли на сунѓер.Антимона киселина Sb (OH)3 е непозната, но конјугираната база натриум антимонит ([Na3SbO3. 4) форми по спојување на натриум оксид и Сб4O6. 763 Антимонитите од преоден метал се исто така познати. 122 Антимоновата киселина постои само како [[хидрат]]от HSb (OH)6, формирајќи соли како антимонатен анјон Sb (OH) -6. Кога растворот што го содржи овој анјон е дехидриран, талогот содржи мешани оксиди. [15]: 143Многу антимонни руди се сулфиди, вклучувајќи ги и stibnite (Sb2S3), пираргарит (Ag3SbS3), зинкенит, јамесонит и боланжерит. 757 Антимонит пентасулфид е нестехиометриски и има антимон во состојбата на оксидација +3 и S-S врски. [16] Познати се неколку тиоантимониди, како што се [Sb6S 2-и8S 2-. ====Халиди==== Антимонот создава две низи на [[халид]]и: {{хем|SbX|3}} и {{хем|SbX|5}}. Трихалидите [[амнтимон трифлуорид|{{хем|SbF|3}}]], [[амнтимон трихлорид|{{хем|SbCl|3}}]], [[антимон трибромид|{{хем|SbBr|3}}]], и [[антимон тријодит|{{хем|SbI|3}}]] се молекуларни соединенија со [[триаголна пирамидална молаекуларна геометрија]]. Трифлуоридите [[антимон трифлуорид|{{хем|SbF|3}}]] се добива со реакција на [[антимон триоксид|{{хем|Sb|2|O|3}}]] со [[флуороводородна киселина|HF]]:<ref name="wiberg_holleman"/>{{rp|761–762}} :{{хем|Sb|2|O|3}} + 6 HF → 2 {{хем|SbF|3}} + 3 {{хем|H|2|O}} Станува збор за [[Луисова киселина]]која активно ги прифаќа флуорните јони за да се создаде сложен анјон {{хем|SbF|4|-}} и {{хем|SbF|5|2-}}. Стопениот [[антимон трифлуорид|{{хем|SbF|3}}]] е слаб [[електричен спроводник]]. Трихлоридот [[антимон трихлорид|{{хем|SbCl|3}}]] се добива со [[растворање]] на [[стибнит|{{хем|Sb|2|S|3}}]] во [[хлороводородна киселина]]: :{{хем|Sb|2|S|3}} + 6 HCl → 2 {{хем|SbCl|3}} + 3 {{хем|H|2|S}} [[File:Antimony-pentafluoride-monomer-3D-balls.png|thumb|upright|left|структура на гасовит SbF<sub>5</sub>]] Пентахалидите [[антимон пентафлуорид|{{хем|SbF|5}}]] и [[антимон пенахлорид|{{хем|SbCl|5}}]] имаат [[триаголна пирамидална молаекуларна геометрија]] во гасната фаза,но во течната фаза, [[антимон пентафлуорид|{{хем|SbF|5}}]] е [[полимер]]ен, додека пак [[антимон пентанхлоридот|{{хем|SbCl|5}}]] е мономерен.<ref name="wiberg_holleman">{{Наведена книга|title=Inorganic chemistry|author=Wiberg, Egon|author2=Wiberg, Nils|author3=Holleman, Arnold Frederick|last-author-amp=yes|publisher=Academic Press|date=2001|isbn=978-0-12-352651-9}}</ref>{{rp|761}} [[Антимон пентафлуорид|{{хем|SbF|5}}]] е силна Луисова киселина која се користи за да се направи [[суперкиселина]]та [[флуороантимонска киселина]] ("H<sub>2</sub>SbF<sub>7</sub>"). [[Оксалид]]ите се почести за антимонот отколку за арсенот и фосфорот. [[Антимон триоксид]]от се раствора во концентрирана киселина за да се добијат оксоантимонилни соединенија како што се [[антимон оксихлорид|SbOCl]] и {{хем|(SbO)|2|SO|4}}.<ref name="wiberg_holleman"/>{{rp|764}} === Антимониди, хидриди и органомонимони соединенија === Соединенијата во оваа класа обично се опишуваат како деривати на Sb3-. Антимонот формира антимониди со метали, како индиум антимонид (InSb) и сребро антимонид (Ag 3Sb). [5]: 760 Анталините на алкалниот метал и цинк, како што се Na3Sb и Zn3Sb2, се пореактивни. Лекувањето на овие антимониди со киселина произведува високо нестабилен габитен стибин, SbH 3: [18] Sb3- + 3 H + → SbH 3 Stibine, исто така, може да се произведе со третирање на Sb3 + соли со хидридски реагенси како натриум борохидрид. Stibine се разложува спонтано на собна температура. Бидејќи стибинот има позитивна топлина на формирање, тој е термодинамички нестабилен и затоа антимон не реагира директно со водородот. [12] Органомонимонските соединенија обично се подготвуваат со алкилација на хлориди на антимон со реагенси на Григнар. [19] Голем број различни соединенија се познати со двата центри Sb (III) и Sb (V), вклучувајќи и мешани хлоро-органски деривати, анјони и катјони. Примери вклучуваат Sb (C6H5) 3 (трифенилстибин), Sb2 (C6H5) 4 (со врска Sb-Sb) и цикличен [Sb (C6H5)] n. Пентакоординирани органоамнимони соединенија се чести, примери се Sb (C6H5) 5 и неколку поврзани халиди. ==Историја== [[File:антимон-симбол.svg|upright=0.3|thumb|Еден од [[алхемиски симбол]]и за антимон|врска=Special:FilePath/Антимон-симбол.svg]] [[Антимон(III)сулфид]], Sb<sub>2</sub>S<sub>3</sub>, беше призната во [[прединастички Египет]] како око козметика ([[kohl (cosmetics)|kohl]]) уште од самиот почеток [[4 милениум п.н.е.|3100 п.н.е.]], кога [[козметичка палета]] бил измислен.<ref>{{Наведено списание|doi=10.1111/j.1475-4754.2006.00279.x|title=Application of Lead Isotope Analysis to a Wide Range of Late Bronze Age Egyptian Materials|date=2006|last1=Shortland|first1=A. J.|journal=Archaeometry|volume=48|issue=4|page=657}}</ref> На артефактот, кој се вели дека е дел од вазна, направен од антимон датира од околу 3000 година п.н.е.[[Girsu|Telloh]], [[Халдеја]] (дел од денешен [[Ирак]]),и бакар објект обложен со антимон датира помеѓу 2500 година п.н.е. и 2200 п.н.е. е пронајден во [[Египет]].<ref name=kirk/> Austen, at a lecture by Herbert Gladstone in 1892<ref name=moorey>{{Наведена книга|last=Moorey|first=P. R. S.|date=1994|title=Ancient MesopotEgyptamian Materials and Industries: the Archaeological Evidence|place=New York|publisher=Clarendon Press|page=241|url=https://books.google.com/?id=P_Ixuott4doC&pg=PA241|isbn=978-1-57506-042-2}}</ref> коментира дека "денес знаеме само за антимон како високо кршлив и кристален метал, кој тешко може да се обликува во корисна вазна, и затоа овој извонреден" пронајдок "(артефакт споменат погоре) мора да претставува изгубена уметност на рендерирање антимон податлив."<ref name=moorey/> Муреј не бил убеден дека артефактот е навистина вазна, споменувајќи го Селимханов, по неговата анализа на објектот Тело(објавен во 1975 година),"се обиделе да го поврзат металот со природата на природата" антикамка и дека "антимон објектите од Закавказот се мали лични орнаменти."<ref name=moorey/> Ова ги ослабува доказите за изгубената уметност "за давање на антимон корен."<ref name=moorey/> Римски научник [[Плиниј Старец]] опиша неколку начини за подготовка на антимон сулфид за медицински цели во неговиот трактат [[Природна историја (Плиниј)|'' Природна историја '']].<ref name="mellor">{{Наведена книга|title=Асеопфатна расправа за неорганска и теоретска хемија|first=|date=1964|publisher=|year=|isbn=|volume=9|location=|page=339|pages=|author=Mellor, Џозеф Вилијам|department=Antimony}}</ref> Плиниј Постариот, исто така, направи разлика меѓу "машките" и "женските" форми на антимон; машкиот облик е веројатно сулфидот, додека женската форма, која е супериорна, потешка и помалку кршлива, се смета дека е мајчин метална антимон.<ref>Pliny, ''Natural history'', 33.33; W.H.S. Jones, the [[Loeb Classical Library]] translator, supplies a note suggesting the identifications.</ref> Грчкиот природонаучник [[Педаниј Диоскорид]] спомна дека сулфидот на сулфид може да се пече со греење со струја од воздух. Се смета дека ова произведува метална антимон.<ref name=mellor/> [[File:Specola, medaglione di vannoccio biringucci.JPG|thumb|right|upright=0.9|Италијанскиот металург [[Vannoccio Biringuccio]] го произведе првиот познат опис на процедура за изолирање на сунмонот.]] Првиот опис на постапката за изолирање на антимон е во книгата „За пиротехниката“ од [[Ваночо Брингучо]],<ref>Vannoccio Biringuccio, [http://library.si.edu/digital-library/book/delapirotechnial00biri ''De la Pirotechnia''] (Венеција (Италија):Curtio Navo e fratelli, 1540), Книга 2, поглавје 3: "Дел antimonio & sua miniera, Capitolo terzo" (За антимон и руда, трета глава), стр. 27-28. [Забелешка: Само секоја втора страница од оваа книга е нумерирана, така што релевантниот пасус може да се најде на 74-та и 75-та страница од текстот.] (На италијански)</ref> предводена од познатата 1556 книга од [[Георгиј Агрикола]], ''De re metallica''. Во овој контекст, Агрикола честопати погрешно се припишува на откривањето на металниот антимон. Во Германија во 1604 година беше објавена книгата "Циркус триумфалис антимонија" (Триумфална кочија на антимон), која ја опишува подготовката на металната антимон, напишана од монах [[бенедиктински]], пишувајќи под името [[Василиј Валентин]] во 15 век; ако е автентичен, што не е, тоа би го претставиле Бирингјучио. Веќе во 1710 година Вилхелм Готлоб Фрајхер фон [[Лајбниц]], по внимателно истражување, заклучи дека делото е лажно, нема монах име Басилиус Валентин, а авторот на книгата беше неговиот наводен уредник, [[Јохан Толде]] ([[circa|c.]] 1565 - c. 1624). Професионалните историчари сега се согласуваат дека "Круто Триумфалис ..." е напишано по средината на 16 век, а Thölde веројатно е негов автор.<ref>{{Наведена книга|title=Lexikon einer hermetischen Wissenschaft|first=|date=1998|publisher=|year=|isbn=|editor=Ц.Х. Бек|location=München|pages=|editor2=Figala, Karin|author=priesner}}<nowiki><ref name="cww"></nowiki>{{наведена книга|title=Антимониум: неговата историја, хемија, [[минералогија]], геологија, металургија, употреба, подготовка, анализа, производство и вреднување со целосни библиографии|last1=Ванг|first1=Чунг Ву|date=1919|publisher=|year=|isbn=|location=Лондон, Велика Британија|page=6-33|pages=|Geiffin and Co. Ltd}}</ref><ref>s.v. "Василиј Василиј". Харолд Јанц можеби е единствениот современи научник кој го негира авторството на Толд, но тој исто така се согласува со датумите на работа по 1550:[http://microformguides.gale.com/Data/Download/2025000R.pdf каталог на германската барокна литература]{{Мртва_врска|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref><ref>{{Наведено списание|doi=10.1021/ed009p11|title=The discovery of the elements. II. Elements known to the alchemists|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_january-june-1932_9_1-6/page/11|date=1932|last1=Weeks|first1 = Мери Елвира | authorlink1 = Марија Елвира Недели | journal = весник на хемиско образование | volume= 9|issue=1|page=11|bibcode=1932JChEd.. септември ..11W}}</ref><!--Англиски превод на "[[Currus Triumphalis]]" "се појавил на англиски јазик во 1660, под наслов [[Триумфалната кочија на антимон]]. Работата останува од голем интерес, главно поради тоа што документира како следбениците на ренегатниот германски лекар, Филипс Теофраст [[Парацелс]] фон Хоенхајм (од кого Толде бил еден), дојдоа да ја поврзат практиката на алхемијата со подготовката на хемиски лекови.--> Металната антимон беше познат на германскиот хемичар [[Андреас Лививија]] во 1615 година, кој го добил со додавање на железо во стопена мешавина на антимон сулфид, сол и калиум [[тартрат]]. Оваа постапка произведува антимон со кристална или ѕвезда површина.<ref name=mellor/> Со доаѓањето на предизвиците на теоријата на [[флогистон]], беше прифатено дека антимон е елемент кој ги формира сулфидите, оксидите и другите соединенија, како и другите метали.<ref name=mellor/> Првото откритие на чистата антимонска природа во [[Земјината кора]] беше опишано од [[шведскиот народ|шведски]] научник и инженер на локалната рудничка област [[Антон фон Шваб]] во 1783 година; [[тип на локалитетот (геологија)|тип-примерок]] беше собрана од [[Сала Сребреница]] во рударската област Bergslagen на [[Општина Сала, Шведска|Сала]], [[Вестманланд Каунти|Вестманланд]] , [[Шведска]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mindat.org/min-262.html|title=Native antimony|publisher=Mindat.org}}</ref><ref>{{Наведено списание|doi=10.1080/14786440308676406|title=XL. Extracts from the third volume of the analyses|date=1803|last1=Klaproth|first1=M.|journal=Philosophical Magazine |series=Series 1|volume=17|issue=67|page=230|url=https://books.google.com/books?id=qxtRAAAAYAAJ&pg=PA230}}</ref> === Потекло на поимот === Средновековната латинска форма, од која модерните јазици и доцниот [[византиски грчки]] ги земаат нивните имиња за антимон, е '' антимониум ''. Потеклото на ова е неизвесно; сите предлози имаат некои потешкотии од формата или толкувањето. [[Популарната етимологија]], од анти-монахос или француски "antimoine", сè уште има приврзаници; ова би значело "монах-убиец", и многу од раните [[алхемичарски]] се објаснуваат како монаси, а антимон е отровен.<ref name=etym>{{OEtymD|antimony}}</ref> Раните употреби на '' антимониум '' вклучуваат преводи, во 1050-1100, од [[Константин африкански]] арапски медицински третирања.<ref>Липман, стр. 642, пишувајќи во 1919 година, вели: "'' zuerst ''".</ref> Неколку авторитети веруваат дека "антимониум" е корумпирана корупција на некоја арапска форма; Мејерхоф го потекнува од "ithmid";<ref>Мејерхоф, цитиран во Сартон, тврди дека "ithmid" или "атом" се корумпирани во средновековните "варбаро-латиници"; '' OED '' тврди дека некоја арапска форма е потекло, а ако '' ithmid '' е коренот, поставува '' атимодиум, атимодиум, атимониум '', како посредни форми.</ref> други можности вклучуваат '' атимарот '', арапското име на металоидот и хипотетички '' ас стигми '', произлезени од или паралелно со грчкиот.<ref>Endlich, стр. 28; една од предностите на '' as-stimmi '' е тоа што има целосен слог заеднички со '' antimonium ''.</ref><ref>{{Наведено списание|jstor=2451020|pages=21–32|last1=Endlich|first1=F. M.|title = За некои интересни изводи на минерални имиња |url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1888-01_22_253/page/21| volume = 22 | issue = 253 | journal = Американски природонаучник | date = 1888|doi=10.1086/274630}}</ref> Стандардниот хемиски симбол за антимон (Sb) — заслужен за [[Јенс Какоб Берцелиус]], кој ја добива кратенката од '' stibium ''.<ref>Во неговата долга статија за хемиски реакции и номенклатура - Јенс Јакоб Берцелиус, "Есеј за причината за хемиски пропорции, и во некои околности кои се однесуваат на нив: заедно со краток и лесен метод за нивно изразување", "Анали на филозофијата" , vol. 2, страници 443-454 (1813) и вол. 3, страници 51-62, 93-106, 244-255, 353-364 (1814) - на [https://books.google.com/books?id=E8M4AAAAMAAJ&pg=PA52 стр. 52] Берцелиус го наведува симболот за антимон како "Св"; сепак, почнувајќи од [https://books.google.com/books?id=E8M4AAAAMAAJ&pg=PA248 page 248],Берцелиус потоа го користи симболот "Сб" за антимон.</ref> Старите зборови за антимон најчесто имаат, како нивно главно значење, [[кол (козметика)|кол]], сулфид на антимон. Египќаните ја нарекоа антимон "mśdmt";<ref>{{Наведено списание|last=Albright|first=W. F.|title=Notes on Egypto-Semitic Etymology. II|journal=The American Journal of Semitic Languages and Literatures|volume=34|issue=4|date=1918|jstor=528157|pages=215–255 [230]|doi=10.1086/369866}}</ref> in [[hieroglyphs]], самогласките не се сигурни, но коптската форма на зборот е ⲥⲧⲏⲙ (stēm). Грчкиот збор, στίμμι '' stimmi '', веројатно е [[заем збор]] од арапски или од египетски '' stm ''<ref name=etym/> <hiero>O34:D46-G17-F21:D4</hiero>и се користи од [[Attica|Attic]] [[tragedy|tragic]] [[poet]] од V век п.н.е. Подоцна Грците, исто така, користеле στἰβι '' стиби '', исто како и [[Aulus Cornelius Celsus|Celsus]] и [[Pliny the Elder|Pliny]], пишувајќи на латински, во првиот век од н.е. Плини, исто така, ги дава имињата '' stimi '' {{sic}}, '' larbaris '', [[alabaster]] и "многу честиот" '' platyophthalmos '', "wide eye" (од ефектот на козметиката). Подоцна латинските автори го адаптираат зборот на латински како "стибиум". Арапскиот збор за супстанцијата, што е спротивно на козметиката, може да се појави како إثمد '' ithmid, athmoud, othmod '', или '' uthmod ''. [[Littré]] сугерира дека првата форма, која е најрана, произлегува од "стимида", акузативна за "стимулира". , и деклинацијата варира; Endlich, стр. 28; Celsus, 6 јуни 6 ff; Плиниј "Природна историја" 33.33; Луис и Краток: '' Латински речник ''. '' OED '', s. "антимон".</ref> == Производство== [[File:Светска продукција на антимон 2010.svg|thumb|upright=1.6|World antimony output in 2010<ref name=usgs/>|врска=Special:FilePath/Светска_продукција_на_антимон_2010.svg]] [[File:Антимон - тренд на светско производство.svg|thumb|upright=1.6|World production trend of antimony|врска=Special:FilePath/Антимон_-_тренд_на_светско_производство.svg]] ===Најголеми производители и обем на производство=== [[British Geological Survey]] (BGS) објави дека во 2005 година Кина беше врвен производител на антимон со околу 84% од светскиот удел, следеше на далечина од Јужна Африка, Боливија и Таџикистан. Rудникот Сикуангшан во покраината [[Хунан]] има најголеми депозити во Кина со проценета депозит од 2,1 милион метрички тони. | назив = Самариум-неодиумска изотопна систематика на хидротермални калцити од депозитот на Xikuangshan антимон (Хунан, Кина): потенцијалот на калцит како геохронометар. Во 2016 година, според [[САД геолошко истражување]], Кина изнесува 76,9% од вкупното производство на антимон, следено на второ место од Русија со 6,9% и Таџикистан со 6.2%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/antimony/mcs-2017-antim.pdf|title=Геолошки минерални добра на Соединетите Американски Држави Резиме|last=|first=|date=|webwebsite=|publisher=|access-date=|archive-date=2017-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427162117/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/antimony/mcs-2017-antim.pdf|url-status=dead}}</ref> {|class="wikitable" |+Производство на антимон во 2016 г.<ref name=usgs/> ! Земја !! Тони !! Удел (%) |- |{{знаме|China}} |100,000 |76.9 |- |{{знаме|Russia}} |9,000 |6.9 |- |{{знаме|Tajikistan}} |8,000 |6.2 |- |{{знаме|Bolivia}} |4,000 |3.1 |- |{{знаме|Australia}} |3,500 |2.7 |- |''Top 5'' |124,500 |95.8 |- !Total world !130,000 !100.0 |} Кинеското производство на антимон се очекува да се намали во иднина, бидејќи рудниците и топилниците се затворени од страна на владата, како дел од контролата на загадувањето. Особено поради новиот закон за заштита на животната средина кој стапи на сила на јануари 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chinadialogue.net/Environmental-Protection-Law-2014-eversion.pdf|title=Закон за заштита на животната средина на Народна Република Кина|last=|first=|date=24 април 2014|webwebsite=|publisher=|access-date=|archive-date=2014-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140602113948/https://www.chinadialogue.net/Environmental-Protection-Law-2014-eversion.pdf|url-status=dead}}</ref> и ревидирани "Стандарди за емисија на загадувачки супстанции за Станум, Антимон и Меркур" кои стапиле на сила, пречките за економско производство се поголеми. Според Националното биро за статистика во Кина, до септември 2015 година 50% од капацитетот за производство на антимон во провинцијата Хунан (провинцијата со најголеми резерви на антимон во Кина) не биле употребени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/antimony/mcs-2016-antim.pdf|title=U.S. Геолошко истражување, Минерални стокови резимеа: Антимон | last= | first= | date = 1 јануари 2016 година|webwebsite=|publisher=|access-date=}}</ref> Пријавената продукција на антимон во Кина опадна и веројатно нема да се зголеми во наредните години, според извештајот на Роскил. Нема значајни депозити на антимон во Кина развиени околу десет години, а останатите економски резерви брзо се намалуваат. /RoskillCRT.pdf|title = Студија на антимон пазарот од Roskill Consulting Group | пристап-date = 9 април 2012 | архив-url = https: //web.archive.org/web/20121018034957/http: //www.ancoa .com.au / RoskillCRT.pdf | archive-date = 18 октомври 2012 | url-status=dead | df = dmy-all}}</ref> Најголемите светски производители на антимон, според Роскил, се наведени подолу: {|class="wikitable sortable" |+Largest antimony producers in 2010.<ref name="primer"> [http://tri-starresources.com/assets/Antimony%20Primer%20Final%20Jan%202012(1).pdf Antimony Uses, Production and Prices Primer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025010012/http://tri-starresources.com/assets/Antimony%20Primer%20Final%20Jan%202012%281%29.pdf |date=25 October 2012 }} . tri-starresources.com </ref> ! Country !! Company !! Capacity <br>(tonnes per year) |- |{{знаме|Australia}} |Mandalay Resources |2,750 |- |{{знаме|Bolivia}} |various |5,460 |- |{{знаме|Canada}} |Beaver Brook |6,000 |- |{{знаме|China}} |Hsikwangshan Twinkling Star |55,000 |- |{{знаме|China}} |Hunan Chenzhou Mining |20,000 |- |{{знаме|China}} |China Tin Group |20,000 |- |{{знаме|China}} |Shenyang Huachang Antimony |15,000 |- |{{знаме|Kazakhstan}} |Kazzinc |1,000 |- |{{знаме|Kyrgyzstan}} |Kadamdzhai |500 |- |{{знаме|Laos}} |SRS |500 |- |{{знаме|Mexico}} |US Antimony |70 |- |{{знаме|Myanmar}} |various |6,000 |- |{{знаме|Russia}} |GeoProMining |6,500 |- |{{знаме|South Africa}} |Consolidated Murchison |6,000 |- |{{знаме|Tajikistan}} |Unzob |5,500 |- |{{знаме|Thailand}} |unknown |600 |- |{{знаме|Turkey}} |Cengiz & Özdemir Antimuan Madenleri |2,400 |} === Резерви === Според статистичките податоци од USGS, тековните глобални резерви на антимон ќе се намалат за 13 години. Сепак, USGS очекува повеќе ресурси ќе бидат пронајдени. {|class="wikitable" |+Светски резерви на антимон во 2015 година 2015<ref name="primer"/> ! Држава !! Резерви <br>(тони на % учество) !! % од вкупното производство |- |{{знаме|People's Republic of China}} |950,000 |47.81 |- |{{знаме|Russia}} |350,000 |17.61 |- |{{знаме|Bolivia}} |310,000 |15.60 |- |{{знаме|Australia}} |140,000 |7.05 |- |{{знаме|United States}} |60,000 |3.02 |- |{{знаме|Tajikistan}} |50,000 |2.52 |- |{{знаме|South Africa}} |27,000 |1.36 |- |Other countries |100,000 |5.03 |- !Total world !1,987,000 !100.0 |} === Процес на производство === Извлекувањето на антимонот од рудите зависи од квалитетот и составот на таа руда. Поголемиот дел од антимонот се ископува како сулфид, рудите со понизок квалитет се концентрираат преку процес на [[флотација]], додека пак квалитетните руди се греат на 500–600&nbsp;°C, температура при која стибнитот се топи и с раздвојува од придружните минерали. Антимонот може да се издвои од суровиот антимономскиот сулфид преку редукција со отпадно железо:<ref name="of03"/> :{{хем|Sb|2|S|3}} + 3 Fe → 2 Sb + 3 FeS Сулфидот се претвора во оксид; па така добиениот производ се пече, понекогаш од причина да испари лесно реактивниот антимон(III) оксид, кој подоцна се издвојува.<ref name=Ullmann/> Овој материјал честопати се користи директно, при што има примеси на арсен и сулфиди.<ref name="Norm">{{наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vVhpurkfeN4C&pg=PA45|page=45|title=Chemistry of arsenic, antimony, and bismuth|isbn=978-0-7514-0389-3|author=Norman, Nicholas C|date=1998}}</ref><ref>{{наведено списание|doi=10.1016/j.envpol.2003 октомври 014|title=Antimony distribution and environmental mobility at an historic antimony smelter site, New Zealand|date=2004|last1=Wilson|first1=N. J.|last2=Craw|first2=D.|last3=Hunter|first3=K.|journal=Environmental Pollution|volume=129|issue=2|pages=257–66|pmid=14987811}}</ref> Антимонот се издвојува од оксидот преку јаглероднотоплинска редукција:<ref name="of03"/><ref name="Norm"/> :2 {{хем|Sb|2|O|3}} + 3 C → 4 Sb + 3 {{хем|CO|2}} Рудите со низок квалитет се редуцираат во [[висока печка|високи печки]], додека пак рудите со повисок квалитет се редуцираат во [[ревербаторска печка|ревербаторски печки]].<ref name="of03"/> === ризик за снабдување и критичко минерално рангирање === Антимонијата постојано е рангирана високо во европските и американските [[Критички минерални суровини|ризични списоци во врска со критичноста на елементот]] што укажува на релативен ризик за снабдување на хемиски елементи или групи на елементи потребни за одржување на моменталната економија и начин на живот. Со поголемиот дел од антимон увезени во Европа и САД кои доаѓаат од Кина, кинеското производство е од клучно значење за снабдување. Додека Кина ги ревидира и ги зголемува стандардите за контрола на животната средина, производството на антимон станува сè повеќе ограничено. Дополнително кинеските квоти за извоз на антимон се намалуваат во изминатите години. Овие два фактора го зголемуваат ризикот за снабдување и за Европа и САД. ==== Европа ==== Според BGS список на ризик од 2015 година, антимонот се рангира како вториот по опасност (по реткост зад реткоземјените) на показателот за недоволно снабдување.<ref>{{cite web|url=http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/statistics/risklist.html|title=MineralsUK Risk List 2015|last=|first=|date=|access-date=}}</ref> Ова укажува дека моментално е еден од металите со втора по висина опасност од хемиските елементи или групи кои се од важност за британската економија и животен стил. Дополнително, антимонот е на списоктот на критични материјали за ЕУ во извештај објавен во 2014 година. Може да се забележи на сликата xxx дека антимонот и понатаму има висок ризик поради неговата економска важност. 92% од антимонот се увезува од Кина, која е еден од најголемите произведувачи.<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/ година ?uri=CELEX:52014DC0297|title=Review of the list of critical raw materials for the EU and the implementation of the Raw Materials Initiative|last=|first=|date=|access-date=}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== САД ==== Во САД е направена голема анализа за дефинирање на кои метали треба да се наречат стратешки или критични за безбедноста на нацијата. Не постојат точни дефиниции и гледишта за тоа што претставува стратешки или критичен минерал за безбедноста на САД во безбедноста.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http: //americanresources.org/wp-content/uploads/2012/06/ ARPN_Quarterly_Report_WEB.pdf | title = Извештај на Мрежата за ресурси со американските ресурси | last = | first = | date = | webwebsite = | publisher = | 8 = date-access date }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 2015 година, немаше антимон во САД. Металот се увезува од странски земји. Од 2011-2014 година 68% од американската антимон доаѓаат од Кина, 14% од Индија, 4% од Мексико и 14% од други извори. Во моментов не постојат јавно познати државни залихи. "Поткомитетот за критички и стратешки минерални снабдувачки синџири" на САД има прикажан 78 минерални суровини од 1996-2008 година. Утврди дека мала подгрупа на минерали, вклучувајќи антимон, постојано паѓа во категоријата потенцијално критични минерали. Во иднина, ќе се направи втора проценка на пронајдената подгрупа на минерали за да се идентификува што треба да се дефинира од значителен ризик и критично за интересите на САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu / раст / сектори / суровинии / специфични-интерес / критични_на|title=Минерални профили на стоки: Антимон|last=|last1=Butterman|first=|first1=C.|last2=Carlin, Jr.|first2=J. F|date=2003|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=|access-date=|editor=геолошко истражување на САД|веб=|}}</ref> === Пригушувачи на пламен === Антимон главно се користи како [[антимон триоксид|триоксид]] за [[пламен retardant|пламен-доказ соединенија]], секогаш во комбинација со халогениран retardants, освен во халоген-содржат полимери. Ефектот на задржување на пламенот на антимон триоксидот се добива со формирање на халогенирани антимон соединенија, триоксид и сродните соединенија | title = Отпадните пламени за пластика и текстил: Практични примени | isbn = 978-3-446-41652-9 | author1 = Weil | first1 = Edward D. | last2 = Levchik | first2 = Sergei V. | date = 4 јуни 2009}} кои реагираат со водородни атоми, а веројатно исто така со атоми на кислород и OH радикали, со што се инхибира оган.</ref> пазари за огнени отпадоци вклучуваат детска облека, играчки, авиони и автомобилски седишта. Тие исто така се додаваат во [[полиестерска смола]] во [[стаклена армирана пластика|фиберглас]] [[композитен материјал|композити]] за такви предмети како што се покрива моторот на лесни авиони. Смолата ќе изгори во присуство на надворешно генериран пламен, но ќе изгасне кога надворешниот пламен ќе биде отстранет.<ref name = Ullmann>Grund, Sabina C .; Хануш, Куниберт; Бреуниг, Ханс Ј .; Волкот, Ханс Уве (2006) "Антимон и соединенија на антимон" во "Улманската енциклопедија на индустриска хемија", Вајли-ВХЦ, Вајнхајм. {{doi | 10.1002 / 14356007.a03_055.pub2}}</ref><ref>{{Наведена книга | url = https: //books.google.com/books? id = ZG9VFSBnIPAC & pg = PA15 | pages = 15-16 | title = Огнени пламени за пластика и текстил: практични апликации | isbn = 978-3-446-41652-9 | author1 = Weil | first1 = Edward D. | last2 = Levchik | first2 = Sergei V. | date = 4 June 2009 }}</ref> === Легури === Антимонот претставува многу корисна [[легура]] со [[олово]], зголемувајќи ја својата цврстина и механичка сила. За повеќето апликации кои вклучуваат олово, различни легури на антимон се користат како метал за легирање. Во [[оловни кисели батерии]], ова додавање ја подобрува цврстината на плочката и полнечките одлики. google.com/?id=1HSsx9fPAKkC&pg=PA60|title=Battery Technology Handbook | first = Heinz Albert | last = Kiehne | publisher= CRC Press | date = 2003 | pages = 60–61 | isbn = 978-0-8247-4249 -2}}</ref> Се користи во антифрикциони легури (како што е [[Babbitt метал]]), {ref> {{Наведена книга | pages = 46-47 | isbn = 978-1-4067-4671-6 | url = https: //books.google.com/? id = KR82QRlAgUwC & pg = PA46 | title = Принципи на металографија | last= Вилијамс | first= Роберт С |editor = Читање на книги | date = 2007}}</ref> во [[bullet]] и [[lead shot]], [[електричен кабел]] плашт, [[тип метал]] (на пример, за [[Linotype machine|linotype]] машини за печатење < книга | url = https: //books.google.com/? id = IYZezyEvZ78C & pg = PA399 | насловна неорганска хемија - учебник за колеџи и училишта | first= EJ | last= Holmyard | date = 2008 | isbn = 978- 1-4437-2253-7 | page = 399-400 | work="Прочитајте книги"}}</ref>), [[solder]] (некои "[[RoHS|без олово]]" придружни содржат 5% Sb),<ref>{{Наведено списание | first1 = H. | last1 = Ipser | first2 = H. | last2 = Flandorfer | first3 = Ch. | last3 = Luef | first4 = C. | last4 = Schmetterer | first5 = U. | last5 = Saeed | title = Термодинамика и фазни дијаграми на безоловен лемење Материјали во електроника | volume = 18 | date = 2007 | doi = 10.1007 / s10854-006-9009-3 | pages = 3-17 | issue = 1-3}}</ref> во [[калај]],<ref>{{наведена книга | last= Хул | first= Чарлс | title = Каша |editor = издание на Оспри | date = 1992 | url = https: //books.google.com/? id = 3_zyycVRw18C | isbn = 978-0-7478-0152-8 | pages = 1-5}}</ref> и во легури за стврднување со ниска [[калај]] содржина при изработка на [[цевка на органите]]. === Други апликации === Една апликација е како стабилизатор и катализатор за производство на [[полиетилен терефталат]].<ref name = "of03" /> Друга е како средство за отстранување на микроскопските меурчиња во [[стаклото]], најчесто за телевизиски екрани;<ref>{{Наведена книга | doi = 10.1002 / 14356007.a12_365 |department= Glass | title = Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry | date = 2000 | last1 = De Jong | first1 = Bernard HWS | last2 = Beerkens | first2 = Ruud GC | last3 = Van Nijnatten | first3 = Peter A. | isbn = 978-3-527-30673-2}}</ref> антимон јони комуницираат со кислород, потиснувајќи ја тенденцијата на вториот да формира меурчиња.<ref>{{Наведено списание | title = Voltammetric Studies of Antimony Ions in Sodium-vapor-silica Glass Melts up to 1873 K | pmid = 11993676 | url = http: //www.eurochem.cz/polavolt/anorg/systemat/sb/navody%5Ca17_0045.pdf | date = 2001 | last1 = Yamashita | first1 = H. | last2 = Yamaguchi | first2 = S. | last3 = Nishimura | first3 = R. | last4 = Maekawa | first4 = T. | volume = 17 | issue = 1 | pages = 45 50 | journal = аналитички науки. | doi = 10,2116 / analsci.17.45 | access-date = 2021-10-05 | archive-date = 2016-03-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303223300/http://www.eurochem.cz/polavolt/anorg/systemat/sb/navody%5Ca17_0045.pdf | url-status = dead }}</ref> Третиот апликација е пигменти <ref name = "of03" /> Антимонот сè повеќе се користи во [[полупроводници]] како [[допант]] во [[N-тип полупроводник|n-тип]] на [[силициум]]ски [[вафли (електроника)|вафли]] <ref>{{Наведена книга | url = https: //books.google.com/? id = COcVgAtqeKkC & pg = PA473 | page = 473 | title = Прирачник за полупроводнички силициумска технологија | first1 = William C. | last1 = O'Mara | first2 = Роберт Б. | last2 = Херинг | first3 = Ли Филип | last3 = Хант |editor = Вилијам Андреј | date = 1990 | isbn = 978-0-8155-1237-0}}</ref> за [[диоди]] s , [[инфраред]] детектори и [[Хал ефект|Hall-effect]] уреди. Во 50-тите години, емитери и колектори на npn [[легура транзистор]] беа допирани со мали мониста од легура на антимон. google.com/?id=_7fOlKRDcCkC&pg=PA101|page=101|title=избраните дела на професорот Херберт Кромер | last= Мати | first= Ц. К. |editor = World Scientific, 2008 | isbn = 978-981-270-901-1 | date = 2008}}</ref> [[Indium antimonide]] се користи како материјал за средно [[инфрацрвен детектор] ] s.<ref>{{Наведена книга | url = https: //books.google.com/books? id = X-qeJG1k2jwC & pg = PA68 | page = 68 | title = Проширување на визијата на сензорни материјали | isbn = 978- 0-309-05175-0 | author1 = Комитет за нови сензорни технологии: материјали и апликации | first1 = Националниот истражувачки совет (САД) | date = 1995}} <{ref> <ref>{{наведена книга | url = https: //books.google.com/books?id=wBQCKN_GKhAC&pg=PA35|page=35|title=Фундаменти на инфрацрвените материјали за детектори | isbn = 978-0-8194-6731-7 | author = Кинч, Мајкл А | date = 2007 }}</ref><ref>{{наведена книга | url = https: //books.google.com/books? id = WR4_GzaAQM0C & pg = PA15 | page = 15 | title = Инфрацрвени детектори | isbn = 978-0-12 -752105-3 | author = Виллсон, Роберт К | author2 = Пиво, Алберт Ц | date = 1970}}</ref> Биологијата и медицината имаат малку употреба на антимон. Третмани кои содржат антимон, познати како [[antimonial]] s, се користат како [[emetic]] s.<ref>{{Наведено списание | title = Необична историја на антимонот | first= Колин А. | last= Расел | jstor = 532063 | number=115-116 | volume= 54 | publisher= 1 | journal = белешки и записи од Кралското друштво на Лондон | date = 2000 | doi = 10.1098 / rsnr.2000.0101 | pmc = 1064207}}</ref> Антимонските соединенија се користат како [[антипротозоален агенс|antiprotozoan]] лекови. [[Калиум антимонил тартрат]], или тартар еметик, некогаш беше користена како анти-[[schistosomiasis|schistosomal]] лек од 1919 година. Подоцна беше заменет со [[praziquantel]].<ref><nowiki>{{Наведено списание | doi = 10.1007 / s00436-001-0588-x | title = Хемотераписки пристапи кон шистозомите: Тековно знаење и перспектива | date = 2002 | author = Harder Антимон и неговите соединенија се користат во неколку </nowiki>[[ветеринарни]] препарати, како што се антиомалинот и литиумски антимон тиомалат, како кондиционер за кожа во [[преживари]].<nowiki><ref></nowiki>{{наведена книга | url = https: //books.google.com/books? id = JAkOtJsGqiQC & pg = PA262 | pages = 262-265 | title = Болести на топлите земјишта: клинички прирачник | isbn = 978-1-4102-0789-0 | author1 = Kassirsky | first1 = I. A. | last2 = Плотников | first2 = N. N. | date = 1 август 2003}}</ref> Антимонијата има негување или кондиционирање на ткивата кај [[кератинизирани]] ткива кај животните. Лековите засновани на антимон, како што се [[meglumine antimoniate]], исто така се сметаат за лекови на избор за лекување на [[лајшманиоза]] кај [[домашни животни]] s. За жал, покрај тоа што имаат ниски [[терапевтски индекс]]и, лековите имаат минимално пенетрација на [[коскената срцевина]], каде што некои од "Leishmania" [[amastigote]] живеат и лекуваат болеста - особено висцералната форма - е многу тешко.<ref>{{наведена книга | url = https: //books.google.com/books? Id = bXhn6Gzxwu0C & pg = PA19 | page = 19-21 | title = Лекови употребени во паразитски болести | isbn = 978-92-4-140104-3 | author = Организација Mondiale de la Santé | date = 1995}}</ref> Елементарната антимон како [[антимон пилула]] некогаш беше користена како лек. Тоа може да биде повторно употребено од другите по ингестија и елиминација.<ref>{{наведена книга | isbn = 978-1-85821-642-3 | title = Антимон во медицинската историја: извештај за медицинската употреба на антимон и неговите соединенија рано време до денес | author = McCallum, RI |editor = Pentland Press | date = 1999}}</ref> [[Антимон (III) сулфид]] се користи во главите на некои [[сигурносно совпаѓање]].<ref name = "Trends">{{Наведена книга | url = https: //books.google.com/? id = TyQrAAAAYAAJ & pg = PA50 |editor = Национални академии | date = 1970 | author = Национален совет за истражување | title = трендови во употребата на антимон: извештај | page = 50}}</ref><ref>{{наведена книга | url= https://books.google.com/books?id=nDhpLa1rl44C&pg=PT109|page=109|title=Encyclopaedia of Occupational Health and Safety: хемиски, индустрии и занимања | isbn = 978-92-2-109816-4 | author= Stellman, Jeanne Mager | date = 1998}}</ref> Антимонските сулфиди помагаат да се стабилизира коефициентот на триење во материјалите на автоматските кочни амони. Ефекти на антимон трисулфид Sb S и циркониум силикат во материјалот за триење на возилото на триење | doi = 10.1016 / s0043-1648 (00) 00314-8} }</ref> Антимон се употребува во куршуми, трагачи на куршуми,<ref>{{Наведено списание | doi = 10.1016 / S0379-0738 (02) 00118-4 | title = металуршки преглед на толкувањето на композитната анализа на куршум води | date = 2002 | last1 = Randich | first1 = Erik | last2 = Duerfeldt | first2 = Wayne | last3 = McLendon | first3 = Wade | last4 = Тобин | first4 = William | journal = форензички науки | volume = 127 | issue = 3 | pages = 174-91 | pmid = 12175947}}</ref> боја, стакло уметност, и како [[нечистотија]] во [[стаклест емајл|емајл]]. [[Антимони-124]] се користи заедно со [[берилиум]] во [[неутронски извор]] s; [[gamma ray]] е емитирана од антимон-124 иницира [[photodisintegration]] на берилиум.<ref>{{Наведено списание | doi = 10.1016 / 0022-3107 (70) 90058-4 | title = на антимонибелиумот фотонеутрони | date = 1970 | last1 = Lalovic | first1 = M. | journal = Journal of Nuclear Energy | volume = 24 | issue = 3 | page = 123 | bibcode = 1970JNuE ... 24..123L | last2 = Werle | first2 = H.}}</ref><ref>{{Наведена книга | url = https: //books.google.com/books? id = 3KdmdcGbBywC & pg = PA51 | page = 51 | title = Физика и инженерство на зрачење откриени | isbn = 978-0-12-045581-2 | author = Ahmed, Syed Naeem | date = 2007}}</ref> Емитираните неутрони имаат просечна енергија од 24 keV.<ref>{{Наведено списание | doi= 10.1016 / 0029-5582 (60) 90171-1 | title = Одредување на енергијата на фотониутрони на антимон-берилиум | date = 1960 | author = Schmitt, H | journal = Nuclear Physics | volume = 20 | page = 220 | doi= 1960NucPh..20..220S}}</ref> Природниот антимон се користи во [[стартување на неутронски извори]]. == Мерки на претпазливост == Ефектите на антимон и неговите соединенија врз здравјето на луѓето и животната средина се разликуваат многу. Елементарниот метален антимон не влијае на здравјето на луѓето и на животната средина. Вдишување на антимон триоксид (и слични слабо растворливи Sb (III) честички од прав како што е антимонска прашина) се смета за штетен и се смета дека предизвикува рак. Сепак, овие ефекти се забележани само кај женските стаорци и по долготрајна изложеност на високи концентрации на прашина. Ефектите се претпоставуваат дека се припишуваат на вдишување на слабо растворливи СБ честички што доведува до оштетување на белодробниот клиренс, преоптоварување на белите дробови, воспаление и конечно формирање на тумор, а не на изложување на јони на антимон (OECD, 2008). Антимонските хлориди се корозивни на кожата. Ефектите на антимон не се споредливи со оние на арсен; ова може да биде предизвикано од значителни разлики при земање, метаболизам и екскреција помеѓу арсен и антимон. За орална апсорпција, ICRP (1994) препорача вредности од 10% за титарски еметици и 1% за сите други соединенија на антимон. Процентуалната дермална апсорпција на метали е најмногу 1% (ХЕРАГ, 2007). Инхалационата апсорпција на антимон триоксид и други слабо растворливи супстанции Sb (III) (како што е антимонска прашина) се проценува на 6,8% (ОЕЦД, 2008), додека вредноста на <1% е изведена за Sb (V) супстанции. Антимонијата (V) не е квантитативно намалена на антимон (III) во клетката, и двата вида постојат истовремено. Антимонитот главно се излачува од човечкото тело преку урина. Антимонијата и неговите соединенија не предизвикуваат акутни ефекти врз здравјето на луѓето, со исклучок на [[антимон калиум тартрат]] ("татарски еметик"), пророк кој намерно се користи за лекување на [(лешманиоза)] пациенти. Продолжениот контакт со кожата со антимонска прашина може да предизвика дерматитис. Сепак, на ниво на Европската унија беше договорено дека забележаните кожни сипаници не се специфични за супстанцијата, но најверојатно се должат на физичко блокирање на каналите за пот (ECHA / PR / 09/09, Helsinki, 6 јули 2009). Прашок од антимон може исто така да биде експлозивен кога се дисперзира во воздухот; кога во голем дел солидна не е запалива.<ref name = ": 0">{{PGCH | 0036}}</ref> Антимонот е неспојлив со силни киселини, халогенирани киселини и оксидирачи; кога е изложен на новоформираниот водород може да формира [[стибин]] (SbH <sub> 3 </ sub>).<ref name = ": 0" /> 8-часовен временски пондериран просек (TWA) — поставен на 0,5&nbsp;mg / m <sup> 3 </ sup> од страна на [[Американската конференција на владините индустриски хигиеничари]] и од страна на [[администрација за безбедност и здравје при работа ]] (OSHA) како законски [[дозволена граница на изложеност]] (PEL) на работното место. [[Национален институт за безбедност и здравје при работа]] (NIOSH) утврди [[препорачана граница на изложеност]] (REL) од 0,5&nbsp;mg / m <sup> 3 </ sup> како 8-часовна TWA. < ref name = ": 0" /> Антимонските соединенија се користат како катализатори за производство на полиетилен терефталат (ПЕТ). Некои истражувања известуваат за минорно исфрлање на антимон од ПЕТ шишиња во течности, но нивоата се под насоките за вода за пиење. Концентрациите на антимон во концентрат на овошен сок беа нешто повисоки (до 44,7 мг / л антимон), но соковите не спаѓаат под прописите за вода за пиење. Упатствата за вода за пиење се: * [[Светска здравствена организација]]: 20 μg / L * Јапонија: 15 μg / L <ref>Вакајама, Хироши (2003) [http://www.nilim.go.jp/lab/bcg/siryou/tnn/tnn0264pdf/ks0264011.pdf "Ревизија на стандардите за вода за пиење во Јапонија "], Министерство за здравство, труд и благосостојба (Јапонија); Табела 2, стр. 84</ref> * [[Агенција за заштита на животната средина во Соединетите Американски Држави]], здравство Канада и Министерството за животна средина на Онтарио: 6 мг / L * ЕУ и германското федерално министерство за животна средина: 5 μg / L <ref name = shotyk>{{Наведено списание | doi = 10.1039 / b517844b | date = 2006 | author = Shotyk, W|author2 = Krachler, M|author3 = Chen, B. | title = Контаминација на канадски и европски флаширани води со антимон од контејнери за ПЕТ | volume = 8 | issue = 2 | pages = 288–92 | pmid = 16470261 | journal = Journal of Monitoring of the Environment > ТДИ предложена од СЗО е 6 мг антимон за килограм телесна тежина.<ref>{{наведена книга | title = упатства за квалитет на вода за пиење | date = 2011 |editor = Светска здравствена организација | isbn = 978-92-4 -154815-1 | page = 314 | publisher= 4-ти | url = http: //apps.who.int/iris/bitstream/10665/44584/1/9789241548151_bg.pdf}}</ref> [[IDLH]] (веднаш опасно за животот и здравјето) вредност за антимон е 50&nbsp;mg / m <sup> 3 </ sup>.<ref name = ": 0" /> === Токсичност === Некои соединенија на антимон се чини дека се токсични, особено антимон триоксид и антимон калиум тартрат.<ref name = "atsdr.cdc.gov">https://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp23.pdf</ref> Ефектите може да бидат слични на труење со арсен.<ref>{{Наведено списание | url = https: //www.britannica.com/science/antimony-poisoning | title = Труење со антимон | website = Енциклопедија Британика}}</ref> изложеноста може да предизвика респираторна иритација, пневмокониози, антинони дамки на кожата, гастроинтестинални симптоми и срцеви аритмии. Покрај тоа, антимон триоксидот е потенцијално канцерогени за луѓето.<ref>{{Наведено списание | pmc = 3037053 | year = 2010 | last1 = Sundar | first1 = S | title = Antimony toxicity | journal = International Journal of Environmental Research and Public Health | volume = 7 | issue = 12 | pages = 4267-4277 | last2 = Chakravarty | first2 = J | pmid = 21318007 | doi = 10.3390 / ijerph7124267}}</ref> Несакани ефекти врз здравјето биле забележани кај луѓето и животните по инхалација, орална или дермална изложеност на антимон и соединенија на антимон. Токсичноста на антимон обично се случува или поради професионална експозиција, за време на терапија или од случајно ингестија. Не е јасно дали антимон може да влезе во телото преку кожата.<ref name = "atsdr.cdc.gov" /> == Поврзано == * [[Фаза на промена на меморијата]] == Белешки == {{наводи | group = note}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Компактен периоден систем}} {{Пниктогени}} {{Соединенија на антимонот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Антимон| ]] [[Категорија:Металоиди]] [[Категорија:Пниктогени]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Триаголни минерали]] [[Категорија:Самородни елементи]] [[Категорија:Јадрени материјали]] 9314690bcx14jswic7egbyy6vsxl9fw Стронциум 0 1061234 5630680 5613178 2026-09-21T12:12:28Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630680 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија стронциум}} '''Стронциум''' — [[хемиски елемент]] со симбол &nbsp; '''Sr''' и [[атомски број]] &nbsp; 38. [[Земноалкален метал|Земноалакален метал]] , стронциум е мек сребрено бел жолтеникав [[метал]]ен елемент кој е високо [[хемиска реакција|хемиски реактивен]] . Металот формира слој од темен оксид кога е изложен на воздух. Стронциумот има физички и хемиски својства слични на оние на неговите два вертикални соседи во периодниот систем, [[калциум]] и [[бариум]]. Се јавува природно главно во [[минерал]]ите [[целестин (минерал)|целестин]] и [[стронцијантит]], и главно е миниран од овие. Додека природниот стронциум е стабилен, синтетичкиот [[Strontium-90|<sup>90</sup> Sr]] [[изотоп]] е радиоактивен и е една од најопасните компоненти на [[Nuclear fallout|јадрените последици]] , бидејќи стронциумот се апсорбира од телото на сличен начин како калциумот. Од друга страна, природниот стабилен стронциум не е опасен за здравјето. Стронциумот и стронцианитот се именувани по [[Strontian|Штронтијан]] , село во Шкотска, во близина на местото каде што минералот бил откриен во 1790 година од Адер Крофорд и Вилијам Круксханк, следната година беше идентификуван како нов елемент од својата црвена боја на црвениот [[Flame test|пламен тест]] . Стронциумот за првпат беше издвоен како метал во 1808 година од страна на [[Хамфри Дејви]], користејќи го новооткриениот процес на [[електролиза]]. Во текот на 19 век, стронциумот најчесто се користел во производството на шеќер од [[шеќерна репка]]. На врвот на производството на телевизиски [[Cathode ray tubes|катодни цевки]] , дури 75 проценти од потрошувачката на стронциум во САД се користи за стакло.<ref name="USGS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.earthmagazine.org/article/mineral-resource-month-strontium|title=Mineral Resource of the Month: Strontium|publisher=U.S. Geological Survey|accessdate=16 August 2015}}</ref> Со замена на катодни цевки со други методи, потрошувачката на стронциум драстично се намали.<ref name="USGS" /> == Особености == [[Податотека:Strontium_1.jpg|лево|мини| Оксидиран дендритски стронциум]] Стронциум е [[Валентност|двовалентен]] сребрен метал со бледо жолта нијанса чии својства најчесто се меѓупросторни и слични со оние на спседите [[калциум]] и [[бариум]] .<ref name="Greenwood112"><div> Гринвуд и Ерншоу, pp. 112-13 </div></ref> Тој е помек од калциумот и потежок од бариумот. Се топи на 777&nbsp;°C и врие на 1655&nbsp;°C кои се пониски од оние на калциумот 842&nbsp;°C и 1757&nbsp;°C, бариумот го продолжува овој надолен тренд во точката на топење 727&nbsp;°C, но не и во точката на вриење 2170&nbsp;°C. Густината на стронциум е 2,64г/см<sup>3</sup> која е слично средна помеѓу оние на калциум (1.54 &nbsp; г/см<sup>3)</sup> и бариум (3.594 &nbsp; г/см<sup>3).</sup> <ref name="CRC">C. R. Hammond ''The elements'' (pp. 4–35) in {{RubberBible86th}}</ref> Постојат три алотропи на метален стронциум, со точки на транзиција на 235 и 540 &nbsp; °C.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yZ786vEild0C&pg=PA16|title=Encyclopedia of the Alkaline Earth Compounds|last=Ropp|first=Richard C.|date=31 December 2012|isbn=978-0-444-59553-9|page=16}}</ref> Стандардниот електроден потенцијал за Sr <sup>2+</sup> / Sr е -2,89 &nbsp; V, приближно на средината помеѓу оние на Ca <sup>2+</sup> / Ca (-2,84 &nbsp; V) и Ba <sup>2+</sup> / Ba (-2,92 &nbsp; V) , и блиски до оние од соседните [[Алкален метал|алкални метали]] .<ref name="Greenwood111"><div> Гринвуд и Ерншоу, стр. 111 </div></ref> Стронциумот е во средина помеѓу калциумот и бариумот во неговата реактивност кон водата, со што реагира на контакт за да се произведе стронциум хидроксид и [[водород]]ен гас. Металот на стронциум гори на воздух за производство на стронциум оксид и стронциум нитрид , но бидејќи не реагира со [[азот]] под 380&nbsp;°C, на собна температура спонтано го формира само оксидот.<ref name="CRC">C. R. Hammond ''The elements'' (pp. 4–35) in {{RubberBible86th}}</ref> Покрај едноставниот оксид SrO, пероксидот SrO <sub>2</sub> може да се направи со директна оксидација на метал од стронциум под висок притисок на кислород, а постојат и некои докази за жолт супероксид Sr (O <sub>2</sub> ) <sub>2</sub> .<ref><div> Гринвуд и Ерншоу, стр. 119 </div></ref> Стронциум хидроксид , Sr (OH) <sub>2</sub> , е силна база, иако не е толку силна како хидроксидите на бариум или алкалните метали.<ref><div> Гринвуд и Ерншоу, стр. 121 </div></ref> Сите четири дихалиди на стронциум се познати.<ref><div> Гринвуд и Ерншоу, стр. 117 </div></ref> Поради големинаta на тешките [[Блок (периоден систем)|s-блокови]], вклучувајќи стронциум, познат е широк спектар на координатни броеви од 2, 3 или 4 до 22 или 24 во SrCd <sub>11</sub> и SrZn <sub>13</sub> . Ср <sup>2+</sup> јон е прилично голем, така што високите координативни броеви се правилни.<ref><div> Гринвуд и Ерншоу, стр. 115 </div></ref> Големината на стронциум и бариум игра значајна улога во стабилизирањето на стронциумските комплекси со полидентатен макроциклични лиганди како што се крунистичките етери, на пример, додека 18-круна-6 формира релативно слаби комплекси со калциум и алкални метали, комплексите на стронциум и бариум се многу посилни.<ref><div> Гринвуд и Ерншоу, стр. 124 </div></ref> Органостроциумските соединенија содржат една или повеќе стронциум-јаглеродна врска. Тие се пријавени како посредници во реакции на Барбиер тип .<ref>{{Наведено списание|last=Miyoshi|first=N.|last2=Kamiura|first2=K.|last3=Oka|first3=H.|last4=Kita|first4=A.|last5=Kuwata|first5=R.|last6=Ikehara|first6=D.|last7=Wada|first7=M.|year=2004|title=The Barbier-Type Alkylation of Aldehydes with Alkyl Halides in the Presence of Metallic Strontium|journal=Bulletin of the Chemical Society of Japan|volume=77|issue=2|page=341|doi=10.1246/bcsj.77.341}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Miyoshi|first=N.|last2=Ikehara|first2=D.|last3=Kohno|first3=T.|last4=Matsui|first4=A.|last5=Wada|first5=M.|year=2005|title=The Chemistry of Alkylstrontium Halide Analogues: Barbier-type Alkylation of Imines with Alkyl Halides|url=https://archive.org/details/sim_chemistry-letters_2005-06-05_34_6/page/760|journal=Chemistry Letters|volume=34|issue=6|page=760|doi=10.1246/cl.2005.760}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Miyoshi|first=N.|last2=Matsuo|first2=T.|last3=Wada|first3=M.|year=2005|title=The Chemistry of Alkylstrontium Halide Analogues, Part 2: Barbier-Type Dialkylation of Esters with Alkyl Halides|journal=European Journal of Organic Chemistry|volume=2005|issue=20|page=4253|doi=10.1002/ejoc.200500484}}</ref> Иако стронциумот е во истата група како магнезиум, а органомагнезиумските соединенија многу често се користат во хемијата, органостронциевите соединенија не се слично раширени, бидејќи тие се потешки да се направат и пореактивни. Органостронциевите соединенија имаат тенденција да бидат послични на органо[[европиум]] или органо[[самариум]]ски соединенија поради сличните јонски полупречници на овие елементи (Sr <sup>2+</sup> 118 &nbsp; pm; Еу <sup>2+</sup> 117 &nbsp; pm; Sm <sup>2+</sup> 122 &nbsp;pm). Повеќето од овие соединенија може да се подготват само при ниски температури, обемните лиганди имаат тенденција да ја одржуваат стабилноста. На пример, стронциум дициклопентадиенил , СР <sub>(C5</sub> H <sub>5)</sub> <sub>2,</sub> мора да се направи со директна реакција на стронциум метал со меркуроцен или циклопентадиен себе; заменувајќи го C <sub>5</sub> H <sub>5</sub> лигандот со поширокиот C <sub>5</sub> (CH <sub>3</sub> ) <sub>5</sub> лиганд, од друга страна, ја зголемува растворливоста, нестабилноста и кинетичката стабилност на соединението.<ref><div> Гринвуд и Ерншоу, стр. 136-37 </div></ref> Поради својата екстремна реактивност со [[кислород]] и вода, стронциумот се јавува природно само во соединенија со други елементи, како што се минералите стронциан и целестин . Се држи под течен [[јаглеводород]] како што се минералното масло или керозин за да се спречи [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидација]] ; свежо изложениот метал од стронциум брзо преминува во жолтеникава боја со формирање на оксид. Филтрираниот стронциум во прав е пирофорен, што значи дека ќе се запали спонтано на воздух на собна температура. Лекалните соли на стронциум даваат пламен на светлоцрвена боја и овие соли се користат во пиротехника и за производството на ракети .<ref name="CRC">C. R. Hammond ''The elements'' (pp. 4–35) in {{RubberBible86th}}</ref> Калциум и бариум, како и алкалните метали и двовалентните [[лантаноиди]] [[европиум]] и [[Итербиум|иттербиум]] , метал од стронциум се раствора директно во течен [[амонијак]] и се добива темносина боја.<ref name="Greenwood112"><div> Гринвуд и Ерншоу, pp. 112-13 </div></ref> === Изотопи === Природниот стронциум е мешавина од четири стабилни [[изотоп]]и : <sup>84</sup> Sr, <sup>86</sup> Sr, <sup>87</sup> Sr и <sup>88</sup> Sr.<ref name="CRC">C. R. Hammond ''The elements'' (pp. 4–35) in {{RubberBible86th}}</ref> Нивното изобилство се зголемува со зголемување на масата, а најтешкото <sup>88</sup> Sr, сочинува околу 82,6% природен стронциум, иако изобилството варира поради производство на радиогени <sup>87</sup> Sr како ќерка на долготрајното бета-распаѓање <sup>87</sup> [[Рубидиум|Rb]] .<ref>Гринвуд и Ерншоу, стр. 19</ref> Од нестабилните изотопи, основниот начин на распаѓање на изотопите помали од <sup>85</sup> Sr е [[Електронски зафат|електорнски зафат]] или [[Позитрон|позитронска емисија]] на изотопи на рубидиум, а оној на изотопите потешки од <sup>88</sup> Sr е [[Бета-распад|емисија]] на [[Бета-распад|електрони]] до изотопи на [[Итриум|иттриум]] . Од посебна значење се 89 Sr и 90 Sr. Првиот има полуживот од 50,6 &nbsp; дена и се користи за лекување на рак на коските поради хемиската сличност на стронциум и оттаму способноста да се замени калциумот.<ref name="HalperinPerez2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NyeE6-aKnSYC&pg=PA1997|title=Perez and Brady's principles and practice of radiation oncology|last=Halperin|first=Edward C.|last2=Perez|first2=Carlos A.|last3=Brady|first3=Luther W.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2008|isbn=978-0-7817-6369-1|pages=1997–|access-date=19 July 2011}}</ref><ref name="BaumanCharette2005">{{Наведено списание|last=Bauman|first=Glenn|last2=Charette|first2=Manya|last3=Reid|first3=Robert|last4=Sathya|first4=Jinka|year=2005|title=Radiopharmaceuticals for the palliation of painful bone metastases – a systematic review|journal=Radiotherapy and Oncology|volume=75|issue=3|pages=258.E1–258.E13|doi=10.1016/j.radonc.2005.03.003}}</ref> Додека <sup>90</sup> Sr (полуживот 28.90 &nbsp; години) се користи слично, исто така е изотоп, во последиците од [[Јадрено оружје|јадреното оружје]] и јадрените несреќи поради неговото производство како производ на цепење . Неговото присуство во коските може да предизвика рак на коските, рак на блиските ткива и [[леукемија]] .<ref name="EPA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epa.gov/rpdweb00/radionuclides/strontium.html#environment|title=Strontium &#124; Radiation Protection &#124; US EPA|date=24 April 2012|publisher=[[United States Environmental Protection Agency|EPA]]|accessdate=18 June 2012}}</ref> [[Чернобилска несреќа|Јадрената несреќа во Чернобил во 1986 година]] контаминираше околу 30.000 &nbsp; km <sup>2</sup> со поголем од 10 kBq / m <sup>2</sup> со <sup>90</sup> Sr, што претставува 5% од главниот инвентар од <sup>90</sup> Sr.<ref name="OECD02-Ch1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oecd-nea.org/rp/reports/2003/nea3508-chernobyl.pdf|title=Chernobyl: Assessment of Radiological and Health Impact, 2002 update; Chapter I – The site and accident sequence|year=2002|publisher=OECD-NEA|accessdate=3 June 2015}}</ref> == Историја == [[Податотека:FlammenfärbungSr.png|лево|мини| Тест на пламен за стронциум]] Стронциумот е именуван по шкотското село Стронјан (Галски ''Сон и Ситеин'' ), каде што е откриен во оловните рудници.<ref>{{Наведена книга|title=The Companion Guide to the West Highlands of Scotland|url=https://archive.org/details/companionguideto00murr|last=Murray, W. H.|date=1977|publisher=Collins|isbn=0-00-211135-7|location=London}}</ref> Томас Чарлс Надеж првично го нарекол елементот ''стронциан'' , но името наскоро беше скратено до ''стронциум'' .<ref>http://www.chem.ed.ac.uk/about-us/history/professors/thomas-charles-hope</ref> Во 1790 година, Адам Крафорд , лекар вклучен во подготовката на бариумот, и неговиот колега Вилијам Круиксхенк , признавале дека рудниците на стронтиан покажале својства кои се разликуваат од оние во другите извори на "тешки ракови".<ref>{{Наведено списание|last=Crawford|first=Adair|date=1790|title=On the medicinal properties of the muriated barytes|url=https://books.google.com/books?id=bHI_AAAAcAAJ&pg=P301|journal=Medical Communications|volume=2|pages=301–59}}</ref> Ова дозволува Адеир да заклучи на страница 355 "... &nbsp; навистина е веројатно дека минералот на скот е нов вид на земја која досега не била доволно разгледана ". Лекарот и колекторот на минерали Фридрих Габриел Сулзер заедно со Јохан Фридрих Блуменбах го анализирал минералот од стронтијан и го нарекол стронциан. Тој, исто така, дошол до заклучок дека е различен од осетината и содржел нова земја (Neue Grunderde).<ref>{{Наведено списание|last=Sulzer|first=Friedrich Gabriel|last2=Blumenbach|first2=Johann Friedrich|date=1791|title=Über den Strontianit, ein Schottisches Foßil, das ebenfalls eine neue Grunderde zu enthalten scheint|url=https://books.google.com/books?id=gCY7AAAAcAAJ&pg=PA433|journal=Bergmännisches Journal|pages=433–36}}</ref> Во 1793 г. Томас Чарлс Хоуп , професор по хемија на Универзитетот во Глазгов, го предложил името ''stronites'' .<ref>Although Thomas C. Hope had investigated strontium ores since 1791, his research was published in: {{Наведено списание|last=Hope|first=Thomas Charles|date=1798|title=Account of a mineral from Strontian and of a particular species of earth which it contains|url=https://books.google.com/books?id=5TEeAQAAMAAJ&pg=RA1-PA3|journal=Transactions of the Royal Society of Edinburgh|volume=4|issue=2|pages=3–39|doi=10.1017/S0080456800030726}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Murray, T.|date=1993|title=Elementary Scots: The Discovery of Strontium|journal=Scottish Medical Journal|volume=38|issue=6|pages=188–89|doi=10.1177/003693309303800611|pmid=8146640}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chem.ed.ac.uk/about/professors/hope.html|title=Thomas Charles Hope, MD, FRSE, FRS (1766–1844)|last=Doyle, W.P.|publisher=The University of Edinburgh|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602122314/http://www.chem.ed.ac.uk/about/professors/hope.html|archive-date=2 June 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hope|first=Thomas Charles|date=1794|title=Account of a mineral from Strontian and of a particular species of earth which it contains|url=https://books.google.com/books?id=7StFAAAAcAAJ&pg=PA143|journal=Transactions of the Royal Society of Edinburgh|volume=3|issue=2|pages=141–49|doi=10.1017/S0080456800020275}}</ref> Тој ја потврди претходната работа на Крафорд и раскажува: ". . . &nbsp; Со оглед дека тоа е чудна земја,мислев дека е неопходно да му се даде име. Јас тоа го нарекувам Strontites, од местото каде што беше пронајден; начин на деривација според мое мислење, сосема правилно како и секој квалитет што може да го поседува, што е сегашната мода ". Елементот на крајот беше изолиран од Сер Хамфри Дејви во 1808 година со [[електролиза]] на мешавината која содржи стронциум хлорид и меркуричен оксид , а на него го објави во предавање на Кралското друштво на 30 јуни 1808.<ref>{{Наведено списание|last=Davy|first=H.|date=1808|title=Electro-chemical researches on the decomposition of the earths; with observations on the metals obtained from the alkaline earths, and on the amalgam procured from ammonia|url=https://books.google.com/books?id=gpwEAAAAYAAJ&pg=102#v=onepage&q&f=false|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London|volume=98|pages=333–70|doi=10.1098/rstl.1808.0023}}</ref> Во согласност со именувањето на другите алкални земли, тој го сменил името во ''стронциум'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lochaber-news.co.uk/news/fullstory.php/aid/2644/Strontian_gets_set_for_anniversary.html|title=Strontian gets set for anniversary|last=Taylor, Stuart|date=19 June 2008|publisher=Lochaber News|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113005443/http://www.lochaber-news.co.uk/news/fullstory.php/aid/2644/Strontian_gets_set_for_anniversary.html|archive-date=13 January 2009}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Weeks, Mary Elvira|author-link=Mary Elvira Weeks|date=1932|title=The discovery of the elements: X. The alkaline earth metals and magnesium and cadmium|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_january-june-1932_9_1-6/page/1046|journal=Journal of Chemical Education|volume=9|issue=6|pages=1046–57|bibcode=1932JChEd...9.1046W|doi=10.1021/ed009p1046}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Partington|first=J. R.|date=1942|title=The early history of strontium|journal=Annals of Science|volume=5|issue=2|page=157|doi=10.1080/00033794200201411}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Partington|first=J. R.|date=1951|title=The early history of strontium. Part II|journal=Annals of Science|volume=7|page=95|doi=10.1080/00033795100202211}}</ref><ref>Many other early investigators examined strontium ore, among them: '''(1)''' Martin Heinrich Klaproth, "Chemische Versuche über die Strontianerde" (Chemical experiments on strontian ore), ''Crell's Annalen'' (September 1793) no. ii, pp. 189–202 ; and "Nachtrag zu den Versuchen über die Strontianerde" (Addition to the Experiments on Strontian Ore), ''Crell's Annalen'' (February 1794) no. i, p. 99 ; also '''(2)''' {{Наведено списание|last=Kirwan|first=Richard|date=1794|title=Experiments on a new earth found near Stronthian in Scotland|journal=The Transactions of the Royal Irish Academy|volume=5|pages=243–56}}</ref> Првата голема намена на стронциум беше во производството на шеќер од [[шеќерна репка]] . Иако процесот на кристализација со користење на стронциум хидроксид бил патентиран од Аугустин-Пјер Дубрунфут во 1849 година <ref name="Metalle in der Elektrochemie">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=xDkoAQAAIAAJ&q=dubrunfaut+strontium&dq=dubrunfaut+strontium|title=Metalle in der Elektrochemie|last=Fachgruppe Geschichte Der Chemie, Gesellschaft Deutscher Chemiker|date=2005|pages=158–62}}</ref> , воведувањето на голем обем дојде со подобрување на процесот во раните 1870-ти. Германската шеќерна индустрија добро го користела процесот во 20 век. Пред [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] индустријата за репроматеријали од шеќер користеше 100.000 до 150.000 тони годишно стронциум хидроксид за овој процес.<ref name="books.google.de">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-vd_cn4K8NUC&pg=PA341|title=Manufacture of Sugar from the Cane and Beet|last=Heriot, T. H. P|date=2008|isbn=978-1-4437-2504-0|department=strontium saccharate process}}</ref> Стронциум хидроксидот беше рециклиран во процесот, но побарувачката за замена на загубите за време на производството беше доволно висока за да создаде значителна побарувачка за отпочнување на рударството на стронцианитот во [[Минстер (административен округ)|Минстерланд]] . Рударството на строонјаните во Германија завршило кога започнало рударството на целестинските наноси во Глостершир .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lwl.org/LWL/Kultur/Westfalen_Regional/Wirtschaft/Bergbau/Strontianitbergbau/|title=Der Strontianitbergbau im Münsterland|last=Börnchen|first=Martin|archive-url=https://web.archive.org/web/20141211085517/http://www.lwl.org/LWL/Kultur/Westfalen_Regional/Wirtschaft/Bergbau/Strontianitbergbau/|archive-date=11 December 2014|url-status=dead|accessdate=9 November 2010}}</ref> Овие рудници обезбедија најголем дел од снабдувањето со стронциум од светот од 1884 до 1941 година. Иако целестинските наслаги во сливот на Гранада беа познати по извесно време, големите рударски работи не започнаа пред 1950-тите.<ref>{{Наведено списание|last=Martin|first=Josèm|last2=Ortega-Huertas|first2=Miguel|last3=Torres-Ruiz|first3=Jose|date=1984|title=Genesis and evolution of strontium deposits of the granada basin (Southeastern Spain): Evidence of diagenetic replacement of a stromatolite belt|url=https://archive.org/details/sedimentary-geology_1984-05_39_3-4/page/281|journal=Sedimentary Geology|volume=39|issue=3–4|page=281|bibcode=1984SedG...39..281M|doi=10.1016/0037-0738(84)90055-1}}</ref> За време на тестирање на атмосферско јадрено оружје , беше забележано дека стронциум-90 е еден од јадрените производи со релативно висок принос. Сличноста на калциумот и можноста дека стронциум-90 може да се збогати во коските, направи важна тема за истражување на метаболизмот на стронциум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-nds.iaea.org/sgnucdat/c1.htm|title=Chain Fission Yields|publisher=iaea.org}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Nordin|first=B. E.|date=1968|title=Strontium Comes of Age|url=https://archive.org/details/sim_british-medical-journal_1968-03-02_1_5591/page/566|journal=British Medical Journal|volume=1|issue=5591|page=566|doi=10.1136/bmj.1.5591.566|pmc=1985251}}</ref> == Појава == [[Податотека:Celestine_Poland.jpg|десно|мини| Минерален целестин (SrSO <sub>4</sub> )]] Стронциумот вообичаено се јавува во природата, што е 15-тиот најбитен елемент на Земјата (неговиот потежок бактериум е 14-тиот), проценет на околу 360 &nbsp; делови на милион во [[Застапеност на хемиските елементи во Земјината кора|Земјината кора]] <ref>{{Наведено списание|last=Turekian|first=K. K.|last2=Wedepohl|first2=K. H.|year=1961|title=Distribution of the elements in some major units of the Earth's crust|url=https://archive.org/details/sim_geological-society-of-america-bulletin_1961-02_72_2/page/175|journal=Geological Society of America Bulletin|volume=72|issue=2|pages=175–92|bibcode=1961GSAB...72..175T|doi=10.1130/0016-7606(1961)72[175:DOTEIS]2.0.CO;2}}</ref> и се наоѓа главно како сулфат [[минерал]]ен целестин (SrSO <sub>4</sub> ) и [[карбонат]]ски стронциант (SrCO <sub>3</sub> ). Од двете, целестината се јавува многу почесто во депозити со доволна големина за рударството. Бидејќи стронциумот најчесто се користи во карбонатната форма, стронциантот би бил покорисен од двата вообичаени минерали, но се откриени и неколку депозити кои се погодни за развој.<ref name="usgs10">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/strontium/mcs-2010-stron.pdf|title=Mineral Commodity Summaries 2010: Strontium|last=Ober|first=Joyce A.|publisher=United States Geological Survey|format=PDF|accessdate=14 May 2010|archive-date=2010-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716142558/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/strontium/mcs-2010-stron.pdf|url-status=dead}}</ref> Во подземните води стронциумот се однесува хемиски многу слично на калциумот. Киселината [[Водороден показател|pH]] Sr <sup>2+</sup> е доминантен вид на стронциум. Во присуство на јони на калциум, стронциумот најчесто формира коприципитации со минерали на калциум како калцит и анхидрид при зголемена pH вредност. На средно до кисела pH, растворениот стронциум е врзан за честички на почвата со катјонска размена .<ref name="Heuel-Fabianek">{{Наведено списание|last=Heuel-Fabianek, B.|date=2014|title=Partition Coefficients (Kd) for the Modelling of Transport Processes of Radionuclides in Groundwater|url=http://juser.fz-juelich.de/record/154001/files/FZJ-2014-03430.pdf|format=PDF|journal=Berichte des Forschungszentrums Jülich|volume=4375|issn=0944-2952}}</ref> Средната содржина на стронциум во океанската вода е 8 &nbsp; mg / l.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8eQqAQAAIAAJ&pg=PA138|title=Artesian water in Tertiary limestone in the southeastern States|last=Stringfield, V. T.|date=1966|publisher=United States Government Printing Office|series=Geological Survey Professional Paper|pages=138–39|department=Strontium}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Angino|first=Ernest E.|last2=Billings|first2=Gale K.|last3=Andersen|first3=Neil|date=1966|title=Observed variations in the strontium concentration of sea water|journal=Chemical Geology|volume=1|page=145|bibcode=1966ChGeo...1..145A|doi=10.1016/0009-2541(66)90013-1}}</ref> Во концентрација помеѓу 82 и 90 μmol / l на стронциум, концентрацијата е значително пониска од концентрацијата на калциум, која вообичаено е помеѓу 9,6 и 11,6 &nbsp; mmol / l.<ref>{{Наведено списание|last=Sun|first=Y.|last2=Sun|first2=M.|last3=Lee|first3=T.|last4=Nie|first4=B.|date=2005|title=Influence of seawater Sr content on coral Sr/Ca and Sr thermometry|url=https://archive.org/details/sim_coral-reefs_2005-03_24_1/page/23|journal=Coral Reefs|volume=24|page=23|doi=10.1007/s00338-004-0467-x}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kogel|first=Jessica Elzea|last2=Trivedi|first2=Nikhil C.|last3=Barker|first3=James M.|date=5 March 2006|title=Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses|url=https://books.google.com/books?id=zNicdkuulE4C&pg=PA928|isbn=978-0-87335-233-8}}</ref> Сепак, тоа е многу повисоко од оној на бариум, 13 &nbsp; μg / l.<ref name="CRC">C. R. Hammond ''The elements'' (pp. 4–35) in {{RubberBible86th}}</ref> == Производство == [[Податотека:World_Strontium_Production_2014.svg|алт=Grey and white world map with China colored green representing 50%, Spain colored blue-green representing 30%, Mexico colored light blue representing 20%, Argentina colored dark blue representing below 5% of strontium world production.|мини| Производителите на стронциум во 2014 година <ref name="usgs15">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/strontium/mcs-2015-stron.pdf|title=Mineral Commodity Summaries 2015: Strontium|last=Ober|first=Joyce A.|publisher=United States Geological Survey|format=PDF|accessdate=26 March 2016}}</ref>]] Трите главни производители на стронциум како целина од 2015 година се Кина (150.000 &nbsp; т), Шпанија (90.000 &nbsp; [[Тона|т]] ) и Мексико (70.000 &nbsp; t), а Аргентина (10.000 &nbsp; т) и Мароко (2.500 &nbsp; т) се помали производители. Иако депозитите на стронциум се појавуваат нашироко во САД, тие не се минирани од 1959 година.<ref name="usgs15">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/strontium/mcs-2015-stron.pdf|title=Mineral Commodity Summaries 2015: Strontium|last=Ober|first=Joyce A.|publisher=United States Geological Survey|format=PDF|accessdate=26 March 2016|archive-date=2021-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122183258/https://www.usgs.gov/centers/nmic/strontium-statistics-and-information|url-status=dead}}</ref> Голем дел од минираниот целестин (SrSO <sub>4</sub> ) се претвора во карбонат со два процеси. Или целестината е директно исцедена со раствор на натриум карбонат или целестината е печена со јаглен за да се формира сулфид. Втората фаза произведува темно обоен материјал кој содржи претежно стронциум сулфид . Ова т.н. "црн пепел" се раствора во вода и се филтрира. Стронциум карбонат се преципитира од растворот на стронциум сулфид со воведување на [[јаглерод диоксид]] .<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5smDPzkw0wEC&pg=PA401|title=Production of SrCO<sub>3</sub> by black ash process: Determination of reductive roasting parameters|last=Kemal|first=Mevlüt|last2=Arslan|first2=V.|last3=Akar|first3=A.|last4=Canbazoglu|first4=M.|date=1996|isbn=978-90-5410-829-0|page=401}}</ref> Сулфатот се [[Оксидационо-редукциона реакција|сведува]] на сулфид со карботермично намалување : : SrSO <sub>4</sub> + 2 C → SrS + 2 CO<sub>2</sub> Околу 300.000 тони се обработуваат на овој начин годишно.<ref name="Ullmann">MacMillan, J. Paul; Park, Jai Won; Gerstenberg, Rolf; Wagner, Heinz; Köhler, Karl and Wallbrecht, Peter (2002) "Strontium and Strontium Compounds" in ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a25_321}}.</ref> Металот се произведува комерцијално со намалување на стронциум [[оксид]] со [[алуминиум]] . Стронциумот се [[Дестилација|дестилира]] од смесата.<ref name="Ullmann">MacMillan, J. Paul; Park, Jai Won; Gerstenberg, Rolf; Wagner, Heinz; Köhler, Karl and Wallbrecht, Peter (2002) "Strontium and Strontium Compounds" in ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a25_321}}.</ref> Металот на стронциум, исто така, може да се подготви на мал размер со [[електролиза]] на раствор на стронциум хлорид во стопен калиум хлорид :<ref name="Greenwood111"><div> Гринвуд и Ерншоу, стр. 111 </div></ref> : Sr <sup>2+</sup> + 2 {{Субатомска честичка|electron}} <nowiki></br></nowiki> {{Субатомска честичка|electron}} <nowiki></br></nowiki> → Ср : 2 Cl <sup>-</sup> → Cl <sub>2</sub> + 2 {{Субатомска честичка|electron}} <nowiki></br></nowiki> {{Субатомска честичка|electron}} <nowiki></br></nowiki> == Апликации == [[Податотека:Monitor.arp.jpg|мини|CRT предна плоча на компјутерски монитор изработена од стакло со стронциум и бариум оксид. Оваа апликација се користи за консумирање на најголемиот дел од производството на стронциум во светот.]] Користејќи 75% од производството, примарната употреба на стронциум е во стакло за катодни цевки во боја во боја,<ref name="Ullmann">MacMillan, J. Paul; Park, Jai Won; Gerstenberg, Rolf; Wagner, Heinz; Köhler, Karl and Wallbrecht, Peter (2002) "Strontium and Strontium Compounds" in ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a25_321}}.</ref> каде што се спречува емитувањето на [[Рендгенски зраци|Х-зраци]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://yosemite.epa.gov/ee/epa/riafile.nsf/419e576a3df1421685256470007e3141/5a52093c460136ac85256cf6008062d0/$FILE/S99-23.pdf|title=Cathode Ray Tube Glass-To-Glass Recycling|publisher=ICF Incorporated, USEP Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219162330/http://yosemite.epa.gov/ee/epa/riafile.nsf/419e576a3df1421685256470007e3141/5a52093c460136ac85256cf6008062d0/$FILE/S99-23.pdf|archive-date=19 December 2008|accessdate=7 January 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/strontium/myb1-2007-stron.pdf|title=Mineral Yearbook 2007: Strontium|last=Ober|first=Joyce A.|last2=Polyak, Désirée E.|publisher=United States Geological Survey|accessdate=14 October 2008|archive-date=2008-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920070543/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/strontium/myb1-2007-stron.pdf|url-status=dead}}</ref> Оваа апликација за стронциум опаѓа бидејќи CRTs се заменуваат со други методи на прикажување. Овој пад има значајно влијание врз рударството и рафинирањето на стронциум.<ref name="usgs10"/> Сите делови на CRT мора да апсорбираат Х-зраци. Во вратот и инката од цевката се користи оловно стакло, но овој тип на стакло покажува ефект на зацврстување поради интеракцијата на Х-зраците со стаклото. Затоа, предната плоча е направена од различна стаклена мешавина со стронциум и бариум за апсорпција на Х-зраците. Просечните вредности за стаклената мешавина утврдени од студијата за рециклирање во 2005 година изнесува 8,5% [[Strontium oxide|стронциум оксид]] и 10% [[Barium oxide|бариум оксид]] .<ref>{{Наведено списание|last=Méar|first=F.|last2=Yot|first2=P.|last3=Cambon|first3=M.|last4=Ribes|first4=M.|date=2006|title=The characterization of waste cathode-ray tube glass|journal=Waste Management|volume=26|issue=12|pages=1468–76|doi=10.1016/j.wasman.2005.11.017|pmid=16427267}}</ref> Бидејќи стронциум е толку сличен на калциумот, тој е инкорпориран во коската. Сите четири стабилни изотопи се инкорпорирани, во приближно истите пропорции се наоѓаат во природата. Сепак, вистинската распределба на изотопите има тенденција да варира во голема мера од една географска локација до друга. Така, анализата на коската на поединецот може да помогне да се одреди регионот од кој ke произлезе.<ref name="PriceSchoeninger1985">{{Наведено списание|last=Price|first=T. Douglas|last2=Schoeninger|first2=Margaret J.|last3=Armelagos|first3=George J.|year=1985|title=Bone chemistry and past behavior: an overview|url=https://archive.org/details/journal-of-human-evolution_1985-07_14_5/page/419|journal=Journal of Human Evolution|volume=14|issue=5|pages=419–47|doi=10.1016/S0047-2484(85)80022-1}}</ref><ref name="SteadmanBrudevold1958">{{Наведено списание|last=Steadman|first=Luville T.|last2=Brudevold|first2=Finn|last3=Smith|first3=Frank A.|year=1958|title=Distribution of strontium in teeth from different geographic areas|url=https://archive.org/details/sim_american-dental-association-the-journal_1958-09_57_3/page/340|journal=The Journal of the American Dental Association|volume=57|issue=3|pages=340–44|doi=10.14219/jada.archive.1958.0161}}</ref> Овој пристап помага да се идентификуваат древните модели на миграција и потеклото на човечките остатоци во погребните места на бојното поле.<ref name="SchweissingGrupe2003">{{Наведено списание|last=Schweissing|first=Matthew Mike|last2=Grupe|first2=Gisela|year=2003|title=Stable strontium isotopes in human teeth and bone: a key to migration events of the late Roman period in Bavaria|journal=Journal of Archaeological Science|volume=30|issue=11|pages=1373–83|doi=10.1016/S0305-4403(03)00025-6}}</ref> <sup>87</sup> Sr / <sup>86</sup> Sr сооднос најчесто се користат за да се одредат веројатните провиденски области на седиментот во природните системи, особено во морските и флувијалните средини. Даш (1969) покажа дека површинските седименти на Атлантикот покажуваат <sup>87</sup> Sr / <sup>86</sup> Sr коефициенти што може да се сметаат како големи средни вредности на <sup>87</sup> Sr / <sup>86</sup> Sr коефициенти на геолошки терени од соседните копнежи.<ref name="Dasch">{{Наведено списание|last=Dasch|first=J.|date=1969|title=Strontium isotopes in weathering profiles, deep-sea sediments, and sedimentary rocks|url=https://archive.org/details/geochimica-et-cosmochimica-acta_1969-12_33_12/page/1521|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|volume=33|issue=12|pages=1521–52|bibcode=1969GeCoA..33.1521D|doi=10.1016/0016-7037(69)90153-7}}</ref> Добриот пример за флувиално-морски систем на кој биле успешно применети студии за изотопско проучување на Sr е речниот нилско-Средоземен систем.<ref name="Krom1999">{{Наведено списание|last=Krom|first=M. D.|last2=Cliff|first2=R.|last3=Eijsink|first3=L. M.|last4=Herut|first4=B.|last5=Chester|first5=R.|date=1999|title=The characterisation of Saharan dusts and Nile particulate matter in surface sediments from the Levantine basin using Sr isotopes|url=https://archive.org/details/sim_marine-geology_1999-03-01_155_3-4/page/319|journal=Marine Geology|volume=155|issue=3–4|pages=319–30|bibcode=1999MGeol.155..319K|doi=10.1016/S0025-3227(98)00130-3}}</ref> Поради различните возрасти на карпите кои го сочинуваат поголемиот дел од Синиот и Белиот Нил, сливните подрачја на променливите провиденции на седиментот кои достигнуваат делта на реката Нил и Источно Средоземно Море можат да се разберат преку изотопските студии на стронциум. Ваквите промени се климатски контролирани во доцниот [[Quaternary|кватернер]] .<ref name="Krom1999" /> Неодамна, соодносот <sup>87</sup> Sr / <sup>86</sup> Sr исто така се користи за одредување на изворот на антички археолошки материјали, како што се дрвa и пченка во кањонот Чако, Ново Мексико.<ref name="Benson">{{Наведено списание|last=Benson, L.|last2=Cordell, L.|last3=Vincent, K.|last4=Taylor, H.|last5=Stein, J.|last6=Farmer, G.|last7=Kiyoto, F.|last-author-amp=yes|date=2003|title=Ancient maize from Chacoan great houses: where was it grown?|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2003-10-28_100_22/page/13111|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=100|issue=22|pages=13111–15|bibcode=2003PNAS..10013111B|doi=10.1073/pnas.2135068100|pmc=240753|pmid=14563925}}</ref><ref name="English">{{Наведено списание|last=English NB|last2=Betancourt JL|last3=Dean JS|last4=Quade J.|date=October 2001|title=Strontium isotopes reveal distant sources of architectural timber in Chaco Canyon, New Mexico|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2001-10-09_98_21/page/11891|journal=Proc Natl Acad Sci USA|volume=98|issue=21|pages=11891–96|bibcode=2001PNAS...9811891E|doi=10.1073/pnas.211305498|pmc=59738|pmid=11572943}}</ref> <sup>87</sup> Sr / <sup>86</sup> Sr соодносот во забите, исто така, може да се користи за следење на миграциите на животните.<ref name="Barnett-Johnson">{{Наведено списание|last=Barnett-Johnson, Rachel|last2=Grimes|first2=Churchill B.|last3=Royer|first3=Chantell F.|last4=Donohoe|first4=Christopher J.|date=2007|title=Identifying the contribution of wild and hatchery Chinook salmon (Oncorhynchus tshawytscha) to the ocean fishery using otolith microstructure as natural tags|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-fisheries-and-aquatic-sciences_2007-12_64_12/page/n46|journal=Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences|volume=64|issue=12|pages=1683–92|doi=10.1139/F07-129}}</ref><ref name="Porder">{{Наведено списание|last=Porder, S.|last2=Paytan, A.|last3=E.A. Hadly|last-author-amp=yes|year=2003|title=Mapping the origin of faunal assemblages using strontium isotopes|url=https://archive.org/details/sim_paleobiology_spring-2003_29_2/page/197|journal=Paleobiology|volume=29|issue=2|pages=197–204|doi=10.1666/0094-8373(2003)029<0197:MTOOFA>2.0.CO;2}}</ref> [[Strontium aluminate|Стронецум алуминатот]] често се користи во флуоросцентните играчки, бидејќи е хемиски и биолошки инертен. [[Податотека:Ignis_Brunensis_2010-05-22_(5).jpg|алт=red fireworks|мини| Стронциумните соли се додаваат во огномети за да создадат црвени бои]] [[Strontium carbonate|Стронциум карбонат]] и други [[Соли|соли на]] стронциум се додаваат во огномети за да се добие длабока црвена боја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://chemistry.about.com/od/fireworkspyrotechnics/a/fireworkcolors.htm|title=Chemistry of Firework Colors – How Fireworks Are Colored|date=10 April 2012|publisher=Chemistry.about.com|accessdate=14 April 2012|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513202402/http://chemistry.about.com/od/fireworkspyrotechnics/a/fireworkcolors.htm|url-status=dead}}</ref> Овој ист ефект ги идентификува [[Јон|катјоните од]] стронциум во тестот за пламен . Огнометто троши околу 5% од светското производство.<ref name="Ullmann">MacMillan, J. Paul; Park, Jai Won; Gerstenberg, Rolf; Wagner, Heinz; Köhler, Karl and Wallbrecht, Peter (2002) "Strontium and Strontium Compounds" in ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a25_321}}.</ref> Стронциум карбонат се користи во производството на тврди [[Ferrite (magnet)|феритни]] магнети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arnoldmagnetics.com/Ferrite.aspx|title=Ferrite Permanent Magnets|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=|work=|publisher=Arnold Magnetic Technologies|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514152507/http://www.arnoldmagnetics.com/Ferrite.aspx|archive-date=14 May 2012|url-status=dead|accessdate=18 January 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cpc-us.com/products/barium-carbonate.html|title=Barium Carbonate|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=|work=|publisher=Chemical Products Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006124351/http://www.cpc-us.com/products/barium-carbonate.html|archive-date=6 October 2014|url-status=dead|accessdate=18 January 2014}}</ref> [[Strontium chloride|Стронциум хлорид]] понекогаш се користи во пастите за заби за осетливи заби. Еден популарен бренд вклучува 10% вкупен стронциум хлорид хексахидрат по тежина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cwom9OTMmGYC&pg=PA885|title=Textbook of Oral Medicine|last=Ghom|date=1 December 2005|isbn=978-81-8061-431-6|page=885}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Мали количини се користат при рафинирање на цинк за да се отстранат малите количини на олово од нечистотии.<ref name="CRC">C. R. Hammond ''The elements'' (pp. 4–35) in {{RubberBible86th}}</ref> Самиот метал има ограничена употреба како [[Getter|геттер]], за да ги отстрани несаканите гасови во вакуум со реакција со нив, иако бариум исто така може да се користи за оваа намена.<ref name="Greenwood111">Гринвуд и Ерншоу, стр. 111</ref> Ултра-тесната оптичка транзиција помеѓу електронската [[Ground state|основна состојба]] [Kr] 5s <sub>2</sub> <sup>1</sup> S <sub>0</sub> и [[Metastability|метастабилната]] [Kr] 5s5p <sup>3</sup> P <sub>0</sub> [[возбудена состојба]] на <sup>87</sup> Sr е еден од водечките кандидати за идната редефиниција на [[Секунда|втората]] оптичка транзиција, наспроти сегашната дефиниција која произлегува од транзиција на микробранови помеѓу различни [[Hyperfine structure|хиперфински]] основни состојби од [[Цезиум|<sup>133</sup> Cs.]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencemag.org/news/2018/03/better-atomic-clocks-scientists-prepare-redefine-second|title=With better atomic clocks, scientists prepare to redefine the second|last=CartlidgeMar. 1|first=Edwin|last2=2018|date=2018-02-28|work=Science {{!}} AAAS|language=en|accessdate=2019-02-10|last3=Pm|first3=12:00}}</ref> Тековните оптички [[Атомски часовник|атомски часовници кои]] работат на оваа транзиција веќе ја надминуваат прецизноста и точноста на тековната дефиниција на втората. === Радиоактивен стронциум === 89 Sr е активна состојка во [[Metastron|Метастрон]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fda.gov/Drugs/DevelopmentApprovalProcess/HowDrugsareDevelopedandApproved/DrugandBiologicApprovalReports/ANDAGenericDrugApprovals/UCM064272|title=FDA ANDA Generic Drug Approvals|publisher=[[Food and Drug Administration]]|accessdate=2019-04-20|archive-date=2016-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409192318/http://www.fda.gov/Drugs/DevelopmentApprovalProcess/HowDrugsareDevelopedandApproved/DrugandBiologicApprovalReports/ANDAGenericDrugApprovals/UCM064272|url-status=dead}}</ref> [[Radiopharmaceutical|радиофармацевтски препарат]] за коскена болка секундарно на метастатски рак на коските . Стронциумот се обработува како калциум од телото, претежно инкорпорирајќи го во коските на местата на зголемена [[Остеобласт|остеогенеза]] . Оваа локализација ја фокусира изложеноста на зрачење на канцерогената лезија.<ref name="BaumanCharette2005"/> [[Податотека:Soviet_RTG.jpg|мини|РТГ од светилниците од советската ера]] 90 Sr се користи како извор на енергија за [[Radioisotope thermoelectric generator|радиоизотопните термоелектрични генератори]] (RTGs). <sup>90</sup> Sr произведува приближно 0,93 вати на топлина по грам (е помал за формата од <sup>90</sup> Sr што се користи во RTGs, што е стронциум флуорид ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.qrg.northwestern.edu/projects/vss/docs/Power/3-what-are-the-fuels-for-rtgs.html|title=What are the fuels for radioisotope thermoelectric generators?|work=qrg.northwestern.edu}}</ref> Сепак, <sup>90</sup> Sr има една третина од животниот век и помала густина од [[Plutonium-238|<sup>238</sup> Pu]], друго RTG гориво. Главната предност на <sup>90</sup> Sr е дека е поевтина од <sup>238</sup> Pu и се наоѓа во [[Nuclear waste|јадрен отпад]] . [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] распореди речиси 1000 од овие РТГ на северниот брег како извор на енергија за станици за светилници и метеорологија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8WOza_y3IkQC&pg=PA459|title=Nuclear safeguards, security and nonproliferation: achieving security with technology and policy|last=Doyle, James|date=30 June 2008|isbn=978-0-7506-8673-0|page=459}}</ref><ref name="O’BrienAmbrosi2008">{{Наведено списание|last=O'Brien|first=R. C.|last2=Ambrosi|first2=R. M.|last3=Bannister|first3=N. P.|last4=Howe|first4=S. D.|last5=Atkinson|first5=H. V.|year=2008|title=Safe radioisotope thermoelectric generators and heat sources for space applications|journal=Journal of Nuclear Materials|volume=377|issue=3|pages=506–21|bibcode=2008JNuM..377..506O|doi=10.1016/j.jnucmat.2008.04.009}}</ref> == Биолошка улога == {| class="infobox bordered" style="border-collapse:collapse; width:22em; text-align:left; ;" |+ id="1173" style="text-align:center;" | Стронциум ! colspan="2" style="background: #f8eaba; text-align: center;" | Опасности |- | [[GHS hazard pictograms|ГИС-пиктограми]] |[[File:GHS-pictogram-flamme.svg|50x50пкс|The flame pictogram in the Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals (GHS)]][[File:GHS-pictogram-exclam.svg|50x50пкс|The exclamation-mark pictogram in the Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals (GHS)]] |- | [[Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals|GHS сигнален збор]] | Опасност |- |<div style="padding:0.1em 0;line-height:1.2em;"> [[GHS hazard statement|Изјави за опасност од ГХЗ]] </div> | <abbr class="abbr" title="In contact with water releases flammable gas">H261</abbr>, <abbr class="abbr" title="Causes skin irritation">H315</abbr> |- |<div style="padding:0.1em 0;line-height:1.2em;"> [[GHS precautionary statements|GHS претпазливи изјави]] </div> | <abbr class="abbr" title="Keep away from any possible contact with water, because of violent reaction and possible flash fire">P223</abbr>, <abbr class="abbr" title="Handle under inert gas. Protect from moisture">P231 + 232</abbr>, <abbr class="abbr" title="In case of fire: Use … for extinction">P370 + 378</abbr>, <abbr class="abbr" title="Store contents under …">P422</abbr> <ref>https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/343730?lang=en&region=US</ref> |- | [[NFPA 704]] |<div style="width:100%; background:transparent;"><div style="margin:0 auto; width:82px; font-family:sans-serif"><div class="nounderlines" style="background:; float:left; font-size:20px; text-align:center; vertical-align:middle; position:relative; height:80px; width:80px; padding:1px;"><div style="position:absolute; height:80px; width:80px;"><imagemap> File:NFPA 704.svg|80px|alt=NFPA 704 four-colored diamond poly 300 0 450 150 300 300 150 150 [[NFPA 704#Red|Flammability code 0: Will not burn. E.g., water]] poly 150 150 300 300 150 450 0 300 [[NFPA 704#Blue|Health code 2: Intense or continued but not chronic exposure could cause temporary incapacitation or possible residual injury. E.g., chloroform]] poly 450 150 600 300 450 450 300 300 [[NFPA 704#Yellow|Reactivity code 2: Undergoes violent chemical change at elevated temperatures and pressures, reacts violently with water, or may form explosive mixtures with water. E.g., phosphorus]] poly 300 300 450 450 300 600 150 450 [[NFPA 704#White|Special hazard W: Reacts with water in an unusual or dangerous manner. E.g., cesium, sodium]] desc none </imagemap></div><div style="width:12px; text-align:center; position:absolute; top:12px; left:35px;"> <nowiki><span style="color:black;" title="Flammability code 0: Will not burn. E.g., water">0</span></nowiki> </div><div style="width:13px; text-align:center; position:absolute; top:31px; left:15px;"> <nowiki><span style="color:black;" title="Health code 2: Intense or continued but not chronic exposure could cause temporary incapacitation or possible residual injury. E.g., chloroform">2</span></nowiki> </div><div style="width:13px; text-align:center; position:absolute; top:31px; left:54px;"> <nowiki><span style="color:black;" title="Reactivity code 2: Undergoes violent chemical change at elevated temperatures and pressures, reacts violently with water, or may form explosive mixtures with water. E.g., phosphorus">2</span></nowiki> </div><div style="vertical-align:middle; text-align:center; line-height:80%; position:absolute; top:52px;"> <nowiki><span style="font-size:15px; color:black; width:23px; position:absolute; left:29px;" title="Special hazard W: Reacts with water in an unusual or dangerous manner. E.g., cesium, sodium"><s>W</s></nowiki><nowiki></span></nowiki> </div></div></div></div> |} [[Acantharea|Акантарија]], релативно голема група на морски [[Radiolaria|радиолокарни]] [[Праживотни|протозои]], произведува сложени минерални [[Костур|скелети]] составени од [[Strontium sulfate|стронциум сулфат]] .<ref>{{Наведено списание|last=De Deckker|first=Patrick|date=2004|title=On the celestite-secreting Acantharia and their effect on seawater strontium to calcium ratios|journal=Hydrobiologia|volume=517|issue=1–3|page=1|doi=10.1023/B:HYDR.0000027333.02017.50}}</ref> Во биолошките системи, калциумот во помал степен се заменува со стронциум.<ref>{{Наведено списание|last=Pors Nielsen|first=S.|date=2004|title=The biological role of strontium|url=https://archive.org/details/sim_bone_2004-09_35_3/page/n14|journal=Bone|volume=35|issue=3|pages=583–88|doi=10.1016/j.bone.2004.04.026|pmid=15336592}}</ref> Во човечкото тело, најголемиот дел од апсорбираниот стронциум се депонира во коските. Односот на стронциум со калциум во човечките коски е помеѓу 1: 1000 и 1: 2000, приближно во истиот опсег како во крвниот серум.<ref>{{Наведено списание|last=Cabrera|first=Walter E.|last2=Schrooten|first2=Iris|last3=De Broe|first3=Marc E.|last4=d'Haese|first4=Patrick C.|date=1999|title=Strontium and Bone|journal=Journal of Bone and Mineral Research|volume=14|issue=5|pages=661–68|doi=10.1359/jbmr.1999.14.5.661|pmid=10320513}}</ref> === Ефект врз човечкото тело === Човечкото тело апсорбира стронциум како да е негов полесен конгенериран калциум. Бидејќи елементите се хемиски многу слични, стабилните изотопи на стронциум не претставуваат значајна здравствена закана. Просечниот човек има внес од околу два милиграма стронциум дневно.<ref name="nbb">{{Наведена книга|title=Nature's building blocks: an A–Z guide to the elements|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4|last=Emsley|first=John|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-960563-7|page=[https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4/page/507 507]}}</ref> Кај возрасните, конзумирањето на стронциум има тенденција да се закачи само на површината на коските, но кај децата, стронциумот може да го замени калциумот во минералот на растечките коски и на тој начин да доведе до проблеми со растот на коските.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atsdr.cdc.gov/phs/phs.asp?id=654&tid=120|title=ATSDR – Public Health Statement: Strontium|last=Agency for Toxic Substances and Disease Registry|date=21 January 2015|work=cdc.gov|publisher=Agency for Toxic Substances and Disease Registry|accessdate=17 November 2016|archive-date=2021-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803163909/https://wwwn.cdc.gov/TSP/PHS/PHSLanding.aspx?id=654&tid=120|url-status=dead}}</ref> [[Biological half-life|Биолошкиот полуживот]] на стронциум кај луѓето е објавен различно од 14 до 600 дена,<ref>{{Наведување|url=http://hanford-site.pnnl.gov/envreport/2001/env01_45.pdf|title=Hanford Site 2001 Environmental Report|department=4.5 Fish and Wildlife Surveillance|last=Tiller|first=B. L.|publisher=DOE|year=2001|access-date=14 January 2014|archive-date=2013-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511040509/http://hanford-site.pnnl.gov/envreport/2001/env01_45.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведување|url=http://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/10136486-6sLptZ/native/10136486.pdf|title=Ecotoxicity Literature Review of Selected Hanford Site Contaminants|doi=10.2172/10136486|publisher=DOE|last=Driver|first=C. J.|year=1994|access-date=14 January 2014}}</ref> 1000 дена,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.areaivenvirothon.org/freshwaterecology.htm|title=Freshwater Ecology and Human Influence|publisher=Area IV Envirothon|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101063834/http://www.areaivenvirothon.org/freshwaterecology.htm|archive-date=1 January 2014|url-status=dead|accessdate=14 January 2014}}</ref> 18 години,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://epi.alaska.gov/eh/radiation/RadioisotopesInFood.pdf|title=Radioisotopes That May Impact Food Resources|publisher=Epidemiology, Health and Social Services, State of Alaska|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821162026/http://epi.alaska.gov/eh/radiation/RadioisotopesInFood.pdf|archive-date=21 August 2014|accessdate=14 January 2014}}</ref> 30 години <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gsseser.com/FactSheet/Strontium.pdf|title=Human Health Fact Sheet: Strontium|date=October 2001|publisher=Argonne National Laboratory|archive-url=https://web.archive.org/web/20140124000858/http://www.gsseser.com/FactSheet/Strontium.pdf|archive-date=24 January 2014|url-status=dead|accessdate=14 January 2014}}</ref> и, во горната граница, 49 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/nuclear/biohalf.html|title=Biological Half-life|publisher=HyperPhysics|accessdate=14 January 2014}}</ref> Широките објавени биолошки бројки за полуживот се објаснуваат со комплексниот метаболизам на стронциум во телото. Сепак, со проседување на сите патеки на екскреција, вкупниот биолошки полуживот се проценува на околу 18 години.<ref>{{Наведена книга|title=The effects of Nuclear Weapons|last=Glasstone|first=Samuel|last2=Dolan|first2=Philip J.|year=1977|page=605|department=XII: Biological Effects|access-date=14 January 2014|url=http://www.fourmilab.ch/etexts/www/effects/eonw_12.pdf}}</ref> Стапката на елиминација на стронциум е силно погодена од возраста и полот, поради разликите во [[Bone metabolism|коскениот метаболизам]] .<ref name="ShaginaBougrov2006">{{Наведено списание|last=Shagina|first=N. B.|last2=Bougrov|first2=N. G.|last3=Degteva|first3=M. O.|last4=Kozheurov|first4=V. P.|last5=Tolstykh|first5=E. I.|year=2006|title=An application of in vivo whole body counting technique for studying strontium metabolism and internal dose reconstruction for the Techa River population|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=41|pages=433–40|doi=10.1088/1742-6596/41/1/048}}</ref> [[Strontium ranelate|Наркотичниот стронциум ранлеат]] помага при раст на [[Коска|коските]], ја зголемува коскената густина и ја намалува појавата на [[Скршеница на коска|фрактури]] на вертебрални, периферни и колкови.<ref>{{Наведено списание|last=Meunier P. J.|last2=Roux C.|last3=Seeman E.|last4=Ortolani|first4=S.|last5=Badurski|first5=J. E.|last6=Spector|first6=T. D.|last7=Cannata|first7=J.|last8=Balogh|first8=A.|last9=Lemmel|first9=E. M.|date=January 2004|title=The effects of strontium ranelate on the risk of vertebral fracture in women with postmenopausal osteoporosis|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2004-01-29_350_5/page/459|journal=New England Journal of Medicine|volume=350|issue=5|pages=459–68|doi=10.1056/NEJMoa022436|pmid=14749454}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Reginster JY|last2=Seeman E|last3=De Vernejoul MC|last4=Adami|first4=S.|last5=Compston|first5=J.|last6=Phenekos|first6=C.|last7=Devogelaer|first7=J. P.|last8=Diaz Curiel|first8=M.|last9=Sawicki|first9=A.|date=May 2005|title=Strontium ranelate reduces the risk of nonvertebral fractures in postmenopausal women with osteoporosis: treatment of peripheral osteoporosis (TROPOS) study|url=http://orbi.ulg.ac.be/bitstream/2268/20123/1/Strontium%20ranelate%20reduces%20the%20risk%20of%20nonvertebral%20fractures%20in%20postmenopausal%20women%20with%20osteoporosis%20Treatment%20of%20Peripheral%20Osteoporosis%20%28TROPOS%29%20study.pdf|journal=J Clin Metab.|volume=90|issue=5|pages=2816–22|doi=10.1210/jc.2004-1774|pmid=15728210}}</ref> Сепак, стронциум ранлеат, исто така, го зголемува ризикот од венски тромбоемболизам, белодробна емболија и сериозни кардиоваскуларни нарушувања, вклучувајќи миокарден инфаркт. Затоа неговата употреба е ограничена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mhra.gov.uk/Safetyinformation/DrugSafetyUpdate/CON392870|title=Strontium ranelate: cardiovascular risk – restricted indication and new monitoring requirements|date=March 2014|publisher=Medicines and Healthcare products Regulatory Agency, UK}}</ref> Нејзините корисни ефекти се исто така дискутабилни, бидејќи зголемената коскена густина е делумно предизвикана од зголемената густина на стронциум над калциумот што ја заменува. Стронциум, исто така, [[Bioaccumulation|биоакумулира]] во телото.<ref>{{Наведено списание|last=Price|first=Charles T.|last2=Langford|first2=Joshua R.|last3=Liporace|first3=Frank A.|date=5 April 2012|title=Essential Nutrients for Bone Health and a Review of their Availability in the Average North American Diet|journal=Open Orthop. J.|volume=6|pages=143–49|doi=10.2174/1874325001206010143|pmc=3330619|pmid=22523525}}</ref> И покрај ограничувањата на [[Strontium ranelate|стронциум ранлеат]], стронциумот сè уште се содржи во некои додатоци.<ref name="WebMD-Strontium">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-1077-strontium.aspx?activeingredientid=1077&|title=Strontium|publisher=[[WebMD]]|accessdate=20 November 2017}}</ref><ref name="WebMD-StrontiumOsteoporosis">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.webmd.com/osteoporosis/guide/strontium-treatment-osteoporosis|title=Strontium for Osteoporosis|publisher=[[WebMD]]|accessdate=20 November 2017}}</ref> Нема многу научни докази за ризиците од стронциум хлорид кога се земаат преку уста. Оние со лична или семејна историја на нарушувања на згрутчување на крвта се препорачуваат за да се избегне стронциум.<ref name="WebMD-Strontium" /><ref name="WebMD-StrontiumOsteoporosis" /> Се покажа дека стронциум ја инхибира сетилната иритација кога се применува локално на кожата.<ref>{{Наведено списание|last=Hahn, G.S.|date=1999|title=Strontium Is a Potent and Selective Inhibitor of Sensory Irritation|url=http://refinityskinscience.com/wp-content/themes/refinity/pdf/1_strontium_is_a_potent_selective_inhibitor.pdf|url-status=dead|journal=Dermatologic Surgery|volume=25|issue=9|pages=689–94|doi=10.1046/j.1524-4725.1999.99099.x|pmid=10491058|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531110553/http://refinityskinscience.com/wp-content/themes/refinity/pdf/1_strontium_is_a_potent_selective_inhibitor.pdf|archive-date=31 May 2016}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3dzCrVrGuigC|title=Anti-irritants for Sensory Irritation|last=Hahn, G.S.|date=2001|work=Handbook of Cosmetic Science and Technology|isbn=978-0-8247-0292-2|page=285}}</ref> Се покажало дека локално се применува, стронциумот ја забрзува стапката на обновување на бариерата на епидермалната проницаемост (бариера на кожата).<ref>{{Наведено списание|last=Kim, Hyun Jeong|last2=Kim, Min Jung|last3=Jeong, Se Kyoo|date=2006|title=The Effects of Strontium Ions on Epidermal Permeability Barrier|url=http://210.101.116.107/kda/english/view.asp?year=2006&page=1309&vol=44&iss=11|journal=The Korean Dermatological Association, Korean Journal of Dermatology|volume=44|page=1309|access-date=2019-04-20|archive-date=2021-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604054749/http://210.101.116.107/kda/english/view.asp?year=2006&page=1309&vol=44&iss=11|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Компактен периоден систем}} {{Соединенија на стронциумот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Стронциум| ]] [[Категорија:Земноалкални метали]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Редуктивни агенси]] b7zvoqflblmkyrbl8qy40u4lmtyvt9t Арп 230 0 1072707 5630886 4903615 2026-09-22T03:51:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630886 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |слика = IC51.jpg |опис = Галаксијата Арп 230 сликана со [[вселенскиот телескоп Хабл]] |соѕвездие=[[Феникс (соѕвездие)|Феникс]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=1 ч 8 м 16,8 с |деклинација=-46° 45' 15" |положбен агол=65 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=14,3 |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=1,5' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[1899]] |алтернативни ознаки=IC 51, ESO 243-36, AM 0106-470, DRCG 41-39 }} '''Арп 230''' (''IC 51'') е [[галаксија]] во соѕвездието [[Феникс (соѕвездие)|Феникс]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како Arp 230 се споменува и како IC 51, ESO 243-36, AM 0106-470, DRCG 41-39. == Откривање == Објектот е откриен [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> Arp 230 има привидни димензии од 1,5' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 1 ч 8 м 16,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -46° 45' 15".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 65°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на Arp 230 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 4036. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Феникс (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC51 Deep Sky Browser]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC51 Поправени информации] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%2051 VizieR] * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%2051 NASA Extragalactic Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241211105250/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%2051 |date=2024-12-11 }} [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Феникс (соѕвездие)]] [[Категорија:Арпови објекти]] f7cevuc594ro0z3otwm5x7wj8vgymz7 Кифхојзерланд 0 1076973 5630888 5425853 2026-09-22T04:01:06Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Kyffhäuserland.png]] → [[File:DEU Kyffhäuserland COA.svg]] PNG → SVG 5630888 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Wappen = DEU Kyffhäuserland COA.svg |image_photo = Bendeleben Altes Schloss 2.JPG |image_caption = Стариот замок во Бенделебен |lat_deg = 51 |lat_min = 22 |lat_sec = |lon_deg = 11 |lon_min = 0 |lon_sec = |Lageplan = Kyffhäuserland in KYF.png |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Кифхојзер |Höhe = 180 |Fläche = 129.02 |Einwohner = 4248 |Stand = 2011-12-31 |PLZ = 99706 |Vorwahl = 034671 |Kfz = KYF |Gemeindeschlüssel = 16 0 65 085 |Bürgermeister = Кнут Хофман |Partei = CDU }} '''Кифхојзерланд''' ({{langx|de|Kyffhäuserland}}) — општина во округот [[Кифхојзер (округ)|Кифхојзер]], во [[Тирингија]], [[Германија]]. Била создадена на 31 декември 2012 со спојување на поранешните општини [[Бадра]], [[Бенделебен]], [[Гелинген]], [[Гинзероде]], [[Хахелбих]], [[Ротлебен]], [[Зега]] и [[Штајнталебен]]. == Географија == === Местоположба === Општината се наоѓа во средишниот дел на округот Кифхојзер. На север се граничи со покраината [[Саксонија-Анхалт]]. На исток општината се граничи со градот [[Бад Франкенхаузен]], а на запад се граничи со окружниот град [[Зондерсхаузен]], како и со градот [[Херинген (Тирингија)|Херинген]]. На југ се граничи со градот [[Кинделбрик]] во округот [[Земерда (округ)|Земерда]], општината [[Требра]] и градот [[Гросенерих]], како и општината [[Обербеза]]. Со само околу 30 жители на километар квадратен, општината припаѓа на најслабо населените области во Тирингија. Со [[Хајнлајте]] на југ, [[Кифхојзер]] на исток и [[Виндлајте]] на запад, општината се граничи со три ридски масиви. Поголема река во општината е [[Випер (Унштрут)|Випер]], која тече низ местата Хахелбих, Гелинген, Зега и Гинзероде. === Општински единици === Општината се состои од местата [[Бадра]], [[Бенделебен]], [[Гелинген]], [[Гинзероде]], [[Хахелбих]], [[Ротлебен]], [[Зега]] и [[Штајнталебен]], кои претходно биле поранешни општини. Исто така, во општината влегуваат и местата Папирмиле, Шерзен, Ратсфелд и Кифхаузен. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kyffhäuserland}} {{Градови во Кифхојзер (округ)}} {{Нормативна контрола}} {{Кифхојзер-никулец}} [[Категорија:Кифхојзер (округ)]] [[Категорија:Општини во Тирингија]] 1xbeafl0k3nge3tyyyqep31lyokgpae Евровизија 2014 0 1081678 5630785 5629246 2026-09-21T19:15:43Z BT405 9277 5630785 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2014 | слоган = #JoinUs | слика = Eurovision_Song_Contest_Refshaleoen_Copenhagen_20140506_011_(13938595329).jpg | полуфинале1 = 6 мај 2014 | полуфинале2 = 8 мај 2014 | финале = 10 мај 2014 | издание = 59-то | домаќин = {{flagicon|Данска}} [[DR (радиодифузер)|DR]] | место = B&W Hallerne, [[Копенхаген]], [[Данска]] | презентери = [[Лисе Рене]], [[Николај Копел]] и [[Пилоу Асбек]] | радиодифузер = [[DR (радиодифузер)|DR]] | извршен_продуцент = Перниле Гаардбо | број_на_земји = 37 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Полска}}, {{flag|Португалија}} | не_учествуваат = {{flag|Андора}}, {{flag|Босна и Херцеговина}}, {{flag|Бугарија}}, {{flag|Кипар}}, {{flag|Монако}}, {{flag|Мароко}}, {{flag|Словачка}}, {{flag|Србија}}, {{flag|Турција}}, {{flag|Хрватска}} | карта = ESC_2014_Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = 50% телевоутинг и 50% стручно жири. Секоја земја доделува 12, 10, 8–1 поени на своите 10 омилени песни. | победник = {{flag|Австрија}}<br />[[Кончита Вурст]] | победничка_песна = Rise Like a Phoenix | претходна = 2013 | следна = 2015 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|past=1|notqualified=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2014''' беше 59-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Копенхаген]], [[Данска]], по победата на [[Емели де Форест]] на [[Евровизија 2013|изборот во 2013 година]] со песната „Only Teardrops“. Ова беше трет пат Данска да биде домаќин на натпреварот (по [[Евровизија 1964|1964]] и [[Евровизија 2001|2001]]). Натпреварот се одржа во [[B&W Hallerne]], а се состоеше од две полуфиналиња на 6 и 8 мај и финале на 10 мај 2014 година. Водители беа [[Лисе Рене]], [[Николај Копел]] и [[Пилоу Асбек]]. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Полска]] и [[Португалија]] се вратија по пауза, додека [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Кипар]], [[Србија]] и [[Хрватска]] се повлекоа од учество. Победник беше [[Австрија]] со песната „[[Rise Like a Phoenix]]“ во изведба на [[Кончита Вурст]], освојувајќи 290 поени. == Место на одржување == На 2 септември 2013 година, данскиот радиодифузер DR објави дека B&W Hallerne во Копенхаген е избран за објект домаќин. Поранешниот бродоградилиштен комплекс беше реновиран и претворен во арена за натпреварот со капацитет од околу 10.000 гледачи. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''#JoinUs'' (Приклучи ни се). За првпат во историјата на Евровизија, официјалниот слоган содржеше хаштаг. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 6 мај 2014 година. Во него учествуваа 16 земји. Данска, Франција и Шпанија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Aram Mp3 || "Not Alone" || 4 || 121 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Aarzemnieki || "Cake to Bake" || 14 || 33 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Тања || "Amazing" || 12 || 36 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Сана Нилсен || "Undo" || 2 || 131 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Pollapönk || "No Prejudice" || 8 || 61 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Херси || "One Night's Anger" || 15 || 22 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сестри Толмачеви || "Shine" || 6 || 63 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Дилара Казимова || "Start a Fire" || 9 || 57 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Марија Јаремчук || "Tick-Tock" || 5 || 118 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Аксел Ирсу || "Mother" || 14 || 28 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Кристина Скарлат || "Wild Soul" || 16 || 13 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Валентина Монета || "Maybe" || 10 || 40 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Сузи || "Quero ser tua" || 11 || 39 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || The Common Linnets || "Calm After the Storm" || 1 || 150 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Сергеј Ќетковиќ || "Moj svet" || 7 || 63 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Андраш Калај-Сондерс || "Running" || 3 || 127 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 8 мај 2014 година. Во него учествуваа 15 земји. Германија, Италија и Обединетото Кралство гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Firelight || "Coming Home" || 9 || 63 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Меи Фајнголд || "Same Heart" || 14 || 19 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Карл Еспен || "Silent Storm" || 6 || 77 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || The Shin и Марико || "Three Minutes to Earth" || 15 || 15 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Донатан и Клео || "My Słowianie - We Are Slavic" || 8 || 70 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Кончита Вурст || "Rise Like a Phoenix" || 1 || 169 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Вилија Матачиунаите || "Attention" || 11 || 36 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Softengine || "Something Better" || 3 || 97 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Can-linn и Кејси Смит || "Heartbeat" || 12 || 35 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Тео || "Cheesecake" || 5 || 87 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || Тијана Дапчевиќ || "To the Sky" || 13 || 33 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Себаалтер || "Hunter of Stars" || 4 || 92 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Freaky Fortune и RiskyKidd || "Rise Up" || 7 || 74 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Тинкара Ковач || "Spet (Round and Round)" || 10 || 52 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Паула Селинг и Ови || "Miracle" || 2 || 125 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 10 мај 2014 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Марија Јаремчук || "Tick-Tock" || 6 || 113 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Тео || "Cheesecake" || 16 || 43 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Дилара Казимова || "Start a Fire" || 22 || 33 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Pollapönk || "No Prejudice" || 15 || 58 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Карл Еспен || "Silent Storm" || 8 || 88 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Паула Селинг и Ови || "Miracle" || 12 || 72 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Aram Mp3 || "Not Alone" || 4 || 174 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Сергеј Ќетковиќ || "Moj svet" || 19 || 37 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Донатан и Клео || "My Słowianie - We Are Slavic" || 14 || 62 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Freaky Fortune и RiskyKidd || "Rise Up" || 20 || 35 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Кончита Вурст || "Rise Like a Phoenix" || 1 || 290 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Elaiza || "Is It Right" || 18 || 39 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Сана Нилсен || "Undo" || 3 || 218 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Twin Twin || "Moustache" || 26 || 2 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сестри Толмачеви || "Shine" || 7 || 89 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Ема || "La mia città" || 21 || 33 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Тинкара Ковач || "Spet (Round and Round)" || 25 || 9 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Softengine || "Something Better" || 11 || 72 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Рут Лорензо || "Dancing in the Rain" || 10 || 74 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Себаалтер || "Hunter of Stars" || 13 || 64 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Андраш Калај-Сондерс || "Running" || 5 || 143 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Firelight || "Coming Home" || 23 || 32 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Басим || "Cliche Love Song" || 9 || 74 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || The Common Linnets || "Calm After the Storm" || 2 || 238 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Валентина Монета || "Maybe" || 24 || 14 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Моли || "Children of the Universe" || 17 || 40 |} == Детално гласање == === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="20" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || '''63''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || '''19''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || '''77''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || '''15''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || '''70''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || '''169''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || '''36''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || '''97''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || '''87''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || '''33''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || '''92''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || '''74''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || '''52''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || '''125''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="38" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ЦГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|POR}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Украина || '''113''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белорусија || '''43''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''33''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''58''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''88''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''72''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''174''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Црна Гора || '''37''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''62''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || '''290''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''39''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''218''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''2''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''89''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''33''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словенија || '''9''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''72''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''74''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Унгарија || '''143''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''32''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''74''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''238''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || '''14''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | ОК || '''40''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Copenhagen 2014 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2014 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Malmö 2013 | Следен = Eurovision Song Contest: Vienna 2015 }} ''Eurovision Song Contest: Copenhagen 2014'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2014 година. Албумот ги содржи сите 37 песни кои се натпреваруваа, вклучувајќи ги и полуфиналистите кои не успеаја да се квалификуваат во големото финале. {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} pv28qco9vrd3rs31ihmcdnk3q4z3z5j Евровизија 1997 0 1084234 5630806 5628775 2026-09-21T19:45:17Z BT405 9277 5630806 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1997 | image = 3_Arena_Front.JPG | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 1997 | date = [[3 мај]] [[1997]] | edition = 42 | host = {{Esc|Ирска}} | venue = [[Point Theatre]], [[Даблин]], [[Ирска]] | presenters = Carrie Crowley<br />Ronan Keating | emiter = [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] | winner = {{Esc|Велика Британија}}<br />[[Katrina and the Waves]]<br />„[[Love Shine a Light]]“ | director = John McColgan | executive_producer = Liam Miller | musical_director = [[Ноел Келехан]] | producer = Veronica Coburn | designer = Michael Grogan | entries = 25 | debuting = ''Нема'' (Македонија дебитира со [[Владо Јаневски]] и песната „[[Црно и бело (песна на Владо Јаневски)|Црно и бело]]“) | returning = {{Esc|Германија}}<br />{{Esc|Данска}}<br />{{Esc|Израел}}<br />{{Esc|Унгарија}}<br />{{Esc|Русија}} | nonparticipating = {{Esc|Белгија}}<br />{{Esc|Финска}}<br />{{Esc|Романија}}<br />{{Esc|Словачка}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни. За првпат во историјата, во пет земји беше тестирано телегласањето (публиката). | previous = 1996 | next = 1998 | website = https://eurovision.tv/event/dublin-1997 eurovision.tv |map=ESC_1997_Map_2.svg|url=https://eurovision.tv/event/dublin-1997 eurovision.tv|finalists=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 1997''' беше 42. издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[3 мај]] [[1997]] година во [[Point Theatre]] во [[Даблин]], [[Ирска]]. Водители на шоуто беа Кери Кроули и Ронан Кејтинг (пејачот на групата Boyzone). Победник беше [[Велика Британија]] со песната „[[Love Shine a Light]]“, изведена од рок-групата [[Katrina and the Waves]]. Ова беше петта победа за Велика Британија во историјата на натпреварот. Песната постигна неверојатен успех низ цела Европа и освои рекорден број поени во тоа време (227 поени), добивајќи максимални 12 поени од дури десет земји. За [[Македонија]], ова издание останува историско бидејќи тогаш се случи **официјалното деби** на земјата на Евровизија. Македонскиот претставник [[Владо Јаневски]] со песната „[[Црно и бело (песна на Владо Јаневски)|Црно и бело]]“ (композиција на Григор Копров и текстот на Огнен Неделковски) настапи на евровизиската сцена откако успешно ја мина новата квалификациска рунда заснована на просекот од претходните години. == Локација == [[Податотека:Point Theatre, Dublin.jpg|мини|кадар|Point Theatre во Даблин беше домаќин по четврти пат.]] Натпреварот се одржа во [[Point Theatre]] во [[Даблин]], откако Ирска ја обезбеди победата претходната година со песната „The Voice“ на Еимар Квин. Ова беше четврти пат Point Theatre да биде домаќин на натпреварот во рок од само пет години. == Организација и формат == ЕБУ воведе нов систем за квалификации кој го замени непопуларниот аудио-систем од претходната година. Квотата за учество била ограничена на 25 земји. Право на учество имале земјите со најдобар просек на поени од претходните пет години (1993–1996). Овој систем овозможил [[Македонија]] заедно со други земји да се пласираат во финалната вечер, додека земјите со најслаб просек (како Белгија, Финска, Романија и Словачка) морале да паузираат една година. На финалистите од претходната година Германија, Израел, Унгарија, Данска и Русија им било дозволено да се вратат. Најважната техничка иновација оваа година било воведувањето на **телегласањето** (гласање од публиката преку телефон) како експеримент во пет земји: Велика Британија, Шведска, Австрија, Швајцарија и Германија. Овој експеримент го отвори патот за целосно преоѓање на телегласање во следните години. == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || [[Katrina and the Waves]] || „[[Love Shine a Light]]“ || Англиски || Kimberley Rew || 227 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || [[Marc Roberts]] || „[[Mysterious Woman]]“ || Англиски || John Farry || 157 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || [[Şebnem Paker]] & Grup Etnik || „[[Dinle]]“ || Турски || Levent Çoker, Selma Çuhacı || 121 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Италија}} || [[RAI]] || [[Jalisse]] || „[[Fiumi di parole]]“ || Италијански || Fabio Ricci, Alessia Aquilani, Carmen Di Domenico || 114 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[Hara & Andreas Constantinou]] || „[[Mana mou]]“ (Μάνα μου) || Грчки || Constantinos Christoforou || 98 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Marcos Llunas]] || „[[Sin rencor]]“ || Шпански || Marcos Llunas || 96 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Fanny]] || „[[Sentiments songes]]“ || Француски || Fanny Biascamano, Jean-Marc Larquier, Guy Matteoni || 95 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || [[Maarja-Liis Ilus]] || „[[Keelatud maa]]“ || Естонски || Kaari Sillamaa, Harmo Härmat || 82 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || [[V.I.P.]] || „[[Miért kell, hogy elmenj?]]“ || Унгарски || Zsolt Rácz, Imre Trhacs || 39 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || [[Marianna Zorba]] || „[[Horepse]]“ (Χόρεψε) || Грчки || Manolis Manouselis || 39 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || [[Debbie Scerri]] || „[[Let Me Fly]]“ || Англиски || Ray Agius, Alfred C. Sant || 66 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[E.N.I.]] || „[[Buudbam]]“ || Хрватски || Neno Belan, Alka Vuica || 24 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || [[Tanja Ribič]] || „[[Zbudi se]]“ || Словенечки || Sašo Fajon, Primož Peterca || 60 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || [[Bettina Soriat]] || „[[One Step]]“ || Германски || Mark Berry, Helmut Hirner || 12 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Blond]] || „[[Bara hon älskar mig]]“ || Шведски || Stephan Berg || 36 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || [[Célia Lawson]] || „[[Antes do adeus]]“ || Португалски || Rosa Lobato de Faria, João Mota Oliveira || 0 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || [[Paul Oscar]] || „[[Minn hinsti dans]]“ || Исландски || Paul Oscar, Trausti Haraldsson || 18 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || [[Bianca Shomburg]] || „[[Zeit]]“ || Германски || Ralph Siegel, Bernd Meinunger || 22 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || [[Barbara Berta]] || „[[Dentro di me]]“ || Италијански || Barbara Berta || 5 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || [[Tor Endresen]] || „[[San Francisco]]“ || Норвешки || Tor Endresen, Arne Myksvoll || 0 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || [[Vahida Gec]] || „[[Goodbye]]“ || Босански || Sinan Alimanović, Edin Dervišhalidović || 22 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || [[Anna Maria Jopek]] || „[[Ale jestem]]“ || Полски || Magda Czapińska, Jacek Cygan || 54 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[РТР]] || [[Alla Pugacheva]] || „[[Primadonna]]“ (Примадонна) || Руски || Alla Pugacheva || 33 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || [[МРТ]] || [[Владо Јаневски]] || „[[Црно и бело (песна на Владо Јаневски)|Црно и бело]]“ || Македонски || Григор Копров, Огнен Неделковски || 36 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} (Забелешка: Израел) || [[IBA]] || [[Sarit Hadad]] (Забелешка: Lior Narkis / Karina) || „[[Volevo scriverti una lettera]]“ || Хебрејски || Hamutal Ben-Ze'ev, Moshe Datz || 50 |} == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="25" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словенија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Швајцарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Италија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Унгарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Данска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Велика Британија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Исланд |- ! rowspan="25" | Учесници | style="text-align:left;" | Кипар | 98 || 5 || 4 || 10 || 4 || 7 || 1 || 4 || 8 || 1 || 1 || 3 || 8 || 1 || 7 || 3 || style="background:#ccc;" | || 7 || 5 || || || 12 || 2 || 2 || 3 || |- | style="text-align:left;" | Турција | 121 || 7 || style="background:#ccc;" | || || || 6 || 8 || 6 || 4 || 6 || 12 || 10 || 2 || 2 || 10 || 7 || 6 || 3 || 6 || 4 || 8 || 5 || || 7 || 12 || |- | style="text-align:left;" | Норвешка | 0 || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија | 12 || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 3 || || || || || || || || || || || || 1 || || 3 || || || 5 |- | style="text-align:left;" | Ирска | 157 || 10 || 12 || 8 || 10 || style="background:#ccc;" | || 6 || 10 || 10 || 2 || 3 || 8 || 10 || 7 || 3 || 5 || 10 || 4 || 8 || 10 || 6 || 7 || 6 || 6 || 6 || |- | style="text-align:left;" | Словенија | 60 || 1 || 3 || || 3 || || style="background:#ccc;" | || 2 || 2 || || 7 || 2 || 5 || 3 || 5 || 1 || 2 || 2 || 4 || 3 || 5 || || 4 || 1 || 5 || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија | 5 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || 2 || || || || 2 || || 1 || || |- | style="text-align:left;" | Холандија | 5 || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || 4 || || || || || || || || || || || || || 1 || |- | style="text-align:left;" | Италија | 114 || 8 || 1 || || 7 || 1 || 10 || 7 || 1 || style="background:#ccc;" | || 10 || 1 || 6 || 6 || 8 || 6 || 8 || 10 || 10 || 1 || 2 || 4 || 10 || 8 || 4 || |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 96 || 6 || 6 || 1 || 5 || 5 || 4 || 5 || 7 || 7 || style="background:#ccc;" | || || || 4 || 6 || 12 || 4 || 5 || 2 || 2 || 1 || 8 || 1 || 8 || 2 || 4 |- | style="text-align:left;" | Германија | 22 || || || || || 2 || || || || || 5 || style="background:#ccc;" | || || || || 3 || || || 3 || || || 3 || || || 3 || 3 |- | style="text-align:left;" | Полска | 54 || 2 || 7 || || || || 5 || 3 || || 5 || || 5 || style="background:#ccc;" | || || 4 || || 1 || || 1 || 7 || 7 || || 5 || 7 || || |- | style="text-align:left;" | Естонија | 82 || || || 2 || 6 || 8 || || || 6 || || || 2 || 7 || style="background:#ccc;" | || 2 || 4 || 5 || 1 || 12 || 5 || 10 || || 7 || 10 || 5 || 7 |- | style="text-align:left;" | Босна и Херцеговина | 22 || || 8 || || || || || || || || 4 || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || 2 || 8 || || |- | style="text-align:left;" | Португалија | 0 || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска | 36 || 4 || || || || || 2 || || || 8 || || || || 10 || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 6 || || || 6 || |- | style="text-align:left;" | Грција | 39 || 12 || || || || || || || || 10 || 8 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 4 || || 5 || |- | style="text-align:left;" | Малта | 66 || 3 || 5 || 6 || 2 || 10 || || 8 || 3 || || || || 7 || || 2 || || 5 || || style="background:#ccc;" | || 4 || || || 3 || 10 || 8 || |- | style="text-align:left;" | Унгарија | 39 || || || 3 || || || || || || || || || || || || 8 || || || || style="background:#ccc;" | || 5 || || 7 || 4 || 10 || 2 |- | style="text-align:left;" | Русија | 33 || || || || || || || || || || || || || 12 || 10 || || || || || 8 || style="background:#ccc;" | || || || 3 || || |- | style="text-align:left;" | Данска | 25 || || || 5 || || || || || || || || || || || || || || || || || 12 || style="background:#ccc;" | || 6 || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Франција | 95 || || || 7 || 1 || 4 || 7 || 1 || 5 || 12 || 6 || 6 || 4 || 10 || || 4 || 2 || 6 || || || 3 || 1 || style="background:#ccc;" | || 12 || 4 || 10 |- | style="text-align:left;" | Македонија | 36 || || 2 || || || || || || || || || || || || || || || || 12 || 6 || 2 || || || || || 14 |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Велика Британија''' | '''227''' || 12 || 10 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 2 || 8 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 10 || 10 || 12 || 12 || style="background:#ccc;" | 12 |- | style="text-align:left;" | Исланд | 18 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | [[Австрија]], [[Германија]], [[Данска]], [[Ирска]], [[Исланд]], [[Норвешка]], [[Португалија]], [[Словенија]], [[Шведска]], [[Швајцарија]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | [[Исланд]], [[Грција]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | [[Испанија]], [[Германија]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | [[Норвешка]], [[Естонија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | [[Велика Британија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Италија}} || style="text-align:left;" | [[Португалија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | [[Малта]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | [[Ирска]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | [[Кипар]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | [[Словенија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || style="text-align:left;" | [[Франција]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || style="text-align:left;" | [[Полска]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Marios Skordis |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | Ömer Önder |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | Ragnhild Sælthun Fjørtoft |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || style="text-align:left;" | Tilia Herold |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | Eileen Dunne |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || style="text-align:left;" | Mario Galunič |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || style="text-align:left;" | Yves Scherrer |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | Stella |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Италија}} || style="text-align:left;" | Peppi Franzelin |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | Belén Fernández de Henestrosa |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Christina Mänz |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | Jan Chojnacki |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | Helin Karja |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | Segmedina Srna |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | Cristina Rocha |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Björn Hedman |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | Niki Venega |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | Anna Bonanno |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || style="text-align:left;" | Katalin Bogyay |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | Arina Sharapova |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || style="text-align:left;" | Bent Henius |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | Marie Myriam |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || style="text-align:left;" | Евгенија Teodosevska |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 25 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || style="text-align:left;" | Svanhildur Konráðsdóttir |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || ORF1 || Ernst Grissemann |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || TVBiH || Dian Grković-Foretić |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC One, BBC Radio 2 || Terry Wogan, Ken Bruce |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Das Erste || Peter Urban |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || ETV || Marko Reikop |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || RTÉ One, RTÉ Radio 1 || Pat Kenny, Larry Gogan |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || Sjónvarpið || Jakob Frímann Magnússon |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Италија}} || [[RAI]] || Rai Uno || Ettore Andenna |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Македонија}} || [[МРТ]] || МТВ 1 || Milanka Rašik |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || TVM || Charles Saliba |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || TVP1 || Artur Orzech |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || RTP1 || Carlos Ribeiro |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[РТР]] || RTR || Sergey Antipov |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || SLO1 || Miša Molk |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || TRT 1 || Bülend Özveren |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || MTV1 || György Fodor |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 2 || Olivier Minne |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || Nederland 3 || Willem van Beusekom |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HRT 1 || Aleksandar Kostadinov |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || SF DRS, TSR, TSI || Roman Kilchsperger, Pierre Grandjean, Emanuela Gaggini |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || SVT2 || Pernilla Månsson |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 1997| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:1997 година во Ирска]] {{музика-никулец}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Ирска музика]] [[Категорија:Даблин]] [[Категорија:Музиката во 1997 година]] app9h1k2k3tlt991neef96x0659xftv Аеродром Ница Азурен Брег 0 1096407 5630738 5521173 2026-09-21T18:08:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630738 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Аеродром Ница Азурен Брег | nativename = <small>''Aéroport Nice Côte d'Azur''</small> | image = Aeroport Nice Cote d'Azur logo.svg | image-width = 175 | image2 = Nice airport.jpg | image2-width = 250 | IATA = NCE | ICAO = LFMN | type = Јавен | owner-oper = Aéroports de la Côte d'Azur (ACA) | city-served = [[Ница]],[[Азурен Брег]] и [[Кнежевство Монако]] | location = <!--If different than above--> | focus_city = * [[Air France]] * [[EasyJet]] * [[HOP!]] | metric-elev = y | elevation-m = 4 | website = {{URL|en.nice.aeroport.fr}} | image_map = Provence-Alpes-Côte d-Azur in France.svg | image_map_caption = [[Прованса-Алпи-Азурен Брег]] покраина во Франција | pushpin_map = France Provence-Alpes-Côte d'Azur | pushpin_map_caption = Airport in Provence-Alpes-Côte d'Azur region | pushpin_label = '''LFMN''' | pushpin_label_position = top | coordinates = {{coord|43|39|55|N|007|12|54|E|region:FR-U|display=inline,title}} | metric-rwy = y | r1-number = 04L/22R | r1-length-m = 2.570 | r1-length-f = <!--auto convert--> | r1-surface = [[Битумен]]ски | r2-number = 04R/22L | r2-length-m = 2.960 | r2-length-f = <!--auto convert--> | r2-surface = Битуменски бетон | h1-number = H1 | h1-length-m = 29.25 | h1-length-f = <!--auto convert--> | h1-surface = [[Асфалт]]ен бетон | h2-number = H2 | h2-length-m = 29.25 | h2-length-f = <!--auto convert--> | h2-surface = [[Асфалт]]ен бетон |stat-year = 2019 |stat1-header = Патници |stat1-data = 14.485.423 |stat2-header = Промена на бројот на патници |stat2-data = {{increase}} 4.6% |stat3-header = Летови |stat3-data = 166.781 |stat4-header = Промена на бројот на летови |stat4-data = {{increase}} 1.8% | footnotes = Француски [[Зборник на воздухопловни информации|AIP]] на [[Еуроконтрол|EUROCONTROL]]<ref name="AIP2">{{нмс|url= http://www.ead.eurocontrol.int/publicuser/protect/pu/main.jsp|title=EAD Basic|publisher=Ead.eurocontrol.int|accessdate=25 мај 2011}}</ref><br/> Статистики од офијалното мрежно место.<ref name="stats">{{нмс|url=http://societe.nice.aeroport.fr/Aeroports-de-la-Cote-d-Azur/Actualites-Medias/Statistiques/Trafic-annuel|title=Аеродром Ница Азурен Брег: Статистика за 2010|language=fr|publisher=Societe.Nice.Aeroport.fr|accessdate=25 мај 2011|archive-date=2011-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827132610/http://societe.nice.aeroport.fr/Aeroports-de-la-Cote-d-Azur/Actualites-Medias/Statistiques/Trafic-annuel|url-status=dead}}</ref> }} '''Аеродромот Ница Азурен Брег''' ({{langx|fr|Aéroport Nice Côte d'Azur}}) {{Airport codes|NCE|LFMN}} е [[аеродром]] сместен на 3,2 километри југозападно<ref name="AIP2"/> од [[Ница]], во департманот [[Поморски Алпи]], во [[Франција]]. Аеродромот е оддалечен 7 километри на запад од центарот на градот и е главен аеродром за пристигнување на патниците на [[Азурен Брег|Азурниот Брег]]. Тој е третиот најпрометен аеродром во Франција по двата аеродроми во [[Париз]], [[Аеродром Париз-Шарл де Гол|Шарл де Гол]] и [[Аеродром Париз-Орли|Орли]]. Се наоѓа на западниот крај на [[Англиска променада|Англиското шеталиште]], близу Аренас и има два терминали. Поради близината до [[Кнежевство Монако|Кнежевството Монако]], исто така служи како аеродром на оваа [[град-држава]], со хеликоптерска врска помеѓу кнежевството и аеродромот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://monaco.angloinfo.com/information/27/airports.asp |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-09 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626205538/http://monaco.angloinfo.com/information/27/airports.asp |url-status=dead }}</ref> Некои авиопревозници го рекламираат Монако како одредиште преку аеродромот Ница.<ref name="TransAtNineteenNinetyThree">"[http://www.airchive.com/Timetables%20and%20Maps/TWA%20Compressed/TWmap9308.jpg Route Map] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080527200123/http://www.airchive.com/Timetables%20and%20Maps/TWA%20Compressed/TWmap9308.jpg |date=2008-05-27 }}" во 1993, ''Trans World Airlines''</ref> Трговската комора и индустријата од Ница Азурен Брег управуваат со аеродромот од 2008. Доминик Тило е претседателот на Аеродроми Азурен Брег (ACA), каде е приклучен и аеродромот [[Аеродром Кан-Манделе|Кан-Манделе]]. Во 2010 патувале скоро 10 милиони патници преку аеродромот,<ref name="traffic_details">{{нмс|url=http://societe.nice.aeroport.fr/content/download/2988/26017/file/ANNEE%202009.pdf|format=PDF|title=Rapport annuel des statistiques 2009|language=француски|work=Aéroport Nice Côte d'Azur|accessdate=30 октомври 2011|archive-date=2012-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404060021/http://societe.nice.aeroport.fr/content/download/2988/26017/file/ANNEE%202009.pdf|url-status=dead}}</ref> а бројот се зголемил за половина милион патници во 2011.<ref name="stats" /> Аеродромот Ница Азурен исто така служи како јазол на [[Air France]] и оперативна база за [[easyJet]]. '''Aéroports de la Côte d'Azur''' (ACA) објавиле на 26 јули 2013 дека ги поседуваат 99,9% од акциите на '''AGST ([[Аеродром Ла Мол-Сен Тропе|Аеродром Сен Тропе]])''', претходно поседуван од групата Ребје во изминатите 15 години. {{Аеродром-статистика|iata=NCE}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://en.nice.aeroport.fr/ Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131109114148/http://en.nice.aeroport.fr/ |date=2013-11-09 }} {{en}} * [http://www.aeroport.fr/les-aeroports-de-l-uaf/nice-cote-d-azur.php Аеродром Ница Азурен Брег] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061113162129/http://www.aeroport.fr/les-aeroports-de-l-uaf/nice-cote-d-azur.php |date=2006-11-13 }} {{fr}} * {{NWS-current|LFMN}} * {{ASN|NCE}} [[Категорија:Аеродроми во Франција]] [[Категорија:Ница]] 1pg0k58ud6vd6amehlqrm8071gq4twb Базелски комитет за банкарска супервизија 0 1100208 5630908 4873391 2026-09-22T07:13:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630908 wikitext text/x-wiki '''Базелскиот комитет за банкарска супервизија''' ([[англиски]]: ''Basel Committee on Banking Supervision'') претставува меѓународен форум за дискусија помеѓу националните власти за следење и место за заемна размена на информации, вклучувајќи и размена на искуства за успешноста на методите и техниките за надзор на активностите на меѓународните активни банки. == Историја за Базелскиот Комитет == По пропаста на Бретонвудскиот систем исчезнала потребата од БИС како форум за координација на централните банки и тогаш започнало нејзиното свртување кон [[Финансиска стабилност|финансиската стабилност]]. Пресвртната точка во идниот развој на БИС се случила во декември 1974 година, кога гувернерите од земјите-членки на Г10 го основале Комитетот за банкарски регулации и супервизорски практики (''Committee on Banking Regulations and Supervisory Practices'') кој подоцна бил наречен Базелски комитет за банкарска супервизија. Главниот мотив за создвањето на овој комитет било пропаѓањето на две значајни банки во текот на 1974 година - ''Bnkhaus Herstatt'' и ''Franklin National Bank of New York'', а иницијативата потекнала од [[Банка на Англија|Банката на Англија]].<ref>Howard Davies and David Green, ''Banking on the Future: The Fall and Rise of Central Banking''. Princeton and Oxford: Princeton University Press, 2010, стр. 258.</ref> Базелскиот комитет бил замислен како форум за редовна соработка помеѓу членките на БИС за банкарските супервизорски прашања. Неговата основна цел била да се зачува глобалната финансиска стабилност преку подобрување на [[Банкарска супервизија|банкарската супервизија]] во светот. Комитетот настојува да ги постигне своите цели со поставување минимум супервизорски стандарди: # подобрување на ефикасноста на техниките за надзор на меѓународните банкарски бизниси и # преку размена на информации за националните аранжмани за супервизија. За да се справи со предизвиците претставени со диверзифицираните финансиски конгломерати, Комитетот исто така работи со други тела кои ги поставуваат стандардите, вклучувајќи ги оние за хартиите од вредност и осигурување на индустријата. Првиот состанок на Базелскиот комитет се одржал во февруари 1975 година, а денес, состаноците се одржуваат три-четири пати во годината. Во 2009 година, Комитетот го проширил членството и сега вклучува 27 земји. Комитетот сега го известува надзорното тело, групата гувернери на централните банки и директорите на супервизорските агенции.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bis.org/bcbs/history.pdf |title=BIS - Историја |accessdate=2014-01-02 |archive-date=2016-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130150135/http://www.bis.org/bcbs/history.pdf |url-status=dead }}</ref> Во Базелскиот комитет земјите-членки се претставени од страна на нивните централни банки, како и од органите со формална одговорност за супервизија на банките. Претседател на Базелскиот Комитет е ''Stefan Ingves'', гувернер на [[Централна банка на Шведска|Шведската централна банка]]. Одлуките на Комитетот немаат законска сила. Наместо тоа, Комитетот ги формулира супервизорските стандарди и упатстава и дава препораки за најдобрите практики во очекување дека поединечните нацоинални власти ќе ги спроведат. На овој начин, Комитетот ја охрабрува конвергенцијата кон заедничките стандарди и ја следи нивната имплементација. Првична цел на Комитетот била воспоставување на контакт помеѓу земјите членки. Низ заедничко залагање се очекуваше надминување на празнините во мрежата на контрола и унапредување на истата. Комитетот ги дефинира техниките со чија помош ќе се остварат поставените цели: # преку размена на информации; # преку зголемување на ефикасноста на техниката на контрола на банките, кои фунционираат на меѓународно ниво; # поставување на минимални стандарди. Комитетот особено се залага за остварување на контрола на банките кои делуваат интернационално, заради тоа се воспоставени две цели: # да не и се дозволи на било која странска банкарска институција да избегне контрола на било кое ниво; # контролите и надгледувањата да бидат адекватни. Првиот чекор во оваа насока бил документот Конкордат, донесен во 1975 година. Во мај 1983 година, Конкордатот бил ревидиран и повторно издаден под името Принципи за контрола на странските банкарски институции, во кој детално е разработена тематиката за распределба на надлежностите меѓу домашните и странските регулатори. Во април 1990 година бил издаден додаток на Конкордатот од 1983 година со цел подобрување на прекуграничниот проток на информации помеѓу банкарските супервизори. Во јуни 1992 година, одредени принципи на Конкордатот биле преформулирани како минимум стандарди. Во октомври 1996 година, Комитетот го објавил извештајот за супервизија на прекуграничното банкарство изготвен од страна на заедничка работна група во која беа вклучени супервизорите од не G10 земјите. Документот ги презентирал предлозите за надминување на пречките за ефикасен консолидиран надзор на прекуграничните операции на меѓународните банки. Вклучувањето на супервизорите од не G10 земјите, исто така, одиграло витална улога во формулирањето на Основните принципи на Комитетот за ефикасна банкарска супервизија во следната година. Поттикот за овој документ потекнува од извештајот донесен во 1996 година од страна на министрите за финансии на G-7 земјите во кој се барала делотворна супервизија во сите важни [[финансиски пазари]], влучувајќи ги и оние на новите економии. Откако се објавил документот во септември 1977 година, биле утврдени 25 основни принципи за кои Базелскиот Комитет верувал дека треба да бидат спроведени преку системот за супервизија. По неколку ревизии, (последните направени во септември 2012 година), документот содржи 29 принципи со кои се опфаќа потребата за рана интервенција и навремена активност на надзорот; супервизорските очекувања на банките, како и усогласеност со супервизорските стандарди. == Намена и улога == ==== Мандат ==== Базелскиот комитет за банкарска супервизија е примарен глобален поставувач на стандрди за прудентна регулатива на банките и обезбедува форум за соработка за банкарските супервизорски прашања.Неговиот мандат е да ја зајакне регулацијата, супервизијта и практиките на банките насекаде во светот со цел да се подобри финансиската стабилност.<ref>[http://www.bis.org/bcbs/charter.pdf BIS - Статут]</ref> === Активност === Базелскиот комитет ги извршува следниве активности: # размена на информации за случувањата во банкрскиот сектор и [[финансиски пазар|финансиските пазари]], да помогне да се идентификуваат тековните или новите ризици за глобалниот [[финансиски систем]]; # споделување на надзорните прашања, пристапи и техники за промовирање на заедничкото разбирање и да се подобри прекуграничната соработка; # воспоставување и унапредување на глобалните стандарди за регулирање и надзор на банките; # решавање на [[Регулација на банките|регулаторните]] и надзорните празнини кои претставуваат ризици за финансиската стабилност; # следење на спроведувањето на стандардите на Базелскиот комитет во земјите членки и пошироко; # координирање и соработка со другите поставувачи на стандарди во финансискиот сектор и меѓународните тела, посебно оние кои се влучени во промовирањето на [[финансиска стабилност|финансиската стабилност]]. === Правен статус === Базелскиот комитет не поседува никаква формална наднационлна власт. Неговите одлуки немаат правна сила. Наместо тоа, Базелскиот комитет се потпира на обврските на своите членови за да до постигне својот мандат. == Членство == Членки во Базелскиот Комитет може да бидат организации со овластување за директна банкарска супервизија и централните банки. Откако ќе се консултира со Комитетот, претседателот на Базелскиот Комитет може да покани и други организации кои ќе станат набљудувачи во Базелскиот Комитет. Членките во Базелскиот Комитет и оние со статус на набљудувачи периодично се преиспитуваат. При прифаќањето нови членки, посебно внимание се посветува на нивните значајни национални банкарски сектори за меѓународна финансиска стабилност. Комитетот упатува препораки до неговото надзорно тело, групата гувернери и шефовите за супервизија за измени во членството, а Секретаријатот го објавува списокот на членки и набљудувачи на неговото [[мрежно место]]. Долго време, членки на Базелскиот комитет биле земјите од групата Г-10, но Комитетот го проширил своето членство во 2009 и повторно во 2014 година. Така, денес во овој комитет членуваат: Аргентина, Австралија, Белгија, Бразил, Канада, Кина, Франција, Германија, Хонгконг САР на НРК, Индија, Индонезија, Италија, Јапонија, Кореја, Луксембург, Мексико, Холандија, Русија, Саудиска Арабија, Сингапур, Јужна Африка, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Турција, Велика Британија и САД.<ref>BCBS, „A brief history of the Basel Committee“, Basel Committee on Banking Supervision, Basel, 2015.</ref> === Одговорности на земјите членки во Базелскиот Комитет === Членките во Базелскиот Комитет се обврзани да: # работат заедно за да се оствари мандатот на Базелскиот Комитет; # ја промовираат финансискта стабилност; # придонесуваат активно за равој на Базелските стандарди, упатства и добрите практики; # учествуваат во коментарите за да се процени конзистентноста и ефикасноста на домашните правила во однос на Базелските стандарди; # ги промовираат интересите на глобалната финансиска стабилност, а не само националните интереси, додека учествуваат во работата на Комитетот и одлучувањето; # ги имплементираат и применуваат Базелските стандарди во нивните домашни јурисдикции без претходно дефинирана временска рамка поставена од Комитетот. == Надзорен орган == Групата гувернери на централните банки и шефовите за [[супервизија]] е надзорен орган(GHOS). Неговите надлежности се: # да ја одобри Базелската Повелба и измените од овој документ; # да обезбеди општа насока во програмата за работа на Базелскиот Комитет; # да го назначи претседателот на Комитетот од неговите редови. Ако претседателот на Комитетот престане да биде член во Базелскиот Комитет пред да заврши неговиот/нејзиниот мандат, Комитетот назначува нов претседател. Сè додека новиот претседател не биде назначен, генералниот секретар ја врши функцијата претседател. == Организација == Внатрешната организациона структура на Базелскиот Комитет се состои од:<ref>[http://www.bis.org/bcbs/organigram.pdf BIS - организациона шема]</ref> # Комитет # Групи, работни групи и оперативни групи # Претседател # Секретаријат === Комитетот === Комитетот е крајно одлучувачко тело во Комитетот. ==== Одговорности ==== Комитетот е одговорен за: # развој, насочување и следење на програмата за работа на Комитетот во рамките на општата насока предвидена од страна на гувернерите на центрлните банки и шефовите за надзор; # воспоставување и промовирање на Базелските стандарди, упатства и добрите практики; # воспоставување и расфомирање на групите, работните групи и оперативните групи; одобрување и прилагодување на нивните мандати; и следење на нивниот напредок; # одлучува за организациските прописи преку кои ги регулираат своите активности. ==== Честота на состаноците ==== Комитетот обично се состанува четири пати во годината.Сепак, претседателот може да одлучи да одржи дополнителен состанок ако е потребно. ==== Претставување на состаноците на Комитетот ==== Претседателот претседава со состаноците на Комитетот.Сите членки во Комитетот и набљудувачите имаат право да назначат по еден претставник кој ќе присуствува на состаноците на Комитетот.Претставниците треба да бидат високи функционери од нивните организации и треба да имаат овластување доверено од нивните институции.Претставниците на состаноците на Комитетот се очекува да бидат на пример лице на чело банкарската супервизија, шеф на банкарска политика, шеф на одделението за финансиска стабилност и сл. ==== Одлуки ==== Одлуките се донесуваат со консензус помеѓу неговите членки. ==== Соопштување на одлуките ==== Одлуките од јавен интерес треба да бидат соопштени преку мрежната страница на Комиетот.Комитетот треба да ги пренесе неговите одлуки и преку печатот. === Групи, работни групи и оперативни групи === Работата на Базелскиот Комитет во голема мера е организирана во групи, работни групи и оперативни групи.Секретаријатот го прави јавно достапен списокот на групите и работните групи. ==== Групи ==== Групите го известуваат директно Комитетот.Тие се дел од постојаната внатрешна структура на Комитетот и на тој начин работат без одредена испорака и краен датум. ==== Работни групи ==== Работнитте групи се состојат од експерти кои се членови на Комитетот за да ја поддржуваат технички работата на групите. ==== Оперативни групи ==== Опертивните групи се создадени да преземаат конкретни задачи за многу кратко време.Тие обично се составени од технички експерти.Меѓутоа, кога овие групации се создадени од страна на Комитетот, оперативните групи се состојат од претставници во Комитетот со цел да се справат со конкретните прашања кои барааат брзо внимание од Комитетот.Во многу случаи тие се нарекуваат високо ниво на оперативни групи. === Претседател === Претседателот ја насочува работата на Комитетот во согласност со мандатот на Базелскиот Комитет. Прв претседател на Базелксиот комитет бил [[Питер Кук]] (''Peter Cooke'').<ref>Kent Matthews and John Thompson, ''The Economics of Banking''. John Wiley and Sons, Chichester, 2005, стр. 170.</ref> ==== Назначување ==== Претседателот е назначен од страна на надзорниот комитет во времетраење од три години со можност да се обнови уште еднаш. ==== Одговорности ==== Претседателот е одговорен за: # да ги свикува и претседава на состаноците на Комитетот.Ако претседателот е спречен да присуствува на состаноците, тој или таа може да го одреди Генералниот Секретар да претседава на состанокот во негово или нејзино име; # да го следи напредокот на програмата за работа на Базелскиот Комитет и да обезбеди оперативна насока помеѓу состаноците за пренесување на одлуките надвор од Комитетот; # да го известува надзорниот одбор; # да го претставува Базелскиот Комитет надворешно, и да биде главен потпарол на Комитетот. === Секретаријат === Секретаријатот е воспоставен од Банката за Меѓународни Порамнувања со цел да ја подржи работата на Комитетот, Претседателот и групите преку кои Базелскиот Комитет ја организира неговата работа. ==== Одговорности ==== Главните одговорности на Секретаријатот се: # да обезбеди помош и поддршка за Комитетот, Претседателот, групите, работните групи и оперативните групи; # да обезбеди навремен ефикасен проток на информации до сите членки на Базелскиот Комитет; # да ја олесни соработката меѓу групите, работните групи и оперативните групи; # да го олесни контактот помеѓу членките на Базелскиот Комитет и органите кои не се членки; # да ја подржи соработката помеѓу Базелскиот Комитет и другите институции; # да ги извршува сите функции кои се доделуваат од страна на Комитетот и Претседателот; # да ја одржува евиденцијата во Базелскиот Комитет, администрирање на мрежната страница на Комитетот. ==== Генерален Секретаријат ==== Генералниот Секретаријат го известува Претседателот и ја насочува работата на Секретаријатот.Генералниот Секретаријат раководи со финансиските, материјалните и човечките ресурси доделени од страна на Секретаријатот.Тој исто така му помага на претседателот во претставувањето на Комитетот надворешно. Генералниот Секретаријат е избран од Претседателот, но по препорака на комисијата за избор составена од членки во Базелскиот Комитет и/или членови на GHOS и високи функционери во Банката за Меѓународни Порамнувања.Времетраењето на неговиот манадат е обично три години со можност да биде продолжен. ==== Заменик на Генералниот секретар ==== Заменикот на Генералниот Секретар го известува и му помага на Генералниот Секретар при извршување на неговите надлежности.Заменикот на Генералниот Секретар го заменува Генералниот Секретар во случај на отсуство, неспособност или по барање од страна на Генералниот Секретар. Заменикот на Генералниот Секретаријат е избран од страна на Генералниот Секретар во соработка со Претседателот. ==== Местоположба на Секретаријатот ==== Секретаријатот се наоѓа во Банката за Меѓународни Порамнувања во Базел. == Базелските стандарди, упатства и добрите практики == === Базелските стандарди === Базелскиот Комитет ги поставува стандардите за прудентна регулатива и супервизија на банките.Комитетот очекува целосна имплементација на овие стандарди од страна на неговите членки и нивните меѓународни активни банки.Сепак, Базелските стандарди претставуваат минимум барања и членките може да одлучат да одат подалеку од нив. === Упатства === Упатствата ги елаборираат стандардите во областите каде тие се сметаат за посакувани за прудентна регулатива и супервизија на банките, посебно за меѓународните активни банки.Тие генерално се дополнување на Базелските стандарди преку обезбедување на дополнителни насоки со цел за нивно спроведување. === Добрите практики === Добрите практики генерално ги опишуваат вистинските набљудувани практики, со цел да се промовира заедничкото разбирање и подобрување на надзорот или банкарските практики.Членовите на Комитетот се охрабруваат да ги споредат овие практики со оние кои се применуваат од самите нив и нивните надгледувани институции за да се идентификуваат потенцијалните области за подобрување. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Регулација на банките]] 2a9ynne9jxe5e6ibpjswnmd5vrjwq4g Стефано Стураро 0 1123800 5630893 5558492 2026-09-22T05:20:23Z Goalkeeper92 82011 5630893 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Стефано Стураро | image = [[Податотека:Frosinone Calcio - Stadio Matusa - vs Juventus 7 2 2016 0-2 - DSC 8609 - Stefano Sturaro (cropped).jpg|200px]] | height = {{height|m=1.78}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bdfutbol.com/en/j/j90986.html|title=Sturaro, Stefano Sturaro - Footballer {{!}} BDFutbol|work=www.bdfutbol.com|accessdate=2026-09-22}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1993|3|9}}<ref name="Bio" /> | cityofbirth = {{роден во|Санремо|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 2025 <small>(32 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Sanremese}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Genoa}} | years1 = 2011-2012 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Genoa}} | years2 = 2012-2013 | caps2 = 8 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Modena}} | years3 = 2013-2015 | caps3 = 29 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Genoa}} | years4 = 2015-2019 | caps4 = 64 | goals4 = 2 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2018-2019 | caps5 = 0 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Sporting Lisboa}} | years6 = 2019-2021 | caps6 = 70 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Genoa}} | years7 = 2021 | caps7 = 10 | goals7 = 0 | clubs7 = →{{Fb team Verona}} | years8 = 2023-2024 | caps8 = 11 | goals8 = 1 | clubs8 = {{Fb team Fatih Karagumruk}} | years9 = 2024-2025 | caps9 = 19 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Catania}} | nationalyears1 = 2011 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 години|Италија 18]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|Италија 19]] | nationalyears3 = 2014-2015 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | nationalyears4 = 2016 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] }} '''Стефано Стураро''' (роден на [[9 март]] [[1993]] година, во [[Санремо]]) — [[Италијанци|италијански]] поранешен [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. ==Биографија== Стураро е дете на татко дијабетолог и мајка [[ветеринар]], има двајца браќа,<ref name="Salvio">{{cite news|title=La parabola del pescatore|pubblicazione=SportWeek|author=Fabrizio Salvio|date=20 јуни 2015|number=nº 24 (740)|pp=36-39}}</ref> едниот од нив, Фабио, се испробал во фудбалот заедно со него во младинскиот тим на Џенова.<ref name="Gourdol">{{cite web|language=fr|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Cinq-choses-a-savoir-sur-stefano-sturaro-le-nouveau-gattuso/557134|title=Cinq choses à savoir sur Stefano Sturaro, le nouveau Gattuso|author=Nathan Gourdol|date=13 мај 2015}}</ref> Во [[Средно училиште|гимназијата]], тој почнал да студира [[земјоделство]] со намера да стане [[цвеќар]], пред да ја промени својата цел и да се обиде да стане фудбалер откако се приклучил на младинскиот сектор на Џенова.<ref name="Salvio"/> ==Технички карактеристики== Елемент на квантитет и суштина, на теренот тој се потпирал пред сè на трчање, карактер и пожртвуван дух,<ref name="Della Valle">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/07-05-2015/juventus-sturaro-stoffa-leader-allegri-ha-suo-gattuso-110719310873.shtml|title=Juventus, Sturaro, stoffa da leader: Allegri ha il suo Gattuso|author=Fabiana Della Valle|date=7 мај 2015}}</ref> но сепак можел да се фали и со пристојна основна техника.<ref name="Gambaro">{{cite web|url=http://www.ilgiornale.it/news/talentino-rossobl-4-stefano-sturaro.html|title=Il talentino rossoblù|author=Francesco Gambaro|date=17 март 2011}}</ref> Природно игра со десната нога, но исто така удобно се служел и со левата,<ref name="Di Marzio">{{cite web|url=http://gianlucadimarzio.com/serie-a/juventus-sturaro-ottimo-impatto-sapevo-che-avrei-giocato-qui-sul-dortmund-dico/|title=Juventus, Sturaro: "Ottimo impatto, sapevo che avrei giocato qui"|author=Gianluca Di Marzio|date=22 февруари 2015|access-date=30 јуни 2015|archivedate=2015-02-25|dead-link=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20150225002959/http://gianlucadimarzio.com/serie-a/juventus-sturaro-ottimo-impatto-sapevo-che-avrei-giocato-qui-sul-dortmund-dico/|url-status=dead}}</ref> додека на теренот претпочитал да игра пред одбраната, бидејќи бил добар во враќањето на поседот на топката и во започнувањето на акцијата. Кариерата ја започнал како [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од средниот ред|мецала]],<ref name="Gambaro"/> но подоцна бил претворен во класичен [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот играч]] од [[Иван Јуриќ]], неговиот тренер во младинскиот тим на Џенова,<ref name="Jurić">{{cite web|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2014/07/02/4930146/dal-genoa-alla-juventus-sturaro-al-settimo-cielo-che-sogno-conte-|title=Dal Genoa alla Juventus, Sturaro al settimo cielo: "Che sogno, Conte non molla mai"|date=2 јули 2014}}</ref> прилагодувајќи се брзо на играње во систем од 3, 4 или 5 играчи; оваа флексибилност<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2014/07/05-299844/Di+Biagio%3A+%C2%ABSturaro%3F+E%E2%80%99+un+Gattuso.+E+Berardi+arriver%C3%A0+al+top%C2%BB|title=Di Biagio: «Sturaro? È un Gattuso»|date=5 јули 2014|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305005347/http://www.tuttosport.com/calcio/calciomercato/2014/07/05-299844/Di+Biagio:+%C2%ABSturaro%3F+E%E2%80%99+un+Gattuso.+E+Berardi+arriver%C3%A0+al+top%C2%BB}}</ref> му овозможила да може да игра на било која позиција во средниот ред.<ref name="Di Marzio"/> Доколку било потребно, тој можел да биде преместен и назад во одбраната, како [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|централен дефанзивец]]<ref name="Jurić"/> или [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|бек]]<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2017/allegri-vittoria-sofferta-e-importante.php|title=Allegri: «Vittoria sofferta e importante»|date=20 септември 2017}}</ref> а не му биле непознати ниту поофанзивните улоги каде играл како [[Среден ред (фудбал)#Крило|напаѓачки крилен играч]],<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2017/sturaro---gioco-in-qualsiasi-posizione-per-il-bene-della-squadra-.php|title=Sturaro: «Gioco in qualsiasi posizione per il bene della squadra»|date=6 април 2017}}</ref> во овој случај, искористувајќи ја неговата склоност за уфрлање во шеснаесетникот и постигнување голови.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/altre-notizie/gattuso-sturaro-piu-mezz-ala-di-me-juve-orgoglio-ma-a-madrid-234975|title=Gattuso: "Sturaro più mezz'ala di me, Juve orgoglio, ma a Madrid..."|date=8 мај 2015}}</ref> ==Клупска кариера== Израснат во [[ФК Санремезе|Санремезе]], во чиј младински сектор се приклучил на 9-годишна возраст,<ref name="Gambaro"/> по неуспешни проби во {{Fb team (N) Reggina|N}} и {{Fb team (N) Torino}}<ref>{{cite news|author=Matteo Macor|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/06/28/la-juve-padrona-parcheggia-sturaroGenova18.html?ref=search|title=La Juve padrona "parcheggia" Sturaro|publisher=la Repubblica|date=28 јуни 2014}}</ref> на возраст од 15 години<ref name="Salvio"/> се префрлил во младинскиот состав на [[ФК Џенова|Џенова]].<ref name="Gambaro"/> И покрај тешкиот удар што му го приредило неговото прво искуство надвор од дома, како и честите физички проблеми – „Имав дополнителна коска во основата на тибијата на двете стапала, која отекуваше толку многу по околу дваесет минути играње што морав да престанам“ (Стураро во 2015) – решени подоцна со две операции и една година помината на [[Патерици|патерици]],<ref name="Salvio"/> тој најпосле станал стандарден првотимец во [[Кампионато Примавера|Примавера]] тимот на Џенова, со кој го освоил [[Суперкуп на Италија Примавера|Суперкупот]] во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportlive.it/calcio/genoa-vince-supercoppa-primavera-2010.html|title=Supercoppa Primavera al Genoa|editor=sportlive.it|author=Vito Graffeo|date=11 септември 2010|accessdate=2015-02-09|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402155918/http://www.sportlive.it/calcio/genoa-vince-supercoppa-primavera-2010.html|url-status=dead}}</ref> истакнувајќи се како еден од најголемите таленти на ''„грифоните“''.<ref name="Gambaro"/> За сезоната 2012-2013, на 19-годишна возраст, тој бил позајмен на [[ФК Модена|Модена]], во [[Серија Б]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.calcionews24.com/esclusiva-genoa-sturaro-al-modena-qui-per-diventare-uomo-e-su-immobile-254532.html|title=Genoa, Sturaro al Modena: "Qui per diventare uomo. E su Immobile..."|editor=calcionews24.com|author=Christian Schipani|date=27 јули 2012}}</ref> Поради две тешки повреди,<ref>{{cite web|url=http://www.modenanoi.it/infortuni-e-nuovi-arrivi-sturaro-stagione-compromessa-venerdi-potrebbe-debuttare-pagano/|title=Sturaro, stagione compromessa|date=22 август 2012|access-date=3 јули 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402133614/http://www.modenanoi.it/infortuni-e-nuovi-arrivi-sturaro-stagione-compromessa-venerdi-potrebbe-debuttare-pagano/|dead-link=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.modenanoi.it/sturaro-annus-horribilis/|title=Sturaro, annus horribilis|date=4 март 2013|access-date=3 јули 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714151518/http://www.modenanoi.it/sturaro-annus-horribilis/|dead-link=yes}}</ref> тој одиграл само 8 натпревари за ''„канаринците“'' во [[Серија Б 2012-2013|првенството]] и уште 2 во [[Фудбалски куп на Италија 2012-2013|Купот на Италија]]. Враќајќи се во Џенова пред почетокот на сезоната 2013-2014, на барање на тренерот [[Џан Пјеро Гасперини]], кој решил да се фокусира на него и покрај „ужасната година“ од која се опоравувал.<ref name="Salvio"/> На 25 август 2013 година, тој го направил своето деби во [[Серија А]], на 20-годишна возраст, влегувајќи како замена во 89-тата минута од натпреварот {{Fb team (N) Inter}}-Џенова (2-0).<ref>{{cite web|url=http://www.puntosanremo.it/news/2013/08/26/esordio-in-serie-a-per-il-sanremese-sturaro-debutto-a-san-siro-con-la-maglia-de_147355d0-646d-4d15-8105-233962bed0b5#.U42TZHZqPnk|title=Esordio in Serie A per il sanremese Sturaro|author=Pietro Zampedroni|data=26 agosto 2013|archiveurl=https://archive.today/20140603093401/http://www.puntosanremo.it/news/2013/08/26/esordio-in-serie-a-per-il-sanremese-sturaro-debutto-a-san-siro-con-la-maglia-de_147355d0-646d-4d15-8105-233962bed0b5%23.U42WgH3LfK5#.U42TZHZqPnk|dead-link=yes}}</ref> На 2 март 2014 година, тој го постигнал својот прв гол во Серија А, а истиот им донел победа на ''„грифоните“'' на домашен терен над {{Fb team (N) Catania}} (2-0).<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Genoa/02-03-2014/genoa-catania-2-0-antonelli-sturaro-affondano-maran-80157562985.shtml|title=Genoa-Catania 2-0: Antonelli e Sturaro affondano Maran|author=Alessio Da Ronch|date=2 март 2014}}</ref> Благодарение на повредата на неговиот соиграч [[Матузалем]], тој нашол повеќе простор за себе во почетната постава на тимот во вториот дел од сезоната, завршувајќи ја истата со 16 настапи и 1 гол. Во јули 2014, Стураро потпишал петгодишен договор со [[ФК Јувентус|Јувентус]]<ref name="Juventus" >{{Наведена мрежна страница|format=PDF|url=http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/b6fcaa60-e687-440c-a02f-5cea323b6e66/comunicato+01072014+sturaro+ita.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=b6fcaa60-e687-440c-a02f-5cea323b6e66|title=Accordo con il Genoa C.F.C. per l'acquisto del calciatore Stefano Sturaro|editor=juventus.com|date=1 јули 2014|accessdate=2015-02-09|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402205843/http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/b6fcaa60-e687-440c-a02f-5cea323b6e66/comunicato+01072014+sturaro+ita.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=b6fcaa60-e687-440c-a02f-5cea323b6e66|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://genoacfc.it/notizie/sturaro-ceduto-resta-al-genoa/|title=Sturaro ceduto resta al Genoa|editor=genoacfc.it|date=1 јули 2014|accessdate=2015-02-09|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714185735/http://genoacfc.it/notizie/sturaro-ceduto-resta-al-genoa/|url-status=dead}}</ref> за 5,5 милиони евра, уште 3,5 милиони по постигнувањето на одредени спортски цели, почнувајќи од сезоната 2015-16; бидејќи првата година од договорот со Јувентус би требало да ја одработи на бесплатен заем во Џенова.<ref name="Juventus" /> Својот последен натпревар за Џенова го одиграл на 31 јануари 2015, во ремито 1-1 против [[ФК Фјорентина|Фјорентина]], постигнувајќи многу смешен гол кој на крајот му бил препишан како [[автогол]] на голманот [[Сипријан Татарушану|Татарушану]] за водство од 1-0; по одличното додавање на [[М'Баје Нијанг]] најпрво Стураро промашил празен гол од само неколку метри, погодувајќи ја стативата, но за негова среќа топката се одбила од стативата во голманот Татарушану и завршила во мрежата на Фјорентина. Во првиот дел од сезоната 2014-2015 одиграл вкупно 15 натпревари во првенството и купот. Во сите натпреварувања, настапил во 31 натпревар и постигнал 1 гол како играч на Џенова. И покрај тоа што бил предвиден за враќање на лето, Стураро се вратил во Јувентус на 2 февруари 2015 година, поради повредите на двајца играчи од средниот ред [[Ромуло Соуза Орестес Калдеира|Ромуло]] и [[Квадво Асамоа]].<ref>{{cite video|url=http://www.juventus.com/juve/it/video/4027490447001|title=Sturaro: «Emozionato e carico»|editor=juventus.com|date=2 февруари 2015|access-date=2015-02-09|archivedate=2015-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150209081058/http://www.juventus.com/juve/it/video/4027490447001}}</ref> Тој го направил своето деби со ''„бјанконерите“'', на 14 март, играјќи како стартер во победата на гостински терен над [[УС Чита Палермо|Палермо]] со 1-0,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.agi.it/sport/notizie/calcio_juve_vince_1_0_col_palermo_al_barbera_decide_morata-201503142008-spr-rt10083|title=Calcio: Juve vince 1-0 col Palermo al Barbera, decide Morata|editor=agi.it|date=14 март 2015|accessdate=2015-05-07|archive-date=2015-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518172311/http://www.agi.it/sport/notizie/calcio_juve_vince_1_0_col_palermo_al_barbera_decide_morata-201503142008-spr-rt10083|url-status=dead}}</ref> додека еден месец подоцна на 14 април дебитирал во [[Европски фудбалски натпреварувања|европските натпреварувања]], влегувајќи во завршницата од првиот натпревар од четвртфиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|Лигата на шампионите]] против [[ФК Монако|Монако]] (добиен со 1-0);<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lapresse.it/sport/coppe/champions-league-primo-round-alla-juventus-vidal-stende-monaco-su-rigore-1.688527|title=Champions League, primo round alla Juventus: Vidal stende Monaco su rigore|editor=lapresse.it|date=14 април 2015|accessdate=2015-05-07|archive-date=2015-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085610/http://www.lapresse.it/sport/coppe/champions-league-primo-round-alla-juventus-vidal-stende-monaco-su-rigore-1.688527|url-status=dead}}</ref> На 5 мај, за првпат бил стартер во натпревар од Лигата на шампионите, играјќи 64 минути во победата со 2-1 над [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] во полуфиналето;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2015/05/05-330229/Allegri%3A+%C2%ABJuve,+che+maturit%C3%A0.+Perch%C3%A9+Sturaro%3F+Stava+bene%C2%BB|title=Allegri: «Juve, che maturità. Perché Sturaro? Stava bene»|publisher=tuttosport.com|date=5 мај 2015|accessdate=2015-05-07|archive-date=2015-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150506211350/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2015/05/05-330229/Allegri%3A+%C2%ABJuve%2C+che+maturit%C3%A0.+Perch%C3%A9+Sturaro%3F+Stava+bene%C2%BB|url-status=dead}}</ref> во текот на тој натпревар спасил чист гол на [[Хамес Родригес]] при резултат 1-1, откако колумбиецот шутирал со глава кон празната мрежа, Стураро со врвот на копачката го подигнал неговиот удар и тој завршил во пречката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportskeeda.com/football/video-james-rodriguez-header-hit-crossbar-stefano-sturaro-blocked-shot|title=Video: James Rodriguez's header hit the crossbar because Stefano Sturaro blocked the shot|editor=sportskeeda|date=6 мај 2015}}</ref> На 23 мај, го постигнал својот прв гол во дресот на Јувентус, во првенствената победа над [[ФК Наполи|Наполи]] со 3-1 на домашен терен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/23-05-2015/juve-napoli-3-1-pereyra-sturaro-pepe-david-lopez-110949412708.shtml|title=Juve-Napoli 3-1: Allegri onora la festa, Benitez dice quasi addio alla Champions|editor=gazzetta.it|author=Fabiana Della Valle|date=23 мај 2015}}</ref> Првата сезона со ''„бјанконерите“'' ја завршил со освојување [[скудето]]то,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2015/05/02/news/sampdoria-juventus_0-1_vidal_porta_il_quarto_scudetto_consecutivo-113393627/|title=Sampdoria-Juventus 0-1: Vidal porta il quarto scudetto consecutivo|editor=repubblica.it|date=2 мај 2015}}</ref> a потоа и на [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|Купот на Италија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/20-05-2015/juve-infinita-vince-10-coppa-italia-matri-piega-lazio-supplementari-110907305821.shtml|title=Juve infinita, vince la 10ª Coppa Italia: Matri piega la Lazio ai supplementari|editor=gazzetta.it|author=Jacopo Gerna|date=20 мај 2015}}</ref> неговите први два трофеја во професионалната кариера. [[ФК Јувентус сезона 2015-2016|Следната сезона]] ја започнал како стартер по заминувањето од клубот на [[Андреа Пирло]] и [[Артуро Видал]] и повредите на [[Клаудио Маркизио]] и [[Сами Хедира]]. На 8 август го започнал натпреварот во [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкупот на Италија]] против [[СС Лацио|Лацио]] во [[Шангај]], и бил асистент за првиот гол кој го постигнал [[Марио Манџукиќ]], во победата со 2-0. Својот прв погодок за сезоната го постигнал на 29 ноември во победата со 3-0 на гостувањето против [[УС Чита Палермо|Палермо]] на [[Стадион Ренцо Барбера|Барбера]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/29-11-2015/palermo-juve-0-3-mandzukic-sturaro-zaza-allegri-vince-4-gara-fila-1301122687665.shtml|title=Palermo-Juve 0-3, Mandzukic-Sturaro-Zaza: Allegri vince la 4ª gara di fila|editor=gazzetta.it|author=Ivan Palumbo|date=29 ноември 2015}}</ref> На 23 февруари 2016, Стураро го постигнал својот прв погодок во кариерата во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], против [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] во првиот осминафинален натпревар што завршил 2-2.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/Juventus/23-02-2016/champions-juventus-bayern-2-2-dybala-sturaro-firmano-rimonta-140769567974.shtml|title=Champions, Juventus-Bayern 2-2: Dybala e Sturaro firmano la rimonta|author=Valerio Clari|date=23 февруари 2016}}</ref> Својата втора сезона во Торино ја завршил со одбрана на националната „двојна круна“. Во следните две сезони со Јувентус, тој освоил уште две „двојна круна“ со клубот, а бил дел и од екипата која стигнала до [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2017 година|финалето]] (во кое, сепак, не настапил) на [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|Лигата на шампионите]] загубено во [[Кардиф]] од {{Fb team (N) Real Madrid}}. Во неговата [[ФК Јувентус сезона 2017-2018|последна сезона во Торино]], неговите настапи и минутажата започнале да се намалуваат, пред да заврши на маргините во составот на Јувентус. Искуството со ''„бјанконерите“'' го завршил со вкупно 90 одиграни натпревари и 3 постигнати гола. Во летото 2018 година, Стураро се преселил во Португалија, каде како позајмен играч му се приклучил на {{Fb team (N) Sporting Lisboa}}.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2018/la-juve-saluta-stefano-sturaro.php|title=La Juve saluta Stefano Sturaro|date=12 август 2018|access-date=12 август 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180812151733/http://www.juventus.com/it/news/news/2018/la-juve-saluta-stefano-sturaro.php|dead-link=yes}}</ref> Сепак, борејќи се да се рехабилитира од сериозна повреда, Стураро никогаш не успеал да излезе на теренот со дресот на Спортинг во текот на целото свое португалско искуство.<ref>{{cite web|author=Andrea Menon|url=https://www.ilbianconero.com/a/sturaro-dallo-sporting-e-l-infortunio-al-ritorno-alla-juve-la-si-27330|title=Sturaro: dallo Sporting e l'infortunio al ritorno alla Juve. La situazione|date=17 ноември 2018}}</ref> Поради ова, во јануари 2019 година, тој предвреме се вратил во Јувентус, кој во исто време го позајмил на Џенова за 1,5 милиони евра, каде што играчот од средниот ред се вратил по четири години;<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/stefano-sturaro-in-prestito-al-genoa|title=Stefano Sturaro in prestito al Genoa|date=24 јануари 2019}}</ref> Во февруари, иако играчот сè уште не одиграл натпревар за својот нов клуб, стапила на сила обврската за откуп за 16,5 милиони евра.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2019/sturaro-al-genoa-a-titolo-definitivo.php|title=Sturaro al Genoa a titolo definitivo|date=6 февруари 2018}}</ref> Своето второ деби за клубот од [[Лигурија]] го имал на 17 март 2019 година, во првенствената победа со 2-0 над Јувентус на [[Стадион Лујџи Ферарис|Мараси]], постигнувајќи гол во таа прилика со кој го отворил резултатот.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2019/03/17/genoa-juventus-risultato-gol.html|title=La Juve cade a Marassi: vince il Genoa 2-0|date=17 март 2019}}</ref> Во јануари 2021 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Verona}} на позајмица со опција за откуп за 10 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://genoacfc.it/comunicato-stampa-stefano-sturaro/|title=COMUNICATO STAMPA – Stefano Sturaro|date=23 јануари 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hellasverona.it/it/news/stefano-sturaro-si-veste-di-gialloblu|title=Stefano Sturaro si veste di gialloblù|date=23 јануари 2021|accesso=23 јануари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301130429/https://www.hellasverona.it/it/news/stefano-sturaro-si-veste-di-gialloblu|dead-link=yes}}</ref> Откако откупот не се реализирал, тој се вратил во Џенова каде одиграл уште две сезони: во првата, за прв пат во кариерата претрпел испаѓање со некој клуб од Серија А, додека во втората во Серија Б дава придонес за клубот експресно да се врати во врвната дивизија на италијанскиот фудбал. Во втората половина на 2023 година, Стураро настапувал за [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Фатих Карагумрук|Фатих Карагумрук]],<ref>{{Cite tweet|author=VavaCars Fatih Karagümrük SK|user=@karagumruk_sk|number=1693561125776847269|title=İtalyan Milli orta saha oyuncusu Stefano Sturaro’yu kadromuza kattık|date=21 август 2023|language=tr}}</ref> а потоа се вратил во Италија, каде последните години од кариерата ги минал во третата лига носејќи го дресот на [[ФК Катанија|Катанија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cataniafc.it/blog-detail/post/220190/stefano-sturaro-al-catania|title=Stefano Sturaro al Catania|date=17 јануари 2024|access-date=17 јануари 2024}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Репрезентативна кариера== На 24 април [[2014]] за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]], од тренерот [[Лујџи Ди Бјаџо]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.primocanale.it/notizie/genoa-doppia-convocazione-nell-under-21-per-perin-e-sturaro-139453.html|title=Genoa, doppia convocazione nell'Under 21 per Perin e Sturaro|editor=primocanale.it|date=24 април 2014}}</ref> Тој го направил своето деби во оваа категорија, при победата со 4-0 во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 21 година|Црна Гора]] во [[Кастел ди Сангро]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canalegenoa.it/news/amichevole-under-21-litalia-ne-fa-4-al-montenegro-80-minuti-per-sturaro-89269|title=Amichevole Under 21: l’Italia ne fa 4 al Montenegro. 80 minuti per Sturaro|editor=canalegenoa.it|accessdate=2015-02-09|archive-date=2014-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606233916/http://www.canalegenoa.it/news/amichevole-under-21-litalia-ne-fa-4-al-montenegro-80-minuti-per-sturaro-89269|url-status=dead}}</ref> На 9 септември, го постигнал својот прв гол за У21 репрезентацијата во победата со 7-1 против [[Фудбалска репрезентација на Кипар|Кипар]], во натпревар од квалификациите за Европското првенство, игран повторно во Кастел ди Сангро. На 14 ноември 2014 година го добил својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]] од селекторот [[Антонио Конте]], за пријателскиот натпревар во [[Џенова]] против [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] кој се одиграл четири дена подоцна, но не влегол во игра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.sky.it/sport/calcio_estero/2014/11/14/convocati_italia_albania_conte_chiama_okaka_destro_gabbiadini_matri.html|title=Italia-Albania: Conte chiama Okaka, Rossettini e Sturaro|editor=sport.sky.it|date=14 ноември 2014|accessdate=2015-02-09|archive-date=2015-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118031240/http://sport.sky.it/sport/calcio_estero/2014/11/14/convocati_italia_albania_conte_chiama_okaka_destro_gabbiadini_matri.html|url-status=dead}}</ref> Потоа во 2015 година, тој учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|Европското првенство под 21 година]] во [[Чешка]]: турнир на кој, сепак, Стураро бил под своето вообичаено ниво имајќи во предвид што се очекувало од него,<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2015/06/19/news/under_21_sturaro_chiede_scusa_ma_attacca_giornalisti-117236093/|title=Under 21, le scuse di Sturaro: "Non merito la maglia". Ma attacca la stampa|author=Francesco Saverio Intorcia|data=19 giugno 2015}}</ref><ref>{{cite video|url=http://www.raisport.rai.it/dl/raiSport/media/Sturaro-chiede-scusa-a-tutta-Italia-8976012a-5a9f-420b-82e8-e3ff8f143433.html|title=Sturaro chiede scusa a tutta Italia|publisher=Rai Sport|date=20 јуни 2015}}</ref> добивајќи црвен картон поради приговор во првиот натпревар од групата, загубен со 2-1 од [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска]],<ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/under21/season=2015/matches/round=2000408/match=2015369/postmatch/report/index.html|title=L'Italia parte male, vince la Svezia|author=Alessandro Massimo|date=18 јуни 2015}}</ref> со што за него турнирот бил завршен (добил суспензија од три натпревари),<ref>{{cite web|url=http://it.uefa.com/under21/news/newsid=2259815.html|title=Tre giornate a Sturaro|date=20 јуни 2015}}</ref> бидејќи ''„аѕурините“'' не успеале да ја мината групната фаза. Во 2016 година, Стураро ги забележал својте 4 единствени настапи за сениорската репрезентација. И покрај тоа, што не учествувал во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2016|квалификациите]], на 31 мај 2016 година, Конте го вклучил во составот од 23 играчи за [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]] во [[Франција]].<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/it/204/2532719/2016/05/News.shtml|title=Inizia il 'Sogno Azzurro': su Rai 1 ufficializzata la lista dei convocati per l'Europeo|date=31 мај 2016|access-date=31 мај 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603062439/http://www.figc.it/it/204/2532719/2016/05/News.shtml|dead-link=yes}}</ref> На 6 јуни, во предвечерието на турнирот, тој го имал своето деби за националниот тим за време на пријателскиот натпревар во [[Верона]], добиен со 2-0 против {{NazNB|FUrep|FIN}}, заменувајќи го [[Емануеле Џакерини]] во 64-тата минута.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/calcio/europei/2016/06-06-2016/italia-finlandia-2-0-candreva-de-rossi-conte-sorride-7-giorni-europeo-150984265339.shtml|title=Italia-Finlandia 2-0, Candreva-De Rossi, Conte sorride a 7 giorni dall'Europeo|author=Stefano Cantalupi|date=6 јуни 2016}}</ref> На 17-ти истиот месец, дебитирал на Европското првенство, играјќи ги последните минути од натпреварот од второто коло на [[Европско првенство во фудбал 2016 - група Е|групата]], во кој ''„аѕурите“'' ја победиле {{NazNB|FUrep|SWE}} со 1-0.<ref>{{cite web|author=Jacopo Manfredi|url=http://www.repubblica.it/speciali/calcio/europei/francia2016/2016/06/17/news/italia-svezia_1-0_eder_lancia_gli_azzurri_agli_ottavi-142244760/|title=Italia-Svezia 1-0, Eder lancia gli azzurri agli ottavi|date=17 јуни 2016}}</ref> Пет дена подоцна, тој излегол на теренот за првпат како стартер во дресот на репрезентацијата, во незначителниот пораз (бидејќи Италија веќе се квалификувала понатаму) со 0-1 од {{NazNB|FUrep|IRL}};<ref>{{cite web|author=Stefano Cantalupi|url=http://www.gazzetta.it/calcio/europei/2016/italia/22-06-2016/euro-2016-italia-irlanda-0-1-decide-brady-anche-verdi-ottavi-16073481692.shtml|title=Euro 2016, Italia-Irlanda 0-1: decide Brady, anche i verdi agli ottavi|date=22 јуни 2016}}</ref> поради отсуствата на [[Даниеле Де Роси]] и [[Тијаго Мота]], тој повторно се нашол на теренот од првата минута во четвртфиналниот натпревар против {{NazNB|FUrep|GER}}, во кој италијанците биле елиминирани по [[Изведување пенали (фудбал)|изведувањето на пенали]].<ref>{{cite web|author=Mattia Fontana|url=http://it.eurosport.com/calcio/euro-2016/2016/euro-2016-darmian-tradisce-l-italia-ai-rigori-germania-in-semifinale-grazie-a-neuer_sto5672267/story.shtml|title=Euro 2016, Darmian tradisce l'Italia ai rigori: Germania in semifinale grazie a Neuer|date=2 јули 2016}}</ref> После овој турнир, тој никогаш повторно не го облекол дресот на италијанската репрезентација. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ITA}} {{Cronopar|06-06-2016|Верона|ITA|2|0|FIN|-|Пријателска|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|17-06-2016|Тулус|ITA|1|0|SWE|-|Евро|2016|Прва фаза|13={{subon|85}}}} {{Cronopar|22-06-2016|Лил|ITA|0|1|IRL|-|Евро|2016|Прва фаза|13={{yel|87}}}} {{Cronopar|02-07-2016|Бордо|GER|1|1|ITA|-|Евро|2016|Четвртфинале|dts|5-4|13={{yel|54}}}} {{Cronofin|4|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Клуб !colspan="3"|Првенство !colspan="3"|Национален куп !colspan="3"|Континентален куп !colspan="3"|Останати купови !colspan="3"|Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Модена сезона 2012-2013|2012-2013]] ||rowspan=1| {{flagsport|ITA}} [[ФК Модена|Модена]] || [[Серија Б 2012-2013|Б]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2012-2013|КИ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 10 || 0 |- || [[ФК Џенова сезона 2013-2014|2013-2014]] ||rowspan=2| {{flagsport|ITA}} [[ФК Џенова|Џенова]] || [[Серија А 2013-2014|А]] || 16 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 16 || 1 |- || [[ФК Џенова сезона 2014-2015|2014-јан. 2015]] || [[Серија А 2014-2015|А]] || 13 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 15 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Џенова || 29 || 1 || || 2 || 0 || || || || || || || 31 || 1 |- || [[ФК Јувентус сезона 2014-2015|јан.-јун. 2015]] ||rowspan=4| {{flagsport|ITA}} [[ФК Јувентус|Јувентус]] || [[Серија А 2014-2015|А]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 2 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2014|СИ]] || - || - || 15 || 1 |- || [[ФК Јувентус сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Серија А 2015-2016|А]] || 19 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015-2016|ЛШ]] || 6 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2015|СИ]] || 1 || 0 || 28 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Серија А 2016-2017|А]] || 21 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017|ЛШ]] || 4 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2016|СИ]]|| 1 || 0 || 28 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Serie A 2017-2018|A]] || 12 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017-2018|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2017|СИ]]|| 0 || 0 || 19 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 64 || 2 || || 7 || 0 || || 17 || 1 || || 2 || 0 || 90 || 3 |- |[[ФК Спортинг Лисабон сезона 2018-2019|2018-јан. 2019]] || {{flagsport|POR}} {{Fb team (N) Sporting Lisboa}} || [[Примеира лига 2018-2019|ПЛ]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Португалија 2018-2019|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2018-2019|ЛК]] || 0+0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 0 ||0 |- |[[ФК Џенова сезона 2018-2019|јан.-јун. 2019]] ||rowspan=3| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2018-2019|А]] || 5 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || 5 || 1 |- |[[ФК Џенова сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Серија А 2019-2020|A]] || 16 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 18 || 1 |- |[[ФК Џенова сезона 2020-2021|2020-јан. 2021]] || [[Серија А 2020-2021|A]] || 6 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- |[[ФК Хелас Верона сезона 2020-2021|јан.-јун. 2021]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Verona}} || [[Серија А 2020-2021|А]] || 10 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || 10 || 0 |- |[[ФК Џенова сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="2" |{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 25 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 26 || 0 |- |[[ФК Џенова сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија Б 2022-2023|Б]] || 18 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно Џенова || 99 || 4 || || 7 || 0 || || -|| -|| || -|| -|| 106 || 4 |- || [[ФК Фатих Карагумрук сезона 2023-2024|авг. 2023-јан. 2024]] || {{flagsport|TUR}} [[ФК Фатих Карагумрук|Фатих Карагумрук]] || [[Суперлига на Турција 2023-2024|СЛ]] || 11 || 1 || [[Фудбалски куп на Турција 2023-2024|КТ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 12 || 1 |- | [[ФК Катанија сезона 2023-2024|gen.-giu. 2024]] || rowspan=2|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Catania}} || [[Серија Ц 2023-2024|Ц]] || 7+1<ref name="p.p.o.">Настапи во плејофот.</ref>|| 0 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2023-2024|КИ-Ц]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 10 || 0 |- | [[ФК Катанија сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Серија Ц 2024-2025|Ц]] || 12+3<ref name="p.p.o." />|| 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]]+[[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2024-2025|КИ-Ц]] || 1+1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно Катанија || 19+4 || 0 || || 4 || 0 || || -|| -|| || -|| -|| 27 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариера || 207+4 || 6 || || 21 || 0 || || 17 || 1 || || 2 || 0 || 251 || 7 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="1"|{{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] |2016|||4||0 |- !colspan="2"|Вкупно||4||0 |} ==Титули== ===Клупски=== ====Јувентус==== *'''{{Скудето}} [[Серија А]]''' : 4 : [[Серија А 2014-2015|2014-2015]], [[Серија А 2015-2016|2015-2016]], [[Серија А 2016-2017|2016-2017]], [[Серија А 2017-2018|2017-2018]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 4 : [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|2014-2015]], [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|2015-2016]], [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|2016-2017]], [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|2017-2018]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2015|2015]] ====Катанија==== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : 1 : 2023-2024 ==Наводи== {{наводи|2}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[http://us.soccerway.com/players/stefano-sturaro/178336/ Стефано Стураро] на soccerway *[http://www.transfermarkt.com/stefano-sturaro/profil/spieler/167859 Стефано Стураро] на transfermarkt {{Navboxes |title=Состави на Италија |bg= #0066bc |fg= #FFFFFF |bordercolor= silver |list1= {{Состав на Италија на Европското првенство за играчи под 21 година 2015}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2016}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стураро, Стефано}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Лисабон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Верона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Катанија]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] 7r5r56ll0stfoecfxm7ixguu3xzokly Амрум 0 1124901 5630861 5520042 2026-09-21T22:49:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630861 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Амрум | image name = Amrum.jpg | image caption = Источниот брег на Амрум со околните калливи рамнини | image size = | locator map = Wadden - Amrun.PNG | native name = Oomram | native name url= | nickname = | location = [[Ваденско Море]] | coordinates = {{coord|54|39|N|8|21|E|region:DE_type:isle}} | archipelago = [[Севернофризиски Острови]] | total islands = | major islands = [[Зилт]], [[Фер]], Амрум | area_km2 = 20.46 | length_km = | width_km = | coastline_km = | highest mount = Зијатлер | elevation_m = 32 | country = {{ГЕР}} | country admin divisions title = [[Сојузни покраини во Германија|Покраина]] | country admin divisions = {{знаме|Шлезвиг-Холштајн}} | country admin divisions title 1 = [[Окрузи во Германија|Округ]] | country admin divisions 1 = [[Северна Фризија (округ)|Северна Фризија]] | country admin divisions title 2 = | country admin divisions 2 = | population = 2.354 | population as of = 2013<ref name="AFA Zahlen"/> | density_km2 = 111 | ethnic groups = [[Германци]], [[Фризи]] | additional info = }} '''Амрум''' ({{langx|de|Amrum}}; [[Амрумски дијалект|емраншки]]: ''Oomram'') — еден од [[Севернофризиски Острови|Севернофризиските Острови]] на [[Германија|германскиот]] брег во [[Северно Море|Северното Море]], јужно од [[Зилт]] и западно од [[Фер]]. Претставува дел од округот [[Северна Фризија (округ)|Северна Фризија]] во сојузната покраина [[Шлезвиг-Холштајн]]. Островот е направен од песочно јадро и поседува широка плажа долж целиот негов западен дел, свртена кон Северното Море. Источниот брег се граничи со калливи рамнини и плимни потоци кон [[Ваденско Море|Ваденското Море]]. Песочните дини се карактеристичен дел на пејзажот на Амрум, поради што растителноста главно се состои од грмушки и џбунови. Единствената шума на островот била засадена во 1948 година. Амрум е станиште за многу видови на птици и голем број на морски цицачи, како [[сива фока]] или пристаништен мал делфин. Населби на Амрум се забележани уште во [[неолит]]от, кога областа сè уште била дел од копното на полуостровот [[Јитланд]]. Во текот на [[Среден век|средниот век]], [[Фризи]]те пристигнале на Амрум и започнале да произведуваат сол и да се занимаваат со поморство. Дел од денешното население сè уште говори [[Амрумски дијалект|емраншки]], дијалект на [[Севернофризиски јазик|севернофризискиот јазик]] и фризиските традиции се зачувани. Бидејќи островот е прибежиште на многу загрозени видови растенија и животни, неговата почва е непогодна за земјоделство и како омилено приморско одморалиште, населението на Амрум главно се занимава со туризам. == Географија == [[Податотека:Oomram-Amrum.png|мини|лево|Карта на Амрум (имињата на местата се дадени на севернофризиски, германски и дански јазик)]] [[Податотека:Amrum suedblick richtung badestrand nebel 05 2009.jpg|мини|лево|Плажата Книпзанд (''Kniepsand'')]] [[Податотека:Amrum lighthouse.jpg|мини|лево|Светилник Амрум]] Површината на Амрум изнесува 20,4 км²,<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=o2Eu9weXR2gC&pg=PA24&dq=Amrum+Fl%C3%A4che+km2&hl=en&sa=X&ei=BTX4UJWlIYnVtAbQvIDgDw&ved=0CEkQ6AEwBTgU#v=onepage&q=Amrum%20Fl%C3%A4che%20km2&f=false|title=Neues Universallexikon in Farbe|title=New Coloured Universal Encyclopedia|page=24|language=de|editor-first=Angela|editor-last=Sendlinger|publisher=Compact Verlag|year=2008|isbn=3-8174-6638-2}}</ref> што го прави десетти најголем остров во Германија (исклучувајќи [[Узедом]], кој е поделен со Полска).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.destatis.de/DE/Publikationen/StatistischesJahrbuch/GesellschaftundStaat/GeoKlima.pdf?__blob=publicationFile|title=2012 Statistical Yearbook – Society and State|first=|publisher=[[Сојузна статистичка служба на Германија]]|year=|isbn=|location=|page=17|pages=|language=de|department=Geografie und Klima|access-date=2015-03-01|archive-date=2012-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114195604/https://www.destatis.de/DE/Publikationen/StatistischesJahrbuch/GesellschaftundStaat/GeoKlima.pdf?__blob=publicationFile|url-status=dead}}</ref> Доколку се додаде големата плажа Книпзанд на западниот брег на површината на островот, таа ќе изнесува околу 30².<ref name="SH Development">{{нмс|url=http://www.schleswig-holstein.de/KuestenSchutz/DE/01_Amrum/00_Einleitung/02_Entwicklung/ein_node.html|title=Development of Amrum Island|language=de|publisher=Влада на Шлезвиг-Холштајн|accessdate=17 јануари 2013|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224213707/http://www.schleswig-holstein.de/KuestenSchutz/DE/01_Amrum/00_Einleitung/02_Entwicklung/ein_node.html|url-status=dead}}</ref> Меѓутоа, површината на Амрум била предмет на постојани промени поради губењето и добивањето земја од морето. Во текот на {{римски|19}} век, дваесеттина од површината била загубена, но, пак, во 1913 година бил забележан прилив на Книпзанд.<ref>{{Наведена книга|title=Die Insel Amrum|title=Amrum Island|first=August|last=Krause|year=2012|origyear=1913|language=de|publisher=Dogma |page=7|isbn=3-9550-7224-X}}</ref> Амрум е еден од трите острови со песочна површина во Северна Фризија.<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=Mfo5TPb7SDsC&pg=PA645&dq=Amrum+Fauna&hl=en&sa=X&ei=Gcz2UIKCFMnNswa6y4HICQ&ved=0CD8Q6AEwAzge#v=onepage&q=Amrum&f=false|title=Encyclopedia of the World's Coastal Landforms|volume=1|editor-first=Eric C.|editor-last=Bird|department=Germany|first=Klaus|last=Schwarzer|first2= Horst|last2=Sterr|page=645|publisher=Springer|year=2010|isbn=1-4020-8638-5}}</ref> Ова песочно дно е направено од леднички слоеви од салијанското ледено доба.<ref name="SH Development"/> На исток се граничи со калливите рамнини на [[Ваденско Море|Ваденското Море]]. Исто така, на источната страна се наоѓаат старите населби на островот: [[Нордорф]], [[Небел (Амрум)|Небел]], Зидорф и Штеноде. Западниот дел е покриен со дини<ref name="AFA Zahlen">{{нмс|url=http://www.amt-foehr-amrum.de/f_portr.htm|title=Zahlen, Daten, Fakten|publisher=[[Фер-Амрум]]|language=de|year=2011|accessdate=16 јануари 2013|archive-date=2012-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121129062035/http://www.amt-foehr-amrum.de/f_portr.htm|url-status=dead}}</ref> кои поминуваат низ целиот остров во должина од 12 километри. Максималната ширина на областа е нешто повеќе од еден километар. Највисоката дина на Амрум е близу Нордорф, наречена Зијатлер (''a Siatler''); достигнува височина од 32 метри.<ref name="AFA Zahlen"/> Северно, дините се протегаат во мал полуостров наречен „Оде“ (''Odde''). Во јужниот дел на Амрум се наоѓа најновата населба, [[Витдин]]. Западно од зините, целиот брег на Амрум е составен од плажата Книпзанд; се вбројува помеѓу најголемите песочни плажи во северна [[Европа]]. Северно од Нордорф се наоѓа мочуриште, а друга мочуришна област се сретнува помеѓу Зидорф и Штеноде.<ref name="SH Development"/> Обете се заштитени од морето преку брани. При ниска плима можно е да се стигне до соседниот остров Фер со пешачење. Населението на Амрум брои околу 2.300 и островот е поделен на три општини: Нордорф, Небел и Витдин. Приклучени се на [[Амт|општинската заедница]] [[Фер-Амрум]].<ref name="AFA Zahlen"/> === Села === Најсеверна населба е приморското одморалиште Нордорф со мрестилиште за патки и светилник. Најголемото село на Амрум, Небел, се наоѓа близу источниот брег. Познати знаменитости се црквата Св. Климент, Амрумската куќа (''Öömrang Hüs'') — музеј за локалната историја — ветерницата и гробиштата на бездомните. Зидорф, денес дел од Небел, е најстарото село на островот. Светилникот Амрум се наоѓа во Зидорф. Штеноде, исто така дел од Небел, го поседувал единственото пристаниште додека не било изградено новото во Витдин во 1890 година, кое подоцна станало и главниот фериботски терминал. Од сите три општини, Витдин е најмногу насочен кон туризмот. == Историја == {{Historical populations|1821|578|1823|575|1824|586|1825|589|1826|595|1827|593|1828|589|1829|592|1830|595|1833|580|1860|642|1871|572|1890|698|1905|990|2013|2354|publisher=<ref name="AFA Zahlen"/><ref>{{harvnb|Rheinheimer|2007|pp=8, 20}}</ref>}} Најстарите траги од населби во областа потекнуваат од [[неолит]]от, меѓу кои и бројни [[долмен]]и. Исто така зачувани се и многу гробници од [[Бронзено доба|бронзеното]] и [[Железно доба|железното време]]. Во дините западно од езерцето се пронајдени остатоци од железното време. Непознато е дали [[Амброни]]те, кои заедно со [[Кимбри]]те и [[Тевтонци]]те му се заканувале на [[Рим]] околу 100 п.н.е., се населиле на островот, кој тогаш сè уште бил поврзан со копното преку земјен мост. Во почетокот на [[Среден век|средниот век]], островот бил населен од [[Фризи]]те. Најстар познат запис за островот Амрум е пронајден во данската пописна книга на кралот Валдемар II од 1231 година.<ref name=pott>{{Наведена книга|first=Рихард|last=Пот|title=Farbatlas Nordseeküste und Nordseeinseln|language=de|publisher= Ulmer Verlag|location=Штутгарт|year=1995|ISBN=3-8001-3350-4|pages=259 et seq.}}</ref> Покрај соларниците, земјоделството, рибарството и китоловството, поморството бил еден од главните извори на приход долго време. [[Харк Олуфс]], морепловец од Зидорф кој бил заробен во Алжир во 1724 година, стигнал до ранг генерал додека не му било дозволено да се врати на родниот остров во 1736 година. Во текот на крајот на {{римски|19}} век, туризмот станувал растечка дејност на Амрум и целосно ја променил економската структура на островот. Во текот на средниот век, Амрум како и сите поседи на Северна Фризија, припаѓале на т.н. ''[[Утланде]]'', „надворешни земји“, кои едноподруго станувале делови на Кралството Данска или на Војводството [[Шлезвиг]]. По војните помеѓу данските кралеви и грофовите на Шауенбург околу владеењето на Шлезвиг, Амрум и западниот дел на Фер станале енклави на Данска и за разлика од другите делови, повеќе не биле дел од Војводството Шлезвиг. Оваа состојба траела до 1864 година, кога Данска го изгубила Шлезвиг од [[Прусија]] по [[Втора шлезвишка војна|Втората шлезвишка војна]]. Краток период подоцна, Амрум бил владеен заедно од Прусија и Австрија, но во 1867 година, островот станал само пруски и дел од [[Покраина Шлезвиг-Холштајн|покраината Шлезвиг-Холштајн]]. Најпрвин, Амрум бил општина во рамките на округот Тондерн. Во 1920 година, на Шлезвишкиот референдум, Амрум со јасно мнозинство гласал за останување во Германија, додека Тондерн се вратил во Данска. До 1972 година, Амрум припаѓал на округот Зидтондерн, кој подоцна бил споен со новосоздадениот округ Северна Фризија. Во текот на {{римски|19}} век, Амрум сè уште имал значајно помалку население отколку денес. Црковните записи од 1821 до 1833 година покажуваат просечно население од 587, а пописот во 1860 година забележал 642 жители, а во 1871 година населението паднало на 571.<ref>{{harvnb|Rheinheimer|2007|p=20}}</ref> Помеѓу другите фактори, падот се должел на фактот на емигрирањето на населението во САД. Денес, повеќе луѓе со потекло од Амрум живеат во САД отколку на Амрум и врските помеѓу Амрум и САД се доста силни. На крај, туризмот започнал да преовладува на островот, особено со изградбата на приморското одморалиште [[Витдин]] во 1890 година, што довело до рапиден пораст на населението.<ref>{{harvnb|Rheinheimer|2007|p=8}}</ref> На 29 октомври 1998 година, товарниот брод „Палас“ се насукал крај Амрум, предизвикувајќи голема нафтена дамка во областа.<ref>{{Наведено списание|url=http://www.waddensea-secretariat.org/news/publications/Wsnl/Wsnl99-1/articles/09-reineking.pdf|author=Рајнекинг, Бетина|title=The Pallas Accident|journal=Wadden Sea Newsletter|year=1999|issue=1|pages=22–25|publisher=Common Wadden Sea Secretariat|access-date=2015-05-02|archive-date=2007-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028040404/http://www.waddensea-secretariat.org/news/publications/Wsnl/Wsnl99-1/articles/09-reineking.pdf|url-status=dead}}</ref> == Јазик и култура == Главен јазик на Амрум е [[Германски јазик|германскиот]]. [[Севернофризиски јазик|Севернофризискиот јазик]] е присутен преку [[Амрумски дијалект|емраншкиот дијалект]], кој е говорен од околу една третина од населението. Овие 800 Амрумци се сите повеќејазични. Поради изолираната местоположба на островите, севернофризиските дијалекти се развиле различни, па така емраншкиот може да биде разбран од луѓето од Фер, иако е одвај разбирлив за оние од Зилт или од копното на Северна Фризија. Многу Амрумци исто така зборуваат [[Долногермански јазик|долногермански]], бидејќи бил јазик на поморците. Само неколку луѓе знаат да зборат [[Дански јазик|дански]]. Народната носија на Амрум за девојки и жени е црна и бела и е богато украсена со сребрени орнаменти. Најчесто е носена на црковни настани или за туристички цели. Постојат две особени традиции на Амрум. На 21 февруари се прославува „Бијакендаи“, каде се пали голем оган за збогување на зимата. На настанот, луѓето си ги мачкаат своите лица со гар. Фестивалот потекнува од стар литургиски празник, кој се прославувал на 22 февруари. Обичајот е исто така популарен во другите севернофризиски општини. На [[Нова година]] се одржува Хулкен, каде групи на главно млади луѓе се облекуваат во носии и одат од куќа до куќа и им оставаат на другите да го погодат нивниот идентитет. Во зависност од возраста, добиваат слатки или алкохол. == Стопанство == Главна гранка во стопанството на Амрум е туризмот. Во 2007 година, островот можел да обезбеди 12.000 кревети. Во 2008 година го посетиле околу 135.000 туристи, кои оствариле 1,3 милион ноќевања.<ref>{{Наведена книга|title=Amrum 2008 – Jahreschronik einer Insel|first=Georg|last= Quedens|language=de|publisher=Jens Quedens|isbn=978-3-924422-85-1|page=28|year=2009}}</ref> Земјоделството исто така е распространето на Амрум. === Медиуми === Локалниот весник е наречен ''Der Insel-Bote'' („Островски курир“) и се објавува од претпријатието ''Schleswig-Holsteinischer Zeitungsverlag''. Претставува главен весник за островите [[Фер]] и Амрум. Воедно, Амрум бил сцена за многу германски филмови или серии, како „Смрт на Амрум“ (''Tod auf Amrum'', 1998)<ref>{{наведени вести|url=http://www.stimme.de/deutschland-welt/panorama/tv-tipp/tv/tv-spielfilme/TV-2010-06-01-3sat-20-15-00-Tod-auf-Amrum;art5803,1831587|title=Tod auf Amrum|last=|first=|date=25 мај 2010|work=Heilbronner Stimme|accessdate=16 април 2013|archive-url=https://archive.today/20130717084619/http://www.stimme.de/deutschland-welt/panorama/tv-tipp/tv/tv-spielfilme/TV-2010-06-01-3sat-20-15-00-Tod-auf-Amrum;art5803,1831587|archive-date=2013-07-17|dead-url=|agency=Teleschau|language=de|url-status=dead}}</ref> или „Лето“ (''Sommer'', 2008).<ref>{{наведени вести|url=http://www.bz-berlin.de/archiv/sommer-mit-jimi-blue-ochsenknecht-ist-der-schoenste-teenie-film-des-jahres-article300544.html|title='Sommer' mit Jimi Blue Ochsenknecht ist der schönste Teenie-Film des Jahres|work=B.Z.|language=германски|date=21 април 2008|accessdate=16 јули 2013}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Сообраќај == [[Податотека:Amrum faehranleger ds 05 2009.jpg|Фериботскиот терминал во [[Витдин]]|мини]] Островот е поврзан со [[Фер]] и со пристаништето на копното, [[Дагебил]], од една страна и со [[Халиг|хализите]] и терминалот на копното, Шлитзил на друга страна, преку две фериботски рути. Во текот на летната сезона, брз патнички брод нуди услуги помеѓу пристаништата [[Хернум]] на Зилт, хализите [[Хоге]] и [[Лангенес]] и пристаништето Штрукланунгсхерн на [[Нордштранд]]. Терминалот на Амрум се наоѓа во [[Витдин]], фериботите се управувани од претпријатието ''Wyker Dampfschiffs-Reederei GmbH (W.D.R.)''. Повеќето туристи пристигнуваат на Амрум преку Дагебил. Оттука, на фериботот му требаат 90 минути да стигне до островот, но најчесто оди преку градот [[Вик на Фер]], со што на островот стигнува за 120 минути. На островот, велосипедот е главното превозно средство, заедно со автомобилите; споредено со другите области на Германија, Амрум обезбедува одлична мрежа на велосипедски патеки. Постојат бројни места за изнајмување велосипеди на туристите. Автобуска линија ги поврзува Нордорф, Небел и Витдин, која сообраќа секој час, односно на секои 30 минути лете. Како фериботите, автобуската линија е управувана од истото претпријатие. Помалку вообичаен облик на превоз е пешачењето преку калливите рамнини помеѓу Амрум и Фер. Од 1893 до 1939 година постоела железница на Амрум. Не постои аеродром на островот, бидејќи плановите за основање на таков објект наидувале на силен отпор. == Флора и фауна == Растенијата и дивите животни на Амрум се наоѓаат во близина на морето, но некои се одделуваат со својата реткост и висока еколошка вредност. Поради ова биле основани два природни резервати, а самиот остров е во близина на [[Национален парк Шлезвигхолштајнско Ваденско Море|Националниот парк Шлезвигхолштајнско Ваденско Море]]. === Флора === [[Податотека:Drosera-rotundifolia.jpg|мини|лево|Вообичаен цвет]] Растителност на Амрум е одредена од морето и од различните видови на пејзажи на островот, повеќето од нив со мала [[хранлива вредност]]. На делови од дините и на Книпзанд растат морски треви, како и бројни други песочни растенија.<ref name="Groom list">Groom, [http://www.botanicalkeys.co.uk/flora/amrum/floraOfAmrum.html#Droseraceae "A Checklist of the Flora of Amrum"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304030242/http://www.botanicalkeys.co.uk/flora/amrum/floraOfAmrum.html#Droseraceae |date=2016-03-04 }}</ref> Исто така некои борови, донесени од морскиот ветер и ''Salix repens'', ползечка врба може да се сретне на островот. До 1970-тите години, ретката морска зеленика можеше уште да се види на дините. Источно од тука се наоѓаат голети и борови или мешани шуми. Во некои дупки во дините може да се најдат мочуришта, каде повремено се сретнуваат цвеќиња.<ref name="Groom list"/> Некогаш изобилната мочуришна генцијана исчезнала во текот на 1990-тите години. Шумите во Амрум биле главно посадени во 1948 година на голетите. Дотогаш, неколкуте пошумени делови можеле да се сретнат околу вештачките езерца. Со 180 [[хектар]]и, Амрум има најголем однос на шума од сите острови во германскиот дел на Северното Море. Главно борови, четинари и брези може да се сретнат. Во меѓувреме, шумата ја загубила својата вештачка природа. Така, може да се сретнат бројни растенија насекаде и многу видови на [[печурки]]. Низината, источно од шумата, е главно користена за земјоделство. Во малите мочуришта може да се видат шамок и свиларка.<ref name="Groom list"/> Тука е најплодната почна на островот. Дури и почната во градините на Амрум е слаба со [[хранлива вредност]], па така само неколку видови растенија може да растат без прихранување. На солените мочуришта долж источниот брег на Амрум растат бројни видови отпорни на сол. === Фауна === [[Податотека:Halichoerus grypus.jpg|мини|лево|Сиви фоки на песочен брег близу Амрум]] Како и растителноста, дивите животни на Амрум се одредени од местоположбата на островот во рамките на Северното Море. Така, постојат неколку видови на диви [[цицачи]] на Амрум, како зајаци, глувци, ежови и лилјаци. Во {{римски|12}} век, зајаците биле воведени како игра. Сепак, и денес го населуваат островот. Пред неколку години, бремена [[лисица]] била пуштена на Амрум. Таа и нејзиниот подмладок предизвикале голема штета на фауната на островот, но биле уловени. Во морето и на песочните брегови близу Амрум, во рамките на националниот парк, свое живеалиште имаат фоките и малите делфини. Понекогаш во декември и јануари, младите сиви фоки се појавуваат на плажите во Амрум поради бурите и тука се хранети од возрасните. Во јануари 2010 година, засолништето за фоки во [[Фридрихског]] објавило дека сè повеќе и повеќе женски сиви фоки се „преместуваат од помалку пожелните места за раѓање близу Амрум и Зилт кон [[Хелголанд]].“<ref>{{нмс|url=http://www.nordseewolf.de/magazin/13-01-2010/kegelrobben-geburtenrekord-auf-helgoland/|title=Kegelrobben-Geburtenrekord auf Helgoland|language=de|work=Nordseewolf Magazin|date=13 јануари 2010|first=Мелани|last=Хан|accessdate=2015-07-25|archive-date=2016-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331005018/http://www.nordseewolf.de/magazin/13-01-2010/kegelrobben-geburtenrekord-auf-helgoland/|url-status=dead}}</ref> Множеството на птици е особено разновидно.<ref name=Banck>{{Наведена книга|title=Sylt, Föhr, Amrum|first=Claudia|last=Banck|pages=53–55 |language=de|publisher=DuMont Reiseverlag|year=2010|isbn=3-7701-7312-0|url=http://books.google.com/books?id=QmGrCXwzfSMC&pg=PA52&lpg=PA52&dq=Amrum+Fauna&publisher=bl&ots=Qp9iqkwoSt&sig=qcT2aGBIvU9OlZ1PVbEh5C0ivzg&hl=en&sa=X&ei=2MT2UJraHY3ntQb2u4CoBQ&ved=0CGoQ6AEwCA#v=onepage&q=Amrum%20Fauna&f=false}}</ref> Амрум се вбројува помеѓу најважните места за одгледување на морските птици во Германија. Претставува единствена останата област за одгледување на [[Мала српоклуна шлука|малата српоклуна шлука]] во Ваденското Море<ref name=Banck/> и главна област за одлгедување на морските патки, но исто така и на други морски птици. Бидејќи дините на Амрум се заштитен природен резерват, тие се единствените дини долж западниот брег на Шлезвиг-Холштајн, каде морските галеби и патки се размножуваат. Во другите области со дини на брегот на Северното Море, птиците главно се исплашени од туристите.<ref name="Neuhaus">{{Наведена книга|last1=Neuhaus|last2=Beinker|last3=Bründel|last4=Lange|department=Dünen an der Schleswig-Holsteinischen Westküste|language=de |editor=Umweltbundesamt und Nationalparkverwaltungen Niedersächsisches Wattenmeer/Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer|series=Umweltatlas Wattenmeer|volume=1|title=Nordfriesisches und Dithmarscher Wattenmeer|publisher=Eugen Ulmer|location=Штутгарт|year=1998|ISBN=3-8001-3491-8|pages=92–93}}</ref> Дополнително, големите јата на птиците-преселници одмораат на Амрум во текот на сезоната, кои успеваат да најдат доволно храна долж брегот на Амрум. Гуштерите и амфибиите, како жабите и саламандерите, се други примери на земјени ’рбетници. Во морето околу Амрум постојат бројни риби вообичаено за Северното Море, како харинзите. Извештај од 1940 година ги споменал црвите и раковите во песокот на плажата Книпзанд.<ref>{{Наведено списание|title=Über eine Mikrofauna im oberen Eulitoral auf Amrum|first=Ерих|last= Шулц|language=de|journal=Kieler Meeresforschungen|publisher=Институт за поморска наука на Килскиот универзитет|year=1940|issue=55 |pages=158–164}}</ref> Од 1980-тите години, изобилноста на пристанишните мали делфини во морето близу Амрум и Зилт, ја зголемило и заштитена морска област која била создадена во 1999 година за да обезбеди засолниште за нив.<ref name=Banck/><ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=ciP9yurcbDQC&pg=RA1-PT80&dq=Amrum&hl=en&sa=X&ei=L4MOUd78K8_gtQaIqICYAg&ved=0CFsQ6AEwBjha|title=The Complete Whale-Watching Handbook: A Guide to Whales, Dolphins, and Porpoises of the World|page=226|first=Ben|last=Wilson|first2=Angus|last2=Wilson|publisher=MBI Publishing Company|year=2006|isbn=0-7603-2567-7}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бројни други поморски видови се исто така застапени на островот. == Поврзано == {{Портал|Германија}} * [[Острови на Германија]] * [[Фризиски Острови]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Amrum}} * [http://www.amrum.de Официјална страница] {{de}} {{Фризиски Острови}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Амрум| ]] [[Категорија:Фризиски Острови]] [[Категорија:Фризија]] [[Категорија:Острови во Шлезвиг-Холштајн]] cseir4onzxavn8i8wd459r5k4vp2yzu Предлошка:Fb team NEC 10 1129342 5630858 4083579 2026-09-21T22:04:36Z Carshalton 30527 5630858 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Rosso Verde e Nero.png|20px|НЕК]] {{fb team |t=НЕК |tan=ФК НЕК Најмеген |tc=NED |abb={{#if:{{{abb|}}}|NEC}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Холандија|НЕК]] [[it:Template:Calcio NEC]] </noinclude> se0h8zboag4sz2zoy3bvfj5iuf1l2dk Евровизија 2016 0 1129761 5630783 5629245 2026-09-21T19:15:06Z BT405 9277 5630783 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2016 | слоган = Come Together | слика = Eurovision_Song_Contest_Jury_Final,_2016.jpg | полуфинале1 = 10 мај 2016 | полуфинале2 = 12 мај 2016 | финале = 14 мај 2016 | издание = 61-во | домаќин = {{flagicon|Шведска}} [[SVT]] | место = Ериксон Глоб, [[Стокхолм]], [[Шведска]] | презентери = [[Монс Селмерлев]] и [[Петра Меде]] | радиодифузер = [[SVT]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 42 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Босна и Херцеговина}}, {{flag|Бугарија}}, {{flag|Украина}}, {{flag|Хрватска}} | не_учествуваат = {{flag|Португалија}}, {{flag|Романија}} | карта = ESC_2016_Map_2.svg | гласање = Нов систем: Одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (секое носи од 1-8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Украина}}<br />[[Џамала]] | победничка_песна = 1944 | претходна = 2015 | следна = 2017 | веб-страница = https://eurovision.tv }} '''Изборот за песна на Евровизија 2016''' беше 61-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Стокхолм]], [[Шведска]], по победата на [[Монс Селмерлев]] на [[Евровизија 2015|изборот во 2015 година]] со песната „Heroes“. Ова беше шести пат Шведска да биде домаќин на натпреварот (по 1975, 1985, 1992, 2000 и 2013 година). Натпреварот се одржа во арената [[Ериксон Глоб]], а се состоеше од две полуфиналиња на 10 и 12 мај и финале на 14 мај 2016 година. Водители беа Монс Селмерлев и [[Петра Меде]]. На натпреварот учествуваа 42 земји. [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Украина]] и [[Хрватска]] се вратија по пауза, додека [[Португалија]] се повлече. [[Романија]] првично беше пријавена за учество, но беше дисквалификувана непосредно пред натпреварот поради долгови на нивниот национален радиодифузер кон ЕБУ. Победник беше [[Украина]] со песната „[[1944 (песна)|1944]]“ во изведба на [[Џамала]], освојувајќи 534 поени. == Место на одржување == На 8 јули 2015 година, шведскиот радиодифузер SVT објави дека арената Ериксон Глоб во Стокхолм ќе биде домаќин на натпреварот. Ова беше вторпат оваа арена да биде домаќин на Евровизија, по натпреварот во 2000 година. Капацитетот на арената за натпреварот изнесуваше околу 16.000 гледачи. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''Come Together'' (Дојдете заедно). Во 2016 година беше воведен најголемиот нов систем на гласање по 1975 година: поените од стручното жири и поените од публиката (телевоутинг) беа целосно раздвоени, при што секоја земја доделуваше два посебни сета поени (1–8, 10 и 12). == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 10 мај 2016 година. Во него учествуваа 18 земји. Шпанија, Франција и Шведска гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Сандја || "Sing It Away" || 15 || 51 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Argo || "Utopian Land" || 16 || 44 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Лидија Исак || "Falling Stars" || 17 || 33 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Фреди || "Pioneer" || 4 || 197 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Нина Краљиќ || "Lighthouse" || 10 || 133 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Дауве Боб || "Slow Down" || 5 || 197 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ивета Мукучјан || "LoveWave" || 2 || 243 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Серхат || "I Didn't Know" || 12 || 68 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сергеј Лазарев || "You Are the Only One" || 1 || 342 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Габриела Гунчикова || "I Stand" || 9 || 161 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Minus One || "Alter Ego" || 8 || 164 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || ЗОЕ || "Loin d'ici" || 7 || 170 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Јури Потсман || "Play" || 18 || 24 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Самра || "Miracle" || 6 || 185 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Highway || "The Real Thing" || 13 || 60 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Грета Саломе || "Hear Them Calling" || 14 || 51 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Босна и Херцеговина}} || Дин & Дала со Ана Руцнер & Џала || "Ljubav je..." || 11 || 104 |- style="background:#ccffcc;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Ира Лоско || "Walk on Water" || 3 || 209 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 12 мај 2016 година. Во него учествуваа 18 земји. Германија, Италија и Обединетото Кралство гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Јустс || "Heartbeat" || 8 || 132 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Михал Шпак || "Color of Your Life" || 6 || 151 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Рајка || "The Last of Our Kind" || 18 || 28 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Хови Стар || "Made of Stars" || 7 || 147 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || IVAN || "Help You Fly" || 12 || 84 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Сања Вучиќ ZAA || "Goodbye (Shelter)" || 10 || 105 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Ники Брн || "Sunlight" || 15 || 46 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || Калиопи || "Дона" || 11 || 88 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Дони Монтел || "I've Been Waiting for This Night" || 4 || 222 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Дами Им || "Sound of Silence" || 1 || 330 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || МануЕла || "Blue and Red" || 14 || 57 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Поли Генова || "If Love Was a Crime" || 5 || 220 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Lighthouse X || "Soldiers of Love" || 17 || 34 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Џамала || "1944" || 2 || 287 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Агнете || "Icebreaker" || 13 || 63 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Nika Kocharov and Young Georgian Lolitaz || "Midnight Gold" || 9 || 123 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Енеда Тарифа || "Fairytale" || 16 || 45 |- style="background:#ccffcc;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Лаура Тесоро || "What's the Pressure" || 3 || 274 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 14 мај 2016 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Лаура Тесоро || "What's the Pressure" || 10 || 181 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Габриела Гунчикова || "I Stand" || 25 || 41 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Дауве Боб || "Slow Down" || 11 || 153 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Самра || "Miracle" || 17 || 117 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Фреди || "Pioneer" || 19 || 108 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Франческа Микиелин || "No Degree of Separation" || 16 || 124 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Хови Стар || "Made of Stars" || 14 || 135 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Поли Генова || "If Love Was a Crime" || 4 || 307 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Франс || "If I Were Sorry" || 5 || 261 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Џејми-Ли || "Ghost" || 26 || 11 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Амир || "J'ai cherché" || 6 || 257 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Михал Шпак || "Color of Your Life" || 8 || 229 |- style="background:#C0C0C0;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Дами Им || "Sound of Silence" || 2 || 511 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Minus One || "Alter Ego" || 21 || 96 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Сања Вучиќ ZAA || "Goodbye (Shelter)" || 18 || 115 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Дони Монтел || "I've Been Waiting for This Night" || 9 || 200 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Нина Краљиќ || "Lighthouse" || 23 || 73 |- style="background:#CD7F32;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сергеј Лазарев || "You Are the Only One" || 3 || 491 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Бареи || "Say Yay!" || 22 || 77 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Јустс || "Heartbeat" || 15 || 132 |- style="background:#FFD700;" | 21 || style="text-align:left;" | '''{{flag|Украина}}''' || '''Џамала''' || '''"1944"''' || '''1''' || '''534''' |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Ира Лоско || "Walk on Water" || 12 || 153 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Nika Kocharov and Young Georgian Lolitaz || "Midnight Gold" || 20 || 104 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || ЗОЕ || "Loin d'ici" || 13 || 151 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Џо и Џејк || "You're Not Alone" || 24 || 62 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ивета Мукучјан || "LoveWave" || 7 || 249 |} == Детално гласање == === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="22" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Летонија || '''132''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''151''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''28''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''147''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белорусија || '''84''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''105''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''46''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија || '''88''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''222''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''330''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словенија || '''57''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''220''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''34''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''287''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''63''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''123''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''45''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''274''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="44" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЛР}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|БИХ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|УНГ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ЦГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''181''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Чешка || '''41''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''153''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''117''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Унгарија || '''108''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''124''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''135''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''307''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''261''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''11''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''257''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''229''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''511''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''96''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''115''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''200''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска || '''73''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''491''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''77''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Летонија || '''132''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''534''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''153''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''104''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || '''151''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | ОК || '''62''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''249''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Stockholm 2016 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2016 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Vienna 2015 | Следен = Eurovision Song Contest: Kyiv 2017 }} ''Eurovision Song Contest: Stockholm 2016'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2016 година. Албумот ги содржи сите 42 песни кои се натпреваруваа, вклучувајќи ги и полуфиналистите кои не успеаја да се квалификуваат во големото финале. == Други учесници == {{Further|Список на држави на Евровизија}} За една земја да има можност да учествува на Евровизија, треба да биде активен член на Европската Радиодифузија. Европската Радиодифузија ќе испрати покана до сите 56 активни членкии, а дополнително ќе се очекува нивна потврда. Следниве членки покажаа одреден интерес: * * ===Соработници=== *{{Esc|Кина}} == Наводи== {{Reflist}} <!-- Change to {{Reflist|30em}} when there are a decent number of references. --> == Поврзано == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Official website}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Стокхолм]] [[Категорија:Музиката во 2016 година]] 4vhoue7kpjnzoznn450k7gw45ciw94x Категорија:Починати во 1954 година п.н.е. 14 1138958 5630840 5027009 2026-09-21T21:05:27Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630840 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|-195|4}} anm5u8fdfvcdlbwjlouv52geo4jhicq 5630841 5630840 2026-09-21T21:06:04Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630841 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|195|4}} 3xteu0coj8yyyxtlyjffajfyiyueegz 5630842 5630841 2026-09-21T21:14:46Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630842 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|195|-4 a. C.}} g0rfja2pv24qjcii2we0maigyk56pdi 5630844 5630842 2026-09-21T21:15:52Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630844 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|-195|4 a. C.}} 9a4drq1a2rst45qmkhhzn0pez5by72d 5630845 5630844 2026-09-21T21:16:41Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630845 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|-195|4 п.н.е.}} o8uy8us14xvrmrpx19jqavt1j4ji0t9 5630846 5630845 2026-09-21T21:16:53Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630846 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|195|4 п.н.е.}} gz1xrc77ukwpqluzzgvsq2v5mj3sfb7 5630847 5630846 2026-09-21T21:17:43Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630847 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|195|4}} 3xteu0coj8yyyxtlyjffajfyiyueegz 5630848 5630847 2026-09-21T21:18:18Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630848 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|195|4 п.н.е.}} gz1xrc77ukwpqluzzgvsq2v5mj3sfb7 5630849 5630848 2026-09-21T21:19:02Z Luciérnaga de conocimiento 125132 5630849 wikitext text/x-wiki {{почгодпне|195|4}} 3xteu0coj8yyyxtlyjffajfyiyueegz 5630850 5630849 2026-09-21T21:19:19Z Luciérnaga de conocimiento 125132 Целосно избришана страница 5630850 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Предлошка:Западни уметнички движења 10 1150836 5630758 5629751 2026-09-21T18:51:58Z Тиверополник 1815 5630758 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Западни уметнички правци | title = Предмодерни, [[Модерна уметност|модерни]] и [[Современа уметност|современи]] уметнички правци | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | basestyle = background:#EAE0C8; | above = [[Список на уметнички правци]]/[[Периоди во историјата на западната уметност|периоди]] | group1 = Предмодерна<br/>(западна) | list1 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 | group1 = [[Античка уметност|Античка]] | list1 = *[[Тракиско богатство|Тракиска]] ** [[Дачка уметност|Дачка]] * [[Нурагиска цивилизација#Култура|Нурагиска]] * [[Егејска уметност|Егејска]] ** [[Кикладска уметност|Кикладска]] ** [[Минојска уметност|Минојска]] ** [[Минијска керамика]] ** [[Микенска Грција#Уметност и керамика|Микенска]] * [[Старогрчка уметност|Грчка]] ** [[Субмикенска керамика|Субмикенска]] ** [[Протогеометриски стил|Протогеометриска]] ** [[Геометриска уметност|Геометриска]] ** [[Ориентализирачки период|Ориентализирачка]] ** [[Архаична грчка уметност|Архаична]] ** [[Црнофигурална керамика|Црнофигурална]] ** [[Црвенофигурална керамика|Црвенофигурална]] ** [[Строг стил|Строг стил]] ** [[Старогрчка уметност#Класична|Класична]] ** [[Керчки стил]] ** [[Хеленистичка уметност|Хеленистичка]] *** [[Хеленистичка уметност#„Барок“|„Барок“]] *** [[Индогрчка уметност|Индогрчка]] **** [[Грчко-будистичка уметност|Грчко-будистичка]] *** [[Неоатички стил]] * [[Етрурска уметност|Етрурска]] * [[Скитска уметност|Скитска]] * [[Ибериска скулптура|Ибериска]] * [[Гали#Уметност|Галска]] * [[Римска уметност|Римска]] ** [[Римска републиканска уметност|Републиканска]] ** [[Гало-римска уметност|Гало-римска]] ** [[Августовска и јулиско-клавдиевска уметност|Јулиско-клавдиевска]] ** [[Помпејски стилови]] ** [[Трајанска уметност|Трајанска]] ** [[Северовска уметност|Северовска]] <!-- 193–253 --> | group2 = [[Средновековна уметност|Средновековна]] | list2 = * [[Доцноантичка уметност|Доцноантичка]] ** [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанска]] <!-- 260–525 --> * [[Коптска уметност|Коптска]] ** [[Етиопска уметност|Етиопска]] * [[Уметност од периодот на преселбата на народите|Период на преселбата на народите]] <!-- 300–900 de --> ** [[Англосаксонска уметност|Англосаксонска]] <!-- 400–1066 uk --> ** [[Хунска уметност|Хунска]] ** [[Островска уметност|Островска]] <!-- 600–1200 --> ** [[Лангобарди#Уметност|Лангобардска]] ** [[Визиготска уметност и архитектура|Визиготска]] <!-- 415–711 Iberia --> * [[Дарителски портрет]] <!-- 500–1500 --> * [[Пикти#Уметност|Пиктска]] * [[Мозарапска уметност и архитектура|Мозарапска]] <!-- 711–1100 Iberia --> ** ''[[Уметност и архитектура на Репобласион|Репобласион]]'' * [[Викиншка уметност|Викиншка]] <!-- 700–1100 --> * [[Византиска уметност|Византиска]] ** [[Византиско иконоборство|Иконоборечка]] ** [[Македонска уметност (Византија)|Македонска]] ** [[Палеолошка ренесанса#Уметност и архитектура|Палеолошка]] ** [[Итало-византиска уметност|Итало-византиска]] * [[Франки#Уметност и архитектура|Франкиска]] ** [[Меровиншка уметност|Меровиншка]] ** [[Каролиншка уметност|Каролиншка]] ** [[Предроманичка уметност и архитектура|Предроманичка]] <!-- 500–1000 --> * [[Отонска уметност|Отонска]] * [[Романика|Романичка]] <!-- 1000–1200 --> ** [[Мозанска уметност|Мозанска]] ** [[Шпанска романика|Шпанска]] * [[Нормани#Визуелни уметности|Норманска]] ** [[Норманско-арапско-византиска култура|Норманско-сицилијанска]] <!-- 1100–1200 Sicily --> * ''[[Opus Anglicanum]]'' * [[Готска уметност|Готска]] <!-- 1100–1400 --> ** [[Готска уметност во Милано]] ** [[Меѓународна готика]] ** [[Меѓународна готска уметност во Италија]] * [[Лукеска школа]] * [[Крстоносна уметност|Крстоносни војни]] * [[Московска школа]] * [[Новгородска школа]] * [[Владимирско-суздаљска школа]] * [[Дуеченто]] <!-- 1200–1300 --> ** [[Сиенска школа]] * [[Мудејарска уметност|Мудејарска]] <!-- 1200–1500 --> * Средновековна [[Историја на картографијата#Средновековна Европа|картографија]] ** [[Историја на картографијата#Италијанската картографија и појавата на портоланските карти|Италијанска школа]] ** [[Мајорканска картографска школа|Мајорканска школа]] ** ''[[Mappa mundi]]'' | group3 = [[Раноренесансно сликарство|Ренесанса]] | list3 = * [[Италијанско ренесансно сликарство|Италијанска ренесанса]] <!-- доц. 13–доц. 16 век --> ** [[Треченто]] *** [[Проторенесанса]] *** [[Фирентинско сликарство|Фирентинска школа]] *** ''[[Pittura infamante]]'' ** [[Кватроченто]] *** [[Ферарска школа|Ферарска школа]] *** [[Форливеска школа на уметноста|Форливеска школа]] *** [[Венецијанско сликарство|Венецијанска школа]] ** [[Чинквеченто]] *** [[Висока ренесанса]] *** [[Болоњска школа]] *** [[Маниризам]] <!-- 1520–1580 Италија --> *** [[Контраманиеризам|Контра-''маниера'']] * [[Северна ренесанса]] ** [[Ранохоландско сликарство|Ранохоландска]] <!-- 1420–1520 --> *** [[Светски пејзаж]] ** [[Гентско-брижска школа]] ** [[Северен маниризам]] <!-- 1530–1580 fr cz nl --> ** [[Германска ренесанса]] <!-- 15 и 16 век --> *** [[Келнска школа на сликарството|Келнска школа]] <!-- 15 век de --> *** [[Дунавска школа]] <!-- 1500–1530 de at --> ** [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|Холандска и фламанска ренесанса]] <!-- 16 век --> *** [[Антверпенски маниризам]] <!-- 1500–1530 --> *** [[Романизам (сликарство)|Романизам]] <!-- 16 век nl --> *** [[Мртва природа]] * [[Англиска ренесанса#Визуелни уметности|Англиска ренесанса]] ** [[Уметници на дворот на Тјудорите|Дворот на Тјудорите]] * [[Критска школа]] * [[Туркерија]] <!-- продолжува до крајот на раниот нов век --> * [[Школа од Фонтенбло|Фонтенблоска школа]] <!-- 1530–1610 fr --> * [[Уметност од доцниот 16 век во Милано]] | group4 = 17 век | list4 = * [[Барок]] <!-- 1563–1740, најзастапен во 17 век --> ** [[Барок во Милано]] ** [[Фламанско барокно сликарство|Фламански барок]] <!-- крај на 16 век nl --> ** [[Караваџисти]] <!-- почеток на 17 век --> *** [[Утрехтски караваџизам|Во Утрехт]] *** [[Тенебризам]] ** [[Стил на Луј XIII]] ** [[Лутерански барок|Лутерански барок]] * [[Строгановска школа]] * [[Сликарство на животни|Сликарство на животни]] * [[Гилда на романистите]] * [[Златно време на холандското сликарство|Холандско златно доба]] <!-- 1625–1672 --> ** [[Делфтска школа (сликарство)|Делфтска школа]] * [[Капричо (уметност)|Капричо]] * [[Јонска школа (сликарство)|Хептанеска школа]] * [[Класицизам#Во ликовните уметности|Класицизам]] ** [[Стил на Луј XIV]] ** [[Пусенисти и рубенисти]] <!-- 1671–1717 --> | group5 = 18 век | list5 = * [[Рококо]] <!-- 1740–1790 --> ** [[Рокај]] <!-- 1710–1760 --> ** [[Стил на Луј XV]] ** [[Фридерициски рококо|Фридерициски]] ** [[Шиноазерија]] ** ''[[Fête galante]]'' * [[Неокласицизам]] <!-- 1760–1830 --> ** ''[[Goût grec]]'' ** [[Стил на Луј XVI]] ** [[Адамов стил]] ** [[Стил на Директоратот]] ** [[Неокласична архитектура во Милано]] * [[Пикторескно]] |group6 = Колонијална уметност |list6 = * Уметност на [[Африканска дијаспора|африканската дијаспора]] ** [[Афроамериканска уметност|Афроамериканска]] ** [[Карипска уметност|Карипска]] *** [[Хаитска уметност|Хаитска]] * Колонијална азиска уметност ** [[Уметност на Филипините]] *** [[Letras y figuras]] *** [[Tipos del País]] ** [[Барок#Барок во шпанска и португалска колонијална Азија|Колонијален азиски барок]] ** [[Корпоративен стил]] * [[Латиноамериканска уметност]] ** [[Каста сликарство]] ** [[Индохристијанска уметност]] *** [[Чилотска школа на религиозна иконографија|Чилотска школа]] *** [[Куско школа]] *** [[Кито школа]] ** [[Барок#Барок во шпанските и португалските колонијални Америки|Латиноамерикански барок]] |group7 = Уметност со<br>позајмени западни елементи |list7 = * [[Исламска уметност|Исламска]] ** [[Ал-Андалус#Уметност и архитектура|Маварска]] * [[Манихејска уметност|Манихејска]] * [[Могулска уметност|Могулска]] * [[Каџарска уметност|Каџарска]] * [[Кинг занаетчиска уметност]] * Западно влијание во [[Јапонска уметност|Јапонија]] ** [[Акита ранга]] ** [[Уки-е]] | group8 = [[Историја на уметноста#Западна уметност по 1770|Премин<br>кон модерната]]<br>(околу 1770 – 1862) | list8 = * [[Романтизам#Визуелни уметности|Романтизам]] <!-- 1770–1850 --> ** [[Бајковито сликарство]] ** [[Данско златно доба]] ** [[Трубадурски стил]] ** [[Назаренско движење]] <!-- почеток на 19 век --> ** [[Пуризам]] ** [[Античари (уметничка група)|Шоремски античари]] ** [[Диселдорфска школа на сликарството|Диселдорфска школа]] ** [[Предрафаелитско братство|Предрафаелити]] ([[Американски предрафаелити|американски]])<!-- 1848–1854; уметници активни најдоцна до 1950-тите --> ** [[Школа на реката Хадсон]] <!-- 1840-ти–1860-ти --> *** [[Луминизам (американски уметнички стил)|Американски луминизам]] * [[Ориентализам#Ориенталистичка уметност|Ориентализам]] <!-- 1798–почеток на 20 век (?) --> * [[Норичка школа на сликари|Норичка школа]] <!-- 1803–1833 --> * [[Империски стил]] * [[Историцизам (уметност)|Историцизам]] ** [[Ревивалистичка архитектура|Ревивалистичка уметност]] * [[Бидермаер]] <!-- 1815–1848 --> * [[Реализам (уметничко движење)|Реализам]] <!-- 1840-ти+ --> ** [[Барбизонска школа]] <!-- 1830–1870 --> ** [[Костумбризам]] ** [[Веризам (сликарство)|Веризам]] *** [[Макиајоли]] <!-- 1850-ти–1890-ти --> * [[Академска уметност]] <!-- 1820-ти–1900-ти --> ** [[Минхенска школа]] *** [[Грчка академска уметност во 19 век|во Грција]] ** [[Неогрек#Сликарство|Неогрек]] * [[Ренесанса на бакрорезот]] }} | group2 = [[Модерна уметност|Модерна]]<br/>(1863–1944) | list2 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1863–1899 |list1 = * [[Неоромантизам]] ** [[Романтичен национализам#Уметности|Национален романтизам]] * [[Јога (сликарство)]] <!-- 1850-ти–1940-ти --> * [[Нихонга]] * ''[[Јапонизам]]'' <!-- 1860-ти–1910-ти --> ** [[Англо-јапонски стил]] <!-- 1860-ти–1910-ти --> * [[Беуронска школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Хашка школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Передвижници]] * [[Импресионизам]] <!-- 1870-ти–1880-ти --> ** [[Американски импресионизам|Американски]] *** [[Хузиерска група]] *** [[Бостонска школа (сликарство)|Бостонска школа]] <!-- 1880-ти–1940-ти --> ** [[Амстердамски импресионизам|Амстердамски]] ** [[Канадски импресионизам|Канадски]] ** [[Хајделбершка школа]] <!-- 1885–1900 --> * [[Естетицизам]] <!-- 1870-ти–1890-ти --> * [[Движење „Уметности и занаети“|Уметности и занаети]] <!-- 1870-ти–1910-ти --> ** [[Уметничка керамика]] <!-- 1870–1930 --> * [[Тонализам]] <!-- 1880-ти --> * [[Декадентско движење]] <!-- 1880-ти --> * [[Симболизам (движење)|Симболизам]] <!-- 1880-ти–1900-ти --> ** [[Симболистичко движење во Романија|Романски]] ** [[Руски симболизам#Визуелни уметности|Руски]] * [[Вулканска школа]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> * [[Инкохеренти]] <!-- 1882–средина на 1890-ти --> * [[Постимпресионизам]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> ** [[Неоимпресионизам]] <!-- 1884–1886 --> *** [[Луминизам (импресионизам)|Луминизам]] ** [[Дивизионизам]] ** [[Поентилизам]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Школа Понт-Авен]] ** [[Клуазонизам]] <!-- 1890-ти --> ** [[Синтетизам]] <!-- околу 1890 --> ** [[Наби]] <!-- 1888–1900 --> * [[Американска барбизонска школа]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Калифорниски тонализам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Вилхелминизам]] * [[Костумбризам#Визуелен костумбризам во Америка|Костумбризам]] |group2 = 1900–1914 |list2 = * [[Југендстил]] <!-- 1892–1914 --> ** [[Арт нуво во Милано]] <!-- 1900-ти–1915 --> * [[Примитивизам]] <!-- 1890-ти–1910-ти --> * [[Калифорниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Сецесионизам (уметност)|Сецесионизам]] <!-- 1890-ти–1930-ти --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> ** [[Минхенска сецесија]] <!-- 1892–1938 --> ** [[Виенска сецесија]] <!-- 1897–1905 --> ** [[Берлинска сецесија]] <!-- 1898–1913 --> ** [[Зондербунд|Зондербунд]] * [[Пенсилваниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1940-ти --> * [[Светот на уметноста]] <!-- 1898–1927 --> * [[Десет американски сликари]] <!-- 1900-ти–1910-ти --> * [[Фовизам]] <!-- 1904–1908 --> * [[Експресионизам]] <!-- почеток на 20 век --> ** [[Ди Брике]] <!-- 1905–13 --> ** [[Дер Блауе Рајтер]] <!-- 1911–14 --> * [[Ночентизам]] * [[Германски сојуз на работилници]] <!-- 1907–38 --> * [[Американски реализам]] ** [[Школа Ашкан]] <!-- 1908–1910-ти --> * [[Кубизам]] <!-- 1908+ --> ** [[Протокубизам]] ** [[Орфизам (уметност)|Орфизам]] <!-- 1912–13 --> * ''[[Осумтемина (сликари)|Осумтемина]]'' <!-- 1935–40 --> * [[Нова уметничка асоцијација Минхен]] <!-- 1909–12 --> * [[Футуризам]] <!-- 1909–14 --> ** [[Кубофутуризам]] * [[Арт деко]] <!-- 1910–39 --> ** [[Арт деко архитектурата на Њујорк|Арт деко во Њујорк]] * [[Метафизичко сликарство|Метафизичко]] <!-- 1911–20 --> * [[Раjонизам]] <!-- 1911–14 --> * [[Продуктивизам (уметност)|Продуктивизам]] * [[Синхромизам]] <!-- 1912–13 --> * [[Вортицизам]] <!-- 1913–15 --> |group3 = 1915–1944 |list3 = * [[Сосаку-ханга]] <!-- 1910-ти–40-ти --> * [[Супрематизам]] <!-- 1915–18 --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> * [[Кристален кубизам]] <!-- 1915–19 --> * [[Конструктивизам (уметност)|Конструктивизам]] <!-- 1915–28 --> ** [[Латиноамериканска уметност#Конструктивистичко движење|Латиноамерикански]] *** [[Универзален конструктивизам]] * [[Дада]] <!-- 1915–20+ --> * [[Шин-ханга]] <!-- 1915–42 --> * [[Неопластицизам]] ** ''[[Де Стијл]]'' <!-- 1917 --> * [[Пуризам]] <!-- 1918–25 --> * [[Враќање кон редот]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Новеченто Италијано]] * [[Фигуративен конструктивизам]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Глупаво (уметничко движење)|Глупаво]] ** [[Келнски прогресивисти]] * [[Работнички совет за уметност]] ** [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриска група]] * [[Австралиски тонализам]] <!-- 1918–30+ --> * [[Дрезденска сецесија]] <!-- 1919–1925 --> * [[Социјалистички реализам]] <!-- 1920-ти и 30-ти, до 60-ти --> * [[Функционализам (архитектура)|Функционализам]] ** [[Баухаус]] <!-- 1919–33 --> * [[Кинетичка уметност]] <!-- околу 1919–60+ --> * [[Антропофагија (манифест)|Антропофагија]] * [[Мингеј]] * [[Група од седум (уметници)|Група од седум]] <!-- 1920–33 --> * [[Нова објективност]] <!-- 1920-ти --> * [[Гросвенорска школа за модерна уметност|Гросвенорска школа]] <!-- самата школа во текот на 1920-тите–1940-тите; уметници до 1992 и најдоцна до почетокот на 2000-тите --> * [[Ноес Зехен]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * [[Надреализам]] <!-- 1920-ти --> ** [[Иранска модерна и современа уметност#Надреализам во Иран|Ирански]] ** [[Латиноамериканска уметност#Надреализам|Латиноамерикански]] * [[Мексикански мурализам]] * [[Неофовизам]] <!-- средина на 1920-тите --> * [[Прецизионизам]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * ''[[Аеросликарство]]'' * [[Здружение на револуционерни визуелни уметници|Асо]] <!-- 1928–33 --> * [[Римска школа]] <!-- 1928–45 --> * [[Керкл е Квадрат]] <!-- 1929–31 --> * [[Групата (новозеландска уметност)|Групата]] <!-- 1927–77 --> * [[Харлемска ренесанса]] * [[Каписти]] <!-- 1930-ти --> * [[Регионализам (уметност)|Регионализам]] <!-- 1930-ти --> ** [[Сликарство на калифорниската сцена]] <!-- 1920-ти – 1960-ти --> * [[Херојски реализам]] ** [[Социјалистички реализам]] <!-- 1932–88 Русија --> ** [[Уметност во нацистичка Германија|Нацистичка уметност]] <!-- 1933–45 --> * [[Стримлајн модерн]] <!-- 1930–50 --> * [[Конкретна уметност]] <!-- 1930-ти–денес --> ** [[Апстракција-Креација]] <!-- 1931–60-ти (?) --> * [[Тики култура|Тики]] * [[Десеттемина (експресионисти)|Десеттемина]] <!-- 1935–40 --> * [[Четврта димензија во уметноста#Димензионистички манифест|Димензионизам]] <!-- 1936 --> * [[Бостонски експресионизам]] <!-- 1930-ти–70-ти+ --> * [[Ленинградска школа на сликарството|Ленинградска школа]] <!-- 1930–1991 --> }} | group3 = [[Современа уметност|Современа]]<br/>и [[Постмодерна уметност|постмодерна]]<br/>(1945–денес) | list3 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1945–1959 |list1 = * [[Меѓународен типографски стил]] <!-- Почеток во 1920-тите, најактивен во 1950-тите и 1960-тите --> * [[Апстрактен експресионизам]] <!-- 1940-ти --> ** [[Вашингтонска школа на бојата]] * [[Визионерска уметност]] ** [[Виенска школа на фантастичниот реализам]] <!-- 1946–? --> * [[Просторизам]] * [[Колорфилд]] <!-- 1940-ти и 50-ти --> * [[Лирска апстракција]] <!-- 1945–47 (Европа); 60-ти–70-ти (САД); обновување 1970-ти–2000+ --> ** [[Тахизам]] <!-- 40-ти–50-ти --> ** [[Арте информале]] ** [[КОБРА (уметничко движење)|КОБРА]] <!-- 1948–51 --> ** [[Нуажизам]] <!-- 1955–73 --> * [[Генерација на раскинот]] * [[Џикен Кобо]] * [[Меткалф Шато]] * [[Моно-ха]] * [[Нанјангски стил]] * [[Акционо сликарство]] <!-- 1940-ти–почеток на 60-ти --> * [[Американски фигуративен експресионизам]] <!-- 1940-ти–60-ти --> ** [[Њујоршки фигуративен експресионизам|во Њујорк]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Нова медиумска уметност]] <!-- главно во втората половина на 20 век --> * [[Њујоршка школа (уметност)#Визуелни уметности|Њујоршка школа]] * [[Сликарство со остри рабови]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Фигуративно движење на Заливската област]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Ле Пластисиен]] * [[Здружение за уметност Гутаи]] <!-- 1952 --> * [[Гендаи Биџуцу Конданкаи]] <!-- 1954 --> * [[Поп-арт]] <!-- 1955–1960-ти --> * [[Ситуационистичка интернационала]] <!-- 1957–72 --> * [[Советска неконформистичка уметност|Советска неконформистичка уметност]] <!-- 1950-ти–80-ти --> ** [[Украинско подземје]] * [[Летристизам]] <!-- 50-ти–70-ти+ --> ** [[Летристичка интернационала]] <!-- 1952–57 --> ** [[Ултралетристизам]] * [[Флорида Хајвејмен]] * [[Кибернетичка уметност]] * [[Антиподејци]] <!-- 1959 --> |group2 = 1960–1969 |list2 = * [[Отра фигурасион]] * [[Афрофутуризам]] * [[Нуева Пресенсија]] * [[Зеро (уметност)|ЗЕРО]] <!-- 1959–60-ти --> * [[Хепенинг]] * [[Неодада]] <!-- 1960-ти --> ** [[Организатори на неодада]] * [[Оп-арт]] <!-- главно 1960-ти --> * [[Ново реализам]] <!-- 1960-ти --> * [[Нова тенденција]] * [[Капиталистички реализам]] * [[Уметност и јазик]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Арте повера]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Движење на црните уметности]] * [[Карипско уметничко движење]] * [[Чикано уметничко движење]] * [[Концептуална уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Ленд арт]] <!-- 1968–80-ти+ --> * [[Системска уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Видео уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти+ --> * [[Минимализам (визуелни уметности)|Минимализам]] <!-- 60-ти и 70-ти --> * [[Флуксус]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Генеративна уметност]] * [[Постсликарска апстракција]] * [[Интермедија]] * [[Психоделична уметност]] * [[Нат арт]] <!-- доцни 60-ти до почеток на 70-ти --> * [[Фотореализам]] <!-- доцни 60-ти до 70-ти и понатаму --> * [[Еколошка уметност]] * [[Перформанс уметност]] <!-- 1960-ти–2000-ти+ --> * [[Процесна уметност]] * [[Институционална критика]] * [[Светлина и простор]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Улична уметност]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Феминистичко уметничко движење]] <!-- 1960-ти+ --> ** [[Феминистичко уметничко движење во Соединетите Држави|во САД]] * [[Иранска модерна и современа уметност#Движење Сакаханех|Движење Сакаханех]] * [[Уметничка група „Ѕвездите“]] * [[Тропикалија]] * [[Јору но Каи]] * [[Визуелна уметност со вештачка интелигенција]] <!-- 1960-ти+ --> |group3 = 1970–1999 |list3 = * [[Постконцептуална уметност]] * [[Инсталациска уметност]] <!-- 1970-ти–90-ти --> * [[Арцсин]] <!-- 1970-ти–денес --> * [[Постминимализам]] <!-- 1971+ --> * [[Уметност на издржливоста]] <!-- 1971–2012+ --> * [[Соц арт]] <!-- 1970-ти–80-ти --> ** [[Московски концептуалисти]] * [[Шема и декорација]] <!-- средина на 1970-ти–почеток на 80-ти --> * [[Плионтанизам]] * [[Панк визуелна уметност|Панк уметност]] * [[Неоекспресионизам]] <!-- доцни 1970-ти–средина на 80-ти --> ** [[Трансавангарда]] * [[Хаитска уметност#Школа Сен Солеи|Школа Сен Солеи]] * [[Герилска уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Лоуброу (уметничко движење)|Лоуброу уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Телематска уметност]] * [[Присвојување (уметност)|Уметност на присвојување]] * [[Неоконцептуална уметност]] * [[Ново европско сликарство]] * [[Туниско колаборативно сликарство]] * [[Мемфиска група]] <!-- 1980–87 --> * [[Киберделик]] <!-- 1980-ти–90-ти --> * [[Neue Slowenische Kunst]] <!-- 1984–денес --> * [[Скреч видео]] * [[Трансгресивна уметност|Трансгресивна]] * [[Ретрофутуризам]] * [[Млади британски уметници]] <!-- 1988–1990-ти+ --> * [[Суперфикција]] <!-- 1989–денес --> * [[Таринг Пади]] * [[Суперфлет]] * [[Нова Лајпцишка школа|Нова Лајпцишка школа]] * [[Иницијатива управувана од уметници]] * [[Артивизам]] * [[Република на дизајнерите]] <!-- главно 1990-ти --> * [[Гранџ#Графички дизајн|Гранџ дизајн]] * [[Вердадизам]] * [[Кинеска апартманска уметност]] * [[Осцилоскопска музика]] | group4 = 2000–<br/>денес | list4 = * [[Амазонска поп-арт уметност]] * [[Алтермодерн]] * [[Уметност заради уметност]] * [[Уметничка игра]] * [[Уметничка интервенција]] * [[Брендализам]] * [[Класичен реализам]] * [[Современа африканска уметност]] ** [[Афрофутуризам]] * [[Современа домородна австралиска уметност]] * [[Незаменлив токен#Дигитална уметност|Крипто уметност]] * [[Киборг уметност]] * [[Ексцесивизам]] * [[Фиктивна уметност]] * [[Рамен дизајн]] ** [[Корпоративен Мемфис]] * [[Хипермодернизам (уметност)|Хипермодернизам]] * [[Хиперреализам (визуелни уметности)|Хиперреализам]] * [[Идејна уметност]] * [[Интернет уметност]] ** [[Пост-интернет]] * [[Ајфон уметност]] * [[Кич движење]] * [[Светлосно сликање]] * [[Масурреализам]] * [[Современо европско сликање со мастило]] * [[Неофутуризам]] * [[Неомодерна#Уметничка група|Неомодерна]] * [[Неосимболизам]] * [[Пасионизам]] * [[Пост-ЈБА]] * [[Релациска уметност]] * [[Скеуморфизам#Во дизајнот|Скеуморфизам]] * [[Софтверска уметност]] * [[Звучна уметност]] * [[Стакизам]] * [[Суперфлет]] ** [[СоФло Суперфлет]] ** [[Суперстроук]] * [[Тојизам]] * [[Вејпорвејв]] * [[Мрежа на уметници што пешачат]] }} | group10 = Поврзано | list10 = * [[Историја на уметноста]] * [[Апстрактна уметност]] ** [[Асемично пишување]] * [[Антиуметност]] * [[Авангарда]] * [[Балет Рус]] * [[Христијанска уметност]] ** [[Уметност во протестантската реформација и контрареформацијата]] ** [[Католичка уметност]] ** [[Икона]] ** [[Лутеранска уметност]] * [[Дигитална уметност]] * [[Фантастична уметност]] * [[Народна уметност]] * [[Хиерархија на жанрови]] ** [[Жанровско сликарство]] ** [[Историско сликарство]] * [[Илуминиран ракопис]] * [[Илустрација]] * [[Интерактивна уметност]] * [[Еврејска уметност]] * [[Кич]] * [[Пејзажно сликарство]] * [[Модернизам]] ** [[Модерна скулптура]] ** [[Доцниот модернизам]] * [[Наивна уметност]] * [[Аутсајдерска уметност]] * [[Портрет]] * [[Праисториска уметност#Европа|Праисториска европска уметност]] * [[Квир уметност]] * [[Реализам (уметности)|Реализам]] * [[Шок уметност]] * ''[[Trompe-l'œil]]'' * [[Западно сликарство]] | below = * {{icon|Category}} [[:Предлошки за уметнички правци и движења|Категорија]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> rnt0q00jk3xxp5qzxwosxpi66p4e0js 5630981 5630758 2026-09-22T10:15:06Z Тиверополник 1815 5630981 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Западни уметнички правци | title = Предмодерни, [[Модерна уметност|модерни]] и [[Современа уметност|современи]] уметнички правци | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | basestyle = background:#EAE0C8; | above = [[Список на уметнички правци]]/[[Периоди во историјата на западната уметност|периоди]] | group1 = Предмодерна<br/>(западна) | list1 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 | group1 = [[Античка уметност|Античка]] | list1 = *[[Тракиско богатство|Тракиска]] ** [[Дачка уметност|Дачка]] * [[Нурагиска цивилизација#Култура|Нурагиска]] * [[Егејска уметност|Егејска]] ** [[Кикладска уметност|Кикладска]] ** [[Минојска уметност|Минојска]] ** [[Минијска керамика]] ** [[Микенска Грција#Уметност и керамика|Микенска]] * [[Старогрчка уметност|Грчка]] ** [[Субмикенска керамика|Субмикенска]] ** [[Протогеометриски стил|Протогеометриска]] ** [[Геометриска уметност|Геометриска]] ** [[Ориентализирачки период|Ориентализирачка]] ** [[Архаична грчка уметност|Архаична]] ** [[Црнофигурална керамика|Црнофигурална]] ** [[Црвенофигурална керамика|Црвенофигурална]] ** [[Строг стил|Строг стил]] ** [[Старогрчка уметност#Класична|Класична]] ** [[Керчки стил]] ** [[Хеленистичка уметност|Хеленистичка]] *** [[Хеленистичка уметност#„Барок“|„Барок“]] *** [[Индогрчка уметност|Индогрчка]] **** [[Грчко-будистичка уметност|Грчко-будистичка]] *** [[Неоатички стил]] * [[Етрурска уметност|Етрурска]] * [[Скитска уметност|Скитска]] * [[Ибериска скулптура|Ибериска]] * [[Гали#Уметност|Галска]] * [[Римска уметност|Римска]] ** [[Римска републиканска уметност|Републиканска]] ** [[Гало-римска уметност|Гало-римска]] ** [[Августовска и јулиско-клавдиевска уметност|Јулиско-клавдиевска]] ** [[Помпејски стилови]] ** [[Трајанска уметност|Трајанска]] ** [[Северовска уметност|Северовска]] <!-- 193–253 --> | group2 = [[Средновековна уметност|Средновековна]] | list2 = * [[Доцноантичка уметност|Доцноантичка]] ** [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанска]] <!-- 260–525 --> * [[Коптска уметност|Коптска]] ** [[Етиопска уметност|Етиопска]] * [[Уметност од периодот на преселбата на народите|Период на преселбата на народите]] <!-- 300–900 de --> ** [[Англосаксонска уметност|Англосаксонска]] <!-- 400–1066 uk --> ** [[Хунска уметност|Хунска]] ** [[Островска уметност|Островска]] <!-- 600–1200 --> ** [[Лангобарди#Уметност|Лангобардска]] ** [[Визиготска уметност и архитектура|Визиготска]] <!-- 415–711 Iberia --> * [[Дарителски портрет]] <!-- 500–1500 --> * [[Пикти#Уметност|Пиктска]] * [[Мозарапска уметност и архитектура|Мозарапска]] <!-- 711–1100 Iberia --> ** ''[[Уметност и архитектура на Репобласион|Репобласион]]'' * [[Викиншка уметност|Викиншка]] <!-- 700–1100 --> * [[Византиска уметност|Византиска]] ** [[Византиско иконоборство|Иконоборечка]] ** [[Македонска уметност (Византија)|Македонска]] ** [[Палеолошка ренесанса#Уметност и архитектура|Палеолошка]] ** [[Итало-византиска уметност|Итало-византиска]] * [[Франки#Уметност и архитектура|Франкиска]] ** [[Меровиншка уметност|Меровиншка]] ** [[Каролиншка уметност|Каролиншка]] ** [[Предроманика|Предроманичка]] <!-- 500–1000 --> * [[Отонска уметност|Отонска]] * [[Романика|Романичка]] <!-- 1000–1200 --> ** [[Мозанска уметност|Мозанска]] ** [[Шпанска романика|Шпанска]] * [[Нормани#Визуелни уметности|Норманска]] ** [[Норманско-арапско-византиска култура|Норманско-сицилијанска]] <!-- 1100–1200 Sicily --> * ''[[Opus Anglicanum]]'' * [[Готска уметност|Готска]] <!-- 1100–1400 --> ** [[Готска уметност во Милано]] ** [[Меѓународна готика]] ** [[Меѓународна готска уметност во Италија]] * [[Лукеска школа]] * [[Крстоносна уметност|Крстоносни војни]] * [[Московска школа]] * [[Новгородска школа]] * [[Владимирско-суздаљска школа]] * [[Дуеченто]] <!-- 1200–1300 --> ** [[Сиенска школа]] * [[Мудејарска уметност|Мудејарска]] <!-- 1200–1500 --> * Средновековна [[Историја на картографијата#Средновековна Европа|картографија]] ** [[Историја на картографијата#Италијанската картографија и појавата на портоланските карти|Италијанска школа]] ** [[Мајорканска картографска школа|Мајорканска школа]] ** ''[[Mappa mundi]]'' | group3 = [[Раноренесансно сликарство|Ренесанса]] | list3 = * [[Италијанско ренесансно сликарство|Италијанска ренесанса]] <!-- доц. 13–доц. 16 век --> ** [[Треченто]] *** [[Проторенесанса]] *** [[Фирентинско сликарство|Фирентинска школа]] *** ''[[Pittura infamante]]'' ** [[Кватроченто]] *** [[Ферарска школа|Ферарска школа]] *** [[Форливеска школа на уметноста|Форливеска школа]] *** [[Венецијанско сликарство|Венецијанска школа]] ** [[Чинквеченто]] *** [[Висока ренесанса]] *** [[Болоњска школа]] *** [[Маниризам]] <!-- 1520–1580 Италија --> *** [[Контраманиеризам|Контра-''маниера'']] * [[Северна ренесанса]] ** [[Ранохоландско сликарство|Ранохоландска]] <!-- 1420–1520 --> *** [[Светски пејзаж]] ** [[Гентско-брижска школа]] ** [[Северен маниризам]] <!-- 1530–1580 fr cz nl --> ** [[Германска ренесанса]] <!-- 15 и 16 век --> *** [[Келнска школа на сликарството|Келнска школа]] <!-- 15 век de --> *** [[Дунавска школа]] <!-- 1500–1530 de at --> ** [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|Холандска и фламанска ренесанса]] <!-- 16 век --> *** [[Антверпенски маниризам]] <!-- 1500–1530 --> *** [[Романизам (сликарство)|Романизам]] <!-- 16 век nl --> *** [[Мртва природа]] * [[Англиска ренесанса#Визуелни уметности|Англиска ренесанса]] ** [[Уметници на дворот на Тјудорите|Дворот на Тјудорите]] * [[Критска школа]] * [[Туркерија]] <!-- продолжува до крајот на раниот нов век --> * [[Школа од Фонтенбло|Фонтенблоска школа]] <!-- 1530–1610 fr --> * [[Уметност од доцниот 16 век во Милано]] | group4 = 17 век | list4 = * [[Барок]] <!-- 1563–1740, најзастапен во 17 век --> ** [[Барок во Милано]] ** [[Фламанско барокно сликарство|Фламански барок]] <!-- крај на 16 век nl --> ** [[Караваџисти]] <!-- почеток на 17 век --> *** [[Утрехтски караваџизам|Во Утрехт]] *** [[Тенебризам]] ** [[Стил на Луј XIII]] ** [[Лутерански барок|Лутерански барок]] * [[Строгановска школа]] * [[Сликарство на животни|Сликарство на животни]] * [[Гилда на романистите]] * [[Златно време на холандското сликарство|Холандско златно доба]] <!-- 1625–1672 --> ** [[Делфтска школа (сликарство)|Делфтска школа]] * [[Капричо (уметност)|Капричо]] * [[Јонска школа (сликарство)|Хептанеска школа]] * [[Класицизам#Во ликовните уметности|Класицизам]] ** [[Стил на Луј XIV]] ** [[Пусенисти и рубенисти]] <!-- 1671–1717 --> | group5 = 18 век | list5 = * [[Рококо]] <!-- 1740–1790 --> ** [[Рокај]] <!-- 1710–1760 --> ** [[Стил на Луј XV]] ** [[Фридерициски рококо|Фридерициски]] ** [[Шиноазерија]] ** ''[[Fête galante]]'' * [[Неокласицизам]] <!-- 1760–1830 --> ** ''[[Goût grec]]'' ** [[Стил на Луј XVI]] ** [[Адамов стил]] ** [[Стил на Директоратот]] ** [[Неокласична архитектура во Милано]] * [[Пикторескно]] |group6 = Колонијална уметност |list6 = * Уметност на [[Африканска дијаспора|африканската дијаспора]] ** [[Афроамериканска уметност|Афроамериканска]] ** [[Карипска уметност|Карипска]] *** [[Хаитска уметност|Хаитска]] * Колонијална азиска уметност ** [[Уметност на Филипините]] *** [[Letras y figuras]] *** [[Tipos del País]] ** [[Барок#Барок во шпанска и португалска колонијална Азија|Колонијален азиски барок]] ** [[Корпоративен стил]] * [[Латиноамериканска уметност]] ** [[Каста сликарство]] ** [[Индохристијанска уметност]] *** [[Чилотска школа на религиозна иконографија|Чилотска школа]] *** [[Куско школа]] *** [[Кито школа]] ** [[Барок#Барок во шпанските и португалските колонијални Америки|Латиноамерикански барок]] |group7 = Уметност со<br>позајмени западни елементи |list7 = * [[Исламска уметност|Исламска]] ** [[Ал-Андалус#Уметност и архитектура|Маварска]] * [[Манихејска уметност|Манихејска]] * [[Могулска уметност|Могулска]] * [[Каџарска уметност|Каџарска]] * [[Кинг занаетчиска уметност]] * Западно влијание во [[Јапонска уметност|Јапонија]] ** [[Акита ранга]] ** [[Уки-е]] | group8 = [[Историја на уметноста#Западна уметност по 1770|Премин<br>кон модерната]]<br>(околу 1770 – 1862) | list8 = * [[Романтизам#Визуелни уметности|Романтизам]] <!-- 1770–1850 --> ** [[Бајковито сликарство]] ** [[Данско златно доба]] ** [[Трубадурски стил]] ** [[Назаренско движење]] <!-- почеток на 19 век --> ** [[Пуризам]] ** [[Античари (уметничка група)|Шоремски античари]] ** [[Диселдорфска школа на сликарството|Диселдорфска школа]] ** [[Предрафаелитско братство|Предрафаелити]] ([[Американски предрафаелити|американски]])<!-- 1848–1854; уметници активни најдоцна до 1950-тите --> ** [[Школа на реката Хадсон]] <!-- 1840-ти–1860-ти --> *** [[Луминизам (американски уметнички стил)|Американски луминизам]] * [[Ориентализам#Ориенталистичка уметност|Ориентализам]] <!-- 1798–почеток на 20 век (?) --> * [[Норичка школа на сликари|Норичка школа]] <!-- 1803–1833 --> * [[Империски стил]] * [[Историцизам (уметност)|Историцизам]] ** [[Ревивалистичка архитектура|Ревивалистичка уметност]] * [[Бидермаер]] <!-- 1815–1848 --> * [[Реализам (уметничко движење)|Реализам]] <!-- 1840-ти+ --> ** [[Барбизонска школа]] <!-- 1830–1870 --> ** [[Костумбризам]] ** [[Веризам (сликарство)|Веризам]] *** [[Макиајоли]] <!-- 1850-ти–1890-ти --> * [[Академска уметност]] <!-- 1820-ти–1900-ти --> ** [[Минхенска школа]] *** [[Грчка академска уметност во 19 век|во Грција]] ** [[Неогрек#Сликарство|Неогрек]] * [[Ренесанса на бакрорезот]] }} | group2 = [[Модерна уметност|Модерна]]<br/>(1863–1944) | list2 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1863–1899 |list1 = * [[Неоромантизам]] ** [[Романтичен национализам#Уметности|Национален романтизам]] * [[Јога (сликарство)]] <!-- 1850-ти–1940-ти --> * [[Нихонга]] * ''[[Јапонизам]]'' <!-- 1860-ти–1910-ти --> ** [[Англо-јапонски стил]] <!-- 1860-ти–1910-ти --> * [[Беуронска школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Хашка школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Передвижници]] * [[Импресионизам]] <!-- 1870-ти–1880-ти --> ** [[Американски импресионизам|Американски]] *** [[Хузиерска група]] *** [[Бостонска школа (сликарство)|Бостонска школа]] <!-- 1880-ти–1940-ти --> ** [[Амстердамски импресионизам|Амстердамски]] ** [[Канадски импресионизам|Канадски]] ** [[Хајделбершка школа]] <!-- 1885–1900 --> * [[Естетицизам]] <!-- 1870-ти–1890-ти --> * [[Движење „Уметности и занаети“|Уметности и занаети]] <!-- 1870-ти–1910-ти --> ** [[Уметничка керамика]] <!-- 1870–1930 --> * [[Тонализам]] <!-- 1880-ти --> * [[Декадентско движење]] <!-- 1880-ти --> * [[Симболизам (движење)|Симболизам]] <!-- 1880-ти–1900-ти --> ** [[Симболистичко движење во Романија|Романски]] ** [[Руски симболизам#Визуелни уметности|Руски]] * [[Вулканска школа]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> * [[Инкохеренти]] <!-- 1882–средина на 1890-ти --> * [[Постимпресионизам]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> ** [[Неоимпресионизам]] <!-- 1884–1886 --> *** [[Луминизам (импресионизам)|Луминизам]] ** [[Дивизионизам]] ** [[Поентилизам]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Школа Понт-Авен]] ** [[Клуазонизам]] <!-- 1890-ти --> ** [[Синтетизам]] <!-- околу 1890 --> ** [[Наби]] <!-- 1888–1900 --> * [[Американска барбизонска школа]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Калифорниски тонализам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Вилхелминизам]] * [[Костумбризам#Визуелен костумбризам во Америка|Костумбризам]] |group2 = 1900–1914 |list2 = * [[Југендстил]] <!-- 1892–1914 --> ** [[Арт нуво во Милано]] <!-- 1900-ти–1915 --> * [[Примитивизам]] <!-- 1890-ти–1910-ти --> * [[Калифорниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Сецесионизам (уметност)|Сецесионизам]] <!-- 1890-ти–1930-ти --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> ** [[Минхенска сецесија]] <!-- 1892–1938 --> ** [[Виенска сецесија]] <!-- 1897–1905 --> ** [[Берлинска сецесија]] <!-- 1898–1913 --> ** [[Зондербунд|Зондербунд]] * [[Пенсилваниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1940-ти --> * [[Светот на уметноста]] <!-- 1898–1927 --> * [[Десет американски сликари]] <!-- 1900-ти–1910-ти --> * [[Фовизам]] <!-- 1904–1908 --> * [[Експресионизам]] <!-- почеток на 20 век --> ** [[Ди Брике]] <!-- 1905–13 --> ** [[Дер Блауе Рајтер]] <!-- 1911–14 --> * [[Ночентизам]] * [[Германски сојуз на работилници]] <!-- 1907–38 --> * [[Американски реализам]] ** [[Школа Ашкан]] <!-- 1908–1910-ти --> * [[Кубизам]] <!-- 1908+ --> ** [[Протокубизам]] ** [[Орфизам (уметност)|Орфизам]] <!-- 1912–13 --> * ''[[Осумтемина (сликари)|Осумтемина]]'' <!-- 1935–40 --> * [[Нова уметничка асоцијација Минхен]] <!-- 1909–12 --> * [[Футуризам]] <!-- 1909–14 --> ** [[Кубофутуризам]] * [[Арт деко]] <!-- 1910–39 --> ** [[Арт деко архитектурата на Њујорк|Арт деко во Њујорк]] * [[Метафизичко сликарство|Метафизичко]] <!-- 1911–20 --> * [[Раjонизам]] <!-- 1911–14 --> * [[Продуктивизам (уметност)|Продуктивизам]] * [[Синхромизам]] <!-- 1912–13 --> * [[Вортицизам]] <!-- 1913–15 --> |group3 = 1915–1944 |list3 = * [[Сосаку-ханга]] <!-- 1910-ти–40-ти --> * [[Супрематизам]] <!-- 1915–18 --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> * [[Кристален кубизам]] <!-- 1915–19 --> * [[Конструктивизам (уметност)|Конструктивизам]] <!-- 1915–28 --> ** [[Латиноамериканска уметност#Конструктивистичко движење|Латиноамерикански]] *** [[Универзален конструктивизам]] * [[Дада]] <!-- 1915–20+ --> * [[Шин-ханга]] <!-- 1915–42 --> * [[Неопластицизам]] ** ''[[Де Стијл]]'' <!-- 1917 --> * [[Пуризам]] <!-- 1918–25 --> * [[Враќање кон редот]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Новеченто Италијано]] * [[Фигуративен конструктивизам]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Глупаво (уметничко движење)|Глупаво]] ** [[Келнски прогресивисти]] * [[Работнички совет за уметност]] ** [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриска група]] * [[Австралиски тонализам]] <!-- 1918–30+ --> * [[Дрезденска сецесија]] <!-- 1919–1925 --> * [[Социјалистички реализам]] <!-- 1920-ти и 30-ти, до 60-ти --> * [[Функционализам (архитектура)|Функционализам]] ** [[Баухаус]] <!-- 1919–33 --> * [[Кинетичка уметност]] <!-- околу 1919–60+ --> * [[Антропофагија (манифест)|Антропофагија]] * [[Мингеј]] * [[Група од седум (уметници)|Група од седум]] <!-- 1920–33 --> * [[Нова објективност]] <!-- 1920-ти --> * [[Гросвенорска школа за модерна уметност|Гросвенорска школа]] <!-- самата школа во текот на 1920-тите–1940-тите; уметници до 1992 и најдоцна до почетокот на 2000-тите --> * [[Ноес Зехен]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * [[Надреализам]] <!-- 1920-ти --> ** [[Иранска модерна и современа уметност#Надреализам во Иран|Ирански]] ** [[Латиноамериканска уметност#Надреализам|Латиноамерикански]] * [[Мексикански мурализам]] * [[Неофовизам]] <!-- средина на 1920-тите --> * [[Прецизионизам]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * ''[[Аеросликарство]]'' * [[Здружение на револуционерни визуелни уметници|Асо]] <!-- 1928–33 --> * [[Римска школа]] <!-- 1928–45 --> * [[Керкл е Квадрат]] <!-- 1929–31 --> * [[Групата (новозеландска уметност)|Групата]] <!-- 1927–77 --> * [[Харлемска ренесанса]] * [[Каписти]] <!-- 1930-ти --> * [[Регионализам (уметност)|Регионализам]] <!-- 1930-ти --> ** [[Сликарство на калифорниската сцена]] <!-- 1920-ти – 1960-ти --> * [[Херојски реализам]] ** [[Социјалистички реализам]] <!-- 1932–88 Русија --> ** [[Уметност во нацистичка Германија|Нацистичка уметност]] <!-- 1933–45 --> * [[Стримлајн модерн]] <!-- 1930–50 --> * [[Конкретна уметност]] <!-- 1930-ти–денес --> ** [[Апстракција-Креација]] <!-- 1931–60-ти (?) --> * [[Тики култура|Тики]] * [[Десеттемина (експресионисти)|Десеттемина]] <!-- 1935–40 --> * [[Четврта димензија во уметноста#Димензионистички манифест|Димензионизам]] <!-- 1936 --> * [[Бостонски експресионизам]] <!-- 1930-ти–70-ти+ --> * [[Ленинградска школа на сликарството|Ленинградска школа]] <!-- 1930–1991 --> }} | group3 = [[Современа уметност|Современа]]<br/>и [[Постмодерна уметност|постмодерна]]<br/>(1945–денес) | list3 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1945–1959 |list1 = * [[Меѓународен типографски стил]] <!-- Почеток во 1920-тите, најактивен во 1950-тите и 1960-тите --> * [[Апстрактен експресионизам]] <!-- 1940-ти --> ** [[Вашингтонска школа на бојата]] * [[Визионерска уметност]] ** [[Виенска школа на фантастичниот реализам]] <!-- 1946–? --> * [[Просторизам]] * [[Колорфилд]] <!-- 1940-ти и 50-ти --> * [[Лирска апстракција]] <!-- 1945–47 (Европа); 60-ти–70-ти (САД); обновување 1970-ти–2000+ --> ** [[Тахизам]] <!-- 40-ти–50-ти --> ** [[Арте информале]] ** [[КОБРА (уметничко движење)|КОБРА]] <!-- 1948–51 --> ** [[Нуажизам]] <!-- 1955–73 --> * [[Генерација на раскинот]] * [[Џикен Кобо]] * [[Меткалф Шато]] * [[Моно-ха]] * [[Нанјангски стил]] * [[Акционо сликарство]] <!-- 1940-ти–почеток на 60-ти --> * [[Американски фигуративен експресионизам]] <!-- 1940-ти–60-ти --> ** [[Њујоршки фигуративен експресионизам|во Њујорк]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Нова медиумска уметност]] <!-- главно во втората половина на 20 век --> * [[Њујоршка школа (уметност)#Визуелни уметности|Њујоршка школа]] * [[Сликарство со остри рабови]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Фигуративно движење на Заливската област]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Ле Пластисиен]] * [[Здружение за уметност Гутаи]] <!-- 1952 --> * [[Гендаи Биџуцу Конданкаи]] <!-- 1954 --> * [[Поп-арт]] <!-- 1955–1960-ти --> * [[Ситуационистичка интернационала]] <!-- 1957–72 --> * [[Советска неконформистичка уметност|Советска неконформистичка уметност]] <!-- 1950-ти–80-ти --> ** [[Украинско подземје]] * [[Летристизам]] <!-- 50-ти–70-ти+ --> ** [[Летристичка интернационала]] <!-- 1952–57 --> ** [[Ултралетристизам]] * [[Флорида Хајвејмен]] * [[Кибернетичка уметност]] * [[Антиподејци]] <!-- 1959 --> |group2 = 1960–1969 |list2 = * [[Отра фигурасион]] * [[Афрофутуризам]] * [[Нуева Пресенсија]] * [[Зеро (уметност)|ЗЕРО]] <!-- 1959–60-ти --> * [[Хепенинг]] * [[Неодада]] <!-- 1960-ти --> ** [[Организатори на неодада]] * [[Оп-арт]] <!-- главно 1960-ти --> * [[Ново реализам]] <!-- 1960-ти --> * [[Нова тенденција]] * [[Капиталистички реализам]] * [[Уметност и јазик]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Арте повера]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Движење на црните уметности]] * [[Карипско уметничко движење]] * [[Чикано уметничко движење]] * [[Концептуална уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Ленд арт]] <!-- 1968–80-ти+ --> * [[Системска уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Видео уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти+ --> * [[Минимализам (визуелни уметности)|Минимализам]] <!-- 60-ти и 70-ти --> * [[Флуксус]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Генеративна уметност]] * [[Постсликарска апстракција]] * [[Интермедија]] * [[Психоделична уметност]] * [[Нат арт]] <!-- доцни 60-ти до почеток на 70-ти --> * [[Фотореализам]] <!-- доцни 60-ти до 70-ти и понатаму --> * [[Еколошка уметност]] * [[Перформанс уметност]] <!-- 1960-ти–2000-ти+ --> * [[Процесна уметност]] * [[Институционална критика]] * [[Светлина и простор]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Улична уметност]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Феминистичко уметничко движење]] <!-- 1960-ти+ --> ** [[Феминистичко уметничко движење во Соединетите Држави|во САД]] * [[Иранска модерна и современа уметност#Движење Сакаханех|Движење Сакаханех]] * [[Уметничка група „Ѕвездите“]] * [[Тропикалија]] * [[Јору но Каи]] * [[Визуелна уметност со вештачка интелигенција]] <!-- 1960-ти+ --> |group3 = 1970–1999 |list3 = * [[Постконцептуална уметност]] * [[Инсталациска уметност]] <!-- 1970-ти–90-ти --> * [[Арцсин]] <!-- 1970-ти–денес --> * [[Постминимализам]] <!-- 1971+ --> * [[Уметност на издржливоста]] <!-- 1971–2012+ --> * [[Соц арт]] <!-- 1970-ти–80-ти --> ** [[Московски концептуалисти]] * [[Шема и декорација]] <!-- средина на 1970-ти–почеток на 80-ти --> * [[Плионтанизам]] * [[Панк визуелна уметност|Панк уметност]] * [[Неоекспресионизам]] <!-- доцни 1970-ти–средина на 80-ти --> ** [[Трансавангарда]] * [[Хаитска уметност#Школа Сен Солеи|Школа Сен Солеи]] * [[Герилска уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Лоуброу (уметничко движење)|Лоуброу уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Телематска уметност]] * [[Присвојување (уметност)|Уметност на присвојување]] * [[Неоконцептуална уметност]] * [[Ново европско сликарство]] * [[Туниско колаборативно сликарство]] * [[Мемфиска група]] <!-- 1980–87 --> * [[Киберделик]] <!-- 1980-ти–90-ти --> * [[Neue Slowenische Kunst]] <!-- 1984–денес --> * [[Скреч видео]] * [[Трансгресивна уметност|Трансгресивна]] * [[Ретрофутуризам]] * [[Млади британски уметници]] <!-- 1988–1990-ти+ --> * [[Суперфикција]] <!-- 1989–денес --> * [[Таринг Пади]] * [[Суперфлет]] * [[Нова Лајпцишка школа|Нова Лајпцишка школа]] * [[Иницијатива управувана од уметници]] * [[Артивизам]] * [[Република на дизајнерите]] <!-- главно 1990-ти --> * [[Гранџ#Графички дизајн|Гранџ дизајн]] * [[Вердадизам]] * [[Кинеска апартманска уметност]] * [[Осцилоскопска музика]] | group4 = 2000–<br/>денес | list4 = * [[Амазонска поп-арт уметност]] * [[Алтермодерн]] * [[Уметност заради уметност]] * [[Уметничка игра]] * [[Уметничка интервенција]] * [[Брендализам]] * [[Класичен реализам]] * [[Современа африканска уметност]] ** [[Афрофутуризам]] * [[Современа домородна австралиска уметност]] * [[Незаменлив токен#Дигитална уметност|Крипто уметност]] * [[Киборг уметност]] * [[Ексцесивизам]] * [[Фиктивна уметност]] * [[Рамен дизајн]] ** [[Корпоративен Мемфис]] * [[Хипермодернизам (уметност)|Хипермодернизам]] * [[Хиперреализам (визуелни уметности)|Хиперреализам]] * [[Идејна уметност]] * [[Интернет уметност]] ** [[Пост-интернет]] * [[Ајфон уметност]] * [[Кич движење]] * [[Светлосно сликање]] * [[Масурреализам]] * [[Современо европско сликање со мастило]] * [[Неофутуризам]] * [[Неомодерна#Уметничка група|Неомодерна]] * [[Неосимболизам]] * [[Пасионизам]] * [[Пост-ЈБА]] * [[Релациска уметност]] * [[Скеуморфизам#Во дизајнот|Скеуморфизам]] * [[Софтверска уметност]] * [[Звучна уметност]] * [[Стакизам]] * [[Суперфлет]] ** [[СоФло Суперфлет]] ** [[Суперстроук]] * [[Тојизам]] * [[Вејпорвејв]] * [[Мрежа на уметници што пешачат]] }} | group10 = Поврзано | list10 = * [[Историја на уметноста]] * [[Апстрактна уметност]] ** [[Асемично пишување]] * [[Антиуметност]] * [[Авангарда]] * [[Балет Рус]] * [[Христијанска уметност]] ** [[Уметност во протестантската реформација и контрареформацијата]] ** [[Католичка уметност]] ** [[Икона]] ** [[Лутеранска уметност]] * [[Дигитална уметност]] * [[Фантастична уметност]] * [[Народна уметност]] * [[Хиерархија на жанрови]] ** [[Жанровско сликарство]] ** [[Историско сликарство]] * [[Илуминиран ракопис]] * [[Илустрација]] * [[Интерактивна уметност]] * [[Еврејска уметност]] * [[Кич]] * [[Пејзажно сликарство]] * [[Модернизам]] ** [[Модерна скулптура]] ** [[Доцниот модернизам]] * [[Наивна уметност]] * [[Аутсајдерска уметност]] * [[Портрет]] * [[Праисториска уметност#Европа|Праисториска европска уметност]] * [[Квир уметност]] * [[Реализам (уметности)|Реализам]] * [[Шок уметност]] * ''[[Trompe-l'œil]]'' * [[Западно сликарство]] | below = * {{icon|Category}} [[:Предлошки за уметнички правци и движења|Категорија]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 6lf71cenw6ptna6idm78m53tzahoeql Евровизија 2017 0 1156270 5630782 5629257 2026-09-21T19:14:40Z BT405 9277 5630782 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2017 | слоган = Celebrate Diversity | слика = Eurovision_Song_Contest_2017,_Semi_Final_2_Rehearsals._Photo_155.jpg | полуфинале1 = 9 мај 2017 | полуфинале2 = 11 мај 2017 | финале = 13 мај 2017 | издание = 62-ро | домаќин = {{flagicon|Украина}} [[UA:PBC]] | место = Меѓународен изложбен центар, [[Киев]], [[Украина]] | презентери = [[Олександр Скичко]], [[Володимир Остапчук]] и [[Тимур Мирошниченко]] | радиодифузер = [[UA:PBC]] | извршен_продуцент = Јон Ола Санд | број_на_земји = 42 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Португалија}}, {{flag|Романија}} | не_учествуваат = {{flag|Босна и Херцеговина}}, {{flag|Русија}} | карта = ESC 2017 Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Португалија}}<br />[[Салвадор Собрал]] | победничка_песна = Amar pelos dois | претходна = 2016 | следна = 2018 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Евровизија 2017''' беше 62-ри по ред избор за песна на [[Евровизија]] каде домаќин беше Украина, по победата на Евровизија 2016. Напреварот подлежеше на полуфиналиња , како што досега било со две, формат кој е воведен од 2008 година. Датите за Евровизија 2017 беа 9 и 11 мај (полуфиналиња) и 13 мај (финале). Вкупно 42 земји учествуваа на ова издание на Евровизија. ==Локација== ===Фаза на аукција=== {{location map+ |Ukraine |width=250 |float=left |caption=Локациите на градовите кандидати се означени со црвено. Градот домаќин е биде означен со сино.|places= <small>{{location map~|Ukraine |lat=48.4647 |long=35.0462 |label=[[Днепар (град)|Днепар]]|position=left|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=50.004444 |long=36.231389 |label=[[Харков]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=46.633333 |long=32.583333 |label=[[Херсон]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=50.45 |long=30.523333 |label=[[Киев]]|mark=Blue pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=49.85 |long=24.016667 |label=[[Лавов]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Ukraine |lat=46.485722 |long=30.743444 |label=[[Одеса]]|position=left|mark=Red pog.svg}}</small> }} Заменик началникот на националната телевизија во Украина (НТУ), Викторија Романова, изјави на 18 мај 2016<ref>Jordan, Paul (9 September 2016). [http://www.eurovision.tv/page/news?id=kyiv_to_host_eurovision_2017 "Kyiv to host Eurovision 2017!"]. ''eurovision.tv''. European Broadcasting Union. Retrieved 9 September 2016.</ref> година дека првиот состанот за настанот ќе се одржи пред 8 јуни 2016 година, кога ЕРД и НТУ ќе ги разгледуваат техничките побарувања за натпреварот. Романова исто така објави дека градот домаќин ќе биде објавен во текот на летото.<ref>[http://www.mvc-expo.com.ua/en/about/perspective/ "International Exhibition Centre - History and perspective"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161022141308/http://www.mvc-expo.com.ua/en/about/perspective/ |date=2016-10-22 }}. ''mvc-expo.com''. Retrieved 9 September 2016.</ref><ref>[http://nv.ua/ukr/style/evrovision-2016/organizatori-kazhut-shcho-pidgotovka-do-jevrobachennja-2017-rozpochnetsja-za-tri-tizhni-126116.html <nowiki>"Організатори кажуть, що підготовка до Євробачення 2017 розпочнеться за три тижні" [Organisers say that preparations for Eurovision 2017 will start in three weeks]</nowiki>]. ''nv.ua'' (in Ukrainian). 18 May 2016. Retrieved 18 May 2016.</ref><ref>Granger, Anthony (18 May 2016). [http://eurovoix.com/2016/05/18/esc17-first-meeting-held-three-weeks/ "ESC'17: First Meeting To Be Held in Three Weeks"]. ''Eurovoix.com''. Eurovoix. Retrieved 18 May 2016.</ref><ref>[http://hromadske.ua/posts/pidhotovka-do-yevrobachennia-2017-rozpochnetsia-za-try-tyzhni-orhanizatorka <nowiki>"Підготовка до «Євробачення-2017» розпочнеться за три тижні — організаторка" [Preparations for Eurovision 2017 start in three weeks - organiser]</nowiki>]. ''hromadske.ua'' (in Ukrainian). [[Hromadske TV]]. 15 May 2016. Retrieved 19 May 2016.</ref> На 23 јуни 2016, НТУ и украинската влада формално започнаа со акција за заинтересираните градови да можат да аплицираат за домаќини на Евровизија 2017.<ref name="eurovision.tv">Brey, Marco (24 June 2016). [http://www.eurovision.tv/page/news?id=search_for_2017_eurovision_host_city_has_started "Search for 2017 Eurovision host city has started"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 25 June 2016</ref><ref>[http://1tv.com.ua/news/channel/80487 "Відбір міста, що прийматиме Євробачення-2017, розпочато!"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160625130046/http://1tv.com.ua/news/channel/80487|date=2016-06-25}}. ''1tv.com.ua'' (in Ukrainian). [[National Television Company of Ukraine|NTU]]. 23 June 2016. Retrieved 4 July 2016.</ref> Критериумот за избор беше завшрен од владата и воден од министерот на украина, Владмирир Гројсман. Изборот ќе биде одржан во четири фази. *24 јуни-8 јули: заинтересираните градови можат да аплицираат *8-15 јули: Групите на НТУ и членовите на организацискиот комитет ќе ги разгледаат аукциите до формалните презентери. *18-22 јули: Градовите кандидати ќе ги презентираат нивните аукции до организаторскиот комитет. Два градови ќе бидат избрани и нивните аукции ќе бидат претстави на ЕРД. *22 јули-1 август: Избраниот град домаќин ќе биде истражуван од членовите на ЕРД и членовите на организациските комитети да ја истражат инфраструктурата на градот и нивните понуди за имплементрација. Кога ќе биде донесена одлука, ќе се одржи прес-конференција за да се дадат сите детали. '''Следните критериуми се назначени како најбитни за избор на град домаќин''':<ref>[http://1tv.com.ua/news/channel/80486 "Положення про організацію відбору міста та арени Євробачення-2017"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160806133135/http://1tv.com.ua/news/channel/80486|date=2016-08-06}}. ''1tv.com.ua'' (in Ukrainian). [[National Television Company of Ukraine|NTU]]. 23 June 2016. Retrieved 4 July 2016.</ref> *Арената мора да биде покриена и да има капацитет со намалку 7000 гледачи, а се претпочита да има капацитет од 10.000. *Хотелите мора да имаат европски стандарди и регулирани цени и нивната оддалеченост да не е многу голема од самата арена. Градот мора да обезбеди барем 2000 соби: 1000 за делегациите на учеснците и 1000 за медиумите и обожавателите. *Градот домаќин мора да гарантира безбедност и сигурност на учениците, гостите и делегациите. *Градот домаќин мора да има модерна транспорна инфраструктура: меѓународен аеродром, можност за гуларен транспорт помеѓу аеродромот , градот и хотелите. Шест градови се пријавјси до крајниот рок (8 јули). Днепар, Харков, Херсон, Киев, Лавов и Одеса<ref>Vikhrov, Natalie (8 July 2016). [http://www.kyivpost.com/article/content/lifestyle/six-cities-officially-apply-to-host-eurovision-2017-418217.html "Six cities officially apply to host Eurovision 2017"]. ''[[Kyiv Post]]''. Retrieved 8 July 2016.</ref>. Пред почетокот на процесот на наддавање, градовите на Черксај, Ирпин, Ужхород Вињациа изразија интерес за домаќин на натпреварот. Министерката за култура Јевен Њшчук на Украина изјави дека соодветно место за натпревар не постои во Украина, што укажува дека треба да се смета за изградба на ново место во Киев или Лавов.<ref>Pasyutina, Anastasia (1 July 2016). [https://ctrana.news/articles/rassledovania/20688-kiev-lvov-odessa-dnepr-kakoj-gorod-bolshe-vsego-podhodit-dlya-evrovideniya-2017.html "Какой город больше всего подходит для Евровидения 2017"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160806133142/http://strana.ua/articles/rassledovania/20688-kiev-lvov-odessa-dnepr-kakoj-gorod-bolshe-vsego-podhodit-dlya-evrovideniya-2017.html|date=2016-08-06}}. ''strana.ua'' (in Russian). Strana. Retrieved 5 July 2016.</ref><ref>Granger, Anthony (14 June 2016). [http://eurovoix.com/2016/06/14/esc17-irpin-shows-interest-bidding-eurovision-2017/ "ESC'17: Irpin shows interest in bidding for Eurovision 2017"]. Eurovoix.</ref><ref name="ReferenceA">[http://www.eurovision.tv/page/news?id=six_cities_bid_to_host_eurovision_2017 "Watch live: Six potential host cities take part in live televised special"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. 20 July 2016. Retrieved 20 July 2016.</ref><ref name="ReferenceA"/> {| class="sortable wikitable" |- ! Град ! Арена ! Капацитет ! Забелешка |- | Днепар | не објавено | | |- | Харков | Metalist Oblast Sports Complex | 40,003 | Беше домаќин на три натпревари од групната фаза на Евро 2012. Ќе бара значајни градежни вклучувајќи додавање на покрив. |- | Херсон | не објавено | | |- | Киев | Palace of Sports | 10,000 | Беше домаќин на Евровизија во 2005 година, а и на детската Евровизија 2009. |- | rowspan="2" | Лавов | Arena Lviv | 34,915 | Беше домаќин на три натпревари на групната фаза на Евро 2012 година и бара изградба на покрив. |- | Недовршена арена | не објавено | Незавршено место првично планирано за Евробаскетот 2015 година, беше 25% завршен кога изградба прекина. |- | Одеса | не објавено | | |- |} ==Формат== Прелиминарните датуми за натпреварот беа објавени на 14 март 2016 година на состанокот на шефови на Делегацијата во Стокхолм<ref>Brey, Marco (14 March 2016). [http://www.eurovision.tv/page/news?id=follow_live_heads_of_delegation_meet_in_stockholm "Follow live: Heads of Delegation meet in Stockholm"]. ''eurovision.tv''. European Broadcasting Union. Retrieved 15 March 2016.</ref>, со полуфиналето ќе се одржи на 16 и 18 мај, а финалето на 20 мај 2017 година овие прелиминарни датуми беа избрани од страна на ЕБУ за да се избегне на натпреварот се судри со некои големи телевизиски и спортски настани ќе се одржи во тоа време. овие датуми подоцна се промени од страна на ЕБУ со полуфиналето е закажано за 9 и 11 мај, а финалето на 13 мај<ref name="eurovision.tv"/> . ова е, наводно поради барањето на NTU како и претходните датуми се судрија со Денот на сеќавање на жртвите на геноцидот на Кримскиот Татар на 18 мај. на сегашните прелиминарните датуми се совпаѓа со вториот дел од во полуфиналето на 2016-17 Лигата на шампионите и Лига Европа 2016-17. ===Првични дати=== Првичните дати за одржување на Евровизија 2017 беа објавени на 14ти март 2016 година на состанок во Стокхолм, со што е означено полуфиналињата да бидат одржани на 16ти и 18ти мај, и финалето на 20 мај 2017<ref>Gallagher, Robyn (24 June 2016). [http://wiwibloggs.com/2016/06/24/eurovision-2017-ukraine-broadcaster-proposes-new-dates/145614/ "Eurovision 2017: Ukraine broadcaster NTU proposes new dates"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240524021035/https://wiwibloggs.com/2016/06/24/eurovision-2017-ukraine-broadcaster-proposes-new-dates/145614/ |date=2024-05-24 }}. wiwibloggs. Retrieved 26 June 201</ref>. Овие првични дати беа избрани од Европската радиодифузија, со што би се закажал термин кој не би се поклопувал со каков било друг настан во истиот период. ==Земји учеснички== Ждрепката за распоредување на учесниците во полуфиналињата се одржа на 31 јануари 2017 година со водителите Тимур Мирошунченко и Ника Ломстамтомова<ref>[http://unknownukraine.com/eurovision-2017-43-countries-including-the-russian-federation-will-visit-kiev/ "EUROVISION-2017: 43 COUNTRIES WILL VISIT KIEV"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201128183021/http://unknownukraine.com/eurovision-2017-43-countries-including-the-russian-federation-will-visit-kiev/ |date=2020-11-28 }}. ''unknownukraine.com/eurovision-2017''.</ref>. 37 - те полуфиналисти беа распределени во 6 групи засновани на минатогодишните гласања на државите засновани на телевоутингот од самите држави. Ваквите групи помагаат да се редуцираат шансите за да се избегне т.н. „бодови за соседите“. {| class="wikitable" |- !Група 1 !Група 2 !Група 3 !Група 4 !Група 5 !Група 6 |- | valign="top"| * {{Esc|Албанија}} * {{Esc|Хрватска}} * {{Esc|Македонија}} * {{Esc|Црна Гора}} * {{Esc|Србија}} * {{Esc|Словенија}} * {{Esc|Швајцарија}} | valign="top"| * {{Esc|Данска}} * {{Esc|Естонија}} * {{Esc|Финска}} * {{Esc|Исланд}} * {{Esc|Норвешка}} * {{Esc|Шведска}} | valign="top"| * {{Esc|Ерменија}} * {{Esc|Азербејџан}} * {{Esc|Белорусија}} * {{Esc|Грузија}} * {{Esc|Израел}} * {{Esc|Русија}} | valign="top"| * {{Esc|Бугарија}} * {{Esc|Кипар}} * {{Esc|Грција}} * {{Esc|Унгарија}} * {{Esc|Молдавија}} * {{Esc|Романија}} | valign="top"| * {{Esc|Австралија}} * {{Esc|Австрија}} * {{Esc|Чешка}} * {{Esc|Малта}} * {{Esc|Португалија}} * {{Esc|Сан Марино}} | valign="top"| * {{Esc|Белгија}} * {{Esc|Ирска}} * {{Esc|Латвија}} * {{Esc|Литванија}} * {{Esc|Холандија}} * {{Esc|Полска}} |} === Визуелен дизајн === На 30 јануари 2017, беше презентирана и темата за фестивалот која што гласи „Celebrate Diversity“ (Прослава на различноста) каде што Џон Ола Санд објасни дека „Нацијата што прославува разиличност е во срцето на вредностите на Евровизија: се е вклучено и сите држави низ Европа и надвор од неа, доаѓаат заедно да се прослават двете наши заединчки и уникатни разлики, како што стилизира „зрнца“ што е и логото со историски моменти од накит во Украина. [[Податотека:The_stage_of_the_Eurovision_Song_Contest_2017.jpg||thumb|alt=Евровизиската сцена во Киев|Евровизиската сцена во Киев]] === Водители === На 27 февруари 2017 год, беше објавено дека водители на ова издание на Евровизија ќе бидат Олександр Скичко и Володимир Остапчук, а Тимур Мирошниченко ќе биде дел од „Зелената соба“. За првпат на Евровизија ќе бидат тројца машки водители и по вторпат, после 1956 година со соло машки водители и дека ќе нема женски водител. Миропниченко има претходно искуство како водител на Евровизија, во 2009 и 2013 беше водител на „Детската Евровизија“. ===Полуфинале 1=== [[File:ESC 2017 Semi-Finals.svg|thumb|{{легенда|#D40000|Учесници во првото полуфинале}} {{легенда|#FFAAAA|Учесници пласирани директно во финале кои ќе гласаат во првото полуфинале}} {{легенда|#000080|Учесници во второто полуфинале}} {{легенда|#99CCFF|Учесници пласирани директно во финале кои ќе гласаат во второто полуфинале}}]] Осумнаесет држави се натпреваруваа во првото полуфинале. Италија, Шпанија и Велика Британија гласа исто така во ова полуфинале. {| class="sortable wikitable" |- !# ! Држава<ref name="ReferenceB">[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2173 "Eurovision Song Contest 2017 First Semi-Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017.</ref> ! Изведувач<ref>[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2173 "Eurovision Song Contest 2017 First Semi-Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017</ref> ! Песна<ref name="ReferenceB"/> ! Јазик ! Превод !Место !Бодови |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |01 | {{Esc|Шведска}} | Робин Бенгтссон | "I Can't Go On" |Англиски | '"Не можам да продолжам" |3 |117 |- |02 | {{Esc|Грузија}} | Тако Гачечиладзе | "Keep the Faith" | Англиски | "Зачуваја Вербата" |11 |99 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |03 | {{Esc|Австралија}} | Изаја | "Don't come easy" |Англиски | "Не доаѓај лесно" |6 |160 |- |04 | {{Esc|Албанија}} | Линдита Халими | "World" | Англиски | "Свет" |14 |76 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |05 | {{Esc|Белгија}} | Бланш | "City Lights" | Англиски | "Градски светла" |4 |165 |- |06 | {{Esc|Црна Гора}} | Славко Калезиќ | "Space" | Англиски | "Вселена" |16 |56 |- |07 | {{Esc|Финска}} | Норма Џон | Blackbird" | Англиски | "Ќос" |12 |92 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |08 | {{Esc|Азербејџан}} | Диана Хаџијева | "Skeletons" | Англиски | "Скелети" |8 |150 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |09 | {{Esc|Португалија}} | [[Салвадор Собрал]] | "Amar Pelos Dois" | Португалски | "Сакање за двајцата" |1 |370 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |10 | {{Esc|Грција}} | Деми | "This Is Love" | Англиски | "Ова е љубов" |10 |115 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |11 | {{Esc|Полска}} | Каша Мош | "Flashlight" | Англиски | "Фенерче" |9 |119 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |12 | {{Esc|Молдавија}} | SunStroke Project | "Hey, Mamma!" | Англиски | – |2 |291 |- |13 | {{Esc|Исланд}} | Свала | "Paper" | Англиски | "Хартија" |15 |60 |- |14 | {{Esc|Чешка}} | Мартина Барта | "My Turn" | Англиски | "Мојот ред" |13 |83 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |15 | {{Esc|Кипар}} | Ховиг | "Gravity" | Англиски | "Гравитација" |5 |164 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |16 | {{Esc|Ерменија}} | Арцвик | "Fly With Me" | Англиски | "Летај со мене" |7 |152 |- |17 | {{Esc|Словенија}} | Омар Набер | "On My Way | Англиски | "На мојот пат" |17 |36 |- |18 | {{Esc|Латвија}} | Триана Парк | "Line" | Англиски | "Линија" |18 |21 |} ===Полу финале 2=== Осумнаесет држави учествуваа во второто полуфинале. Франција, Германија и Украина гласаа исто така. {| class="sortable wikitable" |+ |- ! # ! Држава<ref name="ReferenceC">[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2183 "Eurovision Song Contest 2017 Second Semi-Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017.</ref> ! Изведувач<ref name="ReferenceC"/> ! Песна<ref name="ReferenceC"/> ! Јазик ! Превод !Место !Бодови |- |01 | {{Esc|Србија}} | Тијана Богиќевиќ | "In Too Deep" | Англиски | "Премногу длабоко" |11 |98 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |02 | {{Esc|Австрија}} | Натан Трент | "Running on Air" | Англиски | "Трчајќи на воздух" |7 |147 |- |03 | {{Esc|Македонија}} | [[Јана Бурческа]] | "[[Dance Alone]]" | Англиски | "Танцувам сама" |15 |69 |- |04 | {{Esc|Малта}} | Клаудија Фаниело | "Breathlessly" | Англиски | "Безздивно" |16 |55 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |05 | {{Esc|Романија}} | Илинка и Алекс Флореа | "Yodel It" | Англиски | "Јоделај го" |6 |174 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |06 | {{Esc|Холандија}} | O'G3NE | "Lights and Shadows" | Англиски | "Светла и сенки" |4 |200 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |07 | {{Esc|Унгарија}} | Јоци Папаи | "Origo" | Унгарски, романски | "Потекло" |2 |231 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |08 | {{Esc|Данска}} | Ања Ниссен | "Where I am" | Англиски | "Каде сум" |10 |101 |- |09 | {{Esc|Ирска}} | Брендан Марреј | "Dying To Try" | Англиски | "Умирање за пробување" |13 |86 |- |10 | {{Esc|Сан Марино}} | Валентина Монетта и Џимми Уилсон | "Spirit of the Night" | Англиски | "Духот на ноќта" |18 |1 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |11 | {{Esc|Хрватска}} | Жак Худек | [[My Friend|"My Friend"]] | Англиски, италијански | "Мој пријател" |8 |141 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |12 | {{Esc|Норвешка}} | ЈОВСТ фт. Александер Валманн | "Grab the Moment" | Англиски | "Фати го моментот" |5 |189 |- |13 | {{Esc|Швајцарија}} | Тајмбелл | "Apollo" | Англиски | "Аполо" |12 |97 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |14 | {{Esc|Белорусија}} | НАВИ | "Historyja majho žyccia" | Белоруски | "Приказна на мојот живот" |9 |110 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |15 | {{Esc|Бугарија}} | [[Кристијан Костов|Кристиан Костов]] |"Beautiful Mess" | Англиски | "Прекрасен хаос" |1 |403 |- |16 | {{Esc|Литванија}} | Флуздмарк | "Rain of Revolution" | Англиски | "Дожд од револуција" |17 |42 |- |17 | {{Esc|Естонија}} | Коит Тооме и Лаура | "Verona" | Англиски | – |14 |85 |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |18 | {{Esc|Израел}} | Имри Зив | "I Feel Alive" | Англиски | "Се чувствувам жив" |3 |207 |} ===Финале=== Финалето се одржа на 13.05.2017 година во Киев, во борбата за прво место беа 26 земји, а победата ја одведе Португалија со 785 бода. Второ место се пласира Бугарија со 615 бода,а третото место припадна на Молдавија со 374 бода. Последно место со 5 бода припадна на Шпанија. {{color box|#FFDF00}} Прво место {{color box|#D3D3D3}} Второ место {{color box|#CD7F32}} Трето место {{color box|#ff0000}} Последно место {| class="sortable wikitable" |- ! # ! Држава<ref name="ReferenceD">[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2163 "Eurovision Song Contest 2017 Grand Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017.</ref> ! Изведувач<ref name="ReferenceD"/> ! Песна<ref>[http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=2163 "Eurovision Song Contest 2017 Grand Final"]. ''eurovision.tv''. [[European Broadcasting Union]]. Retrieved 30 January 2017</ref> ! Јазик ! Превод !Место !Бодови |- |01 |{{Esc|Израел}} |Имри Зив |"I Feel Alive" |Англиски |"Се чувствувам жив" |23 |39 |- |02 |{{Esc|Полска}} |Каша Мош |"Flashlight" |Англиски |"Фенерче" |22 |64 |- |03 |{{Esc|Белорусија}} |НАВИ |"Historyja majho žyccia" |Белоруски |"Приказна на мојот живот" |17 |83 |- |04 |{{Esc|Австрија}} |Натан Трент |"Running on Air" |Англиски |"Трчајќи на воздух" |16 |93 |- |05 |{{Esc|Ерменија}} |Арцвик |"Fly With Me" |Англиски |"Летај со мене" |18 |79 |- |06 |{{Esc|Холандија}} |O'G3NE |"Lights and Shadows" |Англиски |"Светла и сенки" |11 |150 |- style="font-weight: bold; background: #CD7F32;" |07 |{{Esc|Молдавија}} |SunStroke Project |"Hey, Mamma!" |Англиски |"Хеј мамо!" |3 |374 |- |08 |{{Esc|Унгарија}} |Јоци Папаи |"Origo" |Унгарски, ромски |"Потекло" |8 |200 |- |09 | {{Esc|Италија}} |Франческо Габбани | "Occidentali's Karma" | Италијански |"Кармата на западните" |6 |344 |- |10 |{{Esc|Данска}} |Ања Нисен |"Where am I" |Англиски |"Каде сум" |20 |77 |- style="font-weight: bold; background: #FFDF00;" |11 |{{Esc|Португалија}} |Салвадор Собрал |"Amar Pelos Dois" |Португалски |"Сакање за двајцата" |1 |785 |- |12 |{{Esc|Азербејџан}} |Дијана Хаџијева |"Skeletons" |Англиски |"Скелети" |14 |120 |- |13 |{{Esc|Хрватска}} |Жак Худек |"My Friend" |Англиски, италијански |"Мој пријател" |13 |128 |- |14 |{{Esc|Австралија}} |Изаиа |"Don't come easy" |Англиски |"Не доаѓај лесно" |9 |173 |- |15 |{{Esc|Грција}} |Деми |"This Is Love" |"Ова е љубов" |Англиски |19 |77 |- style="font-weight: bold; background: #ff0000; |16 |{{Esc|Шпанија}} |Манел Наваро |"Do It for Your Lover" |Шпански, англиски |"Направи го за твојот љубовник" |26 |5 |- |17 |{{Esc|Норвешка}} |ЈОВСТ feat. Александер Валман |"Grab the Moment" |Англиски |"Фати го моментот" |10 |158 |- |18 | {{Esc|Велика Британија}} | Луси Џонс | "Never Give Up on You" |Англиски |"Нема никогаш да се откажам од тебе" |15 |111 |- |19 |{{Esc|Кипар}} |Ховиг |"Gravity" |Англиски |"Гравитаџија" |21 |68 |- |20 |{{Esc|Романија}} |Илинка и Алекс Флореа |"Yodel It" |Англиски |"Јоделај го" |7 |282 |- |21 | {{Esc|Германија}} | Левина | "Perfect Life" | Англиски |"Перфектен живот" |25 |6 |- |22 |{{Esc|Украина}} |О.Торвалд |"Time" |Англиски |"Време" |24 |36 |- |23 |{{Esc|Белгија}} |Бланш |"City Lights" |Англиски |"Градски светла" |4 |363 |- |24 |{{Esc|Шведска}} |Робин Бемгтсон |"I Can't Go On" |Англиски |"Не можам да продолжам" |5 |344 |- style="font-weight: bold; background: #D3D3D3;" |25 |{{Esc|Бугарија}} |Кристијан Костов |"Beautiful Mess" |Англиски |"Прекрасен хаос" |2 |615 |- |26 | {{Esc|Франција}} | Алма | "Requiem" | Француски, англиски |"Реквием" |12 |135 |} == Гласање == Резултати од гласањата, од двете полуфиналиња и финалето, посебно и заедно прикажани бодовите од жирито и телевоутингот. === Полуфинале 1 === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" ! colspan="5" |Полуфинале 1 гласови од телевоутинг/жири во првото полуфинале |- !Место !Телевоутинг !Бодови !Жири !Бодови |- |1 |{{Esc|Бугарија}} |204 |{{Esc|Бугарија}} |199 |- |2 |{{Esc|Унгарија}} |165 |{{Esc|Холандија}} |149 |- |3 |{{Esc|Романија}} |148 |{{Esc|Норвешка}} |137 |- |4 |{{Esc|Израел}} |132 |{{Esc|Австрија}} |155 |- |5 |{{Esc|Хрватска}} |104 |{{Esc|Данска}} |96 |- |6 |{{Esc|Естонија}} |69 |{{Esc|Израел}} |75 |- |7 |{{Esc|Белорусија}} |55 |{{Esc|Унгарија}} |66 |- |8 |{{Esc|Норвешка}} |52 |{{Esc|Белорусија}} |55 |- |9 |{{Esc|Холандија}} |51 |{{Esc|Малта}} |55 |- |10 |{{Esc|Швајцарија}} |49 |{{Esc|Србија}} |53 |- |11 |{{Esc|Србија}} |45 |{{Esc|Швајцарија}} |48 |- |12 |{{Esc|Ирска}} |41 |{{Esc|Ирска}} |45 |- |13 |{{Esc|Македонија}} |40 |{{Esc|Хрватска}} |37 |- |14 |{{Esc|Австрија}} |32 |{{Esc|Македонија}} |29 |- |15 |{{Esc|Литванија}} |25 |{{Esc|Романија}} |26 |- |16 |{{Esc|Данска}} |5 |{{Esc|Литванија}} |17 |- |17 |{{Esc|Сан Марино}} |1 |{{Esc|Естонија}} |16 |- |18 |{{Esc|Малта}} |0 |{{Esc|Сан Марино}} |0 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2" |{{легенда|#FFFFFF|Жири|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|Телевоутинг|outline=#AAAAAA}} ! colspan="44" |Резултати од гласање |- ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! rowspan="36" |[[Податотека:ESCUcesnici1.jpg|безрамка|66x66пкс]] | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Шведска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |227 |124 | style="background:#AAAAAA;" | |8 |8 |4 |'''12''' |6 |'''12''' | |5 |2 |4 |8 |8 |10 |8 |5 |7 |2 |10 |3 |1 |- style="background:#A4D1EF;" |103 | style="background:#AAAAAA;" | |4 |8 |10 |5 |3 |7 |6 |10 |3 |5 |1 |10 |2 |5 |4 |5 |7 |1 |6 |2 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грузија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |99 |62 |6 | style="background:#AAAAAA;" | | |1 |3 | |3 |6 |3 |4 |10 |5 |7 | | |6 |5 | |2 | |1 |- style="background:#A4D1EF;" |37 | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | |'''12''' |6 |6 | |2 | | |1 |8 | | |2 | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Австралија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |160 |139 |'''12''' |6 | style="background:#AAAAAA;" | |5 |10 |3 |8 |7 |6 | |8 |6 |10 |'''12''' |7 |1 |'''12''' |10 |1 |8 |7 |- style="background:#A4D1EF;" |21 |2 | | style="background:#AAAAAA;" | |1 |1 |1 | |2 | | | | |6 | |2 |3 |3 | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Албанија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |76 |38 | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |10 | |10 | |10 | | | | | | | | |8 | | |- style="background:#A4D1EF;" |38 | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |'''12''' | |3 | |5 | |10 | | | | |1 | |7 | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белгија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |165 |40 |3 | | |3 | style="background:#AAAAAA;" | | | | | |1 |7 | |2 |3 |3 | |2 |5 |5 |2 |4 |- style="background:#A4D1EF;" |125 |10 |5 |4 |8 | style="background:#AAAAAA;" | |2 |10 |7 |8 |4 |8 | |7 |6 |4 |6 |8 |10 |6 |8 |4 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Црна Гора | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |56 |17 | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |8 | |7 | | | |2 | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |39 |1 | |7 | | | style="background:#AAAAAA;" | |3 |5 | | | |8 |2 | | |1 |6 | |5 |1 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Финска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |92 |41 |7 | |7 | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |7 | |1 |3 |3 |1 |6 | |6 | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |51 |8 | |2 |5 |3 | | style="background:#AAAAAA;" | | |7 |1 |4 | |3 |3 | | |2 |5 | |5 |3 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Азербејџан | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |150 |87 | |10 |3 |7 |5 |7 | | style="background:#AAAAAA;" | |8 |8 | |4 |6 |4 |4 | |3 |1 |'''12''' |5 | |- style="background:#A4D1EF;" |63 | |'''12''' |1 | | |6 | | style="background:#AAAAAA;" | |1 | | |'''12''' | |'''12''' |10 | |7 |2 | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Португалија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |370 |'''173''' |5 |'''12''' |6 |6 |7 |4 |10 |'''12''' | style="background:#AAAAAA;" | |5 |'''12''' |'''12''' |'''12''' |7 |10 |7 |8 |'''12''' |4 |'''12''' |10 |- style="background:#A4D1EF;" |'''194''' |'''12''' |8 |10 |'''12''' |'''12''' |7 |'''12''' |8 | style="background:#AAAAAA;" | |10 |'''12''' |6 |'''12''' |7 |6 |7 |'''12''' |'''12''' |10 |'''12''' |10 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грција | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |115 |61 | | |1 |8 | |'''12''' | | |2 | style="background:#AAAAAA;" | |2 |7 |1 | |'''12''' |10 | | | |6 | |- style="background:#A4D1EF;" |54 | |2 |3 |6 |6 |4 | | |5 | style="background:#AAAAAA;" | |2 | | | |'''12''' |5 | | |4 | |5 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Полска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |119 |50 | | |'''12''' |2 |4 | |2 |3 |1 | | style="background:#AAAAAA;" | |1 | |8 |2 |2 |4 |3 | | |6 |- style="background:#A4D1EF;" |69 |6 |3 | |2 |8 | | |1 | |2 | style="background:#AAAAAA;" | |3 |5 |8 |3 |2 | |3 |8 |3 |'''12''' |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Молдавија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |291 |111 |10 |3 |10 |'''12''' |1 |5 |6 |5 |10 |3 | | style="background:#AAAAAA;" | | |6 | | |8 |6 |7 |7 |'''12''' |- style="background:#A4D1EF;" |180 |5 |6 |'''12''' |7 |10 |10 |8 |10 |'''12''' |7 |10 | style="background:#AAAAAA;" | |8 |10 |7 |10 |10 |8 |'''12''' |10 |8 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Исланд | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |60 |29 |2 |2 |2 | |2 | |5 |2 | | | |2 | style="background:#AAAAAA;" | | | |3 | |8 | |1 | |- style="background:#A4D1EF;" |31 |7 |1 | |4 | | |5 | | | |1 | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | |4 | |7 |2 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Чешка | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |83 |81 |4 |1 |4 | |6 |2 | |4 |'''12''' | |3 | |5 | style="background:#AAAAAA;" | |1 |4 |10 |7 | |10 |8 |- style="background:#A4D1EF;" |2 | | | | | | | | |2 | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Кипар | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |5 |61 |8 |5 | | |8 | |7 | | |6 | | |4 |5 | style="background:#AAAAAA;" | |'''12''' | | |3 | |3 |- style="background:#A4D1EF;" |103 |4 |7 |6 |3 |4 |5 |6 | |3 |'''12''' |7 |7 |4 |4 | style="background:#AAAAAA;" | |'''12''' |4 |6 |3 | |6 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Ерменија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |7 |87 | |7 |5 |10 | |8 |4 | |4 |'''12''' |6 |10 | | |5 | style="background:#AAAAAA;" | |1 |4 |6 | |5 |- style="background:#A4D1EF;" |65 |3 |10 |5 | |7 | |4 | | |8 |6 |4 | |5 |8 | style="background:#AAAAAA;" | | |1 | |4 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Словенија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |17 |16 |1 |4 | | | |1 |1 | | | |5 | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | |4 | |- style="background:#A4D1EF;" |20 | | | | |2 |8 |2 | |4 | |3 | | |1 | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Латвија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |18 |1 | | | | | | | |1 | | | | | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |20 | | | | | | |1 |4 | | | |5 |1 | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | |2 |7 |} ==== 12 бода ==== ===== Жири ===== Подолу се прикажани 12-те бодови доделени од стручното жири во првото полуфиналеl: {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |7 |Португалија |Азербејџан, Грузија, Исланд, Латвија, Молдавија, Полска, Шпанија |- |3 |Австралија |Чешка, Словенија, Шведска |- | rowspan="3" |2 |Грција |Црна Гора, Кипар |- |Молдавија |Албанија, Велика Британија |- |Шведска |Белгија, Финска |- | rowspan="5" |1 |Ерменија |Грција |- |Азербејџан |Италија |- |Кипар |Ерменија |- |Чешка |Португалија |- |Полска |Австралија |} ===== Телевоутинг ===== Подолу се прикажани доделените 12 бода од телевоутингот во првото полуфинале {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |9 |Португалија |Албанија, Белгија, Финска, Исланд, Латвија, Полска, Словенија, Шпанија, Шведска |- | rowspan="2" |3 |Азербејџан |Чешка, Грузија, Молдавија |- |Молдавија |Австралија, Италија, Португалија |- |2 |Кипар |Ерменија, Грција |- | rowspan="4" |1 |Албанија |Црна Гора |- |Грузија |Азербејџан |- |Грција |Кипар |- |Полска |Велика Британија |} === Полуфинале 2 === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" ! colspan="5" |Полуфинале 2 гласови од телевоутинг/жири во второто полуфинале |- !Место !Телевоутинг !Бодови !Жири !Бодови |- |1 |{{Esc|Бугарија}} |204 |{{Esc|Бугарија}} |199 |- |2 |{{Esc|Унгарија}} |165 |{{Esc|Холандија}} |149 |- |3 |{{Esc|Романија}} |148 |{{Esc|Норвешка}} |137 |- |4 |{{Esc|Израел}} |132 |{{Esc|Австрија}} |115 |- |5 |{{Esc|Хрватска}} |104 |{{Esc|Данска}} |96 |- |6 |{{Esc|Естонија}} |69 |{{Esc|Израел}} |75 |- |7 |{{Esc|Белорусија}} |55 |{{Esc|Унгарија}} |66 |- |8 |{{Esc|Норвешка}} |52 |{{Esc|Малта}} |55 |- |9 |{{Esc|Холандија}} |51 |{{Esc|Белорусија}} |55 |- |10 |{{Esc|Швајцарија}} |49 |{{Esc|Србија}} |53 |- |11 |{{Esc|Србија}} |45 |{{Esc|Швајцарија}} |48 |- |12 |{{Esc|Ирска}} |41 |{{Esc|Ирска}} |45 |- |13 |{{Esc|Македонија}} |40 |{{Esc|Хрватска}} |37 |- |14 |{{Esc|Австрија}} |32 |{{Esc|Македонија}} |29 |- |15 |{{Esc|Литванија}} |25 |{{Esc|Романија}} |26 |- |16 |{{Esc|Данска}} |5 |{{Esc|Литванија}} |17 |- |17 |{{Esc|Сан Марино}} |1 |{{Esc|Естонија}} |16 |- |18 |{{Esc|Малта}} |0 |{{Esc|Сан Марино}} |0 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2" |{{легенда|#FFFFFF|Жири|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|Телевоутинг|outline=#AAAAAA}} ! colspan="43" |Резултати од гласање |- ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] |- ! rowspan="36" |[[Податотека:ESCUcesnici1.jpg|безрамка|66x66пкс]] | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Србија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |98 |53 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |  |2 |  |6 |4 |8 |2 |2 |2 |6 |6 |4 |2 |  |1 |  |1 |7 |  |- style="background:#A4D1EF;" |45 | style="background:#AAAAAA;" |  |6 |12 |  |  |  |  |  |  |  |10 |  |12 |  |  |  |  |  |5 | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Австрија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |147 |115 |6 | style="background:#AAAAAA;" |  |3 |  |5 |8 |8 |7 |10 |7 |5 |4 |7 |6 |12 |4 |5 |8 |4 |6 |  |- style="background:#A4D1EF;" |32 |1 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |1 |4 |6 |3 |3 |  |1 |4 |  |2 |  |  |  |  |3 |  |4 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Македонија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |69 |29 |5 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |8 |  |  |2 |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |8 |  |3 |- style="background:#A4D1EF;" |40 |10 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |  |  |  |  |  |  |4 |6 |  |3 |  |12 |  |  |5 |  | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Малта | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |55 |55 |2 |6 |8 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |3 |  |  |5 |1 |1 |  |  |5 |7 |1 |4 |2 |6 |3 |  |- style="background:#A4D1EF;" |0 | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Романија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |174 |26 |  |  |10 |4 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |  |  |4 |  |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |4 |- style="background:#A4D1EF;" |6 |7 |3 |7 |  | style="background:#AAAAAA;" |8 |7 |8 |8 |8 |7 |8 |7 |5 |7 |6 |12 |10 |12 |7 |5 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Холандија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |200 |149 |8 |8 |6 |6 |12 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |10 |3 |12 |12 |8 |8 |8 |8 |5 |6 |  |5 |8 |6 |- style="background:#A4D1EF;" |51 |  |4 |2 |3 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |6 |7 |5 |3 |2 |3 |4 |  |1 |  |2 |4 |  |5 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Унгарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |231 |66 |12 |3 |5 |  |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |3 |  |3 |10 |2 |5 |  |  |2 |2 |12 |  |  |7 |- style="background:#A4D1EF;" |165 |12 |12 |6 |6 |12 |10 | style="background:#AAAAAA;" |  |4 |6 |10 |12 |6 |8 |10 |8 |5 |8 |7 |7 |10 |6 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Данска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |101 |96 |4 |  |7 |5 |10 |10 |6 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |5 |8 |10 |3 |2 |4 |6 |8 |4 |2 |1 |  |- style="background:#A4D1EF;" |5 |  |  |  |  |  |1 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |  |  |  |4 |  |  |  | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Ирска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |86 |45 |  |10 |  |1 |3 |  |5 |2 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |  |  |2 |  |1 |8 |7 |  |  |4 |2 |- style="background:#A4D1EF;" |41 |  |3 |1 |4 |6 |2 |  |5 | style="background:#AAAAAA;" |  |2 |  |2 |  |3 |  |4 |7 |1 |1 | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |С.Марино | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |1 |0 | | | | | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |1 | | | | | | | | | | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | | | | | |1 | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Хрватска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |141 |37 |3 |1 |  |  |7 |2 |  |  |  |4 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |  |3 |6 |  |  |  |  |5 |5 |- style="background:#A4D1EF;" |104 |7 |10 |8 |8 |5 |4 |10 |  |7 |6 | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |10 |4 |6 |2 |5 |  |2 |6 |3 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Норвешка | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |189 |137 |1 |5 |  |  |2 |7 |7 |12 |7 |10 |4 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |10 |5 |12 |10 |10 |3 |12 |10 |- style="background:#A4D1EF;" |52 |3 |  |  |  |2 |5 |5 |10 |2 |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |  |6 |3 |7 |3 |  |  |2 |4 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Швајцарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |97 |48 |  |4 |1 |  |6 |4 |  |4 |8 |  |  |5 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |3 |7 |3 |1 |  |2 |  |- style="background:#A4D1EF;" |49 |4 |2 |5 |5 |10 |  |1 |1 |  |5 |1 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |2 |4 |1 |  |2 |4 |  |2 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белорусија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |110 |55 |  |7 |  |7 |  |  |3 |  |  |  |7 |  |1 | style="background:#AAAAAA;" |  |  |3 |  |5 |10 |  |12 |- style="background:#A4D1EF;" |55 |2 |1 |  |  |1 |3 |2 |  |1 |  |3 |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |5 |8 |6 |8 |3 |  |12 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Бугарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |403 |199 |10 |12 |12 |12 |8 |12 |12 |6 |12 |8 |6 |12 |12 |12 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |12 |6 |7 |10 |8 |- style="background:#A4D1EF;" |204 |8 |8 |10 |12 |8 |12 |12 |12 |10 |12 |8 |12 |6 |12 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |10 |12 |8 |12 |10 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Литванија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |42 |17 |  |  |4 |  |  |  |  |  |  |6 |  |  |  |7 |  | style="background:#AAAAAA;" | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |25 |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |  |10 |  |1 |  | style="background:#AAAAAA;" |  |1 |  |  |  |1 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Естонија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |85 |16 |  |2 |2 |3 |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |1 |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |7 |  |  | |- style="background:#A4D1EF;" |69 |  |  |4 |2 |3 |  |4 |2 |3 |  |  |5 |1 |8 |2 |12 | style="background:#AAAAAA;" |  |6 |6 |3 |8 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Израел | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |207 |75 |7 |  |  |10 |4 |5 |1 |5 |6 |  |3 |7 |4 |  |10 |  |  | style="background:#AAAAAA;" |  |12 |  |1 |- style="background:#A4D1EF;" |132 |5 |5 |7 |10 |7 |7 |8 |6 |4 |7 |5 |7 |5 |7 |10 |3 |4 | style="background:#AAAAAA;" |  |10 |8 |7 |} ==== 12 бода ==== ===== Жири ===== Подолу се прикажани 12-те бодови доделени од стручното жири во второто полуфиналеl: {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |10 |Бугарија |Австрија, Македонија, Малта, Холандија, Унгарија, Ирска, Норвешка, Швајцарија, Белорусија, Естонија |- | rowspan="2" |3 |Холандија |Романија, Сан Марино, Хрватска |- |Норвешка |Данска, Литванија, Германија |- |2 |Унгарија |Србија, Израел |- | rowspan="3" |1 |Израел |Франција |- |Австрија |Бугарија |- |Белорусија |Украина |} ===== Телевоутинг ===== Подолу се прикажани доделените 12 бода од телевоутингот во второто полуфинале {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |9 |Бугарија |Малта, Холандија, Унгарија, Данска, Сан Марино, Норвешка, Белорусија, Израел, Германија |- |4 |Унгарија |Србија, Австрија, Романија, Хрватска |- | rowspan="2" |2 |Романија |Естонија, Франција |- |Србија |Македонија, Швајцарија |- | rowspan="4" |1 |Белорусија |Украина |- |Естонија |Литванија |- |Македонија |Бугарија |- |Литванија |Ирска |} === Финале === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" ! colspan="5" |Финале гласови од телевоутинг/жири во финалето |- !Место !Телевоутинг !Бодови !Жири !Бодови |- |1 |{{Esc|Португалија}} |376 |{{Esc|Португалија}} |382 |- |2 |{{Esc|Бугарија}} |337 |{{Esc|Бугарија}} |278 |- |3 |{{Esc|Молдавија}} |264 |{{Esc|Шведска}} |218 |- |4 |{{Esc|Белгија}} |255 |{{Esc|Австралија}} |171 |- |5 |{{Esc|Романија}} |224 |{{Esc|Холандија}} |135 |- |6 |{{Esc|Италија}} |208 |{{Esc|Норвешка}} |129 |- |7 |{{Esc|Унгарија}} |152 |{{Esc|Италија}} |126 |- |8 |{{Esc|Шведска}} |126 |{{Esc|Молдавија}} |110 |- |9 |{{Esc|Хрватска}} |103 |{{Esc|Белгија}} |108 |- |10 |{{Esc|Франција}} |90 |{{Esc|Велика Британија}} |99 |- |11 |{{Esc|Азербејџан}} |42 |{{Esc|Австрија}} |93 |- |12 |{{Esc|Полска}} |42 |{{Esc|Азербејџан}} |78 |- |13 |{{Esc|Белорусија}} |33 |{{Esc|Данска}} |69 |- |14 |{{Esc|Кипар}} |32 |{{Esc|Ерменија}} |58 |- |15 |{{Esc|Норвешка}} |29 |{{Esc|Романија}} |58 |- |16 |{{Esc|Грција}} |29 |{{Esc|Белорусија}} |50 |- |17 |{{Esc|Украина}} |24 |{{Esc|Унгарија}} |48 |- |18 |{{Esc|Ерменија}} |21 |{{Esc|Грција}} |48 |- |19 |{{Esc|Холандија}} |15 |{{Esc|Франција}} |45 |- |20 |{{Esc|Велика Британија}} |12 |{{Esc|Кипар}} |36 |- |21 |{{Esc|Данска}} |8 |{{Esc|Израел}} |34 |- |22 |{{Esc|Израел}} |5 |{{Esc|Хрватска}} |25 |- |23 |{{Esc|Шпанија}} |5 |{{Esc|Полска}} |23 |- |24 |{{Esc|Германија}} |3 |{{Esc|Украина}} |12 |- |25 |{{Esc|Австралија}} |2 |{{Esc|Германија}} |3 |- |26 |{{Esc|Австрија}} |0 |{{Esc|Шпанија}} |0 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2" |{{легенда|#FFFFFF|Жири|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|Телевоутинг|outline=#AAAAAA}} ! colspan="44" |Резултати од гласање |- ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|57x57пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|101x101пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] |- ! rowspan="26" |[[Податотека:ESCUcesnici1.jpg|безрамка|66x66пкс]] | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Израел | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |39 |34 |  |4 |  |  |  |  |  |7 |  |  |  |5 |  |  |6 |  |  |  |  |  |8 |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |2 | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |5 |  |1 |  |  |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Полска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |64 |23 |  |6 |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |7 |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |  |  |4 |  |  |  |  |1 | |- style="background:#A4D1EF;" |41 |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |3 |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |3 |2 |  |  |1 |7 |  |  |  |  |  |  |4 |  |10 |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белорусија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |83 |50 |  |12 |  |2 |1 |  |  |2 |  |  |7 |  |  |  |  |3 |  |  |3 |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |5 |  |12 |- style="background:#A4D1EF;" |33 |  |  |  |6 |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |2 |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |6 |  |  |  |  |  |  |4 |  |  |3 |8 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Австрија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |93 |93 |4 |  |  |6 |  |1 |  |  |  |7 |  |  |3 |  |1 |  |5 |  |2 |1 |12 |  |4 |3 |1 |2 |10 |  |3 |7 |5 |  |4 |1 |  |  |3 |  |3 |1 |4 |  |- style="background:#A4D1EF;" |0 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Ерменија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |79 |58 |  |  |4 |  |  |4 |7 |1 |  |1 |  |  |  |  |  |8 |3 |  |6 |  |4 |  |5 |1 |4 |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |2 |3 |  |2 | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |21 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |6 |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |10 |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Холандија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |150 |135 |3 |  |7 |  |  |  |  |  |  |5 |12 |4 |1 |  |4 |  |2 |4 |  |  |10 |  |  |4 |  |7 |3 |7 |  |4 |1 |  |5 |12 |8 |1 |  |8 |4 |8 |8 |3 |- style="background:#A4D1EF;" |15 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |10 |  |  |1 |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Молдавија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |374 |110 |8 |10 |  |1 |3 |  |  |  |6 |3 |  |2 |7 |3 |  |7 |  |  |  |8 |  |  |7 |10 |8 |  |6 |  |  |  |  |  |  |8 |  |  |  |  |6 |  |3 |4 |- style="background:#A4D1EF;" |264 |8 |10 |8 |8 |5 |3 |  |1 |2 |8 |3 |6 |6 |5 |7 |6 |8 |4 |  |6 |10 |6 |7 |12 |12 |7 |12 |  |5 |8 |  |6 |10 |12 |10 |3 |7 |6 |6 |4 |5 |12 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Унгарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |200 |48 |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |5 |  |  |  |  |  |  |1 |1 |  |  |4 |10 |  |  |1 |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |8 |- style="background:#A4D1EF;" |152 |4 |7 |4 |2 |1 |7 |6 |2 |3 |3 |5 |4 |  |4 |2 |  |2 |8 |  |  |6 |2 |12 |  |4 |3 |2 |5 |6 |2 |  |  |8 |10 |  |5 |1 |5 |1 |12 |  |4 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Италија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |334 |126 |6 |  |3 |  |2 |8 |12 |12 |  |  |6 |7 |10 |7 |10 |4 |8 |  |  |2 |  |5 |8 |  |  |  |  |2 |  |  |2 |10 |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |- style="background:#A4D1EF;" |208 |1 |6 |10 |3 |8 |10 |12 |12 |8 |  |6 |2 |8 |8 |5 |7 |5 |5 |4 |4 |  |7 |6 |2 |  |4 |4 |10 |2 |1 |5 |8 |  |6 |4 |10 |5 |  |2 |7 |1 |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Данска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |77 |69 |5 |  |  |  |  |  |  |  |7 |  |  |8 |  |4 |  |  |  |5 |  |  |  |3 |  |5 |  |  |  |  |8 |  |  |  |3 |5 |5 |  |  |  |2 |3 |6 |  |- style="background:#A4D1EF;" |8 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |8 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Португалија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |758 |382 |12 |8 |12 |12 |12 |  |6 |10 |10 |10 |8 |10 |12 |8 |12 |5 |12 |8 |7 |12 |  |12 |12 |7 |5 |10 |  |12 |12 |5 |12 |8 |10 |6 |12 |12 |8 |12 |12 |7 |12 |10 |- style="background:#A4D1EF;" |376 |10 |8 |7 |10 |12 |8 |8 |8 |7 |5 |12 |12 |12 |12 |12 |8 |12 |10 |6 |10 |7 |12 |8 |7 |5 |12 |  |12 |12 |10 |8 |7 |7 |7 |7 |8 |12 |10 |8 |10 |8 |10 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Азербејџан | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |120 |78 |  |  |5 |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |10 |  |  |5 |  |5 |  |  |  |12 |  |12 |  |  |1 |10 |1 |  |  |4 |  |4 |1 |  |  |  |6 |- style="background:#A4D1EF;" |42 |  |  |1 |  |  |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |10 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |  |  |  |4 |  |  |  |  |10 |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Хрватска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |128 |25 |  |1 |  |  |  |5 |  |6 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |7 |- style="background:#A4D1EF;" |103 |2 |  |3 |  |  |12 |7 |3 |10 |  |4 |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |  |5 |1 |6 |8 |  |8 |3 |3 |  |  |  |3 |5 |12 |  |1 |5 |  |  |  |- | colspan="2" style="text-align:left; background:#F2F2F2" | ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|57x57пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|101x101пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] |- ! rowspan="26" |[[Податотека:ESCUcesnici1.jpg|безрамка|66x66пкс]] | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Австралија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |173 |171 |10 |  |  |5 |  |  |4 |  |8 |8 |  |3 |8 |10 |2 |  |1 |7 |4 |  |  |10 |3 |  |  |5 |5 |4 |4 |  |  |4 |7 |4 |7 |7 |6 |7 |10 |6 |10 |2 |- style="background:#A4D1EF;" |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грција | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |77 |48 |  |5 |  |  |  |12 |1 |  |  |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |10 |6 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |  |  |  |  |  | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |29 |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |7 |1 |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Шпанија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |5 |0 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |5 | | | | | | | | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Норвешка | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |158 |129 |  |  |10 |7 |5 |  |  |  |2 |6 |3 |  |  |1 |7 |  |10 |10 |  |5 |  |1 |  |  |3 |12 |2 |5 |7 |2 |7 |  |6 |  |6 |  |7 |3 |  |2 |  | |- style="background:#A4D1EF;" |29 |6 |  |  |1 |  |  |  |  |  |7 |  |  |  |2 |  |  |6 |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |1 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Велика Британија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |111 |99 |  |  |6 |4 |  |  |8 |  |3 |  |1 |1 |  |2 |3 |1 |  |6 |  |4 |  |7 |  |12 |  |6 |  |  |5 |  |  |5 |  |  |3 |10 |2 |5 |  |  |5 |  |- style="background:#A4D1EF;" |12 |  |  |  |  |  |  |  |4 |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |  |4 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Кипар | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |68 |36 |2 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |5 |  |12 |  |  |  |7 |  |  |  |  |  |  |1 |  |  |  |4 |  |  |  |  |  |5 |  |  |  | | |- style="background:#A4D1EF;" |32 |  |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |12 |  |  |  |12 |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |2 |  |  |  |2 |  |  |  |  |  |  |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Романија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |282 |58 |  |3 |  |3 |  |10 |3 |5 |4 |  |  |  |  |  |  |6 |  |  |12 |  |3 |  |  |  |  |  |  |  |1 |8 |  |  |  |  |  |  |  | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |224 |3 |2 |6 |5 |7 |  |4 |6 |  |4 |10 |10 |7 |3 |10 |1 |4 |6 |12 |2 |8 |5 |4 |10 |10 |6 |7 |4 |7 |12 |  |4 |2 |  |6 |2 |6 |7 |7 |6 |6 |3 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Германија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |6 |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 | | | | | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |3 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 | | | | | | | | | | | | | | |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Украина | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |36 |12 |  |7 |  |  |4 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |- style="background:#A4D1EF;" |24 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |7 |  |3 |  |  |  |4 |  |1 |  |  |  |  |2 |  |  |7 |  |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белгија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |363 |108 |1 |  |8 |10 |8 |6 |  |  |  |2 |2 |  |4 |  |  |  |4 |2 |  |  |  |2 |  |  |7 |  |8 |6 |2 |12 |  |3 |  |  |  |5 |  |10 |5 |  |  |1 |- style="background:#A4D1EF;" |255 |12 |4 |5 |12 |6 |4 |5 |5 |4 |6 |8 |7 |4 |10 |8 |5 |10 |12 |2 |5 |4 |10 |3 |4 |2 |10 |10 |7 |10 |5 |  |2 |6 |5 |8 |6 |  |12 |3 |5 |4 |5 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Шведска | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |344 |218 |  |  |  |  |10 |7 |  |  |1 |12 |4 |6 |5 |12 |8 |  |6 |3 |8 |6 |  |8 |2 |6 |10 |4 |7 |10 |6 |6 |8 |6 |8 |7 |1 |6 |12 |4 |8 |4 |7 |  |- style="background:#A4D1EF;" |126 |  |3 |2 |4 |3 |  |2 |7 |5 |12 |1 |5 |5 |6 |  |3 |3 |3 |3 |3 |2 |8 |1 |6 |  |  |1 |1 |4 |  |1 |5 |3 |2 |3 |1 |2 |3 |4 |2 |  |7 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Бугарија | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |615 |278 |7 |2 |2 |8 |7 |2 |10 |8 |12 |4 |10 |12 |6 |6 |5 |2 |7 |12 |10 |  |  |6 |6 |8 |2 |8 |  |8 |10 |10 |6 |7 |12 |10 |10 |8 |10 |6 |7 |10 |2 |  |- style="background:#A4D1EF;" |337 |7 |12 |12 |7 |10 |6 |10 |10 |12 |10 |7 |8 |10 |7 |4 |10 |7 |7 |8 |7 |  |4 |10 |5 |8 |5 |8 |6 |8 |6 |7 |10 |12 |8 |12 |7 |8 |8 |12 |8 |12 |2 |- | rowspan="2" style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Франција | rowspan="2" style="text-align:right; background:#f2f2f2;" |135 |45 |  |  |  |  |6 |3 |5 |4 |5 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |3 |  |  |  |  |6 |  |4 |1 |  |  |  |2 |  |  |  |  |1 |  |  |  |  |5 |- style="background:#A4D1EF;" |90 |  |5 |  |  |4 |2 |1 |  |6 |  |  |  |3 |1 |  |4 |  |1 |5 |8 |12 |  |2 |  |1 |  |6 |2 |  |  |3 |3 |4 |4 |1 |  |3 |  |  |3 |  |6 |- |} ==== 12 бода ==== ===== Жири ===== Подолу се прикажани доделените 12 бода од стручното жири во финалето: {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |18 |Португалија |Шведска, Сан Марино, Латвија, Израел, Шпанија, Франција, Литванија, Ерменија, Исланд, Србија, Швајцарија, Холандија, Грузија, Унгарија, Словенија, Полска, Велика Британија, Чешка |- |4 |Бугарија |Македонија, Норвешка, Естонија, Белорусија |- |3 |Шведска |Данска, Финска, Белгија |- | rowspan="5" |2 |Италија |Албанија, Малта |- |Холандија |Австрија, Романија |- |Азербејџан |Италија,  Португалија |- |Белорусија |Азербејџан, Украина |- |Грција |Црна Гора, Кипар |- | rowspan="6" |1 |Романија |Молдавија |- |Унгарија |Хрватска |- |Норвешка |Германија |- |Велика Британија |Австралија |- |Австрија |Бугарија |- |Кипар |Грција |} ===== Телевоутинг ===== Подолу се прикажани доделените 12 бода од телевоутингот во финалето: {| class="wikitable" style="width:100%;" !Бр. !Учесник !Држава која ги дала 12-те бодови |- |12 |Португалија |Израел, Австрија, Норвешка, Шпанија, Финска, Франција, Литванија, Исланд, Германија, Швајцарија, Холандија, Белгија |- |7 |Бугарија |Азербејџан, Сан Марино, Македонија, Белорусија, Унгарија, Велика Британија, Чешка |- |5 |Молдавија |Австралија, Италија, Португалија, Романија, Украина |- |4 |Белгија |Шведска, Латвија, Естонија, Полска |- | rowspan="5" |2 |Италија |Албанија, Малта |- |Романија |Молдавија, Ирска |- |Унгарија |Србија, Хрватска |- |Хрватска |Црна Гора, Словенија |- |Кипар |Грција, Ерменија |- | rowspan="4" |1 |Шведска |Данска |- |Франција |Бугарија |- |Азербејџан |Грузија |- |Грција |Кипар |} == Други држави == === Активни членки на Европската радиодифузија === 1. {{Esc|Андора}}&nbsp;– Националната телевизија во Андора објави на 19 мај 2016 година дека нема да учествуваат на ова издание на Евровизија, без да посочат каква било причина.<ref>Granger, Anthony (19 May 2016). [http://eurovoix.com/2016/05/19/andorra-no-return-eurovision-2017/ "Andorra: No return to Eurovision in 2017"]. ''Eurovoix''. Retrieved 1 June 2016.</ref><br>2. {{Esc|Босна и Херцеговина}}&nbsp;– Сè уште не е познато дали националната телевизија на БиХ ќе биде во можност да учествува на ова издаение на Ервовизија, после што беше објавено на 25 мај 2016 година дека ЕРД ќе ја дисквалификува BHRT од членството поради долг од околу 5,4 милиони евра. BHRT има рок до 8 јуни да подмири дел од долгот за да не се соочи со дисквалификација.<ref>Granger, Anthony (14 December 2016). [https://eurovoix.com/2016/12/14/bosnia-herzegovina-ebu-imposes-sanctions-bhrt/ "Bosnia & Herzegovina: EBU Imposes Sanctions on BHRT"]. ''eurovoix.com''. Eurovoix. Retrieved 14 December 2016</ref><br>3. {{Esc|Луксембург}}&nbsp;– Националната телевизија на Луксембург објави на 25 мај 2016 година дека тие нема да учествуваат во 2017 година.<ref>Granger, Anthony (25 May 2016). [http://eurovoix.com/2016/05/25/luxembourg-will-not-participate-eurovision-2017/ "Luxembourg: will not participate in Eurovision 2017"]. ''Eurovoix''. Retrieved 25 May 2016.</ref><br>4. {{Esc|Монако}}&nbsp;– Националната телевизија објави дека нема да учествуваат<ref>Jiandani, Sanjay (19 August 2016). [http://esctoday.com/137076/monaco-tmc-will-not-return-eurovision-2017 "Monaco: TMC will not participate in Eurovision 2017"]. esctoday.com. Retrieved 19 August 2016.</ref><br>5. {{Esc|Русија}}&nbsp;– Иако Русија веќе испрати свој претставник на овогодинешното издание на Евровизија, Украинските служби не дозволија пристап на претставничката Јулија Самојлова, поради изречена забрана за пристап на нивна територија во период од 3 години. ЕБУ понудија Русија да настапува преку сателит или да избере нов претставник, но Русија ги одби двете понуди.<br> 6. {{Esc|Словачка}}&nbsp;– Националната телевизија на Словачка излезе со соопштение дека нивното отсуствување од Евровизија од 2012 година па наваму е од финансиски карактер и дека не планираат да учествуваат на истото сè додека Евровизија претставува „привлечен проект“. Исто така, истакнаа дека се фокусирани на домашна продукција каде што имаат домашни проекти. За понатамошно учество ќе се искажат кон крајот на 2016 година.<ref>Jiandani, Sanjay (24 October 2016). [http://esctoday.com/137446/slovakia-rtvs-will-not-participate-in-eurovision-2017 "Slovakia: RTVS will not participate in Eurovision 2017"]. ''ESCToday''. Retrieved 24 October 2016.</ref><br>7. {{Esc|Турција}}&nbsp;– Турската национална телевизија истакна дека ќе се вратат назад на Евровизија, но не прецизирале кога точно. Причината за нивното повлекување досега бил начинот на којшто се гласало и приоритетите на „Гоелмата петка“<ref>Granger, Anthony (23 October 2016). [https://eurovoix.com/2016/10/23/turkey-ntu-director-general-states-turkey-will-not-participate-in-eurovision-2017/ "Turkey: NTU Director General States Turkey Will Not Participate in Eurovision 2017"]. ''eurovoix.com''. Eurovoix. Retrieved 24 October 2016.</ref> === Други членки на Европската Радиодифузија === 1. {{знаме|Казахстан}}&nbsp;– - Казахстан е членка на Европската радиодифузија па можно е и нивно учество <ref name="Jordan, Paul 2016">Jordan, Paul (31 October 2016). [http://www.eurovision.tv/page/news?id=43_countries_to_participate_in_eurovision_2017 "43 countries to participate in Eurovision 2017"]. ''eurovision.tv''. Retrieved 31 October 2016.</ref> === Дражави кои не се членки на Европската Радиодифузија === 1. {{знаме|Косово}}&nbsp;– Косово не е членка на ЕРД, така да сè уште нема право за учество на натпреварот.<ref name="Jordan, Paul 2016"/><br> 2. {{знаме|Лихтенштајн}}&nbsp;– Националната телевизија 1FLTV објавила на 21 септември 2016 година дека нема да учествуваат на ова издание на Евровизија, сепак не порекнуваат дека не би се вратиле да учествуваат во наредна година.<ref>Jiandani, Sanjay (21 September 2016). [http://esctoday.com/137674/liechtenstein-1-fl-tv-will-not-debut-kyiv-sets-eyes-future-esc-participation "Liechtenstein: 1 FL TV will not debut in Kyiv; sets its eyes on a future ESC participation"]. ''ESCToday''. Retrieved 21 September 2016.</ref><br> 3. {{знаме|САД}}&nbsp;– После настапувањто на Австралија за првпат на Евровизија, како почестен гостин, можно е и САД да учествуваат во иднина, но за сега нема никаква информација.<ref>[http://www.logotv.com/shows/eurovision-song-contest-2016 "Eurovision Song Contest 2016 – About the Show"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160602193932/http://www.logotv.com/shows/eurovision-song-contest-2016|date=2016-06-02}}. ''logotv.com''. [[Logo TV]]. Retrieved 2 May 2016.</ref><ref>Parker, Lyndsey (9 May 2016). [https://www.yahoo.com/music/see-kim-chi-bob-the-drag-queen-and-naomi-smalls-173047105.html "See Kim Chi, Bob the Drag Queen, and Naomi Smalls Serve 'Realness' in Exclusive 'RuPaul's Drag Race' Music Video Preview"]. ''[[Yahoo!]]''. Retrieved 11 May 2016.</ref> == Инциденти == === Избор на француската песна === Француската национална телевизија, ја објави Алма за нивни претставник со песната „Requiem“ на 9 февруари 2017&nbsp;г. На 17 февруари 2017 год беше откриено дека песната била претходно снимена и изведена на 1 септември 2016 година, со што ги прекршува правилата за избор на песна на Европската Радиодифузија. Понатамошни истражувања покажаа дека песната била изведена на крајот на јануари 2015&nbsp;г. Додека францускиот радиодифузер уверува дека не се прекршени никакви правила, сè уште нема никаква одлука за дисквалификација на Франција од фестивалот досега. На 21 февруари 2017 беше објавено дека Алма и нејзиниот тим биле во продукција правејќи билингуална верзија од песната - на Англиски и Француски.<ref>Herbert, Emily (21 February 2017). [https://eurovoix.com/2017/02/21/france-requiem-bilingual/ "France: "Requiem" to Be Performed in French & English"]. ''eurovoix.com''. Eurovoix. Retrieved 21 February 2017.</ref> === Изборот на претставничката од Русија === На 13 март 2017 год, Русија ја објави евровизиската песна со која Јулија Самојлова ќе се натпреварува на годинешнто издание на ''„Евровизија“'', а 27-годишната пејачка, која е лице со телесна инвалидност, сега е под истрага во земјата домаќин на фестивалот, Украина. Имено, како што пренесува порталот ''„Оикотајмс“'', повикувајќи се на извори од ''„Дојче веле“,'' украинската Агенција за разузнавање објавила дека руската претставничка е под истрага откако било откриено дека настапувала во кримскиот град Керч во 2015, само една година откако полуостровот бил преземен од Русија. Доколку не влегла во земјата преку копно, таа би можела да се соочи со забрана за учество во натпреварот. После руското преземање на Крим, директно патување во Украина преку Русија било забрането, а на секојшто ќе направи ваков прекршок ќе му биде забрането да влезе во Украина во период од неколку години. Украина соопшти дека нема да прави исклучоци ниту за фестивалот. Сето тоа уште еднаш ги разгори шпекулациите дека Русија ќе го бојкотира годинешниот фестивал во Киев. Двете земји се во лоши односи после преземањето на Крим и вооружените конфликти меѓу проруските сепаратисти и источниот дел на Украина, а и на голем број руски уметници им е забрането да настапуваат во Украина.<ref>[https://sputniknews.com/russia/201703221051846606-russia-samoilova-eurovision/ "Russia to Boycott Eurovision if Contest Leadership Does Not Defend Samoilova"]. ''Sputnik International''. Retrieved 22 March 2017.</ref> На Русија ѝ било понудено да настапува преку сателит или да избере нов учесник, но руската делегација ги одбила и двете понуди, се почитува одлуката на Украина за Јулија Самојлова да нема пристап на нејзина територија, Русија е дисквалификувана, официјално на 13 април 2017 година. === Компромис на Израелската Радиодифузија === Израелската радиодифузија (IBA) се соочува со потенцијален компромис предложен од премиерот Венјамин Нетанјаху и министерот за финансии, Моше Кахлон. Компромисот подразбира делење на IBA во два одделни субјекти; од кои прваиот е на Израел, „јавно Радиодифузна Компанија“ (IPBC), а вториот се основани на телевизиски вести и тековни настани.  === Преговори за пеењето во живо === Норвешката национална телевизија е во преговори за емитување на настап со плејбек вокали во текот на изведбата во живо и потребно е да се загарантира интерпретација во живо за време на настапот. ЕРД го одби барањето на норвешката национална телевизија за да се отстрани тоа правило, бидејќи оводоинешниот претставник од Норвешка во својот настап има делови во песната со електронски глас, со што се прекршува правилото. Ваков проблем се јавил и претходно во 1999 година, кога хрватската претставничка Дорис Драговиќ имала машки вокал во изведбата. Можно беше да ѝ биде намален вкупниот број на бодови за една третина, од 118 на 79 бода, но тоа не се случило. === Инцидент со настапот на Џамала === За време на пребројувањето на гласовите во финалето, настапуваше Џамала, победничката на Евровизија 2016 и за време на тој настап, непознат човек од публиката со австралиско знаме се искачи на сцената каде започна за да се соблекува. Многу брзо беше отстранет од страна на обезбедувањето. == Официјален албум == {{Infobox album <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> | Italic title = no | Name = Eurovision Song Contest: Kyiv 2017 | Type = Компилација | Artist = Eurovision Song Contest | Cover = ESC 2017 album cover.jpg | Alt = | Released = 28 април 2017 | Recorded = | Genre = Поп-музика|Поп| Length = {{unbulleted list|{{Duration|m=00|s=00}} (CD 1)|{{Duration|m=00|s=00}} (CD 2)}} | Label = Universal Music Group|Универзал| Producer = | Last album = ''Eurovision Song Contest 2016#Official album|| This album = Eurovision Song Contest: Kyiv 2017 | Next album = |}} '''''Eurovision Song Contest: Kyiv 2017''''' е официјалното име на компилацијата со песни коишто ќе се натпреваруваат на Евровизија 2017. Ги содржи и песните од државите кои не се квалификувани во финалето. Официјалното претставување беше на 21 април 2017, а во продажба започна од 28 април 2017 година. {{Track listing | headline = CD 1 | extra_column = Artist | total_length = {{Duration|m=00|s=00}} | extra1 = Lindita | title1 = Botë | length1 = | extra2 = Artsvik | title2 = Fly with Me | length2 = | extra3 = Nathan Trent | title3 = Running on Air | length3 = 2:43 | extra4 = Isaiah Firebrace | title4 = Don't Come Easy | length4 = 3:07 | extra5 = Diana Hajiyeva | length5 = 2:59 | extra6 = Blanche | title6 = City Lights | length6 = 2:54 | extra7 = Kristian Kostov | title7 = Beautiful Mess | length7 = 3:00 | extra8 = NAVI | title8 = Historyja majho žyccia | length8 = 2:59 | extra9 = Timebelle | title9 = Apollo | length9 = 2:59 | extra10 = Hovig Demirjian | title10 = Gravity | length10 = 2:59 | extra11 = Martina Bárta | title11 = My Turn | length11 = | extra12 = Levina | title12 = Perfect Life | length12 = 3:01 | extra13 = Anja Nissen | title13 = Where I Am | length13 = 2:59 | extra14 = Koit Toome and Laura Põldvere | title14 = Verona | length14 = 3:16 | extra15 = Manel Navarro | title15 = Do It for Your Lover | length15 = 3:24 | extra16 = Norma John | title16 = Blackbird | length16 = 3:07 | extra17 = Alma | title17 = Requiem | length17 = 3:03 | extra18 = Lucie Jones | title18 = Never Give Up on You | length18 = 3:00 | extra19 = Tamara Gachechiladze | title19 = Keep the Faith | length19 = | extra20 = Demy | title20 = This Is Love | length20 = 3:06 | extra21 = Jacques Houdek | title21 = My Friend | length21 = 3:00 | extra22 = Joci Pápai | title22 = Origo | length22 = 3:23 }} {{Track listing | headline = CD 2 | extra_column = Artist | total_length = {{Duration|m=00|s=00}} | extra1 = Brendan Murray | title1 = Dying to Try | length1 = | extra2 = Imri Ziv | title2 = I Feel Alive | length2 = 3:00 | extra3 = Svala | title3 = Paper | length3 = 3:00 | extra4 = Francesco Gabbani | title4 = Occidentali's Karma | length4 = 3:08 | extra5 = Fusedmarc | title5 = Rain of Revolution | length5 = | extra6 = Triana Park | title6 = Line | length6 = 3:06 | extra7 = SunStroke Project | title7 = Hey, Mamma! | length7 = 2:59 | extra8 = Slavko Kalezić | title8 = Space | length8 = | extra9 = Jana Burčeska | title9 = Dance Alone | length9 = | extra10 = Claudia Faniello | title10 = Breathlessly | length10 = 3:00 | extra11 = O'G3NE | title11 = Lights and Shadows | length11 = 3:00 | extra12 = JOWST | title12 = Grab the Moment | length12 = 2:55 | extra13 = Kasia Moś | title13 = Flashlight | length13 = 3:00 | extra14 = Salvador Sobral | title14 = Amar pelos dois | length14 = 3:05 | extra15 = Ilinca Băcilă | title15 = Yodel It! | length15 = 2:56 | extra16 = Tijana Bogićević | title16 = In Too Deep | length16 = | extra17 = Yuliya Samoylova | title17 = Flame Is Burning | length17 = | extra18 = Robin Bengtsson | title18 = I Can't Go On | length18 = 3:03 | extra19 = Omar Naber | title19 = On My Way | length19 = | extra20 = Valentina Monetta и Jimmie Wilson | title20 = Spirit of the Night | length20 = 3:06 | extra21 = O.Torvald | title21 = Time | length21 = 3:06 }} == Интернационално емитување и презентери == === Презентери на бодови === {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Шведска}}&nbsp;– Wiktoria<br> 2. {{Esc|Азербејџан}}&nbsp;– Tural Asadov<br> 3. {{Esc|Сан Марино}}&nbsp;– Lia Fiorio и Gigi Restivo<br> 4. {{Esc|Латвија}}&nbsp;– Aminata<br> 5. {{Esc|Израел}}&nbsp;– Ofer Nachshon<br> 6. {{Esc|Црна Гора}}&nbsp;– Tijana Miskovic<br> 7. {{Esc|Албанија}}&nbsp;– Andri Xhahu<br> 8. {{Esc|Малта}}&nbsp;– Martha Fenech<br> 9. {{Esc|Македонија}}&nbsp;– Ilija Grujoski<br> 10. {{Esc|Данска}}&nbsp;– Ulla Essendrop<br> 11. {{Esc|Австрија}}&nbsp;– Kati Bellowitsch<br> 12. {{Esc|Норвешка}}&nbsp;– Marcus & Martinus<br> 13. {{Esc|Шпанија}}&nbsp;– Nieves Álvarez<br> 14. {{Esc|Финска}}&nbsp;– Jenni Vartiainen<br> 15. {{Esc|Франција}}&nbsp;– Élodie Gossuin<br> 16. {{Esc|Грција}}&nbsp;– Constantinous Christoforou<br> 17. {{Esc|Литванија}}&nbsp;– Eglė Daugėlaitė<br> 18. {{Esc|Естонија}}&nbsp;– Jüri Pootsmann<br> 19. {{Esc|Молдавија}}&nbsp;– Gloria Gorceag<br> 20. {{Esc|Ерменија}}&nbsp;– Iveta Mukuchyan<br> 21. {{Esc|Бугарија}}&nbsp;– Boryana Gramatikova<br> 22. {{Esc|Исланд}}&nbsp;– Bo Halldórsson<br> 23. {{Esc|Србија}}&nbsp;– Sanja Vucic<br> 24. {{Esc|Австралија}}&nbsp;– Lee Lin Chin<br> 25. {{Esc|Италија}}&nbsp;– Giulia Valentina<br> 26. {{Esc|Германија}}&nbsp;– Barbara Schöneberger<br> 27. {{Esc|Португалија}}&nbsp;– Filomena Cautela<br> 28. {{Esc|Швајцарија}}&nbsp;– Luca Hänni<br> 29. {{Esc|Холандија}}&nbsp;– Douwe Bob<br> 30. {{Esc|Ирска}}&nbsp;– Nicky Byrne<br> 31. {{Esc|Грузија}}&nbsp;– Nika Kocharov<br> 32. {{Esc|Кипар}}&nbsp;– John Karayiannis<br> 33. {{Esc|Белорусија}}&nbsp;– Alyona Lanskaya<br> 34. {{Esc|Романија}}&nbsp;– Sonia Argint-Ionescu<br> 35. {{Esc|Унгарија}}&nbsp;– Csilla Tatár<br> 36. {{Esc|Словенија}}&nbsp;– Katarina Cas<br> 37. {{Esc|Белгија}}&nbsp;– Fanny Gillard<br> 38. {{Esc|Полска}}&nbsp;– Anna Popek<br> 39. {{Esc|Велика Британија}}&nbsp;– Katrina Leskanich<br> 40. {{Esc|Хрватска}}&nbsp;– Uršula Tolj<br> 41. {{Esc|Чешка}}&nbsp;– Radka Rosická<br> 42. {{Esc|Украина}}&nbsp;– Pavlo Shylko {{Div col end}} === Коментатори === {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Австралија}}&nbsp;– Myf Warhurst и Joel Creasey (SBS, сите фестивали) <br> 2. {{Esc|Австрија}}&nbsp;– Andi Knoll (ORF eins, сите фестивали)<br> 3. {{Esc|Азербејџан}}&nbsp;– TBC (İTV, сите фестивали)<br> 4. {{Esc|Албанија}}&nbsp;– Andri Xhahu (TVSH, RTSH HD, RTSH Muzikë и Radio Tirana, сите фестивали)<br> 5. {{Esc|Белгија}}&nbsp;– француски: Maureen Louys и Jean-Louis Lahaye (La Une, сите фестивали); холандски: Peter Van de Veire (één и Radio 2, сите фестивали)<br> 6. {{Esc|Белорусија}}&nbsp;– Evgeny Perlin (Belarus-1 и Belarus 24, сите фестивали)<br> 7. {{Esc|Босна и Херцеговина}}&nbsp;– не објавено<br> 8. {{Esc|Бугарија}}&nbsp;– TBC (BNT 1, сите фестивали)<br> 9. {{Esc|Велика Британија}}&nbsp;– Mel Giedroyc и Scott Mills (BBC Four, полуфиналиња), Graham Norton (BBC One, финале), Ken Bruce (BBC Radio 2, финале) <br> 10. {{Esc|Германија}}&nbsp;– Peter Urban (One, сите фестивали; NDR Fernsehen, полуфинале 2; Das Erste, финале)<br> 11. {{Esc|Грузија}}&nbsp;– TBC (GPB First Channel, сите фестивали)<br> 12. {{Esc|Грција}}&nbsp;– Giorgos Kapoutzidis и Maria Kozakou (ERT1, ERT HD, ERT World, ERA 1, Voice of Greece, сите фестивали)<br> 13. {{Esc|Данска}}&nbsp;– Ole Tøpholm (DR1, сите фестивали)<br> 14. {{Esc|Ерменија}}&nbsp;– Avet Barseghyan и Gohar Gasparyan (Armenia 1 and Public Radio of Armenia, сите фестивали)<br> 15. {{Esc|Естонија}}&nbsp;– Marko Reikop (ETV, сите фестивали)<br> 16. {{Esc|Израел}}&nbsp;– без коментатор (IBA);Kobi Menora, Dori Ben Ze’ev и Alon Amir (88FM, сите фестивали)<br> 17. {{Esc|Ирска}}&nbsp;– Marty Whelan (RTÉ2, полуфиналиња; RTÉ One, финале)<br> 18. {{Esc|Исланд}}&nbsp;– TBC (RÚV и Rás 2, сите фестивали)<br> 19. {{Esc|Италија}}&nbsp;– Andrea Delogu и Ema Stokholma (Rai 4, полуфиналиња); Flavio Insinna и Federico Russo (Rai 1, финале)<br> 20. {{Esc|Кипар}}&nbsp;– Tasos Tryfonos и Christiana Artemiou (RIK 1, RIK SAT, RIK HD и Trito Programma, сите фестивали)<br> 21. {{Esc|Латвија}}&nbsp;– Valters Frīdenbergs (LTV1, полуфиналиња); Toms Grēviņš (LTV1, финале)<br> 22. {{Esc|Литванија}}&nbsp;– Darius Užkuraitis и Gerūta Griniūtė (LRT и LRT Radijas, сите фестивали)<br> 23. {{Esc|Македонија}}&nbsp;– Каролина Петковска (МРТ 1, сите фестивали)<br> 24. {{Esc|Малта}}&nbsp;– TBC (TVM, сите фестивали)<br> 25. {{Esc|Молдавија}}&nbsp;– Gloria Gorceag (Moldova 1, Radio Moldova, Radio Moldova Muzical и Radio Moldova Tineret, сите фестивали)<br> 26. {{Esc|Норвешка}}&nbsp;– Olav Viksmo-Slettan (NRK1, сите фестивали);Ronny Brede Aase, Silje Nordnes и Markus Neby (NRK3, финале); Ole Christian Øen (NRK P1, второ полуфинале и финале)<br> 27. {{Esc|Полска}}&nbsp;– Artur Orzech (TVP 1, сите фестивали)<br> 28. {{Esc|Португалија}}&nbsp;– José Carlos Malato и Nuno Galopim (RTP1 и RTP Internacional)<br> 29. {{Esc|Романија}}&nbsp;– Liana Stanciu и Radu Andrei Tudor (TVR1 и TVR HD, сите фестивали)<br> 30. {{Esc|Сан Марино}}&nbsp;– Lia Fiorio и Gigi Restivo (SMtv San Marino и Radio San Marino, сите фествали)<br> 31. {{Esc|Словенија}}&nbsp;– Andrej Hofer (RTV SLO2, полуфиналиња; RTV SLO1, финале; Radio Val 202, второ полуфинале и финале; Radio Maribor, сите фестивали)<br> 32. {{Esc|Србија}}&nbsp;– Silvana Grujić и Olga Kapor (RTS 1, RTS HD и RTS Sat, прво полуфинале)<br> 33. {{Esc|Украина}}&nbsp;– Pavlo Shylko (UA:PBC, сите фестивали)<br> 34. {{Esc|Унгарија}}&nbsp;– Krisztina Rátonyi и Freddie (Duna, сите фестивали<br> 35. {{Esc|Финска}}&nbsp;– фински: Mikko Silvennoinen. шведски: Eva Frant иJohan Lindroos (Yle TV1, полуфинале 1) (Yle TV2, полуфинале 2 и финале)<br> 36. {{Esc|Франција}}&nbsp;– Marianne James, Stéphane Bern и Amir Haddad (France 2, финале), Marianne James и Jarry (France 4, полуфиналиња)<br> 37. {{Esc|Холандија}}&nbsp;– TBC (NPO 1 и BVN, сите фестивали)<br> 38. {{Esc|Хрватска}}&nbsp;– Duško Čurlić (HRT 1, сите фестивали), Zlatko Turkalj Turki (HRT 2, сите фестивали) <br> 39. {{Esc|Црна Гора}}&nbsp;– Dražen Bauković и Tijana Mišković (TVCG 1 и TVCG SAT, сите фестивали)<br> 40. {{Esc|Чешка}}&nbsp;– Libor Bouček (ČT2, полуфиналиња; ČT1, финале)<br> 41. {{Esc|Швајцарија}}&nbsp;– германски: Sven Epiney (SRF zwei, полуфиналиња и SRF 1, финале); италијански: Clarissa Tami и Sebalter (RSI La 2, полуфиналиња и RSI La 1, финале); француски: Jean-Marc Richard и Nicolas Tanner (RTS Deux, полуфиналиња и RTS Un, финале)<br> 42. {{Esc|Шведска}}&nbsp;– Måns Zelmerlöw и Edward af Sillén (SVT1, сите фестивали)<br> 44. {{Esc|Шпанија}}&nbsp;– José María Íñigo и Julia Varela (La 2, полуфиналиња; La 1, финале)<br> {{Div col end}} ==== Држави коишто не се учеснички ==== {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Босна и Херцеговина}}&nbsp;– не објавено<br> 2. {{знаме|Казахстан}}&nbsp;– Kaldybek Zhaysanbaev и Diana Snegina (Khabar Agency)<br> 3. {{знаме|Кина}}&nbsp;– Lee Wei Song и Lee Shih Shiong (Hunan TV) <br> 4. {{знаме|Гренланд}}&nbsp;– TBA (KNR, финале)<br> 5. {{знаме|Јапонија}}&nbsp;– TBA (NHK, сите фестивали)<br> 6. {{знаме|САД}}&nbsp;– Francisca Lachapel и Vanessa Claudio (Univision, сите фестивали)<br> {{Div col end}} == Извори == {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Commons|Cat|Eurovision Song Contest 2017}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија 2017]] [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Украинска музика]] [[Категорија:Култура на Киев]] [[Категорија:Музиката во 2017 година]] 8tewf60mx9rsac1jyn4nzqxsekoasbo Албуфеира 0 1165434 5630805 5565327 2026-09-21T19:44:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630805 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Општина во Португалија |official_name = Албуфеира |native_name = Албуфеира |image_flag = Pt-abf3.png |image_shield = COA of Albufeira municipality (Portugal).png |image_skyline = Beach at Albufeira.JPG |image_caption = Праиа дел Пескадорес во општината Албуфеира |image_location = LocalAlbufeira.svg |region = [[Алгарве]] |subregion = [[Алгарве]] |CIM = [[Алгарве]] |district = [[Фаро (округ)|Фаро]] |parishes = 4 |leader_name = Карлос Едуардо да Силва е Суза |leader_party = [[Социјалдемократска партија (Португалија)|ПСД]] |latd = 37 | latm = 5 | lats = 23 |longd = 8 | longm = 14 | longs = 45 |elevation = |elevation_min = 0 |elevation_max = |area_total = 140.66 |population_as_of = 2011 |population_total = 40,828 |patron = [[Богородица]] |postal_code = 8200 |area_code = 289 |website = http://www.cm-albufeira.pt/ }} '''Албуфеира—''' град, седиште на истоимената општина во областа Фаро, во најјужниот Португалски регион [[Алгарве]]. Населението во општината во 2011 година изнесувало 40.828, на површина од 140,66 км<sup>2</sup>. Самиот град имал население од 13.646 во 2001 година. Тој се наоѓа 250 километри од [[Лисабон]], и е во непосредна близина на замокот Падарне. Лагос се наоѓа 30 километри на запад, и Фаро 45 километри на југоисток. Како туристичко одредиште (поради крајбрежните услови), Албуфеира се проширува на околу 300.000 жители<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&contecto=pi&indOcorrCod=0011166&selTab=tab0|title=Statistics Portugal - Web Portal|work=www.ine.pt|language=en|accessdate=2026-05-27}}</ref> во текот на летото и за време на новогодишните прослави, што се должи на бројот на хотели и сместување во областа, која вклучува пристаниши објекти, терени за голф, ресторани и барови за годишниот бран на посетители. ==Историја== [[File:Bridge over the Quarteira 17 09 2008 (2).jpg|thumb|235px|left|Римскиот мост на Падерне еден од ретките остатоци од римската окупација на регионот]] [[File:Paderne Castle 26 Nov 2007 (9).JPG|thumb|235px|left|Масивни ѕидови на остатоци од замокотот на Падарне, мавритански замокот изграден во периодот пред Португалскиот Реконквиста]] Не е јасно кога првите населби се формирани во регионот на градот Албуфеира, иако научни истражувања укажуваат уште за време на пред-историска епоха, и дека градот Албуфеира е формиран како поморско пристаниште и рибарско гратче. Примитивната населбата била окупирана од [[Римјани]]те, и наречена Балтум, и било воведена централизирана административна структура и развој на интензивни земјоделските активности, заедно со трговијата. Римјаните изградиле водоводи, патишта и мостови, од кои делови сè уште се останати. Името потекнува од [[Арапски јазик|арапскиот]] збор Ал Бухера<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=N_hAzIqriakC&dq=name+origin+arabic+%22albufeira%22&pg=PR3&redir_esc=y#v=onepage&q=name%20origin%20arabic%20%22albufeira%22&f=false|title=Dictionary of Arabic and Allied Loanwords: Spanish, Portuguese, Catalan, Galician and Kindred Dialects|last=Corriente|first=Federico|date=2008|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16858-9|language=en}}</ref>, што значи замокот на морето, што се должи на нејзината локација по должината на брегот, или наизменично Ал Бухера, во однос на лагуната со која беше формирана во низините. [[Арапите]] изградиле силни одбранбени структури, со што копното речиси било непробојно, дозволувајќи им на оваа област да остане во рацете на нивните сили подолго од другите градови во Португалија. Развојот на земјоделството во овој период е забележителен, со воведувањето на нови техники и растителни видови. [[Арапско освојување на Пиринејскиот Полуостров|Маврите]] користеле рало и вештачки ѓубрива, како и макари за укинување на вода од бунари, воведување систем за наводнување на полињата, изградба на брани и трансформирање на необработени површини во градини и овоштарници. '''Среден век''' Христијанското освојувањето на регионот почнало на крајот на 12 век, кога Алфонсо III кралот на [[Португалија]] седел на престолот, но поголемиот дел од [[Алгарве]] веќе паднал во рацете на христијаните. Витезите [[Темплари]], со воени и религиозни напади го поддржале Реконквиста, и нападнале голем број на територии окупирани од страна на [[Арапите]], но никогаш не биле успешни во преземањето Албуфеира. Опкружена со непријателските сили од сите страни, градот паднал во 1249 година од страна на силите на Алфонсо III, кој донирал земјиште на редовите на Авиз во 1250 година. Маврите биле прогонувани ужасно од победничката војска, која ги бркала останатите сили во една пештера, денес познати како Cова, која се наоѓа во близина на јужните граници на стариот град. Градот станал дел од Кралството на Португалија и на Алгарве. Кралот Д. Мануел I му доделил повелба (форал) на градот Албуфеира на 20 август 1504 и од тој ден, градот бил управуван согласно законската регулатива, како и остатокот од земјата. Албуфеира бил еден од градовите на Алгарве најмногу погодени од природни катастрофи, но тоа било во 1755 од страна на Лисабонскиот земјотрес што предизвикал голема штета. Имало 10 метарски бранови кои ги уништиле речиси сите објекти по должината на брегот. Во градот, само 27 станбени згради ја преживеале природната катастрофа, но во состојба на пропаст. На парохиската црква, старата џамија адаптирана од страна на христијаните, каде што голем број од жителите побарале засолниште во текот на катаклизмата, при што се распаднала и предизвикала 227 смртни случаи. И по овие настани, Алгарве продолжил да доживува потреси, до 20 август следната година, што не можело да се реконструира ни под владиката Д. Франциско Гомес де Алевар. Во 1833 година, за време на Либералната војни помеѓу апсолутистички и либералните сили, Албуфеира била опколена и нападната од војници на Ремексидо, популарен апсолутистички водач, кој длабоко го оштетил селото и извршил многу погубувања на тамошните жители. По 19 век, заедницата се зголемила преку експанзија на рибарството. Затоа локалното население секоја година го прославува „Фестивалот на пешеси“, што е традиција и служи во чест на риболовот во Албуфеира што помогна во растот на градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gotoportugal.eu/fr/visiter-le-portugal/|title=Visiter le Portugal : Top 100 des plus beaux endroits !|date=2024-01-19|work=gotoportugal.eu|language=fr-FR|accessdate=2026-05-27}}</ref> === 20 век === Во првите децении на 20 век, извозот на [[Риби|риба]] и [[ореви]] претставувал најголем придонес за локалната [[економија]] на општината. Самиот град имал пет фабрики кои вработувале 700-800 луѓе, претежно жени на рибарите кои работат во локалното производство. Сепак, помеѓу 1930 и 1960 година, имало значителен пад на производството, што резултирало со затворање на многу од овие фабрики, и намалување на рибарските бродови по должината на брегот, како и напуштање на голем број на домови. Населението е намалено за половина и рибарската индустрија станала егзистенцијална активност, поддршка само за локална потрошувачка. Градот станал центар за развој на туризмот во 1960 -тите години, со зголемување и приспособување на околните ридови во туристички капацитети за прием на милиони туристи кои го посетуваат регионот Алгарве секоја година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://albufeira.com/albufeira/|title=Visit Albufeira|last=lda|first=Garvemedia Publicidade|work=Albufeira.com|language=en|accessdate=2026-05-27}}</ref> == Стопанство == Туризмот и трговијата се главните активности во Албуфеира. Повеќето туристи пристигнуваат преку Фаро [[аеродром]]от. По зајдисонце, центарот на градот Албуфеира оживува со барови, ресторани и продавници за да одговараат на повеќето вкусови, од автентични Португалски на ирски, англиски и холандски ресторани и пабови. ===Туризам=== [[File:AlbufeiraBeach.jpg|thumb|Плажата во Албуфеира]] Туристичките области се поделени во две главни области, Ареас де Сао Жоао, колоквијално познат како „Газа“, и Старата Чаршија. главната улица во Газа е Авенида Франциско Са Карнеиро кој е полн со барови, ресторани и отворени дискотеки. Тука е многу развиен ноќениот живот и многу популарен кај младите луѓе. Албуфеира Бул Ринг е во близина, познат ноќен клуб. Стариот град се наоѓа точно на кејот и е претежно пешачка зона. Улични уметници ја забавуваат публиката и има голем избор на ресторани, барови и продавници. Постојат отворени дискотеки и многу барови,со бенд во живо секоја вечер (најпознат се Вертиго на централниот плоштад). Број на барови и ресторани во Стариот град е околу четири пати поголема од големината на појасот. ==Култура== [[File:Albufeira 7.jpg|thumb|235px|Ноќниот живот во Албуфеира]] Еден локален кулинарски специјалитет е чорбаод локални школки, традиционално се нарекува Катаплана (именувана за садови кои се користат во неговата подготовка), кој е добро познат сад од Алгарве. Слично на тоа, Калдераида (или рибина чорба) е едноставен специјалитет на скара со сардини, но исто така тие претставуваат популарни примери на традиционални јадења, карактеристични за Португалија и крајбрежните области. ==Спорт== Повеќе редовни фудбалски турнири се играат во Алгарве, особено Купот Алгарве. Исто така, голем број на британски екипи го поминуваат летото во Албуфеира за пред-сезонски подготовски , кои учествуваат во пријателски натпревари, вклучувајќи ги и [[ФК Сандерленд|Сандерленд]], [[Ипсвич Таун]], [[Астон Вила]] ,[[ФК Фулам|Фулам]], [[Шефилд Венсдеј]] и [[Брентфорд]] (кои играле натпревари во различни места во оваа област. Ова значи дека афинитетот помеѓу градот Албуфеира и Ипсвич Таун е создаден, што резултира со годишни патувања на Ипсвич да игра секоја сезона за жителите на градот Албуфеира. Градот е домаќин на натпреварот бадеми цвет крос-кантри на годишно ниво. Организирана во 1977 година, настанот привлекува тркачи од меѓународен калибар како и зголемување на овој спорт и туризам во таа област. == Галерија == <gallery> File:Albufeira-Einkaufsstraße.JPG File:Sir Harrys Bar Albufeira.jpg File:Albufeira 1.jpg File:Albufeira_beach.JPG File:Ppescadores_albufeira.jpg </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Albufeira}} * [http://www.cm-albufeira.pt/ Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210509191438/http://www.cm-albufeira.pt/ |date=2021-05-09 }} [[Категорија:Албуфеира| ]] [[Категорија:Градови во Португалија]] [[Категорија:Општини во Португалија]] b7so6233bbcxiglqf99gp5cy1mgeq0u Алек Гинис 0 1170555 5630810 5592408 2026-09-21T19:48:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630810 wikitext text/x-wiki '''Сер Алек Гинис''' (роден 2 април 1914 – починат 5 август 2000) бил англиски глумец. После неговата рана кариера во театар, тој се појавува во неколку комедии, од коишто најпрепознатливи се: „The Lady killers“ и „Kind Hearts and Coronets“ во кој глумел осум различни ликови. Тој е исто така познат по неговите шест соработки со Дејвид Лин: Херберт Покет во „Големи Очекувања“ (1946), Фагин во „Оливер Твист“ (1948), Николсон во ''[[Мост на реката Квај|Мостот на Реката К]]<nowiki/>вај'' (1957, за која што освои[[Оскар за најдобар глумец| Оскар за Најдобар Глумец]]), Принцот Фејсал во ''[[Лоренс од Арабија]]'' (1962), Општо Јевграв Живаго во ''Докторот Живаго'' (1965), и Професор Годбол во ''Премин во Индија'' (1984). Тој е исто така познат по неговата улога како Оби Ван Кеноби во оригиналната триолофија на Џорџ Лукас Стар Варс, од која што доби номинација за Оскар за најдобар спореден глумец. Гинис бил еден од трите најголеми британски глумци, заедно со Лоренс Оливер и Џон Гилгуд, кои успешно направија преминот од „Шекспиријанскиот театар“ во нивната родна земја до „Холивудски блокбастери веднаш“ по Втората светска војна. Тој исто така е добитник на БАФТА Награда, Златен Глобус, и Тони Награди, како и на Награди на Академијата. Во 1959 година, тој добил титула витез од страна на [[Елизабета II|Елизабет II]] за заслуги во уметност. Тој доби ѕвезда на Холивудската патека на славните во 1960 година, Оскар за животно дело во 1980 година, и награда БАФТА во 1989 година. == Рана кариера == [[Податотека:Sir_Alec_Guinness_-_1938_(1).tif|мини|Алек Гинис – 1938]] Гинис прво работел на пишување реклами. За првпат работел во театар на својот 20-ти роденден, додека тој сè уште студирал драма, во претставата ''Клевета'', која се прикажувала во стариот кралски театар, Хемерсмит, а потоа бил префрлен во Плејхаус театарот, каде што од статист добил кратка улога, поради која што му се зголемила платата на £1 неделно.<ref>Extracts from Guinness's Journals, ''The Daily Telegraph'', 20 March 1999.</ref> Тој се појави за првпат во Театарот Албери во 1936 година на возраст од 22, играјќи ја улогата на Осрик во продукцијата на ''[[Хамлет]]''. Исто така, во 1936 година, Гинис потпишал со Олд Вик, каде што му дале серија на класични улоги.<ref name="cambridge2000">'Guinness, Alec (1914-2000)', ''The Cambridge Guide to Theatre'', Cambridge University Press, Cambridge, UK; viewed 22 June 2011, from [http://www.credoreference.com/entry/cupthea/guinness_alec_1914 Credo reference]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (subscription required)</ref> Во 1939 година, тој го заменил Мајкл Редгрејв во улогата на Чарлстон во претставата Тандер Рок.<ref name="Obit">Marshall, Herbert.</ref> Во времето на неговата соработка со Олд Вик, работел со многу глумци и глумици кои станале негови пријатели и чести соработници во иднина, вклучувајќи Џон Гилгуд, Ралф Ричардсон, Пеги Ешкрофт, Ентони Ќуел, и Џек Хакинс.<ref>On 3 June 1961, Guinness sent a [http://www.laurel-and-hardy.com/html/news/hn24.html letter to Stan Laurel] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061211032902/http://www.laurel-and-hardy.com/html/news/hn24.html |date=2006-12-11 }}, acknowledging that he must have unconsciously modeled his portrayal of Sir Andrew Aguecheek as he imagined Laurel might have done.</ref> == Наводи == === Белешки === {{Reflist|30em}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гинис, Алек}} [[Категорија:Pages containing links to subscription-only content|Category:Pages containing links to subscription-only content]] [[Категорија:Родени во 1914 година]] [[Категорија:Починати во 2000 година]] [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Римокатолички христијани од Англија]] [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Носители на Орденот на Почесните придружници]] [[Категорија:Добитници на наградата „Тони“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Лоренс Оливие“]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] swpndmpbtqkxf8550h5u0qlvl8j63ov Евровизија 2018 0 1172567 5630781 5629244 2026-09-21T19:13:46Z BT405 9277 5630781 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2018 | слоган = All Aboard! | слика = Eurovision_2018_Hosts.jpg | полуфинале1 = 8 мај 2018 | полуфинале2 = 10 мај 2018 | финале = 12 мај 2018 | издание = 63-то | домаќин = {{flagicon|Португалија}} [[RTP]] | место = Алтис Арена, [[Лисабон]], [[Португалија]] | презентери = [[Катарина Фуртадо]], [[Даниела Руа]], [[Филомена Каутела]] и [[Силвија Алберто]] | радиодифузер = [[RTP]] | извршен_продуцент = Јон Ола Санд | број_на_земји = 43 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Русија}} | не_учествуваат = Нема | карта = ESC 2018 Map_2.svg | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Израел}}<br />[[Нета Барзилај|Нета]] | победничка_песна = Toy | претходна = 2017 | следна = 2019 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Евровизија 2018''' беше 63-тото издание на Евровизија. Се одржало во Алтис Арената во Португалија, која победи на Евровизија 2017 со изведувачот Салвадор Собрал и песната „Amar Pelos Dois“ со рекордни 758 бода, вкупно од телевоутингот и стручното жири. Натпреварот се состоел од две полуфиналиња на 8 и 10 мај и финале на 12 мај 2018 година. Официјално, четириесет и три држави го имаат потврдено своето учество на фестивалот со што се изедначува рекордот од 2008 и 2011 година. Русија се враќа по едногодишно отсуство и за првпат после 2011 година, нема држава која се откажала од учество. == Локација == ''За повеќе детали за државата домаќин, видете [[Португалија]]'' Натпреварот се одржал за првпат во Португалија, по победата на земјата во изданието од 2017 година со песната „Amar Pelos Dois“, изведена од Салвадор Собрал. ===Фаза на аукција и избор на град=== {{location map+ |Португалија |width=200 |float=right |caption=Локациите на градовите кандидати се означени со црвено. Градот домаќин ќе биде означен со зелено. |places= <small>{{location map~|Португалија |lat= 38.751106|long=-9.152584|label=[[Лисабон]]|position=right|mark=Green pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Португалија |lat=41.44253 |long=-8.291785699999991 |label=[[Гимарис]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Португалија |lat=41.1396 |long=-8.5291 |label=[[Гондомар]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Португалија |lat=37.0194 |long=-7.9304 |label=[[Фаро]]|mark=Red pog.svg}}</small> <small>{{location map~|Португалија |lat=40.9268 |long=-8.5483 |label=[[Санта Марија Де Феира]]|mark=Red pog.svg}}</small> }} На денот на Евровизискиот финален натпревар во 2017 година, беше објавено дека португалскиот радиодифузер [[Радио Телевизија Португалија]] (РТП) ќе го прифати предизвикот да го организира натпреварот во 2018 година во случај на победа.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Costa|first1=Nelson|title=ESC2017: Organização da Eurovisão falou com a RTP na hipótese de vitória|url=http://www.escportugal.pt/2017/05/esc2017-organizacao-da-eurovisao-falou.html|website=escportugal.pt|publisher=ESC Portugal|accessdate=14 May 2017|date=13 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170515090800/http://www.escportugal.pt/2017/05/esc2017-organizacao-da-eurovisao-falou.html|archivedate=15 May 2017|df=dmy-all}}</ref> По триумфот на Собрал, извршниот надзорник на ЕБУ , Џон Ола Санд, ја издаде поканата за организирање на Евровизија 2018, на RTP за време на прес-конференција на победникот.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Costa|first1=Nelson|title=ESC2017: Organização da Eurovisão falou com a RTP na hipótese de vitória|url=http://www.escportugal.pt/2017/05/esc2017-organizacao-da-eurovisao-falou.html|website=escportugal.pt|publisher=ESC Portugal|accessdate=14 May 2017|date=13 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170515090800/http://www.escportugal.pt/2017/05/esc2017-organizacao-da-eurovisao-falou.html|archivedate=15 May 2017|df=dmy-all}}</ref> Следниот ден, генералниот директор на РТП, Нуно Артур Силвиа, потврди дека РТП ќе ја организира Евровизија 2018 и ја спомна МЕО Арена (подоцна преименувана во Алтис Арена) во [[Лисабон]] како највозможно место за организирање на натпреварот.<ref name="MEO Arena">{{Наведена мрежна страница|last1=Granger|first1=Anthony|title=ESC'18 organisers suggest MEO Arena as venue|url=https://eurovoix.com/2017/05/14/esc18-organisers-suggest-meo-arena-venue/|website=eurovoix.com|publisher=Eurovoix|accessdate=15 May 2017|date=14 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170516161817/https://eurovoix.com/2017/05/14/esc18-organisers-suggest-meo-arena-venue/|archivedate=16 May 2017|df=dmy-all}}</ref> [[File:View of MEO Arena 2014 from North.jpg|thumb|десно|Лисабонска арена]] {| class="sortable wikitable" |- ! Град ! Место ! Капацитет ! Забелешки |- | [[Лисабон]] | [[MEO Arena]]<ref name="MEO Arena"/> | 20,000 | Домаќин на [[Експо '98]],<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Nash|first1=Elizabeth|title=Expo 98: Lisbon dreams of turning wasteland into lasting beauty|url=http://www.independent.co.uk/news/expo-98-lisbon-dreams-of-turning-wasteland-into-lasting-beauty-1141712.html|website=independent.co.uk|publisher=The Independent|accessdate=15 May 2017|date=30 January 1998}}</ref> [[FIBA]] 1999,<ref>{{Наведена мрежна страница|author1=FIBA Archives|title=1999 World Championship for Junior Men|url=http://www.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2896/_/index.html|publisher=[[FIBA]]|accessdate=15 May 2017|date=25 July 1999|archive-date=2017-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418213439/http://www.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2896/_/index.html|url-status=dead}}</ref> и [[МТВ Музички Награди 2005]],<ref>{{Наведена мрежна страница|author1=NME|title=MTV Europe Music Awards announce 2005 venue|url=http://www.nme.com/news/music/outkast-106-1358848|website=nme.com|publisher=[[NME]]|accessdate=15 May 2017|date=8 December 2004}}</ref> и различни концерти. |- |[[Гондомар]] |[[Pavilhão Multiusos de Guimarães|Multiusos de Guimarães]] |5 000 |<small>Домаќин на големи концерти и меѓународни настани.</small> |- |[[Фаро]] |[[Estadio Algarve]] |35 000 |<small>И покрај тоа што има павилјон со капацитет за одржување на Евровизија, градот на Фаро го искажа својот интерес за да биде град домаќин. Една опција е да биде стадионот „Алгарве“, каде се одржуваа натпревари на Евро 2004, но ќе мора да се направи исправка и да се покрие.</small> |- |[[Санта Марија де Феира|Санта Марија Де Феира]] |Europarque |11 000 |<small>Во оваа арена се имаат одржано едни од најважните настани во регионот на Порто, како на пример финалето на фестивалот „RTP da Canção“ во 2001 година и многу концерти и меѓународни настани.</small> |- |} Основните услови кои треба градот домаќин да ги исполнува, се истите како и во Киев: * Соодветна арена која има капацитет од минимум 10.000 гости; * Интернационален прес центар за 1.500 новинари; * Соодветен смештај кој вклучува хотелски соби, со различна ценовна категорија, каде што ќе можат да бидат сместени најмалку 2.000 делегати, акредитирани новинари и коментатори; * Делотворен јавен транспорт, вклучувајќи и близок интернационлен аеродром со спремна и достапна поврзаност до градот, арената и хотелите. == Формат == === Визуелен дизајн === Слоганот за овој фестивал е ''All Aboard!'', кој беше објавен на 7 ноември 2017 на пресконференција одржана во Лисабон. Овој дизајн ги опфаќа специфичностите на океанот во Лисабон и локацијата на Португалија на Атлантскиот Океан и морската историја на државата. === Водители === На 8 јануари 2018 година, РТП и ЕБУ ги објавија избраните водители и за првпат, тоа ќе бидат четири женски презентери и тоа Силвија Алберто, Филомена Каутела и Катарина Фуртадо, заедно со глумицата Даниела Руах. Првпат после 2015 и вторпат како водителите се од еден пол. === Жрепка во полуфинале === На 29 јануари 2018 година се одржа жрепката за распоред на учесниците во полуфиналињата. Поделени во шест групи, претежно соседски држави, со цел да се одбегне „соседското гласање“. Тука беа сите држави учеснички освен домаќинот Португалија и учесничките во т.н. „големата петка“ која е составена од Франција, Германија, Италија, Шпанија и Велика Британија. {| class="wikitable" |- !Група 1 !Група 2 !Група 3 !Група 4 !Група 5 !Група 6 |- | valign="top"| *{{Esc|Албанија}} *{{Esc|Хрватска}} *{{Esc|Македонија}} *{{Esc|Црна Гора}} *{{Esc|Србија}} *{{Esc|Словенија}} *{{Esc|Швајцарија}} | valign="top"| *{{Esc|Данска}} *{{Esc|Финска}} *{{Esc|Исланд}} *{{Esc|Ирска}} *{{Esc|Норвешка}} *{{Esc|Шведска}} | valign="top"| *{{Esc|Ерменија|y = 2018}} *{{Esc|Азербејџан|y = 2018}} *{{Esc|Белорусија|y = 2018}} *{{Esc|Грузија|y = 2018}} *{{Esc|Русија|y = 2018}} *{{Esc|Украина|y = 2018}} | valign="top"| *{{Esc|Бугарија|y = 2018}} *{{Esc|Кипар|y = 2018}} *{{Esc|Грција|y = 2018}} *{{Esc|Унгарија}} *{{Esc|Молдавија}} *{{Esc|Романија}} | valign="top"| *{{Esc|Австралија}} *{{Esc|Австрија}} *{{Esc|Чешка}} *{{Esc|Израел}} *{{Esc|Малта}} *{{Esc|Сан Марино}} | valign="top"| *{{Esc|Белгија}} *{{Esc|Естонија}} *{{Esc|Латвија}} *{{Esc|Литванија}} *{{Esc|Холандија}} *{{Esc|Полска}} |} === Отворање на фестивалот === == Список на учесници == [[File:ESC 2018 Semi-Finals.svg|thumb|{{легенда|#D40000|Држави учеснички во првото полуфинале.}} {{легенда|#FFAAAA|Директно квалификувани држави кои имаат право да гласат во првото полуфинале}} {{легенда|#000080|Држави учеснички во второто полуфинале}} {{легенда|#99CCFF|Директно квалификувани држави кои имаат право да гласат во второто полуфинале}}]] Овие држави го потврдија своето учество на фестивалот: === Полуфинале 1 === Деветнаесет држави ќе се натпреваруваат во првото полуфинале кое ќе се одржи на 8 мај 2018 година. {{color box|#00FF00}} квалификувани во финале {| class="sortable wikitable" |- ! # !Држава !Изведувач !Песна !Јазик !Место !Бодови |- |01 | {{Esc|Азербејџан}} | Aisel | "X My Heart" | англиски |11 |94 |- |02 | {{Esc|Исланд}} | Ari Ólafsson | "Our Choice" | англиски |19 |15 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |03 | {{Esc|Албанија}} | Eugent Bushpepa | "Mall" | албански |8 |162 |- |04 | {{Esc|Белгија}} | Sennek | "A Matter of Time" | англиски |12 |91 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |05 | {{Esc|Чешка}} | Mikolas Josef | "Lie to Me" | англиски |3 |232 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |06 | {{Esc|Литванија}} | Ieva Zasimauskaitė | "When We're Old" | англиски, литвански {{ref|a|2}} |9 |119 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |07 | {{Esc|Израел}} | Netta | "Toy" | англиски{{ref|a|1}} |1 |283 |- |08 | {{Esc|Белорусија}} | Alekseev | "Forever" | англиски |16 |65 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |09 | {{Esc|Естонија}} | Elina Nechayeva | "La forza" | италијански |5 |231 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |10 | {{Esc|Бугарија}} | Equinox | "Bones" | англиски |7 |177 |- |11 | {{Esc|Македонија}} | Eye Cue | "[[Lost and Found]]" | англиски |18 |24 |- |12 | {{Esc|Хрватска}} | Franka | "Crazy" | англиски |17 |63 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |13 | {{Esc|Австрија}} | Cesár Sampson | "Nobody but You" | англиски |4 |201 |- |14 | {{Esc|Грција}} | Yianna Terzi | "Oneiro mou" <small>(Όνειρό μου)</small> | грчки |14 |81 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |15 | {{Esc|Финска}} | Saara Aalto | "Monsters" | англиски |10 |108 |- |16 | {{Esc|Ерменија}} | Sevak Khanagyan | "Qami" <small>(Քամի)</small> | ерменски |15 |79 |- |17 | {{Esc|Швајцарија}} | Zibbz | "Stones" | англиски |13 |86 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |18 | {{Esc|Ирска}} | Ryan O'Shaughnessy | "Together" | англиски |6 |179 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |19 | {{Esc|Кипар}} | Eleni Foureira | "Fuego" | англиски{{ref|a|3}} |2 |262 |} : 1.{{note|a}}Содржи зборови на израелски. : 2.{{note|a}}Верзија со неколку редови на литватски беше изведена на националниот избор, но официјалното видео и текст се целосно на англиски јазик.<ref>[https://eurovision.tv/participant/Ieva-zasimauskaite Ieva Zasimauskaitė], Eurovision Song Contest.</ref> Сè уште не е потврдено која верзија ќе биде изведена. : 3.{{note|a}}Иако целиот текст е на англиски, зборот 'Fuego' се повторува во песната. ===Полуфинале 2=== Осумнаесет држави ќе учествуваат во второто полуфинале. Франција, Германија и Италија ќе гласаат во ова полуфинале кое ќе се одржи на 10 мај 2018 година. {{color box|#00FF00}} квалификувани во финале {| class="sortable wikitable" |- !# !Држава !Изведувач !Песна !Јазик !Место !Бодови |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |01 | {{Esc|Норвешка}} | Alexander Rybak | "That's How You Write a Song" | англиски |1 |266 |- |02 | {{Esc|Романија}} | The Humans | "Goodbye" | англиски |11 |107 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |03 | {{Esc|Србија}} | Sanja Ilić & Balkanika | "Nova deca" <small>(Нова деца) | српски{{ref|b|5}} |9 |117 |- |04 | {{Esc|Сан Марино}} | Jessika feat. Jenifer Brening | "Who We Are" | англиски |17 |28 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |05 | {{Esc|Данска}} | Rasmussen | "Higher Ground" | англиски{{ref|b|4}} |5 |204 |- |06 | {{Esc|Русија}} | Julia Samoylova | "I Won't Break" | англиски |15 |65 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |07 | {{Esc|Молдавија}} | DoReDoS | "My Lucky Day" | англиски |3 |235 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |08 | {{Esc|Холандија}} | Waylon | "Outlaw in 'Em" | англиски |7 |174 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |09 | {{Esc|Австралија}} | Jessica Mauboy | We Got Love | англиски |4 |212 |- |10 | {{Esc|Грузија}} | Ethno-Jazz Band Iriao | "For You" | грузиски{{ref|b|6}} |18 |24 |- |11 | {{Esc|Полска}} | Gromee feat. Lukas Meijer | "Light Me Up" | англиски |14 |81 |- |12 | {{Esc|Малта}} | Christabelle | "Taboo" | англиски |13 |101 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |13 | {{Esc|Унгарија}} | AWS | "Viszlát nyár" | унгарски |10 |111 |- |14 | {{Esc|Латвија}} | Laura Rizzotto | "Funny Girl" | англиски |12 |106 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |15 | {{Esc|Шведска}} | Benjamin Ingrosso | "Dance You Off" | англиски |2 |254 |- |16 | {{Esc|Црна Гора}} | Vanja Radovanović | "Inje" | црногорски |16 |40 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |17 | {{Esc|Словенија}} | Lea Sirk | "Hvala, ne!" | словенечки |8 |132 |- |- style="font-weight: bold; background: #ADFF2F;" |18 | {{Esc|Украина}} | Mélovin | "Under the Ladder" | англиски |6 |179 |} : 4.{{note|b}}Содржи фраза на исландски јазик која се повторува двапати.<ref>[https://eurovision.tv/participant/rasmussen Rasmussen], Eurovision Song Contest.</ref> : 5.{{note|b}}Содржи фрази на торлатски дијалект. : 6.{{note|b}}Иако песната е со англиски наслов, целиот текст е на грузиски јазик. ===Финале=== Финалето ќе се одржи на 12 мај 2018 година. Вкупно 26 држави ќе се натпреваруваат во финалето, десет од првото и десет од второто полуфинале како и „големата петка“ и државата домаќин. {{color box|#FFDF00}} Прво место {{color box|#D3D3D3}} Второ место {{color box|#CD7F32}} Трето место {{color box|#ff0000}} Последно место {| class="wikitable sortable" !# !Држава !Изведувач !Песна !Јазик !Место !Бодови |- |01 |{{Esc|Украина}} |Mélovin |"Under the Ladder" |англиски |17 |130 |- |02 |{{Esc|Шпанија}} |Amaia & Alfred |"Tu canción" |шпански |23 |61 |- |03 |{{Esc|Словенија}} |Lea Sirk |"Hvala, ne!" |словенечки |22 |64 |- |04 |{{Esc|Литванија}} |Ieva Zasimauskaitė |"When We're Old" |англиски |12 |181 |- |- style="font-weight: bold; background: #CD7F32;" |05 |{{Esc|Австрија}} |Cesár Sampson |"Nobody but You" |англиски |3 |342 |- |06 |{{Esc|Естонија}} |Elina Nechayeva |"La forza" |италијански |8 |245 |- |07 |{{Esc|Норвешка}} |Alexander Rybak |"That's How You Write a Song" |англиски |15 |144 |- |- style="font-weight: bold; background: #ff0000;" |08 |{{Esc|Португалија}} |Cláudia Pascoal |"O jardim" |португалски |26 |39 |- |09 |{{Esc|Велика Британија}} |SuRie |"Storm" |англиски |24 |48 |- |10 |{{Esc|Србија}} |Sanja Ilić & Balkanika |"Nova deca" <small>(Нова деца)</small> |српски |19 |113 |- |11 |{{Esc|Германија}} |[[Михаел Шулте|Michael Schulte]] |"You Let Me Walk Alone" |англиски |4 |340 |- |12 |{{Esc|Албанија}} |Eugent Bushpepa |"Mall" |албански |11 |184 |- |13 |{{Esc|Франција}} |Madame Monsieur |"Mercy" |француски |13 |173 |- |14 |{{Esc|Чешка}} |Mikolas Josef |"Lie to Me" |англиски |6 |281 |- |15 |{{Esc|Данска}} |Rasmussen |"Higher Ground" |англиски |9 |226 |- |16 |{{Esc|Австралија}} |Jessica Mauboy |"We Got Love" |англиски |20 |99 |- |17 |{{Esc|Финска}} |Saara Aalto |"Monsters" |англиски |25 |46 |- |18 |{{Esc|Бугарија}} |Equinox |"Bones" |англиски |14 |166 |- |19 |{{Esc|Молдавија}} |DoReDoS |"My Lucky Day" |англиски |10 |209 |- |20 |{{Esc|Шведска}} |Benjamin Ingrosso |"Dance You Off" |англиски |7 |274 |- |21 |{{Esc|Унгарија}} |AWS |"Viszlát nyár" |унгарски |21 |93 |- |- style="font-weight: bold; background: #FFDF00;" |22 |{{Esc|Израел}} |Netta |"Toy" |англиски |1 |529 |- |23 |{{Esc|Холандија}} |Waylon |"Outlaw in 'Em" |англиски |18 |121 |- |24 |{{Esc|Ирска}} |Ryan O'Shaughnessy |"Together" |англиски |16 |136 |- |- style="font-weight: bold; background: #D3D3D3;" |25 |{{Esc|Кипар}} |Eleni Foureira |"Fuego" |англиски |2 |436 |- |26 |{{Esc|Италија}} |Ermal Meta & Fabrizio Moro |"Non mi avete fatto niente" |италијански |5 |308 |} == Гласање == Резултати од гласањата, од двете полуфиналиња и финалето, посебно и заедно прикажани бодовите од жирито и телевоутингот. ===Полуфинале 1=== {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" |- ! colspan="7" | Полуфинале 1 |- ! # ! Телевоутинг ! Бодови ! Жири ! Бодови |- | 1 | {{Esc|Кипар}} | 173 | {{Esc|Израел}} | 167 |- | 2 | {{Esc|Чешка}} | 134 | {{Esc|Австрија}} | 115 |- | 3 | {{Esc|Естонија}} | 120 | {{Esc|Албанија}} | 114 |- | 4 | {{Esc|Израел}} | 116 | {{Esc|Бугарија}} | 107 |- | 5 | {{Esc|Австрија}} | 116 | {{Esc|Чешка}} | 98 |- | 6 | {{Esc|Ирска}} | 108 | {{Esc|Кипар}} | 89 |- | 7 | {{Esc|Финска}} | 73 | {{Esc|Естонија}} | 81 |- | 8 | {{Esc|Бугарија}} | 70 | {{Esc|Ирска}} | 71 |- | 9 | {{Esc|Литванија}} | 62 | {{Esc|Белгија}} | 71 |- | 10 | {{Esc|Грција}} | 53 | {{Esc|Швајцарија}} | 59 |- | 11 | {{Esc|Албанија}} | 48 | {{Esc|Литванија}} | 57 |- | 12 | {{Esc|Азербејџан}} | 47 | {{Esc|Азербејџан}} | 47 |- | 13 | {{Esc|Белорусија}} | 45 | {{Esc|Хрватска}} | 46 |- | 14 | {{Esc|Ерменија}} | 41 | {{Esc|Ерменија}} | 38 |- | 15 | {{Esc|Швајцарија}} | 27 | {{Esc|Финска}} | 35 |- | 16 | {{Esc|Белгија}} | 20 | {{Esc|Грција}} | 28 |- | 17 | {{Esc|Хрватска}} | 17 | {{Esc|Белорусија}} | 20 |- | 18 | {{Esc|Македонија}} | 6 | {{Esc|Македонија}} | 18 |- | 19 | {{Esc|Исланд}} | 0 | {{Esc|Исланд}} | 15 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| Voting procedure used: {{легенда|#A4EAA9|100%телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="44" | Резултати од гласањето на жирито<ref name=sf1scoreboard>{{Наведена мрежна страница|title=2018 First Semi-final Scoreboard|url=https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/first-semi-final/scoreboard|publisher=Eurovision Song Contest|accessdate=13 May 2018|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512234516/https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/first-semi-final/scoreboard}}</ref> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCESCVkupnoPoeni.svg|14px|Total Score]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | |- ! rowspan="19" | [[File:ESCUcesnici1.svg|10px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Азербејџан | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 94 |47|| style="background:#AAAAAA;" | ||  ||5|| ||  ||  ||10|| ||3|| ||7||  ||||'''12'''||  ||  || ||  ||10||  ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Исланд | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 15 |0|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||1||4|| ||  ||7||  || ||2||  ||  || ||  ||  ||1|| ||  ||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Албанија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''162''' |48||7||'''12'''|| style="background:#AAAAAA;" | ||4||5||1||4||'''12'''||1||6||10||4||6||8||6||5|| ||  ||7||5||4||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Белгија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 91 |20||||2||4||style="background:#AAAAAA;" | ||10||8||  || ||4||'''12'''||  ||1||7|| ||5||6|| ||2||  ||10||   || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Чешка''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''232''' |134||  ||5||  ||10|| style="background:#AAAAAA;" | ||5||3||10||  ||7||8||10||8||2||  ||7||8||4||1||3||7|| |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Литванија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''119''' |62||||  ||1||  ||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||2|| ||10||10||  ||8||2||  ||2||||7|||| ||'''12'''||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Израел''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''283''' |116||4||10||10||7||'''12'''||7|| style="background:#AAAAAA;" | ||6|| ||5||5||'''12'''||'''12'''||4||'''12'''||'''12'''||5||10||'''12'''||2||'''12'''||8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Белорусија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 65 |45||'''12'''|| ||7||  ||  || ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||  |||| ||  ||1|| ||  || ||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Естонија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''201''' |120||1||6||  ||  || ||4||  || ||style="background:#AAAAAA;" | || ||4||  ||3||10||  ||8||'''12'''||8||5||8||6||6 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Бугарија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''177''' |70||2|| ||6||2||7||3||  ||5||7|| style="background:#AAAAAA;" | ||'''12'''||6||4||6||10||||3||6||6||7||3||'''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Македонија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 24 |6||6||  ||8||  || ||  ||1|| ||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||||3|| |||| ||  ||  || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Хрватска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 63 |17||5||  ||  || ||  ||  ||6||8||2||4||6|| style="background:#AAAAAA;" | ||||5||  |||| ||  ||4||1|| ||5 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Австрија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''231''' |116||  ||7|| ||'''12'''||1||10||'''12'''||1||'''12'''||8|||||| style="background:#AAAAAA;" | || ||8||4||6||7||3||6||8||10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Грција | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 81 |53||10||1||3|| ||  ||  ||  || ||  || ||  ||3||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||2|| ||1||8||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Финска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''108''' |73||  ||4||  || ||  ||2||7||3||5||1||  || ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | || ||2||5||2||  ||1||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ерменија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 79 |41||  ||  || ||6||2||  ||5||4||||2||||  ||10|| ||3|| style="background:#AAAAAA;" | || ||  || ||4||  ||2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Швајцарија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 86 |27||3||3||2||8||6||6||8|| ||  || ||||5||1||1||1||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||3||  || ||5||4 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Ирска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''179''' |108||  ||8||  ||5||8||'''12'''||  ||2||6|| ||1||7||5||  ||4||||10|| style="background:#AAAAAA;" | || ||  ||2||1 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" | '''Кипар''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''262''' |173||8|| ||'''12'''||3||  ||  ||  || ||8||3||3||2||||7||7||10||4||'''12'''|| style="background:#AAAAAA;" | ||  ||10|| |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| {{легенда|#A4EAA9|100% телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="44" | Резултати од гласањето од телевоутинг |- ! rowspan="2"| [[File:ESCVkupnoPoeni.svg|14px|Total Score]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | |- ! rowspan="19" | [[File:ESCUcesnici1.svg|10px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Азербејџан | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 94 |47|| style="background:#AAAAAA;" | ||1||7||  ||10|| ||5|| ||  ||  ||5||5||4||3||  ||  || ||  || ||7||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Исланд | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 15 |15|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||  ||  || ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || ||  || ||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Албанија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''162''' |114||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||3|| ||  || ||  || ||'''12'''||4||1||10||1|| ||10||1||  ||  ||5||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белгија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 91 |71||2||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||8||2||2||3||  || ||  ||  || ||  ||3|| ||  || ||  ||   || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Чешка''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''232''' |98||8||'''12'''||2||8|| style="background:#AAAAAA;" | ||7||'''12'''||8||7||3||6||10||10||6||7||7||3||4||7||1||4||2 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Литванија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''119''' |57||1||3|| ||4|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||6||10|| ||  ||  || ||  ||2||  || ||'''12'''||3||6||3||'''12''' |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Израел''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''283''' |167||10||8||4||3||'''12'''||1|| style="background:#AAAAAA;" | ||10||1||7||3||  ||6||2||10||4||8||5||8||2||7||5 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Белорусија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 65 |20||'''12'''|| ||  ||  || ||6|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||6||2||  || ||  ||1||3||10|| ||  ||5|| ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Естеонија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''201''' |81||3||6||6||5||5||'''12'''||7||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||4|| ||6||3||8||'''12'''||5||1||10||6||'''12'''||2||4 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Бугарија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''177''' |107||4||  ||5||  ||2||2||3||5||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||8||  ||5||7||  ||2|| ||3||10||  ||8||6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Македонија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 24 |18||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  ||5|| style="background:#AAAAAA;" | ||1||  || ||  ||  || || ||  ||  ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Хрваска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 63 |46||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  || ||10|| style="background:#AAAAAA;" | ||2||  || ||1||4||  ||  ||  ||  || |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Австрија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''231''' |115||5||7||3||10||6||10||8||4||8||8||  ||7|| style="background:#AAAAAA;" | ||||8||6||'''12'''||8||1||5||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Greece | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 81 |28||  ||  ||10||1|| ||  ||  || || ||10||4||3|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||8||2||||'''12'''||  ||  ||3 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Финска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''108''' |35|| ||10||8||2||1||3||6||||'''12'''||1||2|| ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||5||6||  ||4||6||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Ерменија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 79 |38||  ||  || ||6||8||  ||  ||'''12'''|| ||6||  ||  ||||5|| ||style="background:#AAAAAA;" | || ||  ||4|| ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Швајцарија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 86 |59||  ||2||1||  || ||  ||1|| ||2||  ||1||2||8|| ||4|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||2||  ||3||1|| |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Ирска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''179''' |71||6||4|| ||'''12'''||4||4||4||1||5|| ||  ||8||'''12'''||4||6||  ||6|| style="background:#AAAAAA;" | ||2||8||'''12'''||10 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Кипар''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''262''' |89||7||5||'''12'''||7||7||5||10||7||4||'''12'''||7||'''12'''||7||'''12'''||5||'''12'''||7||7|| style="background:#AAAAAA;" | ||10||10||8 |} ==== 12 бода ==== Државите со задеблено го имаат дадено максимумот од 24 бода (12 бода од жири и 12 бода од телевоутинг) ===== Жири ===== Подолу се прикажани сите доделени 12 бода од секоја држава од професионалното жири во првото полуфинале: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- !#!!Држава!!Држава која ги дала бодовите |- |7|| {{Esc|Израел}} || Ерменија, Австрија, Хрватска, Кипар, '''Чешка,''' Финска, Шпанија |- |3|| {{Esc|Австрија}} || Белгија, Израел, Естонија |- | rowspan="3" | 2 || {{Esc|Албанија}} || Belarus, Iceland |- | {{Esc|Бугарија}} ||Македонија, Велика Британија |- | {{Esc|Кипар}} ||'''Албанија,''' Ирска |- | rowspan="6" | 1 || {{Esc|Азербејџан}} ||Грција |- | {{Esc|Белорусија}} ||'''Азербејџан''' |- | {{Esc|Белгија}} ||Бугарија |- |{{Esc|Естонија}} |Швајцарија |- |{{Esc|Ирска}} |Литванија |- |{{Esc|Литванија}} |Португалија |} ===== Телевоутинг ===== Подолу се прикажани сите доделени 12 бода од секоја држава од телевоутингот во првото полуфинале: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! # !! Држава !! Држава која ги дала 12 бода |- |5|| {{Esc|Кипар}} || '''Албанија,''' Ерменија, Бугарија, Хрватска, Грција |- | rowspan="2" | 3 || {{Esc|Естонија}} ||Финска, Литванија, Португалија |- | {{Esc|Ирска}} ||Австрија, Белгија, Шпанија |- | rowspan="2" | 2 || {{Esc|Чешка}} ||Исланд, Израел |- | {{Esc|Литванија}} ||Ирска, Велка Британија |- | rowspan="7" | 1 || {{Esc|Албанија}} ||Македонија |- | {{Esc|Ерменија}} ||Белорусија |- | {{Esc|Австрија}} ||Швајцарија |- |{{Esc|Белорусија}} |'''Азербејџан''' |- |{{Esc|Финска}} |Естонија |- |{{Esc|Грција}} |Кипар |- |{{Esc|Израел}} |'''Чешка''' |} ===Полуфинале 2=== {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" |- ! colspan="7" | Полуфинале 2 |- !Место !Телевоутинг !Бодови !Жири !Бодови |- | 1 | {{Esc|Данска}} | 164 | {{Esc|Шведска}} | 171 |- | 2 | {{Esc|Молдавија}} | 153 | {{Esc|Норвешка}} | 133 |- | 3 | {{Esc|Норвешка}} | 133 | {{Esc|Австралија}} | 130 |- | 4 | {{Esc|Украина}} | 114 | {{Esc|Холандија}} | 127 |- | 5 | {{Esc|Унгарија}} | 88 | {{Esc|Малта}} | 93 |- | 6 | {{Esc|Шведска}} | 83 | {{Esc|Латвија}} | 92 |- | 7 | {{Esc|Австралија}} | 82 | {{Esc|Молдавија}} | 82 |- | 8 | {{Esc|Србија}} | 72 | {{Esc|Романија}} | 67 |- | 9 | {{Esc|Словенија}} | 65 | {{Esc|Словенија}} | 67 |- | 10 | {{Esc|Полска}} | 60 | {{Esc|Украина}} | 65 |- | 11 | {{Esc|Русија}} | 51 | {{Esc|Србија}} | 45 |- | 12 | {{Esc|Холандија}} | 47 | {{Esc|Данска}} | 40 |- | 13 | {{Esc|Романија}} | 40 | {{Esc|Унгарија}} | 23 |- | 14 | {{Esc|Црна Гора}} | 17 | {{Esc|Црна Гора}} | 23 |- | 15 | {{Esc|Латвија}} | 14 | {{Esc|Полска}} | 21 |- | 16 | {{Esc|Сан Марино}} | 14 | {{Esc|Сан Марино}} | 14 |- | 17 | {{Esc|Грузија}} | 13 | {{Esc|Русија}} | 14 |- | 18 | {{Esc|Малта}} | 8 | {{Esc|Грузија}} | 11 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| {{легенда|#A4EAA9|100% телевоутинг|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% жири|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="44" | Резултати од гласањето од жирито<ref name=sf2scoreboard>{{Наведена мрежна страница|title=2018 Second Semi-final Scoreboard|url=https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/second-semi-final/scoreboard|publisher=Eurovision Song Contest|accessdate=13 May 2018|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512234507/https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/second-semi-final/scoreboard|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCTotaltscoreJ.svg|14px|Total Score]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | |-style="background:#ffdead;" ! rowspan="18" | [[File:ESCConJ.svg|10px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Норвешка''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''266''' | 133 || style="background:#AAAAAA;" | || 2||8 || 7|| 6 || 10 ||4  ||10 ||8  || 5||4  || 12 ||7  ||  5|| '''12''' ||6  ||7 || 1 ||2  ||5 ||'''12'''  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Романија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 107 | 40 || 2 ||style="background:#AAAAAA;" | ||1  || ||  ||  4|| '''12''' ||2||  || 6 || 3 || 2 || '''12''' ||  3||3 ||8  ||6 ||2  || 1 || ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Србија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''117''' |72  ||  ||6 ||style="background:#AAAAAA;" | ||6  ||1 ||7  ||  || || ||  ||  || 1 ||6 ||  ||  || '''12''' ||4 ||  ||  || 1 ||  1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Сан Марино | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 28 | 14 ||  ||5  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||1 ||  || ||  || ||  || 3 ||  || ||  ||  || || ||  ||  ||  5 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Данска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''204''' | 164 ||  ||  ||5 || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||  1|| ||6  || ||  ||8  ||5 ||  ||  || 1 || ||4 ||  ||  ||  10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Русија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 65 | 51 ||4  ||  || ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  7|| ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || ||  || 3 ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Молдавија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''235''' | 153 ||  ||  '''12'''|| || 10 ||2  || '''12''' ||style="background:#AAAAAA;" | ||3 ||10  ||3 ||  || 4 ||  || 6 ||2 || 5 ||5 ||  ||  || 4 || 4 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Холандија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''174''' |47  || 8 || 8 || 10 ||4  || 5 ||  || 5 ||style="background:#AAAAAA;" | ||1  || 10 ||10  || ||8  ||8  ||6  || 4 ||10|| '''12''' ||8  ||7  ||  3 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Австрија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''212''' | 82 || 10 ||  || 6 ||  || '''12''' ||3  || 10 ||4 ||style="background:#AAAAAA;" | || || 8 ||7 ||10  ||'''12'''  || 10 || 3 ||2||6||'''12'''||8||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грузија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 24 | 13 ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||1  || 2 ||  ||  || || 8 ||  ||  ||  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Полска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 81 | 60 || 1 ||  ||  || 2 || ||2  ||  || 5|| || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || 4 || || 1 ||  || ||  ||4  || 2 ||  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Малта | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 101 |8  ||  6||10 ||4  ||8  || 8 || || 2 ||1 || 3 ||4  || 1 ||style="background:#AAAAAA;" | || ||7  || 4 || 7 || 8||  ||6  || 6 ||  8 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Унгарија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''111''' |  88||  ||3  ||  || ||  ||5  ||  || ||  4|| 2 ||  6|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||  ||  ||3 || ||  ||  ||    |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Латвија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 106 |14  ||7|| 1 ||3  ||5 ||7  ||  || 3 || 7||5 ||8  || 7 ||  || 2 ||style="background:#AAAAAA;" | ||7  || || || 10 ||10  || 10 ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Шведска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''254''' | 83 ||'''12''' ||  ||'''12'''  || '''12''' || 10 || 8 ||  ||'''12''' || '''12''' || '''12''' || '''12''' || 10 || 3 ||10 ||style="background:#AAAAAA;" | ||2  ||'''12''' ||7  ||7  || '''12''' ||  6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Црна Гора | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 40 |17  ||  ||  7|| 7 ||  || ||  ||  || || ||  ||  || 5 || ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | || 1||3  || ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Словенија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''132''' |65  || 5 || 4 || 2 || 3 ||4  || || 6 || 8||2  ||1  || 5 || ||  || 4 ||8  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||5  ||5 ||3  ||  2 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Украина''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''179''' | 114 ||3  ||  || ||1  || 3 ||6  ||8  || 6|| 7 || 7 || 2 ||6  ||  || 1||5  ||10  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| Voting procedure used: {{легенда|#A4EAA9|100% Televoting|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% Jury vote|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="44" | Voting results (Televoting vote)<ref name=sf2scoreboard/> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCTotaltscoreJ.svg|14px|Total Score]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|92x92пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvedska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGruzija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstralija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAlbanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelgija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCrnaGora.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFinska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAzerbejdjan.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPortugalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGrcija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPolska1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMoldavija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIsland1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCCeska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCKipar.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCErmenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSlovenija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLatvija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCItalija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSpanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCVelikaBritanija.png|безрамка|107x107пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | |-style="background:#ffdead;" ! rowspan="18" | [[File:ESCConJ.svg|10px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Норвешка''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" |'''266''' |133|| style="background:#AAAAAA;" | ||6||6||7||'''12'''||8||6||10||6||5||7||6||8||4||10||5||10||8||4||4||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Романија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 107 |67|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||  ||'''12'''|| ||  ||8|| ||  ||  ||  ||  ||  || ||  ||8|| ||'''12''' |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Србија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''117''' |45||1||4|| style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||6||10||1||  ||  || ||  ||2||  ||4||'''12'''||'''12'''||  ||10||6||4 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Сан Марино | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 28 |14||  ||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  || ||2||  || ||'''12'''||  ||  || ||  || ||  ||  ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Данска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''204''' |40||'''12'''||8||4||'''12'''|| style="background:#AAAAAA;" | ||7||4||'''12'''||'''12'''||3||8||8||'''12'''||7||'''12'''||3||8||10||5||10||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Русија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 65 |14|| ||1||7||1|| ||style="background:#AAAAAA;" | ||8|| ||  ||6|| ||3||  ||'''12'''||  ||8|| ||3|| ||  ||2 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Молдавија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''235''' |82||5||'''12'''||5||6||6||'''12'''|| style="background:#AAAAAA;" | ||7||10||'''12'''||2||4||10||8||5||4||6||'''12'''||'''12'''||5||10 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Холандија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''174''' |127||7||3|| ||2||7||  ||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||1||1||1||5||4||1||6||2||1||  || ||3||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Австрија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''212''' |130||8||7||3||4||8||1||5||4|| style="background:#AAAAAA;" | || ||3||10||3||2||7||  ||4||  ||6||7|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Грузија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 24 |11||  ||  || ||  ||  ||3|| || || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||5||  ||  || ||5||  || ||  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Полска | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 81 |21||6||  ||  || ||4||  ||  ||5||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||1||7||  ||8|| || ||7||7||'''12'''||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Малта | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 101 |93||  ||  || ||  ||1||  ||  || ||7||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  || ||  ||  || || ||  ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Унгарија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''111''' |23||2||10||'''12'''||8|| ||4||1||8||3||4||10||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||3||1||1||5||2||  ||8||6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Латвија | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 106 |92||  ||  || ||  ||2||  ||  || ||  ||7||4||  || ||style="background:#AAAAAA;" | ||  ||  || ||1||  || ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Шведска''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''254''' |171||10||2||1||5||10||5||2||6||8||2||5||7||1||6|| style="background:#AAAAAA;" | ||6||2||4||1||  ||  |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" |Црна Гора | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 40 |23||  ||  ||10|| ||  ||  ||  || ||  || ||  ||  || ||  ||  ||style="background:#AAAAAA;" | ||7||  || ||  ||  |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Словенија''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''132''' |67||3|| ||8||3||3||2||  ||3||4||  ||6|| ||5||  ||3||10|| style="background:#AAAAAA;" | ||6||2||2||5 |-style="background:#ffdead;" | style="text-align:left; background:#ffdead;" |'''Украина''' | style="text-align:right; background:#ffdead;" | '''179''' |65||4||5||2||10||5||10||7||2||5||10||'''12'''||2||6||10||2||7||3|| style="background:#AAAAAA;" | ||3||1||8 |} ==== 12 бода ==== Countries in bold gave the maximum 24 points (12 points apiece from professional jury and televoting) to the specified entrant. ===== Jury ===== Below is a summary of the maximum 12 points awarded by each country's professional jury in the second semi-final: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! N. !! Contestant !! Nation(s) giving 12 points |- | 9 || {{Esc|Sweden}} || Australia, Georgia, Germany, Netherlands, Norway, Poland, San Marino, Slovenia, Serbia |- | rowspan="2" | 3 || {{Esc|Australia}} || Denmark, France, Latvia |- | {{Esc|Norway}} || Italy, Malta, Sweden |- | rowspan="2" | 2 || {{Esc|Romania}} || Hungary, '''Moldova''' |- | {{Esc|Moldova}} || '''Romania''', '''Russia''' |- | rowspan="2" | 1 || {{Esc|Serbia}} || '''Montenegro''' |- | {{Esc|Netherlands}} || Ukraine |- |} ===== Televoting ===== Below is a summary of the maximum 12 points awarded by each country's televote in the second semi-final: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! N. !! Contestant !! Nation(s) giving 12 points |- | 6 || {{Esc|Denmark}} || Australia, Hungary, Netherlands, Norway, San Marino, Sweden |- | 5 || {{Esc|Moldova}} || France, Georgia, '''Romania''', '''Russia''', Ukraine |- | rowspan="2" | 2 || {{Esc|Romania}} || Italy, '''Moldova''' |- | {{Esc|Serbia}} || '''Montenegro''', Slovenia |- | rowspan="6" | 1 || {{Esc|Hungary}} || Serbia |- | {{Esc|Norway}} || Denmark |- | {{Esc|Poland}} || Germany |- | {{Esc|Russia}} || Latvia |- | {{Esc|San Marino}} || Malta |- | {{Esc|Ukraine}} || Poland |- |} === Final === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:10px" |- ! colspan="7" | Final |- ! Place ! Televoting ! Points ! Jury ! Points |- | 1 | {{Esc|Israel}} | 317 | {{Esc|Austria}} | 271 |- | 2 | {{Esc|Cyprus}} | 253 | {{Esc|Sweden}} | 253 |- | 3 | {{Esc|Italy}} | 249 | {{Esc|Israel}} | 212 |- | 4 | {{Esc|Czech Republic}} | 215 | {{Esc|Germany}} | 204 |- | 5 | {{Esc|Denmark}} | 188 | {{Esc|Cyprus}} | 183 |- | 6 | {{Esc|Germany}} | 136 | {{Esc|Estonia}} | 143 |- | 7 | {{Esc|Ukraine}} | 119 | {{Esc|Albania}} | 126 |- | 8 | {{Esc|Moldova}} | 115 | {{Esc|France}} | 114 |- | 9 | {{Esc|Estonia}} | 102 | {{Esc|Bulgaria}} | 100 |- | 10 | {{Esc|Lithuania}} | 91 | {{Esc|Moldova}} | 94 |- | 11 | {{Esc|Norway}} | 84 | {{Esc|Lithuania}} | 90 |- | 12 | {{Esc|Serbia}} | 75 | {{Esc|Australia}} | 90 |- | 13 | {{Esc|Austria}} | 71 | {{Esc|Netherlands}} | 89 |- | 14 | {{Esc|Bulgaria}} | 66 | {{Esc|Ireland}} | 74 |- | 15 | {{Esc|Hungary}} | 65 | {{Esc|Czech Republic}} | 66 |- | 16 | {{Esc|Ireland}} | 62 | {{Esc|Norway}} | 60 |- | 17 | {{Esc|France}} | 59 | {{Esc|Italy}} | 59 |- | 18 | {{Esc|Albania}} | 58 | {{Esc|Spain}} | 43 |- | 19 | {{Esc|Netherlands}} | 32 | {{Esc|Slovenia}} | 41 |- | 20 | {{Esc|United Kingdom}} | 25 | {{Esc|Denmark}} | 38 |- | 21 | {{Esc|Finland}} | 23 | {{Esc|Serbia}} | 38 |- | 22 | {{Esc|Slovenia}} | 23 | {{Esc|Hungary}} | 28 |- | 23 | {{Esc|Sweden}} | 21 | {{Esc|United Kingdom}} | 23 |- | 24 | {{Esc|Spain}} | 18 | {{Esc|Finland}} | 23 |- | 25 | {{Esc|Portugal}} | 18 | {{Esc|Portugal}} | 21 |- | 26 | {{Esc|Australia}} | 9 | {{Esc|Ukraine}} | 11 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| Voting procedure used: {{легенда|#A4EAA9|100% Televoting|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% Jury vote|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="45" | Voting results (Jury vote)<ref name=gfscoreboard>{{Наведена мрежна страница|title=2018 Grand Final Scoreboard|url=https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/grand-final/scoreboard|publisher=Eurovision Song Contest|accessdate=13 May 2018|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512232629/https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/grand-final/scoreboard|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCTotaltscoreJ.svg|87x87px|Total Score]] ! ![[Податотека:ESCVkupnoPoeni.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4D1EF;" | |- |- ! rowspan="26" | [[File:ESCConJ.svg|62x62px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ukraine | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 130 | 119 || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 6 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || 5 ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Spain | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 61 | 18 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || 6 || 1 ||  || ||  ||  || 1 || 10 || ||  ||  || 1 || 2 || ||  || 7 ||  ||  || 7 ||  || ||  ||  ||  || 6 ||  || ||  ||  || ||  ||  || 2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Slovenia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 64 | 23 || 5 ||  || 4 || 6 || 1 || 2 ||  ||  ||  || 5 ||  || ||  || 1 ||  || ||  || 1 || 7 ||  || ||   ||  || 2 || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  ||  || 4 ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Lithuania | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 181 | 91 ||  ||  || 5 || || 7 ||  ||  || 2 || ||  ||  || ||  || 4 ||  || '''12''' ||  || 6 || 1 || ||  ||   || 3 || ||  || 3 || 10 ||  || ||  || 10 ||  || 5 || || 4 || || 3 || 8 ||  || 1  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || || 6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Austria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 342 | 71 || 7 ||  || 10 ||  || 10 ||  || 1 || 8 || 8 || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 8 || '''12''' || 10 || 7 ||  ||  || 5 || '''12''' || 5 || '''12''' || 3 || '''12''' || 8 || 7 || 7 || 5 || '''12''' || 4 || 2 || 1 || '''12''' ||  || 8 ||  || 10 || 7 ||  || 4 || '''12''' || '''12''' || '''12''' || 10 || 8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Estonia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 245 | 102 || 1 || 3 ||  || 5 || 4 || '''12''' ||  || 10 || 1 || 2 || 7 || 6 ||  || 8 ||   ||  || 3 || 3 ||  || 7 || '''12''' ||   || ||  || 4  || 8 || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 3 || 1 || ||  || 3 ||  || 5 || 2 || || 6 || 10 ||  ||  ||  || 5 || '''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Norway | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 144 | 84 ||  ||  || 8 || || 3 ||  || 4 ||  || ||  ||  || 5 || 2 || ||  || 5 || ||  ||  ||  || 2 ||   || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || '''12''' ||  || 4 || 6 ||  || ||  ||  || 2 || 7 || ||  ||  || ||  ||  ||  || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Portugal | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 39 | 18 ||  ||  || ||  || 2 ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || 6 ||  || ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 3 || ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  || 3 || ||  || 7  || ||style="text-align:left; background:#aaa;" | |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | United Kingdom | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 48 | 25 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || 2 ||  || 2 || ||  ||  || ||  ||   ||  || 3 || 6 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || 2 || || ||  ||  || 8 || ||   ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Serbia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 113 | 75 ||  || 10 ||  || 3 || || 8 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || 3 || ||  ||  || ||  ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  ||  || 2 ||  || '''12''' ||  || ||  ||  || ||  ||  || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Germany | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 340 | 136 ||  || 2 ||  || 10 || '''12''' || 3 ||  || 7 || 7 || 10 || '''12''' ||  || 1 || 3 || 6 ||  || 8 || 4 || || 6 || 4 || 5 || '''12''' || 8 || 10 || 10 || 6 || 10 ||  || 5 || 6 || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 1 || 4 || '''12''' || 5 || 10 || 5 || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Albania | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 184 | 58 ||  || '''12''' || 7 ||  ||  || 6 || || 4 ||  || 7 ||  || 7 || || || style="text-align:left; background:#aaa;" |  || 1 || 2 || || 6 || 10 ||  || 2 ||  || ||  ||  ||  || 1 || 6 ||  || 7 || 7 || 10 || 10 ||  || ||  ||  ||  || 7 ||  || 4 || 10 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | France | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 173 | 59 || '''12''' || ||  ||  || ||  || 8 ||  || 6 || || 2 ||  || 5 || 10 ||  7 || 6 || 4 ||  ||  || 3 ||  || 3 || 7 || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||  ||  || 3 || 4 || 5 || 5 ||  || ||  || 5 || 2 ||  || ||  || 10 || 2 || 5 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Czech Republic | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 281 | 215 || 4 ||  || 6 ||  || || 4 || 5 ||  || 4 || 3 ||  || ||  ||  ||  1 || 4 ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 1 ||  ||  7 || || 4 ||  || 1 ||  ||  || 5 ||6|| 8 ||  ||  || ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || 3 || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Denmark | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 226 | 188 || 3 ||  || 3 ||  || ||  ||  || 1 || ||  ||style="text-align:left; background:#aaa;" |  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||   ||  || 8 || ||  ||  || ||||  ||  || '''12''' || 6 ||  || 3 || ||  || 2 ||  || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Australia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 99 | 9 || 2 ||  || 2 || 2 ||  || || 3 ||  ||  ||  || 10 ||  || 8 || 6 ||  || ||  || 2 ||  ||  || 7 ||   || 6 || 10 ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||2||  ||  || 7 || || 7 ||  || 5 ||  || 7 || 4 || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Finland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 46 | 23 ||  ||  || ||  ||  || 5 || ||  ||  || ||  || 4 || 3 || ||  ||  ||  ||  || 3 ||  || ||   ||  || ||  ||  || 2 || ||  ||||  || ||  ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || 6 ||  || || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Bulgaria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 166 | 66 ||  || 5 ||  || ||  ||  || 2 || 6 || || 6 || 1 || 8 || 6 || || 8 || 7 || 10 ||  || 4 || || 8 ||   ||  || ||  ||  || 7 || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||  || 10 ||  || 2 || 1 || 2 ||  || ||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Moldova | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 209 | 115 ||  || 7 ||  || 7 || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || || 2 || 8 ||  || 7 || ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||   || ||  ||  || 2 || || 5 || 10 || 10 ||  || 10 ||  || 8 || ||  || '''12''' ||  || ||  ||  || 6 || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Sweden | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 274 | 21 || 6 ||  || 1 || 8 || 8 || 7 || 7 || '''12''' || 2 || 8 || 4 || 2 ||style="text-align:left; background:#aaa;" |  || '''12''' || 4 ||  || ||  || 8 || 5 ||  || 8 || 10 || 5 || 1 || '''12''' || 5 || '''12''' || '''12''' || '''12''' || 2 || 8 || 1 || || '''12''' || 8 || 10 || 5 || 10 || 6 || 8 || '''12''' || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Hungary | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 93 | 65 ||  || 8 ||  || ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  || ||  ||  || 2 || ||  ||   || ||  ||  || ||  ||  || 4 || ||  || 6 || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||  ||  ||  || 3 || 3 || 2 || || |- style="background:gold;" | style="text-align:left; background:gold;" | '''Israel''' | style="text-align:right; background:gold;" | '''529''' | 317 || 10 || 1 || || '''12''' || 5 || 1 || 6 || 3 || 10 || '''12''' || 3 || 10 || 7 ||  || 5 || 10 || 7 ||  || '''12''' || 8 || 10 || 6  ||  || '''12''' || 2 || 6 ||  || 2 ||  || 8 || 4 || 4 || 6 ||  || 1 || '''12''' || 8 || 1 ||  style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || 6 || 1 || 1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Netherlands | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 121 | 32 || 8 ||  ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || 5 ||  || 1 ||  || ||  || 5 ||  || ||  || 8 ||  ||  || 1 || 10 || 4  || 6 ||  ||  || 1 || 7 ||  || 3 ||  ||  || 4 || 3 || 5 ||  ||  || ||  || 8 || 3 || 7 || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ireland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 136 | 62 ||  ||  ||  || 1 ||  || ||  ||  || 5 || 4 || || 3 || 4 ||  ||   || 3 || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || 10 || 4 ||  ||  || 1 || 1 || 5 || 4 ||  ||  || ||  || 1 ||  || 3 || || 8 || 2 ||  || 6 ||  || 5 || 4 || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Cyprus | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 436 | 253 ||  || 4 || '''12''' ||  || 6 || 10 || '''12''' ||  || '''12''' ||  || 5 || || '''12''' ||  || 10  ||  || '''12''' || 5 ||  || 2 || 6 || 4  || 5 || || 3 ||  || 8 ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | || 7 || 3 || '''12''' ||  || 1 || 3 || 6 || 7 || 7 ||  ||  || 1 || 8 || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Italy | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 308 | 249 ||  ||  ||  || 4 ||  || || 10 ||  || 3 ||  || ||  ||  || || '''12''' ||  || ||  ||  || ||  ||   || ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || 8 || 8 ||  ||  || 1 || || 4 ||  || 4 || 1 ||  || ||  ||  || ||4 |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="2" rowspan="3" style="text-align:left; background:#F2F2F2"| Voting procedure used: {{легенда|#A4EAA9|100% Televoting|outline=#AAAAAA}}{{легенда|#A4D1EF|100% Jury vote|outline=#AAAAAA}}</td> ! colspan="45" | Voting results (Televoting vote)<ref name=gfscoreboard/> |- ! rowspan="2"| [[File:ESCTotaltscoreJ.svg|87x87px|Total Score]] ! {{verth|Jury Score|nb=1}} ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUkraina1.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCPodeleniGlasoviZiriTelevouting.png|безрамка|73x73пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSrbija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCAvstrija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMakedonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCMalta1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCRomanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHolandija.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCUngarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCDanska.png|безрамка|110x110пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIrska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSanMarino1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCHrvatska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCNorverska.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCSvajcarija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBelorusija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCBugarija.png|безрамка|60x60пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCLitvanija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCEstonija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCIzrael1.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCFrancija.png|безрамка|111x111пкс]] ! style="vertical-align:bottom;" |[[Податотека:ESCGermanija.png|безрамка|111x111пкс]] |- ! style="height:2px; background:#A4D1EF;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | ! style="background:#A4EAA9;" | |- ! rowspan="26" | [[File:ESCConJ.svg|62x62px|Contestants]] | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ukraine | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 130 | 11 || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||8||'''12'''||5||  ||4||  ||8|| ||  ||  || ||  ||3||  || ||  ||  ||'''12'''|| ||10||  ||   ||4||8|| ||  ||  ||2||4||1|| ||  ||7||  ||  || 8 ||  ||7||'''12'''||  ||  ||4 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Spain | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 61 | 43 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||   ||5|| ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||1||  ||  || ||  ||'''12''' |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Slovenia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 64 | 41 ||  ||  || ||  ||  ||2|| ||  ||  || ||  ||  ||  || ||  ||7|| ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || ||  ||  ||8|| ||  ||  || ||||6||  || ||  || ||  ||  ||   || style="text-align:left; background:#aaa;" | || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Lithuania | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 181 | 90 || <!-- UKR -->2 ||  || ||  ||  ||  || <!-- MLT --> 5 || 7 ||  ||  ||  || <!-- UK --> '''12''' || <!-- SE --> 7 || <!-- LAT--> '''12''' ||  || || <!-- IRL--> '''12''' || ||  ||  || ||  || <!-- NOR --> '''12''' ||  || ||  || <!-- EST --> '''12''' ||  || <!-- CYP --> 6 ||  ||  ||  || ||  || <!-- GER--> 4 || ||  || ||  ||   || style="text-align:left; background:#aaa;" | |||| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Austria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 342 | 271 ||  ||  || ||  ||3||  || ||1||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||10||  || <!-- SE --> 2 ||  ||2|| ||  ||  || ||5||  ||3||8||  || ||  ||6||  || ||6||4||  ||3||  ||5|| <!-- FI --> 3 ||  ||4||1|| || <!-- LT --> 3 ||2|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Estonia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 245 | 143 ||3||  ||  || ||  ||  || ||6||2||  ||  || ||  ||10||4||  ||4|| ||5||  ||1||   ||  ||7||6|| || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||4||2||2||4||  || ||  || <!-- FI --> '''12''' || 3 ||  ||8||  || <!-- LT --> '''12''' || ||7 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Norway | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 144 | 60 || ||7||10||  ||1||  || ||  ||3||  ||8|| || <!-- SE --> 8 ||2|| ||   ||  || ||  ||4||5||   || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  ||1||2||3||5||7||  ||3||5|| ||  ||  || <!-- RU --> 5 ||  || ||  ||  ||5|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Portugal | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 39 | 21 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  || ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  ||  ||8||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || ||  ||10||  || ||   ||  ||style="text-align:left; background:#aaa;" | |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | United Kingdom | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 48 | 23 ||  ||  || ||1||  ||  ||1|| ||  ||  ||3|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  ||3|| ||10||  ||  || ||  ||  ||  ||  ||  ||6|| ||  ||  || ||  ||  || ||  ||1||  || ||  ||  || ||  ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Serbia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 113 | 38 ||  ||  || ||  ||  ||10|| ||  ||  ||8|| ||  ||  || ||   ||'''12'''||  || ||  ||  || ||   ||  ||1||1|| ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  ||7|| ||  ||'''12'''||  || ||  ||'''12'''||  || ||  ||'''12'''|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Germany | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 340 | 204 ||  ||3||  ||4||'''12'''||  ||4|| ||6||6||'''12'''||3|| <!-- SE --> 5 ||  ||8||3||8||4||3||8||4||2||6||  ||3||2|| ||  ||3||  || ||2||1||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||6||3||1|| <!-- LT --> 2 ||4||8 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Albania | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 184 | 126 ||  ||  || ||  ||  ||'''12'''|| ||  ||  ||2|| ||   || ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" |  ||4||  || ||  ||  || ||   ||  || ||'''12'''||  ||  || ||  ||  || ||10||  ||10||  ||  ||  ||7|| ||  ||  ||1|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | France | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 173 | 114 ||7||  ||  || ||  ||  || ||4||4||  ||  || ||  ||  ||5|| ||  ||  || ||6||  ||8||1|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||  ||  ||1||5|| ||  ||  || ||  || <!-- FI --> 4 ||  || ||6||3|| <!-- LT --> 5 || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Czech Republic | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 281 | 66 ||10||6||5||10||6||5||3||  ||10||'''12'''||6||5|| <!-- SE --> 3 ||4||  ||5||7||3|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||10||6||1||4||  || ||3||5||5||8||8||3||7||8||  ||8|| <!-- FI --> 5 || 2 ||  ||'''12'''||4|| <!-- LT --> 8 ||8|| |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Denmark | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 226 | 38 ||8||  ||7||6||8||  ||2||2|| ||5|| style="text-align:left; background:#aaa;" |  ||2|| <!-- SE --> '''12''' ||5||  ||2||2||2||7||'''12'''||  ||5||10||2||4||10||8||4||  || ||  ||  ||'''12'''|| ||3|| <!-- FI --> 10 || 7 ||2||4||6|| <!-- LT --> 10 ||7||2 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Australia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 99 | 90 ||  ||  || ||  ||  || ||6||  ||  || ||2||1||  || ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  ||  ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Finland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 46 | 23 ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||  ||  || <!-- SE --> 6 ||  ||  ||  ||  || ||||3||  ||   || ||  ||  ||4||10|| ||  ||  ||  ||  || ||  ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||  || ||  ||  || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Bulgaria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 166 | 100 || ||1||1||  ||  ||7||7|| ||5||  ||  ||6|| || ||6||1||  ||5||1||  ||3||  ||  ||  || ||  ||  ||2||'''12'''||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||5|| ||4||  ||  || ||  ||  ||  ||  || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Moldova | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 209 | 94 ||6||4||6||2|| ||1||  ||3||  || ||  ||4||  ||7|| ||  ||1||'''12'''||6||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||   ||  ||6||10||5||1||1||  ||1||8||1||2||  || ||  || <!-- RU --> '''12''' ||  ||10||  ||  || ||6 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Sweden | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 274 | 253 ||  ||2||  || ||  ||  || ||  ||  ||  ||7||  ||style="text-align:left; background:#aaa;" |  ||  ||  ||  || ||  ||||2||  ||  ||3||  ||  || ||  ||  || ||  ||  || ||  ||2||  ||  || <!-- RU --> 1 ||  ||  ||  || <!-- LT --> 4 || || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Hungary | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 93 | 28 ||1||  ||2||  ||2|| ||  ||  || ||3||  ||  ||  || ||  || ||  ||10||  || ||2||   ||  || ||2||  ||3||'''12'''||  || ||5||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||3||2||8|| ||  ||  ||7|| ||3|| |- style="background:gold;" | style="text-align:left; background:gold;" | '''Israel''' | style="text-align:right; background:gold;" | '''529''' | 212 ||'''12'''||'''12'''||8||'''12'''||10||3||8||'''12'''||'''12'''||7||  ||7|| <!-- SE --> 10  ||8||1||6||6||8||10||7||'''12'''||10||7||'''12'''||7||'''12'''||  ||7||10||10||10||6||10||1||10||7|| 10 ||5|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||10|| <!-- LT --> 1 || ||1 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Netherlands | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 121 | 89 ||  ||  || ||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  || ||  ||  || ||5||  || <!-- SE --> 1 ||  || ||  ||3||  ||  ||  || ||'''12'''||5||  ||  ||  ||  || ||  ||  || ||  ||4||  ||  || <!-- FI --> 2 ||  ||  || ||  ||  ||  || |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Ireland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 136 | 74 ||  ||  || ||3||4||  ||  || ||1||4||4||10|| ||  ||7||  || style="text-align:left; background:#aaa;" | ||1||4|| ||  ||4||  || ||  ||8||  || ||  ||  || ||  ||  || ||7||  ||  || ||  ||2||  || ||3 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Cyprus | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 436 | 183 ||4||10||3||7||5||8||10||10||8||1||1||8|| <!-- SE --> 4 ||1||10||8||5||7||8||1||7||7||2||3||5||7||4||10|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||'''12'''||'''12'''||'''12'''||7||5||6|| <!-- FI --> 1 || <!-- RU --> 4 ||3||2||8|| <!-- LT --> 6 ||6||5 |- | style="text-align:left; background:#f2f2f2;" | Italy | style="text-align:right; background:#f2f2f2;" | 308 | 59 ||5||5||4||8||7||6||'''12'''||5||7||10||  || ||  ||6||'''12'''||10||  ||6||2|| ||8||6||  ||10|| style="text-align:left; background:#aaa;" | ||  ||7 ||6||7||3||6||8||6||8||'''12'''|| <!-- FI --> 6 || 6 ||8||5||5|| <!-- LT --> 7 ||10||10 |} ==== 12 points ==== Countries in bold gave the maximum 24 points (12 points apiece from professional jury and televoting) to the specified entrant. ===== Jury ===== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! N. !! Contestant !! Nation(s) giving 12 points |- | 9|| {{Esc|Austria}} || Belgium, Bulgaria, Estonia, Iceland, Israel, Lithuania, Romania, Poland, United Kingdom |- | 8|| {{Esc|Sweden}} || Armenia, Australia, Cyprus, Georgia, Germany, Latvia, Serbia, Slovenia |- |6 || {{Esc|Cyprus}} || Belarus, '''Greece''', Ireland, Malta, Spain, Sweden |- |5 || {{Esc|Israel}} || Austria, Czech Republic, '''France''', Finland, '''San Marino''' |- |4 || {{Esc|Germany}} || '''Denmark''', '''Netherlands''', Norway, Switzerland |- |3 || {{Esc|Estonia}} || Macedonia, Moldova, Portugal |- | rowspan="8" | 1 || {{Esc|Lithuania}} || Croatia |- | {{Esc|Norway}} || Italy |- | {{Esc|Serbia}} || '''Montenegro''' |- | {{Esc|Albania}} || Azerbaijan |- | {{Esc|France}} || Ukraine |- | {{Esc|Denmark}} || '''Hungary''' |- | {{Esc|Moldova}} || '''Russia''' |- | {{Esc|Italy}} || '''Albania''' |} ===== Televoting ===== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! N. !! Contestant !! Nation(s) giving 12 points |- | 8 || {{Esc|Israel}} || Australia, Azerbaijan, '''France''', Georgia, Moldova, '''San Marino''', Spain, Ukraine |- | 5 || {{Esc|Lithuania}} || Estonia, Ireland, Latvia, Norway, United Kingdom |- | 4 || {{Esc|Serbia}} || Croatia, '''Montenegro''', Slovenia, Switzerland |- | rowspan="4" | 3 || {{Esc|Cyprus}} || Armenia, Bulgaria, '''Greece''' |- | {{Esc|Denmark}} || '''Hungary''', Iceland, Sweden |- | {{Esc|Italy}} || '''Albania''', Germany, Malta |- | {{Esc|Ukraine}} || Belarus, Czech Republic, Poland |- | rowspan="5" | 2 || {{Esc|Czech Republic}} || Austria, Israel |- | {{Esc|Estonia}} || Finland, Lithuania |- | {{Esc|Germany}} || '''Denmark''', '''Netherlands''' |- | {{Esc|Albania}} || Italy, Macedonia |- | {{Esc|Moldova}} || Romania, '''Russia''' |- | rowspan="4" | 1 || {{Esc|Bulgaria}} || Cyprus |- | {{Esc|Hungary}} || Serbia |- | {{Esc|Spain}} || Portugal |- | {{Esc|Netherlands}} || Belgium |} == Други држави == === Други учесници === 1. {{Esc|Андора}}&nbsp;– Генералниот директ на националната телевизија на Андора, на 14 мај 2017 година најави дека Андора нема да учествува на ова издание на Евровизија поради финансиски проблеми и рестрикции на телевизијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2017/05/14/andorra-no-return-eurovision-song-contest-2018/|title=Andorra: No Return To The Eurovision Song Contest in 2018|last=Granger|first=Anthony|date=14 May 2017|website=Eurovoix|access-date=15 May 2017}}</ref> 2. {{Esc|Босна и Херцеговина}}&nbsp;– На 14 август 2017 година, националната телевизија на БиХ потврди дека не се заинтересирани за учество на ова издание на Евровизија поради финансиски проблеми. Иако немаат официјално потврдено, тоа треба да го направат до 15 септември. 3. {{Esc|Луксембург}}&nbsp;– Директорот на програмата на луксмбуршката телевизија РТЛ минатата година ги објасна причините поради која Луксембург не учествува на Евровизија. Тој исто така забележа дека шансата за успех на Луксембург на Евровизија е ограничен, «Верувам дека (со) зголемувањето на Евровизија, деновите (на победа) ги нема. Со новиот гласачки систем, Луксембург нема да биди успешен. Малите држави немаат повеќе успех». Луксембург последен пат учествуваше на Евровизија во 1993. 4. {{Esc|Молдавија}}&nbsp;– Молдавија учествуваше на Евровизија 2017, но сѐ уште нема никаков одговор за учество на ова издание на Евровизија 5. {{Esc|Монако}}&nbsp;– На 31 август 2017 година, националната телевизија на Монако објави дека Монако нема да учествува на ова издание на Евровизија. 6. {{Esc|Мароко}}&nbsp;– Сѐ уште не се знае дали Мароко би се вратиле на Евровизија, но според досегашниот интернес, веројатно не би учествувале на ова издание на Евровизија. 7. {{Esc|Словачка}}&nbsp;– RTVS, словачката национална телевизија објавија промена на правилата за избор на песна и претставник на Евровизија, објавувајќи дека нема да има песни кои ќе се изведуваат на англиски јазик. Но, сѐ уште немаат потврдено нивно учество. 8. {{Esc|Турција}}&nbsp;– Вечерта на 12 јули 2017 година, Сертаб Еренер, која победи на Евровизија 2003 година, објавила на инстаграм дека Турција би се вратила и дека ѝ посакува среќа на нареднот претставник. Претставниците од 2009 и 2010 година исто така изјавија дека Турција ќе се враќа на Евровизија оваа година. Но и покрај овие извави, на 7 август 2017 година, беше изјавено дека не е планирано враќање на Турција на Евровизија. Истиот ден, TRT, националната телевизија на Турција објави дека нема да учествуваат. === Придружни членки === <br> 1. {{Esc|Казахстан}}&nbsp;– Казахстан е членка на ЕРД од 1 јануари 2016 година, па можно е нивно учество на ова издание на Евровизија. === Држави кои не се членки на ЕБУ === 1. {{Esc|Косово}}&nbsp;– Косоварската национална телевизија изјавија дека се надеваат за учество на овогодинешното издание на Евровизија. Директорот на националната телевизија изјавил дека добил поддршка од балканските држави со цел нивно учество на Евровизија. 2. {{Esc|Лихтенштајн}}&nbsp;– На 1 септември 2017 година, националната телевизија објави дека нема да учествуваат на овогодинешното издание на Евровизија. == Коментатори и презентери на бодови == === Презентери на бодови === {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Австралија}}– &nbsp;Ricardo Gonçalves<br> 2. {{Esc|Белорусија}}– &nbsp;Naviband <br> 3. {{Esc|Белгија}}– &nbsp;Danira Boukhriss Terkessidis<br> 4. {{Esc|Хрватска}}– &nbsp;Uršula Tolj<br> 5. {{Esc|Кипар}}– &nbsp;Hovig <br> 6. {{Esc|Чешка}}- &nbsp;Radka Rosická<br> 7. {{Esc|Данска}}– &nbsp;Ulla Essendrop<br> 8. {{Esc|Естонија}}– &nbsp;Ott Evestus<br> 9. {{Esc|Финска}}- &nbsp;Anna Abreu<br> 10. {{Esc|Франција}}– &nbsp;Élodie Gossuin<br> 11. {{Esc|Грузија}}– &nbsp;Tamara Gachechiladze <br> 12. {{Esc|Германија}}– &nbsp;Barbara Schöneberger<br> 13. {{Esc|Грција}}– &nbsp;Olina Xenopoulou<br> 14. {{Esc|Исланд}}– &nbsp;Edda Sif Pálsdóttir<br> 15. {{Esc|Израел}}– &nbsp;Lucy Ayoub<br> 16. {{Esc|Италија}}– &nbsp;Giulia Valentina Palermo<br> 17. {{Esc|Литванија}}– &nbsp;Eglė Daugėlaitė<br> 18. {{Esc|Холандија}}– &nbsp;O'G3NE<br> 19. {{Esc|Норвешка}}- &nbsp;Aleksander Walmann и JOWST <br> 20. {{Esc|Полска}}– &nbsp;Marcelina Zawadzka<br> 21. {{Esc|Португалија}}- &nbsp;Pedro Fernandes<br> 22. {{Esc|Романија}}– &nbsp;Sonia Argint-Ionescu<br> 23. {{Esc|Сан Марино}}– &nbsp;John Kennedy O'Connor<br> 24. {{Esc|Словенија}}– &nbsp;Maja Keuc <br> 25. {{Esc|Шпанија}}– &nbsp;Nieves Álvarez<br> 26. {{Esc|Шведска}}– &nbsp;Felix Sandman <br> 27. {{Esc|Швајцарија}}– &nbsp;Letícia Carvalho<br> 28. {{Esc|Украина}}– &nbsp;Nata Zhyzhchenko<br> 29. {{Esc|Велика Британија}}– &nbsp;Mel Giedroyc {{Div col end}} === Коментатори === Повеќето држави ќе испратат свои коментатори директно во Лисабон или преку нивната национална телевизија. Подолу е прикажан списокот на потврдени коментатори: {{Div col|cols=2}} 1. {{Esc|Австралија}}&nbsp;– Myf Warhurst и Joel Creasey(SBS, сите фестивали)<br> 2. {{Esc|Ерменија}}&nbsp; – не објавено(Armenia 1 иPublic Radio of Armenia, сите фестивали)<br> 3. {{Esc|Кипар}}&nbsp; – Costas Constantinou, Vaso Kominou (CyBC, сите фестивали) <br> 4. {{Esc|Чешка}}&nbsp; – Libor Bouček (ČT, сите фестивали)<br> 5. {{Esc|Франција}}&nbsp; – Christophe Willem и André Manoukian (France 4, полуфиналиња), Stéphane Bern, Christophe Willem иAlma (France 2, финале)<br> 6. {{Esc|Грузија}}&nbsp; – Demetre Ergemlidze (GPB First Channel, сите фестивали)<br> 7. {{Esc|Германија}}&nbsp;– не објавено(One, полуфиналиња), Peter Urban (Das Erste, финале)<br> 8. {{Esc|Грција}}&nbsp; – Alexandros Lizardos иDaphne Skalioni (ERT1, ERT HD, ERT World, ERA 2, Voice of Greece, сите фестивали)<br> 9. {{Esc|Унгарија}}&nbsp; – Krisztina Rátonyi и Freddie (Duna, сите фестивали)<br> 10. {{Esc|Италија}}&nbsp; – необјавено(Rai 4, полуфиналиња), Serena Rossi и Federico Russo (Rai 1, финале)<br> 11. {{Esc|Русија}}&nbsp; – необјавено(Channel One, сите фестивали)<br> 12. {{Esc|Шпанија}}&nbsp; – Tony Aguilar и Julia Varela (La 1, финале)<br> 13. {{Esc|Украина}}&nbsp; – Serhiy Prytula (STB, сите фестивали), Timur Miroshnychenko и Tetiana Terekhova (UA:PBC, сите фестивали)<br> 14. {{Esc|Велика Британија}}&nbsp; – Scott Mills и Rylan Clark-Neal (BBC Four, полуфиналиња), Graham Norton (BBC One, финале), Ken Bruce (BBC Radio 2, финале)<br> {{Div col end}} === Држави кои не учествуваат === 1. {{Esc|САД}}&nbsp;– Michelle Visage и Ross Mathews (Logo TV, сите фестивали) == Инциденти == === Избор на белоруската песна === На 10 јануари 2018 година, на руската социјална мрежа VK беше објавено дека украинскиот пејач Алексеев извел руска верзија на својата песна "Засекогаш" (како Навсегда) во мај 2017 година во Ставропол - пред 1 септември 2017 година, кога започна конкурсот за нови песни од страна на ЕБУ, со што тоа беше потенцијално кршење на правилата на натпреварот. Шест уметници се заканиле дека ќе се повлечат од селекцијата ако им било дозволено да се натпреварува. На Алексеев конечно му беше дозволено да се натпреварува со БТРК по мелодичната преработка на песната, а потоа го освои изборот, со што ја претставува Белорусија на натпреварот за песна на Евровизија 2018. Сепак, на 23 февруари 2018 година, беше објавено дека ЕБУ му дал дозвола на Алексеев да ја изведе својата оригинална верзија на песната на англиски јазик на натпреварот, и тој ќе се одлучи да ја пее таа верзија на песната во мај. == Официјален албум == {{Infobox album <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> | Italic title = no | Name = Eurovision Song Contest: Lisbon 2018 | Type = компликација | Artist = Евровизија | Cover = <!--ESC 2018 album cover.jpg--> | Alt = | Released = 20 април 2018 | Recorded = | Genre = поп | Length = <!--{{unbulleted list|{{Duration|m=|s=}} (CD 1)|{{Duration|m=|s=}} (CD 2)}}--> | Label = Universal | Producer = | Last album = ''[[Eurovision Song Contest 2017#Official album|Eurovision Song Contest: Kyiv 2017]]'' <br />(2017) | This album = '''''Eurovision Song Contest: Lisbon 2018''''' <br />(2018) | Next album = }} '''''Eurovision Song Contest: Lisbon 2018''''' е официјалнот име на албумот за овогодинешното издание на Евровизија. Ги содржи сите песни од полуфиналињата и финалето. Официјално е издаден на 20 април 2018 година и содржи 43 песни. {| class="wikitable" style="width: 60%; height: 14em;" {{Track listing | headline = CD 1 | extra_column = Artist | total_length = | extra1 = Eugent Bushpepa | title1 = Mall | note1= {{Esc|Албанија}} | length1 = | extra2 = Sevak Khanagyan | title2 = Qami | note2= {{Esc|Ерменија}} | length2 = | extra3 = Jessica Mauboy | title3 = We Got Love | note3= {{Esc|Австралија}} | length3 = | extra4 = Cesár Sampson | title4 =Nobody but You | note4= {{Esc|Австрија}} | length4 = | extra5 = Aisel | title5 = X My Heart | note5= {{Esc|Азербејџан}} | length5 = | extra6 = Sennek | title6 = A Matter of Time | note6= {{Esc|Белгија}} | length6 = | extra7 = Equinox | title7 = Bones | note7= {{Esc|Бугарија}} | length7 = | extra8 = Alekseev | title8 = Forever | note8= {{Esc|Белорусија}} | length8 = | extra9 = Zibbz | title9 = Stones | note9= {{Esc|Швајцарија}} | length9 = | extra10 = Eleni Foureira | title10 = Fuego | note10= {{Esc|Кипар}} | length10 = | extra11 = Mikolas Josef | title11 = Lie to Me | note11= {{Esc|Чешка}} | length11 = | extra12 = Michael Schulte | title12 = You Let Me Walk Alone | note12= {{Esc|Германија}} | length12 = | extra13 = Rasmussen | title13 = Higher Ground | note13= {{Esc|Данска}} | length13 = | extra14 = Amaia and Alfred García | title14 = Tu canción | note14= {{Esc|Шпанија}} | length14 = | extra15 = Elina Nechayeva | title15 = La Forza | note15= {{Esc|Естонија}} | length15 = | extra16 = Saara Aalto | title16 = Monsters | note16= {{Esc|Финска}} | length16 = | extra17 = Madame Monsieur | title17 = Mercy | note17= {{Esc|Франција}} | length17 = | extra18 = SuRie | title18 = Storm | note18= {{Esc|Велика Британија}} | length18 = | extra19 = Iriao | title19 = For You | note19= {{Esc|Грузија}} | length19 = | extra20 = Yianna Terzi | title20 = Oneiro mou | note20= {{Esc|Грција}} | length20 = | extra21 = Franka | title21 = Crazy | note21= {{Esc|Хрватска}} | length21 = | extra22 = AWS (band)|AWS | title22 = Viszlát nyár | note22= {{Esc|Унгарија}} | length22 = }} {| class="wikitable" style="width: 60%; height: 14em;" {{Track listing | headline = CD 2 | extra_column = Artist | total_length = | extra1 = Ryan O'Shaughnessy | title1 = Together | note1= {{Esc|Ирска}} | length1 = | extra2 = Ari Ólafsson | title2 = Our Choice | note2= {{Esc|Исланд}} | length2 = | extra3 = Netta | title3 = Toy | note3= {{Esc|Израел}} | length3 = | extra4 = Ermal Meta and Fabrizio Moro | title4 = Non mi avete fatto niente | note4= {{Esc|Italy}} | length4 = | extra5 = Ieva Zasimauskaitė | title5 = When We're Old | note5= {{Esc|Литванија}} | length5 = | extra6 = Laura Rizzotto | title6 = Funny Girl | note6= {{Esc|Латвија}} | length6 = | extra7 = DoReDoS | title7 = My Lucky Day | note7= {{Esc|Молдавија}} | length7 = | extra8 = Eye Cue | title8 = Lost and Found | note8= {{Esc|Македонија}} | length8 = | extra9 = Christabelle | title9 = Taboo | note9= {{Esc|Малта}} | length9 = | extra10 = Vanja Radovanović | title10 = Inje | note10= {{Esc|Црна Гора}} | length10 = | extra11 = Waylon | title11 = Outlaw in 'Em | note11= {{Esc|Холандија}} | length11 = | extra12 = Alexander Rybak | title12 = That's How You Write a Song | note12= {{Esc|Норвешка}} | length12 = | extra13 = Gromee and Lukas Meijer | title13 = Light Me Up | note13= {{Esc|Полска}} | length13 = | extra14 = Cláudia Pascoal | title14 = O jardim | note14= {{Esc|Португалија}} | length14 = | extra15 = The Humans | title15 = The Humans | note15= {{Esc|Романија}} | length15 = | extra16 = Julia Samoylova | title16 = I Won't Break | note16= {{Esc|Русија}} | length16 = | extra17 = Jessika and Jenifer Brening | title17 = Who We Are | note17= {{Esc|Сан Марино}} | length17 = | extra18 = Sanja Ilić and Balkanika | title18 = Nova deca | note18= {{Esc|Србија}} | length18 = | extra19 = Lea Sirk | title19 = Hvala, ne! | note19= {{Esc|Словенија}} | length19 = | extra20 = Benjamin Ingrosso | title20 = Dance You Off | note20= {{Esc|Шведска}} | length20 = | extra21 = Mélovin | title21 = Under the Ladder | note21= {{Esc|Украина}} | length21 = }} == Извори == {{Reflist|30em}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Португалска музика]] [[Категорија:Лисабон]] [[Категорија:Музиката во 2018 година]] e7qo8m6zsffwpavgveqmhjayq3r2ls1 Евровизија 1958 0 1172671 5630819 5629033 2026-09-21T19:56:08Z BT405 9277 5630819 wikitext text/x-wiki ```wiki{{Infobox Eurovision|name=Евровизија 1958|year=1958|image=Eurovision_Song_Contest_heart_(2014–2025).svg|date=12 март 1958|edition=3|host=[[Холандија]]|venue=AVRO Studios|city=[[Хилверсум]]|country=[[Холандија]]|presenter=Хани Липс|musdirector=Долф ван дер Линден|director=Гис Стаперсхоф|exproducer=Пит те Нојл Помладиот|organiser=[[Европска радиодифузна унија]]|emiter=Nederlandse Televisie Stichting (NTS)|entries=10|debuting={{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]]|nonparticipating={{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство на Евровизија|Обединето Кралство]]|map=ESC 1958 Map_2.svg|vote=Десетчлени жирија во секоја земја; секој член давал по еден глас за својата омилена песна|winner={{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]]|previous=1957|next=1959|finalists=1|past=1}}'''Евровизија 1958''' било третото издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Натпреварот се одржал на 12 март 1958 година во студијата AVRO во [[Хилверсум]], [[Холандија]]. Домаќин и организатор бил Nederlandse Televisie Stichting (NTS), а водителка била Хани Липс. На натпреварот учествувале 10 земји. [[Шведска]] дебитирала на натпреварот, додека [[Обединето Кралство]] не учествувало. Победила [[Франција]] со песната „Dors mon amour“, изведена од [[Андре Клаво]], со освоени 27 поени. [[Швајцарија]] завршила на второто место со 24 поени, а [[Италија]] била трета со 13 поени. === Учесници === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Реден број !Земја !Радиодифузер !Изведувач !Песна !Јазик !Текстописец !Композитор !Диригент |- |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] |RAI | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ | style="text-align:left;" |италијански | style="text-align:left;" |Франко Милијачи | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |Алберто Семприни |- | style="background:#f44336;" |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336;" |NTS | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336; text-align:left;" |холандски | style="background:#f44336; text-align:left;" |Бени Вреден | style="background:#f44336; text-align:left;" |— | style="background:#f44336; text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- | style="background:#fff200;" |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200;" |RTF | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200; text-align:left;" |француски | style="background:#fff200; text-align:left;" |Пјер Делано | style="background:#fff200; text-align:left;" |Ибер Жиро | style="background:#fff200; text-align:left;" |Франк Пурсел |- | style="background:#f44336;" |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336;" |CLT | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336; text-align:left;" |француски | style="background:#f44336; text-align:left;" |Мишел Ерик, Моник Ланиес и Рејмон Рош | style="background:#f44336; text-align:left;" |— | style="background:#f44336; text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] |SR | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ | style="text-align:left;" |шведски | style="text-align:left;" |Оке Герхард и Гунар Версен | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] |Statsradiofonien | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ | style="text-align:left;" |дански | style="text-align:left;" |Хари Јенсен | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Кај Мортенсен |- |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] |INR | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ | style="text-align:left;" |француски | style="text-align:left;" |Андре Дое | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] |NWRV | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ | style="text-align:left;" |германски | style="text-align:left;" |Валтер Брандин, Фридрих Мајер и Фред Раух | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] |ORF | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ | style="text-align:left;" |германски | style="text-align:left;" |Гинтер Леополд и Курт Вернер | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Вили Фантл |- | style="background:#d9d9d9;" |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9;" |SRG SSR | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |германски, италијански | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Пол Буркхард и Фридолин Цуди | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |— | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Пол Буркхард |} === Конечни резултати === {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" |Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" |Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" |Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Пласман !Реден број !Земја !Изведувач !Песна !Поени |- | style="background:#fff200;" |'''1''' | style="background:#fff200;" |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200;" |'''27''' |- | style="background:#d9d9d9;" |'''2''' | style="background:#d9d9d9;" |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9;" |'''24''' |- |3 |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ |13 |- |4 |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ |10 |- |5 |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ |8 |- |5 |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ |8 |- |7 |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ |5 |- |8 |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ |3 |- | style="background:#f44336;" |'''9''' | style="background:#f44336;" |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336;" |'''1''' |- | style="background:#f44336;" |'''9''' | style="background:#f44336;" |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336;" |'''1''' |} === Детални резултати од гласањето === Секоја земја имала жири составено од десет лица. Секој член на жирито давал еден глас за својата омилена песна. Не било дозволено воздржување, а членовите на жирито не смееле да гласаат за сопствената земја. Резултатите биле соопштувани по обратен редослед во однос на редоследот на настапување. {| class="wikitable" style="text-align:center; direction:ltr; font-size:90%;" ! style="width:180px; text-align:left;" |Земја ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Швајцарија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Австрија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Германија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Белгија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Данска ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Шведска ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Луксембург ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Франција ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Холандија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Италија !Вкупно |- ! style="text-align:left;" |Италија |1 |1 |4 |4 |0 |1 |0 |1 |1 |0 |13 |- ! style="background:#f44336; text-align:left;" |Холандија |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | style="background:#f44336;" |'''1''' |- ! style="background:#fff200; text-align:left;" |Франција |1 |7 |1 |1 |9 |1 |1 |0 |0 |6 | style="background:#fff200;" |'''27''' |- ! style="background:#f44336; text-align:left;" |Луксембург |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | style="background:#f44336;" |'''1''' |- ! style="text-align:left;" |Шведска |3 |1 |0 |1 |0 |0 |3 |0 |2 |0 |10 |- ! style="text-align:left;" |Данска |0 |0 |0 |0 |0 |1 |0 |1 |1 |0 |3 |- ! style="text-align:left;" |Белгија |1 |0 |5 |0 |1 |1 |0 |0 |0 |0 |8 |- ! style="text-align:left;" |Германија |0 |1 |0 |1 |0 |1 |0 |2 |0 |0 |5 |- ! style="text-align:left;" |Австрија |2 |0 |0 |1 |0 |1 |1 |3 |0 |0 |8 |- ! style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Швајцарија |0 |0 |0 |2 |0 |4 |5 |3 |6 |4 | style="background:#d9d9d9;" |'''24''' |} === Начин на гласање === Системот на гласање бил ист како во 1957 година. Секоја земја имала десетчлено жири, а секој член давал еден глас за својата омилена песна. Не било дозволено воздржување, а жирито не можело да гласа за сопствената земја. Гласовите биле соопштувани преку телефон од националните радиодифузери. === Место на одржување === Натпреварот се одржал во '''AVRO Studios''' во [[Хилверсум]], Холандија. Ова било првпат победничката земја од претходната година да биде домаќин на следното издание. Со тоа била воспоставена традицијата победничкиот радиодифузер да го организира следниот натпревар, иако низ историјата имало одредени исклучоци. === Продукција и сценографија === Натпреварот бил организиран и пренесуван од NTS. Продуцент бил Пит те Нојл Помладиот, режисер Гис Стаперсхоф, а музички директор Долф ван дер Линден, кој го предводел Метрополскиот оркестар. Сцената била поставена во едно од студијата на AVRO. На сцената имало мал простор за изведувачите, додека оркестарот бил поставен десно од сцената. Зад изведувачите имало заменливи сценски позадини, кои биле приспособувани за секоја песна. Позадината можела да се отстрани за време на гласањето за да се прикаже таблата со резултати. Местото било украсено со илјадници лалиња. Како и во 1957 година, секоја земја испратила една песна, а на сцената можеле да настапат најмногу двајца изведувачи. По проблемите со времетраењето на некои песни во 1957 година, максималното времетраење од 3 минути и 30 секунди било построго применувано во 1958 година. === Редослед на настапување === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Реден број !Земја !Изведувач !Песна !Поени !Пласман |- |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ |13 |3 |- |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336;" |1 | style="background:#f44336;" |9 |- |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200;" |'''27''' | style="background:#fff200;" |'''1''' |- |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336;" |1 | style="background:#f44336;" |9 |- |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ |10 |4 |- |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ |3 |8 |- |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ |8 |5 |- |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ |5 |7 |- |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ |8 |5 |- |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9;" |24 | style="background:#d9d9d9;" |2 |} === Технички проблем со италијанскиот настап === За време на директниот пренос, неколку земји не можеле правилно да ја видат или слушнат италијанската песна „Nel blu, dipinto di blu“, која била прва на програмата, поради технички проблем. Поради тоа, на Доменико Модуњо му било дозволено да ја изведе песната повторно по завршувањето на последниот настап. === Интервал-програма === По првите пет песни, Метрополскиот оркестар ја извел „Wedding Dance“ од симфониската свита „Hasseneh“ од Жак Прес, за да им се даде време на жиријата за разгледување на настапите. По последната песна, оркестарот повторно настапил како интервал-програма пред започнувањето на гласањето, меѓу другото изведувајќи ја „Cielito lindo“. === Преноси === Радиодифузерите што учествувале на натпреварот биле обврзани да го пренесуваат шоуто преку своите мрежи. И неучесничките членки на ЕБУ можеле да го преземаат преносот. Радиодифузерите можеле да испратат коментатори кои го следеле натпреварот и давале информации за изведувачите и песните на својот јазик. Во воведот на холандскиот коментатор било наведено дека натпреварот можеби го следеле околу 25 милиони гледачи низ Европа, иако не постојат официјални податоци за гледаноста. === Говорници при гласањето === Познати говорници кои ги соопштувале гласовите во 1958 година биле: * [[Франција]] — Арман Лану * [[Холандија]] — Пит те Нојл Помладиот * [[Шведска]] — Таге Даниелсон Секој радиодифузер имал свој говорник кој телефонски ги соопштувал резултатите. === Интересни моменти === * [[Франција]] ја освоила својата прва победа на Евровизија со „Dors mon amour“. * Андре Клаво станал првиот машки изведувач што победил на Евровизија. * [[Шведска]] дебитирала на натпреварот со Алис Бабс, која завршила на четвртото место. * [[Обединето Кралство]] не учествувало во 1958 година, иако првично било наведено како планиран учесник. * Кори Брокен, победничката од 1957 година, ја претставувала [[Холандија]] повторно, но завршила на последното место. * Лис Асија, победничката од 1956 година, повторно ја претставувала [[Швајцарија]] и завршила на второто место. * Италијанската песна „Nel blu, dipinto di blu“, попозната како „Volare“, станала огромен меѓународен хит. * „Volare“ достигнала прво место на американската Billboard Hot 100 листа и освоила награди за „Снимка на годината“ и „Песна на годината“ на првото доделување на Греми наградите во 1959 година. * 1958 било првото издание на Евровизија организирано во земјата што победила претходната година. === Референции === {{reflist}} == Навигација == {{Navigation|templateName=Евровизија|header=[[Евровизија]]|body=[[Евровизија 1956|1956]] • [[Евровизија 1957|1957]] • [[Евровизија 1958|1958]] • [[Евровизија 1959|1959]] • [[Евровизија 1960|1960]] • [[Евровизија 1961|1961]] • [[Евровизија 1962|1962]] • [[Евровизија 1963|1963]] • [[Евровизија 1964|1964]] • [[Евровизија 1965|1965]] • [[Евровизија 1966|1966]] • [[Евровизија 1967|1967]] • [[Евровизија 1968|1968]] • [[Евровизија 1969|1969]] • [[Евровизија 1970|1970]] • [[Евровизија 1971|1971]] • [[Евровизија 1972|1972]] • [[Евровизија 1973|1973]] • [[Евровизија 1974|1974]] • [[Евровизија 1975|1975]] • [[Евровизија 1976|1976]] • [[Евровизија 1977|1977]] • [[Евровизија 1978|1978]] • [[Евровизија 1979|1979]] • [[Евровизија 1980|1980]] • [[Евровизија 1981|1981]] • [[Евровизија 1982|1982]] • [[Евровизија 1983|1983]] • [[Евровизија 1984|1984]] • [[Евровизија 1985|1985]] • [[Евровизија 1986|1986]] • [[Евровизија 1987|1987]] • [[Евровизија 1988|1988]] • [[Евровизија 1989|1989]] • [[Евровизија 1990|1990]] • [[Евровизија 1991|1991]] • [[Евровизија 1992|1992]] • [[Евровизија 1993|1993]] • [[Евровизија 1994|1994]] • [[Евровизија 1995|1995]] • [[Евровизија 1996|1996]] • [[Евровизија 1997|1997]] • [[Евровизија 1998|1998]] • [[Евровизија 1999|1999]] • <s>[[Евровизија 2020|2020]]</s> • [[Евровизија 2001|2001]] • [[Евровизија 2002|2002]] • [[Евровизија 2003|2003]] • [[Евровизија 2004|2004]] • [[Евровизија 2005|2005]] • [[Евровизија 2006|2006]] • [[Евровизија 2007|2007]] • [[Евровизија 2008|2008]] • [[Евровизија 2009|2009]] • [[Евровизија 2010|2010]] • [[Евровизија 2011|2011]] • [[Евровизија 2012|2012]] • [[Евровизија 2013|2013]] • [[Евровизија 2014|2014]] • [[Евровизија 2015|2015]] • [[Евровизија 2016|2016]] • [[Евровизија 2017|2017]] • [[Евровизија 2018|2018]] • [[Евровизија 2019|2019]] • [[Евровизија 2021|2021]] • [[Евровизија 2022|2022]] • [[Евровизија 2023|2023]] • [[Евровизија 2024|2024]] • [[Евровизија 2025|2025]] • [[Евровизија 2026|2026]]}}``` 2fice5llqjxxpasekgw2zbebstux49q Евровизија 1980 0 1172674 5630815 5629251 2026-09-21T19:54:29Z BT405 9277 5630815 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1980 | slogan = | image = EuroPaíses_Bajos.svg | date = 19 април 1980 | semi1 = | semi2 = | edition = 25 | host = [[Холандија]] | venue = [[Congresgebouw]], [[Хага]], [[Холандија]] | presenters = [[Марлоус Флојтсма]] | emiter = [[NOS]] | winner = [[Ирска]] — [[Џони Логан]] — „What's Another Year“ | director = Theo Ordemans | entries = 19 | debuting = [[Мароко]] | returning = [[Турција]] | nonparticipating = [[Израел]], [[Монако]] | map = ESC 1980 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists = 1 | notqualified = | confirmed = 19 | past =1 | vote = секоја држава доделува 12, 10, 8–1 поени за своите 10 омилени држави | previous = 1979 | next = 1981 | website = https://eurovision.tv | url = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 1980''' — официјално '''Избор за песна на Евровизија 1980''' — беше 25. издание на [[Евровизија]]. Натпреварот се одржал на 19 април 1980 година во '''Congresgebouw''' во [[Хага]], [[Холандија]]. Водителка била [[Марлоус Флојтсма]]. [[Израел]], кој победи во [[Евровизија 1979|1979 година]], одби да го организира натпреварот од финансиски причини, а подоцна се повлече и од учество бидејќи датумот се сопаѓаше со израелскиот Ден на сеќавањето (Јом Хазикарон). Домаќинството го презеде Холандија. На натпреварот учествувале 19 земји. [[Мароко]] за прв и единствен пат дебитираше на Евровизија, додека [[Турција]] се врати. Победи [[Ирска]] со песната „What's Another Year“, изведена од [[Џони Логан]], освојувајќи 143 поени. Ова беше прва победа на Џони Логан на Евровизија. == Место на одржување == Натпреварот се одржал во [[Congresgebouw]] во [[Хага]], [[Холандија]]. Холандија и телевизијата [[NOS]] го организираа натпреварот со скратен буџет и искористија дел од сценографијата од [[Евровизија 1976]]. == Учесници == На натпреварот настапиле 19 земји. {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место на настап ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! style="text-align:left;" | Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Blue Danube | style="text-align:left;" | „Du bist Musik“ | Германски | style="text-align:left;" | Klaus-Peter Sattler | style="text-align:left;" | Richard Österreicher |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Ajda Pekkan | style="text-align:left;" | „Pet'r Oil“ | Турски | style="text-align:left;" | Şanar Yurdatapan, Attila Özdemiroğlu | style="text-align:left;" | Atilla Özdemiroğlu |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Anna Vissi and the Epikouri | style="text-align:left;" | „Autostop“ (Αυτοστόπ) | Грчки | style="text-align:left;" | Jick Nacassian, Rony Sofo | style="text-align:left;" | Jick Nacassian |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Sophie & Magaly | style="text-align:left;" | „Papa Pingouin“ | Француски | style="text-align:left;" | Ralph Siegel, Bernd Meinunger, Pierre Delanoë, Jean-Paul Cara | style="text-align:left;" | Norbert Daum |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Мароко}} | style="text-align:left;" | Samira Bensaïd | style="text-align:left;" | „Bitaqat Hub“ (بطاقة حب) | Арапски | style="text-align:left;" | Abdel Ati Amenna, Malek Koueni | style="text-align:left;" | Jean-Claude Petit |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Alan Sorrenti | style="text-align:left;" | „Non so che darei“ | Италијански | style="text-align:left;" | Alan Sorrenti | style="text-align:left;" | Del Newman |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Bamses Venner | style="text-align:left;" | „Tænker alttd på dig“ | Дански | style="text-align:left;" | Bjarne Gren Jensen, Flemming Jørgensen | style="text-align:left;" | Allan Botschinsky |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Tomas Ledin | style="text-align:left;" | „Just nu!“ | Шведски | style="text-align:left;" | Tomas Ledin | style="text-align:left;" | Anders Berglund |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Paola | style="text-align:left;" | „Cinéma“ | Француски | style="text-align:left;" | Peter Reber, Véronique Müller | style="text-align:left;" | Peter Reber |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Vesa-Matti Loiri | style="text-align:left;" | „Huilumies“ | Фински | style="text-align:left;" | Aarno Raninen, Veikko Lavi | style="text-align:left;" | Ossi Runne |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Sverre Kjelsberg and Mattis Hætta | style="text-align:left;" | „Sámiid ædnan“ | Норвешки | style="text-align:left;" | Sverre Kjelsberg, Ragnar Olsen | style="text-align:left;" | Sigurd Jansen |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Katja Ebstein | style="text-align:left;" | „Theater“ | Германски | style="text-align:left;" | Ralph Siegel, Bernd Meinunger | style="text-align:left;" | Wolfgang Rödelberger |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Prima Donna | style="text-align:left;" | „Love Enough for Two“ | Англиски | style="text-align:left;" | Stephanie de Sykes, Stuart Slater | style="text-align:left;" | John Coleman |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | José Cid | style="text-align:left;" | „Um grande, grande amor“ | Португалски | style="text-align:left;" | José Cid | style="text-align:left;" | Jorge Machado |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Maggie MacNeal | style="text-align:left;" | „Amsterdam“ | Холандски | style="text-align:left;" | Frans Smit, Robert Verwey, Sjoukje Smit, Alex Alberts | style="text-align:left;" | Rogier van Otterloo |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Profil | style="text-align:left;" | „Hé, hé M'sieurs dames“ | Француски | style="text-align:left;" | Richard de Bordeaux, Régis Dupré, Sylvano Santorio | style="text-align:left;" | Sylvano Santorio |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | Johnny Logan | style="text-align:left;" | „What's Another Year“ | Англиски | style="text-align:left;" | Shay Healy | style="text-align:left;" | Noel Kelehan |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Trigo Limpio | style="text-align:left;" | „Quédate con ella“ | Шпански | style="text-align:left;" | José Antonio Martín | style="text-align:left;" | Javier Iturralde |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Telex | style="text-align:left;" | „Euro-Vision“ | Француски | style="text-align:left;" | Michel Moers, Dan Lacksman, Marc Moulin | style="text-align:left;" | ''без диригент'' |} == Конечни резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Поени |- ! style="background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left; background:#fff200;" | Johnny Logan | style="text-align:left; background:#fff200;" | „What's Another Year“ | style="background:#fff200;" | '''143''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Katja Ebstein | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „Theater“ | style="background:#d9d9d9;" | '''128''' |- ! 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Уловенија}} | style="text-align:left;" | Prima Donna | style="text-align:left;" | „Love Enough for Two“ | 106 |- ! 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Paola | style="text-align:left;" | „Cinéma“ | 104 |- ! 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Maggie MacNeal | style="text-align:left;" | „Amsterdam“ | 93 |- ! 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Alan Sorrenti | style="text-align:left;" | „Non so che darei“ | 87 |- ! 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | José Cid | style="text-align:left;" | „Um grande, grande amor“ | 71 |- ! 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Blue Danube | style="text-align:left;" | „Du bist Musik“ | 64 |- ! 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Sophie & Magaly | style="text-align:left;" | „Papa Pingouin“ | 56 |- ! 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Tomas Ledin | style="text-align:left;" | „Just nu!“ | 47 |- ! 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Profil | style="text-align:left;" | „Hé, hé M'sieurs dames“ | 45 |- ! 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Trigo Limpio | style="text-align:left;" | „Quédate con ella“ | 38 |- ! 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Anna Vissi and the Epikouri | style="text-align:left;" | „Autostop“ | 30 |- ! 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Bamses Venner | style="text-align:left;" | „Tænker altid på dig“ | 25 |- ! 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Ajda Pekkan | style="text-align:left;" | „Pet'r Oil“ | 23 |- ! 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Sverre Kjelsberg and Mattis Hætta | style="text-align:left;" | „Sámiid ædnan“ | 15 |- ! 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Telex | style="text-align:left;" | „Euro-Vision“ | 14 |- ! 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Мароко}} | style="text-align:left;" | Samira Bensaïd | style="text-align:left;" | „Bitaqat Hub“ | 7 |- ! style="background:#f44336;" | 19 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left; background:#f44336;" | Vesa-Matti Loiri | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Huilumies“ | style="background:#f44336;" | '''6''' |} == Начин на гласање == Секоја земја имала национално жири кое доделувало 12 поени на омилената песна, 10 на втората, а потоа 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен на следните осум песни. == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! # ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Jenny Pippal |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Başak Doğru |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Niki Venega |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Jacques Harvey |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Мароко}} | style="text-align:left;" | Mohamed Bouzidi |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Mariolina Cannuli |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Bent Henius |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Arne Weise |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Michel Stocker |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Kaarina Pönniö |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Roald Øyen |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Lotti Ohnesorge |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Teresa Cruz |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Flip van der Schalie |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Fabienne Égal |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | David Heffernan |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Alfonso Lapeña |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Jacques Mercier |} == Извори == * Eurovision.com — The Hague 1980 * Архивски податоци за учесниците и претставниците при гласањето == Надворешни врски == * [https://eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Холандска култура]] [[Категорија:Хаг]] [[Категорија:Музиката во 1980 година]] 1xaxkdg6ncconqc6wes3iy8jaz23gvo Евровизија 1991 0 1172677 5630811 5628770 2026-09-21T19:49:51Z BT405 9277 5630811 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1991 | slogan = | image = Cinecittà_-_Entrance.jpg | date = 4 мај 1991 | semi1 = | semi2 = | edition = 36 | host = [[Италија]] | venue = [[Teatro 15 di Cinecittà]], [[Рим]], [[Италија]] | presenters = [[Џиљола Чинквети]] и [[Тото Кутуњо]] | emiter = [[RAI]] | winner = [[Шведска]] — Карола — „Captured by a Storm“ -> [[Карола Хегквист|Карола]] — „Fångad av en stormvind“ | director = Riccardo Donna | entries = 22 | debuting = | returning = [[Малта]] | nonparticipating = [[Холандија]] | map = ESC 1991 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists = 1 | notqualified = | confirmed = 22 | past =1 | vote = секоја држава доделува 12, 10, 8–1 поени за своите 10 омилени држави | previous = 1990 | next = 1992 | website = https://eurovision.tv | url = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 1991''' — официјално '''Избор за песна на Евровизија 1991''' — беше 36. издание на [[Евровизија]]. Натпреварот се одржа на 4 мај 1991 година во студискиот комплекс [[Teatro 15 di Cinecittà]] во [[Рим]], [[Италија]], откако Тото Кутуњо ја донесе победата за Италија претходната година во Загреб. Првично натпреварот требаше да се одржи во Санремо, но поради тензиите и безбедносните причини во тој период (како и Заливската војна), ЕБУ и италијанската телевизија RAI одлучија да го преселат настанот во Рим. Домаќини и водители на вечерта беа двете иконски имиња [[Џиљола Чинквети]] (победник од 1964) и [[Тото Кутуњо]]. На натпреварот учествуваа 22 земји. Холандија се повлече од ова издание бидејќи датумот на одржување се совпадна со нивниот национален ден на сеќавање (Nationale Dodenherdening), додека пак Малта се врати на евровизиската сцена по пауза од 16 години. Ова издание остана запаметтено по една од најдраматичните завршувања во историјата на натпреварот. На крајот од гласањето, Шведска и Франција завршија израмнети со неверојатни 146 поени. Тогашните правила за нерешен резултат наложуваа да се броји колку пати секоја земја добила 12 поени. Биде и тука беа израмнети (и двете имаа по четири „дванаесетки“), се пребројаа освоените 10 поени, каде [[Шведска]] со [[Карола Хегквист|Карола]] и нејзината култна песна „Fångad av en stormvind“ излезе како победник, оставајќи ја Франција (Амините) на второто место. [[Југославија]] беше претставена од бендот [[Беби Дол]] со песната „Бразил“, која зазеде 21. место. == Место на одржување == Филмското студио „Чинечита“ во Рим понуди уникатна и гламурозна сценска позадина која ги рефлектираше италијанската кинематографија и уметност. Техничките предизвици беа големи, но манифестацијата беше реализирана на високо професионално ниво. [[File:Ingressostorico cinecitta.jpg|thumb|десно|Чинечита – место каде се одржал настанот.]] == Учесници == На натпреварот учествуваа 22 земји. {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место на настап ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! style="text-align:left;" | Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left;" | Stefán & Eyfi | style="text-align:left;" | „Draumur um Nínu“ | Исландски | style="text-align:left;" | Eyþór Arnalds | style="text-align:left;" | Jón Kjell Seljeseth |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Sophia Vossou | style="text-align:left;" | „I Anixi“ (Η άνοιξη) | Грчки | style="text-align:left;" | Andreas Mihailidis, Sophia Vossou | style="text-align:left;" | Haris Andreadis |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Sandra Simó | style="text-align:left;" | „Canzone per te“ | Италијански | style="text-align:left;" | Renato Mascetti | style="text-align:left;" | Flückiger |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Thomas Forstner | style="text-align:left;" | „Venedig im Regen“ | Германски | style="text-align:left;" | Walter Lochiser, Wolfgang Berry | style="text-align:left;" | Richard Österreicher |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Sarah Bray | style="text-align:left;" | „Un baiser baisé“ | Француски | style="text-align:left;" | Patrick Hippert, Linda Schor, Radu A. Serban | style="text-align:left;" | Francis Goya |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Карола Хегквист | style="text-align:left;" | „Fångad av en stormvind“ | Шведски | style="text-align:left;" | Stephan Berg | style="text-align:left;" | Anders Berglund |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Amina | style="text-align:left;" | „C'est le dernier qui a parlé qui a raison“ | Француски | style="text-align:left;" | Amina Annabi, Wasis Diop | style="text-align:left;" | Brightman |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | İzel Çeliköz, Reyhan Karaca & Can Uğurluer | style="text-align:left;" | „İki Dakika“ | Турски | style="text-align:left;" | Şevket Uğurluer, Aysel Gürel | style="text-align:left;" | Turhan Yükseler |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | Kim Jackson | style="text-align:left;" | „Could It Be That I'm In Love“ | Англиски | style="text-align:left;" | Liam Reilly | style="text-align:left;" | Noel Kelehan |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Dulce Pontes | style="text-align:left;" | „Lusitana paixão“ | Португалски | style="text-align:left;" | José da Cunha, Fred Micaelo, Ricardo Landum | style="text-align:left;" | Fernando Correia Martins |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Anders Frandsen | style="text-align:left;" | „Lige der hvor hjertet slår“ | Дански | style="text-align:left;" | Michael Elo | style="text-align:left;" | Henrik Krogsgaard |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Just 4 Fun | style="text-align:left;" | „Mrs. Thompson“ | Норвешки | style="text-align:left;" | Pål Rødseth, Dag Kolsrud | style="text-align:left;" | Pete Knutsen |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Duo Datz | style="text-align:left;" | „Kan“ (כאן) | Хебрејски | style="text-align:left;" | Uzi Hitman | style="text-align:left;" | Kobi Oshrat |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Kaija Kärkinen | style="text-align:left;" | „Hullu yö“ | Фински | style="text-align:left;" | Ile Kallio, Jukka Välimaa | style="text-align:left;" | Olli Ahvenlahti |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Atlantis 2000 | style="text-align:left;" | „Dieser Traum darf niemals sterben“ | Германски | style="text-align:left;" | Alfons Weindorf, Helmut Frey | style="text-align:left;" | Rainer Pietsch |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Clouseau | style="text-align:left;" | „Geef het op“ | Холандски | style="text-align:left;" | Kris Wauters, Bob Savenberg, Jan Hautekiet | style="text-align:left;" | Ronald Meganck |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Sergio Dalma | style="text-align:left;" | „Bailar pegados“ | Шпански | style="text-align:left;" | Luis Gómez-Escolar, Julio Seijas | style="text-align:left;" | Eduardo Leiva |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Samantha Janus | style="text-align:left;" | „A Message to Your Heart“ | Англиски | style="text-align:left;" | Paul Curtis | style="text-align:left;" | Ronnie Hazlehurst |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Elena Patroclou | style="text-align:left;" | „SOS“ | Грчки | style="text-align:left;" | Kypros Charalambous, Andri Newpoint | style="text-align:left;" | Staco Šimic |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Peppino di Capri | style="text-align:left;" | „Comme è ddoce 'o mare“ | Наполитански | style="text-align:left;" | Giampiero Artegiani, Sergio Iodice, Peppino di Capri | style="text-align:left;" | Marco Falagiani |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | [[Беби Дол]] | style="text-align:left;" | „Бразил“ | Српскохрватски | style="text-align:left;" | Zoran Vračević, Dragana Šarić | style="text-align:left;" | Slobodan Marković |- | 22 | style="text-align:left;" | {{знаме|Малта}} | style="text-align:left;" | Paul Giordimaina & Georgina | style="text-align:left;" | „Could It Be“ | Англиски | style="text-align:left;" | Ray Mahoney, Paul Giordimaina | style="text-align:left;" | Paul Abela |} == Конечни резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Поени |- ! style="background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left; background:#fff200;" | Карола Хегквист | style="text-align:left; background:#fff200;" | „Fångad av en stormvind“ | style="background:#fff200;" | '''146''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Amina | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „C'est le dernier qui a parlé qui a raison“ | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | '''146''' |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Duo Datz | style="text-align:left;" | „Kan“ | 139 |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Sergio Dalma | style="text-align:left;" | „Bailar pegados“ | 119 |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Sandra Simó | style="text-align:left;" | „Canzone per te“ | 118 |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | Kim Jackson | style="text-align:left;" | „Could It Be That I'm In Love“ | 47 |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Малта}} | style="text-align:left;" | Paul Giordimaina & Georgina | style="text-align:left;" | „Could It Be“ | 106 |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Peppino di Capri | style="text-align:left;" | „Comme è ddoce 'o mare“ | 89 |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Dulce Pontes | style="text-align:left;" | „Lusitana paixão“ | 62 |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Samantha Janus | style="text-align:left;" | „A Message to Your Heart“ | 47 |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Elena Patroclou | style="text-align:left;" | „SOS“ | 60 |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Just 4 Fun | style="text-align:left;" | „Mrs. Thompson“ | 14 |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Sophia Vossou | style="text-align:left;" | „I Anixi“ | 36 |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Sarah Bray | style="text-align:left;" | „Un baiser baisé“ | 29 |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Anders Frandsen | style="text-align:left;" | „Lige der hvor hjertet slår“ | 8 |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left;" | Stefán & Eyfi | style="text-align:left;" | „Draumur um Nínu“ | 26 |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Atlantis 2000 | style="text-align:left;" | „Dieser Traum darf niemals sterben“ | 10 |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | İzel, Reyhan & Can | style="text-align:left;" | „İki Dakika“ | 44 |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Kaija Kärkinen | style="text-align:left;" | „Hullu yö“ | 6 |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Clouseau | style="text-align:left;" | „Geef het op“ | 23 |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | Беби Дол | style="text-align:left;" | „Бразил“ | 1 |- ! style="background:#f44336;" | 22 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left; background:#f44336;" | Thomas Forstner | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Venedig im Regen“ | style="background:#f44336;" | '''0''' |} == Резултати од гласањето == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:smaller; width:100%;" ! colspan="2" rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | Учесници ! colspan="22" | Жири кое доделувало поени |- ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Исланд ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Грција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Швајцарија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Австрија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Луксембург ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Шведска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Франција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Турција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Ирска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Португалија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Данска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Норвешка ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Израел ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Финска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Германија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Белгија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Шпанија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Велика Британија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Кипар ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Италија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Југославија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Малта |- | style="text-align:left;" | Исланд || 26 || style="background:#666666;" | || || || || || || || || || || || 10 || || || || || || || || 1 || 15 || 4 |- | style="text-align:left;" | Грција || 36 || || style="background:#666666;" | || || || || || || || || || || || || || 4 || || 4 || 12 || || 8 || 8 |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || 118 || 4 || 10 || style="background:#666666;" | || 7 || 3 || 10 || || 5 || 10 || 12 || 8 || || || || 5 || 2 || 12 || 3 || 10 || 7 || 7 || 13 |- | style="text-align:left;" | Австрија || 0 || || || || style="background:#666666;" | || || || || || || || || || || || || || || || || || || 0 |- | style="text-align:left;" | Луксембург || 29 || 5 || || || || style="background:#666666;" | || 5 || || || || || || || || 1 || || 4 || || || 7 || 5 || || 2 |- | style="text-align:left;" | Шведска || 146 || 10 || 7 || 12 || || 6 || style="background:#666666;" | || 4 || 8 || || 10 || 12 || 8 || 12 || 6 || 10 || || 6 || 10 || 6 || 12 || 5 || |- | style="text-align:left;" | Франција || 146 || 8 || 3 || 8 || 12 || 10 || 7 || style="background:#666666;" | || || 6 || 5 || || 10 || 10 || 12 || 12 || 10 || 5 || 5 || 12 || || 4 | |- | style="text-align:left;" | Турција || 44 || || || || 7 || || || || style="background:#666666;" | || || 7 || || || || || 8 || 7 || || || || 12 || 3 | |- | style="text-align:left;" | Ирска || 47 || 3 || || 5 || || || || || || style="background:#666666;" | || || 6 || 2 || 2 || 2 || 3 || || || || 2 || 6 || 10 || 3 |- | style="text-align:left;" | Португалија || 62 || || || || || || || 3 || 6 || || style="background:#666666;" | || || || 3 || 4 || 8 || 6 || 8 || || 4 || 10 || 10 | |- | style="text-align:left;" | Данска || 8 || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || 2 || 1 || || || || || || 5 || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || 14 || 1 || || || || || || || || || || 1 || style="background:#666666;" | || || 5 || || || || || || 7 || | |- | style="text-align:left;" | Израел || 139 || 12 || 5 || 10 || 10 || 12 || 8 || 6 || || 12 || 8 || || 4 || style="background:#666666;" | || 7 || || 7 || 7 || 8 || 8 || 2 || 13 | |- | style="text-align:left;" | Финска || 6 || || || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || || || || || 1 || 5 |- | style="text-align:left;" | Германија || 10 || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || 1 || || || || 6 || 3 |- | style="text-align:left;" | Белгија || 23 || || || 2 || || 1 || || || || || || || 3 || || || || style="background:#666666;" | || || || 3 || 4 || 10 | |- | style="text-align:left;" | Шпанија || 119 || 6 || 6 || 7 || 3 || 5 || 4 || || 7 || 6 || 4 || 7 || 5 || 5 || 8 || || 6 || style="background:#666666;" | || 1 || 12 || 11 || 15 | |- | style="text-align:left;" | Велика Британија || 47 || 2 || || || 1 || 2 || 2 || || 1 || 7 || || 2 || || || 7 || || || 3 || style="background:#666666;" | || || 8 || 12 | |- | style="text-align:left;" | Кипар || 60 || 7 || 12 || || || || || 1 || 2 || 4 || || || 1 || 6 || 3 || || 1 || 10 || 2 || style="background:#666666;" | || 5 || 6 | |- | style="text-align:left;" | Италија || 89 || || 4 || 3 || || 4 || 1 || 8 || 12 || 3 || 2 || || 7 || || || 1 || 12 || 12 || || 10 || style="background:#666666;" | || 10 | |- | style="text-align:left;" | Југославија || 1 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 1 || style="background:#666666;" | | |- | style="text-align:left;" | Малта || 106 || || 8 || 6 || 8 || 8 || 12 || 5 || 3 || 5 || 6 || 10 || || 7 || 1 || 6 || 8 || || 5 || 7 || || style="background:#666666;" | | |} == Надворешни врски == * [https://eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Италијанска музика]] [[Категорија:Култура на Рим]] [[Категорија:Музиката во 1991 година]] j58vuc8q71j9vf44sxgwjpy0uv1zvqa Евровизија 1965 0 1172680 5630818 5628374 2026-09-21T19:55:51Z BT405 9277 5630818 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 1965|semi1=|semi2=|final=|host=Неапол<br> {{знамеикона|Италија}} [[Италија]]|entries=18|map=ESC_1965_Map_2.svg|previous=1964|image=Eurovision_Song_Contest_heart_(2014–2025).svg|director=Ромоло Сиена|emiter=Radiotelevisione italiana (RAI)|next=1966|returning={{знамеикона|Шведска}} [[Шведска]]|debuting={{знамеикона|Ирска}} [[Ирска]]|venue=„Sala di Concerto della RAI“|edition=1965|website=https://www.eurovision.tv|url=www.eurovision.tv|slogan=|finalists=1|winner={{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург]] "Poupée de cire, poupée de son"|vote=Секоја земја доделуваше по 5, 3 и 1 бод (или комбинации од истите) на нивните три омилени песни|date=20 март 1965}}'''Изборот за песна на Евровизија 1965''' беше 10-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Натпреварот се одржа на 20 март 1965 година во [[Неапол]], [[Италија]], по победата на Џиљола Чинкуети во 1964 година. Во организација на [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (ЕБУ) и домаќинот [[RAI]], ова беше првпат натпреварот да се одржи во Италија. Победник беше [[Луксембург]] со песната „Poupée de cire, poupée de son“, изведена од [[Франс Гал]]. == Локација == Натпреварот се одржа во Концертната сала на РАИ (''Sala di Concerto della RAI'') во Неапол, Италија. == Учесници == На натпреварот учествуваа вкупно 18 земји. [[Ирска на Евровизија|Ирска]] го направи своето деби, додека [[Шведска на Евровизија|Шведска]] се врати по едногодишно отсуство. === Финале === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Р. бр. !! Земја !! Радиодифузер !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Место !! Поени |- | 01 || {{знаме|Холандија}} || [[NTS]] || Кони ван ден Бос || „'t Is genoeg“ || [[Холандски јазик|Холандски]] || 11 || 5 |- | 02 || {{знаме|Обединето Кралство}} || [[BBC]] || Кети Кирби || „I Belong“ || [[Англиски јазик|Англиски]] || 2 || 26 |- | 03 || {{знаме|Шпанија}} || [[TVE]] || Кончита Баутиста || „¡Qué bueno, qué bueno!“ || [[Шпански јазик|Шпански]] || 15 || 0 |- | 04 || {{знаме|Ирска}} || [[RTÉ]] || Буч Мур || „Walking the Streets in the Rain“ || [[Англиски јазик|Англиски]] || 6 || 11 |- | 05 || {{знаме|Германија}} || [[NDR]] || Ула Визнер || „Paradies, wo bist du?“ || [[Германски јазик|Германски]] || 15 || 0 |- | 06 || {{знаме|Австрија}} || [[ORF]] || Удо Јиргенс || „Sag ihr, ich lass sie grüßen“ || [[Германски јазик|Германски]] || 4 || 16 |- | 07 || {{знаме|Норвешка}} || [[NRK]] || Кирсти Спарбое || „Karusell“ || [[Норвешки јазик|Норвешки]] || 13 || 1 |- | 08 || {{знаме|Белгија}} || [[BRT]] || Лиз Марке || „Als het weer lente is“ || [[Холандски јазик|Холандски]] || 15 || 0 |- | 09 || {{знаме|Монако}} || [[TMC]] || Маржори Ноел || „Va dire à l'amour“ || [[Француски јазик|Француски]] || 9 || 7 |- | 10 || {{знаме|Шведска}} || [[SR]] || Ингвар Виксел || „Absent Friend“ || [[Англиски јазик|Англиски]] || 10 || 6 |- | 11 || {{знаме|Франција}} || [[ORTF]] || Ги Мардел || „N'avoue jamais“ || [[Француски јазик|Француски]] || 3 || 22 |- | 12 || {{знаме|Португалија}} || [[RTP]] || Симоне де Оливеира || „Sol de inverno“ || [[Португалски јазик|Португалски]] || 13 || 1 |- | 13 || {{знаме|Италија}} || [[RAI]] || Боби Соло || „Se piangi, se ridi“ || [[Италијански јазик|Италијански]] || 5 || 15 |- | 14 || {{знаме|Данска}} || [[DR]] || Биргит Бриел || „For din skyld“ || [[Дански јазик|Дански]] || 7 || 10 |- | 15 || {{знаме|Луксембург}} || [[CLT]] || [[Франс Гал]] || „[[Poupée de cire, poupée de son]]“ || [[Француски јазик|Француски]] || 1 || 32 |- | 16 || {{знаме|Финска}} || [[Yle]] || Виктор Клименко || „Aurinko laskee länteen“ || [[Фински јазик|Фински]] || 15 || 0 |- | 17 || {{знаме|Југославија}} || [[ЈРТ]] || Вице Вуков || „Čežnja“ || [[Хрватски јазик|Хрватскосрпски]] || 12 || 2 |- | 18 || {{знаме|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || Јована || „Non, à jamais sans toi“ || [[Француски јазик|Француски]] || 8 || 8 |} == Поврзано == * [[Евровизија|Избор за песна на Евровизија]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.eurovision.tv www.eurovision.tv] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по година]] [[Категорија:1965 година во Италија]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Италијанска музика]] [[Категорија:Неапол]] [[Категорија:Музиката во 1965 година]] ezas9z61nlz3w4l3r8az0fjayytapgv Евровизија 1969 0 1172684 5630817 5628818 2026-09-21T19:55:44Z BT405 9277 5630817 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1969 | slogan = La España Diferente | image = Eurovision_Song_Contest_heart_(2014–2025).svg | date = 29 март 1969 | semi1 = | semi2 = | final = | edition = | host = [[Шпанија]] | venue = Театро Реал, Мадрид | presenters = Лаурита Валенсуела | emiter = [[Televisión Española]] (TVE) | winner = [[Шпанија]], [[Велика Британија]], [[Холандија]] и [[Франција]] | director = Рамон Диез | entries = 16 | debuting = | returning = | nonparticipating = [[Австрија]] | map = ESC 1969 Map 2.svg | green = | yellow = | red = | finalists =1 | notqualified = | confirmed = | past = | vote = Жири од 10 членови; секој член доделувал по еден глас | previous = 1968 | next = 1970 | website = eurovision.tv | url =eurovision.tv }} '''Евровизија 1969''' — 14-то издание на [[Евровизија]], одржано на 29 март 1969 година во [[Театро Реал]] во Мадрид, [[Шпанија]]. Домаќин на натпреварот беше [[Televisión Española]] (TVE), а водителка беше Лаурита Валенсуела. На натпреварот учествуваа 16 земји. Од 17-те земји што учествуваа во 1968 година, единствено [[Австрија]] не учествуваше во 1969 година. За првпат во историјата на натпреварот имаше изедначен резултат на првото место. [[Шпанија]], [[Велика Британија]], [[Холандија]] и [[Франција]] освоија по 18 поени и сите четири земји беа прогласени за заеднички победници. Во тоа време правилата не предвидуваа дополнително правило за разрешување на изедначен резултат. Победничките песни беа „Vivo cantando“ на Саломе за [[Шпанија]], „Boom Bang-a-Bang“ на Лулу за [[Велика Британија]], „De troubadour“ на Лени Кур за [[Холандија]] и „Un jour, un enfant“ на Фрида Бокара за [[Франција]]. == Место на одржување == [[Театро Реал]] во Мадрид беше избран за домаќин на натпреварот откако [[Шпанија]] победи на [[Евровизија 1968]] со песната „La, la, la“, изведена од Масил. Театро Реал бил отворен во 1850 година, а по затворањето во 1924 година повторно бил отворен во 1966 година како концертна сала. == Продукција и формат == * '''Датум:''' 29 март 1969 * '''Време:''' 22:00 CET * '''Место:''' Театро Реал, Мадрид * '''Домаќин:''' [[Televisión Española]] (TVE) * '''Водителка:''' Лаурита Валенсуела * '''Извршен супервизор:''' Клифорд Браун * '''Режисер:''' Рамон Диез * '''Музички директор:''' Аугусто Алгеро * '''Оркестар:''' 52 музичари * '''Број на учесници:''' 16 Аугусто Алгеро бил музички директор и го водел оркестарот во воведниот и завршниот дел на емисијата. Секоја земја можела да назначи свој диригент за изведбата на својата песна. Телевизиската продукција била во боја, што било вторпат по ред натпреварот да биде снимен и пренесен во боја. Бидејќи TVE немала доволно опрема за толку голем настан, опремата била изнајмена од германската телевизија ARD. Во Шпанија натпреварот бил прикажан во црно-бела слика бидејќи шпанската телевизиска мрежа сè уште немала поддршка за пренос во боја. == Земји учеснички == {| class="wikitable sortable" style="direction:ltr; width:100%;" ! style="text-align:center;" | Редослед ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! style="text-align:left;" | Јазик ! style="text-align:center;" | Место ! style="text-align:center;" | Поени |- | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | style="text-align:left;" | Иван и 3М | style="text-align:left;" | ''Pozdrav svijetu'' | style="text-align:left;" | Српскохрватски | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left;" | Ромулд | style="text-align:left;" | ''Catherine'' | style="text-align:left;" | Француски | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:center;" | 7 |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | 3 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Саломе | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''Vivo cantando'' | style="text-align:left; background:#fff200;" | Шпански | style="text-align:center; background:#fff200;" | 1 | style="text-align:center; background:#fff200;" | 18 |- | style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | style="text-align:left;" | Жан-Жак | style="text-align:left;" | ''Maman, Maman'' | style="text-align:left;" | Француски | style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | 11 |- | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | style="text-align:left;" | Мјуриел Деј | style="text-align:left;" | ''The Wages of Love'' | style="text-align:left;" | Англиски | style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 10 |- | style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | Ива Заники | style="text-align:left;" | ''Due grosse lacrime bianche'' | style="text-align:left;" | Италијански | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center; background:#d9d9d9;" | 7 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Лулу | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | ''Boom Bang-a-Bang'' | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Англиски | style="text-align:center; background:#d9d9d9;" | 1 | style="text-align:center; background:#d9d9d9;" | 18 |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | 8 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Лени Кур | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''De troubadour'' | style="text-align:left; background:#fff200;" | Холандски | style="text-align:center; background:#fff200;" | 1 | style="text-align:center; background:#fff200;" | 18 |- | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" | Томи Керберг | style="text-align:left;" | ''Judy, min vän'' | style="text-align:left;" | Шведски | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Луис Нефс | style="text-align:left;" | ''Jennifer Jennings'' | style="text-align:left;" | Холандски | style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 10 |- | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Паола дел Медико | style="text-align:left;" | ''Bonjour, Bonjour'' | style="text-align:left;" | Германски | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 13 |- | style="text-align:center; background:#f44336;" | 12 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знамеикона|Норвешка}} [[Норвешка на Евровизија|Норвешка]] | style="text-align:left; background:#f44336;" | Кирсти Спарбо | style="text-align:left; background:#f44336;" | ''Oj, oj, oj, så glad jeg skal bli'' | style="text-align:left; background:#f44336;" | Норвешки | style="text-align:center; background:#f44336;" | 16 | style="text-align:center; background:#f44336;" | 1 |- | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Сив Малмквист | style="text-align:left;" | ''Primaballerina'' | style="text-align:left;" | Германски | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | 14 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Фрида Бокара | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''Un jour, un enfant'' | style="text-align:left; background:#fff200;" | Француски | style="text-align:center; background:#fff200;" | 1 | style="text-align:center; background:#fff200;" | 18 |- | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Португалија}} [[Португалија на Евровизија|Португалија]] | style="text-align:left;" | Симоне де Оливеира | style="text-align:left;" | ''Desfolhada portuguesa'' | style="text-align:left;" | Португалски | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | 4 |- | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Финска}} [[Финска на Евровизија|Финска]] | style="text-align:left;" | Јарко и Лаура | style="text-align:left;" | ''Kuin silloin ennen'' | style="text-align:left;" | Фински | style="text-align:center;" | 12 | style="text-align:center;" | 6 |} == Резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="direction:ltr; width:100%;" ! style="text-align:center;" | Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! style="text-align:center;" | Поени |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | =1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Саломе | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''Vivo cantando'' | style="text-align:center; background:#fff200;" | 18 |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | =1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Лулу | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''Boom Bang-a-Bang'' | style="text-align:center; background:#fff200;" | 18 |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | =1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Лени Кур | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''De troubadour'' | style="text-align:center; background:#fff200;" | 18 |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | =1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Фрида Бокара | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''Un jour, un enfant'' | style="text-align:center; background:#fff200;" | 18 |- | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Паола дел Медико | style="text-align:left;" | ''Bonjour, Bonjour'' | style="text-align:center;" | 13 |- | style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | style="text-align:left;" | Жан-Жак | style="text-align:left;" | ''Maman, Maman'' | style="text-align:center;" | 11 |- | style="text-align:center;" | =7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | style="text-align:left;" | Мјуриел Деј | style="text-align:left;" | ''The Wages of Love'' | style="text-align:center;" | 10 |- | style="text-align:center;" | =7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Луис Нефс | style="text-align:left;" | ''Jennifer Jennings'' | style="text-align:center;" | 10 |- | style="text-align:center;" | =9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" | Томи Керберг | style="text-align:left;" | ''Judy, min vän'' | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center;" | =9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Сив Малмквист | style="text-align:left;" | ''Primaballerina'' | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left;" | Ромулд | style="text-align:left;" | ''Catherine'' | style="text-align:center;" | 7 |- | style="text-align:center;" | 12 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Финска}} [[Финска на Евровизија|Финска]] | style="text-align:left;" | Јарко и Лаура | style="text-align:left;" | ''Kuin silloin ennen'' | style="text-align:center;" | 6 |- | style="text-align:center;" | =13 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | style="text-align:left;" | Иван и 3М | style="text-align:left;" | ''Pozdrav svijetu'' | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | =13 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | Ива Заники | style="text-align:left;" | ''Due grosse lacrime bianche'' | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Португалија}} [[Португалија на Евровизија|Португалија]] | style="text-align:left;" | Симоне де Оливеира | style="text-align:left;" | ''Desfolhada portuguesa'' | style="text-align:center;" | 4 |- | style="text-align:center; background:#f44336;" | 16 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знамеикона|Норвешка}} [[Норвешка на Евровизија|Норвешка]] | style="text-align:left; background:#f44336;" | Кирсти Спарбо | style="text-align:left; background:#f44336;" | ''Oj, oj, oj, så glad jeg skal bli'' | style="text-align:center; background:#f44336;" | 1 |} == Систем на гласање == Секоја земја имала жири од десет членови. Секој член на жирито доделувал еден глас на својата омилена песна, со исклучок на песната на сопствената земја. Така, секоја земја можела да додели најмногу десет гласови на останатите учесници. Најмногу гласови од едно национално жири добила песната на [[Холандија]], која добила шест гласа од едно жири. На пробата пред натпреварот било симулирано гласање и се појавил изедначен резултат, што подоцна се случил и во вистинското финале. == Детално гласање == {| class="wikitable" style="direction:ltr; text-align:center; font-size:90%;" ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Југославија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Луксембург ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Шпанија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Монако ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Ирска ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Италија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Велика Британија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Холандија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Шведска ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Белгија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Швајцарија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Норвешка ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Германија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Франција ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Португалија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Финска ! style="width:120px;" | Вкупно |- ! style="text-align:left;" | Југославија | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 5 |- ! style="text-align:left;" | Луксембург | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 3 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 7 |- ! style="text-align:left;" | Шпанија | 1 | 2 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 | 1 | 3 | 2 | 2 | 0 | 18 |- ! style="text-align:left;" | Монако | 0 | 0 | 2 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 4 | 0 | 2 | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 11 |- ! style="text-align:left;" | Ирска | 0 | 0 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 | 0 | 3 | 0 | 1 | 0 | 0 | 3 | 10 |- ! style="text-align:left;" | Италија | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 5 |- ! style="text-align:left;" | Велика Британија | 2 | 4 | 0 | 0 | 0 | 3 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 1 | 5 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 1 | 18 |- ! style="text-align:left;" | Холандија | 0 | 2 | 0 | 1 | 0 | 3 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 1 | 4 | 1 | 0 | 6 | 0 | 0 | 18 |- ! style="text-align:left;" | Шведска | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 | 0 | 1 | 3 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Белгија | 0 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 3 | 1 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 2 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 |- ! style="text-align:left;" | Швајцарија | 2 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 | 2 | 0 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 1 | 2 | 0 | 0 | 2 | 13 |- ! style="text-align:left;" | Норвешка | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 |- ! style="text-align:left;" | Германија | 3 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 1 | 0 | 0 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Франција | 0 | 1 | 0 | 2 | 4 | 0 | 4 | 2 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 2 | 0 | 18 |- ! style="text-align:left;" | Португалија | 0 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 4 |- ! style="text-align:left;" | Финска | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 6 |} == Портпароли == Познати портпароли на националните жирија на Евровизија 1969 биле: * {{знамеикона|Белгија}} Белгија — Ежен Сенел * {{знамеикона|Ирска}} Ирска — Брендан О'Рајли * {{знамеикона|Финска}} Финска — Попе Берг * {{знамеикона|Норвешка}} Норвешка — Јанка Полани * {{знамеикона|Шведска}} Шведска — Едвард Мац * {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија]] — Колин Вард-Луис * {{знамеикона|Југославија}} Југославија — Вишња Трпутец == Интервален настап == Интервалниот настап бил надреалистички документарен филм со наслов „La España diferente“, во режија на Хавиер Агире, со музика од Луис де Пабло. Во текот на завршните наслови оркестарот извел медли од претходни победнички песни на [[Евровизија]]. == Победата и изедначувањето == Гласањето во 1969 година завршило со четирикратно изедначување на првото место. [[Шпанија]], [[Велика Британија]], [[Холандија]] и [[Франција]] добиле по 18 поени. Ова бил првпат во историјата на [[Евровизија]] да има изедначување за првото место. Бидејќи правилата тогаш дозволувале повеќе победници, сите четири земји биле прогласени за победници. Поради тоа што немало доволно медали за сите победници и нивните автори, на сцената медалите им биле доделени само на изведувачите. Авторите ги добиле своите медали подоцна. Медалите ги доделила победничката од претходната година, Масил, по што сите четири победнички песни биле повторно изведени. По контроверзниот четирикратен резултат, од 1970 година бил воведен дополнителен механизам за разрешување на изедначен резултат. == Забележителни моменти == * [[Шпанија]] ја освоила Евровизија втора година по ред. * [[Франција]] ја освоила Евровизија по четврти пат. * [[Холандија]] ја освоила Евровизија по трет пат. * [[Велика Британија]] ја освоила Евровизија по втор пат. * Четири земји за првпат биле прогласени за заеднички победници. * [[Австрија]] не учествувала во натпреварот. * Натпреварот бил втор по ред произведен и емитуван во боја. * Телевизискиот пренос во Шпанија сепак бил во црно-бела слика поради ограничувањата на домашната телевизиска мрежа. * Пред финалето, на генералната проба било симулирано изедначување на првото место. * По четирикратната победа, од следната година бил воведен систем за разрешување на изедначените резултати. == Емитување == Натпреварот бил пренесен преку мрежата [[Евровизија]] во земјите учеснички, а бил емитуван и во повеќе неучеснички земји. Се проценува дека глобалната телевизиска публика изнесувала меѓу 250 и 400 милиони гледачи. == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:1969 во музиката]] [[Категорија:1969 во Шпанија]] [[Категорија:Музички натпревари во Мадрид]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Шпанска музика]] [[Категорија:Култура на Мадрид]] [[Категорија:Музиката во 1969 година]] iyrevg6mr99lgjw5019i6lh483n8vd7 Евровизија 1989 0 1172693 5630813 5628768 2026-09-21T19:53:22Z BT405 9277 5630813 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1989 | slogan = | image = EuroSuiza.svg | date = 6 мај 1989 | semi1 = | semi2 = | edition = 34 | host = [[Швајцарија]] | venue = [[Palais de Beaulieu]], [[Лозана]], [[Швајцарија]] | presenters = [[Лолита Морена]] и [[Жак Десшено]] | emiter = [[SRG SSR]] | winner = [[Југославија]] — Рива — „Јовано мори“ -> [[Рива (група)|Рива]] — „Rock Me“ | director = Jean-Marie Probst | entries = 22 | debuting = | returning = | nonparticipating = | map = ESC 1989 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists = 1 | notqualified = | confirmed = 22 | past =1 | vote = секоја држава доделува 12, 10, 8–1 поени за своите 10 омилени држави | previous = 1988 | next = 1990 | website = https://eurovision.tv | url = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 1989''' — официјално '''Избор за песна на Евровизија 1989''' — беше 34. издание на [[Евровизија]]. Натпреварот се одржа на 6 мај 1989 година во изложбениот центар [[Palais de Beaulieu]] во [[Лозана]], [[Швајцарија]], благодарение на победата на Селин Дион претходната година. Водители на вечерта беа [[Лолита Морена]] и [[Жак Десшено]]. На натпреварот учествуваа 22 земји. Ова издание остана златни сочно запишано во историјата на југословенската и македонската музичка сцена по историскиот триумф на задарската поп-рок група [[Рива (група)|Рива]], која со енергичната песна „Rock Me“ освои 137 поени и ја донесе првата и единствена победа за [[Југославија]] на Евровизија. Второто место го зазеде Велика Британија, додека домаќинот Швајцарија заврши на високата четврта позиција. Годината исто така остана запаметена по контроверзијата околу возраста на некои од учесниците (израелските и француските претставници беа на многу мала возраст), што подоцна доведе до воведување ново правило за минимална возраст на изведувачите. == Место на одржување == Швајцарската телевизија ја одбра Лозана и импресивниот конгресен центар Palais de Beaulieu за домаќин на манифестацијата. Сцената се одликуваше со модерни геометриски линии и светлински мотиви кои ја следеа динамиката на песните. [[File:Lausanne-Beaulieu-Negative0-34-32A(1).jpg|thumb|десно|Палата Бјули – место каде се одржал настанот.]] == Учесници == На натпреварот учествуваа 22 земји. {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место на настап ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! style="text-align:left;" | Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Anna Oxa & Fausto Leali | style="text-align:left;" | „Avrei voluto“ | Италијански | style="text-align:left;" | Franco Ciani, Franco Fasano, Paolo Amerigo Cassella | style="text-align:left;" | Mario Natale |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Gili & Galit | style="text-align:left;" | „Derech HaMelech“ (דרך המלך) | Хебрејски | style="text-align:left;" | Shaike Paikov | style="text-align:left;" | Shaike Paikov |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | Kiev Connolly & The Missing Passengers | style="text-align:left;" | „The Real Me“ | Англиски | style="text-align:left;" | Kiev Connolly | style="text-align:left;" | Noel Kelehan |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Justine Pelmelay | style="text-align:left;" | „Blijf zoals je bent“ | Холандски | style="text-align:left;" | Cees Tol, Pieter Goemans, Jan Keizer | style="text-align:left;" | Sigge Schmidt |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Pan | style="text-align:left;" | „Bana Bana“ | Турски | style="text-align:left;" | Timur Selçuk, Aylin Urgal | style="text-align:left;" | Timur Selçuk |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Ingeborg | style="text-align:left;" | „Door de wind“ | Холандски | style="text-align:left;" | Stef Bos | style="text-align:left;" | Freddy Sunder |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Live Line | style="text-align:left;" | „Why Do I Always Get it Wrong?“ | Англиски | style="text-align:left;" | Stephen James, Carol Hitchcock | style="text-align:left;" | Ronnie Hazlehurst |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Britt Synnøve Johansen | style="text-align:left;" | „Venners nærhet“ | Норвешки | style="text-align:left;" | Inge Myking, Leiv Grøtte | style="text-align:left;" | Pete Knutsen |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Da Vinci | style="text-align:left;" | „Conquistador“ | Португалски | style="text-align:left;" | Ricardo Landum, Pedro Luis | style="text-align:left;" | Luis Duarte |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Tommy Nilsson | style="text-align:left;" | „En dag“ | Шведски | style="text-align:left;" | Tim Norell, Ola Håkansson, Alexander Bard | style="text-align:left;" | Anders Berglund |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Park Café | style="text-align:left;" | „Monsieur“ | Француски | style="text-align:left;" | Bernard Joyet, Maggie Parke, Gast Waltzing | style="text-align:left;" | Gast Waltzing |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Birthe Kjær | style="text-align:left;" | „Vi maler byen rød“ | Дански | style="text-align:left;" | Søren Bundgaard, Keld Heick | style="text-align:left;" | Henrik Krogsgaard |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Thomas Forstner | style="text-align:left;" | „Nur ein Lied“ | Германски | style="text-align:left;" | Dieter Bohlen | style="text-align:left;" | Richard Österreicher |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Anneli Saaristo | style="text-align:left;" | „La dolce vita“ | Фински | style="text-align:left;" | Måns Groundstroem, Kim Kuusi, Heikki Salo | style="text-align:left;" | Ossi Runne |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Nathalie Pâque | style="text-align:left;" | „J'ai volé la vie“ | Француски | style="text-align:left;" | Sylvain Lebel, Guy Matteoni | style="text-align:left;" | Sophie Arthur |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Nina | style="text-align:left;" | „Nacida para amar“ | Шпански | style="text-align:left;" | Juan Carlos Calderón | style="text-align:left;" | Juan Carlos Calderón |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Fani Polymeri & Yiannis Savvidakis | style="text-align:left;" | „Apopse As Vrethoume“ (Απόψε ας βρεθούμε) | Грчки | style="text-align:left;" | Marios Meletiou, Thaleftherios Efthymiou | style="text-align:left;" | Haris Andreadis |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Furbaz | style="text-align:left;" | „Viver sem ti“ | Романш | style="text-align:left;" | Alfons Vecchi, Marietta Vecchi | style="text-align:left;" | Mario Robbiani |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Marianna Efstratiou | style="text-align:left;" | „To Diko Sou Asteri“ (Το δικό σου αστέρι) | Грчки | style="text-align:left;" | Vangelis Kipourgos | style="text-align:left;" | Giorgos Niarchos |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left;" | Daníel Ágúst | style="text-align:left;" | „Það er kominn tími“ | Исландски | style="text-align:left;" | Friðrik Karlsson, Kjartan Guðbergsson | style="text-align:left;" | Guðmundur Ingólfsson |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Nino de Angelo | style="text-align:left;" | „Flieger“ | Германски | style="text-align:left;" | Dieter Bohlen, Joachim Horn-Bernges | style="text-align:left;" | Christian Bruhn |- | 22 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | [[Рива (група)|Рива]] | style="text-align:left;" | „Rock Me“ | Српскохрватски | style="text-align:left;" | Rajko Dujmić, Stevo Cvikić | style="text-align:left;" | Nikica Kalogjera |} == Конечни резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Поени |- ! style="background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left; background:#fff200;" | Рива | style="text-align:left; background:#fff200;" | „Rock Me“ | style="background:#fff200;" | '''137''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Live Line | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „Why Do I Always Get it Wrong?“ | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | '''130''' |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Birthe Kjær | style="text-align:left;" | „Vi maler byen rød“ | 111 |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Furbaz | style="text-align:left;" | „Viver sem ti“ | 47 |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Anneli Saaristo | style="text-align:left;" | „La dolce vita“ | 76 |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Tommy Nilsson | style="text-align:left;" | „En dag“ | 110 |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Thomas Forstner | style="text-align:left;" | „Nur ein Lied“ | 97 |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Park Café | style="text-align:left;" | „Monsieur“ | 30 |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Nino de Angelo | style="text-align:left;" | „Flieger“ | 46 |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Nathalie Pâque | style="text-align:left;" | „J'ai volé la vie“ | 60 |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Nina | style="text-align:left;" | „Nacida para amar“ | 50 |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | Kiev Connolly & The Missing Passengers | style="text-align:left;" | „The Real Me“ | 21 |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Marianna Efstratiou | style="text-align:left;" | „To Diko Sou Asteri“ | 56 |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Fani Polymeri & Yiannis Savvidakis | style="text-align:left;" | „Apopse As Vrethoume“ | 51 |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Da Vinci | style="text-align:left;" | „Conquistador“ | 39 |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Anna Oxa & Fausto Leali | style="text-align:left;" | „Avrei voluto“ | 56 |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Britt Synnøve Johansen | style="text-align:left;" | „Venners nærhet“ | 30 |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Gili & Galit | style="text-align:left;" | „Derech HaMelech“ | 50 |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Justine Pelmelay | style="text-align:left;" | „Blijf zoals je bent“ | 45 |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Pan | style="text-align:left;" | „Bana Bana“ | 5 |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Ingeborg | style="text-align:left;" | „Door de wind“ | 13 |- ! style="background:#f44336;" | 22 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left; background:#f44336;" | Daníel Ágúst | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Það er kominn tími“ | style="background:#f44336;" | '''0''' |} == Резултати од гласањето == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:smaller; width:100%;" ! colspan="2" rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | Учесници ! colspan="22" | Жири кое доделувало поени |- ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Италија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Израел ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Ирска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Холандија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Турција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Белгија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Велика Британија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Норвешка ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Португалија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Шведска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Луксембург ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Данска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Австрија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Финска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Франција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Шпанија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Кипар ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Швајцарија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Грција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Исланд ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Германија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Југославија |- | style="text-align:left;" | Италија || 56 || style="background:#666666;" | || 6 || || || || || || 1 || 8 || || 5 || 2 || || || 10 || 12 || || || || || 12 || |- | style="text-align:left;" | Израел || 50 || || style="background:#666666;" | || || || || 1 || 3 || || || || || || 5 || 3 || 3 || 5 || 3 || 5 || 7 || 12 || 3 || |- | style="text-align:left;" | Ирска || 21 || || || style="background:#666666;" | || 3 || 3 || || || || || || || || || 7 || || || || || || || 8 || |- | style="text-align:left;" | Холандија || 45 || 4 || 5 || 7 || style="background:#666666;" | || 4 || || 4 || || 2 || || || || || 4 || 1 || || 10 || || 4 || || || |- | style="text-align:left;" | Турција || 5 || || || || || style="background:#666666;" | || || || || || || || || || || || || || || || || 1 || 4 |- | style="text-align:left;" | Белгија || 13 || || || || 5 || || style="background:#666666;" | || || || || || 5 || || || || || || || || 3 || || || |- | style="text-align:left;" | Велика Британија || 130 || 3 || 3 || 10 || 10 || 10 || 12 || style="background:#666666;" | || || 7 || 10 || 10 || 8 || 12 || 7 || 6 || 1 || 4 || 2 || 3 || 10 || 10 |- | style="text-align:left;" | Норвешка || 30 || || || || || 2 || || || style="background:#666666;" | || || 2 || || || 6 || 2 || || || 8 || 6 || || 4 || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || 39 || 6 || || || || || 2 || || || style="background:#666666;" | || 6 || || || 4 || 6 || 2 || || || || || 7 || 6 || |- | style="text-align:left;" | Шведска || 110 || 7 || || 5 || 12 || 7 || || 8 || 8 || || style="background:#666666;" | || 12 || 10 || 10 || 8 || || 7 || || 8 || || || 8 || |- | style="text-align:left;" | Луксембург || 30 || || || || || || || || || 5 || || style="background:#666666;" | || || || || 5 || || || || || || 5 || 15 |- | style="text-align:left;" | Данска || 111 || 8 || 10 || 8 || 7 || || 7 || 6 || 7 || || 12 || 4 || style="background:#666666;" | || || 10 || 12 || || 6 || || 1 || 1 || 5 || |- | style="text-align:left;" | Австрија || 97 || 12 || 12 || || || || 8 || 5 || || 6 || 5 || || 3 || style="background:#666666;" | || || 4 || || 2 || 10 || 10 || 6 || 14 || 10 |- | style="text-align:left;" | Финска || 76 || || || 2 || 6 || || || 7 || 3 || || || 7 || 6 || || style="background:#666666;" | || 8 || || 12 || 12 || || 5 || || |- | style="text-align:left;" | Франција || 60 || || 4 || || || 5 || || 2 || || 3 || || 3 || || || 5 || style="background:#666666;" | || 10 || 7 || 7 || 2 || 12 || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || 50 || 10 || || || || || || || || || 4 || || || || || 6 || style="background:#666666;" | || || || 8 || 2 || 7 || 13 |- | style="text-align:left;" | Кипар || 51 || || || 4 || 2 || 1 || || 10 || || || || || 1 || 2 || || || 3 || style="background:#666666;" | || || 12 || 10 || || 6 |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || 47 || || 1 || || || || 6 || || 5 || 4 || || || 4 || 1 || || || || || style="background:#666666;" | || || 3 || 17 || 11 |- | style="text-align:left;" | Грција || 56 || || || 12 || || 8 || || || || || 1 || || || || || 7 || || 5 || 5 || style="background:#666666;" | || || 18 || 9 |- | style="text-align:left;" | Исланд || 0 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || |- | style="text-align:left;" | Германија || 46 || 1 || || || 1 || || || || 6 || || 3 || || || || || || || || 3 || 4 || || || style="background:#666666;" | 10 |- | style="text-align:left;" | Југославија || 137 || 5 || 7 || 6 || 8 || 12 || 10 || 7 || 10 || 10 || 8 || 8 || 12 || 3 || 1 || || || || 1 || || 12 || 7 || style="background:#666666;" | |} == Надворешни врски == * [https://eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Швајцарска култура]] [[Категорија:Лозана]] [[Категорија:Музиката во 1989 година]] 4lrbo49cpvkbyodaxdh1ffffp1365tt Евровизија 1959 0 1172695 5630820 5625976 2026-09-21T19:56:10Z BT405 9277 5630820 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1 |name=Избор за песна на Евровизија 1959 |host=Кан <br> {{знамеикона|Франција}} [[Франција]] |entries=11 |previous=1958 |next=1960 |director=Марсел Кравен |emiter=[[Radiodiffusion-Télévision Française|RTF]] |vote=Во секоја земја имало десетчлено жири, а секој член доделувал по еден глас за својата омилена песна. |debuting={{знамеикона|Монако}} [[Монако]] |returning={{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство]] |venue=„Palais des Festivals“ |edition= |website=https://www.eurovision.tv |url=www.eurovision.tv |date=11 март 1959|image=Eurovision_Song_Contest_heart_(2014–2025).svg|map=ESC_1960_Map_2.svg|finalists=1}} '''Избор за песна на Евровизија 1959 година''' бил четвртото издание на [[Избор за песна на Евровизија]]. Се одржал на 11 март 1959 година во „Palais des Festivals“ во [[Кан]], [[Франција]]. Натпреварот бил организиран од [[Европска радиодифузна унија|Европската радиодифузна унија]] (EBU), а домаќин бил [[Radiodiffusion-Télévision Française|RTF]]. На натпреварот учествувале 11 земји. [[Монако]] настапил за првпат, а [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] се вратило по едногодишно отсуство. [[Луксембург]] не учествувал. Победила [[Холандија]] со „Een beetje“, изведена од [[Теди Схолтен]]. == Учесници == {| class="wikitable" ! Земја ! Изведувач ! Песна ! Бодови ! Пласман |- | Франција | Жан Филип | „Oui oui oui oui“ | 15 | 3 |- | Данска | Бирте Вилке | „Uh, jeg ville ønske, jeg var dig“ | 12 | 5 |- | Италија | Доменико Модунјо | „Piove“ | 9 | 6 |- | Монако | Жак Пилс | „Mon ami Pierrot“ | 1 | 11 |- | Холандија | Теди Схолтен | „Een beetje“ | 21 | 1 |- | Германија | Алис и Елен Кеслер | „Heut' woll'n wir tanzen geh'n“ | 5 | 8 |- | Шведска | Брита Борг | „Augustin“ | 4 | 9 |- | Швајцарија | Криста Вилијамс | „Irgendwoher“ | 14 | 4 |- | Австрија | Фери Граф | „Der K. und K. Kalypso aus Wien“ | 4 | 9 |- | Обединето Кралство | Перл Кар и Теди Џонсон | „Sing Little Birdie“ | 16 | 2 |- | Белгија | Боб Бени | „Hou toch van mij“ | 9 | 6 |} == Гласање == Во секоја земја имало десетчлено жири. Секој член имал по еден глас за својата омилена песна. Најавувањето на гласовите се вршело по телефон. == Победник == Победничка била [[Холандија]] со песната „Een beetje“, изведена од [[Теди Схолтен]]. Музиката ја напишал Дик Шалис, а текстот Вили ван Хемерт. Холандија со ова станала првата земја која двапати победила на Евровизија. Вили ван Хемерт станал првиот автор кој учествувал во две победнички песни, откако претходно го напишал текстот за холандската победничка песна во 1957 година. == Посебности == За прв и единствен пат, покрај победничката песна, повторно биле изведени и песните кои завршиле на второ и трето место. Доменико Модунјо настапил повторно за Италија по третото место во 1958 година. == Наводи == {{Наведена мрежна страница |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_1959 |title=Eurovision Song Contest 1959 |work=Wikipedia |language=en |accessdate=3 септември 2026 }} {{reflist}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Француска музика]] [[Категорија:Кан (Азурен Брег)]] [[Категорија:Музиката во 1961 година]] l649d73ug25vgarifatufctun45iguv Евровизија 1990 0 1172697 5630812 5628769 2026-09-21T19:51:55Z BT405 9277 5630812 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1990 | slogan = | image = Koncertna_dvorana_Vatroslav_Lisinski.jpg | date = 5 мај 1990 | semi1 = | semi2 = | edition = 35 | host = [[Југославија]] | venue = [[Конгресен центар Ватрослав Лисински]], [[Загреб]], [[Југославија]] | presenters = [[Хелга Влаховиќ]] и [[Оливер Млакар]] | emiter = [[ЈРТ]] / [[РТЗ]] | winner = [[Италија]] — Тото Кутуњо — „Insieme: 1992“ | director = Slobodan Radović | entries = 22 | debuting = | returning = | nonparticipating = | map = ESC 1990 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists = 1 | notqualified = | confirmed = 22 | past =1 | vote = секоја држава доделува 12, 10, 8–1 поени за своите 10 омилени држави | previous = 1989 | next = 1991 | website = https://eurovision.tv | url = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 1990''' — официјално '''Избор за песна на Евровизија 1990''' — беше 35. јубилејно издание на [[Евровизија]]. Натпреварот се одржа на 5 мај 1990 година во [[Конгресен центар Ватрослав Лисински]] во [[Загреб]], [[Југославија]], благодарение на историската победа на групата [[Рива (група)|Рива]] претходната година во Лозана. Домаќинство го организираше Југословенската радиодифузија (ЈРТ) заедно со Радио телевизија Загреб (РТЗ), а водители на вечерта беа легендарните телевизиски лица [[Хелга Влаховиќ]] и [[Оливер Млакар]]. На натпреварот учествуваа 22 земји. Ова издание беше впечатливо по си силната симболика на обединувањето на Европа, особено со оглед на тоа што песните ја отсликуваа промената на политичката клима на континентот. Победата ја однесе иконата на италијанската музика [[Тото Кутуњо]] со моќната химна посветена на европското единство — „Insieme: 1992“, донесувајќи ја втората победа за Италија по три децении пауза. [[Југославија]] беше претставена од талентираната [[Тајчи]] со култната песна „Hajde da ludujemo“, која освои високо 7. место и стана неверојатен југословенски поп-хит. == Место на одржување == Загреб ја пречека Европа во прекрасниот амбиент на Концертната сала „Ватрослав Лисински“. Сцената се одликуваше со врвна техничка реализација и традиционални и модерни мотиви, а целата организација доби високи оценки од ЕБУ за професионалноста и топлото гостопримство. [[File:Koncertna dvorana-Zagreb.JPG|thumb|десно|Концертна сала Ватрослав Лисински– место каде се одржал настанот.]] == Учесници == На натпреварот учествуваа 22 земји. {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место на настап ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! style="text-align:left;" | Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Azúcar Moreno | style="text-align:left;" | „Bandido“ | Шпански | style="text-align:left;" | José Luis Abel, Raúl Orellana, Jaime Stinus | style="text-align:left;" | Carlos Toro |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Christos Callow & Wave | style="text-align:left;" | „Horis Skopo“ (Χωρίς σκοπό) | Грчки | style="text-align:left;" | Giorgos Paleologos, Antonis Pappas | style="text-align:left;" | Michalis Rozakis |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Philippe Lafontaine | style="text-align:left;" | „Macédomienne“ | Француски | style="text-align:left;" | Philippe Lafontaine | style="text-align:left;" | Ronald Meganck |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | Liam Reilly | style="text-align:left;" | „Somewhere in Europe“ | Англиски | style="text-align:left;" | Liam Reilly | style="text-align:left;" | Noel Kelehan |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Haris Anastasiou | style="text-align:left;" | „Milas poli“ (Μιλάς πολύ) | Грчки | style="text-align:left;" | John Vickers, Haris Anastasiou | style="text-align:left;" | Staco Šimic |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Chris Kempers & Daniel Kovac | style="text-align:left;" | „Frei zu leben“ | Германски | style="text-align:left;" | Ralph Siegel, Bernd Meinunger | style="text-align:left;" | Rainer Pietsch |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Kayahan | style="text-align:left;" | „Gözlerinin Hapsindeyim“ | Турски | style="text-align:left;" | Kayahan Açar | style="text-align:left;" | Ümit Eroğlu |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Maywood | style="text-align:left;" | „Ik wil alles met je delen“ | Холандски | style="text-align:left;" | Alice May | style="text-align:left;" | Harry van Hoof |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Céline Carzo | style="text-align:left;" | „Quand je te rêve“ | Француски | style="text-align:left;" | Thierry Delpha, Jean-Marc Inghelleri, Francoise Mitchell-Vilar | style="text-align:left;" | Thierry Durbet |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Emma | style="text-align:left;" | „Give a Little Love Back to the World“ | Англиски | style="text-align:left;" | Paul Curtis | style="text-align:left;" | Alyn Ainsworth |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left;" | Stjórnin | style="text-align:left;" | „Eitt lag enn“ | Исландски | style="text-align:left;" | Hörður Þorsteinsson, Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson | style="text-align:left;" | Jon Kjell Seljeseth |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Ketil Stokkan | style="text-align:left;" | „Brandenburger Tor“ | Норвешки | style="text-align:left;" | Ketil Stokkan | style="text-align:left;" | Pete Knutsen |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Rita | style="text-align:left;" | „Shara Barkhovot“ (שרה ברחובות) | Хебрејски | style="text-align:left;" | Rami Fortis, Ehud Manor | style="text-align:left;" | Rami Levin |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Lonnie Devantier | style="text-align:left;" | „Hallo Hallo“ | Дански | style="text-align:left;" | John Hatting, Keld Heick, Torben Lendager | style="text-align:left;" | Henrik Krogsgaard |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Egon Egemann | style="text-align:left;" | „Musik klingt in die Welt hinaus“ | Германски | style="text-align:left;" | Erich Buhrle, Egon Egemann | style="text-align:left;" | Bela Balint |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Западна Германија}} -> {{знаме|Австрија}} (овде е Австрија) -> [[Австрија]] | style="text-align:left;" | Simone | style="text-align:left;" | „Keine Mauern mehr“ | Германски | style="text-align:left;" | Mario Botazzi | style="text-align:left;" | Richard Österreicher |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Beat | style="text-align:left;" | „Fri?“ | Шведски | style="text-align:left;" | Stig Engmark, Jan Engmark, Mikael Enckell, Tina Engmark | style="text-align:left;" | Ossi Runne |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Joëlle Ursull | style="text-align:left;" | „White and Black Blues“ | Француски | style="text-align:left;" | Serge Gainsbourg, Georges Lunghini | style="text-align:left;" | Regis Dupré |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Тото Кутуњо | style="text-align:left;" | „Insieme: 1992“ | Италијански | style="text-align:left;" | Salvatore Cutugno | style="text-align:left;" | Gianni Madonini |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Edin-Ådahl | style="text-align:left;" | „Som en vind“ | Шведски | style="text-align:left;" | Mikael Wendt, Christer Lundh | style="text-align:left;" | Curt-Eric Holmquist |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} (грешка во листинг: 21 е Португалија) -> {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Nucha | style="text-align:left;" | „Há sempre alguém“ | Португалски | style="text-align:left;" | Luis Duarte, Frederico Rodrigues, Jan van Dijck | style="text-align:left;" | Carlos Alberto Moniz |- | 22 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | [[Тајчи]] | style="text-align:left;" | „Hajde da ludujemo“ | Српскохрватски | style="text-align:left;" | Alka Vuica, Zrinko Tutić | style="text-align:left;" | Stjepan Mihaljinec |} == Конечни резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Поени |- ! style="background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left; background:#fff200;" | Тото Кутуњо | style="text-align:left; background:#fff200;" | „Insieme: 1992“ | style="background:#fff200;" | '''149''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Joëlle Ursull | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „White and Black Blues“ | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | '''132''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Liam Reilly | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „Somewhere in Europe“ | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | '''132''' |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left;" | Stjórnin | style="text-align:left;" | „Eitt lag enn“ | 124 |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Azúcar Moreno | style="text-align:left;" | „Bandido“ | 96 |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Emma | style="text-align:left;" | „Give a Little Love Back to the World“ | 87 |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | Тајчи | style="text-align:left;" | „Hajde da ludujemo“ | 81 |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Lonnie Devantier | style="text-align:left;" | „Hallo Hallo“ | 64 |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} (грешка во редослед - овде е Германија) -> {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Chris Kempers & Daniel Kovac | style="text-align:left;" | „Frei zu leben“ | 60 |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Simone | style="text-align:left;" | „Keine Mauern mehr“ | 58 |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Haris Anastasiou | style="text-align:left;" | „Milas poli“ | 36 |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Egon Egemann | style="text-align:left;" | „Musik klingt in die Welt hinaus“ | 51 |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Edin-Ådahl | style="text-align:left;" | „Som en vind“ | 24 |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Céline Carzo | style="text-align:left;" | „Quand je te rêve“ | 38 |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Christos Callow & Wave | style="text-align:left;" | „Horis Skopo“ | 11 |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Philippe Lafontaine | style="text-align:left;" | „Macédomienne“ | 46 |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Kayahan | style="text-align:left;" | „Gözlerinin Hapsindeyim“ | 21 |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Maywood | style="text-align:left;" | „Ik wil alles met je delen“ | 25 |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Rita | style="text-align:left;" | „Shara Barkhovot“ | 16 |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Nucha | style="text-align:left;" | „Há sempre alguém“ | 9 |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Beat | style="text-align:left;" | „Fri?“ | 8 |- ! style="background:#f44336;" | 22 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left; background:#f44336;" | Ketil Stokkan | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Brandenburger Tor“ | style="background:#f44336;" | '''4''' |} == Резултати од гласањето == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:smaller; width:100%;" ! colspan="2" rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | Учесници ! colspan="22" | Жири кое доделувало поени |- ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Шпанија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Грција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Белгија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Ирска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Кипар ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Германија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Турција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Холандија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Луксембург ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | В.Британија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Исланд ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Норвешка ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Израел ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Данска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Швајцарија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Австрија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Финска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Франција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Италија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Шведска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Португалија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Југославија |- | style="text-align:left;" | Шпанија || 96 || style="background:#666666;" | || 1 || 8 || || 5 || 10 || 1 || || 7 || 3 || 6 || 3 || || 8 || 1 || 5 || 2 || 12 || 8 || 10 || 6 || |- | style="text-align:left;" | Грција || 11 || || style="background:#666666;" | || || || || || || || || || || 5 || || || || || || || || || || 6 |- | style="text-align:left;" | Белгија || 46 || || || style="background:#666666;" | || || || || 4 || 8 || || 7 || || || 2 || || 7 || 8 || || 4 || || 2 || 4 || |- | style="text-align:left;" | Ирска || 132 || 4 || 6 || 10 || style="background:#666666;" | || 8 || || 12 || 10 || 12 || 4 || 10 || 6 || 10 || 5 || 2 || 7 || || 5 || 5 || 8 || 16 |- | style="text-align:left;" | Кипар || 36 || || 2 || || || style="background:#666666;" | || || || || || || 2 || || || || || 3 || || 6 || 3 || 6 || 12 || 2 |- | style="text-align:left;" | Германија || 60 || 5 || || || 2 || || style="background:#666666;" | || || || 5 || || 1 || 7 || 12 || 1 || 10 || 4 || || 10 || || 3 || || |- | style="text-align:left;" | Турција || 21 || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || || 3 || || || || 5 || || || || 4 || || 9 || |- | style="text-align:left;" | Холандија || 25 || || || || || || 3 || || style="background:#666666;" | || 2 || || || || || || 6 || || || || 7 || 1 || || 6 |- | style="text-align:left;" | Луксембург || 38 || 3 || || || 6 || || || 3 || || style="background:#666666;" | || || 4 || || 3 || || || || 5 || 1 || || 12 || |- | style="text-align:left;" | Велика Британија || 87 || 7 || 8 || 2 || 10 || 4 || || 5 || 6 || || style="background:#666666;" | || 7 || 4 || 8 || 3 || || 6 || 1 || || 2 || 10 || 4 || |- | style="text-align:left;" | Исланд || 124 || 10 || || 7 || 7 || 6 || 5 || || 5 || 6 || 10 || style="background:#666666;" | || 8 || 7 || 12 || || 12 || 10 || 8 || || 6 || 3 || 10 |- | style="text-align:left;" | Норвешка || 4 || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || || || || || || 4 || || |- | style="text-align:left;" | Израел || 16 || || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || 4 || || || || || 4 || || 8 || |- | style="text-align:left;" | Данска || 64 || 2 || || || || 7 || 4 || || 10 || || 6 || 10 || || || style="background:#666666;" | || || || || 3 || 10 || 1 || 12 || 9 |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || 51 || 1 || || 5 || || || 7 || 6 || || || || 5 || || || 5 || style="background:#666666;" | || 10 || 3 || 6 || || || 3 || 17 |- | style="text-align:left;" | Австрија || 58 || || 5 || || || 1 || 6 || || || 4 || || || 8 || || 6 || || style="background:#666666;" | || 12 || || 12 || || || 10 |- | style="text-align:left;" | Финска || 8 || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || 5 || 3 || |- | style="text-align:left;" | Франција || 132 || 12 || 10 || 6 || 8 || 10 || || 2 || 7 || 10 || 8 || 8 || || 10 || 4 || 8 || 8 || || style="background:#666666;" | || 7 || 7 || 15 |- | style="text-align:left;" | Италија || 149 || 8 || 12 || 12 || 3 || || 12 || 10 || 8 || 3 || 2 || 12 || 5 || 2 || 7 || 12 || 3 || 6 || 7 || style="background:#666666;" | || 1 || 23 |- | style="text-align:left;" | Шведска || 24 || || 4 || || || 3 || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || 7 |- | style="text-align:left;" | Португалија || 9 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || 18 |- | style="text-align:left;" | Југославија || 81 || 6 || 7 || || 1 || || 1 || 7 || 2 || 1 || 5 || || 1 || 1 || 12 || 2 || 5 || 2 || 5 || 5 || || 18 || style="background:#666666;" | |} == Надворешни врски == * [https://eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Музика во СФРЈ]] [[Категорија:Хрватска музика]] [[Категорија:Социјалистичка Република Хрватска]] [[Категорија:Култура на Загреб]] [[Категорија:Музиката во 1990 година]] obsnjsivgmqlsb09b0l2fuxzqs9jpd1 Евровизија 1999 0 1172699 5630802 5628823 2026-09-21T19:35:52Z BT405 9277 5630802 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1999 | image = Binyanei-HaUmah.JPG | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 1999 | date = [[29 мај]] [[1999]] | edition = 44 | host = {{Esc|Израел}} | venue = [[International Convention Center (Ерусалим)|Binyanei HaUma]], [[Ерусалим]], [[Израел]] | presenters = Dafna Dekel<br />Sigal Shahmon<br />Yigal Ravid | emiter = [[IBA]] | winner = {{Esc|Шведска}}<br />[[Charlotte Perrelli|Charlotte Nilsson]]<br />„[[Take Me to Your Heaven]]“ | director = Dan Neyman | executive_producer = Ronit Kfir | musical_director = [[Yoram Zadok]] | producer = Yoav Ginai | designer = Yitzhak Sakajyu | entries = 23 | debuting = ''Нема'' | returning = {{Esc|Австрија}}<br />{{Esc|Босна и Херцеговина}}<br />{{Esc|Данска}}<br />{{Esc|Исланд}}<br />{{Esc|Литванија}} | nonparticipating = {{Esc|Финска}}<br />{{Esc|Македонија}}<br />{{Esc|Романија}}<br />{{Esc|Швајцарија}}<br />{{Esc|Словачка}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни. Укинување на јазичното правило (земјите можат да пеат на кој било јазик, најчесто англиски). | previous = 1998 | next = 2000 | website = https://eurovision.tv/event/jerusalem-1999 eurovision.tv |map=ESC_1994_Map_2.svg|finalists=1|past=1|url=https://eurovision.tv/event/jerusalem-1999 eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 1999''' беше 44. издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[29 мај]] [[1999]] година во [[International Convention Center (Ерусалим)|Binyanei HaUma]] во [[Ерусалим]], [[Израел]]. Водители на шоуто беа Дафна Декел, Сигал Шахмон и Јигал Равид. Победник беше [[Шведска]] со песната „[[Take Me to Your Heaven]]“, изведена од [[Charlotte Perrelli|Шарлот Нилсон]]. Ова беше четврта победа за Шведска во историјата на натпреварот. Ова издание донесе неколку историски промени: **укинување на задолжителното правило за изведување на песната на мајчин јазик** (кое важеше со мали прекини од 1977 година), што резултираше со тоа што голем дел од земјите избраа да пејат на англиски јазик. Исто така, оркестарот бил целосно отстранет од технички причини, па сите песни се изведувале на матрица (playback). За [[Македонија]], поради лошата позиција на петгодишната листа на просек, оваа година следеше пауза од учество, со право на враќање во [[Избор за песна на Евровизија 2000|2000 година]]. == Локација == [[File:Binyanei-HaUmah.JPG|thumb|десно|Меѓународен конгресен центар – место каде се одржал настанот.]] Натпреварот се одржа во конгресниот центар Binyanei HaUma во [[Ерусалим]], откако Израел ја обезбеди победата претходната година со Dana International. Организацијата од страна на израелскиот јавен сервис IBA била проследена со многу контроверзи, политички дебати и финансиски предизвици во земјата домаќин. == Организација и формат == ЕБУ воведе револуционерна промена со **укинување на оркестарот** — за првпат во историјата на Евровизија, сите композиции се изведуваа со претходно снимени инструментални матрици. Покрај тоа, укинувањето на јазичното правило овозможи творците слободно да го избегнат мајчиниот јазик, што го зголеми присуството на англискиот јазик на сцената. Системот на квалификации врз основа на петгодишниот просек продолжи да се применува, што значеше дека земјите со најслаби резултати мораше да паузираат, додека се вратија Австрија, Босна и Херцеговина, Данска, Исланд и Литванија. == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Charlotte Perrelli|Charlotte Nilsson]] || „[[Take Me to Your Heaven]]“ || Англиски || Gert Lengstrand, Lars Diedricson || 163 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || [[Selma]] || „[[All Out of Luck]]“ || Англиски || Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson, Stephen Belhm Booke || 146 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || [[Sürpriz]] || „[[Reise nach Jerusalem – Kudüs'e seyahat]]“ || Германски, Турски, Англиски || Bernd Meinunger, Ralph Siegel || 140 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || [[The Mullans]] || „[[When You Need Me]]“ || Англиски || Maria Mullan || 18 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[Doris Dragović]] || „[[Marija Magdalena]]“ || Хрватски || Tonči Huljić, Vjekoslava Huljić || 118 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || [[Marlène Vitti]] || „[[One Good Reason]]“ || Англиски || Tjeerd Oosterhuis, Alan Michael || 71 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || [[Evelin Samuel]] & [[Camille]] || „[[Diamond of Night]]“ || Англиски || Priit Pajusaar, Kaari Sillamaa || 90 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || [[DR]] || [[Trine Jepsen]] & [[Michael Teschl]] || „[[This Time I Mean It]]“ || Англиски || Ebbe Ravn, René Hejdemann || 71 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Lydia]] || „[[No quiero escuchar]]“ || Шпански || Alejandro Piqueras, Carlos Toro, Fernando Rodríguez || 1 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] || [[Vanessa Chinci]] || „[[Like the Wind]]“ || Англиски || John Terra, Werner Pansaers || 38 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || [[Eden]] || „[[Yom Huledet (Happy Birthday)]]“ || Хебрејски, Англиски || Yaakov Lamai, Gabriel Butler || 93 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[Marlain Angelidou]] || „[[Tha 'nai erotas]]`“ (Θа 'ναι έρωτας) || Грчки || Giorgos Kallis, Constantinos Rio || 2 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Обединето Кралство}} || [[BBC]] || [[Precious]] || „[[Say It Again (песна на Precious)|Say It Again]]“ || Англиски || Paul Varney, Terry Ronald || 38 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || [[Bobbie Singer]] || „[[Reflection (песна на Bobbie Singer)|Reflection]]“ || Англиски || Dave Moskin, Bobbie Singer || 65 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || [[Rui Bandeira]] || „[[Como tudo começou]]“ || Португалски || Jorge do Carmo, Tó Carvalho || 12 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || [[Times Three]] || „[[Believe 'n Peace]]“ || Англиски || Ray Agius, Alfred C. Sant || 32 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || [[Tuba Önal]] & Grup Mistik || „[[Dön Artık]]“ || Турски || Ferdinand Karmat, Selma Çuhacı || 21 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || [[Stig Van Eijk]] || „[[Living My Life Without You]]“ || Англиски || Stig Van Eijk, Mikael Erlandsson || 35 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || [[Dino Merlin]] & [[Matinué]] || „[[Putnici]]“ || Босански, Француски || Dino Merlin || 86 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || [[Mietek Szcześniak]] || „[[Przytul mnie mocno]]“ || Полски || Stanisław Syrewicz, Wojciech Młynarski || 17 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Nayah]] || „[[Je veux donner ma voix]]“ || Француски || Pascal Graczyk, René Denonville, Gilles Ermusse || 14 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || [[LRT]] || [[Aistė Smilgevičiūtė]] || „[[Strazdas]]“ || Жемајтски (дијалект) || Linas Rimša, Aidas Giniotis || 13 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || [[Darja Švajger]] || „[[For a Thousand Years]]“ || Англиски || Sašo Fajon, Primož Peterca || 50 |} == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="23" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Литванија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Белгија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Обединето Кралство ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Данска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Исланд ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-model: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Израел ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словенија |- ! rowspan="23" | Учесници | style="text-align:left;" | Литванија | 13 || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || 2 || || || || || || || 11 || || |- | style="text-align:left;" | Белгија | 38 || || style="background:#ccc;" | || || 10 || 2 || || || || || || || || || || || || 10 || 2 || || 4 || 10 || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 1 || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || 1 || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска | 118 || 6 || 5 || 8 || style="background:#ccc;" | || || 5 || 2 || 7 || 6 || 2 || 10 || 4 || 5 || 6 || 10 || 7 || 12 || 8 || 12 || 6 || 2 || 7 |- | style="text-align:left;" | Обединето Кралство | 38 || 4 || || || || style="background:#ccc;" | || || || 5 || || || || || 5 || 4 || || 5 || 4 || 5 || || 2 || 4 || || |- | style="text-align:left;" | Турција | 21 || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || 5 || || 4 || || || 12 || |- | style="text-align:left;" | Норвешка | 35 || || 7 || || || 7 || || style="background:#ccc;" | || || || 7 || || || || || || || || 7 || || || 7 || || |- | style="text-align:left;" | Данска | 71 || 5 || || || 4 || 3 || || 6 || style="background:#ccc;" | || || 8 || 1 || 8 || 1 || 3 || 3 || 3 || 3 || 10 || 5 || 8 || || 10 |- | style="text-align:left;" | Франција | 14 || || 2 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 8 || || || || || || || 2 || 2 || || |- | style="text-align:left;" | Холандија | 71 || || 4 || 7 || || 5 || 4 || 1 || 6 || 2 || style="background:#ccc;" | || 3 || 2 || 1 || 8 || 8 || || 6 || 3 || 7 || 10 || 3 || || |- | style="text-align:left;" | Исланд | 146 || 8 || 12 || 10 || 6 || 8 || 6 || 10 || 10 || 6 || 10 || style="background:#ccc;" | || 12 || 10 || 7 || 7 || 8 || || 7 || 2 || 8 || 5 || 6 || 8 |- | style="text-align:left;" | Кипар | 2 || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || 2 |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Шведска''' | '''163''' || 10 || 10 || 6 || 7 || 1 || 7 || 12 || 8 || 10 || 8 || 12 || 5 || style="background:#ccc;" | || 6 || 12 || 4 || 6 || 8 || 6 || 10 || 7 || 8 || 10 |- | style="text-align:left;" | Португалија | 12 || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 12 || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска | 18 || || || || || || || || 1 || || || || || 3 || || style="background:#ccc;" | || || 1 || || || 10 || || 3 || |- | style="text-align:left;" | Австрија | 65 || 2 || || || 3 || || 8 || 3 || 7 || || 7 || || 6 || 6 || || 5 || style="background:#ccc;" | || || 5 || || 3 || 4 || 1 || 5 |- | style="text-align:left;" | Израел | 93 || 3 || 8 || 5 || 1 || 4 || 10 || 2 || || 4 || 5 || 4 || 7 || 7 || || 2 || 1 || style="background:#ccc;" | || 4 || 6 || 1 || 5 || 6 || 8 |- | style="text-align:left;" | Малта | 32 || || 1 || || 5 || || || || || 3 || 2 || || 8 || || 4 || || 6 || || style="background:#ccc;" | || || 1 || || 1 || 1 |- | style="text-align:left;" | Германија | 140 || 12 || 6 || 12 || 12 || 12 || 3 || 8 || 4 || 1 || 1 || 6 || || 10 || 10 || 10 || 2 || 12 || 10 || style="background:#ccc;" | || 4 || || 12 || 3 |- | style="text-align:left;" | Босна и Херцеговина | 86 || 7 || || || 8 || || 12 || 7 || || 8 || 4 || || || 5 || 12 || || || 2 || || 1 || style="background:#ccc;" | || || 7 || 12 |- | style="text-align:left;" | Естонија | 90 || 1 || 3 || 2 || 2 || || 5 || 4 || 5 || || 12 || 5 || 3 || 3 || || || 7 || 10 || 12 || 5 || 3 || style="background:#ccc;" | || 5 || 4 |- | style="text-align:left;" | Полска | 17 || || || || || || || || || || || || || || || 4 || || 5 || || || 8 || || style="background:#ccc;" | || |- | style="text-align:left;" | Словенија | 50 || || || || || || || || 3 || || || 1 || || 1 || || || 12 || 4 || 2 || 7 || 6 || 6 || || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | [[Великобританија]], [[Израел]], [[Полска]], [[Португалија]], [[Турција]] (Изворно: Полска, Португалија, Обединето Кралство, Израел, Турција) |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | [[Босна и Херцеговина]], [[Исланд]], [[Норвешка]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | [[Македонија]], [[Словенија]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || style="text-align:left;" | [[Кипар]], [[Шведска]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | [[Хрватска]], [[Малта]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | [[Ирска]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | [[Германија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | [[Франција]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | [[Белгија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || style="text-align:left;" | [[Ирска]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || style="text-align:left;" | [[Шпанија]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || style="text-align:left;" | Andrius Tapinas |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | Sabine De Munter |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | Hugo de Campos |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | Marko Šlokar |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | Osman Erkan |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | Stian Barsnes-Simonsen |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || style="text-align:left;" | Kirsten Siggaard |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | Marie Myriam |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | Edsilia Rombley |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || style="text-align:left;" | Áslaug Dóra Eyjólfsdóttir |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Marina Maleni |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Pontus Gårdinger |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | Manuel Luís Goucha |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | D celebró / Niamh Kavanagh |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || style="text-align:left;" | Dodo Roscic |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || style="text-align:left;" | Yoav Ginai |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | Ruth Amaira |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Axel Bulthaupt |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | Segmedina Srna |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | Mart Sander |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | Jan Chojnacki |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || style="text-align:left;" | Saša Einsiedler |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || ORF1 || Ernst Grissemann |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] / [[VRT]] || La Une, VRT TV1 || Jean-Pierre Hautier, André Vermeulen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || TVBiH || Ismet Horo |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC One, BBC Radio 2 || Terry Wogan, Ken Bruce |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Das Erste || Peter Urban |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || [[DR]] || DR1 || Jørgen de Mylius |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || Channel 1 || Без коментатор |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || RTÉ One, RTÉ Radio 1 || Pat Kenny, Larry Gogan |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || Sjónvarpið || Gísli Marteinn Baldursson |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || TVM || Charlò Saliba |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || TVP1 || Artur Orzech |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || RTP1 || Rui Unas |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || TVR1 || Leonard Miron |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || [[Словачка телевизија|STV]] || STV2 || Rastislav Šimurdić |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || SLO1 || Miša Molk |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || TRT 1 || Bülend Özveren |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || MTV1 || Gábor Gundel Takács |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 2 || Julien Lepers |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || Nederland 3 || Willem van Beusekom |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HRT 1 || Aleksandar Kostadinov |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || SF DRS, TSR, TSI || Roman Kilchsperger, Jean-Marc Richard, Sandy Altermatt |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || SVT1 || Pernilla Månsson |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 1999| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:1999 година во Израел]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Израелска култура]] [[Категорија:Ерусалим]] [[Категорија:Музиката во 1999 година]] ti74afrczdvnwbp55e11w0z38d2onrr Евровизија 1994 0 1172704 5630809 5629250 2026-09-21T19:47:26Z BT405 9277 5630809 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1994 | image = 3_Arena_Front.JPG | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 1994 | date = [[30 април]] [[1994]] | edition = 39 | host = {{Esc|Ирска}} | venue = [[Point Theatre]], [[Даблин]], [[Ирска]] | presenters = Cynthia Ní Mhurchú<br />Gerry Ryan | emiter = [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] | winner = {{Esc|Ирска}}<br />[[Пол Харингтон]] и [[Чарли Мекгетиган]]<br />„[[Rock 'n' Roll Kids]]“ | director = Moya Doherty | executive_producer = Liam Miller | musical_director = [[Ноел Келехан]] | producer = Veronica Coburn | designer = Michael Grogan | entries = 25 | debuting = {{Esc|Естонија}}<br />{{Esc|Литванија}}<br />{{Esc|Полска}}<br />{{Esc|Романија}}<br />{{Esc|Словачка}}<br />{{Esc|Унгарија}}<br />{{Esc|Русија}} | nonparticipating = {{Esc|Белгија}}<br />{{Esc|Данска}}<br />{{Esc|Израел}}<br />{{Esc|Италија}}<br />{{Esc|Луксембург}}<br />{{Esc|Словенија}}<br />{{Esc|Турција}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни. | previous = 1993 | next = 1995 | website = https://eurovision.tv/event/dublin-1994 eurovision.tv |finalists=1|confirmed=|past=1|map=ESC_1994_Map_2.svg|url=https://eurovision.tv/event/dublin-1994 eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 1994''' беше 39. издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[30 април]] [[1994]] година во [[Point Theatre]] во [[Даблин]], [[Ирска]]. Водители на шоуто беа Синтија Ни Мурчу и Гери Рајан. Победник беше домаќинот [[Ирска]] со песната „[[Rock 'n' Roll Kids]]“, изведена од [[Пол Харингтон]] и [[Чарли Мекгетиган]]. Ова беше трета победа по ред за Ирска и вкупно шеста во историјата на натпреварот. Ова издание исто така остана запаметено по светски познатиот ирски танчерски ансамбл [[Riverdance]], кој за првпат настапи во паузата за гласање. Поради големиот број земји кои сакаа да учествуваат по распадот на источниот блок, [[Европска радиодифузна унија|ЕБУ]] за првпат го воведе правилото за испаѓање: седумте најлошо пласирани земји од [[Избор за песна на Евровизија 1993|1993 година]] мораа да паузираат една година за да отстапат место за нови дебитанти. == Локација == [[File:3 Arena Front.JPG|thumb|десно|Арена Даблин – место каде се одржал настанот.]] Point Theatre во Даблин беше избрано за место на одржување. Ова беше петти пат Ирска да биде домаќин на натпреварот, по 1971, 1981, 1988 и 1993 година. Сите претходни изданија се одржаа во Даблин, освен изданието во 1993 година кое се одржа во Милстрит. Лоциран на северниот брег на реката Лифи, Point Theatre претставуваше модерна арена со капацитет од над 3.000 гледачи и врвна техничка опрема за телевизиски пренос. == Организација и формат == Поради сѐ поголемиот интерес за учество од новите независни држави по распадот на источниот блок, Европската радиодифузна унија (ЕБУ) воведе нов систем за квалификација заснован на испаѓање. Со цел бројот на учесници да се одржи на 25, седумте најлошо пласирани земји од изданието во 1993 година мораа да паузираат една година: Белгија, Данска, Израел, Словенија и Турција, додека Италија и Луксембург доброволно се повлекоа од натпреварот. Овој систем овозможи дури седум земји да го остварат своето деби на Евровизија: Естонија, Литванија, Полска, Романија, Словачка, Унгарија и Русија. Сценографијата ја дизајнираше Мајкл Гроган. Таа претставуваше футуристичка и модерна верзија на Даблин со неоно осветлување, подвижни светлосни елементи и специјално изградена јама за оркестарот. За време на паузата за гласање, за првпат во историјата беше изведен танчерскиот спектакл Riverdance, со музика компонирана од Бил Вилан и кореографија на Мајкл Флетли и Џин Батлер. Настапот предизвика воодушевување кај публиката во салата и милионите гледачи пред малите екрани, претворајќи се во еден од најпознатите евровизиски моменти на сите времиња. == Преглед на натпреварот == Изданието го отворија водителите Синтија Ни Мурчу и Гери Рајан, кои програмата ја водеа на англиски, француски и ирски јазик. Натпреварот започна со силно деби на Унгарија: нивната претставничка Фридерика Бајер доби максимални 12 поени од првите три жирија што гласаа, водејќи во раната фаза од гласањето. Сепак, како што напредуваше соопштувањето на резултатите, Ирска ја презеде убедливата предност. Пол Харингтон и Чарли Мекгетиган ја донесоа третата последователна победа за Ирска со баладата „Rock 'n' Roll Kids“. Ова беше првпат во историјата на Евровизија победничката песна да биде изведена од машко дуо без придружба на оркестар (само со пијано и акустична гитара). Полска оствари исклучително успешно деби, освојувајќи го второто место со Едита Горњак и песната „To nie ja!“. Ова останува најдобриот дебитантски пласман за една земја во историјата на фестивалот. Третото место ѝ припадна на Германија и женската група Мекадо. Литванија го заврши своето прво учество без освоен ниту еден поен (0 поени), што ја направи првата дебитантска земја во историјата што завршила на последното место без поени. == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || [[Пол Харингтон]] и [[Чарли Мекгетиган]] || „[[Rock 'n' Roll Kids]]“ || Англиски || [[Брендан Греам]] || 226 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || [[Едита Горњак]] || „[[To nie ja!]]“ || Полски || Јацек Циган, Станислав Сиревич || 166 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[Mitteldeutscher Rundfunk|MDR]] || [[Мекадо]] || „[[Wir geben 'ne Party]]“ || Германски || [[Ралф Сигел]], [[Бернд Мајнунгер]] || 128 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || [[Фридерика Бајер]] || „[[Kinek mondjam el vétkeimet?]]“ || Унгарски || Силвестер Јенеи || 122 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || [[Франсес Руфел]] || „[[We Will Be Free (Lonely Symphony)]]“ || Англиски || Џорџ Де Анџелис, Марк Кук || 63 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || [[Костас Бигалис]] и The Sea Lovers || „[[To trehandiri]]“ (Το τρεχαντήρι) || Грчки || Костас Бигалис || 44 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Нина Морато]] || „[[Je suis un vrai garçon]]“ || Француски || Нина Морато, Бруно Маман || 74 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[Австриска радиотелевизија|ORF]] || [[Петра Фреј]] || „[[Für den Frieden der Welt]]“ || Германски || Алфонс Вајндорф, Бернд Мајнунгер || 42 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[РТР]] || [[Јудиф]] || „[[Vechnyy strannik]]“ (Вечный странник) || Руски || Лев Землински, Евгениј Панфилов || 70 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || [[Сара Таварес]] || „[[Chamar a música]]“ || Португалски || Роза Лобато де Фарија, Жоао Мота Оливеира || 73 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || [[Дуилио]] || „[[Sto pregando]]“ || Италијански || Џузепе Скарамела || 15 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || [[Вилеке Алберти]] || „[[Waar is de zon?]]“ || Холандски || Едвин Схимшајмер, Кот ван Доесбург || 4 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[Тони Цетински]] || „[[Nek' ti bude ljubav sva]]“ || Хрватски || Жељен Клаштерка, Жељко Крзнариќ || 27 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || [[Алма Чаџиќ|Алма]] и [[Дејан Лазаревиќ|Дејан]] || „[[Ostani kraj mene]]“ || Босански || Едо Мулахалиловиќ, Ади Мулахалиловиќ || 39 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || [[Словачка телевизија|STV]] || [[Тублатанка]] || „[[Aromátna láska]]“ || Словачки || Мартин Сарваш, Маќо Ѓуринда || 15 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || [[Дан Битман]] || „[[Dincolo de nori]]“ || Романски || Дан Битман, Антонио Фортуна || 14 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || [[Елизабет Андреасен]] и [[Јан Вернер Даниелсен]] || „[[Duett]]“ || Норвешки || Ханс Олав Морк, [[Ролф Левланд]] || 76 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[Евридики]] || „[[Eimai anthropos ki ego]]“ (Είμαι άνθρωπος κι еγώ) || Грчки || Јоргос Теофанус || 51 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || [[Сига]] || „[[Nætur]]“ || Исландски || Фридрик Карлсон, Стефан Хилмарсон || 49 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Мари Бергман]] и [[Роџер Понтаре]] || „[[Stjärnorna]]“ || Шведски || Петер Бертилсон, Микаел Литволд || 48 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || [[CatCat]] || „[[Bye Bye Baby]]“ || Фински, Англиски || Маке Теренен, Кари Сали || 11 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || [[Силви Враит]] || „[[Nagu merelaine]]“ || Естонски || Ивар Муст, Леело Тунгал || 2 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Алехандро Абад]] || „[[Ella no es ella]]“ || Шпански || Алехандро Абад || 17 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || [[LRT]] || [[Овидијус Вишњаускас]] || „[[Lopšinė mylimai]]“ || Литвански || Гинтарас Здебскис, Овидијус Вишњаускас || 0 |} == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="25" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Финска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Велика Британија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Романија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Швајцарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Естонија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Холандија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словачка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Литванија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Унгарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција |- ! rowspan="25" | Учесници | style="text-align:left;" | Шведска | 48 || style="background:#ccc;" | || || 2 || || || 10 || || || 2 || 3 || 12 || || || 5 || || 1 || 3 || 2 || || 1 || || 3 || || 4 |- | style="text-align:left;" | Финска | 11 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || || || 1 || 10 || || || || || || || |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Ирска''' | '''226''' || 10 || 12 || style="background:#ccc;" | || 10 || 12 || 12 || 12 || 12 || 5 || 12 || 12 || 12 || 12 || 10 || 10 || 12 || 8 || 12 || 12 || 10 || 8 || 10 || 12 || 10 |- | style="text-align:left;" | Кипар | 51 || || 10 || || style="background:#ccc;" | || 3 || || || 5 || 2 || 5 || || || || || || || 12 || || || 4 || || 2 || 5 || 3 |- | style="text-align:left;" | Велика Британија | 63 || || || 1 || 5 || style="background:#ccc;" | || 1 || 4 || 1 || || 4 || 1 || || 5 || 3 || || 2 || || 3 || || 2 || 5 || 6 || 8 || 8 |- | style="text-align:left;" | Норвешка | 76 || 7 || 5 || 3 || 6 || 8 || style="background:#ccc;" | || || || 5 || 8 || 7 || || 2 || || || || 7 || 6 || 1 || || || 4 || 6 || 1 |- | style="text-align:left;" | Романија | 14 || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 6 || || || || || 2 || || || || || || 6 || |- | style="text-align:left;" | Португалија | 73 || 1 || 4 || 7 || 7 || 1 || 8 || || style="background:#ccc;" | || 10 || 7 || || || 8 || 7 || || 4 || || || || || 1 || 3 || 5 || |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 17 || || || || || || || 5 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || 2 || || 8 || || || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија | 15 || || || || || || || || || 8 || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || 2 || || || || 5 |- | style="text-align:left;" | Естонија | 2 || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || 2 || |- | style="text-align:left;" | Малта | 97 || 4 || 6 || 10 || 2 || 6 || 12 || 8 || 8 || 1 || 2 || 2 || style="background:#ccc;" | || 4 || || 6 || 8 || || 4 || 7 || 8 || 7 || || 7 || 7 |- | style="text-align:left;" | Холандија | 4 || || || || || || || || || || || || 4 || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија | 128 || 8 || 7 || 6 || 8 || 10 || 3 || 7 || 6 || 12 || 1 || || 8 || 7 || style="background:#ccc;" | || 12 || 3 || 6 || 8 || 4 || 7 || 6 || 8 || 1 || 6 |- | style="text-align:left;" | Словачка | 15 || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || 12 || || || || || || || 3 |- | style="text-align:left;" | Литванија | 0 || || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција | 44 || 2 || 3 || || 12 || || || 2 || || || || || 2 || || 4 || || || style="background:#ccc;" | || || 6 || 5 || 4 || 4 || || |- | style="text-align:left;" | Босна и Херцеговина | 39 || || || || || || || || || || || 10 || 10 || || || 10 || || || style="background:#ccc;" | || 2 || 7 || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска | 27 || || || || || || || || || || || || || || || 5 || || 10 || 12 || style="background:#ccc;" | || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија | 42 || 5 || || 5 || 1 || || || 1 || 3 || 3 || 6 || 4 || 3 || || 2 || || 5 || 5 || || || style="background:#ccc;" | || 3 || || || 2 |- | style="text-align:left;" | Унгарија | 122 || 12 || 12 || 12 || || 7 || 2 || 10 || 10 || 7 || 10 || 8 || 7 || 6 || 1 || || 7 || || 5 || 3 || 12 || style="background:#ccc;" | || 12 || 4 || 8 |- | style="text-align:left;" | Русија | 70 || 6 || 1 || || 4 || 4 || 5 || 3 || 4 || 4 || || 3 || || 3 || 6 || 8 || 6 || 4 || 7 || 5 || 3 || 2 || style="background:#ccc;" | || 3 || 4 |- | style="text-align:left;" | Полска | 166 || 3 || 8 || 8 || 3 || 2 || 7 || 6 || 7 || 6 || 10 || 6 || 5 || 10 || 12 || 7 || 12 || || 10 || 10 || 6 || 10 || 7 || style="background:#ccc;" | || 12 |- | style="text-align:left;" | Франција | 74 || 3 || 2 || 4 || 2 || 5 || 4 || || 2 || 6 || || 5 || || || 8 || 3 || || || 1 || || 6 || 8 || || 10 || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | [[Австрија]], [[Германија]], [[Естонија]], [[Исланд]], [[Хрватска]], [[Холандија]], [[Русија]], [[Швајцарија]] |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || style="text-align:left;" | [[Шведска]], [[Финска]], [[Ирска]], [[Полска]], [[Франција]] |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | [[Велика Британија]], [[Естонија]], [[Литванија]], [[Австрија]], [[Франција]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | [[Романија]], [[Унгарија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | [[Кипар]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | [[Грција]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | [[Норвешка]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || style="text-align:left;" | [[Малта]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | [[Словачка]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! # ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Marianne Ahrne |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || style="text-align:left;" | Solveig Herlin |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | Eileen Dunne |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Anna Partelidou |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | Sverre Christophersen |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || style="text-align:left;" | Cristina Topescu |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | Isabel Bahia |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | María Ángeles Balañac |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || style="text-align:left;" | Michel Stocker |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || style="text-align:left;" | Urve Tiidus |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | John Demanuele |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || style="text-align:left;" | Joop van Os |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Carmen Nebel |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || style="text-align:left;" | Juraj Čurný |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || style="text-align:left;" | Gitana |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | Fotini Giannoulatou |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | Diana Grković-Foretić |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | Helga Vlahović |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || style="text-align:left;" | Tilia Herold |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || style="text-align:left;" | Iván Bradányi |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | Irina Klenskaya |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | Jan Chojnacki |- | 24 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | Laurent Romejko |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || ORF 1 || Ernst Grissemann |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || TVBiH || Ismet Horo |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC1 || Terry Wogan |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Erste Deutsches Fernsehen || Jan Hofer |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Естонија}} || [[Естонска телевизија|ETV]] || ETV || Marko Reikop |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || RTÉ 1 || Pat Kenny |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || Sjónvarpið || Jakob Frímann Magnússon |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Литванија}} || [[LRT]] || LRT || Dario Maltsev |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || TVM || Charles Saliba |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || TVP1 || Artur Orzech |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || RTP Canal 1 || Eládio Clímaco |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Романија}} || [[TVR]] || TVR1 || Gabriela Cristea |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[РТР]] || RTR || Vadim Dolgachev |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словачка}} || [[Словачка телевизија|STV]] || STV1 || Martin Sarvaš |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || MTV1 || István Vágó |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Финска}} || [[Yle]] || TV1 || Erkki Pohjanheimo |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 2 || Patrice Laffont |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Холандија}} || [[NOS]] || Nederland 3 || Willem van Beusekom |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HTV 1 || Aleksandar Kostadinov |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || SF DRS || Bernard Thurnheer |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || TV2 || Pekka Heino |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 1994| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:1994 година во Ирска]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Ирска музика]] [[Категорија:Даблин]] [[Категорија:Музиката во 1994 година]] 5z95ibxwjf61fp6h1mh1jp16bxujiku Евровизија 1995 0 1172705 5630808 5627903 2026-09-21T19:46:26Z BT405 9277 5630808 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1995 | image = Eurovision_1995.jpg | image_size = 200px | caption = Официјално лого на Изборот за песна на Евровизија 1995 | date = [[13 мај]] [[1995]] | edition = 40 | host = {{Esc|Ирска}} | venue = [[Point Theatre]], [[Даблин]], [[Ирска]] | presenters = Mary Kennedy | emiter = [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] | winner = {{Esc|Норвешка}}<br />[[Secret Garden]]<br />„[[Nocturne (песна на Secret Garden)|Nocturne]]“ | director = John McColgan | executive_producer = Liam Miller | musical_director = [[Ноел Келехан]] | producer = Veronica Coburn | designer = Michael Grogan | entries = 23 | debuting = ''Нема'' | returning = {{Esc|Белгија}}<br />{{Esc|Данска}}<br />{{Esc|Израел}}<br />{{Esc|Ирска}}<br />{{Esc|Словенија}}<br />{{Esc|Турција}} | nonparticipating = {{Esc|Естонија}}<br />{{Esc|Литванија}}<br />{{Esc|Холандија}}<br />{{Esc|Романија}}<br />{{Esc|Словачка}}<br />{{Esc|Швајцарија}}<br />{{Esc|Финска}} | vote = Секоја земја доделува 12, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 и 1 поен за своите 10 омилени песни. | previous = 1994 | next = 1996 | website = https://eurovision.tv/event/dublin-1995 eurovision.tv |map=ESC_1995_Map_2.svg|finalists=1|past=1|url=https://eurovision.tv/event/dublin-1995 eurovision.tv}} '''Изборот за песна на Евровизија 1995''' беше 40. јубилејно издание на [[Избор за песна на Евровизија]], одржано на [[13 мај]] [[1995]] година во [[Point Theatre]] во [[Даблин]], [[Ирска]]. Водењето на програмата ѝ беше доверено на Мери Кенеди. Победник беше [[Норвешка]] со песната „[[Nocturne (песна на Secret Garden)|Nocturne]]“, изведена од ирско-норвешката група [[Secret Garden]]. Ова беше втора победа за Норвешка во историјата на натпреварот. Песната остана запаметена по тоа што содржеше само 24 зборови на норвешки јазик, додека преостанатиот дел од изведбата беше виолинско соло на ирската виолинистка Фионуала Шерлок. Со оглед на тоа што Ирска победи претходните две години (1993 и 1994), организацијата на трет последователен фестивал ги стави RTÉ под голем финансиски притисок, но тие сепак успешно го реализираа настанот. == Локација == [[File:3 Arena Front.JPG|thumb|десно|место каде се одржал настанот.]] Натпреварот се одржа во [[Point Theatre]] во [[Даблин]], со што Ирска стана единствената земја во историјата што била домаќин на натпреварот три години по ред (1993, 1994 и 1995). == Организација и формат == ЕБУ го намали бројот на учесници на 23 за времетраењето на шоуто да не надмине три часа. Седумте земји кои го имаа најлошиот просечен резултат од претходните изданија беа принудени да паузираат една година: [[Естонија]], [[Литванија]], [[Холандија]], [[Романија]], [[Словачка]], [[Швајцарија]] и [[Финска]]. На нивно место се вратија земјите кои паузираа во 1994 година. Сценографијата повторно ја дизајнираше Мајкл Гроган, користејќи мотиви инспирирани од ренесансата и класичната архитектура во комбинација со модерни видео-екрани. == Учесници == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Емитер ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! Поени |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || [[Secret Garden]] || „[[Nocturne (песна на Secret Garden)|Nocturne]]“ || Норвешки || [[Ролф Левланд]], Petter Skavlan || 148 |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || [[Ана Конде]] || „[[Anabel Conde|Vuelve conmigo]]“ || Шпански || José María Purón || 119 |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || [[Jan Johansen]] || „[[Se på mig]]“ || Шведски || Ingela Forsman, Bobby Ljunggren || 100 |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || [[Nathalie Santamaria]] || „[[Il me donne de l'amour]]“ || Француски || François Valéry, Didda || 94 |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || [[DR]] || [[Aud Wilken]] || „[[Fra Mols til Skagen]]“ || Дански || Lise Cabble, Mette Mathiesen || 92 |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || [[Mike Spiteri]] || „[[Keep Me in Mind]]“ || Англиски || Ray Agius, Alfred C. Sant || 76 |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || [[Darja Švajger]] || „[[Prisluhni mi]]“ || Словенечки || Primož Peterca, Sašo Fajon || 84 |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || [[Stella Jones]] || „[[Die Welt dreht sich verkehrt]]“ || Германски || Mischa Krausz || 67 |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || [[Нема]] || ''Паузираше'' || — || — || — |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || [[Love City Groove]] || „[[Love City Groove (песна)|Love City Groove]]“ || Англиски || Stephen Beira, Paul Wisternoff || 76 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || [[Alex Panayi]] || „[[Sti fotia]]“ (Στη φωτιά) || Грчки || Alex Panayi || 79 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || [[Eddie Friel]] || „[[Dreamin' (песна на Eddie Friel)|Dreamin']]“ || Англиски || Richard Abbott, Barry Woods || 44 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || [[Bo Halldórsson]] || „[[Núna]]“ || Исландски || Bo Halldórsson, Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson || 31 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || [[Arzu Ece]] || „[[Sev]]“ || Турски || Zeynep Talu, Melih Kibar || 21 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || [[Elina Konstantopoulou]] || „[[Pia prosefchi]]“ (Πоια προσευχή) || Грчки || Nikos Terzis, Antonis Pappas || 68 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || [[Tó Cruz]] || „[[Baunilha e chocolate]]“ || Португалски || António Pinho, Pedro Osório || 5 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || [[Magazin]] & [[Lidija Asanović|Lidija]] || „[[Nostalgija]]“ || Хрватски || Tonči Huljić, Vjekoslava Huljić || 91 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || [[Liora]] || „[[Amen (песна на Liora)|Amen]]“ (אמן) || Хебрејски || Hamutal Ben-Ze'ev, Moshe Datz || 81 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || [[Davorin Popović]] || „[[21. vijek]]“ || Босански || Zlatan Fazlić || 14 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || [[Justyna Steczkowska]] || „[[Sama]]“ || Полски || Mateusz Pospieszalski, Justyna Steczkowska || 15 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[РТР]] || [[Philip Kirkorov]] || „[[Kolybelnaya dlya vulkana]]“ || Руски || Ilya Bershadsky, Arcady Ukupnik || 17 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[MDR]] || [[Stone & Stone]] || „[[Verliebt in Dich]]“ || Германски || Cheyenne Stone || 1 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] || [[Frédéric Etherlinck]] || „[[La voix est libre]]“ || Француски || Pierre Theunis || 8 |} == Детално гласање == {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! rowspan="2" style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Вкупно поени ! colspan="23" | Земји кои гласаат |- ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Полска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Ирска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Германија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Босна и Херцеговина ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Норвешка ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Русија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Исланд ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Австрија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шпанија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Турција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Хрватска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Франција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Унгарија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Белгија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Велика Британија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Португалија ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Кипар ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Шведска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Данска ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Грција ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Израел ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Малта ! style="writing-mode: vertical-rl; transform: rotate(180deg); padding: 5px 2px;" | Словенија |- ! rowspan="23" | Учесници | style="text-align:left;" | Полска | 15 || style="background:#ccc;" | || || || || || || 4 || 6 || || || || || || || || || || || || 1 || || || 4 |- | style="text-align:left;" | Ирска | 44 || || style="background:#ccc;" | || 1 || 5 || 1 || 5 || 8 || || 4 || 1 || || 5 || 1 || || || 1 || 4 || 1 || 2 || || 3 || 2 || |- | style="text-align:left;" | Германија | 1 || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || || || || 1 || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Босна и Херцеговина | 14 || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || 3 || 8 || || || || || || || || || || || 3 |- | style="text-align:left; background:#fff200;" | '''Норвешка''' | '''148''' || 12 || 12 || 4 || 12 || style="background:#ccc;" | || 10 || 12 || 10 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 8 || 10 || 6 || || 12 || 12 || 4 || || 12 || 10 |- | style="text-align:left;" | Русија | 17 || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || 10 || || || || || || 1 || || || || 6 || || |- | style="text-align:left;" | Исланд | 31 || || 6 || || || 2 || || style="background:#ccc;" | || 3 || || || || 4 || 2 || || || || || 6 || 8 || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија | 67 || 2 || || || || 3 || || 6 || style="background:#ccc;" | || 4 || 8 || 4 || 6 || || 5 || 2 || 4 || 6 || 8 || || 5 || 8 || 2 || 2 |- | style="text-align:left;" | Шпанија | 119 || 8 || 2 || 6 || 8 || 5 || 8 || 10 || 7 || style="background:#ccc;" | || 4 || 7 || 5 || 8 || 10 || 8 || 8 || 7 || || || 10 || 12 || 8 || 6 |- | style="text-align:left;" | Турција | 21 || || || || || || || || || 2 || style="background:#ccc;" | || 5 || || || || || || || || || || 1 || 7 || 6 |- | style="text-align:left;" | Хрватска | 91 || || 7 || 10 || 7 || 10 || 12 || 7 || 4 || 5 || 10 || style="background:#ccc;" | || || 4 || || || 2 || 5 || || 6 || || 10 || 5 || 7 |- | style="text-align:left;" | Франција | 94 || 6 || 3 || 5 || 6 || 6 || || 5 || 5 || 7 || 2 || 1 || style="background:#ccc;" | || 7 || 4 || || 10 || 8 || 7 || 10 || 7 || || 1 || 4 |- | style="text-align:left;" | Унгарија | 3 || || || || || || || || || || || || || style="background:#ccc;" | || || || || || || 2 || || || 1 || |- | style="text-align:left;" | Белгија | 8 || || || || || || || || || 1 || || || 7 || || style="background:#ccc;" | || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Велика Британија | 76 || 5 || 10 || || 4 || || 2 || || 1 || 3 || || || 1 || 10 || 7 || style="background:#ccc;" | || 12 || 2 || 3 || 4 || 6 || 5 || 6 || 1 |- | style="text-align:left;" | Португалија | 5 || || || || || || || || || || || || 4 || || || || style="background:#ccc;" | || || || || 1 || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар | 79 || 1 || 5 || 8 || 2 || 4 || 4 || 1 || 2 || 6 || 6 || 2 || 2 || 3 || 6 || 4 || 3 || style="background:#ccc;" | || 4 || 3 || 12 || 4 || 4 || 8 |- | style="text-align:left;" | Шведска | 100 || 10 || 12 || 12 || || 12 || 6 || 3 || 12 || 8 || || || 3 || 6 || 2 || 6 || 7 || || style="background:#ccc;" | || 5 || || || 3 || 5 |- | style="text-align:left;" | Данска | 92 || 3 || 4 || 7 || 3 || 7 || 7 || 2 || || 10 || 7 || || 10 || 5 || 3 || 3 || 5 || 3 || 5 || style="background:#ccc;" | || 2 || 2 || || |- | style="text-align:left;" | Грција | 68 || 4 || 1 || 2 || || || 3 || || 8 || 12 || || 3 || 8 || || 1 || 5 || || 10 || 2 || || style="background:#ccc;" | || 7 || 4 || |- | style="text-align:left;" | Израел | 81 || || 8 || 3 || 10 || 8 || 1 || || 12 || || 5 || 6 || 12 || || 12 || || || 12 || || 1 || 8 || style="background:#ccc;" | || 10 || 8 |- | style="text-align:left;" | Малта | 76 || 7 || 1 || || 1 || 1 || 5 || || 2 || || 5 || || 8 || || || 1 || 6 || 7 || 10 || || 3 || || style="background:#ccc;" | || 12 |- | style="text-align:left;" | Словенија | 84 || 12 || || 3 || 12 || 8 || || 8 || || 10 || 1 || 8 || || || 3 || || 5 || 3 || 10 || || 10 || || 7 || style="background:#ccc;" | |} === 12 поени === {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Број ! Учесник ! Земји кои дале 12 поени |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | [[Полска]], [[Ирска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Исланд]], [[Турција]], [[Грција]] |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | [[Германија]], [[Норвешка]], [[Австрија]] |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || style="text-align:left;" | [[Франција]], [[Белгија]], [[Кипар]] |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || style="text-align:left;" | [[Полска]], [[Босна и Херцеговина]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | [[Израел]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | [[Русија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | [[Португалија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | [[Грција]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | [[Шпанија]] |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | [[Словенија]] |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! # ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 || style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || style="text-align:left;" | Jan Chojnacki |- | 2 || style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || style="text-align:left;" | Eileen Dunne |- | 3 || style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || style="text-align:left;" | Carmen Nebel |- | 4 || style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || style="text-align:left;" | Diana Grković-Foretić |- | 5 || style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || style="text-align:left;" | Sverre Christophersen |- | 6 || style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || style="text-align:left;" | Marina Danielyan |- | 7 || style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || style="text-align:left;" | Áslaug Dóra Eyjólfsdóttir |- | 8 || style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || style="text-align:left;" | Tilia Herold |- | 9 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || style="text-align:left;" | Belén Fabra |- | 10 || style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || style="text-align:left;" | Ömer Önder |- | 11 || style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || style="text-align:left;" | Daniela Trbović |- | 12 || style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || style="text-align:left;" | Thierry Beccaro |- | 13 || style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || style="text-align:left;" | Katalin Bogyay |- | 14 || style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || style="text-align:left;" | Marie-Pierre Mouligneau |- | 15 || style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 16 || style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || style="text-align:left;" | Isabel Bahia |- | 17 || style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || style="text-align:left;" | Anna Partelidou |- | 18 || style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || style="text-align:left;" | Björn Hedman |- | 19 || style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || style="text-align:left;" | Bent Henius |- | 20 || style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || style="text-align:left;" | Fotini Giannoulatou |- | 21 || style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || style="text-align:left;" | Daniel Pe'er |- | 22 || style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || style="text-align:left;" | Stephanie Farrugia |- | 23 || style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || style="text-align:left;" | Miša Molk |} == Емитери и коментатори == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! Земја ! Емитер ! Канал/и ! Коментатор/и |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Австрија}} || [[ORF]] || ORF 1 || Ernst Grissemann |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Белгија}} || [[RTBF]] || RTBF1 || Jean-Pierre Hautier |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Босна и Херцеговина}} || [[РТВБиХ]] || TVBiH || Ismet Horo |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Велика Британија}} || [[BBC]] || BBC1 || Terry Wogan |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Германија}} || [[ARD]] || Erste Deutsches Fernsehen || Horst Senker |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Грција}} || [[ЕРТ]] || ET1 || Dafni Bokota |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Данска}} || [[DR]] || DR TV || Jørgen de Mylius |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Израел}} || [[IBA]] || Channel 1 || Нема коментатор |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Ирска}} || [[Radio Telefís Éireann|RTÉ]] || RTÉ 1 || Pat Kenny |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Исланд}} || [[RÚV]] || Sjónvarpið || Jakob Frímann Magnússon |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Кипар}} || [[CyBC]] || RIK 1 || Evi Papamichail |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Малта}} || [[PBS (Малта)|PBS]] || TVM || Charles Saliba |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Норвешка}} || [[NRK]] || NRK1 || Jostein Pedersen |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Полска}} || [[Телевизија Полска|TVP]] || TVP1 || Artur Orzech |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Португалија}} || [[RTP]] || RTP Canal 1 || Eládio Clímaco |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Русија}} || [[РТР]] || RTR || Vadim Dolgachev |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Словенија}} || [[RTVSLO]] || SLO 1 || Damir Leventić |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Турција}} || [[TRT]] || TRT 1 || Bülend Özveren |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Унгарија}} || [[Маѓар Телевизио|MTV]] || MTV1 || István Vágó |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Франција}} || [[France Télévisions]] || France 2 || Olivier Minne |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Хрватска}} || [[ХРТ]] || HTV 1 || Aleksandar Kostadinov |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шведска}} || [[SVT]] || TV2 || Pekka Heino |- | style="text-align:left;" | {{Esc|Шпанија}} || [[TVE]] || La Primera || José Luis Uribarri |} [[Категорија:Избор за песна на Евровизија 1995| ]] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по години]] [[Категорија:1995 година во Ирска]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Ирска музика]] [[Категорија:Даблин]] [[Категорија:Музиката во 1995 година]] hxs2wi1adxjyzkprxr7sj29t6qkd9xr Евровизија 1987 0 1172708 5630814 5626358 2026-09-21T19:53:57Z BT405 9277 5630814 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1987 | slogan = | image = EuroBélgica.svg | date = 9 мај 1987 | semi1 = | semi2 = | edition = 32 | host = [[Белгија]] | venue = [[Palais du Centenaire]], [[Брисел]], [[Белгија]] | presenters = [[Виктор Лазло]] | emiter = [[RTBF]] / [[BRT]] | winner = [[Ирска]] — Johnny Logan — „Hold Me Now“ | director = Georg Cathrey | entries = 22 | debuting = | returning = [[Грција]] , [[Италија]] | nonparticipating = | map = ESC 1987 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists = 1 | notqualified = | confirmed = 22 | past =1 | vote = секоја држава доделува 12, 10, 8–1 поени за своите 10 омилени држави | previous = 1986 | next = 1988 | website = https://eurovision.tv | url = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 1987''' — официјално '''Избор за песна на Евровизија 1987''' — беше 32. издание на [[Евровизија]]. Натпреварот се одржа на 9 мај 1987 година во салата [[Palais du Centenaire]] во [[Брисел]], [[Белгија]], откако Sandra Kim ја донесе првата победа за Белгија претходната година. Домаќинство го делеа двете белгиски телевизии RTBF и BRT, а водителка на вечерта беше харизматичната пејачка и актерка [[Виктор Лазло]], која вечерта ја отвори со изведба на песната „Breathless“. На натпреварот учествуваа рекордни 22 земји. [[Грција]] и [[Италија]] се вратија на евровизиската сцена по паузата од претходната година, со што бројот на земји учеснички се зголеми, правејќи го ова издание најголемо дотогаш во историјата на натпреварот. Ова издание остана бесмртно запишано по триумфом на ирскиот изведувач [[Johnny Logan]], кој со моќната балада „Hold Me Now“ освои 172 поени и ја донесе третата победа за Ирска. Логан веќе беше победник од 1980 година („What's Another Year?“), а со оваа победа стана првиот изведувач во историјата кој освоил две евровизиски победи како пејач. == Место на одржување == Белгија одлучи настанот да се одржи во главниот град Брисел, во изложбениот комплекс [[Palais du Centenaire]]. Подготовките беа проследени со голем финансиски и организациски притисок, но телевизиите домаќини успеаја да постават импресивна сцена со метални структури и светлински ефекти кои оставија силен впечаток кај милионската телевизиска публика ширум Европа. == Учесници == На натпреварот учествуваа 22 земји. {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место на настап ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автор/и ! style="text-align:left;" | Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Kate Gulbrandsen | style="text-align:left;" | „Mitt liv“ | Норвешки | style="text-align:left;" | Rolf Løvland, Håvard Rem | style="text-align:left;" | Terje Fjorn |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Datner & Kushnir | style="text-align:left;" | „Shir Habatlanim“ (שיר הבטלנים) | Хебрејски | style="text-align:left;" | Avi Kushnir, Nathan Datner | style="text-align:left;" | Kobi Oshrat |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Gary Lux | style="text-align:left;" | „Nur noch Gefühl“ | Германски | style="text-align:left;" | Ralph Siegel, Bernd Meinunger | style="text-align:left;" | Richard Österreicher |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left;" | Halla Margrét | style="text-align:left;" | „Hægt og hljótt“ | Исландски | style="text-align:left;" | Valgeir Guðjónsson | style="text-align:left;" | Hjörtur Howser |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Wind | style="text-align:left;" | „Lass die Sonne in dein Herz“ | Германски | style="text-align:left;" | Ralph Siegel, Bernd Meinunger | style="text-align:left;" | Lasse Holm |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Alexia | style="text-align:left;" | „Aspro Mavro“ (Άσπρο-μαύρο) | Грчки | style="text-align:left;" | Dinos Danos, Alexia Vassiliou | style="text-align:left;" | Jo Carlier |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Christine Minier | style="text-align:left;" | „Les mots d'amour n'ont pas de dimanches“ | Француски | style="text-align:left;" | Gérald Capitoso, Jean-Pierre Millers | style="text-align:left;" | Jean-Claude Petit |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Umberto Tozzi & Raf | style="text-align:left;" | „Gente di mare“ | Италијански | style="text-align:left;" | Umberto Tozzi, Giancarlo Bigazzi, Raf | style="text-align:left;" | Maurizio Fabrizio |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Nevada | style="text-align:left;" | „Neste barco à vela“ | Португалски | style="text-align:left;" | Alfredo Azinheira, Jorge Quintela | style="text-align:left;" | Jaime Oliveira |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Patricia Kraus | style="text-align:left;" | „No estás solo“ | Шпански | style="text-align:left;" | Rafael Martínez, Patricia Kraus, Juan Margallo | style="text-align:left;" | Eduardo Leiva |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Seyyal Taner & Group Lokomotif | style="text-align:left;" | „Şarkim Sevgi Üstüne“ | Турски | style="text-align:left;" | Olcayto Ahmet Tuğsuz, Ertan Anapa | style="text-align:left;" | Garo Mafyan |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Bang | style="text-align:left;" | „Stop“ | Грчки | style="text-align:left;" | Thanos Kalliris, Vasilis Dertilis | style="text-align:left;" | George Niarchos |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Marcha | style="text-align:left;" | „Rechtop in de wind“ | Холандски | style="text-align:left;" | Karen Kraayenhof | style="text-align:left;" | Rogier van Otterloo |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Plastic Bertrand | style="text-align:left;" | „Amour, Amour“ | Француски | style="text-align:left;" | Alec Mansion, Benjamin Schoos, Coral | style="text-align:left;" | Alec Mansion |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Rikki | style="text-align:left;" | „Only the Light“ | Англиски | style="text-align:left;" | Richard Mitchell | style="text-align:left;" | Ronnie Hazlehurst |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} (Француска заедница) -> [[Франција]] / [[Белгија]] | style="text-align:left;" | Liliane Saint-Pierre | style="text-align:left;" | „Soldiers of Love“ | Холандски | style="text-align:left;" | Marc De Coene, Gyuri Spies, Mikey Curtis | style="text-align:left;" | Freddy Sunder |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | Johnny Logan | style="text-align:left;" | „Hold Me Now“ | Англиски | style="text-align:left;" | Johnny Logan | style="text-align:left;" | Noel Kelehan |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Anne Cathrine Herdorf & Bandjo | style="text-align:left;" | „En lille melodi“ | Дански | style="text-align:left;" | Helge Engelbrecht, Jacob Jonia | style="text-align:left;" | Henrik Krogsgaard |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Carol Rich | style="text-align:left;" | „Moitié, moitié“ | Француски | style="text-align:left;" | Jean-Jacques Egli, Atilla Şereftuğ | style="text-align:left;" | Atilla Şereftuğ |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Vicky Rosti & Boulevard | style="text-align:left;" | „Sata salamaaa“ | Фински | style="text-align:left;" | Ossi Runne, Jukka Siio | style="text-align:left;" | Ossi Runne |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} (грешка во листинг: 21 е Португалија/Шведска - тука е Шведска) -> {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Lotta Engberg | style="text-align:left;" | „Boogaloo“ | Шведски | style="text-align:left;" | Mikael Wendt, Christer Lundh | style="text-align:left;" | Curt-Eric Holmquist |- | 22 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | Nobry & The Family | style="text-align:left;" | „Ja sam pesnik“ | Српскохрватски | style="text-align:left;" | Milan Perić, Rajko Dujmić | style="text-align:left;" | Nikica Kalogjera |} == Конечни резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Поени |- ! style="background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left; background:#fff200;" | Johnny Logan | style="text-align:left; background:#fff200;" | „Hold Me Now“ | style="background:#fff200;" | '''172''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Rikki | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „Only the Light“ | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | '''99''' |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Umberto Tozzi & Raf | style="text-align:left;" | „Gente di mare“ | 103 |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | Nobry & The Family | style="text-align:left;" | „Ja sam pesnik“ | 92 |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Anne Cathrine Herdorf & Bandjo | style="text-align:left;" | „En lille melodi“ | 83 |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Wind | style="text-align:left;" | „Lass die Sonne in dein Herz“ | 141 |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Marcha | style="text-align:left;" | „Rechtop in de wind“ | 83 |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Kate Gulbrandsen | style="text-align:left;" | „Mitt liv“ | 65 |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Lotta Engberg | style="text-align:left;" | „Boogaloo“ | 50 |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Liliane Saint-Pierre | style="text-align:left;" | „Soldiers of Love“ | 56 |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Datner & Kushnir | style="text-align:left;" | „Shir Habatlanim“ | 73 |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Alexia | style="text-align:left;" | „Aspro Mavro“ | 80 |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Carol Rich | style="text-align:left;" | „Moitié, moitié“ | 26 |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left;" | Halla Margrét | style="text-align:left;" | „Hægt og hljótt“ | 28 |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Christine Minier | style="text-align:left;" | „Les mots d'amour n'ont pas de dimanches“ | 44 |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Gary Lux | style="text-align:left;" | „Nur noch Gefühl“ | 8 |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Patricia Kraus | style="text-align:left;" | „No estás solo“ | 10 |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Vicky Rosti & Boulevard | style="text-align:left;" | „Sata salamaaa“ | 32 |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Bang | style="text-align:left;" | „Stop“ | 64 |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Nevada | style="text-align:left;" | „Neste barco à vela“ | 15 |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Plastic Bertrand | style="text-align:left;" | „Amour, Amour“ | 4 |- ! style="background:#f44336;" | 22 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left; background:#f44336;" | Seyyal Taner & Group Lokomotif | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Şarkim Sevgi Üstüne“ | style="background:#f44336;" | '''0''' |} == Резултати од гласањето == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:smaller; width:100%;" ! colspan="2" rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | Учесници ! colspan="22" | Жири кое доделувало поени |- ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Норвешка ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Израел ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Австрија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Исланд ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Германија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Кипар ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Франција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Италија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Португалија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Шпанија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Турција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Грција ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Холандија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Луксембург ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | В. Британија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Белгија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Ирска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Данска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Швајцарија ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Финска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Шведска ! style="writing-mode:vertical-lr; transform:rotate(180deg); height:70px;" | Југославија |- | style="text-align:left;" | Норвешка || 65 || style="background:#666666;" | || 3 || || 2 || || || || 1 || 4 || 3 || 6 || || || 2 || || 7 || 3 || 6 || 10 || 8 || 10 || 7 |- | style="text-align:left;" | Израел || 73 || || style="background:#666666;" | || 1 || || 1 || 8 || 8 || || 8 || 5 || || 1 || || 4 || 5 || 2 || 10 || 8 || 7 || || 5 || |- | style="text-align:left;" | Австрија || 8 || || || style="background:#666666;" | || || || || || || || || || || || || || || 8 || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || 28 || 4 || || || style="background:#666666;" | || || || 4 || || || || || || 4 || || || 4 || 5 || 2 || || 5 || || |- | style="text-align:left;" | Германија || 141 || 1 || 7 || 10 || 7 || style="background:#666666;" | || 10 || 12 || 6 || 10 || 10 || || 5 || || 10 || 12 || 12 || 7 || 12 || 2 || 6 || 10 |- | style="text-align:left;" | Кипар || 80 || 6 || || 2 || 10 || || style="background:#666666;" | || 5 || || 3 || || 2 || 8 || 2 || 7 || 3 || 10 || || 6 || 4 || 10 || 2 || |- | style="text-align:left;" | Франција || 44 || || 5 || || || 5 || || style="background:#666666;" | || || || 1 || || 3 || || 3 || || 6 || || || || 8 || 7 || 6 |- | style="text-align:left;" | Италија || 103 || 7 || 8 || || || 10 || 7 || || style="background:#666666;" | || 1 || || || 12 || 7 || 6 || 8 || || || 10 || 1 || 12 || 12 || |- | style="text-align:left;" | Португалија || 15 || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || 5 || 5 || || || || || || || || 5 || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || 10 || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || || || || || || || || || 10 || |- | style="text-align:left;" | Турција || 0 || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || 64 || 5 || || 7 || 5 || 6 || || || 6 || || || || style="background:#666666;" | || || || || || 4 || 1 || || 4 || 12 || 4 |- | style="text-align:left;" | Холандија || 83 || || 2 || 6 || || || 6 || 6 || 7 || 5 || || 4 || || style="background:#666666;" | || 12 || || 3 || 7 || 3 || 5 || || 1 || 16 |- | style="text-align:left;" | Луксембург || 4 || || || || || || || || || || || || || || style="background:#666666;" | || || || 2 || || || 2 || || |- | style="text-align:left;" | Велика Британија || 99 || 10 || || || 8 || 8 || || || 10 || 2 || || 8 || 4 || 6 || 8 || style="background:#666666;" | || 6 || 12 || 3 || 6 || 3 || 4 || |- | style="text-align:left;" | Белгија || 56 || 2 || || 4 || || 4 || || || 3 || || 2 || || 7 || 1 || 1 || 7 || style="background:#666666;" | || 4 || || 1 || || 8 || 11 |- | style="text-align:left;" | Ирска || 172 || 12 || 12 || 12 || 6 || 12 || || 7 || 8 || 10 || 12 || 7 || || 8 || 10 || 6 || 8 || style="background:#666666;" | || || 3 || 12 || 1 || 18 |- | style="text-align:left;" | Данска || 83 || 8 || 10 || 5 || || 2 || 4 || 3 || 2 || || 7 || || 6 || 3 || || || || 5 || style="background:#666666;" | || 1 || 6 || 3 || 18 |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || 26 || || 1 || 3 || || 3 || 2 || || || || || || 2 || || || 2 || 2 || || || style="background:#666666;" | || || 3 || 8 |- | style="text-align:left;" | Финска || 32 || || || || 1 || || 3 || 2 || || || || || || || || || 4 || || || 7 || style="background:#666666;" | || 15 || 5 |- | style="text-align:left;" | Шведска || 50 || 3 || 4 || || 3 || || 5 || 1 || || 7 || 6 || || || || 5 || || || || || || || style="background:#666666;" | |- | style="text-align:left;" | Југославија || 92 || || 6 || 8 || 12 || 7 || || 12 || 5 || 1 || 4 || || 10 || 12 || || 5 || 10 || 10 || || 2 || || || style="background:#666666;" | |} == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! # ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знаме|Норвешка}} | style="text-align:left;" | Nina Matheson |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знаме|Израел}} | style="text-align:left;" | Yitzhak Shim'oni |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знаме|Австрија}} | style="text-align:left;" | Tilia Herwig |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знаме|Исланд}} | style="text-align:left;" | Guðrún Skúladóttir |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знаме|Германија}} | style="text-align:left;" | Christoph Deumling |- | 6 | style="text-align:left;" | {{знаме|Кипар}} | style="text-align:left;" | Anna Partelidou |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знаме|Франција}} | style="text-align:left;" | Lionel Cassan |- | 8 | style="text-align:left;" | {{знаме|Италија}} | style="text-align:left;" | Mariolina Cannuli |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знаме|Португалија}} | style="text-align:left;" | Ana Paula Reis |- | 10 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шпанија}} | style="text-align:left;" | Matías Prats Jr. |- | 11 | style="text-align:left;" | {{знаме|Турција}} | style="text-align:left;" | Canan Kumbasar |- | 12 | style="text-align:left;" | {{знаме|Грција}} | style="text-align:left;" | Kelly Staniolatou |- | 13 | style="text-align:left;" | {{знаме|Холандија}} | style="text-align:left;" | Ralph Inbar |- | 14 | style="text-align:left;" | {{знаме|Луксембург}} | style="text-align:left;" | Frédérique Ries |- | 15 | style="text-align:left;" | {{знаме|Велика Британија}} | style="text-align:left;" | Colin Berry |- | 16 | style="text-align:left;" | {{знаме|Белгија}} | style="text-align:left;" | Jacques Mercier |- | 17 | style="text-align:left;" | {{знаме|Ирска}} | style="text-align:left;" | John Skehan |- | 18 | style="text-align:left;" | {{знаме|Данска}} | style="text-align:left;" | Bent Henius |- | 19 | style="text-align:left;" | {{знаме|Швајцарија}} | style="text-align:left;" | Michel Stocker |- | 20 | style="text-align:left;" | {{знаме|Финска}} | style="text-align:left;" | Solja Tuuli |- | 21 | style="text-align:left;" | {{знаме|Шведска}} | style="text-align:left;" | Jan Ellerås |- | 22 | style="text-align:left;" | {{знаме|Југославија}} | style="text-align:left;" | Ljiljana Marković |} == Надворешни врски == * [https://eurovision.tv Официјална страница на Евровизија] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Белгиска музика]] [[Категорија:Брисел]] [[Категорија:Музиката во 1987 година]] 1wkyl1rs5acc09xeuf5cki8912ftpyo Евровизија 1974 0 1172709 5630821 5628749 2026-09-21T19:56:41Z BT405 9277 5630821 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1974 | slogan = | image = Eurovision_Song_Contest_heart_(2014–2025).svg | date = 6 април 1974 | semi1 = | semi2 = | final = | edition = 19-то | host = {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | venue = [[Брајтон Доум]], [[Брајтон]] | presenters = [[Кејти Бојл]] | emiter = [[Би-би-си]] | winner = {{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] — [[ABBA]] — „Waterloo“ | director = Мајкл Харл | entries = 17 | debuting = {{знамеикона|Грција}} [[Грција на Евровизија|Грција]] | returning = | nonparticipating = {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | map = ESC 1974 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists = 1 | notqualified = | confirmed = 18 | past = 17 | vote = Десетчлени жирија; секој член доделувал еден поен на својата омилена песна | previous = 1973 | next = 1975 | website = https://eurovision.tv | url =https:eurovision.tv }} '''Евровизија 1974''' — деветнаесетто издание на [[Евровизија|Евровизискиот натпревар во песни]], одржано на [[6 април]] [[1974]] година во [[Брајтон]], [[Велика Британија]], во [[Брајтон Доум]]. Натпреварот го водела [[Кејти Бојл]], а домаќин-бил [[Би-би-си]]. На натпреварот настапиле 17 земји. Грција настапила за првпат. Франција првично била пријавена со Дани и песната „La vie à vingt-cinq ans“, но се повлекла неколку дена пред натпреварот поради смртта на францускиот претседател Жорж Помпиду. Победила {{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] со песната „Waterloo“, изведена од [[ABBA]], со 24 поени. Второ место освоил {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] со 18 поени, а трето {{знамеикona|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] со 15 поени. == Место на одржување == Натпреварот бил одржан во [[Брајтон Доум]] во [[Брајтон]], [[Велика Британија]]. Концертната сала на објектот вообичаено можела да прими околу 2.100 гледачи, но за натпреварот бројот на седишта бил намален на нешто повеќе од 1.000 поради телевизиската и техничката опрема. == Производство и формат == Домаќин на натпреварот била [[Би-би-си]]. Извршен продуцент бил Бил Котон, режисер Мајкл Харл, а музички директор Рони Хезлхерст. Натпреварот бил надгледуван од супервизорот на ЕБУ, Клифорд Браун. Секоја земја пријавила по една песна, со максимално траење од три минути. Биле дозволени најмногу шест изведувачи на сцената, а биле дозволени и однапред снимени инструментални придружни траки под одредени услови. Правилото за јазик, воведено по 1965 година, повеќе не било во сила. == Учесници и песни == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Редослед ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Јазик ! style="text-align:left;" | Автори ! style="text-align:left;" | Диригент |- ! 1 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Финска}} [[Финска на Евровизија|Финска]] | style="text-align:left;" | Carita | style="text-align:left;" | „Keep Me Warm“ | Англиски | style="text-align:left;" | Eero Koivistoinen, Frank Robson | style="text-align:left;" | Ossi Runne |- ! 2 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | style="text-align:left;" | [[Оливија Њутн-Џон]] | style="text-align:left;" | „Long Live Love“ | Англиски | style="text-align:left;" | Valerie Avon, Harold Spiro | style="text-align:left;" | Nick Ingman |- ! 3 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] | style="text-align:left;" | Peret | style="text-align:left;" | „Canta y sé feliz“ | Шпански | style="text-align:left;" | Pedro Pubill Calaf | style="text-align:left;" | Rafael Ibarbia |- ! 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Норвешка}} [[Норвешка на Евровизија|Норвешка]] | style="text-align:left;" | Anne-Karine and the Bendik Singers | style="text-align:left;" | „The First Day of Love“ | Англиски | style="text-align:left;" | Philip Kruse, Frode Thingnæs | style="text-align:left;" | Frode Thingnæs |- ! 5 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Грција}} [[Грција на Евровизија|Грција]] | style="text-align:left;" | Marinella | style="text-align:left;" | „Krassi, thalassa ke t' agori mou“ | Грчки | style="text-align:left;" | Giorgos Katsaros, Pythagoras | style="text-align:left;" | Giorgos Katsaros |- ! 6 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Израел}} [[Израел на Евровизија|Израел]] | style="text-align:left;" | Poogy | style="text-align:left;" | „Natati La Khaiai“ | Еврејски | style="text-align:left;" | Alon Oleartchik, Danny Sanderson | style="text-align:left;" | Yonatan Rechter |- ! 7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | style="text-align:left;" | Korni Grupa | style="text-align:left;" | „Generacija '42“ | Српскохрватски | style="text-align:left;" | Kornelije Kovač | style="text-align:left;" | Zvonimir Skerl |- ! 8 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | [[ABBA]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | „Waterloo“ | style="background:#fff200;" | Англиски | style="text-align:left; background:#fff200;" | Stig Anderson, Benny Andersson, Björn Ulvaeus | style="text-align:left; background:#fff200;" | Sven-Olof Walldoff |- ! 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left;" | Ireen Sheer | style="text-align:left;" | „Bye Bye I Love You“ | Француски | style="text-align:left;" | Humbert Ibach, Michael Kunze, Ralph Siegel | style="text-align:left;" | Charles Blackwell |- ! 10 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | style="text-align:left;" | Romuald | style="text-align:left;" | „Celui qui reste et celui qui s'en va“ | Француски | style="text-align:left;" | Jean-Pierre Bourtayre, Michel Jourdan | style="text-align:left;" | Raymond Donnez |- ! 11 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Jacques Hustin | style="text-align:left;" | „Fleur de liberté“ | Француски | style="text-align:left;" | Frank Gérald, Jacques Hustin | style="text-align:left;" | Pierre Chiffre |- ! 12 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="text-align:left;" | Mouth and MacNeal | style="text-align:left;" | „I See a Star“ | Англиски | style="text-align:left;" | Gerrit den Braber, Hans van Hemert | style="text-align:left;" | Harry van Hoof |- ! 13 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | style="text-align:left;" | Tina Reynolds | style="text-align:left;" | „Cross Your Heart“ | Англиски | style="text-align:left;" | Paul Lyttle | style="text-align:left;" | Colman Pearce |- ! 14 | style="text-align:left;" | {{знамеикona|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Cindy and Bert | style="text-align:left;" | „Die Sommermelodie“ | Германски | style="text-align:left;" | Kurt Feltz, Werner Scharfenberger | style="text-align:left;" | Werner Scharfenberger |- ! 15 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Piera Martell | style="text-align:left;" | „Mein Ruf nach dir“ | Германски | style="text-align:left;" | Pepe Ederer | style="text-align:left;" | Pepe Ederer |- ! 16 | style="text-align:left;" | {{знамеикona|Португалија}} [[Португалија на Евровизија|Португалија]] | style="text-align:left;" | Paulo de Carvalho | style="text-align:left;" | „E depois do adeus“ | Португалски | style="text-align:left;" | José Calvário, José Niza | style="text-align:left;" | José Calvário |- ! 17 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | [[Џиљола Чинквети]] | style="text-align:left;" | „Sì“ | Италијански | style="text-align:left;" | Corrado Conti, Daniele Pace, Mario Panzeri, Lorenzo Pilat | style="text-align:left;" | Gianfranco Monaldi |} == Гласање == Планираниот систем на гласање првично требало да биде различен: секоја земја требало да има десетчлено жири, при што секој член би доделувал од 1 до 5 поени на секоја песна. Системот бил напуштен за време на пробите бидејќи организаторите утврдиле дека би одземал премногу време. Наместо тоа, бил вратен системот од 1970 година. Секоја земја имала десетчлено жири, а секој член доделувал еден поен на својата омилена песна. Жирито не можело да гласа за песната на сопствената земја. {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} == Конечни резултати == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; direction:ltr; text-align:center;" ! Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! Поени |- ! style="background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | [[ABBA]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | „Waterloo“ | style="background:#fff200;" | '''24''' |- ! style="background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | [[Џиљола Чинквети]] | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | „Sì“ | style="background:#d9d9d9;" | '''18''' |- ! 3 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="text-align:left;" | Mouth and MacNeal | style="text-align:left;" | „I See a Star“ | 15 |- ! 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left;" | Ireen Sheer | style="text-align:left;" | „Bye Bye I Love You“ | 14 |- ! 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | style="text-align:left;" | Romuald | style="text-align:left;" | „Celui qui reste et celui qui s'en va“ | 14 |- ! 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | style="text-align:left;" | [[Оливија Њутн-Џон]] | style="text-align:left;" | „Long Live Love“ | 14 |- ! 7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | style="text-align:left;" | Tina Reynolds | style="text-align:left;" | „Cross Your Heart“ | 11 |- ! 7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Израел}} [[Израел на Евровизија|Израел]] | style="text-align:left;" | Poogy | style="text-align:left;" | „Natati La Khaiai“ | 11 |- ! 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Jacques Hustin | style="text-align:left;" | „Fleur de liberté“ | 10 |- ! 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] | style="text-align:left;" | Peret | style="text-align:left;" | „Canta y sé feliz“ | 10 |- ! 11 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Грција}} [[Грција на Евровизија|Грција]] | style="text-align:left;" | Marinella | style="text-align:left;" | „Krassi, thalassa ke t' agori mou“ | 7 |- ! 12 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | style="text-align:left;" | Korni Grupa | style="text-align:left;" | „Generacija '42“ | 6 |- ! 13 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Финска}} [[Финска на Евровизија|Финска]] | style="text-align:left;" | Carita | style="text-align:left;" | „Keep Me Warm“ | 4 |- ! style="background:#f44336;" | 14 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left; background:#f44336;" | Cindy and Bert | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Die Sommermelodie“ | style="background:#f44336;" | '''3''' |- ! style="background:#f44336;" | 14 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знамеикона|Норвешка}} [[Норвешка на Евровизија|Норвешка]] | style="text-align:left; background:#f44336;" | Anne-Karine and the Bendik Singers | style="text-align:left; background:#f44336;" | „The First Day of Love“ | style="background:#f44336;" | '''3''' |- ! style="background:#f44336;" | 14 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знамеикона|Португалија}} [[Португалија на Евровизија|Португалија]] | style="text-align:left; background:#f44336;" | Paulo de Carvalho | style="text-align:left; background:#f44336;" | „E depois do adeus“ | style="background:#f44336;" | '''3''' |- ! style="background:#f44336;" | 14 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left; background:#f44336;" | Piera Martell | style="text-align:left; background:#f44336;" | „Mein Ruf nach dir“ | style="background:#f44336;" | '''3''' |} | | | | == Детална матрица на гласање == {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; direction:ltr; text-align:center; font-size:90%;" ! style="text-align:left; min-width:150px;" | Натпреварувач ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Финска ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Велика Британија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Шпанија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Норвешка ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Грција ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Израел ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Југославија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Шведска ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Луксембург ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Монако ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Белгија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Холандија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Ирска ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Германија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Швајцарија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Португалија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Италија ! Вкупно |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Финска}} Финска | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 ! 4 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Велика Британија}} Велика Британија | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 4 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 2 | 1 | 0 | 3 ! 14 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шпанија}} Шпанија | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 3 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 2 | 0 ! 10 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Норвешка}} Норвешка | 0 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 ! 3 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Грција}} Грција | 0 | 0 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 4 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 ! 7 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Израел}} Израел | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 2 | 1 | 0 | 0 | 2 | 3 ! 11 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Југославија}} Југославија | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 2 ! 6 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шведска}} Шведска | 5 | 0 | 1 | 2 | 0 | 2 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 1 | 0 | 0 | 3 | 1 | 2 | 5 | 1 | 0 ! 24 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} Луксембург | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 2 | 2 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 1 | 1 | 0 | 3 | 1 | 0 | 0 | 2 ! 14 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Монако}} Монако | 0 | 0 | 2 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | 2 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 2 | 0 | 1 | 2 | 1 | 1 | 0 ! 14 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} Белгија | 0 | 0 | 0 | 2 | 5 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 ! 10 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} Холандија | 1 | 0 | 0 | 1 | 2 | 1 | 3 | 3 | 0 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 0 ! 15 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Ирска}} Ирска | 0 | 1 | 2 | 2 | 0 | 1 | 0 | 2 | 2 | 1 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 ! 11 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} Германија | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 1 | 0 | 0 ! 3 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} Швајцарија | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 1 ! 3 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Португалија}} Португалија | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 ! 3 |- ! style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} Италија | 2 | 5 | 2 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 4 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 ! 18 |} == Интервален настап == Интервалниот настап бил на британската група [[The Wombles]]. Тие настапиле со музичка точка инспирирана од истоимената детска телевизиска серија. == Значајни моменти == * {{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] ја освоила својата прва победа на Евровизија со „Waterloo“ на [[ABBA]]. * „Waterloo“ подоцна станала една од најпознатите песни во историјата на натпреварот, а победата го означила почетокот на глобалниот успех на ABBA. * Грција настапила за првпат на Евровизија. * Франција се повлекла поради смртта на претседателот Жорж Помпиду и националниот ден на жалост, кој се совпаѓал со датумот на натпреварот. * За време на гласањето, Велика Британија не му дала ниту еден поен на победничкото „Waterloo“. * Песната „E depois do adeus“ на Португалија подоцна станала едно од двете тајни радио-сигнали користени за започнување на [[Каранфилската револуција]] на 25 април 1974 година. * [[Џиљола Чинквети]], победничката од 1964 година, се вратила за Италија и го освоила второто место. * [[Оливија Њутн-Џон]] ја претставувала [[Велика Британија]] и завршила на делбено четврто место. == Претставници при гласањето == {| class="wikitable" style="width:100%; direction:ltr;" ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Претставник |- | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Финска}} [[Финска на Евровизија|Финска]] | style="text-align:left;" | Aarre Elo |- | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | style="text-align:left;" | Brendan Balfe |- | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | style="text-align:left;" | Sophie Hecquet |- | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" | Sven Lindahl |- | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | style="text-align:left;" | Colin Ward-Lewis |- | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | style="text-align:left;" | Helga Vlahović |} == Преноси == Натпреварот бил емитуван од радиодифузерите на сите 17 учеснички земји, а преносот бил достапен и во повеќе неучеснички земји. == Извори == <references /> {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Англиска музика]] [[Категорија:Брајтон]] [[Категорија:Музиката во 1974 година]] |} ozx96fp9kpxgy8lafbagij8jlaiougj Евровизија 1970 0 1172711 5630816 5626009 2026-09-21T19:55:33Z BT405 9277 5630816 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1970 | slogan = | image = Eurovision_Song_Contest_heart_(2014–2025).svg | date = 21 март 1970 | semi1 = | semi2 = | final = | edition = 15-то издание | host = [[Холандија]] | venue = RAI International Congress Centre, Амстердам | presenters = Вили Добе | emiter = [[Nederlandse Omroep Stichting]] (NOS) | winner = [[Ирска]] | director = Тео Ордеман | entries = 12 | debuting = | returning = | nonparticipating = [[Австрија]], [[Финска]], [[Норвешка]], [[Португалија]], [[Шведска]] | map = ESC 1970 Map_2.svg | green = | yellow = | red = | finalists =1 | notqualified = | confirmed = | past = | vote = Жири од 10 членови; секој член доделувал по еден глас | previous = 1969 | next = 1971 | website = https://eurovision.tv | url =https://eurovision.tv }} '''Евровизија 1970''' — 15-то издание на [[Евровизија]], одржано на 21 март 1970 година во RAI International Congress Centre во Амстердам, [[Холандија]]. Домаќин на натпреварот била [[Nederlandse Omroep Stichting]] (NOS), а водителка била Вили Добе. По четирикратната победа на [[Евровизија 1969|Евровизија 1969]], [[Франција]] и [[Холандија]] биле единствените две земји кои биле подготвени да го организираат натпреварот, бидејќи [[Шпанија]] и [[Велика Британија]] веќе биле домаќини во претходните две години. Со ждрепка било одлучено домаќин да биде Холандија. На натпреварот учествувале само 12 земји, што било најмал број учесници од 1959 година. [[Австрија]], [[Финска]], [[Норвешка]], [[Португалија]] и [[Шведска]] не учествувале. Четири од нив бојкотирале поради незадоволството од резултатот и системот на гласање од 1969 година, додека Австрија веќе не учествувала во 1969 година. Победник била [[Ирска]] со песната „All Kinds of Everything“, изведена од Дана, со 32 поени. [[Велика Британија]] завршила на второто место со 26 поени, а [[Германија]] на третото со 12 поени. == Место на одржување == RAI International Congress Centre во Амстердам бил избран за домаќин на натпреварот. По четирикратното изедначување на првото место во 1969 година, Европската радиодифузна унија (EBU) морала да избере еден домаќин помеѓу [[Франција]] и [[Холандија]]. Со ждрепка одржана во Амстердам било одлучено домаќин да биде Холандија. Главната сала на комплексот можела да прими околу 1.500 гледачи. == Продукција и формат == * '''Датум:''' 21 март 1970 * '''Место:''' RAI International Congress Centre, Амстердам * '''Домаќин:''' [[Nederlandse Omroep Stichting]] (NOS) * '''Водителка:''' Вили Добе * '''Извршен супервизор:''' Клифорд Браун * '''Режисер:''' Тео Ордеман * '''Извршен продуцент:''' Вернер ван Кампен * '''Музички директор:''' Долф ван дер Линден * '''Број на учесници:''' 12 Поради малиот број учесници, холандските продуценти вовеле подолга воведна секвенца и кратки филмски прилози, односно „разгледници“, пред секоја песна. Овој формат подоцна станал традиционален дел од Евровизија. Сценографијата била дизајнирана од Роланд де Грот и се состоела од закривени хоризонтални елементи и сребрени топки кои можеле да се поместуваат. == Земји учеснички == {| class="wikitable sortable" style="direction:ltr; width:100%;" ! style="text-align:center;" | Редослед ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! style="text-align:left;" | Јазик ! style="text-align:center;" | Место ! style="text-align:center;" | Поени |- | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="text-align:left;" | Патриша и Hearts of Soul | style="text-align:left;" | ''Waterman'' | style="text-align:left;" | Холандски | style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 7 |- | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Анри Де | style="text-align:left;" | ''Retour'' | style="text-align:left;" | Француски | style="text-align:center;" | =4 | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | Џани Моранди | style="text-align:left;" | ''Occhi di ragazza'' | style="text-align:left;" | Италијански | style="text-align:center;" | =8 | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | style="text-align:left;" | Ева Сршен | style="text-align:left;" | ''Pridi, dala ti bom cvet'' | style="text-align:left;" | Словенечки | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:center;" | 4 |- | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Жан Вале | style="text-align:left;" | ''Viens l'oublier'' | style="text-align:left;" | Француски | style="text-align:center;" | =8 | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="text-align:left;" | Ги Боне | style="text-align:left;" | ''Marie-Blanche'' | style="text-align:left;" | Француски | style="text-align:center;" | =4 | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center; background:#d9d9d9;" | 7 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Мери Хопкин | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | ''Knock, Knock (Who's There?)'' | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Англиски | style="text-align:center; background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:center; background:#d9d9d9;" | 26 |- | style="text-align:center; background:#f44336;" | 8 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left; background:#f44336;" | Дејвид Александер Винтер | style="text-align:left; background:#f44336;" | ''Je suis tombé du ciel'' | style="text-align:left; background:#f44336;" | Француски | style="text-align:center; background:#f44336;" | 12 | style="text-align:center; background:#f44336;" | 0 |- | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] | style="text-align:left;" | Хулио Иглесијас | style="text-align:left;" | ''Gwendolyne'' | style="text-align:left;" | Шпански | style="text-align:center;" | =4 | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | style="text-align:left;" | Доминик Дисо | style="text-align:left;" | ''Marlène'' | style="text-align:left;" | Француски | style="text-align:center;" | =8 | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Катја Ебштајн | style="text-align:left;" | ''Wunder gibt es immer wieder'' | style="text-align:left;" | Германски | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 12 |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | 12 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Дана | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''All Kinds of Everything'' | style="text-align:left; background:#fff200;" | Англиски | style="text-align:center; background:#fff200;" | 1 | style="text-align:center; background:#fff200;" | 32 |} == Резултати == {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" | Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="direction:ltr; width:100%;" ! style="text-align:center;" | Место ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! style="text-align:center;" | Поени |- | style="text-align:center; background:#fff200;" | 1 | style="text-align:left; background:#fff200;" | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | style="text-align:left; background:#fff200;" | Дана | style="text-align:left; background:#fff200;" | ''All Kinds of Everything'' | style="text-align:center; background:#fff200;" | 32 |- | style="text-align:center; background:#d9d9d9;" | 2 | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | Мери Хопкин | style="text-align:left; background:#d9d9d9;" | ''Knock, Knock (Who's There?)'' | style="text-align:center; background:#d9d9d9;" | 26 |- | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Катја Ебштајн | style="text-align:left;" | ''Wunder gibt es immer wieder'' | style="text-align:center;" | 12 |- | style="text-align:center;" | =4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Анри Де | style="text-align:left;" | ''Retour'' | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center;" | =4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="text-align:left;" | Ги Боне | style="text-align:left;" | ''Marie-Blanche'' | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center;" | =4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] | style="text-align:left;" | Хулио Иглесијас | style="text-align:left;" | ''Gwendolyne'' | style="text-align:center;" | 8 |- | style="text-align:center;" | =7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="text-align:left;" | Патриша и Hearts of Soul | style="text-align:left;" | ''Waterman'' | style="text-align:center;" | 7 |- | style="text-align:center;" | =8 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | Џани Моранди | style="text-align:left;" | ''Occhi di ragazza'' | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | =8 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Жан Вале | style="text-align:left;" | ''Viens l'oublier'' | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | =8 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | style="text-align:left;" | Доминик Дисо | style="text-align:left;" | ''Marlène'' | style="text-align:center;" | 5 |- | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | style="text-align:left;" | Ева Сршен | style="text-align:left;" | ''Pridi, dala ti bom cvet'' | style="text-align:center;" | 4 |- | style="text-align:center; background:#f44336;" | 12 | style="text-align:left; background:#f44336;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left; background:#f44336;" | Дејвид Александер Винтер | style="text-align:left; background:#f44336;" | ''Je suis tombé du ciel'' | style="text-align:center; background:#f44336;" | 0 |} == Систем на гласање == Секоја земја имала жири од десет членови. Секој член на жирито доделувал по еден глас на својата омилена песна. По четирикратното изедначување на првото место во 1969 година, за првпат бил воведен систем за разрешување на изедначен резултат. Доколку две или повеќе песни завршеле со ист број гласови на првото место, тие требало повторно да бидат изведени. Потоа жиријата на останатите земји, без жиријата на земјите кои биле изедначени, со кревање рака требало да изберат победник. Доколку и по ова гласање повторно имало изедначување, земјите требало да го поделат првото место. Овој механизам во 1970 година не бил потребен бидејќи [[Ирска]] победила со 32 поени, шест поени пред [[Велика Британија]]. == Детално гласање == {| class="wikitable" style="direction:ltr; text-align:center; font-size:90%;" ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Холандија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Швајцарија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Италија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Југославија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Белгија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Франција ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Велика Британија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Луксембург ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Шпанија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Монако ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Германија ! style="height:120px; width:35px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg); vertical-align:bottom;" | Ирска ! style="width:120px;" | Вкупно |- ! style="text-align:left;" | Холандија | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 3 | 3 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 7 |- ! style="text-align:left;" | Швајцарија | 2 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 | 2 | 1 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Италија | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 2 | 0 | 5 |- ! style="text-align:left;" | Југославија | 0 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4 |- ! style="text-align:left;" | Белгија | 0 | 0 | 0 | 2 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 5 |- ! style="text-align:left;" | Франција | 0 | 0 | 1 | 2 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 3 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Велика Британија | 3 | 2 | 2 | 4 | 0 | 2 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 2 | 0 | 0 | 4 | 3 | 26 |- ! style="text-align:left;" | Луксембург | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |- ! style="text-align:left;" | Шпанија | 0 | 0 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 3 | 0 | 0 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Монако | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 2 | 0 | 0 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 0 | 0 | 5 |- ! style="text-align:left;" | Германија | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 4 | 1 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 2 | 12 |- ! style="text-align:left;" | Ирска | 5 | 6 | 0 | 0 | 9 | 1 | 4 | 2 | 3 | 0 | 2 | style="background:#b3b3b3;" | 0 | 32 |} == Редослед на настапување == {| class="wikitable sortable" style="direction:ltr; width:100%;" ! style="text-align:center;" | Редослед ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна |- | 1 | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | Патриша и Hearts of Soul | ''Waterman'' |- | 2 | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | Анри Де | ''Retour'' |- | 3 | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | Џани Моранди | ''Occhi di ragazza'' |- | 4 | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | Ева Сршен | ''Pridi, dala ti bom cvet'' |- | 5 | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | Жан Вале | ''Viens l'oublier'' |- | 6 | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | Ги Боне | ''Marie-Blanche'' |- | 7 | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | Мери Хопкин | ''Knock, Knock (Who's There?)'' |- | 8 | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | Дејвид Александер Винтер | ''Je suis tombé du ciel'' |- | 9 | {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] | Хулио Иглесијас | ''Gwendolyne'' |- | 10 | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | Доминик Дисо | ''Marlène'' |- | 11 | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | Катја Ебштајн | ''Wunder gibt es immer wieder'' |- | 12 | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | Дана | ''All Kinds of Everything'' |} == Учесници и песни == {| class="wikitable sortable" style="direction:ltr; width:100%;" ! style="text-align:left;" | Земја ! style="text-align:left;" | Изведувач ! style="text-align:left;" | Песна ! style="text-align:left;" | Јазик ! style="text-align:left;" | Автор(и) на песната ! style="text-align:left;" | Диригент |- | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | Жан Вале | ''Viens l'oublier'' | Француски | Жан Вале | Џек Сеј |- | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | Ги Боне | ''Marie-Blanche'' | Француски | Ги Боне, Пјер-Андре Дусе | Франк Пурсел |- | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | Катја Ебштајн | ''Wunder gibt es immer wieder'' | Германски | Кристијан Брун, Гинтер Луз | Кристијан Брун |- | {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска на Евровизија|Ирска]] | Дана | ''All Kinds of Everything'' | Англиски | Дери Линдзи, Џеки Смит | Долф ван дер Линден |- | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | Џани Моранди | ''Occhi di ragazza'' | Италијански | Џанфранко Балдаци, Серџо Бардоти, Лучо Дала | Марио Капуано |- | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | Дејвид Александер Винтер | ''Je suis tombé du ciel'' | Француски | Еди Марне, Ив де Вриендт | Рејмон Лефевр |- | {{знамеикона|Монако}} [[Монако на Евровизија|Монако]] | Доминик Дисо | ''Marlène'' | Француски | Еди Барклеј, Анри Дијан, Џими Волтер | Џими Волтер |- | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | Патриша и Hearts of Soul | ''Waterman'' | Холандски | Питер Гуменс | Долф ван дер Линден |- | {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија на Евровизија|Шпанија]] | Хулио Иглесијас | ''Gwendolyne'' | Шпански | Хулио Иглесијас | Аугусто Алгеро |- | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | Анри Де | ''Retour'' | Француски | Анри Де | Бернар Жерар |- | {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија на Евровизија|Велика Британија]] | Мери Хопкин | ''Knock, Knock (Who's There?)'' | Англиски | Џон Картер, Џеф Стивенс | Џони Арти |- | {{знамеикона|Југославија}} [[Југославија на Евровизија|Југославија]] | Ева Сршен | ''Pridi, dala ti bom cvet'' | Словенечки | Мојмир Сепе, Душан Велкаверх | Мојмир Сепе |} == Портпароли == Познати портпароли на националните жирија во 1970 година биле: * {{знамеикона|Ирска}} Ирска — Џон Сехан * {{знамеикона|Шпанија}} Шпанија — Рамон Ривера * {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија]] — Колин Вард-Луис == Интервален настап == Интервалниот настап го извеле танчарите на Дон Лурио. == Забележителни моменти == * [[Ирска]] ја освоила Евровизија за првпат со Дана и песната „All Kinds of Everything“. Дана имала 18 години во времето на националниот избор и била ученичка од Дери, Северна Ирска. * Победата била првата од вкупно седумте победи на Ирска на Евровизија. * [[Велика Британија]] го освоила второто место со Мери Хопкин, продолжувајќи ја серијата на високи пласмани на земјата. * [[Германија]] го освоила третото место, што во тоа време било нејзин најдобар резултат на натпреварот. * [[Луксембург]] за првпат во својата историја добил нула поени. * За првпат немало ниту еден главен изведувач кој претходно настапил на Евровизија. == Боjкот и намален број на учесници == По контроверзниот четирикратен резултат во 1969 година, [[Финска]], [[Норвешка]], [[Португалија]] и [[Шведска]] одлучиле да го бојкотираат натпреварот. [[Австрија]], која не учествувала ни во 1969 година, повторно не учествувала. Како резултат на тоа, бројот на учесници се намалил на само 12 земји, што било најмал број од 1959 година. == Емитување == Натпреварот бил емитуван низ европската мрежа [[Евровизија]]. Покрај учесничките земји, бил пренесуван и во повеќе неучеснички земји, меѓу кои Грција, Исланд, Израел и Тунис. Преносот бил достапен и преку Интервизија во повеќе источноевропски земји. Проценетата глобална телевизиска публика изнесувала околу 400 милиони гледачи. == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:1970 во музиката]] [[Категорија:1970 во Холандија]] [[Категорија:Музички натпревари во Амстердам]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Холандска култура]] [[Категорија:Амстердам]] [[Категорија:Музиката во 1970 година]] po8vcf2d7zepxsemf67q3s38wlf1dzj Алп Арслан 0 1185457 5630697 5553785 2026-09-21T12:43:24Z Buli 2648 5630697 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Алп Арслан | title = | titletext = | more = | type = | image = Alp Arslan on throne Majma al-Tawarikh by Hafiz Abru (cropped).png | image_size = | caption = | succession = Султан на Големата Селџучка Империја | moretext = | reign = 4 септември 1063 – 15 декември 1072 | reign-type = | coronation = | cor-type = | predecessor = [[Тугри]] | successor = [[Малик-Шах I]] | birth_name = | birth_date = {{birth date|1029|01|20|df=y}}<ref>''[[:ru:Советская историческая энциклопедия|Soviet Historical Encyclopedia]]''. Volume I. Page 415.</ref> | death_date = {{death date and age|1072|12|15|1029|01|20|df=y}} | burial_place = [[Мерв]] | spouse = Ака Кутан{{-}}Сафарија Катун{{-}}Шах Катун | house = [[Селџучка династија]] | father = [[Чагри Бег]] | mother = непознато | religion = [[ислам]] }} '''Aлп Арслан''' ([[турски јазик|турски]]: Alp Arslan, „херојски лав“) или реално име '''Дија ад Дуња ва ад Дин Абуд ад-Давлах Абу Шуџа Мухамед Алп Арслан ибн Давуд''' (ابو شجاع محمد آلپ ارسلان ابن داود)—[[султан]] на [[Турци]]те од [[Селџук]] (1063-1072) и внук на [[Тугрил бег]] (1037-1063). Тој владеел со територијата на денешен [[Иран]], [[Ирак]], [[Сирија]] и делови од [[Турција]]. Со победата на византиската војска во [[Битка кај Манцикерт (1071)|Битка кај Манцикерт]] во 1071 година, тој ја вовел [[Византија]] во нова граѓанска војна, по што Турците се прошириле на [[Мала Азија]]. ==Животопис== Арслан е роден околу 1030 година, а во 1063 година станал султан на [[Селџуци]]те. Во 1064 година го окупирал градот Ани во [[Ерменија]], по што следело масовен масакр на месното население,<ref name="ODB">{{harvnb|Kazhdan|1991|pp=}}</ref> а во 1067 година, и од [[Кајсери]]. Византискиот цар [[Роман IV Диоген]] (1068-1071) започнал неколку воени походи против Селџуците во обид да ги потисне од источните делови на Византија. Тие завршиле без голема воена победа, бидејќи одредите на Селџуците избегнувале директна борба со Византијците, но во 1070 година успеале да склучат мировен договор со Арслан за да го спречат грабежот. Користејќи го мирот со [[Византија]], Арслан почнал да го напаѓа [[Алеп]] со армијата во 1071 година, но за време на кампањата добил известување дека Роман ја предводел Големата армија во Манцикерт, кој брзо го зазел. Селџучкиот султан потоа го запрел понатамошниот напредок и брзо се упатил кон централната [[Анадолија]] и езерото [[Ван (езеро)|Ван]]. Во близина, имало битка меѓу Селџуците и византиската војска. Силите на Арслан ги поразиле Византијците и ги заробиле самите [[Римјани]]. Во самата битка биле пресудни голем број фактори. Од поделбата на византиската војска на два дела, непосредно пред битката, така што само дел од неа се судриле со [[Селџуци]]те, до предавството на еден византиски командант. [[Андроник Дука]], кој бил политички противник на Роман, заповедал со резервниот состав, и во клучен момент одбил да ја заштитат позадината на византискиот центар, и се повлекол од битката, ширејќи дезинформации дека Роман погинал.<ref name="ODB"/> Брзите селџучки коњаници лесно го опколиле византискиот центар и го уништиле десното крило, додека делови од левото крило успеале да го пробијат обрачот. Дополнителен фактор во битката била тактиката на Селџуците да ја избегнуваат директната конфронтација со силно вооружената пешадија и коњаница на Византијците. По битката, царот Роман IV бил заробен и донесен пред Алп Арслан. Откако завршил ритуалот на понижување, Арслан се однесувал со него со почит,<ref name="kings">{{Наведена книга| author = R. Scott Peoples| title = Crusade of Kings| year = 2007| publisher = Wildside Press LLC| isbn = 978-0-8095-7221-2| page = 13 }}</ref> а откако биле утврдени условите за мир, Арслан склучил мир со него. Но, по поразот кај Манцикерт, во [[Цариград]] дошло до преврат и нови борби за власт во кои Роман бил поразен и убиен, односно бил ослепен на 29 јуни, а веќе на 4 август 1072 година починал од последиците на ослепувањето. Самиот Арслан по смртта на Роман продолжил да го почитува мирот што го склопил со него, но локалните емири не се чувствувале обврзани да ги почитуваат одредбите на мирот<ref>Острогорски, Георгије (1993). Историја Византије (II фототипско издање 1959). Београд.</ref> и започнале со упади во Византија. Арлсан починал на 15 декември истата година во [[Туркестан]], а го наследил неговиот син [[Малик-Шах I]] (1072—1092). == Наследство == Се семта дека Алп Арслан го започнал анатолианизмот, односно идејата дека главниот извор за турската култура треба да биде [[Анадолија]]. Неговата победа кај Манзикерт често се смета за почеток на крајот на византиската моќ во Анадолија, и почеток на турското владеење во таа област. Освојувањето на Анадолија исто така се смета за една од клучните причини за започнување на [[Крстоносни војни|крстоносните војни]]. Од 2002 година до јули 2008 година за време на реформата на календарот на [[Туркменистан]], месецот август е наречен по Алп Арслан. ==Наводи== {{Наводи}} ==Литература== {{Ризница-врска|Alp Arslan}} * {{Наведена книга| last = Bosworth| first = C. E.| authorlink = C. E. Bosworth| editor-last = Frye| editor-first = R. N.| editorlink =Richard N. Frye| title = The Cambridge History of Iran, Volume 5 The Saljuq and Mongol periods| url = https://books.google.com/?id=16yHq5v3QZAC&pg=PA1| year = 1968| publisher = Cambridge University Press| location = Cambridge| isbn = 0-521-06936-X| pages = 1–202| chapter = The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217) }} *{{Наведена книга|last=Minorsky|first=Vladimir| authorlink = Vladimir Minorsky|title=A History of Sharvān and Darband in the 10th–11th Centuries|location=|publisher=University of Michigan|year=1958|pages =1–219|isbn=978-1-84511-645-3|url=https://books.google.dk/books?id=GPMHVEt_wVUC&q}} {{DEFAULTSORT:Арслан, Алп}} [[Категорија:Селџуци]] [[Категорија:Починати во 1072 година]] [[Категорија:Византиско-селџучки војни]] sxzgb6alizzw9osllpbocvl9daal1j1 Евровизија 2019 0 1186331 5630780 5629243 2026-09-21T19:13:14Z BT405 9277 5630780 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2019 | слоган = Dare to Dream | слика = ESC2019_-_Hosts_01.jpg | полуфинале1 = 14 мај 2019 | полуфинале2 = 16 мај 2019 | финале = 18 мај 2019 | издание = 64-то | домаќин = {{flagicon|Израел}} [[IPBC|KAN]] | место = Експо Тел Авив, [[Тел Авив]], [[Израел]] | презентери = [[Ерез Тал]], [[Бар Рафаели]], [[Аси Азар]] и [[Луси Ајуб]] | радиодифузер = [[IPBC|KAN]] | извршен_продуцент = Јон Ола Санд | број_на_земји = 41 | дебитанти = Нема | се_вратиле = Нема | не_учествуваат = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Украина}} | карта = ESC 2019 Map_2.svg | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Холандија}}<br />[[Данкан Лоренс]] | победничка_песна = Arcade | претходна = 2018 | следна = 2021 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2019''' беше 64-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Тел Авив]], [[Израел]], по победата на [[Нета Барзилај|Нета]] на [[Избор за песна на Евровизија 2018|изборот во 2018 година]] со песната „Toy“. Ова беше третпат Израел да биде домаќин на натпреварот (по 1979 и 1999 година). Натпреварот се одржа во конвенцискиот центар [[Експо Тел Авив]], а се состоеше од две полуфиналиња на 14 и 16 мај и финале на 18 мај 2019 година. Водители беа Ерез Тал, Бар Рафаели, Аси Азар и Луси Ајуб. На натпреварот учествуваа 41 земја. [[Бугарија]] се повлече поради финансиски причини, додека [[Украина]] првично ја избра MARUV за претставник, но се повлече по спорот околу договорот помеѓу пејачката и радиодифузорот UA:PBC. Ова беше прво издание во кое [[Северна Македонија]] настапи под нејзиното ново официјално име. Победник беше [[Холандија]] со песната „[[Arcade (песна)|Arcade]]“ во изведба на [[Данкан Лоренс]], освојувајќи 498 поени. Ова беше прва победа за Холандија по 1975 година. Понапредно, [[Северна Македонија]] со [[Тамара Тодевска]] и песната „[[Proud (песна на Тамара Тодевска)|Proud]]“ го освои првото место според гласовите на стручното жири (по официјалната корекција на резултатите од страна на ЕБУ) и заврши на 7-то место во генералниот пласман, што претставува историски најдобар резултат за земјата. == Место на одржување == На 13 септември 2018 година, ЕБУ објави дека павилјонот 2 во конвенцискиот центар Експо Тел Авив ќе биде домаќин на натпреварот. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''Dare to Dream'' (Осмели се да сонуваш). По финалето, ЕБУ направи ревизија на поените поради грешка во збирот на гласовите од белоруското жири, со што беше објавен коригиран официјален конечен распоред. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 14 мај 2019 година. Во него учествуваа 17 земји. Шпанија, Франција и Израел гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Тамта || "Replay" || 9 || 149 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || D mol || "Heaven" || 16 || 46 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Darude со Себастијан Рејман || "Look Away" || 17 || 23 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Tulia || "Pali się" || 11 || 120 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Зала Краљ & Гашпер Шантл || "Sebi" || 6 || 145 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Lake Malawi || "Friend of a Friend" || 2 || 242 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Унгарија}} || Јоци Папаи || "Az én apám" || 12 || 97 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Зена || "Like It" || 10 || 122 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Невена Божиќ || "Kruna" || 7 || 156 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Елиот || "Wake Up" || 14 || 70 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Ото Немсадзе || "Keep on Going" || 14 || 62 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Кејт Милер-Хајдке || "Zero Gravity" || 1 || 261 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Hatari || "Hatrið mun sigra" || 3 || 186 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Виктор Крон || "Storm" || 4 || 198 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Конан Озирис || "Telemóveis" || 15 || 51 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Катерине Дуска || "Better Love" || 5 || 185 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Серхат || "Say Na Na Na" || 8 || 150 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 16 мај 2019 година. Во него учествуваа 18 земји. Германија, Италија и Обединетото Кралство гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Србук || "Walking Out" || 16 || 49 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Сара Мектернан || "22" || 18 || 16 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Ана Одобеску || "Stay" || 12 || 85 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Лука Хени || "She Got Me" || 4 || 232 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Carousel || "That Night" || 15 || 50 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Естер Пеони || "On a Sunday" || 13 || 71 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Леонора || "Love Is Forever" || 10 || 94 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Џон Лундвик || "Too Late for Love" || 3 || 238 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || PÆNDA || "Limits" || 17 || 21 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Роко || "The Dream" || 14 || 64 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Микела || "Chameleon" || 8 || 157 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Јуриј Векленко || "Run with the Lions" || 11 || 93 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сергеј Лазарев || "Scream" || 6 || 217 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Јонида Малиќи || "Ktheju tokës" || 9 || 96 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || KEiiNO || "Spirit in the Sky" || 7 || 210 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Данкан Лоренс || "Arcade" || 1 || 280 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}}|| Тамара Тодевска || "Proud" || 2 || 239 |- style="background:#ccffcc;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Чингиз || "Truth" || 5 || 224 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 18 мај 2019 година. Табелата ги прикажува коригираните официјални резултати објавени од ЕБУ. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Микела || "Chameleon" || 14 || 107 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Јонида Малиќи || "Ktheju tokës" || 17 || 90 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Lake Malawi || "Friend of a Friend" || 11 || 157 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || S!sters || "Sister" || 25 || 24 |- style="background:#CD7F32;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Сергеј Лазарев || "Scream" || 3 || 370 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Леонора || "Love Is Forever" || 12 || 120 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Серхат || "Say Na Na Na" || 19 || 77 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}}|| Тамара Тодевска || "Proud" || 7 || 305 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Џон Лундвик || "Too Late for Love" || 5 || 334 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Зала Краљ & Гашпер Шантл || "Sebi" || 15 || 105 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Тамта || "Replay" || 13 || 142 |- style="background:#FFD700;" | 12 || style="text-align:left;" | '''{{flag|Холандија}}''' || '''Данкан Лоренс''' || '''"Arcade"''' || '''1''' || '''498''' |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Катерине Дуска || "Better Love" || 21 || 74 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Коби Марими || "Home" || 23 || 35 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || KEiiNO || "Spirit in the Sky" || 6 || 331 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Мајкл Рајс || "Bigger than Us" || 26 || 11 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Hatari || "Hatrið mun sigra" || 10 || 232 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Виктор Крон || "Storm" || 20 || 86 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Белорусија}} || Зена || "Like It" || 24 || 31 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Чингиз || "Truth" || 8 || 302 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Билал Хасани || "Roi" || 16 || 105 |- style="background:#C0C0C0;" | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Мамуд || "Soldi" || 2 || 472 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Невена Божиќ || "Kruna" || 18 || 92 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Лука Хени || "She Got Me" || 4 || 364 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Кејт Милер-Хајдке || "Zero Gravity" || 9 || 285 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Мики || "La Venda" || 22 || 54 |} == Службен албум == ''Eurovision Song Contest: Tel Aviv 2019'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2019 година. == Забелешки и наводи == === Наводи === {{Reflist}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Израелска култура]] [[Категорија:Тел Авив]] [[Категорија:Музиката во 2019 година]] g407piqyfhafdbjvoolqhzfjjdkx1fa Амфора 0 1196509 5630716 5160954 2026-09-21T15:01:50Z Bojan9Spasovski 91316 5630716 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Amphorae.jpg|мини|250п|десно|Амфори]] [[Податотека:Anforagrega-atenas.jpg|150п|лево|мини|Грчка амфора]] '''Амфора'''<ref>{{ДРМЈ|амфора}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|амфора}}</ref> ([[Грчки јазик|грчки]]: ἀμφορεύς) — абразивна [[чинија]] со две спротивни дршки и стеснет врат, направена од печена [[глина]]. Во [[антика]]та служела за чување и пренесување на [[Масло за јадење]], [[вино]] и [[житарки]]. Постоеле два типа: амфора со врат, кај која вратот и телото се спојуваат под [[остар агол]], и едноделна амфора, кај која вратот и телото се спојуваат во непрекината целина. Некои амфори биле мали, со висина помала од 30 сантиметри, а некои многу големи, високи преку 1,5 метар. Амфорите главно биле богато украсени, а стилот на украсувањето на керамиката се менувал: од орнамент, спирала до живи мотиви, животни и луѓе, сликани композиции во кои се прикажуваат легендарни и митолошки содржини и сцени од секојдневниот живот. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Amphoras}} [[Категорија:Керамика]] [[Категорија:Антички садови]] [[Категорија:Грцизми]] 44xrp44l0zu816id0zkiiwupahzc17r Википедија:Избрана слика/2018/октомври 4 1206088 5630675 5056194 2026-09-21T12:00:46Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Juvenile Nubian ibex in Mitzpe Ramon (40409).jpg]] → [[File:Young female Nubian ibex in Mitzpe Ramon (40409).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 5630675 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Heiligengrabe, Kloster Stift zum Heiligengrabe, Abtei, Fenster im Dormitorium -- 2017 -- 9972.jpg|245x245п]]<br />Прозорец на Манастирот на Светиот Гроб во [[Хајлигенграбе]], Бранденбург, Германија. |<!---2-->[[Податотека:Monrepos 0550.jpg|245x245п]]<br />Остров во паркот Монрепо, [[Виборг (Русија)|Виборг]], Русија. |<!---3-->[[Податотека:Basílica de Nuestra Señora de Licheń, Stary Licheń, Polonia, 2016-12-21, DD 33-35 HDR.jpg|245x245п]]<br />[[Базилика „Пресвета Богородица Лихењска“|Базиликата „Пресвета Богородица Лихењска“]] во [[Лихењ Стари]] кај Коњин. Ова е најголемата црква во Полска и меѓу најголемите во светот. |<!---4-->[[Податотека:HVB-Tower Munich, June 2017.jpg|245x245п]]<br />Нагорен поглед на кулата „Хипоферајнсбанк“ (HVB) во [[Минхен]]. |<!---5-->[[Податотека:Kopenhagen (DK), Peblinge-See, Søpavillonen -- 2017 -- 1453.jpg|245x245п]]<br />Павилјонот на езерото Пеблинге во [[Копенхаген]], Данска. |<!---6-->[[Податотека:Young female Nubian ibex in Mitzpe Ramon (40409).jpg|245x245п]]<br />Млад [[нубиски козорог]] (''Capra nubiana'') во Мицпе Рамон, Израел. |<!---7-->[[Податотека:Santorin (GR), Fira -- 2017 -- 2598.jpg|245x245п]]<br />Маса и столчиња во традиционални бои. [[Фира]], [[Санторини]], Грција. |<!---8-->[[Податотека:Mausoleo de Shah Cheragh, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 32.jpg|245x245п]]<br />Мавзолејот „Шах чераг“ (''Крал на светлината'') — гробница и [[џамија]] во [[Шираз]], Иран, почивалиште на [[шиити|шиитските]] браќа прогонувани од [[Абасидски Калифат|Абасидите]] и едно од најсветите места во шиитизмот. |<!---9-->[[Податотека:Северное окончание Нижнего Шавлинского озера (2).jpg|245x245п]]<br />Долното Шавлинско Езеро на [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]], Русија. |<!---10-->[[Податотека:Leptosia nina-Kadavoor-2017-05-04-001.jpg|245x245п]]<br />[[Психа (пеперутка|Психа]] (''Leptosia nina'') — мала пеперутка од семејството на [[зелкари]]те (''Pieridae'') која живее во Азија. |<!---11-->[[Податотека:Nokia Networks Munich Office, April 2017 -02.jpg|245x245п]]<br />Нагорен поглед во внатрешноста на кулата на „Нокија нетворкс“ во [[Минхен]]. |<!---12-->[[Податотека:Santorin (GR), Ia, Vier Glocken -- 2017 -- 2720-6-2.jpg|245x245п]]<br />Четири [[ѕвона]] во селото Ија, [[Санторини]], Грција. |<!---13-->[[Податотека:Alexander Hamilton Custom House Collector's Room ceiling (40511s).jpg|245x245п]]<br />Таваница на [[Царина]]рницата „[[Александар Хамилтон]]“ во [[Менхетн]], Њујорк. |<!---14-->[[Податотека:Plaza de la República, Ereván, Armenia, 2016-10-02, DD 113-114 HDR.jpg|245x245п]]<br />Вечерен поглед на Историскиот музеј на Ерменија на плоштадот „[[Плоштад „Република“ (Ереван)|Република]]“ во [[Ереван]]. |<!---15-->[[Податотека:Yellow-billed shrike (Corvinella corvina corvina).jpg|245x245п]]<br />[[Жолтоклуно свраче]] (''Corvinella corvina corvina'') од [[Гамбија]]. Сврачињата ги наденуваат уловените инсекти на трња и други острини како залиха за подоцна. |<!---16-->[[Податотека:Pesenbach Kirche Innenraum 01.jpg|245x245п]]<br />Внатрешност на селската црква „Св. Леонард“ во Пезенбах, [[Фелдкирхен на Дунав]], Горна Австрија. |<!---17-->[[Податотека:Sphinx at Universitetskaya Embankment (img1).jpg|245x245п]]<br />Една од [[сфинга|сфингите]] на Универзитетскиот кеј во [[Санкт Петербург]], Русија. |<!---18-->[[Податотека:Dülmen, Kirchspiel, Börnste, Feld -- 2017 -- 3171.jpg|245x245п]]<br />[[Треви]] на [[зора]] во селцето Бернсте кај [[Дилмен]], [[Северна Рајна-Вестфалија]], Германија. |<!---19-->[[Податотека:Pyrus pyrifolia fruit on tree PS 2z LR.jpg|245x245п]]<br />Зрели [[кинеска круша|кинески круши]] (''Pyrus pyrifolia'') од сортата „Раџа“ во [[Вирџинија Бич]], Вирџинија, САД. |<!---20-->[[Податотека:Iglesia de La Compañía, Quito, Ecuador, 2015-07-22, DD 149-151 HDR.JPG|245x245п]]<br />Кораб на [[Исусовци|Исусовската]] црква во [[Кито]], Еквадор. Исклучителен пример за шпанскиот [[барок]] во Америка и важи за најубавата црква во земјата. |<!---21-->[[Податотека:Aciagrion occidentale-Kadavoor-2017-05-08-001.jpg|245x245п]]<br />[[Зеленопругеста тенка стрелка]] (''Aciagrion occidentale'') — вид [[вилинско коњче]] од [[Индија]] и [[Шри Ланка]]. |<!---22-->[[Податотека:Adam Thoroughgood House - South LR.jpg|245x245п]]<br />Куќата на Адам Тороугуд (изг. ~ 1719 г.) — истакнат првонаселеник во [[Вирџинија Бич]]. |<!---23-->[[Податотека:Dülmen, Kirchspiel, Börnste, Felder und Bäume -- 2017 -- 3220-6.jpg|245x245п]]<br />[[Изгрев]] во селцето Бернсте кај [[Дилмен]], [[Северна Рајна-Вестфалија]], Германија. |<!---24-->[[Податотека:Moscow State University crop.jpg|245x245п]]<br />Главната зграда на [[Московски државен универзитет|Московскиот државен универзитет „Ломоносов“]] на Врапчевите Ридови во Москва. |<!---25-->[[Податотека:Rose Garden - NATO Vista Bridge 3 NBG LR.jpg|245x245п]]<br />Мост во ботаничката градина на [[Норфолк (Вирџинија)|Норфолк]], Вирџинија, САД. |<!---26-->[[Податотека:Machu Picchu, Perú, 2015-07-30, DD 47.JPG|245x245п]]<br />Живеалишта во [[Мачу Пикчу]] — утврден град на [[Инки]]те од XV век во денешната покраина [[Урубамба (покраина)|Урубамба]], Перу. |<!---27-->[[Податотека:Black-headed lapwing (Vanellus tectus tectus).jpg|245x245п]]<br />[[Црноглава калуѓерка]] (''Vanellus tectus tectus'') во [[Сенегал]]. |<!---28-->[[Податотека:Jovian Tempest.tif|245x245п]]<br />Силна бура на [[Јупитер (планета)|Јупитер]] сликана на поминување од леталото „[[Јунона (вселенско летало)|Јунона]]“ (НАСА). |<!---29-->[[Податотека:Kopenhagen (DK), Kastell von Kopenhagen, Kommandantgården -- 2017 -- 1594.jpg|245x245п]]<br />Дом на заповедникот во утврдувањето [[Кастелет (Копенхаген)|Кастелет]], Копенхаген. |<!---30-->[[Податотека:Fission bomb assembly methods mk.svg|245x245п]]<br />Два можни склопа на [[јадрена бомба]]. |<!---31-->[[Податотека:Heiligengrabe, Kloster Stift zum Heiligengrabe, Stiftskirche -- 2017 -- 9969.jpg|245x245п]]<br />Олтар во [[лутеранство|лутеранскиот]] Манастир на Светиот Гроб („[[Хајлигенграбе]]“) во [[Бранденбург]]. Денес е Ден на [[протестантска реформација|реформацијата]] во Германија и Австрија. }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец октомври 2018 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 октомври]] [[2018]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 октомври]] [[2018]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец октомври 2018 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2018]] </noinclude> l1uxmagqskhjvq1mnnberv2bitvbys9 ABC-транспортер 0 1208378 5630676 5612390 2026-09-21T12:03:09Z InternetArchiveBot 92312 Add 4 books for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630676 wikitext text/x-wiki {{Infobox protein family | Symbol = ABC_tran | Name = ABC-транспортер | image =1l7v_opm.png | width = | caption = Транспортер на витамин Б<sub>12</sub>, BtuCD PDB {{PDBe|1l7v}} | Pfam = PF00005 | Pfam_clan = | InterPro = IPR003439 | SMART = | PROSITE = PDOC00185 | MEROPS = | SCOP = 1b0u | TCDB = 3.A.1 | OPM family = 17 | OPM protein = 3g5u | CAZy = | CDD = }} [[Податотека:3b60.png|мини|Липидна флипаза MsbA|алт=]] [[Податотека:2onk.png|мини|Комплекс на молибдатниот транспортер AB<sub>2</sub>C<sub>2</sub>, во отворена состојба|алт=]] '''ABC-транспортери''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ATP-binding cassette transporters — ATP-врзувачки касетни транспортери) — членови на [[Белковинско натсемејство|натсемејство]] на транспортни системи, која е една од најголемите и веројатно едно од најстарите семејства со претставници во сите колена на живиот свет, од [[прокариоти]] па сѐ до човекот.<ref>{{Наведено списание|last1=Jones|first1=P. M.|last2=George|first2=A. M.|date=март 2004|title=The ABC transporter structure and mechanism: perspectives on recent research|url=https://archive.org/details/sim_cellular-and-molecular-life-sciences_2004-03_61_6/page/n61|journal=Cellular and Molecular Life Sciences: CMLS|volume=61|issue=6|pages=682–699|doi=10.1007/s00018-003-3336-9|issn=1420-682X|pmid=15052411|pmc=11138499 }}</ref><ref>{{Наведена книга|title=ABC Transporters in Microorganisms|last=Ponte-Sucre A, ed.|publisher=Caister Academic|year=2009|isbn=978-1-904455-49-3|location=|pages=}}</ref> ABC-транспортерите често се изградени од повеќе подединици, од кои една или две се [[Мембрански белковини|трансмембрански белковини]] и една или две се мембрански асоцирани [[ААА белковини|ААА]]-[[Аденозинтрифосфатаза|ATPази]]. ATPазните подединици ја користат енергијата од врзувањето и [[хидролиза]]та на [[Аденозин трифосфат|ATP]] за да ја покренат транслокацијата на различни [[супстрат]]и низ [[Клеточна мембрана|мембраната]], без разлика дали е за внесување или изнесување на супстратот. Повеќето, но не сите, системи за внесување имаат и екстрацитоплазматски рецептор кој го врзува супстратот. Некои хомологни ATPази учествуваат во процеси кои не се поврзани со транспорт, како што се на пример [[Транслација (биологија)|транслацијата на РНК]] и [[Поправка на ДНК|поправката на ДНК]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last1=Davidson|first1=Amy L.|last2=Dassa|first2=Elie|last3=Orelle|first3=Cedric|last4=Chen|first4=Jue|date=јуни 2008|title=Structure, function, and evolution of bacterial ATP-binding cassette systems|url=https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2008-06_72_2/page/317|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews: MMBR|volume=72|issue=2|pages=317–364, table of contents|doi=10.1128/MMBR.00031-07|issn=1098-5557|pmc=2415747|pmid=18535149}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=|first=|date=1 јануари 2013|title=ABC Transporters|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123786302002243|language=en|volume=|pages=7–11|publisher=Academic Press|doi=10.1016/B978-0.12.378630-2.00224-3|doi-broken-date=2024-12-02|isbn=978-0-12-378631-9}}</ref> ABC-транспортерите се класифицираат во ABC-натсемејството на белковини, врз основа на низата и организацијата на нивните ATP-врзувачки касетни (ABC) домени, иако нивните интегрални мембрански домени еволуирале независно едни од други неколкупати во еволуционата историја на животот, што ги прави да припаѓаат на различни [[белковинско семејство|белковински семејства]]. Интегралните мембрански белковини на ABC-извозниците (изнесувачите) еволуирале независно едни од други најмалку трипати во историјата на животот.<ref>{{Наведено списание|last1=Wang|first1=Bin|last2=Dukarevich|first2=Maxim|last3=Sun|first3=Eric I.|last4=Yen|first4=Ming Ren|last5=Saier|first5=Milton H.|date=септември 2009|title=Membrane porters of ATP-binding cassette transport systems are polyphyletic|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19806386|journal=The Journal of Membrane Biology|volume=231|issue=1|pages=1–10|doi=10.1007/s00232-009-9200-6|issn=1432-1424|pmid=19806386}}</ref> Врз основа на нивните тридимензионални структури со висока резолуција, веројатно е дека интегралните мембрански белковини на ABC-увозниците (внесувачите) еволуирале независно едни од други најмалку трипати.<ref>{{Наведено списание|last1=ter Beek|first1=Josy|last2=Guskov|first2=Albert|last3=Slotboom|first3=Dirk Jan|date=април 2014|title=Structural diversity of ABC transporters|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-general-physiology_2014-04_143_4/page/419|journal=The Journal of General Physiology|volume=143|issue=4|pages=419–435|doi=10.1085/jgp.201411164|issn=1540-7748|pmc=3971661|pmid=24638992}}</ref> ABC-увозниците во клетката внесуваат разни молекули, како што се: хранливи материи, биосинтетски претходници, [[витамин]]и, [[Метал|метални јони]]; додека ABC-извозниците изнесуваат од клетката [[стерол]]и, [[липид]]и, [[Ксенобиотик|ксенобиотици]] и голем број на [[Првични метаболити|првични]] и [[вторични метаболити]]. Високото ниво на [[Генска експресија|експресија на гените]] кои кодираат некои од овие извозници и кај прокариотските и кај еукариотските организми (вклучувајќи го и човекот) резултира со развој на отпорност кон многу лекови, како што се [[Антибиотик|антибиотици]] и антиканцерогени лекови. Досега се одликувани стотици ABC-транспортери и кај прокариотите и кај [[еукариоти]]те.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Choi|first=Cheol-Hee|date=4 октомври 2005|title=ABC transporters as multidrug resistance mechanisms and the development of chemosensitizers for their reversal|journal=Cancer Cell International|volume=5|pages=30|doi=10.1186/1475-2867-5-30|doi-access=free |issn=1475-2867|pmc=1277830|pmid=16202168}}</ref> Бидејќи ABC-гените, кои кодираат за овие белковини, се од клучно значење за многу клеточни процеси, [[Мутација|мутациите]] кои се јавуваат кај нив може да резултираат со тешки генетски заболувања.<ref name=":32">{{Наведено списание|last1=Dean|first1=M.|last2=Hamon|first2=Y.|last3=Chimini|first3=G.|date=јули 2001|title=The human ATP-binding cassette (ABC) transporter superfamily|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11441126|journal=Journal of Lipid Research|volume=42|issue=7|pages=1007–1017|doi=10.1016/S0022-2275(20)31588-1 |issn=0022-2275|pmid=11441126}}</ref> Кај човекот има 48 [[ген]]и кои кодираат за ABC-транспортери. Мутациски промени на повеќето од нив може да резултираат со тешки заболувања како што се: [[цистична фиброза]], [[адренолеукодистрофија]], [[Штаргардтова болест]], тумори отпорни на антиканцерогени лекови, [[сидеробластна анемија]], [[атаксија]], итн.<ref name=":2" /> ABC-транспортерите се исто така одговорни за отпорност кон повеќе лекови; на пример, кога се јавува многу висока експресија на ABC-гените во туморските клетки, тие стануваат отпорни на многу антиканцерогени лекови.<ref name=":33">{{Наведена книга|title=Molecular Cell Biology|url=https://archive.org/details/molecularcellbio0000unse_q3f9|last1=Scott|first1=MP|last2=Lodish|first2=HF|last3=Berk|first3=A|last4=Kaiser|first4=C|last5=Krieger|first5=M|last6=Bretscher|first6=A|last7=Ploegh|first7=H|last8=Amon|first8=A|publisher=W. H. Freeman|year=2012|isbn=978-1-4292-3413-9|location=San Francisco|pages=}}</ref> == Функција == ABC-транспортерите ја користат врзивната енергија и [[хидролиза]] на [[Аденозин трифосфат|ATP]] за транспорт на различни [[супстрат]]и низ [[Клеточна мембрана|клеточните мембрани]]. Тие можат да се поделат во три главни функционални категории. Кај прокариотите, увозниците посредуваат во внесувањето на хранливи материи (нутриенси) во клетката. Супстратите кои се внесуваат се: [[јон]]и, [[Аминокиселина|аминокиселини]], [[шеќери]], [[пептид]]и и други главно хидрофилни молекули. Мембранскиот регион на ABC-транспортерот го штити хидрофилниот супстрат од мембранските липиди и на тој начин му овозможува непопречен пат низ мембраната. Еукариотските организми не поседуваат увозници, но тие поседуваат извозници, кои се присутни и кај прокариотите, а функционираат како пумпи кои исфрлаат токсични материи и лекови од клетката. Кај [[Грамнегативни бактерии|Грам-негативните бактерии]], извозниците служат и за транспорт на липиди и некои [[полисахарид]]и од [[цитоплазма]]та во [[периплазма]]та. Третата подгрупа на ABC белковини не играат улога на транспортери туку се вклучени во процесите на [[Транслација (биологија)|транслација]] и [[поправка на ДНК]].<ref name=":0" /> === Функција кај прокариотите === Бактериските ABC-транспортери се неопходни за одржување на вијабилноста на клетката, а кај патогените видови и за нивна [[вирулентност]] и патогеност.<ref name=":0" /> На пример, ABC-системите за внесување на [[Железо|железни јони]] кај бактериите се битни ефектори на вирулентност.<ref>{{Наведено списание|last1=Henderson|first1=D. P.|last2=Payne|first2=S. M.|date=ноември 1994|title=Vibrio cholerae iron transport systems: roles of heme and siderophore iron transport in virulence and identification of a gene associated with multiple iron transport systems|url=https://archive.org/details/sim_infection-and-immunity_1994-11_62_11/page/5120|journal=Infection and Immunity|volume=62|issue=11|pages=5120–5125|doi=10.1128/iai.62.11.5120-5125.1994 |issn=0019-9567|pmid=7927795|pmc=303233 }}</ref> Патогените бактерии користат [[сидерофор]]и, како што е [[ентеробактин]]от, за да го врзат железото кое е во комплекс со високоафинитетни железо-врзувачки белковини или [[Црвени крвни зрнца|еритроцити]]. Сидерофорите се органски молекули кои го хелираат железото со многу висок афинитет. Нив ги излачува бактериската клетка во околината богата со железо, по што ги реапсорбира во облик на сидерофор-железен комплекс преку посебни ABC-транспортни системи. Кај бактеријата ''Agrobacterium tumefaciens'', генот chvE-gguAB кодира увозници за [[гликоза]] и [[галактоза]], кои исто така се поврзани со вирулентноста на овој вид.<ref>{{Наведено списание|last1=Cangelosi|first1=G. A.|last2=Ankenbauer|first2=R. G.|last3=Nester|first3=E. W.|date=април 1990|title=Sugars induce the Agrobacterium virulence genes through a periplasmic binding protein and a transmembrane signal protein|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1990-09_87_17/page/6708|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=87|issue=17|pages=6708–6712|doi=10.1073/pnas.87.17.6708 |doi-access=free |issn=0027-8424|pmid=2118656|pmc=54606 }}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Kemner|first1=J. M.|last2=Liang|first2=X.|last3=Nester|first3=E. W.|date=април 1997|title=The Agrobacterium tumefaciens virulence gene chvE is part of a putative ABC-type sugar transport operon|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1997-04_179_7/page/2452|journal=Journal of Bacteriology|volume=179|issue=7|pages=2452–2458|doi=10.1128/jb.179.7.2452-2458.1997 |issn=0021-9193|pmid=9079938|pmc=178989 }}</ref> ABC-транспортерите се толку битни за опстанокот на клетката што тие функционираат како белковински системи кои се спротивставуваат на разни видови на непожелни промени и дисбаланси кои може да се случат во клетката. На пример, при смртоносно зголемување на [[Осмотски притисок|осмотскиот притисок]] во клетката, се активираат осмосензорни ABC-транспортери кои посредуваат во внесувањето на растворливи супстанци.<ref>{{Наведено списание|last1=Poolman|first1=Bert|last2=Spitzer|first2=Jan J.|last3=Wood|first3=Janet M.|date=3 ноември 2004|title=Bacterial osmosensing: roles of membrane structure and electrostatics in lipid-protein and protein-protein interactions|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15519310|journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Biomembranes|volume=1666|issue=1–2|pages=88–104|doi=10.1016/j.bbamem.2004.06.013|issn=0006-3002|pmid=15519310}}</ref> Покрај тоа што учествуваат во транспортот на материи, некои бактериски ABC-белковини можат да бидат вклучени и во регулација на неколку физиолошки процеси.<ref name=":0" /> Бактериските експортни системи изнесуваат од клетката разни супстрати: градбени компоненти на [[Клеточен ѕид|клеточниот ѕид]] ([[липополисахарид]]и, [[Теихоинска киселина|теихонски киселини]]), белковини инволвирани во бактериската патогенеза (пр. [[хемолиза]], [[хем]]-врзувачка белковина и алкална [[протеаза]]), [[хидролитички ензим]]и, белковини на [[S-слој]]от, токсини, [[Антибиотик|антибиотици]], [[бактериоцин]]и, сидерофори, итн.<ref name=":4">{{Наведено списание|last1=Davidson|first1=Amy L.|last2=Chen|first2=Jue|date=2004|title=ATP-binding cassette transporters in bacteria|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15189142|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=73|pages=241–268|doi=10.1146/annurev.biochem.73.011303.073626|issn=0066-4154|pmid=15189142}}</ref> Тие, исто така, играат значајни улоги и во некои биосинтетски патишта, вклучувајќи ја биосинтезата на вонклеточните [[полисахарид]]и<ref>{{Наведено списание|last1=Zhou|first1=Z.|last2=White|first2=K. A.|last3=Polissi|first3=A.|last4=Georgopoulos|first4=C.|last5=Raetz|first5=C. R.|date=15 мај 1998|title=Function of Escherichia coli MsbA, an essential ABC family transporter, in lipid A and phospholipid biosynthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1998-05-15_273_20/page/n487|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=273|issue=20|pages=12466–12475|doi=10.1074/jbc.273.20.12466 |doi-access=free |issn=0021-9258|pmid=9575204}}</ref> и биогенезата на [[цитохром]]ите.<ref>{{Наведено списание|last1=Poole|first1=R. K.|last2=Gibson|first2=F.|last3=Wu|first3=G.|date=1 април 1994|title=The cydD gene product, component of a heterodimeric ABC transporter, is required for assembly of periplasmic cytochrome c and of cytochrome bd in Escherichia coli|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8181727|journal=FEMS Microbiology Letters|volume=117|issue=2|pages=217–223|doi=10.1111/j.1574-6968.1994.tb06768.x |issn=0378-1097|pmid=8181727}}</ref> === Функција кај еукариотите === Иако повеќето еукариотски ABC-транспортери се извозници, некои не се директно вклучени во транспортот на супстратите. Кај трансмембранскиот регулатор на [[цистична фиброза]] (CFTR, од англ. cystic fibrosis transmembrane regulator), хидролизата на ATP е поврзана со отворањето и затворањето на [[Јонски канали|јонските канали]] кои ги носи самата ABC-белковина.<ref name=":1" /> ABC-транспортерите кај човекот се поврзани со повеќе болести кои настануваат како резултат на [[Полиморфизам|полиморфизми]] во ABC-гените, а ретко поради целосното губење на функцијата на една ABC-белковина.<ref name=":3">{{Наведено списание|last1=Pohl|first1=Antje|last2=Devaux|first2=Philippe F.|last3=Herrmann|first3=Andreas|date=21 март 2005|title=Function of prokaryotic and eukaryotic ABC proteins in lipid transport|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15749056|journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Molecular and Cell Biology of Lipids|volume=1733|issue=1|pages=29–52|doi=10.1016/j.bbalip.2004.12.007|issn=0006-3002|pmid=15749056}}</ref> Вакви заболувања вклучуваат Менделови болести и комплексни генетски нарушувања, како што се: цистична фиброза, [[адренолеукодистрофија]], [[Штаргардтова болест]], [[Тангиерска болест]], имунолошка дефициентност, прогресивно семејна интрахепатична [[холестаза]], [[синдром на Дабин-Џонсон]], [[Pseudoxanthoma elasticum]], перзистентна [[хиперинсулинемична хипогликемија]] во детството поради фокална аденоматозна [[хиперплазија]], X-поврзана [[сидеробластна анемија]], [[макуларна дегенерација]] поврзана со возраст, семејна [[хипоапопротеинемија]], [[Retinitis pigmentosum]], [[корнеална дистрофија]] и други.<ref name=":1" /> ABCB (MDR/TAP)-семејството кај човекот е одговорно за отпорност кон повеќе лекови (MDR, од англ. multiple drug resistance). ABCB1 или MDR1 [[P-гликобелковина]]та е вклучена и во други биолошки процеси, главно за транспорт на липидни молекули. Тој посредува во секреција на стероидниот хормон [[алдостерон]], кого го излачуваат адреналните жлезди, а се покажало дека неговата инхибиција ја спречува миграцијата на дендритичните имуни клетки,<ref>{{Наведено списание|last=Randolph|first=G. J.|date=октомври 2001|title=Dendritic cell migration to lymph nodes: cytokines, chemokines, and lipid mediators|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11502161|journal=Seminars in Immunology|volume=13|issue=5|pages=267–274|doi=10.1006/smim.2001.0322|issn=1044-5323|pmid=11502161}}</ref> веројатно како резултат на транспортот на [[Тромбоцит-активирачки фактор|тромбоцит-активирачкиот фактор]]. Познато е дека ABCB1 посредува во транспортот на [[кортизол]] и [[дексаметазон]], но не и на [[прогестерон]] во ABCB1-трансфектираните клетки. MDR1 исто така може да транспортира [[холестерол]], кратковерижни и долговерижни аналози на [[фосфатидилхолин]] (PC), [[фосфатидилетаноламин]] (PE), [[фосфатидилсерин]] (PS), [[сфингомиелин]] (SN) и [[гликозилцерамид]] (GlcCer). Мултиспецифичниот транспорт на разновидни ендогени липиди преку MDR1-транспортерот може да влијае на трансдвослојната дистрибуција на липидите, главно на липидните молекули кои се повеќе застапени во внатрешниот слој од мембраната, како што се PS и PE.<ref name=":3" /> Во поново време, покажано е дека ABC-транспортерите се застапени во [[плацента]]та, каде веројатно играат заштитна улога, штитејќи го [[фетус]]от во развој од штетното дејство на [[Ксенобиотик|ксенобиотици]].<ref>{{Наведено списание|last1=Gedeon|first1=C.|last2=Behravan|first2=J.|last3=Koren|first3=G.|last4=Piquette-Miller|first4=M.|date=ноември 2006|title=Transport of glyburide by placental ABC transporters: implications in fetal drug exposure|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16460798|journal=Placenta|volume=27|issue=11–12|pages=1096–1102|doi=10.1016/j.placenta.2005.11.012|issn=0143-4004|pmid=16460798}}</ref> == Структура == [[Податотека:Btucd.jpg|мини|Структура на ABC импортер: BtuCD со врзувачка белковина ({{PDB|2qi9}})|алт=|265x265пкс]] [[Податотека:Abc-sav.jpg|мини|Структура на ABC извозник: Sav1866 со врзан нуклеотид ({{PDB|2onj}})|алт=|263x263пкс]] Заедничката одлика на сите ABC-транспортери е што тие се состојат од два посебни домена, ''трансмембрански домен (TMD)'' и ''нуклеотид-врзувачки домен (NBD)''.<ref>{{Наведено списание|last=Shuman|first=H. A.|date=25 мај 1982|title=Active transport of maltose in Escherichia coli K12. Role of the periplasmic maltose-binding protein and evidence for a substrate recognition site in the cytoplasmic membrane|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1982-05-25_257_10/page/5455|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=257|issue=10|pages=5455–5461|doi=10.1016/S0021-9258(19)83799-7 |doi-access=free |issn=0021-9258|pmid=7040366}}</ref> TMD е изграден од [[алфа-завојница]]и кои се вградени во [[фосфолипид]]ниот двослој на мембраната. Овој домен препознава мноштво на супстрати и подлежи на конформациски промени преку кои е овозможен транспорт на овие супстрати низ мембраната. [[Првична структура на белковините|Аминокиселинската низа]] и архитектурата на TMD е променлива, што ја одразува хемиската разновидност на супстратите кои биваат транссместени. NBD, или ATP-врзувачкиот касетен (ABC) домен, се наоѓа во цитоплазмата и, за разлика од TMD, има високо сочувана аминокиселинска низа. NBD го содржи активното место за врзување на молекула на ATP.<ref name=":5">{{Наведено списание|last1=Rees|first1=Douglas C.|last2=Johnson|first2=Eric|last3=Lewinson|first3=Oded|date=март 2009|title=ABC transporters: the power to change|journal=Nature Reviews. Molecular Cell Biology|volume=10|issue=3|pages=218–227|doi=10.1038/nrm2646|issn=1471-0080|pmc=2830722|pmid=19234479}}</ref> Кај најголемиот број на извозници, N-терминалниот трансмембрански домен и C-терминалниот ABC домен се споени во еден [[Полипептид|полипептиден ланец]], кој е организиран во редоследот TMD-NBD-TMD-NBD. увозниците, пак, имаат обратна организација, NBD-TMD-NBD-TMD, при што ABC доменот е N-терминален, а TMD е C-терминален.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Структурната архитектура на ABC-транспортерите се состои од минимум два TM домена и два NB домена. Можат да бидат искомбинирани четири поединечни полипептидни ланци (два TMD и два NBD) за формирање на целосен транспортер, како кај BtuCD импортерот на ''[[E. coli]]'' кој учествува во внесувањето на [[Витамин Б12|витамин Б<sub>12</sub>]].<ref name=":6">{{Наведено списание|last1=Locher|first1=Kaspar P.|last2=Lee|first2=Allen T.|last3=Rees|first3=Douglas C.|date=10 мај 2002|title=The E. coli BtuCD structure: a framework for ABC transporter architecture and mechanism|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12004122|journal=Science (New York, N.Y.)|volume=296|issue=5570|pages=1091–1098|doi=10.1126/science.1071142|issn=1095-9203|pmid=12004122}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Hvorup|first1=Rikki N.|last2=Goetz|first2=Birke A.|last3=Niederer|first3=Martina|last4=Hollenstein|first4=Kaspar|last5=Perozo|first5=Eduardo|last6=Locher|first6=Kaspar P.|date=7 септември 2007|title=Asymmetry in the structure of the ABC transporter-binding protein complex BtuCD-BtuF|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17673622|journal=Science (New York, N.Y.)|volume=317|issue=5843|pages=1387–1390|doi=10.1126/science.1145950|issn=1095-9203|pmid=17673622}}</ref> Поголемиот број на извозници, како што е Sav1866<ref name=":7">{{Наведено списание|last1=Dawson|first1=Roger J. P.|last2=Locher|first2=Kaspar P.|date=14 септември 2006|title=Structure of a bacterial multidrug ABC transporter|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16943773|journal=Nature|volume=443|issue=7108|pages=180–185|doi=10.1038/nature05155|issn=1476-4687|pmid=16943773}}</ref> кај ''[[S. aureus]]'', кој изнесува повеќе лекови, се изградени од хомодимери, кој се состои од два полутранспортери, односно мономери, составени од еден TMD споен со еден NBD. За да белковината биде функционална, најчесто е неопходно транспортерот да биде целосен. Одделни ABC-транспортери поседуваат додатни елементи кои придонесуваат во регулаторната функција на оваа класа на белковини. Така, увозниците поседуваат врзувачка белковина (BP, од англ. binding protein) со висок афинитет, кој специфично се врзува за супстратот во периплазмата, по што го испорачува на соодветниот ABC-транспортер. Извозниците, пак, немаат врзувачка белковина, но поседуваат внатреклеточен домен (ICD) кој се надоврзува на трансмембранските завојници и на ABC доменот. Се смета дека ICD е одговорен за комуникација помеѓу TMD и NBD.<ref name=":5" /> === Трансмембрански домен (TMD) === Мнозинството на ABC-транспортери имаат трансмембрански домен кој се состои од вкупно 12 алфа-завојницаа, со шест алфа-завојницаа по мономер. Бидејќи TM домените се структурно разновидни, поединечните транспортери имаат различен број на алфа-завојници (помеѓу 6 и 11). TM домените се категоризирани во три посебни сета на набори (англ. folds): ''тип I ABC импортер'', ''тип II ABC импортер'' и ''ABC извозник''. Класификацијата на наборите на увозниците е заснована на детална карактеризација на нивните низи.<ref name=":5" /> Тип I ABC импортер наборот првично бил забележан во ModB TM подединицата на транспортерот на [[Молибдат|молибдатни јони]].<ref name=":20">{{Наведено списание|last1=Hollenstein|first1=Kaspar|last2=Frei|first2=Dominik C.|last3=Locher|first3=Kaspar P.|date=8 март 2007|title=Structure of an ABC transporter in complex with its binding protein|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17322901|journal=Nature|volume=446|issue=7132|pages=213–216|doi=10.1038/nature05626|issn=1476-4687|pmid=17322901}}</ref> Овој дијагностички набор исто така е присутен и во MAIF и MAIG TM подединиците на MAIFGK<sub>2</sub><ref name=":21">{{Наведено списание|last1=Oldham|first1=Michael L.|last2=Khare|first2=Dheeraj|last3=Quiocho|first3=Florante A.|last4=Davidson|first4=Amy L.|last5=Chen|first5=Jue|date=22 ноември 2007|title=Crystal structure of a catalytic intermediate of the maltose transporter|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18033289|journal=Nature|volume=450|issue=7169|pages=515–521|doi=10.1038/nature06264|issn=1476-4687|pmid=18033289}}</ref> и MetI транспортерот.<ref>{{Наведено списание|last1=Kadaba|first1=Neena S.|last2=Kaiser|first2=Jens T.|last3=Johnson|first3=Eric|last4=Lee|first4=Allen|last5=Rees|first5=Douglas C.|date=11 јули 2008|title=The high-affinity E. coli methionine ABC transporter: structure and allosteric regulation|journal=Science (New York, N.Y.)|volume=321|issue=5886|pages=250–253|doi=10.1126/science.1157987|issn=1095-9203|pmc=2527972|pmid=18621668}}</ref> Кај MetI транспортерот, минимален сет од пет трансмембрански алфа-завојници го сочинуваат овој мотив, додека кај ModB и MAIG присутен е еден дополнителен алфа-завојница. Општата организација на овој мотив е „горе-долу“ топологија на ТМ2-5 завојницата која ја обиколува транслокационата стаза и ТМ1 завојницата обвиткана околу надворешната мембранска површина и е во контакт со другите ТМ завојници. Тип II ABC увозничкиот мотив е забележан во дваесет ТМ завојните домени на BtuCD<ref name=":6" /> и во Hi1471,<ref name=":8">{{Наведено списание|last1=Pinkett|first1=H. W.|last2=Lee|first2=A. T.|last3=Lum|first3=P.|last4=Locher|first4=K. P.|last5=Rees|first5=D. C.|date=19 јануари 2007|title=An inward-facing conformation of a putative metal-chelate-type ABC transporter|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17158291|journal=Science (New York, N.Y.)|volume=315|issue=5810|pages=373–377|doi=10.1126/science.1133488|issn=1095-9203|pmid=17158291}}</ref> хомологниот транспортер од ''[[Hemophilus influenzae]]''. Кај BtuCD, пакувањето на алфа-завојниците е комплексно. Често ТМ2 завојницата зазема позиција низ центарот на подединицата, каде е обиколен со други завојници. ТМ5 и ТМ10 завојниците се сместени на ТМD интерфејсот. Кај ABC извозниците, регионот кој ја премостува мембраната е организиран во две „крила“ кои се состојат од завојниците ТМ1 и ТМ2 од едната подединица и ТМ3-6 од другата подединица, во аранжман на доменска размена. Често се случува завојниците ТМ1-3 да се сродни со завојниците ТМ4-6 во смисла на приближната двојна ротација околу оската во рамнината на мембраната.<ref name=":5" /> === Нуклеотид-врзувачки домен (NBD) === [[Податотека:Abc_domain.jpg|лево|мини|Структура на NBD на ABC-транспортерите со врзан нуклеотид ({{PDB|2onj}}). Линеарниот приказ на белковинската низа погоре ги покажува релативните позиции на сочуваните аминокиселински мотиви во структурата (боите се совпаѓаат со 3D структурата).|алт=|275x275пкс]] ABC доменот се состои од два поддомена, ''централен каталитички домен'', кој наликува на [[RecA]]-сличните [[Аденозинтрифосфатаза|ATPазни]] мотори, и помал, структурно разновиден, ''алфа-завоен поддомен'', кој единствено се среќава кај ABC-транспортерите. Поголемиот домен типично се состои од две [[Бета плоча|бета плочи]] и шест алфа-завојницаа, каде е сместен каталитичкиот ''[[Вокерови мотиви|Вокеров А мотив]]'' (GXXGXGKS/T, каде X е која било аминокиселина), кој уште се нарекува и ''P-петелка'', и ''Вокеровиот B мотив'' (ΦΦΦΦD, каде Φ е хидрофобна аминокиселина). Помалиот, завоен домен се состои од три или четири завојници и ''ABC-специфичниот мотив'', кој е познат и како ''LSGGQ мотив'' или С мотив. ABC доменот исто така има и [[глутамин]]ски остаток во флексибилната петелка позната како ''Q петелка'', капаче или γ-фосфатен прекинувач, кој ги поврзува TM и ABC домените. Се смета дека Q петелката е вклучена во интеракцијата на NBD и TMD, особено во поврзаноста (спрегата) меѓу хидролизата на ATP и конформационите промени на TMD во текот на транслокацијата на супстратот. ''Н мотивот'', познат и како прекинувачки регион, содржи високо сочуван [[хистидин]]ски остаток, кој е важен во интеракцијата на ABC доменот со ATP. Името ATP-врзувачка касета е изведено од специфичниот аранжман на наборите или мотивите на оваа класа на белковини по формирањето на ATP сендвич и хидролизата на ATP.<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> === Врзување и хидролиза на ATP === Врзувањето на ATP е неопходно за формирање на димер на двата ABC домени од транспортерот.<ref name=":9">{{Наведено списание|last1=Moody|first1=Jonathan E.|last2=Millen|first2=Linda|last3=Binns|first3=Derk|last4=Hunt|first4=John F.|last5=Thomas|first5=Philip J.|date=14 јуни 2002|title=Cooperative, ATP-dependent association of the nucleotide binding cassettes during the catalytic cycle of ATP-binding cassette transporters|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-06-14_277_24/page/n14|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=277|issue=24|pages=21111–21114|doi=10.1074/jbc.C200228200|doi-access=free |issn=0021-9258|pmc=3516282|pmid=11964392}}</ref> Интерфејсот помеѓу ABC домените е најекстензивен кога тие имаат врзано ATP молекули, а кога немаат врзано ATP конформацијата на белковината е таква што постои максимална раздвоеност на ABC-домените.<ref name=":5" /> Структурите на изолирани NB домени, во состојба кога имаат врзано ATP, се познати кај следните увозници: HisP,<ref>{{Наведено списание|last1=Hung|first1=L. W.|last2=Wang|first2=I. X.|last3=Nikaido|first3=K.|last4=Liu|first4=P. Q.|last5=Ames|first5=G. F.|last6=Kim|first6=S. H.|date=17 декември 1998|title=Crystal structure of the ATP-binding subunit of an ABC transporter|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9872322|journal=Nature|volume=396|issue=6712|pages=703–707|doi=10.1038/25393|issn=0028-0836|pmid=9872322}}</ref> GlcV,<ref name=":10">{{Наведено списание|last1=Verdon|first1=Grégory|last2=Albers|first2=Sonja V.|last3=Dijkstra|first3=Bauke W.|last4=Driessen|first4=Arnold J. M.|last5=Thunnissen|first5=Andy Mark W. H.|date=4 јули 2003|title=Crystal structures of the ATPase subunit of the glucose ABC transporter from Sulfolobus solfataricus: nucleotide-free and nucleotide-bound conformations|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12823973|journal=Journal of Molecular Biology|volume=330|issue=2|pages=343–358|doi=10.1016/s0022-2836(03)00575-8 |issn=0022-2836|pmid=12823973}}</ref> MJ1267,<ref name=":11">{{Наведено списание|last1=Karpowich|first1=N.|last2=Martsinkevich|first2=O.|last3=Millen|first3=L.|last4=Yuan|first4=Y. R.|last5=Dai|first5=P. L.|last6=MacVey|first6=K.|last7=Thomas|first7=P. J.|last8=Hunt|first8=J. F.|date=3 јули 2001|title=Crystal structures of the MJ1267 ATP binding cassette reveal an induced-fit effect at the ATPase active site of an ABC transporter|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11470432|journal=Structure (London, England: 1993)|volume=9|issue=7|pages=571–586|doi=10.1016/s0969-2126(01)00617-7 |issn=0969-2126|pmid=11470432}}</ref> ''E. coli'' MalK (E.c. MalK),<ref name=":12">{{Наведено списание|last1=Chen|first1=Jue|last2=Lu|first2=Gang|last3=Lin|first3=Jeffrey|last4=Davidson|first4=Amy L.|last5=Quiocho|first5=Florante A.|date=септември 2003|title=A tweezers-like motion of the ATP-binding cassette dimer in an ABC transport cycle|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14527411|journal=Molecular Cell|volume=12|issue=3|pages=651–661|doi=10.1016/j.molcel.2003.08.004 |issn=1097-2765|pmid=14527411}}</ref> ''T. litoralis'' MalK (TLMalK),<ref name=":13">{{Наведено списание|last1=Diederichs|first1=K.|last2=Diez|first2=J.|last3=Greller|first3=G.|last4=Müller|first4=C.|last5=Breed|first5=J.|last6=Schnell|first6=C.|last7=Vonrhein|first7=C.|last8=Boos|first8=W.|last9=Welte|first9=W.|date=15 ноември 2000|title=Crystal structure of MalK, the ATPase subunit of the trehalose/maltose ABC transporter of the archaeon Thermococcus litoralis|url=https://archive.org/details/sim_embo-journal_2000-11-15_19_22/page/5951|journal=The EMBO Journal|volume=19|issue=22|pages=5951–5961|doi=10.1093/emboj/19.22.5951|issn=0261-4189|pmid=11080142|pmc=305842 }}</ref> и кај следните извозници: TAP,<ref name=":14">{{Наведено списание|last1=Gaudet|first1=R.|last2=Wiley|first2=D. C.|date=3 септември 2001|title=Structure of the ABC ATPase domain of human TAP1, the transporter associated with antigen processing|url=https://archive.org/details/sim_embo-journal_2001-09-03_20_17/page/4964|journal=The EMBO Journal|volume=20|issue=17|pages=4964–4972|doi=10.1093/emboj/20.17.4964|issn=0261-4189|pmid=11532960|pmc=125601 }}</ref> HlyB,<ref>{{Наведено списание|last1=Schmitt|first1=Lutz|last2=Benabdelhak|first2=Houssain|last3=Blight|first3=Mark A.|last4=Holland|first4=I. Barry|last5=Stubbs|first5=Milton T.|date=4 јули 2003|title=Crystal structure of the nucleotide-binding domain of the ABC-transporter haemolysin B: identification of a variable region within ABC helical domains|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12823972|journal=Journal of Molecular Biology|volume=330|issue=2|pages=333–342|doi=10.1016/s0022-2836(03)00592-8 |issn=0022-2836|pmid=12823972}}</ref> MJ0796,<ref name=":15">{{Наведено списание|last1=Yuan|first1=Y. R.|last2=Blecker|first2=S.|last3=Martsinkevich|first3=O.|last4=Millen|first4=L.|last5=Thomas|first5=P. J.|last6=Hunt|first6=J. F.|date=24 август 2001|title=The crystal structure of the MJ0796 ATP-binding cassette. Implications for the structural consequences of ATP hydrolysis in the active site of an ABC transporter|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2001-08-24_276_34/page/32313|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=276|issue=34|pages=32313–32321|doi=10.1074/jbc.M100758200|doi-access=free |issn=0021-9258|pmid=11402022}}</ref><ref name=":16">{{Наведено списание|last1=Smith|first1=Paul C.|last2=Karpowich|first2=Nathan|last3=Millen|first3=Linda|last4=Moody|first4=Jonathan E.|last5=Rosen|first5=Jane|last6=Thomas|first6=Philip J.|last7=Hunt|first7=John F.|date=јули 2002|title=ATP binding to the motor domain from an ABC transporter drives formation of a nucleotide sandwich dimer|journal=Molecular Cell|volume=10|issue=1|pages=139–149|doi=10.1016/s1097-2765(02)00576-2 |issn=1097-2765|pmc=3516284|pmid=12150914}}</ref> Sav1866,<ref name=":7" /> и MsbA.<ref name=":22">{{Наведено списание|last1=Ward|first1=Andrew|last2=Reyes|first2=Christopher L.|last3=Yu|first3=Jodie|last4=Roth|first4=Christopher B.|last5=Chang|first5=Geoffrey|date=27 ноември 2007|title=Flexibility in the ABC transporter MsbA: Alternating access with a twist|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-11-27_104_48/page/19005|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=104|issue=48|pages=19005–19010|doi=10.1073/pnas.0709388104|doi-access=free |issn=1091-6490|pmc=2141898|pmid=18024585}}</ref> Двете молекули на ATP се позиционираат во интерфејсот на димерите, помеѓу Вокеровиот А мотив на едната подединица и LSGGQ мотивот на другата подединица.<ref name=":5" /> Оваа конфигурација првпат била воочена кај Rad50<ref name=":17">{{Наведено списание|last1=Hopfner|first1=K. P.|last2=Karcher|first2=A.|last3=Shin|first3=D. S.|last4=Craig|first4=L.|last5=Arthur|first5=L. M.|last6=Carney|first6=J. P.|last7=Tainer|first7=J. A.|date=23 јуни 2000|title=Structural biology of Rad50 ATPase: ATP-driven conformational control in DNA double-strand break repair and the ABC-ATPase superfamily|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10892749|journal=Cell|volume=101|issue=7|pages=789–800|doi=10.1016/s0092-8674(00)80890-9 |issn=0092-8674|pmid=10892749}}</ref> и во структурите на MJ0796, NBD подединицата на LolD транспортерот на ''[[Methanococcus jannaschii]]''<ref name=":16" /> и E.c. MalK малтозниот транспортер.<ref name=":12" /> Структурите се, исто така, доследни со резултатите добиени од биохемиски испитувања, кои покажале дека ATP е во близок контакт со аминокиселинските остатоци на P-петелката и LSGGQ мотивот во текот на каталитичкиот процес.<ref>{{Наведено списание|last1=Fetsch|first1=Erin E.|last2=Davidson|first2=Amy L.|date=23 јули 2002|title=Vanadate-catalyzed photocleavage of the signature motif of an ATP-binding cassette (ABC) transporter|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-07-23_99_15/page/9685|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=99|issue=15|pages=9685–9690|doi=10.1073/pnas.152204499|doi-access=free |issn=0027-8424|pmid=12093921|pmc=124977 }}</ref> Врзувањето на ATP е неопходно за да се осигура електростатичен и структурен интегритет на активното место и да се поттикне формирањето на активниот NBD димер.<ref name=":23">{{Наведено списание|last1=Reyes|first1=Christopher L.|last2=Ward|first2=Andrew|last3=Yu|first3=Jodie|last4=Chang|first4=Geoffrey|date=13 февруари 2006|title=The structures of MsbA: Insight into ABC transporter-mediated multidrug efflux|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16337944|journal=FEBS Letters|volume=580|issue=4|pages=1042–1048|doi=10.1016/j.febslet.2005.11.033|issn=0014-5793|pmid=16337944}}</ref> Врзувањето на ATP се стабилизира со помош на следните заемодејства: (1) [[стекинг интеракција]] (англ. stacking interaction) помеѓу прстенот на сочувана ароматична аминокиселина, која претходи на Вокеровиот А мотив, и [[аденин]]скиот прстен на ATP молекулата,<ref>{{Наведено списание|last1=Ambudkar|first1=Suresh V.|last2=Kim|first2=In-Wha|last3=Xia|first3=Di|last4=Sauna|first4=Zuben E.|date=13 февруари 2006|title=The A-loop, a novel conserved aromatic acid subdomain upstream of the Walker A motif in ABC transporters, is critical for ATP binding|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16412422|journal=FEBS Letters|volume=580|issue=4|pages=1049–1055|doi=10.1016/j.febslet.2005.12.051|issn=0014-5793|pmid=16412422}}</ref><ref name=":18">{{Наведено списание|last1=Geourjon|first1=C.|last2=Orelle|first2=C.|last3=Steinfels|first3=E.|last4=Blanchet|first4=C.|last5=Deléage|first5=G.|last6=Di Pietro|first6=A.|last7=Jault|first7=J. M.|date=септември 2001|title=A common mechanism for ATP hydrolysis in ABC transporter and helicase superfamilies|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11551790|journal=Trends in Biochemical Sciences|volume=26|issue=9|pages=539–544|doi=10.1016/s0968-0004(01)01907-7 |issn=0968-0004|pmid=11551790}}</ref> (2) [[Водородна врска|водородни врски]] помеѓу сочуваниот [[лизин]]ски остаток од Вокеровиот А мотив и кислородните атоми на бета- и гама-фосфатот од ATP молекулата и координација на овие фосфати и одредени аминокиселински остатоци од Вокеровиот А мотив со Mg<sup>2+</sup> јон,<ref name=":10" /><ref name=":14" /> и (3) координација на гама-фосфатот со страничниот ланец на [[серин]]от и [[амид]]ните групи од делот на полипептидната верига каде се наоѓаат [[глицин]]ските остатоци во LSGGQ мотивот.<ref>{{Наведено списание|last1=Ye|first1=Jiqing|last2=Osborne|first2=Andrew R.|last3=Groll|first3=Michael|last4=Rapoport|first4=Tom A.|date=4 ноември 2004|title=RecA-like motor ATPases--lessons from structures|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15511523|journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics|volume=1659|issue=1|pages=1–18|doi=10.1016/j.bbabio.2004.06.003|issn=0006-3002|pmid=15511523}}</ref> Дополнително, сочуваниот [[хистидин]] во Н-петелката ја поттикнува димеризацијата на домените по врзувањето на ATP. Овој хистидински остаток стапува во контакт со аминокиселински остатоци во Вокеровиот А мотив и D петелката од другата страна на димерниот интерфејс.<ref name=":12" /><ref name=":16" /><ref name=":17" /><ref name=":19">{{Наведено списание|last1=Zaitseva|first1=Jelena|last2=Jenewein|first2=Stefan|last3=Jumpertz|first3=Thorsten|last4=Holland|first4=I. Barry|last5=Schmitt|first5=Lutz|date=1 јуни 2005|title=H662 is the linchpin of ATP hydrolysis in the nucleotide-binding domain of the ABC transporter HlyB|journal=The EMBO Journal|volume=24|issue=11|pages=1901–1910|doi=10.1038/sj.emboj.7600657|issn=0261-4189|pmc=1142601|pmid=15889153}}</ref> Правилното врзување на фосфатните остатоци и позиционирањето на гама-фосфатот кон молекулата на вода која го напаѓа е неопходно за ензиматската хидролиза на ATP.<ref name=":5" /> Во активното место на врзување на нуклеотидот, кислородните атоми на бета- и гама-фосфатите на ATP молекулата биваат стабилизирани од аминокиселинските остатоци на Вокеровиот А мотив<ref>{{Наведено списание|last1=Maegley|first1=K. A.|last2=Admiraal|first2=S. J.|last3=Herschlag|first3=D.|date=6 август 1996|title=Ras-catalyzed hydrolysis of GTP: a new perspective from model studies|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1996-08-06_93_16/page/8160|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=93|issue=16|pages=8160–8166|doi=10.1073/pnas.93.16.8160 |doi-access=free |issn=0027-8424|pmid=8710841|pmc=38640 }}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Matte|first1=A.|last2=Tari|first2=L. W.|last3=Delbaere|first3=L. T.|date=15 април 1998|title=How do kinases transfer phosphoryl groups?|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9562560|journal=Structure (London, England: 1993)|volume=6|issue=4|pages=413–419|doi=10.1016/s0969-2126(98)00043-4 |issn=0969-2126|pmid=9562560}}</ref> и преку координација со Mg<sup>2+</sup> јонот.<ref name=":5" /> Mg<sup>2+</sup> јонот, исто така, се координира со терминалниот [[Аспарагинска киселина|аспартатен]] остаток од Вокеровиот В мотив преку молекулата на вода која напаѓа.<ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":15" /> Генерална база, која може да биде [[Глутаминска киселина|глутаматниот]] остаток веднаш до Вокеровиот B мотив,<ref name=":9" /><ref name=":16" /><ref name=":18" /> глутаминот во Q-петелката,<ref name=":8" /><ref name=":13" /><ref name=":16" /> или хистидинот во прекинувачкиот регион кој формира водородна врска со гама-фосфатот од ATP молекулата, ја катализира брзината на хидролиза на ATP со промовирање на напаѓачката молекула на вода.<ref name=":12" /><ref name=":13" /><ref name=":16" /><ref name=":19" /> Точниот молекуларен механизам на хидролизата на ATP сè уште не е целосно утврден.<ref name=":0" /> == Механизам на транспорт == ABC-транспортерите се [[Активен транспорт|активни транспортери]] т.е. потребна е енергија во форма на ATP за транслокација на супстратот преку клеточната мембрана. Овие белковини ја искористуваат врзивната енергија и/или хидролиза на ATP за поттикнување на конформациони промени во трансмембранскиот домен (TMD) кои се одговорни за транспортот на супстратните молекули.<ref name=":24">{{Наведено списание|last1=Hollenstein|first1=Kaspar|last2=Dawson|first2=Roger J. P.|last3=Locher|first3=Kaspar P.|date=август 2007|title=Structure and mechanism of ABC transporter proteins|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17723295|journal=Current Opinion in Structural Biology|volume=17|issue=4|pages=412–418|doi=10.1016/j.sbi.2007.07.003|issn=0959-440X|pmid=17723295}}</ref> ABC увозниците и извозниците имаат сличен механизам на транспорт на супстрати што произлегува од сличностите во нивните структури. Механизмот кој ги опишува конформационите промени на транспортерот одговорни за врзување на супстратот се нарекува ''модел на наизменичен пристап''. Во овој модел, местото за врзување на супстратот се менува меѓу конформација која е насочена кон надворешноста и конформација која е насочена кон внатрешноста. Релативните афинитети за врзување на супстратот на двете конформации ја одредуваат насоката на транспортот. Кај увозниците, бидејќи транслокацијата е насочена од периплазмата кон цитоплазмата, тогаш конформацијата која е насочена кон надворешноста ќе има повисок афинитет за врзување на супстратот. Спротивно на ова, кај извозниците конформацијата која е насочена кон внатрешноста ќе има повисок афинитет за врзување на супстратот.<ref name=":5" /> Моделот кој ги опишува конформационите промени во нуклеотид-врзувачкиот домен (NBD), како резултат на врзувањето и хидролизата на ATP, се нарекува ''ATP-прекинувачки модел'' (англ. ATP-switch model). Овој модел предвидува две главни конформациони промени на NBD: создавање на затворен димер по врзувањето на две ATP молекули и дисоцијација во отворен димер по хидролиза на ATP и ослободување на [[Аденозин дифосфат|ADP]] и неоргански [[Фосфорна киселина|фосфат]] (P<sub>i</sub>). Премините помеѓу отворена и затворена конформација на димерот предизвикуваат конформациски промени во TMD, што резултира со транслокација на супстратот.<ref name=":25">{{Наведено списание|last1=Higgins|first1=Christopher F.|last2=Linton|first2=Kenneth J.|date=октомври 2004|title=The ATP switch model for ABC transporters|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15452563|journal=Nature Structural & Molecular Biology|volume=11|issue=10|pages=918–926|doi=10.1038/nsmb836|issn=1545-9993|pmid=15452563}}</ref> Општиот механизам за транспортниот циклус на ABC-транспортерите сè уште не е целосно разјаснет, сепак акумулирани се прилично голем број на структурни и биохемиски податоци за поддршка на моделот во кој врзувањето и хидролизата на ATP е спрегнато со конформациските промени одговорни за транслокација на супстратот. Во состојба на мирување на сите ABC-транспортери, NB домените се наоѓаат во отворена димерна конфигурација, со низок афинитет за ATP. Оваа отворена конформација поседува комора која е достапна на внатрешноста на транспортерот. Циклусот на транспортот започнува со врзување на супстратот за одредено место на TMD кое има висок афинитет кон него, што предизвикува конформациони промени во NBD кои го зголемуваат афинитетот за врзување на ATP. Потоа, две молекули на ATP се врзуваат кооперативно за NBD, за да ја формираат конфигурацијата на затворен димер. Затворениот NBD димер индуцира конформациони промени во TM домените, кои предизвикуваат отворање на TMD и формирање на комора со отвор кој е спротивен на оној од почетната состојба. Афинитетот на TMD кон супстратот се намалува, па тој го отпушта во околината. По ова следи хидролиза на ATP со последователно ослободување на P<sub>i</sub>, а потоа и на ADP, што дејствува да го врати транспортерот во неговата првобитна (основна) конфигурација. Иако е предложен општ механизам, сепак, сè уште се дебатира за точниот редослед на врзување на супстратот, врзувањето и хидролизата на ATP, конформациските промени, како и заемодејствата помеѓу домените.<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":22" /><ref name=":23" /><ref name=":24" /><ref name=":25" /><ref>{{Наведено списание|last=Locher|first=Kaspar P.|date=август 2004|title=Structure and mechanism of ABC transporters|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15313236|journal=Current Opinion in Structural Biology|volume=14|issue=4|pages=426–431|doi=10.1016/j.sbi.2004.06.005|issn=0959-440X|pmid=15313236}}</ref><ref name=":26">{{Наведено списание|last1=Oldham|first1=Michael L.|last2=Davidson|first2=Amy L.|last3=Chen|first3=Jue|date=декември 2008|title=Structural insights into ABC transporter mechanism|journal=Current Opinion in Structural Biology|volume=18|issue=6|pages=726–733|doi=10.1016/j.sbi.2008.09.007|issn=1879-033X|pmc=2643341|pmid=18948194}}</ref><ref name=":27">{{Наведено списание|last=Chang|first=Geoffrey|date=27 ноември 2003|title=Multidrug resistance ABC transporters|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14630327|journal=FEBS Letters|volume=555|issue=1|pages=102–105|doi=10.1016/s0014-5793(03)01085-8 |issn=0014-5793|pmid=14630327}}</ref> Неколку истражувачки групи кои ги проучуваат ABC-транспортерите имаат различни теории во поглед на механизмот на дејството на транспортерите. Сè до неодамна генерално било прифатено дека хидролизата на ATP го обезбедува главниот енергетски инпут или погон за транспорт на супстратот и дека NB домените делуваат наизменично, како и дека е можно да учествуваат во различни чекори од транспортниот циклус.<ref>{{Наведено списание|last1=Senior|first1=A. E.|last2=al-Shawi|first2=M. K.|last3=Urbatsch|first3=I. L.|date=27 декември 1995|title=The catalytic cycle of P-glycoprotein|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8549739|journal=FEBS Letters|volume=377|issue=3|pages=285–289|doi=10.1016/0014-5793(95)01345-8|issn=0014-5793|pmid=8549739}}</ref> Меѓутоа, најновите структурни и биохемиски податоци укажуваат на тоа дека врзувањето на ATP, а не неговата хидролиза, е главниот погон за транспортот на супстратот. Бидејќи врзувањето на ATP ја иницира димеризацијата на NBD, можно е формирањето на димерот да претставува главниот погон. Познато е дека некои транспортери имаат NB домени со различни способности за врзување и хидролиза на ATP, а фактот што интерфејсот на NBD димерот содржи две места за врзување на ATP сугерира дека функцијата на двата NBD во транспортниот циклус се совпаѓа.<ref name=":25" /> Постојат одредени докази дека врзувањето на ATP е, всушност, главниот поттикнувач на транспортниот циклус.<ref name=":25" /> Покажано е врзувањето на ATP ги менува својствата на врзувањето на супстратот за TMD. Афинитетот на ABC-транспортерот за неговиот супстрат тешко се мери директно, а индиректните мерења, на пример со стимулација на активноста на ATPазата, често ги одразуваат другите чекори од кои зависи брзината на реакцијата. Неодамна било покажано, со директни мерења на врзување на [[винбластин]] за пермеазниот гликобелковина ([[P-гликобелковина]]) во присуство на нехидролизирачки аналози на ATP (пр. 5’-аденилил-β-γ-имидодифосфат, AMP-PMP), дека врзувањето на ATP, во отсуство на хидролиза, е доволно за да се намали афинитетот со кој TMD го врзува супстратот.<ref>{{Наведено списание|last1=Martin|first1=C.|last2=Higgins|first2=C. F.|last3=Callaghan|first3=R.|date=25 декември 2001|title=The vinblastine binding site adopts high- and low-affinity conformations during a transport cycle of P-glycoprotein|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11747450|journal=Biochemistry|volume=40|issue=51|pages=15733–15742|doi=10.1021/bi011211z |issn=0006-2960|pmid=11747450}}</ref> Исто така, врзувањето на ATP индуцира значителни конформациони промени во двата TM домена. [[Спектроскопија|Спектроскопските]] истражувања, испитувањата на протеазната пристапност и истражувањата со вкрстено врзување покажале дека врзувањето на ATP за NB домените индуцира конформациони промени кај MRP1 (англ. multidrug resistance-associated protein-1),<ref>{{Наведено списание|last1=Manciu|first1=Liliana|last2=Chang|first2=Xiu-Bao|last3=Buyse|first3=Frédéric|last4=Hou|first4=Yue-Xian|last5=Gustot|first5=Adelin|last6=Riordan|first6=John R.|last7=Ruysschaert|first7=Jean Marie|date=31 јануари 2003|title=Intermediate structural states involved in MRP1-mediated drug transport. Role of glutathione|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2003-01-31_278_5/page/3347|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=278|issue=5|pages=3347–3356|doi=10.1074/jbc.M207963200|doi-access=free |issn=0021-9258|pmid=12424247}}</ref> HisPMQ,<ref>{{Наведено списание|last1=Kreimer|first1=D. I.|last2=Chai|first2=K. P.|last3=Ferro-Luzzi Ames|first3=G.|date=21 ноември 2000|title=Nonequivalence of the nucleotide-binding subunits of an ABC transporter, the histidine permease, and conformational changes in the membrane complex|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11087367|journal=Biochemistry|volume=39|issue=46|pages=14183–14195|doi=10.1021/bi001066+ |issn=0006-2960|pmid=11087367}}</ref> LmrA<ref>{{Наведено списание|last1=Vigano|first1=C.|last2=Margolles|first2=A.|last3=van Veen|first3=H. W.|last4=Konings|first4=W. N.|last5=Ruysschaert|first5=J. M.|date=14 април 2000|title=Secondary and tertiary structure changes of reconstituted LmrA induced by nucleotide binding or hydrolysis. A fourier transform attenuated total reflection infrared spectroscopy and tryptophan fluorescence quenching analysis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2000-04-14_275_15/page/10962|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=275|issue=15|pages=10962–10967|doi=10.1074/jbc.275.15.10962 |doi-access=free |issn=0021-9258|pmid=10753896}}</ref> и Pgp.<ref>{{Наведено списание|last1=Sonveaux|first1=N.|last2=Vigano|first2=C.|last3=Shapiro|first3=A. B.|last4=Ling|first4=V.|last5=Ruysschaert|first5=J. M.|date=18 јуни 1999|title=Ligand-mediated tertiary structure changes of reconstituted P-glycoprotein. A tryptophan fluorescence quenching analysis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1999-06-18_274_25/page/17649|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=274|issue=25|pages=17649–17654|doi=10.1074/jbc.274.25.17649 |doi-access=free |issn=0021-9258|pmid=10364203}}</ref> Дводимензионалните кристални структури на AMP-PMP врзан за Pgp покажале дека во текот на транспортниот циклус најголемите конформациони промени се случуваат по врзувањето на ATP, а последователната хидролиза на ATP предизвикува поограничени промени.<ref>{{Наведено списание|last1=Rosenberg|first1=M. F.|last2=Velarde|first2=G.|last3=Ford|first3=R. C.|last4=Martin|first4=C.|last5=Berridge|first5=G.|last6=Kerr|first6=I. D.|last7=Callaghan|first7=R.|last8=Schmidlin|first8=A.|last9=Wooding|first9=C.|date=15 октомври 2001|title=Repacking of the transmembrane domains of P-glycoprotein during the transport ATPase cycle|url=https://archive.org/details/sim_embo-journal_2001-10-15_20_20/page/5615|journal=The EMBO Journal|volume=20|issue=20|pages=5615–5625|doi=10.1093/emboj/20.20.5615|issn=0261-4189|pmid=11598005|pmc=125677 }}</ref> Придонес за овие конформациони промени може да даваат вртежните движења и искривувањата на трансмембранските алфа-завојници. Други студии се имаат фокусирано на потврдување дека врзувањето на ATP го индуцира создавањето на затворениот NBD димер. Биохемиските испитувања на интактните транспортни комплекси сугерираат дека конформационите промени во NB домените се релативно мали. Во отсуство на ATP, NB домените веројатно се флексибилни, но овие движења не вклучуваат големи реориентации на NBD во однос на другите домени од транспортерот. Врзувањето на ATP индуцира ригидна ротација на двата ABC поддомени еден во однос на друг, што овозможува правилно подредување на [[нуклеотид]]ите во нивните активни места и интеракција со соодветните мотиви. Постојат цврсти биохемиски докази дека врзувањето на двете ATP молекули е кооперативно, т.е. и двете молекули мора да се врзат во нивните активни места пред NB домените да можат да се димеризираат и да ја формираат затворената, каталитички активна, конформација.<ref name=":25" /> == ABC-увозници == Повеќето ABC-транспортери кои посредуваат во внесувањето на нутриенсите и другите молекули во бактериската клетка зависат од посебни белковини за врзување на супстратот, кои го врзуваат со многу висок афинитет. Овие белковини се водорастворливи, хидрофилни белковини, кои се сместени во периплазматскиот простор кај [[Грамнегативни бактерии|Грам-негативните бактерии]]. [[Грампозитивни бактерии|Грам-позитивните бактерии]] немаат периплазматски простор, па затоа нивниот врзувача белковина најчесто е [[липобелковина]] кој е врзан за надворешната страна на клеточната мембрана. Некои Грам-позитивни бактерии имаат врзувачки белковини кои се врзани за трансмембранскиот домен на самиот ABC-транспортер.<ref name=":0" /> Првата успешно добиена кристална структура на неоштетен ABC импортер е молибденскиот транспортер (ModBC-A) од ''[[Archaeoglobus fulgidus]]''.<ref name=":20" /> Одредени се и структурите на три други бактериски увозници, со атомска резолуција, и тоа: ''E. coli'' BtuCD,<ref name=":6" /> ''E. coli-''[[Малтоза|малтозен]] транспортер (MalFGK<sub>2</sub>-E),<ref name=":21" /> и можен метал-хелатен транспортер на ''Haemophilus influenzae'' HI1470/1.<ref name=":8" /> Структурите даваат детална слика за интеракцијата помеѓу трансмембранскиот домен и ABC-доменот. Тие, исто така, откриваат две различни конформации кај кои отворот се наоѓа на спротивни краеви. Откриено е и уште едно заедничко својство на сите увозници, а тоа е дека секој NBD се врзува за еден TMD преку краток цитоплазматски алфа-завојница на TM-доменот кој се нарекува „спрегнувачка завојница“. === Големи ABC-увозници === BtuCD и HI1470/1 се класифицирани како големи ABC-увозници. Трансмембранската подединица на импортерот на [[Витамин Б12|витамин Б<sub>12</sub>]], BtuCD, содржи десет трансмембрански завојници, а функционалната единица и се состои од две копии, од кои секоја има домен за врзување на нуклеотиди (NBD) и трансмембрански домен (TMD). TMD и NBD стапуваат во меѓусебна интеракција преку една цитоплазматска петелка помеѓу два TM-завојници и Q-петелката во ABC-доменот. Во отсуство на врзани нуклеотиди, постојат два ABC-домена и интерфејсот на димерот е отворен. Споредбата на структурите со врзувачка белковина (BtuCDF) и без врзувачка белковина (BtuCD) открива дека BtuCD има отвор кон периплазмата, додека кај BtuCDF-конформацијата која е насочена кон надвор е затворена и од двете страни на мембраната. Структурите на BtuCD и неговиот хомолог, HI1470/1, претставуваат две различни конформациони состојби на ABC-транспортерот. Предвидениот пат за транслокација на супстратот во BtuCD е отворен кон периплазмата, а затворен од цитоплазматската страна на мембраната, додека оној кај HI1470/1 има спротивна насока и е отворен само од цитоплазматската страна. Разликата во структурите е во свртување од 9° на едната TM-подединица во однос на другата.<ref name=":0" /><ref name=":5" /><ref name=":26" /> === Мали ABC-увозници === Структурите на ModBC-A и MalFGK<sub>2</sub>-E, кои се наоѓаат во комплекс со нивната врзувачка белковина, одговараат на мали ABC-увозници. TMD на ModBC-A и MalFGK<sub>2</sub>-E имаат само шест завојници во рамките на една подединица. Хомодимерот на ModBC-A се наоѓа во конформација во која TM-подединиците (ModB) се ориентирани во превртена V-форма, со отвор од цитоплазматската страна на мембраната. Од друга страна, ABC-подединиците (ModC) се наоѓаат во отворена конформација, без врзани нуклеотиди, во која P-петелката од едната подединица е одвоена од LSGGQ-мотивот на другата подединица. Врзувачката белковина ModA се наоѓа во затворена конформација, во која супстратот е врзан во жлебот помеѓу двата сегменти на белковинската молекула и стапува во интеракција со вонклеточните петелки на ModB, така што тој е сместен директно над затворениот влез на транспортерот. Структурата на MalFGK<sub>2</sub>-E потсетува на каталитичката транзициона состојба за хидролиза на ATP. Таа се наоѓа во затворена конформација, во која содржи две ATP-молекули позиционирани меѓу Вокеровите А и В-мотиви од едната подединица и LSGGQ мотивот од другата подединица. Малтозоврзувачката белковина (MBP или MalE) се наоѓа укотвен на периплазматската страна на TM подединиците (MalF и MalG), а на интерфејсот на овие две подединици може да се забележи една голема, затворена шуплина. Трансмембранските завојници се така поредени што формираат конформација на белковината која е затворена кон цитоплазматската страна, а отворена кон периплазматската страна. Ваквата структура сугерира дека MBP треба да се врзе за транспортерот за да ја стимулира неговата ATPазна-функција.<ref name=":0" /><ref name=":5" /><ref name=":26" /> === Механизам на транспорт на ABC-увозниците === [[Податотека:Abc_importer.jpg|мини|Предложен механизам за транспорт на ABC-увозниците - модел на наизменичен пристап.|алт=|298x298пкс]] Механизамот на транспорт на ABC-увозниците го поддржува моделот на наизменичен пристап. Во состојба на мирување увозниците се насочени кон внатрешната страна, каде интерфејсот на димерот на нуклеотид-врзувачките домени (NBD) се одржува отворен од страна на трансмембранските домени (TMD) и насочен кон надворешната страна, но е затворен од спротивната, цитоплазматска, страна. По закотвувањето на затворената врзувачка белковина, кој има врзано супстрат, на периплазматската страна на TMD, доаѓа до врзување на ATP и затворање на NBD-димерот. Ова предизвикува премин на транспортерот од состојба на мирување во конформација насочена кон надворешноста, во која TMD се преориентирани за да го примат супстратот од врзувачката белковина. По хидролизата на ATP, NBD димерот се отвора и супстратот се ослободува во цитоплазмата. Отпуштањето на ADP и P<sub>i</sub> од NBD го враќа транспортерот во состојба на мирување. Единствената противречност на овој механизам со моделот на ATP-прекинувач е што конформацијата во состојбата на мирување, каде нема врзано нуклеотид, е различна од очекуваната конформација насочена кон надворешноста. Иако ова е случајот, треба да се напомене дека NBD не се димеризира сè додека ATP и врзувачката белковина не се врзат за транспортерот.<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":25" /><ref name=":26" /> == ABC-извозници == ABC-извозниците се чести во [[Прокариоти|прокариотскиот]] свет и тие имаат блиски хомолози кај [[еукариоти]]те. Тие се класифицираат според типот на супстратот кој го транспортираат. Една група на транспортери учествуваат во процесот на изнесување на белковини од клетката (пр. [[токсин]]и, [[Хидролаза|хидролитички ензими]], белковини на [[S-слој]]от, [[Лантибиотик|полициклични пептидни антибиотици]], [[бактериоцин]]и и фактори на компетенција), а другата група учествува во процесот на изнесување на [[Ксенобиотик|ксенобиотици]] (лекови). Овие ABC-извозници имаат привлечено големо внимание затоа што придонесуваат за отпорноста на клетките на дејството на [[Антибиотик|антибиотици]] и антиканцерогени лекови, така што ги испумпуваат овие лекови од клетката.<ref name=":0" /> Кај [[Грамнегативни бактерии|Грам-негативните бактерии]], ABC-извозниците посредуваат во симултаната секреција на белковинските супстрати низ внатрешната и надворешната мембрана без директен премин низ периплазмата. Овој тип на секреција се нарекува ''тип I секреција'', а опфаќа три компоненти кои заедно функционираат: ''ABC-извозник'', ''[[мембранска фузиона белковина]] (MFP)'' и ''фактор на надворешната мембрана (OMF)''. Пример за ваква секреција е излачувањето на [[хемолизин]] (HlyA) од ''E. coli'', каде ABC-транспортерот на внатрешната мембрана (HlyB) формира заемодејства со фузиона белковина на внатрешната мембрана (HlyAD) и факторот на надворешната мембрана (TolC). TolC овозможува хемолизинот да биде транспортиран низ двете мембрани, без контакт со периплазмата.<ref name=":4" /> Отпорноста на бактериите кон лекови станува сè поголем здравствен проблем. Еден од механизмите на отпорноста на бактериите кон лекови е зголемениот ефлукс на антибиотиците од бактериската клетка. Отпорноста на лекови поради ефлукс кој е посредуван од P-гликобелковината, првично била забележана кај клетките на цицачите. Леви и неговите соработници (Levy et al.) први објавиле докази дека отпорноста на бактериите кон антибиотици може да се должи на ефлукс на лековите од бактериската клетка.<ref>{{Наведено списание|last1=McMurry|first1=L.|last2=Petrucci|first2=R. E.|last3=Levy|first3=S. B.|date=јули 1980|title=Active efflux of tetracycline encoded by four genetically different tetracycline resistance determinants in Escherichia coli|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=77|issue=7|pages=3974–3977|doi=10.1073/pnas.77.7.3974 |doi-access=free |issn=0027-8424|pmid=7001450|pmc=349750 }}</ref> P-гликобелковината е најдобро проучената ефлуксна пумпа и како таква дава значаен увид во механизмот на бактериските пумпи.<ref name=":0" /> Иако одредени транспортери изнесуваат специфичен тип на супстрати, поголемиот број изнесуваат различни класи на лекови, со значително различни хемиски структури.<ref name=":3" /> Овие транспортери со заедничко име се нарекуваат ABC-транспортери на отпорност кон повеќе лекови (MDR — multidrug resistence), а понекогаш се нарекуваат и „хидрофобни правосмукалки“.<ref name=":27" /> === Човечки ABCB1/MDR1 P-белковина === P-гликобелковината е добро проучена белковина која придонесува на отпорноста на клетката кон повеќе лекови. Тој припаѓа на човечката ABCB (MDR/TAP)-семејство, а исто така е познат како ABCB1 или MDR1 Pgp. MDR1 се состои од функционален мономер со два трансмембрански домена (TMD) и два домена за врзување на нуклеотиди (NBD). Оваа белковина главно може да транспортира [[катјон]]ски или електрично-неутрални супстрати, како и широк спектар на амфифилни супстрати. Структурата на целиот ABCB1-мономер е добиена во присуство и во отсуство на нуклеотиди, со користење на [[Електронска кристалографија|електронска крио-кристалографија]]. Без врзани нуклеотиди, TMD се приближно паралелни и формираат сноп кој ја опкружува централната пора, со отвор кон вонклеточната страна на мембраната. Во присуство на нехидролизирачкиот ATP-аналог, AMP-PNP, TM-домените значително се реорганизирани, со три јасно одделени домени. Централната пора, која е опкружена со TM-домените, делумно е отворена кон внатреклеточната страна на клетката, со простор помеѓу двата домена кој овозможува пристап на супстратот од липидната фаза. Значителната промена во пакувањето и можната ротација на TM-завојниците по врзувањето на нуклеотидите сугерираат дека механизмот на транспорт е преку ротација на завојниците.<ref name=":3" /> === Растителни транспортери === [[Геном]]от на растението ''[[Arabidopsis thaliana]]'' кодира 120 ABC белковини, за разлика од човечкиот геном и геномот на [[Винска мушичка|винската мушичка]] (''Drosophila melanogaster'') кои кодираат 50-70 ABC-белковини. Растителните ABC-белковини се поделени во 13 потсемејства врз основа на големината (полн, половичен или четврт), орентацијата и севкупната сличност во аминокиселинската низа.<ref>{{Наведено списание|last=Rea|first=Philip A.|date=2007|title=Plant ATP-binding cassette transporters|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17263663|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=58|pages=347–375|doi=10.1146/annurev.arplant.57.032905.105406|issn=1543-5008|pmid=17263663}}</ref> Хомолозите на отпорност кон повеќе лекови (MDR), исто така познати и како P-гликобелковини, претставуваат најголемото потсемејство кај растенијата со 22 члена и второ по големина ABC-потсемејство. Потсемејството B на растителните ABC-транспортери (ABCB) се состои од белковини кои се одликувани по нивната локализација на плазматската мембрана.<ref>{{Наведено списание|last1=Bailly|first1=Aurélien|last2=Yang|first2=Haibing|last3=Martinoia|first3=Enrico|last4=Geisler|first4=Markus|last5=Murphy|first5=Angus S.|date=2011|title=Plant Lessons: Exploring ABCB Functionality Through Structural Modeling|journal=Frontiers in Plant Science|volume=2|pages=108|doi=10.3389/fpls.2011.00108|doi-access=free |issn=1664-462X|pmc=3355715|pmid=22639627}}</ref> Растителните ABCB-транспортери се одликуваат со хетерологна експресија во ''E. coli'', ''[[Пивски квасец|S. cerevisiae]]'', ''[[Schizosaccharomyces pombe]]'' и HeLa-клетки за да се утврди супстратната специфичност. Откриено е дека растителните ABCB-транспортери го транспортираат [[фитохормон]]от индол-3-оцетна киселина, исто така познат како [[ауксин]], кој е значаен регулатор на растот и развојот на растенијата.<ref>{{Наведено списание|last1=Geisler|first1=Markus|last2=Murphy|first2=Angus S.|date=13 февруари 2006|title=The ABC of auxin transport: the role of p-glycoproteins in plant development|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16359667|journal=FEBS Letters|volume=580|issue=4|pages=1094–1102|doi=10.1016/j.febslet.2005.11.054|issn=0014-5793|pmid=16359667}}</ref><ref name=":28">{{Наведено списание|last1=Yang|first1=Haibing|last2=Murphy|first2=Angus S.|date=јули 2009|title=Functional expression and characterization of Arabidopsis ABCB, AUX 1 and PIN auxin transporters in Schizosaccharomyces pombe|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19309458|journal=The Plant Journal: For Cell and Molecular Biology|volume=59|issue=1|pages=179–191|doi=10.1111/j.1365-313X.2009.03856.x|issn=1365-313X|pmid=19309458}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Blakeslee|first1=Joshua J.|last2=Peer|first2=Wendy A.|last3=Murphy|first3=Angus S.|date=октомври 2005|title=Auxin transport|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16054428|journal=Current Opinion in Plant Biology|volume=8|issue=5|pages=494–500|doi=10.1016/j.pbi.2005.07.014|issn=1369-5266|pmid=16054428}}</ref> Насочениот, поларен транспорт на ауксинот посредува во растителните одговори на стимулансите од околината, по пат на процеси како што се [[Фототропизам|фототропизмот]] и [[Гравитотропизам|гравитотропизмот]].<ref>{{Наведено списание|last1=Kretzschmar|first1=Tobias|last2=Burla|first2=Bo|last3=Lee|first3=Youngsook|last4=Martinoia|first4=Enrico|last5=Nagy|first5=Réka|date=7 септември 2011|title=Functions of ABC transporters in plants|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21967056|journal=Essays in Biochemistry|volume=50|issue=1|pages=145–160|doi=10.1042/bse0500145|issn=1744-1358|pmid=21967056}}</ref> Други ABCB транспортери, како што е ABCB4, учествуваат и во изнесувањето и во внесувањето на ауксинот во клетката.<ref name=":28" /> При ниски внатрешноклеточни концентрации на ауксин, ABCB4 игра улога на импортер на ауксин, сè додека неговата концентрација не достигне одредено ниво. Кога концентрацијата на ауксин во клетката ќе го надмине тоа ниво, ABCB4 ја менува својата функција во извозник на ауксин, регулирајќи ја на тој начин неговата концентрација во клетката.<ref name=":28" /><ref>{{Наведено списание|last1=Kubeš|first1=Martin|last2=Yang|first2=Haibing|last3=Richter|first3=Gregory L.|last4=Cheng|first4=Yan|last5=Młodzińska|first5=Ewa|last6=Wang|first6=Xia|last7=Blakeslee|first7=Joshua J.|last8=Carraro|first8=Nicola|last9=Petrášek|first9=Jan|date=февруари 2012|title=The Arabidopsis concentration-dependent influx/efflux transporter ABCB4 regulates cellular auxin levels in the root epidermis|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21992190|journal=The Plant Journal: For Cell and Molecular Biology|volume=69|issue=4|pages=640–654|doi=10.1111/j.1365-313X.2011.04818.x|issn=1365-313X|pmid=21992190}}</ref> === Sav1866 === Првата објавена високорезолуциска структура на ABC-извозник била онаа на Sav1866 од ''[[Staphylococcus aureus|S. аureus]]''.<ref name=":3" /><ref>{{Наведено списание|last1=Dawson|first1=Roger J. P.|last2=Locher|first2=Kaspar P.|date=6 март 2007|title=Structure of the multidrug ABC transporter Sav1866 from Staphylococcus aureus in complex with AMP-PNP|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17303126|journal=FEBS Letters|volume=581|issue=5|pages=935–938|doi=10.1016/j.febslet.2007.01.073|issn=0014-5793|pmid=17303126}}</ref> Sav1866 е хомолог на ABC-транспортери кои транспортираат повеќе лекови. Тој покажува значителна сличност во низата со човечките ABC-транспортери од потсемејството B, вклучувајќи ги MDR1 и TAP1/TAP2. Познато е дека ATPазната активност на Sav1866 е стимулирана од антиканцерогени лекови, како што се [[доксорубицин]], [[винбластин]] и други.<ref>{{Наведено списание|last1=Velamakanni|first1=Saroj|last2=Yao|first2=Yao|last3=Gutmann|first3=Daniel A. P.|last4=van Veen|first4=Hendrik W.|date=2 септември 2008|title=Multidrug transport by the ABC transporter Sav1866 from Staphylococcus aureus|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18690712|journal=Biochemistry|volume=47|issue=35|pages=9300–9308|doi=10.1021/bi8006737|issn=1520-4995|pmid=18690712}}</ref> Ова укажува на слична супстратна специфичност со P-гликобелковината и, според тоа, можен заеднички механизам за транслокација на супстрат. Sav1866 е хомодимер на половични транспортери и секоја подединица содржи N-терминален TMD со шест завојници и С-терминален NBD. NB-домените се слични по структура со оние на другите ABC-транспортери, кај кои двете ATP-врзувачки места се формираат на димерниот интерфејс помеѓу Вокеровиот А-мотив од едниот NBD и LSGGQ мотивот од другиот NBD. Структурата на Sav1866 со врзани ADP покажува дека NBD се во затворен димер и дека ТМ-завојниците се разделени со две „крила“ ориентирани кон периплазмата, со што формираат конфигурација која е отворена кон надворешната страна. Секое „крило“ се состои од завојниците ТМ1-2 од едната подединица и ТМ3-6 од другата подединица. Транспортерот содржи долги внатрешноклеточни петелки (ICL или ICD) кои ги поврзуваат ТМ-домените и кои се протегаат далеку од липидниот двослој во цитоплазмата. Додека увозниците содржат кратка спрегнувачка завојница кој е во контакт со еден NBD, Sav1866 има два внатреклеточни спрегнувачки завојници, од кои едниот (ICL1) е во контакт со NB-домените на двете подединици, а другиот (ICL2) формира заемодејства само со спротивната NBD-подединица.<ref name=":5" /><ref name=":7" /><ref name=":26" /> === MsbA === MsbA е ABC-транспортер на отпорност кон повеќе лекови (MDR), а можно е да претставува и липидна [[флипаза]]. Станува збор за ATPаза која го транспортира [[Липид А|липидот А]], кој е хидрофобниот дел на [[липополисахарид]]ите (LPS) и е сахаролипид заснован на [[гликозамин]], а го гради надворешниот монослој на надворешните мембрани на повеќето Грам-негативни бактерии. Липидот А е [[ендотоксин]], па затоа губењето на MsbA од клеточната мембрана или негова [[мутација]] која предизвикува пореметување на транспортот доведува до смрт на бактериската клетка. Оваа белковина е блиску хомологна со P-белковината (Pgp) во поглед на низата и има сродна супстратна специфичност со MDR-ABC-транспортерот LmrA од ''[[Lactococcus lactis]]''.<ref>{{Наведено списание|last1=Reuter|first1=Galya|last2=Janvilisri|first2=Tavan|last3=Venter|first3=Henrietta|last4=Shahi|first4=Sanjay|last5=Balakrishnan|first5=Lekshmy|last6=van Veen|first6=Hendrik W.|date=12 септември 2003|title=The ATP binding cassette multidrug transporter LmrA and lipid transporter MsbA have overlapping substrate specificities|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2003-09-12_278_37/page/35193|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=278|issue=37|pages=35193–35198|doi=10.1074/jbc.M306226200|doi-access=free |issn=0021-9258|pmid=12842882}}</ref> MsbA од ''E. coli'' е 36 % идентичен со N-терминалната половина на човечкиот MDR1, што сугерира дека имаат ист механизам на транспорт на амфифатични и хидрофобни супстрати. MsbA генот кодира половичен транспортер кој се состои од трансмембрански домен (TMD) споен со доменот за врзување на нуклеотиди (NBD). MsbA е хомодимер со тотална молекулска маса од 129,2 kD. Тој содржи шест ТМ-домени на периплазматската страна, еден NB домен сместен на цитоплазматската страна од клеточната мембрана и внатреклеточен домен (ICD) кој ги премостува TMD и NBD. Сочуваната завојница, која се протега од TMD сегментот до активното место на NBD, во голема мера е одговорна за преносот на информации меѓу TMD и NBD. Специфична ICD1 служи како сочувана стационарна точка околу која NBD може да ротира, што овозможува дисоцијација и димеризација на NBD во тек на врзувањето и хидролизата на ATP.<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":23" /><ref name=":26" /><ref name=":27" /><ref>{{Наведено списание|last1=Raetz|first1=Christian R. H.|last2=Reynolds|first2=C. Michael|last3=Trent|first3=M. Stephen|last4=Bishop|first4=Russell E.|date=2007|title=Lipid A modification systems in gram-negative bacteria|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_2007_76/page/295|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=76|pages=295–329|doi=10.1146/annurev.biochem.76.010307.145803|issn=0066-4154|pmc=2569861|pmid=17362200}}</ref> [[Податотека:Msba.jpg|мини|Структури на MsbA на кои се прикажани трите конформациони состојби: отворена апо ({{PDB|3b5w}}), затворена апо ({{PDB|3b5x}}), и со врзан нуклеотид ({{PDB|3b60}}).|алт=|282x282пкс]] Претходно објавените (сега повлечени) кристални структури на MsbA биле недоследни со бактерискиот хомолог Sav1866.<ref name=":30">{{Наведено списание|last1=Chang|first1=Geoffrey|last2=Roth|first2=Christopher B.|last3=Reyes|first3=Christopher L.|last4=Pornillos|first4=Owen|last5=Chen|first5=Yen-Ju|last6=Chen|first6=Andy P.|date=22 декември 2006|title=Retraction|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17185584|journal=Science (New York, N.Y.)|volume=314|issue=5807|pages=1875|doi=10.1126/science.314.5807.1875b|issn=1095-9203|pmid=17185584}}</ref><ref name=":30"/> Структурите биле преиспитани и било утврдено дека содржат грешка и дека поради тоа моделите на MsbA биле неточни. Неодамна, овие грешки биле коригирани и биле објавени нови структури.<ref name=":22" /> Во состојба на мирување MsbA на ''E. coli'' има форма на превртена буква „V“, со комора која е достапна од внатрешната страна на транспортерот. Контактите на димерот се концентрирани во регионот на вонклеточните петелки и додека NB-домените се на растојани од приближно 50 Å, подединиците на димерот се наоѓаат една наспроти друга. Растојанието помеѓу аминокиселинските остатоци на местото на димерниот интерфејс е утврдено со помош на експерименти на вкрстено врзување<ref>{{Наведено списание|last1=Buchaklian|first1=Adam H.|last2=Funk|first2=Andrea L.|last3=Klug|first3=Candice S.|date=6 јули 2004|title=Resting state conformation of the MsbA homodimer as studied by site-directed spin labeling|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15222771|journal=Biochemistry|volume=43|issue=26|pages=8600–8606|doi=10.1021/bi0497751|issn=0006-2960|pmid=15222771}}</ref> и со EPR ([[електронска парамагнетна резонанца]]).<ref name=":31">{{Наведено списание|last1=Dong|first1=Jinhui|last2=Yang|first2=Guangyong|last3=McHaourab|first3=Hassane S.|date=13 мај 2005|title=Structural basis of energy transduction in the transport cycle of MsbA|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15890883|journal=Science (New York, N.Y.)|volume=308|issue=5724|pages=1023–1028|doi=10.1126/science.1106592|issn=1095-9203|pmid=15890883}}</ref> Релативно големата комора овозможува транспорт на големи молекулски групи, како оние присутни во липидот А. Потребни се значителни конформациони промени за да се пренесат големи шеќерни групи низ мембраната. Разликата меѓу двете структури без врзани нуклеотиди (апо) е приближно 30° придвижување на ТМ4/ТМ5 завојниците во однос на ТМ3/ТМ6 завојниците. Кај MsbA од ''[[V. cholerae]]'', во затворената апо состојба, NB домените се порамнети и, иако се доближени, тие не формираат ATP-сендвич, а P-петелките на спротивните мономери се сместени една покрај друга. Во споредба со отворената конформација, димерниот интерфејс на ТМ-домените во затворена конформација со лицето кон внатре има екстензивни контакти. И кај двете апо конформации на MsbA, отворот на комората е од внатрешната страна. Структурата на MsbA-AMP-PNP (5’-аденилил-β-γ-имидофосфат) од ''[[S. typhimurium]]'' е слична со Sav1866. NB-домените во конформацијата со врзани нуклеотиди и лице кон надворешната страна заедно формираат канонски ATP димерен сендвич, т.е. нуклеотидот е сместен меѓу P-петелката и LSGGQ мотивот. Конформационата транзиција од MsbA-затворена-апо до MsbA-AMP-PNP опфаќа два чекори: приближно 10° придвижување на ТМ4/TM5 завојниците кон ТМ3/ТМ6, приближување на NB домените, но не и нивно порамнување, по што следи свртување на ТМ4/ТМ5 завојниците за приближно 20° надвор од рамнината. Свртувањето резултира со сепарација на ТМ3/ТМ6 завојниците од ТМ1/ТМ2 завојниците, што доведува до промена од конформација со отвор кон внатре во конформација со отвор кон надвор. Според тоа, промените во ориентацијата и растојанието на NB домените драматично го реаранжираат пакувањето на трансмембранските завојници и делотворно го менуваат пристапот на комората од внатрешноста на мембраната во пристап од надворешноста на мембраната.<ref name=":22" /> Структурите добиени за MsbA се основа за транспортниот модел по пат на свртување.<ref name=":3" /> Опишаните структури исто така ја нагласуваат динамичката природа на ABC извозниците, што е потврдено и со флуоресцентни и со EPR-истражувања.<ref name=":26" /><ref name=":31" /><ref>{{Наведено списание|last1=Borbat|first1=Peter P.|last2=Surendhran|first2=Kavitha|last3=Bortolus|first3=Marco|last4=Zou|first4=Ping|last5=Freed|first5=Jack H.|last6=Mchaourab|first6=Hassane S.|date=октомври 2007|title=Conformational motion of the ABC transporter MsbA induced by ATP hydrolysis|journal=PLOS Biology|volume=5|issue=10|pages=e271|doi=10.1371/journal.pbio.0050271|doi-access=free |issn=1545-7885|pmc=2001213|pmid=17927448}}</ref> Во најново време откриени се и инхибитори на MsbA.<ref>{{Наведено списание|last1=Zhang|first1=Ge|last2=Baidin|first2=Vadim|last3=Pahil|first3=Karanbir S.|last4=Moison|first4=Eileen|last5=Tomasek|first5=David|last6=Ramadoss|first6=Nitya S.|last7=Chatterjee|first7=Arnab K.|last8=McNamara|first8=Case W.|last9=Young|first9=Travis S.|date=26 јуни 2018|title=Cell-based screen for discovering lipopolysaccharide biogenesis inhibitors|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=115|issue=26|pages=6834–6839|doi=10.1073/pnas.1804670115|doi-access=free |issn=1091-6490|pmc=6042065|pmid=29735709}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Ho|first1=Hoangdung|last2=Miu|first2=Anh|last3=Alexander|first3=Mary Kate|last4=Garcia|first4=Natalie K.|last5=Oh|first5=Angela|last6=Zilberleyb|first6=Inna|last7=Reichelt|first7=Mike|last8=Austin|first8=Cary D.|last9=Tam|first9=Christine|date=мај 2018|title=Structural basis for dual-mode inhibition of the ABC transporter MsbA|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29720648|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=196–201|doi=10.1038/s41586-018-0083-5|issn=1476-4687|pmid=29720648}}</ref> === Механизам на транспорт на извозниците === [[Податотека:Abc_exporter.jpg|лево|мини|Предложен механизам за транспорт на ABC извозниците. Моделот е заснован на структурните и биохемиските истражувања на MsbA.|алт=|290x290пкс]] ABC-извозниците имаат транспортен механизам кој е доследен и со моделот на наизменичен пристап и со моделот на ATP-прекинувач. Во апо состојбата на извозниците, конформацијата е насочена кон внатрешноста, а TMD и NBD се релативно оддалечени едни од други за да можат да примаат амфифилни или хидрофобни супстрати. На пример, кај MsbA транспортерот големината на комората е соодветна за сместување на големи шеќерни групи од липополисахаридите (LPS). Како што е докажано од повеќе истражувачки тимови, врзувањето на супстратот е она што го покренува целиот транспортен циклус. Врзувањето на ATP, кое ја индуцира димеризацијата на NBD и формирањето на ATP-сендвичот, е она што ги покренува конформационите промени во TMD. Покажано е дека кај MsbA-шеќерните групи влегуваат во комората за време на врзувањето на ATP. Комората на MsbA е исполнета со остатоците на поларни и наелектризирани аминокиселини, што создава енергетски неповолна средина за хидрофобни супстрати, но енергетски поволна средина за поларните шеќерни групи на LPS. Бидејќи липидот не може долго време да биде стабилен во средината на комората, тој се „превртува“ и влегува во надворешниот липиден слој од мембраната. Ова „превртување“ може да биде поттикнато и од спуштањето на цврстите тела на ТМ-доменот додека хидрофобните „опашки“ на LPS молекулата се провлекуваат низ липидниот двослој. Со препакување на завојниците конформацијата на белковината се менува во состојба во која отворот е насочен кон надворешноста. Хидролизата на ATP може да го прошири периплазматскиот отвор и да го поттурне супстратот кон надворешниот слој на липидниот двослој. Со хидролиза на другата ATP-молекула и ослободувањето на ADP и P<sub>i</sub>, NB домените се одвојуваат, по што следи враќање во состојбата на мирување и отворање на комората кон цитоплазмата.<ref name=":22" /><ref name=":23" /><ref name=":25" /><ref name=":27" /><ref name=":30"/><ref name=":30" /><ref name=":31" /><ref>{{Наведено списание|last1=Gutmann|first1=Daniel A. P.|last2=Ward|first2=Andrew|last3=Urbatsch|first3=Ina L.|last4=Chang|first4=Geoffrey|last5=van Veen|first5=Hendrik W.|date=јануари 2010|title=Understanding polyspecificity of multidrug ABC transporters: closing in on the gaps in ABCB1|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_2010-01_35_1/page/36|journal=Trends in Biochemical Sciences|volume=35|issue=1|pages=36–42|doi=10.1016/j.tibs.2009.07.009|issn=0968-0004|pmc=4608440|pmid=19819701}}</ref> == Улога во отпорноста кон повеќе лекови == Познато е дека ABC-транспортерите имаат клучна улога во развивањето на отпорноста кон повеќе лекови (MDR, од [[Англиски јазик|анг.]] MultiDrug Resistence). Во случаите на MDR, пациентите кои користат лекови развиваат отпорност не само на лекот кој го примаат, туку и на неколку различни типови на лекови. Ваквата отпорност е предизвикана од повеќе фактори, а еден од нив е зголеменото излачување на лекот од клетките со посредство на ABC-транспортерите. На пример, ABCB1-белковината (P-белковината) ги изнесува тумор-супресорните лекови од клетката. P-белковината (наречен и MDR1, ABCB1, Pgp) е прототип на ABC-транспортерите и е најекстензивно проучуваниот [[ген]] од тоа семејство. Познато е дека Pgp транспортира [[Органско соединение|органски]] [[катјон]]ски и неутрални молекули. За неколку членови на ABCC семејството (познати и како MRP) познато е дека имаат MDR дејство на органски [[анјон]]ски соединенија. Најдобро проучен член на ABCG семејството е ABCG2, исто така познат како BCRP (од анг. Breast Cancer Resistence Protein – белковина на отпорност на [[рак на дојка]]), кој создава отпорност на повеќето инхибитори на [[топоизомераза]] I и II, како што се [[топотекан]], [[иринотекан]] и [[доксорубицин]]. Сè уште не е објаснето како овие белковини можат да транслоцираат толку многу лекови кои драстично се разликуваат во нивната [[хемиска структура]], но еден од моделите (моделот на хидрофобна правосмукалка) предлага дека сите овие лекови се врзуваат за P-белковината на основа на нивната хидрофобност. Откритието на првите еукариотски ABC-транспортери се случило за време на истражувања на култури од клетки и туморски клетки кои покажувале отпорност кон повеќе лекови со различни хемиски структури. Било покажано дека овие клетки имаат висока експресија на транспортна белковина на отпорност кон повеќе лекови (MDR), кој првично бил наречен P-гликобелковина (Pgp), а подоцна станал познат и како MDR1 (од анг. MultiDrug Resistence protein 1) или ABCB1. Како и сите други ABC-транспортери така и овој користи хидролиза на ATP за да експортира голем вариетет на хемиски соединенија (лекови) од цитозолот во [[Вонклеточна течност|вонклеточната течност]]. Во клетките кои се отпорни кон повеќе лекови доаѓа до прекумерна продукција на MDR1-белковината поради високата активност на MDR1 генот. Супстрати на MDR1 кај [[цицачи]]те се главно планарни, липосолубилни молекули со еден или повеќе позитивни полнежи. Повеќето лекови кои MDR1 ги изнесува надвор од цитозолот се мали, неполарни молекули, кои лесно можат да [[Дифузија|дифундираат]] од вонклеточниот медиум во цитозолот, каде тие блокираат различни клеточни функции. Лековите како [[колхицин]] и [[винбластин]], кои ја блокираат интеграцијата на [[Микротубула|микротубулите]], слободно ја преминуваат клеточната мембрана и навлегуваат во цитозолот, но активноста на MDR1 ја намалува нивната концентрација во клетката. Поради тоа, за да се убијат клетките кои вршат експресија на MDR1 генот потребни се повисоки концентрации на лекот во споредба со оние клетки кои не вршат експресија на овој ген.<ref name=":33" /> Други ABC-транспортери кои создаваат резистенција кон повеќе лекови се [[ABCC1]] (MRP1) и [[ABCG2]] (анг. Breast Cancer Resistence Protein).<ref>{{Наведено списание|last1=Leonard|first1=Gregory D.|last2=Fojo|first2=Tito|last3=Bates|first3=Susan E.|date=2003|title=The role of ABC transporters in clinical practice|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14530494|journal=The Oncologist|volume=8|issue=5|pages=411–424|doi=10.1634/theoncologist.8-5-411 |issn=1083-7159|pmid=14530494}}</ref> За да се реши проблемот на отпорност кон повеќе лекови создадена од MDR1, можат да се користат различни типови на лекови или инхибитори на ABC-транспортерите. Овие типови на лекови треба да поседуваат способност да го избегнат транспортот на MDR1. Ваква способност имаат алкилирачките лекови ([[циклофосфамид]]), антиметаболити ([[5-флуороурацил]]) и антрациклинските изменети лекови ([[анамицин]] и [[доксорубицин]]-пептид). Сите тие не се супстрати на ABC-транспортерите, па затоа не можат да бидат исфрлени од клетката. Друга можност е да се користи комбинација на ABC инхибитори и антиканцероген лек истовремено.   == Анулирање на отпорноста кон повеќе лекови == Отпорноста на лекови е чест клинички проблем кој се јавува кај пациенти заболени од инфективни болести и кај пациентите кои страдаат од [[Рак (појаснување)|рак]]. Прокариотските и еукариотските микроорганизми, како и неопластичните клетки, често се отпорни на лекови. MDR често е поврзан со прекумерна експресија на ABC-транспортерите. Инхибицијата на ABC-транспортерите со соединенија со ниска молекулска маса била екстензивно испитувана кај пациентите заболени од рак; сепак, клиничките резултати биле разочарувачки. Неодамна беа применети разни [[РНКi]] стратегии за да се анулира отпорноста во различни типови на тумори и утврдено е дека оваа технологија е ефикасна во поништувањето на отпорноста која е посредувана од ABC-транспортерите во клетките на ракот, па затоа оваа стратегија се смета за ветувачка во надминување на отпорноста со употреба на генетските терапевтици. Примената на РНКi технологијата, исто така, има потенцијал за надминување на отпорноста во третманите на инфективните заболувања предизвикани од микробиолошки патогени.<ref>{{Наведена книга|title="ABC Transporters as Target for RNA Interference-mediated Reversal of Multidrug Resistance". ABC Transporters in Microorganisms|last=Lage|first=L|publisher=Caister Academic|year=2009|isbn=978-1-904455-49-3|location=|pages=}}</ref> == Физиолошка улога == Физиолошката улога на ABC-транспортерите е изразена во мембраната на здравите клетки, каде тие го посредуваат транспортот на разни ендогени супстанци, како и на низа други супстанци кои се страни за организмот. На пример, ABC-транспортерите, како што се Pgp, MRPs и BCRP, ја ограничуваат апсорпцијата на многу лекови во [[Систем за варење|дигестивниот систем]] и ги отстрануваат лековите од клетките на [[Црн дроб|црниот дроб]] во [[жолчка]]та,<ref>{{Наведено списание|last1=Annaert|first1=P. P.|last2=Turncliff|first2=R. Z.|last3=Booth|first3=C. L.|last4=Thakker|first4=D. R.|last5=Brouwer|first5=K. L.|date=октомври 2001|title=P-glycoprotein-mediated in vitro biliary excretion in sandwich-cultured rat hepatocytes|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11560870|journal=Drug Metabolism and Disposition: The Biological Fate of Chemicals|volume=29|issue=10|pages=1277–1283|issn=0090-9556|pmid=11560870}}</ref> како механизам за отстранување на страните супстанци од телото. Голем број на лекови или се транспортирани од самите ABC-транспортери или влијаат на транспортот на другите лекови преку тие транспортери. Второто сценарио може да доведе до заемодејства меѓу лековите,<ref name=":34">{{Наведено списание|last1=Annaert|first1=Pieter P.|last2=Brouwer|first2=Kim L. R.|date=март 2005|title=Assessment of drug interactions in hepatobiliary transport using rhodamine 123 in sandwich-cultured rat hepatocytes|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15608134|journal=Drug Metabolism and Disposition: The Biological Fate of Chemicals|volume=33|issue=3|pages=388–394|doi=10.1124/dmd.104.001669|issn=0090-9556|pmid=15608134}}</ref> кои понекогаш резултираат со промени во дејството на лековите.<ref>{{Наведено списание|last=Pär|first=Matsson|date=2007|title=ATP-Binding Cassette Efflux Transporters and Passive Membrane Permeability in Drug Absorption and Disposition|url=http://uu.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2:171210&dswid=-895|journal=DIVA|volume=|pages=}}</ref> == Методи за карактеризирање на заемодејствата на ABC-транспортерите == Постојат неколку типови на тестови кои овозможуваат детекција на интеракција на ABC-транспортери со ендогени и ксенобиотични соединенија.<ref>{{Наведено списание|last1=Glavinas|first1=Hristos|last2=Krajcsi|first2=Péter|last3=Cserepes|first3=Judit|last4=Sarkadi|first4=Balázs|date=јануари 2004|title=The role of ABC transporters in drug resistance, metabolism and toxicity|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16305368|journal=Current Drug Delivery|volume=1|issue=1|pages=27–42|doi=10.2174/1567201043480036 |issn=1567-2018|pmid=16305368}}</ref> Комплексноста на тестовите се движи во рамки од релативно едноставни мембрански анализи,<ref>{{Наведено списание|last1=Glavinas|first1=Hristos|last2=Méhn|first2=Dóra|last3=Jani|first3=Márton|last4=Oosterhuis|first4=Berend|last5=Herédi-Szabó|first5=Krisztina|last6=Krajcsi|first6=Péter|date=јуни 2008|title=Utilization of membrane vesicle preparations to study drug-ABC transporter interactions|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18611113|journal=Expert Opinion on Drug Metabolism & Toxicology|volume=4|issue=6|pages=721–732|doi=10.1517/17425255.4.6.721|issn=1742-5255|pmid=18611113}}</ref> како што е тестот на везикуларниот транспорт, ATPазниот тест, до посложени клеточни тестови и доста сложени in vivo детекциони методи.<ref>{{Cite book|last1=Nikaido|first1=H.|last2=Hall|first2=J. A.|date=1998|title=Overview of bacterial ABC transporters|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9711542|series=Methods in Enzymology|volume=292|pages=3–20|doi=10.1016/s0076-6879(98)92003-1 |issn=0076-6879|pmid=9711542|isbn=978-0-12-182193-7 }}</ref> === Мембрански тестови === ''Везикуларниот транспортен тест'' ја детектира транслокацијата на молекулите преку ABC-транспортерите.<ref>{{Наведено списание|last1=Horio|first1=M.|last2=Gottesman|first2=M. M.|last3=Pastan|first3=I.|date=мај 1988|title=ATP-dependent transport of vinblastine in vesicles from human multidrug-resistant cells|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1988-05_85_10/page/3580|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=85|issue=10|pages=3580–3584|doi=10.1073/pnas.85.10.3580 |doi-access=free |issn=0027-8424|pmid=3368466|pmc=280257 }}</ref> Мембраните подготвени под соодветни услови содржат обратно-ориентирани [[Везикула|везикули]] на места на врзување на ATP и на места на врзување на супстратот на транспортерот на надворешната страна. Везикулите го преземаат супстратот на транспортерот на начин кој зависи од ATP. Брза филтрирација со користење на филтри со стаклени влакна или нитроцелулозни мембрани се користи за одвојување на везикулите од инкубациониот раствор, при што тестираното соединение заробено внатре во везикулата се задржува на филтерот. Количината на транспортираните необележани молекули се определува со помош на [[Течна хроматографија со високи перформанси|HPLC]], [[Течна хроматографија|LC]]/[[Масена спектроскопија|MS]], LC/MS/MS. Алтернативно, соединенијата можат да се обележат со [[Радиоактивност|радиоактивни]] или [[Флуоресценција|флуоресцентни]] ознаки, така што радиоактивноста или флуоресценцијата која се задржува на филтерот може да се квантифицира. Во везикуларните транспортни студии се користат различни типови на мембрани од различни извори (на пример, клетки на инсекти, трансфецирани или одбрани клеточни линии на цицачи). Мембраните се комерцијално достапни или можат да бидат подготвени од различни клетки, па дури и [[Ткиво|ткива]], на пр. црнодробни каналикуларни мембрани. Овој тип на тест има предност во мерењето на вистинската диспозиција на супстратот низ клеточната мембрана. Неговиот недостаток е што соединенијата со средна до висока пасивна пермеабилност не се задржуваат во внатрешноста на везикулата, што прави да директните мерења на транспортот се тешко изводливи. Тестот на везикуларниот транспорт може да биде изведен на индиректен начин, така што тестираните лекови кои стапуваат во интеракција ја модулираат брзината на транспортот на соединението-гласник. Таков тип на тестови е посебно погоден за детекција на можни заемодејства помеѓу лекови и интеракција на лекови со ендогени супстрати. Овие тестови не се осетливи на пасивна пермеабилност на соединенијата и затоа ги детектираат сите соединенија кои стапуваат во интеракција. Овој тип на тестови не обезбедува информации за тоа дали тестираното соединение е инхибитор на транспортерот, или супстратот ја инхибира функцијата на транспортерот на компетитивен начин. Типичен пример за индиректен везикуларен транспортен тест е детекција на инхибиција на таурохолатен транспорт со посредство на ABCB11 (BSEP). === Тестови засновани на цели клетки === Клетките кои вршат експресија на ефлуксни транспортери активно пумпаат супстрати надвор од клетката, што доведува до снижување на брзината на акумулација на супстратот, до пониски внатреклеточни концентрации во тек на стационарната состојба, или до зголемена брзина на елиминација на супстратот од клетки заситени со супстрат. Транспортираните радиоактивни супстрати или обележаните флуоресцентни бои можат директно да се измерат, а на индиректен начин модулацијата на акумулацијата на пробниот супстрат (на пр. флуоресцентни бои како родамин 123 или калцеин) може да се одреди во присуство на тестираниот лек.<ref name=":34" /> Калцеинот-АМ, е високопермеабилен дериват на калцеинот и затоа лесно влегува во неоштетена клетка, каде ендогените [[Естераза|естерази]] брзо го хидролизираат до флуоресцентен калцеин. За разлика од калцеинот-АМ, калцеинот има ниска пермеабилност, поради што е заробен во клетките и поради тоа се акумулира. Бидејќи калцеинот-АМ е одличен супстрат на МDR1 и MRP1 ефлукс-транспортерите, клетките кои вршат експресија на MDR1 и/или MRP1 транспортерите го исфрлаат калцеинот-AM од клетките, пред тој да може да биде хидролизиран од естеразите. Ова резултира со пониска клеточна акумулација на калцеинот. Колку е поголема активноста на MDR во клеточната мембрана, толку помалку калцеинот се акумулира во цитоплазмата. Во клетките кои вршат експресија на MDR, додавањето на MDR инхибиторот, или пак на вишок на MDR супстрат, драматично ја зголемува брзината на акумулација на калцеинот. Активноста на транспортерите на отпорност кон повеќе лекови се одразува како разлика помеѓу количината на бојата акумулирана во присуството или во отсуството на инхибиторот. Со користење на селективни инхибитори може да се забележи разлика меѓу транспортната активност на MDR1 и MRP1. Овој тест може да се користи за тестирање на лекови за транспортерски заемодејства, како и за квантификација на MDR активноста на клетките. Калцеинскиот тест е комерцијален тест на SOLVO Biotechnology. == Потсемејства == === ABCA === Потсемејството ABCA е составена од 12 целосни транспортери поделени во две подгрупи. Првата подгрупа се состои од седум гени кои се мапирани на шест различни хромозоми. Тоа се ABCA1-4, ABCA7, ABCA12 и ABCA13. Другата подгрупа се состои од ABCA5-6 и ABCA8-10. Целата подгрупа 2 е организирана како еден кластер на гени на хромозомот 17q24. Гените на втората подгрупа се разликуваат од гените слични на ABCA1 по тоа што имаат 37-38 егзони, за разлика од ABCA1 кој има 50 егзони. Подгрупата ABCA1 е имплицирана за развој на повеќе генетски заболувања. Во рецесивната Тангиерова болест, ABCA1-белковината е мутирана. Исто така, ABCA4 се наоѓа во регионот на 1p21 хромозомот, кој го содржи генот за [[Штаргардтова болест|Штаргардтовата болест]]. Утврдено е дека овој ген е со висока експресија во стапчестите фоторецептори и е мутиран кај заболените од Штаргардтовата болест, рецесивниот ретинитисен пигментизам и кај повеќето рецесивни дистрофии на конусно-стапчестите рецептори.<ref name=":32" /> === ABCB === Потсемејството ABCB е составена од четири целосни транспортери и два полутранспортери. Тоа е единствено потсемејство кај човекот коа содржи целосни и полутипови на транспортери. Откриено е дека ABCB1 (гликобелковина на пермеабилноста, ''P-gp'', ''Pgp'') е белковина која е со прекумерна експресија во одделни клетки на тумори отпорни на лекови. Овој гликобелковина кај луѓето е кодиран од ABCB1 генот. Тој е првенствено изразен во крвно-мозочната бариера и во црниот дроб, а се смета дека учествува во заштитата на клетките од токсини. Клетките кои вршат прекумерна експресија на оваа белковина покажуваат отпорност на повеќе видови лекови.<ref name=":32" /> === ABCC === Потсемејството ABCC содржи тринаесет членови, а девет транспортери од оваа група се нарекуваат белковини на отпорност на повеќе видови лекови (MRP). MRP белковините се широко застапени во природата и посредуваат во мноштво важни функции.<ref name=":35">{{Наведено списание|last1=Chen|first1=Zhe-Sheng|last2=Tiwari|first2=Amit K.|date=септември 2011|title=Multidrug resistance proteins (MRPs/ABCCs) in cancer chemotherapy and genetic diseases|journal=The FEBS Journal|volume=278|issue=18|pages=3226–3245|doi=10.1111/j.1742-4658.2011.08235.x|issn=1742-4658|pmc=3168698|pmid=21740521}}</ref> Познато е дека тие учествуваат во транспортот на јони, секрецијата на токсини и во преносот на сигнали.<ref name=":32" /> Од деветте MRP белковини, четири, MRP4, 5, 8, 9, (ABCC4, 5, 11 и 12), имаат типични ABC структури со четири домена, што опфаќа два трансмембрански домена, при што на секој од нив се надоврзува домен за врзување на нуклеотид. Тие се нарекуваат кратки MRP белковини. Останатите 5 MRP белковини, MRP1, 2, 6, 7 (ABCC1, 2, 3, 6 и 10) се познати како долги MRP белковини. Се нарекуваат „долги“ затоа што имаат дополнителен петти домен на нивниот N-крај.<ref name=":35" /> Како дел од ова семејство се смета и [[CFTR]], транспортерот кој учествува во болеста [[цистична фиброза]]. Ова заболување се јавува по мутација и губење на функцијата на CFTR.<ref name=":32" /> CFTR ги транспортира [[хлор]]идните и [[тиоцијанат]]ните јони низ мембраните на [[Епително ткиво|епителијалните]] клетки. Мутацијата на овој ген влијае врз функционирањето на каналите за хлоридни јони во овие клеточни мембрани што доведува до цистична фиброза и вродено отсуство на [[вас деференс]]. [[Рецептор за сулфонилуреа|Рецепторите за сулфонилуреа (SUR)]], кои учествуваат во секрецијата на [[инсулин]], во невронските и мускулните функции, исто така се дел од ова семејство на белковини. Мутацијата на SUR-белковината е потенцијална причина за неонатален [[Шеќерна болест|дијабетес мелитус]]. SUR, исто така, е место за врзување на сулфонилуреа лекови и активаторите на калиумовите канали, како што е [[диазоксид]]. === ABCD === Потсемејството ABCD се состои од четири гени кои кодираат полутранспортери, со експресија исклучиво во [[пероксизом]]от. ABCD1 е одговорен за X-поврзаната форма на [[адренолеукодистрофија]] (ALD). Оваа болест се одликува со [[невродегенерација]] и недостаток на [[адреналин]], а обично се јавува во доцното детство. Во клетките на пациентите со ALD, се акумулираат неразгранети заситени [[Масна киселина|масни киселини]], иако улогата на ABCD1 во овој процес сè уште не е одредена. Функцијата на другите ABCD гени допрва треба да се утврди, но се верува дека вршат сродни функции во метаболизмот на масните киселини.<ref name=":32" /> === ABCE и ABCF === Овие две подгрупи се состојат од гени кои имаат ATP-врзувачки домени, кои се блиску сродни со другите ABC-транспортери, иако овие гени не кодираат трансмембрански домени. ABCE има само еден член, OABP или ABCE1, за кој е познато дека препознава одредени [[олигодендроцит]]и создадени како одговор на специфични [[вирус]]ни инфекции. Сите членови на ABCF подгрупата се состојат од еден пар на ATP-врзувачки домени.<ref name=":32" /> === ABCG === ABCG потсемејството ја сочинуваат шест полутранспортери со ATP-врзувачки места на N-крајот и трансмембрански домени на C-крајот. Ориентацијата е спротивна кај сите други ABC гени. Постојат само 5 ABCG гени во човечкиот геном, додека во геномот на ''Drosophila melanogaster'' има 15, а во квасецот 10 гена. ABCG2 генот бил откриен во клеточните линии кои се одвоени поради високото ниво на отпорност кон [[митоксантрон]], а кај кои отсуствува експресија на ABCB1 или ABCC1. ABCG2 може да експортира [[Антроциклини|антроциклински антиканцерски лекови]], како што се [[топотекан]], митоксантрон или доксорубицин. Утврдено е дека [[Хромозомски транслокации|хромозомските транслокации]] предизвикуваат амплификација или преуредување на ABCG2 генот присутен во отпорните клеточни линии. Нормалната функција на ABCG2 сè уште не е позната.<ref name=":32" /> === Човечки потсемејства === Познати се 48 ABC-транспортери кај луѓето. Во геномската организација кај човекот тие се класифицирани во седум семејства. {| class="wikitable" !Семејство !Членови !Функција !Примери |- |ABCA |Ова семејство ги содржи некои од најголемите транспортери (со должина над 2.100 аминокиселини). Пет од нив се наоѓаат во кластерот на 17q24 хромозомот. |Одговорни се, меѓу другото, за транспорт на холестерол и липиди. |[[ABCA12]] [[ABCA1]] |- |ABCB |Ова семејство се состои од 4 целосни и 7 полутранспортери. |Некои од нив се наоѓаат во крвно–мозочната бариерата, црниот дроб и во митохондриите. Тие транспортираат пептиди и составни компоненти на жолчката. |[[ABCB5]] |- |ABCC |Ова семејство се состои од 12 целосни транспортери. |Играат улога во транспортот на јони, во рецепторите на клеточната површина, во секрецијата на токсини. Во оваа група спаѓа CFTR-белковината, кој е причина за [[цистична фиброза]] кога е во дефицит. |[[ABCC6]] |- |ABCD |Ова семејство се состои од 4 полутранспортери. |Играат улога во [[пероксизом]]ите. |[[ABCD1]] |- |ABCE/ABCF |Ова семејство се состои од еден ABCE и три ABCF белковини. |Тие, всушност, не се транспортери, туку само ATP-врзувачки домени кои се изведени од ABC семејството, иако немаат трансмембрански домени. Овие белковини главно ја регулираат синтезата или експресијата на белковините. |ABCE, [[ABCF1]], [[ABCF2]] |- |- |ABCG |Ова семејство се состои од 6 „реверзни“ полутранспортери, со NBF на NH<sub>3</sub><sup>+</sup> крајот и со ТМ на COO<sup>-</sup> крајот. |Тие транспортираат липиди, разновидни лекови, компоненти на жолчката, холестерол и други стероиди. |[[ABCG2]] [[ABCG1]] |} === Прокариотски потсемејства === Систем за класификација на транспортери на водорастворливи супстанци:<ref>{{Наведено списание|last=Saier|first=M. H.|date=јуни 2000|title=A functional-phylogenetic classification system for transmembrane solute transporters|url=https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2000-06_64_2/page/354|journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews: MMBR|volume=64|issue=2|pages=354–411|doi=10.1128/MMBR.64.2.354-411.2000 |issn=1092-2172|pmid=10839820|pmc=98997 }}</ref> ==== увозници ==== Пермеази за внесување од ABC-тип {{Пст}} * 3.A јануари 1 Транспортер-1 за јаглехидратно внесување (CUT1) * 3.A јануари 2 Транспортер-2 за јаглехидратно внесување (CUT2) * 3.A јануари 3 Транспортер за внесување на поларни аминокиселини (PAAT) * 3.A јануари 4 Транспортер за внесување на хидрофобни аминокиселини (HAAT) * 3.A јануари 5 Транспортер за внесување на пептиди/опини/никел (PepT) * 3.A јануари 6 Транспортер за внесување на сулфат/волфрам (SulT) * 3.A јануари 7 Транспортер за внесување на фосфат (PhoT) * 3.A јануари 8 Транспортер за внесување на молибдат (MolT) * 3.A јануари 9 Транспортер за внесување на фосфонат (PhnT) * 3.A јануари 10 Транспортер за внесување на Fe2+ (FeT) * 3.A јануари 11 Транспортер за внесување на полиамин/опин/фосфонат (POPT) * 3.A јануари 12 Транспортер за внесување на кватернерни амини (QAT) * 3.A јануари 13 Транспортер за внесување на витамин Б<sub>12</sub> (B12T) * 3.A јануари 14 Транспортер за внесување на хелат на железо (FeCT) * 3.A јануари 15 Транспортер за внесување на хелат на манган/цинк/железо (MZT) * 3.A јануари 16 Транспортер за внесување на нитрат/нитрит/цијанат (NitT) * 3.A јануари 17 Транспортер за внесување на таурин (TauT) * 3.A јануари 18 Транспортер за внесување на кобалт (CoT) * 3.A јануари 19 Транспортер за внесување на тиамин (ThiT) * 3.A јануари 20 Транспортер за внесување на Brachyspira железо (BIT) * Транспортер за внесување на сидерофор-Fe3+ (SIUT) * Транспортер за внесување на никел (NiT) * Транспортер за внесување на метионин (MUT) * 2.A.52 Транспортер за внесување на никел/кобалт (NiCoT) * 3.A јануари 106 Липиден извозник (LipidE) {{Пстк}} ==== Извозници ==== Пермеази за ефлукс од ABC-тип (прокариотски){{Пст}} * 3.A јануари 101 Семејство на извозници на капсуларни полисахариди (CPSE) * 3.A јануари 102 Семејство на извозници на липоолигосахариди (LOSE) * 3.A јануари 103 Семејство на извозници на липополисахариди (LPSE) * 3.A јануари 104 Семејство на извозници на теихоинска киселина (TAE) * 3.A јануари 105 Семејство на извозници на лекови (DrugE1) * 3.A јануари 106 Наводно семејство на извозници на липид А (LipidE) * 3.A јануари 107 Наводно семесјтво на извозници на хем (HemeE) * 3.A јануари 108 Семејство на извозници на β-гликан (GlucanE) * 3.A јануари 109 Семејство на извозници на белковина-1 (Prot1E) * 3.A јануари 110 Семејство на извозници на белковина-2 (Prot2E) * 3.A јануари 111 Семејство на извозници на пептид-1 (Pep1E) * 3.A јануари 112 Семејство на извозници на пептид-2 (Pep2E) * 3.A јануари 113 Семејство на извозници на пептид-3 (Pep3E) * 3.A јануари 114 Веројатно семејство на извозници на гликолипид (DevE) * 3.A јануари 115 Семејство на извозници на Na+ (NatE) * 3.A јануари 116 Семејство на извозници на микроцин B17 (McbE) * 3.A јануари 117 Семејство на извозник-2 на лекови (DrugE2) * 3.A јануари 118 Семејство на извозник на микроцин J25 (McjD) * 3.A јануари 119 Семејство на извозник-3 на лекови/сидерофори (DrugE3) * (Наводна) ATPaза-1 на отпорност на лекови (Drug RA1) * (Наводна) ATPaза-2 на отпорност на лекови (Drug RA2) * Извозник на макролиди (MacB) * Извозник на пептид-4 (Pep4E) * Извозник на 3-компонентен пептид-5 (Pep5E) * Транслоказа на липобелковина (LPT) * Извозник на β-егзотоксин I (βETE) * Извозник на AmfS пептид (AmfS-E) * Извозник на SkfA пептид (SkfA-E) * Извозник на CydDC цистеин and глутатион (CydDC-E) ABC1: * 3.A јануари 106 Семејство на извозници на липиди (LipidE) * 3.A јануари 108 Семејство на извозници на β-гликан (GlucanE) * 3.A јануари 109 Семејство на извозници на белковина-1 (Prot1E) * 3.A јануари 110 Семејство на извозници на белковина-2 (Prot2E) * 3.A јануари 111 Семејство на извозници на пептид-1 (Pep1E) * 3.A јануари 112 Семејство на извозници на пептид-2 (Pep2E) * 3.A јануари 113 Семејство на извозници на пептид-3 (Pep3E) * 3.A јануари 117 Семејство на извозници-2 на лекови (DrugE2) * 3.A јануари 118 Семејство на извозници на микроцин J25 (McjD) * 3.A јануари 119 Семејство на извозници-3 на лекови/сидерофори (DrugE3) * 3.A јануари 123 Семејство на извозници на пептид-4 (Pep4E) * 3.A јануари 127 Семејство на извозници на AmfS пептид (AmfS-E) * 3.A јануари 129 Семејство на извозници на CydDC цистеин (CydDC-E) * 3.A јануари 135 Семејство на извозници-4 на лекови (DrugE4) * 3.A јануари 139 Семејство на извозници на UDP-гликоза (U-GlcE) (UPF0014 Family) * 3.A јануари 201 Семејство на извозници на Multidrug Resistance (MDR) (ABCB) * 3.A јануари 202 Семејство на извозници на трансмембрански пренос кај цистична фиброза (CFTR) (ABCC) * 3.A јануари 203 Семејство на транспортери на пероксизомална ацил-КоA (P-FAT) (ABCD) * 3.A јануари 206 Семејство на извозници на a-Factor Sex Pheromone (STE) (ABCB) * 3.A јануари 208 Семејство на транспортери на конјугирани лекови (DCT) (ABCC) (Dębska et al., 2011) * 3.A јануари 209 Семејство на транспортери на MHC пептид (TAP) (ABCB) * 3.A јануари 210 Семејство на транспортери на тешки метали (HMT) (ABCB) * 3.A јануари 212 Семејство на извозници на митохондријални пептиди (MPE) (ABCB) * 3.A јануари 21 Семејство на транспортери на внесување на сидерофор-Fe3+ (SIUT) ABC2: * 3.A јануари 101 Семејство на извозници на капсуларен полисахарид (CPSE) * 3.A јануари 102 Семејство на извозници на липоолигосахарид (LOSE) * 3.A јануари 103 Семејство на извозници на липополисахарид (LPSE) * 3.A јануари 104 Семејство на извозници на теихоинска киселина (TAE) * 3.A јануари 105 Семејство на извозници-1 на лекови (DrugE1) * 3.A јануари 107 Наводно семејство на извозници на хем (HemeE) * 3.A јануари 115 Семејство на извозници на Na+ (NatE) * 3.A јануари 116 Семејство на извозници на микроцин B17 (McbE) * 3.A јануари 124 Семејство на извозници на 3-компонентен пептид-5 (Pep5E) * 3.A јануари 126 Семејство на извозници на β-егзотоксин I (βETE) * 3.A јануари 128 Семејство на извозници на SkfA пептид (SkfA-E) * 3.A јануари 130 Семејство на извозници на повеќе лекови/хемолизин (MHE) * 3.A јануари 131 Семејство на отпорност кон бацитрацин (Bcr) * 3.A јануари 132 Семејство на ABC-транспортери на лизгачки моталитет (Gld) * 3.A јануари 133 Семејство на извозници на пептид-6 (Pep6E) * 3.A јануари 138 Непозната семејство на ABC-2-тип (ABC2-1) * 3.A јануари 141 Семејство на извозници на етил виологен (EVE) (DUF990 Family) * 3.A јануари 142 Семејство на гликолипидна флипаза (G.L.Flippase) * 3.A јануари 143 Секреционен систем на егзобелковина (EcsAB(C)) * 3.A јануари 204 Семејство на транспортери на претходникот на очниот пигмент (EPP) (ABCG) * 3.A јануари 205 Семејство на плеиотропска резистенција на лекови (PDR) (ABCG) * 3.A јануари 211 Семејство на флипази на холестерол/фосфолипид/ретинал (CPR) (ABCA) * 9.B.74 Семејство на белковина на бактериофагна инфекција (PIP) ABC3: * 3.A јануари 114 Веројатно семејство на извозници на гликолипид (DevE) * 3.A јануари 122 Семејство на извозници на макролиди (MacB) * 3.A јануари 125 Семејство на липобелковински транслокази (LPT) * 3.A јануари 134 Семејство на извозници на пептид-7 (Pep7E) * 3.A јануари 136 Семејство на некарактеризиран ABC-3-тип (U-ABC3-1) * 3.A јануари 137 Семејство на некарактеризиран ABC-3-тип (U-ABC3-2) * 3.A јануари 140 Семејство на FtsX/FtsE поделба (FtsX/FtsE) * 3.A јануари 207 Еукариотско семејство ABC3 (E-ABC3) {{Пстк}} ==== ECF ==== ECF: * 3.A јануари 18 Семејство на транспортери за внесување на кобалт (CoT) * 3.A јануари 22 Семејство на транспортери за внесување на никел (NiT) * 3.A јануари 23 Семејство на транспортери за внесување на никел/кобалт (NiCoT) * 3.A јануари 25 Семејство на транспортери за внесување на биотин (BioMNY) * 3.A јануари 26 Наводно семејство на транспортери за внесување на тиамин (ThiW) * 3.A јануари 28 Семејство на Queuosine (Queuosine) * 3.A јануари 29 Семејство на претходник на метионин (Met-P) * 3.A јануари 30 Семејство на претходник на тиамин (Thi-P) * 3.A јануари 31 Непознато семејство на ABC1 (U-ABC1) * 3.A јануари 32 Семејство на претходник на кобаламин (Б12-P) * 3.A јануари 33 Семејство на метилтиоаденозин (MTA) S-подединиците се хомологни на: * 2.A. 87 Семејство на прокариотски транспортери на рибофлавин (P-RFT) * 2.A. 88 Семејство на транспортери за внесување на витамини (VUT или ECF) '''Список на белковини кои припаѓаат на ABC натсемејството<span> </span>: [http://www.tcdb.org/search/result.php?tc=3.A јануари 9 тука]''' == Поврзано == *[[АТP-врзувачки домен на ABC-транспортери]] *[[Трансмембрански домен на ABC-транспортери]] == Наводи == <references responsive="" /> == Користена литература == {{Refbegin}} * {{Наведено списание|date=Oct 2004|title=The role of the conserved glycines of ATP-binding cassette signature motifs of MRP1 in the communication between the substrate-binding site and the catalytic centers|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2004-10-01_279_40/page/41670|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=279|issue=40|pages=41670–8|doi=10.1074/jbc.M406484200|doi-access=free |pmid=15252017 |last1=Szentpétery |first1=Zsófia |last2=Kern |first2=András |last3=Liliom |first3=Károly |last4=Sarkadi |first4=Balázs |last5=Váradi |first5=András |last6=Bakos |first6=Éva }} * {{Наведено списание|date=Nov 2004|title=ATP-binding cassette transporter A1 contains a novel C-terminal VFVNFA motif that is required for its cholesterol efflux and ApoA-I binding activities|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2004-11-12_279_46/page/48477|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=279|issue=46|pages=48477–85|doi=10.1074/jbc.M409848200|doi-access=free |pmid=15347662 |last1=Fitzgerald |first1=Michael L. |last2=Okuhira |first2=Kei-Ichiro |last3=Short |first3=Glenn F. |last4=Manning |first4=Jennifer J. |last5=Bell |first5=Susan A. |last6=Freeman |first6=Mason W. }} * {{Наведена книга|url=http://www.worldscibooks.com/lifesci/7371.html|title=The ABC Transporters of Human Physiology and Disease: The Genetics and Biochemistry of ATP Binding Cassette|vauthors=Linton KJ|publisher=World Scientific|year=2011|isbn=978-981-4280-06-8|pages=|access-date=2018-10-03|archive-date=2012-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511025332/http://www.worldscibooks.com/lifesci/7371.html|url-status=dead}} {{Refend}} == Надворешни врски == * [http://www.tcdb.org/tcdb/index.php?tc=3.A.1 Класификација на ABC-транспортери] во [[TCDB]] * [http://www-abcdb.biotoul.fr/ ABCdb] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230314084439/https://www-abcdb.biotoul.fr/ |date=2023-03-14 }} База на податоци на архејски и бактериски ABC системи, [[ABCdb]] {{Избрана}} [[Категорија:Белковини]] [[Категорија:Мембрански белковини]] agy4msgudsdn41xgu335h8q5s2xyjj4 Александар Дворчанец 0 1211471 5630831 5528247 2026-09-21T20:15:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630831 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =Александар Дворчанец - Сале<br>Сале Блузмен | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = | birth_date = {{роден на|29|ноември|1973}} | birth_place = {{роден во|Прилеп}}, {{СРМ}} | death_date = {{починал на|10|ноември|2018}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, {{МКД}} | nationality = Македонец | other_names = | occupation = музичар | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Александар Дворчанец''' познат како '''Сале Блузмен''' ({{роден во|Прилеп}}, {{роден на|29|ноември|1973}}— {{Починал во|Скопје}}, {{починал на|10|ноември|2018}}) — македонски музичар - свирач на усна хармоника и вокал, член и фронтмен на култната македонска група [[Crossroad Blues Band]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://fashionel.mk/intervju/bluzot-kako-nachin-na-zhivot-crossroad-blues-band |title=''Блузот како начин на живот – Crossroad Blues Band'' |accessdate=2018-11-15 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819144710/https://fashionel.mk/intervju/bluzot-kako-nachin-na-zhivot-crossroad-blues-band |url-status=dead }}</ref> ==Животопис== Дворчанец е роден во [[Прилеп]] на [[29 ноември]] [[1973]] година. Во средината на 90<sup>тите</sup> години на [[XX век]], Дворчанец стапува во контакт со гитаристот [[Бранко Нешкоски]] - Бане со кој собираат локални музичари и во стара куќа на крајот од градот започнуваат со работа. Го формираат бендот [[Crossroad Blues Band]]. Набрзо после почетокот стануваат локална атракција, поради големиот број на музичари на сцената и повеќеслојниот звук кој го произведуваат. Имаат бројни настапи во Прилеп и околните градови. На почетокот од 2000 година групата го снима својот прв сингл. По издадено 3 албума на [[10 ноември]] [[2018]] година по кратко боледување и здравствени компликации, Дворчанец починал.<ref>[https://taratur.com/balkanot-i-evropa-posiromashni-za-edna-bluz-usna-harmonika-pochina-sale-bluzmen-od-crossroad-blues-band/ ''Балканот и Европа посиромашни за една блуз усна хармоника – почина Сале „Блузмен“ од Crossroad Blues Band'']</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дворчанец}} [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Македонски музичари]] hrbm31z8e55ad9nb5jjfr62xssexx69 Аденозинтрифосфатаза 0 1217398 5630736 5613465 2026-09-21T17:38:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630736 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ензим|name=Аденозинтрифосфатаза|EC_number=3.6.1.3|CAS_number=9000-83-3|GO_code=|image=|width=|caption=}} [[Податотека:Adenosintriphosphat_protoniert.svg|мини|262x262px|Аденозин трифосфат|алт=]] [[Податотека:Adenosindiphosphat_protoniert.svg|мини|258x258px|Аденозин дифосфат|алт=]] '''Аденозинтрифосфатази''' (EC број [https://enzyme.expasy.org/EC/3.6.1.3 3.6.1.3], ''аденилпирофосфатаза'', ''ATP монофосфатаза'', ''трифосфатаза'', ''SV40 Т-антиген'', ''аденозин 5'-трифосфатаза'', ''ATP хидролаза'', ''комплекс V (митохондриски транспорт на електрони)'', ''(Ca<sup>2+</sup> + Mg<sup>2+</sup>)-ATPаза'', ''HCO<sub>3</sub><sup>−</sup>-ATPаза'', ''ATPаза'') се класа на [[ензим]]и кои го [[Катализа|катализираат]] хемиското разградување на [[Аденозин трифосфат|ATP]] во [[Аденозин дифосфат|ADP]] и слободен фосфатен јон.<ref>{{Наведено списание|year=1981|title=Proteins controlling the helical structure of DNA|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1981_50_annual/page/233|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=50|pages=233–60|doi=10.1146/annurev.bi.50.070181.001313|pmid=6267987}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Enzymes|last=Kielley, WW|publisher=Academic Press|year=1961|editor-last=Boyer, P. D.|edition=2|volume=5|location=New York|pages=159–168|chapter=Myosin adenosine triphosphatase|editor-last2=Lardy, H.|editor-last3=Myrbäck, K.}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=November 1980|title=Membrane adenosine triphosphatase activities in rat pancreas|journal=Biochimica et Biophysica Acta|volume=602|issue=2|pages=401–18|doi=10.1016/0005-2736(80)90320-x|pmid=6252965}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Njus, D.|last2=Knoth, J.|last3=Zallakian, M.|year=1981|title=Proton-linked transport in chromaffin granules|journal=Curr. Top. Bioenerg.|volume=11|pages=107–147|pmid=}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=June 1981|title=The localization of the anion-sensitive ATPase activity in corneal endothelium|journal=Biochimica et Biophysica Acta|volume=644|issue=2|pages=251–6|doi=10.1016/0005-2736(81)90382-5|pmid=6114746}}</ref><ref>{{Наведено списание|year=1981|title=Regulation of viral transcription and DNA replication by the SV40 large T antigen|journal=Current Topics in Microbiology and Immunology|series=Current Topics in Microbiology and Immunology|volume=93|pages=5–24|doi=10.1007/978-3-642-68123-3_2|isbn=978-3-642-68125-7|pmid=6269805}}</ref> Оваа реакција на дефосфорилација ослободува [[енергија]], која ензимот (во повеќето случаи) ја користи за покренување на други [[Хемиска реакција|хемиски реакции]] кои инаку спонтано не би се одвивале. Овој процес се одвива во сите познати форми на [[живот]]. Некои од овие ензими се [[Интегрална мембранска белковина|интегрални мембрански белковини]] и служат за пренос на растворени супстанци низ мембраната, најчесто спротивно од нивниот концентрациски градиент. Овие ензими се нарекуваат ''трансмембрански ATPази''. == Функции == [[Податотека:Scheme_sodium-potassium_pump-en.svg|мини|346x346px|Механизам на дејство на Na<sup>+</sup>/K<sup>+</sup>ATPазата |алт=]] Трансмембранските ATPази служат за внес на многу од неопходните метаболити за [[Клетка|клеточниот]] [[метаболизам]], како и за изнесување на отпадни материи и токсини надвор од клетката. Значаен пример е [[Натриум-калиумова пумпа|натриум-калиумовата пумпа]] (наречена уште и Na<sup>+</sup>/К<sup>+</sup>ATPаза), која служи за одржување на [[Мембрански потенцијал|мембранскиот потенцијал]] на клетката. Друг пример е [[Водород-калиумова ATPаза|водород-калиумовата ATPаза]] (H<sup>+</sup>/К<sup>+</sup>ATPаза или гастрична протонска пумпа), која ја закиселува содржината на желудникот. == Механизам на дејство == Спрегнувањето на [[хидролиза]]та на ATP со клеточниот транспорт е реакција во која точно одреден број на [[Молекула|молекули]] (или [[јон]]и) од растворената супстанца се транспортираат за секоја ATP молекула која се хидролизира; на пример, кај Na<sup>+</sup>/К<sup>+</sup>ATPазата, при хидролиза на една ATP молекула се изнесуваат 3 [[Натриум|Na<sup>+</sup>]] јони надвор од клетката, а се внесуваат 2 [[Калиум|K<sup>+</sup>]] јони внатре во клетката. Трансмембранските ATPази ја користат хемиската потенцијална енергија на ATP за извршување на [[Работа (физика)|механичка работа]]: тие ги транспортираат растворените супстанци во насока спротивна на [[Термодинамика|термодинамички]]-претпочитаната насока на движење — т.е., од страната на мембраната каде се наоѓаат со пониска концентрација кон страната на мембраната каде се наоѓаат со повисока концентрација. Овој процес се нарекува [[активен транспорт]]. == Трансмембрански ATP синтази == [[АТФ-синтаза]]та на [[Митохондрија|митохондриите]] и [[хлоропласт]]ите е [[Анаболизам|анаболичен]] ензим кој ја искористува енергијата на трансмембранскиот [[протон]]ски градиент за врзување на неоргански фосфат за молекула на аденозин дифосфат (ADP), со што се добива ATP. Движењето на протоните во насоката на нивниот електрохемиски градиент предизвикува кружно движење (ротација) на интегралниот мембрански домен на АТФ-синтазата. Ова уникатно вртежно движење во биолошкиот свет се искористува за хемиско врзување на ADP и P за да се добие ATP. Меѓутоа, АТФ-синтазата може да функционира и во обратна насока; т.е. да ја искористува енергијата ослободена од хидролиза на ATP за да ги движи протоните спротивно од насоката на нивниот електрохемиски градиент. == Класификација == Постојат различни видови на ATPази, кои се разликуваат по нивната функција, структура (F-, V- и A-ATPазите содржат вртежни мотори) и типот на јони кои ги транспортираат. *'''F-ATPазите''' (F1FO-ATPази) се наоѓаат во [[Митохондрија|митохондриите]], [[хлоропласт]]ите и [[Бактерии|бактериските]] [[Клеточна мембрана|цитоплазматски мембрани]], и служат за синтеза на ATP. *'''V-ATPазите''' (V1VO-ATPази) се наоѓаат во еукариотските [[Вакуола|вакуоли]], и ја користат хидролизата на ATP за транспорт на молекули и за намалување на [[Водороден показател|pH]] вредноста во одредени органели, како што се [[лизозом]]ите. * '''A-ATPазите''' (A1AO-ATPаза) се среќаваат кај [[археи]]те и функционираат слично како F-ATPазите. *'''P-ATPазите''' (E1E2-ATPази) се среќаваат кај бактериите, [[Габа|габите]] и во клеточните мембрани и органели на [[еукариоти]]те. Служат за транспорт на различни јони низ мембраните. * '''E-ATPазите''' се ензими кои се наоѓаат на клеточната површина и служат за хидролиза на различни NTP (нуклеотид трифосфати), вклучувајќи го и вонклеточниот ATP. == Поврзано == * [[АТФ-синтаза]] * [[ААА белковини]] * [[P-аденозинтрифосфатаза|P-ATPаза]] == Наводи == <references group="" responsive=""></references> == Надворешни врски == * [http://www.atpsynthase.info/ АТФ-синтаза - прекрасна молекуларна машина] (на англ.) *[http://www.pdbe.org/emsearch/atpase Електронско-микроскопски структури на ATPази од ЕМ банката на податоци (EMDB)]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (на англ.) [[Категорија:Интегрални мембрански белковини]] [[Категорија:Белковини]] [[Категорија:Ензими]] 9psikkqgiepmlpi1xq7ho7gdps4ldni Алгонкински јазици 0 1225995 5630807 5430744 2026-09-21T19:45:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630807 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = Алгонкински |altname = Алгонкински |region = [[Северна Америка]] |familycolor = Algic |fam1 = [[алшки јазици|алшки]] |glotto = algo1256 |glottorefname = Algonquian |protoname = праалгонкински |child1 = [[рамничарскоалгонкински јазици|рамничарски]] |child2 = [[централноалгонкински јазици|централни]] |child3 = [[источноалгонкински јазици|источни]] |map = Algic langs.png |mapcaption = Изворна распространетост на потсемејството |iso2 = alg |iso5 = alg }} '''Алгонкински јазици''' ({{langx|en|Algonquian, Algonkian}}) — потсемејство на [[американски домородни јазици]] во состав на [[алшки јазици|алшкото семејство]]. Се претпоставува дека зборот „алгонкински“ доаѓа од малиситскиот поим ''elakómkwik'' ({{МФА|ɛlæˈɡomoɡwik}}), што значи „нашите роднини/сојузници“.{{sfn|Campbell|1997|p=401, бел. 133, 136}}{{sfn|Bright|2004|p=32}} Дел од јазиците во групата денес се [[Мртов јазик|изумрени]]. Говорниците на овие јазици ([[алгонкински народи|алгонкинските народи]]) го населуваат подрачјето од источното крајбрежје на [[Северна Америка]] до [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]. Заеднички предок на сите нив е праалгонкинскиот, кој се говорел пред 2.500 до 3.000&nbsp;години.{{sfn|Goddard|1978|p=587}} Не постои општоприфатен став за географското подрачје на кое се говорел овој прајазик. == Поделба во групи == [[Податотека:Femme algoquien.png|мини|десно|250п|Зборот „жена“ на разни алгонкински јазици.]] Потсемејството опфаќа околу 30 јазици и се дели на три географски групи: [[рамничарскоалгонкински|рамничарска]], [[централноалгонкински јазици|централна]] и [[источноалгонкински јазици|источна]]. Само источноалгонкинските јазици сочинуваат вистинска родословна (генетска) подгрупа.{{sfn|Mithun|1999|pp=328, 333-335}} Јазиците се наведени подолу според класификацијата на Годард (1996) и Митан (1999). [[Мртов јазик|Мртвите]] јазици се обележани со †, а за грозените се означени како такви. Дијалектите и поддијалектите се обработени во статиите за секоја група. : ''[[Рамничарскоалгонкински јазици|Рамничарски]]'' :: 1. '''[[блекфутски јазик|блекфутски]]''' :: ''[[Арапашки јазици|Арапашки]]'' (вкл. [[наватинехенски јазик|наватинехенски]] (†) и [[арапашки јазик|бесавуненски]] (†)) ::: 2. '''[[арапашки јазик|арапашки]]''' ::: 3. '''[[гровантрски јазик|гровантрски]]''' (†) :: 4. '''[[шајенски јазик|шајенски]]''' : ''[[Централноалгонкински јазици|Централни]]'' :: 5. '''[[криски јазик|криски]]''' (криско–монтањско–наскапски) :: 6. '''[[меномински јазик|меномински]]''' <small>(тешко загрозен)</small> :: ''Оџибвејско–потаватомски'' ::: 7. '''[[оџибвејски јазик|оџибвејски]]''' ::: 8. '''[[потаватомски јазик|потаватомски]]''' <small>(речиси изумрен)</small> :: 9. '''[[месквачки јазик|месквачки]]''' <small>(тешко загрозен)</small> :: 10. '''[[шониски јазик|шониски]]''' <small>(тешко загрозен)</small> :: 11. '''[[мајамско-илинојски јазик|мајамско-илинојски]]''' (†) : ''[[Источноалгонкински јазици|Источни]]'' :: 12. '''[[микмачки јазик|микмачки]]''' :: ''[[Абеначки јазик|Абеначки]]'' ::: 13. '''[[западноабеначки јазик|западноабеначки]]''' <small>(речиси изумрен)</small> ::: 14. '''[[источноабеначки јазик|источноабеначки]]''' (†) :: 15. '''[[малиситско-пасамакводски јазик|малиситско–пасамакводски]]''' :: 16. '''[[масачусетски јазик|масачусетски]]''' :: 17. '''[[нарагансетски јазик|нарагансетски]]''' (†) :: 18. '''[[мохеганско-пекотски јазик|мохеганско-пекотски]]''' (†) :: 19. '''[[кирипски јазик|кирипски]]''' (кирипско-ногатачко-ункачошки) (†) :: 20. '''[[махикански јазик|махикански]]''' (†) :: ''[[Делаверски јазици|Делаверски]]'' ::: 21. '''[[мансиски јазик (американски)|мансиски]]''' <small>(речиси изумрен)</small> ::: 22. '''[[унамски јазик|унамски]]''' (†) :: 23. '''[[нантикочки јазик|нантикочки]]''' (нантикочко-пискатавејски) (†) :: 24. '''[[каролинскоалгонкински јазик|каролинскоалгонкински]]''' (†) :: 25. '''[[поухатански јазик|поухатански]]''' (†) :: 26. '''[[ечеменски јазик|ечеменски]]''' (†) <small>(неутврдено)</small> :: 27. '''[[лупски јазик|лупски А]]''' (†) <small>(веројатно нипмачки (†), неутврдено)</small> :: 28. '''[[лупски јазик|лупски Б]]''' (†) <small>(неутврдено)</small> :: 29. '''[[мохеганско-пекотски јазик|шинекочки]]''' (†) <small>(неутврдено)</small> == Граматички особености == Алгонкинските јазици се познати по својата сложена [[полисинтетички јазик|полисинтетичка]] [[морфологија (лингвистика)|морфологија]] и сложен [[глагол]]ски систем.{{sfn|Pentland|2006|p=163}} Исказите кои зафаќаат повеќе зборови во највеќето јазици тука можат да се изразат со само еден збор. На пример, меноминскиот ''paehtāwāēwesew'' „Го слушаат виши сили“ (''paeht''- „слуша“, -''āwāē''- „дух“, -''wese''- пасивизатор, -''w'' подмет во трето лице) или рамничарскокрискиот ''kāstāhikoyahk'' „нè плаши“. На нив е посветено особено вниманиево стручната јавност, од кои се издвојуваат Леонард Блумфилд, Ив Годар и други. Јазиците од ова потсемејство разликуваат [[животност (граматика)|живи и неживи]] именки.{{sfn|Pentland|2006|p=163}} Сè уште е спорно дали ова има чисто [[семантика|семантичка]] или чисто [[синтакса|синтаксна]] улога, или пак некаква мешавина од двете. Друга поважна одлика е разликувањето на битни и споредни именки во реченицата (проксиматив и обвијатив). Битните кое оние што имаат суштинско место на задршка во исказот, а споредните се таквите кои постојат како несуштински елементи на истиот.{{sfn|Pentland|2006|p=164}} Трите лични заменки разликуваат три лица, да броја (еднина и множина), вклучително и исклучително прво лице множина, и употреба на битни и споредни трети лица. Глаголите се подлени на четири класи: [[преносен глагол|преносни]] глаголи со жив предмет (TA), преносни глаголи со нежив подмет (TI), [[непреносен глагол|непреносни]] глаголи со жив подмет (AI) и непреносни глаголи со нежив подмет (II).{{sfn|Pentland|2006|p=164}} == Лексикон == Алгонкинските јазици се присутни со поголем број заемки во [[англиски јазик|англискиот]] бидејќи имаат подолга историја на контакт со него отколку останатите староседелски јазици на континентот. Многу од [[сојузни држави на САД|сојузни држави]] на истокот и Средниот Запад на земјата имаат имиња од алгонкинско потекло; такви се [[Масачусетс]], [[Конектикат]], [[Илиноис]], [[Мичиген]], [[Висконсин]] итн., но и доста градови како [[Милвоки]], [[Чикаго]] и други. Главниот град на Канада, [[Отава]], е наречен по истоимениот алгонкински народ [[Отава (народ)|Отава]] (Одава). === Заемки во македонскиот јазик === Постојат низа алгонкински поими навлезени во [[македонски јазик|македонскиот јазик]] преку [[англиски јазик|англискиот]]. Некои од нив се: {| class="wikitable" |+ !Поим !Изведување !Значење |- | [[вигвам]] | англиски: ''wigwam'' → источноабеначки: ''wìkəwam'' (оџибвејски: ''wiigiwaam'')<ref name="CDMO">Nichols, John, and Earl Nyholm. 1995. ''A Concise Dictionary of Minnesota Ojibwe''. Minneapolis: University of Minnesota Press</ref> → праалгонкински ''*wi·kiwa·Hmi''.<ref>RHD (1987:2173)</ref> | Колиба или шатор од кожи или кора од дрво.<ref>{{маклек|вигвам}}</ref> |- | [[Еским]] | англиски: ''Eskimo'' → старомонтањски: ''aiachkimeou'' ({{МФА|[aːjast͡ʃimeːw]}}; денес ''ayassimēw'') „плетач на [[снегоодалки]]“ како назив за [[Микмаци]]те.<ref>Campbell (1997:394)</ref><ref>Goddard, Ives (1984). "Synonymy". In "Arctic", ed. David Damas. Vol. 5 of ''Handbook of North American Indians'', ed. William C. Sturtevant. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, стр. 5:5–6</ref> | Припадник на домороден народ што живее во [[Северен Поларник|арктичките]] предели.<ref>{{ДРМЈ|Еским}}</ref> |- | [[мокасина|мокасина / мокасинка]] | англиски: ''moccasin'' → поуатански: <mockasin>,<ref>Bright (2004:291)</ref> реконстр. {{МФА|*/mahkesen/}}<ref>Siebert (1975:381)</ref>(оџибвејски: ''makizin'',<ref name="CDMO" /> микмачки: ''mɨkusun'',<ref>{{OEtymD|moccasin|accessdate=2008-07-07}}</ref> → праалгонкински ''*maxkeseni''.<ref>RHD (1987:1235)</ref> | Вид лесни, ниски кожени обувки кои ги носеле домородците;<ref>{{маклек|мокасини}}</ref> денес популарни во индустријализрана варијанта. |- | [[опосум]] | англиски: ''opossum'' → поуатански: <apasum>/<opussum>/<aposoum>, „бело кучелико животно“,<ref>RHD (1987:1359)</ref> реконстр. {{МФА|*/aːpassem/}}<ref>Siebert (1975:363)</ref> (праалгонкински: ''{{МФА|*waːp-aʔθemwa}}'', „бело куче“).<ref>{{нмс |url=http://www.krysstal.com/display_feedback.php?ftype=Borrow&fblock=4 |title=Comments by Michael McCafferty on "Readers' Feedback (page 4)" |publisher=The KryssTal |accessdate=2007-02-23}}</ref><ref>{{нмс |url=http://dictionary.oed.com/cgi/entry/00332796 |title=Opossum |publisher=Oxford English Dictionary |accessdate=2007-03-30}}</ref> | Вид [[торбари|торбар]] (род ''Didelphidae'') со скапоцено крзно.<ref>{{маклек|опосум}}</ref> |- | [[пекан]] | англиски: ''pecan'' → илинојски: ''pakani'' (оџибвејски: ''bagaan''),<ref name="CDMO" /> „оревест плод“ → праалгонкински: ''*paka·ni''.<ref>RHD (1987:1427)</ref> |[[Оревест плод]] од [[Пекан|истоименото дрво]] (''Carya illinoinensis''). |- | [[ракун]] | англиски: ''raccoon'' → поуатански: <arahkun>/<aroughcun>,<ref>RHD (1987:1590)</ref>, реконстр. {{МФА|*/aːreːhkan/}}.<ref>Siebert (1975:370)</ref> | Диво животно (''Procyon lotor'') со скапоцено крзно и својствени црни дамки околу очите.<ref>{{ДРМЈ|ракун}}</ref> |- | [[тобоган]] | англиски: ''toboggan'' → микмачки: ''topaqan''<ref name="RHD 1987:1990">RHD (1987:1990)</ref> или малиситско–пасамакводски: {{МФА|/tʰaˈpakən/}}<ref>Bright (2004:499)</ref> (праалгонкински: ''*weta·pye·kani'', од ''*wet-'', „влече“ + ''*-a·pye·-'', „јажест предмет“ + ''*-kan'', „средство за“).<ref name="RHD 1987:1990" /> | Ниска [[санка]] кај домородците; подоцна и со значење на вид поголема слизгалка.<ref>{{ДРМЈ|тобоган}}</ref> |- | [[томахавк|томахавк(а)]] | англиски: ''tomahawk'' → поуатански: <tamahaac> (праалгонкински: ''*temaha·kani'', од ''*temah-'', „сече“ + ''*-a·kan'', „средство за“).<ref>RHD (1987:1993)</ref> | [[Бојна секира]] кај домородците.<ref>{{маклек|томахавк}}</ref><ref>{{ДРМЈ|томахавка}}</ref> |- | [[тотем]] | животно, растение или предмет сметан за предок на племето.<ref>{{маклек|тотем}}</ref> | англиски: ''totem'' → оџибвејски: ''nindoodem'', „мој духовен предок“ или ''odoodeman'', „негов духовен предок“ — поим за означување на родовска припадност.<ref>{{нмс |url=http://dictionary.reference.com/browse/totem |title=Totem |publisher=Dictionary.com |accessdate=2008-12-25}}</ref> |- | [[хаски]] | англиски: ''husky'', од варијанта на зборот „Еским“ (погл. погоре).<ref>{{OEtymD|husky|accessdate=2007-03-30}}</ref> |[[Куче]] кое се користело за влечење санки; денес и домашен миленик. |- | [[хикори]] | англиски: ''hickory'' → поуатански: <pocohiquara>, кое го оревот (плодот) на ова дрво или напиток од него.<ref>RHD (1987:900)</ref><ref>{{нмс |url=http://www.yourdictionary.com/ahd/h/h0186800.html |title=Hickory |publisher=American Heritage Dictionary of the English Language |accessdate=2007-03-30 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070611182631/http://www.yourdictionary.com/ahd/h/h0186800.html |archivedate = 2007-06-11}}</ref> | Вид северноамерикански орев (''Carya'') со тешко и тврдо дрво.<ref>{{маклек|хикори}}</ref> |} == Поврзано == * [[Алшки јазици]] * [[Алгонкински народи]] * [[Алгонкински јазик]] — слично наречен јазик во рамките на потсемејството * [[Американски домородни јазици]] * [[Потекло на имињата на сојузните држави на САД]] == Наводи == {{наводи|2}} == Библиографија == {{refbegin}} * Bloomfield, Leonard (1946). "Algonquian". ''Linguistic Structures of Native America'', ed. Harry Hoijer. Viking Fund Publications in Anthropology: 6. New York. * Bright, William (2004). ''Native American Place Names of the United States''. Norman: University of Oklahoma Press. * Cappel, Constance, (2006), Odawa Language and Legends: Andrew J. Blackbird and Raymond Kiogima, Bloomington, IN: Xlibris. * Campbell, Lyle (1997). ''American Indian languages: The historical linguistics of Native America''. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-509427-1}}. *{{наведена книга |last=Goddard|first=Ives |year=1978 |title=Northeast |chapter=Central Algonquian Languages |editor-last=Trigger |editor-first=Bruce G. |series=Vol. 15 of ''Handbook of North American Indians'', ed. William C. Sturtevant |pages=583–587 |publisher=Smithsonian Institution |place=Washington, D.C. |isbn=978-0-16-004575-2}} * ———— (1979a). "Comparative Algonquian". In Lyle Campbell & Marianne Mithun, eds., ''The Languages of Native North America: Historical and Comparative Assessment'', стр.&nbsp;70–132. Austin: University of Texas Press. * ———— (1994). "The West-to-East Cline in Algonquian Dialectology." In William Cowan, ed., ''Papers of the 25th Algonquian Conference'', стр.&nbsp;187–211. Ottawa: Carleton University. * ———— (1996). "Introduction". In Ives Goddard, ed., "Languages". Vol. 17 of William Sturtevant, ed., ''The Handbook of North American Indians''. Washington, D.C.: Smithsonian Institution. * {{наведено списание |last=Kuch |first=Melanie |year=2007 |url=http://www.sjdimond.us/document/2007_Extinct%20Beothuk.pdf |title=A preliminary analysis of the DNA and diet of the extinct Beothuk: A systematic approach to ancient human DNA |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=132 |issue=4 |pages=594–604 |doi=10.1002/ajpa.20536 |pmid=17205549 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725031405/http://www.sjdimond.us/document/2007_Extinct%20Beothuk.pdf |archivedate=2011-07-25 }} * Mithun, Marianne (1999). ''The languages of Native North America''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-23228-7}} (hbk); {{ISBN|0-521-29875-X}}. * Moondancer and Strong Woman (2007). ''A Cultural History of the Native Peoples of Southern New England: Voices from Past and Present.'' Boulder, Colorado: [http://www.bauuinstitute.com/ Bauu Press] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201204022804/http://www.bauuinstitute.com/ |date=2020-12-04 }}. {{ISBN|0-9721349-3-X}}. * {{нмс |url=http://www.native-languages.org/lostalg.htm |title=Uncertain/Extinct Algonquian Languages }} *O'Brien, Frank Waabu (2010). "Understanding Indian Place Names in Southern New England". Boulder, Colorado: [http://www.bauuinstitute.com/ Bauu Press] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201204022804/http://www.bauuinstitute.com/ |date=2020-12-04 }}. {{ISBN|978-0-9820467-6-0}}. * Pentland, David H. (2006). "Algonquian and Ritwan Languages", in Keith Brown, ed., ''Encyclopedia of Languages and Linguistics'' (2nd ed.), стр.&nbsp;161–6. Amsterdam: Elsevier. * Proulx, Paul (2003). "The Evidence on Algonquian Genetic Grouping: A Matter of Relative Chronology", ''Anthropological Linguistics'' '''45''':201-25. {{refend}} == Надворешни врски == {{рв|Algonquian languages}} * [http://www.native-languages.org/famalg.htm Семејството на алгонкинските јазици] — Native-languages.org {{en}} * [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists_for_Algonquian_languages Споредбен Сводешови списоци на алгонкински зборови] — [[Викиречник]] {{en}} * {{Гутенберг|no=18279|name=Состав на географските имиња од алгонкиснките јазици}} од Џ. Хамонд Трамбул {{en}} * [http://www.atlas-ling.ca/ Атлас на алгонкинските јазици] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201112202636/http://www.atlas-ling.ca/ |date=2020-11-12 }} {{en}} {{Алгонкински јазици}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Алгонкински јазици| ]] [[Категорија:Алгонкински народи|Јазици]] [[Категорија:Американски староседелски јазици]] [[Категорија:Јазици во САД]] [[Категорија:Јазици во Канада]] e518vfncgsqfc1epcro6pdy0cv53npg Евровизија 2020 0 1235553 5630779 5629242 2026-09-21T19:12:21Z BT405 9277 5630779 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2020 | слоган = Open Up | слика = Rotterdam_Ahoy_2016.jpg | полуфинале1 = 12 мај 2020 (откажано) | полуфинале2 = 14 мај 2020 (откажано) | финале = 16 мај 2020 (откажано) | издание = 65-то | домаќин = {{flagicon|Холандија}} [[NPO]], [[NOS]], [[AVROTROS]] | место = Ахој, [[Ротердам]], [[Холандија]] | презентери = [[Шантал Јанзен]], [[Едсилја Ромбли]] и [[Ян Смит]] | радиодифузер = [[NPO]] / [[AVROTROS]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 41 (пријавени пред откажувањето) | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Украина}} | не_учествуваат = {{flag|Унгарија}}, {{flag|Црна Гора}} | карта = ESC 2020 Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = Предвидено по вообичаениот систем (50% жири и 50% публика во финале; само публика во полуфиналиња). | победник = Натпреварот беше откажан | победничка_песна = Нема (изборот е откажан поради пандемијата на COVID-19) | претходна = 2019 | следна = 2021 | веб-страница = https://eurovision.tv }} '''Евровизија 2020''' ќе беше 65. издание на [[Евровизија]]. Беше планирано овогодинешното издание да се случи во [[Ротердам]], [[Холандија]], после нивната победа во [[Тел Авив]], [[Израел]] во [[Евровизија 2019|2019]] година со песната "Arcade". Ова ќе беше 5. пат за Холандија да одржува Евровизија, од последниот пат во [[Евровизија 1980|1980]] и првиот Евровизиски настан кој ќе се случеше по [[Детска Евровизија|Детската Евровизија од 2012]] година. Настанот беше закажан да се одржи на 12 (прво полуфинале), 14 (второ полуфинале) и 16 (финале) мај. 41 држава ќе учествуваа. Но, на 18 март 2020 година, беше објавено дека настанот е откажан како резултат на [[КОВИД-19|Ковид-19]] пандемијата. == Локација == {{details|topic=град домаќин|Ротердам}} [[File:Rotterdam Ahoy 2016.jpg|left|thumb|Арената Ahoy во Ротердам.]] Подготовките започнаа уште на 19 мај 2019, веднаш по победата на Холандија во Тел Авив, Израел. По долго размислување, беше одлучено Евровизија 2020 да се одржи во арената Ahoy во Ротердам, Холандија. === Фаза на избор === '''Key''': {{Color box|#CEDFF2|†|border=darkgray}} Домаќин {{Color box|#F2E0CE|‡|border=darkgray}} Кандидат во потесен круг {|class="wikitable sortable" !width="100" |Град !width="120" | !Забелешка !class=unsortable|изв. |- |[[Арнем|Arnhem]] |[[GelreDome]] | |<ref name="ESCXtra cities">{{Наведена мрежна страница|url=https://escxtra.com/2019/07/06/116876/|title=Eurovision 2020: Meet the bidding Host Cities|first=Nick|last=van Lith|date=6 July 2019|website=ESCXtra|access-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709143326/https://escxtra.com/2019/07/06/116876/|archive-date=9 July 2019|url-status=live}}</ref> |- |{{sort|Хертогенсбош|[['s-Hertogenbosch]]}} |[[Brabanthallen]] | |<ref name="ESCXtra cities"/> |- style="background-color:#F2E0CE" |[[Маастрихт|Maastricht]] |[[MECC Maastricht]] ‡ | |<ref name="ESCXtra cities"/><ref name="NOS cities">{{Наведена мрежна страница|url=https://nos.nl/artikel/2294057-rotterdam-of-maastricht-waar-is-de-beste-songfestivalzaal.html|title=Rotterdam of Maastricht, waar is de beste Songfestivalzaal?|language=nl|trans-title=Rotterdam or Maastricht, where is the best Song Contest hall?|date=18 July 2019|website=[[Nederlandse Omroep Stichting]]|access-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719192851/https://nos.nl/artikel/2294057-rotterdam-of-maastricht-waar-is-de-beste-songfestivalzaal.html|archive-date=19 July 2019|url-status=live}}</ref> |- style="background-color:#CEDFF2" |[[Ротердам]] |[[Rotterdam Ahoy]] † | |<ref name="ESCXtra cities"/><ref name="NOS cities"/> |- |[[Утрехт]] |[[Jaarbeurs]] |— |<ref name="ESCXtra cities"/> |} === Други градови === == Формат == === Визуелен дизајн === Слоганот на ова издание "Open Up", беше објавен на 24 октомври 2019 година, додека официјалното лого беше објавено на 28 ноември 2019. Дизајнирано од CLEVER°FRANKE, логото е "апстрактна репрезентација на боите од знамињата на 41. земји учеснички во 2020 од нивното прво појавување на натпреварот. ===Дизајн на сцена=== EBU го објави Евровизискиот дизајн на сцената во декември 2019. Инспиран слоганот и од типичниот холандски рамен пејзаж. Сцената беше дизајнирана од Германскиот сценски дизајнер Florian Wieder, кој исто така ги дизајнираше Евровизиските сцени во 2011, 2012, 2015, 2017, 2018 и 2019. Овој пат, за разлика од 2019, ''Green Room'' ќе се наоѓа во главната сала каде ќе настапуваат артистите. ===Водители=== 65. издание на Евровизија ќе го водат 3 Холандски водители, односно: * Chantal Janzen * Edsilia Rombley * Jan Smit === Жрепка на полуфиналиња === Жрепката се одржа на 28. јануари 2020 во Ротердам. '''Македонија''' ќе настапувала во првата половина на '''првото полуфинале'''. === Гласање === Принципот на гласање ќе бил ист како и во последните неколку години, односно 50% жири и 50% гласови од публика, доделени од секоја држава во принцип 1-8, 10 и 12 бода, плус истиот принцип на бодување од публика. == Држави учеснички == На 13 ноември 2019 беше објавено дека четириесет и една држава ќе се натпреваруваат во ова издание, каде што Бугарија и Украина се враќаат повторно после претходно отсуство, а Унгарија и Црна Гора нема да учествуваат.<ref name="Participants">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/story/41-countries-eurovision-2020-rotterdam|title=41 countries will 'Open Up' at Eurovision 2020 in Rotterdam|date=13 November 2019|website=[[Eurovision.tv]]|url-status=live|access-date=13 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113150645/https://eurovision.tv/story/41-countries-eurovision-2020-rotterdam|archive-date=13 November 2019}}</ref> === Полуфиналиња === {|class="sortable wikitable" |- !Држава<ref name="Participants"/> !Изведувач<ref name="Entries">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/event/rotterdam-2020/participants|title=Participants of Rotterdam 2020|website=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union|EBU]]|url-status=live|access-date=2 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002173758/https://eurovision.tv/event/rotterdam-2020/participants|archive-date=2 October 2019}}</ref><ref name="National Selections">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/calendar|title=National Selection Calendar 2020|website=[[Eurovision.tv]]|url-status=live|access-date=13 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902202017/https://eurovision.tv/calendar|archive-date=2 September 2019}}</ref> !Песна !Јазик |- |{{Esc|Албанија|y=}} | Arilena Ara | Fall From The Sky |Англиски |- |{{Esc|Ерменија|y=}} |Athena Manoukian |Chains On You |Англиски |- |{{Esc|Австралија}} | Montaigne | Don't Break Me |Англиски |- |{{Esc|Австрија|}} ||Vincent Bueno |Alive |Англиски |- |{{Esc|Азербејџан}} |Efendi |Cleopatra |Англиски |- |{{Esc|Белорусија}} |VAL |Da Vidna |Белоруски |- |{{Esc|Белгија}} |Hooverphonic |Release me |Англиски |- |{{Esc|Бугарија}} |Victoria |Tears Getting Sober |Англиски |- |{{Esc|Хрватска}} |Damir Kedžo |Divlji Vetre |Хрватски |- |{{Esc|Кипар}} |Sandro |Running |Англиски |- |{{Esc|Чешка}} |Benny Cristo |Kemama |Англиски |- |{{Esc|Данска}} |Ben & Tan |Yes |Англиски |- |{{Esc|Естонија}} |Uku Suviste |What Love Is |Англиски |- |{{Esc|Финска}} |Aksel Kankaanranta |Looking Back |Англиски |- |{{Esc|Грузија}} |Tornike Kipiani |Take Me as I am |Англиски |- |{{Esc|Грција}} |Stefania Liberakakis |SUPERG!RL |Англиски |- |{{Esc|Исланд}} |Daði & Gagnamagnið |Think about things |Англиски |- |{{Esc|Ирска}} |Lesley Roy |Story Of My Life |Англиски |- |{{Esc|Израел}} |Eden Alene |Feker Libi |Англиски, Амхарски |- |{{Esc|Латвија}} |Samanta Tina |Still Breathing |Англиски |- |{{Esc|Литванија}} |The Roop Band |On Fire |Англиски |- |{{Esc|Малта}} |Destiny Chukunyere |All Of My Love |Англиски |- |{{Esc|Молдавија}} |Natalia Gordienko |Prison |Англиски |- |{{Esc|Македонија}} |[[Васил Гарванлиев]] |You |Англиски |- |{{Esc|Норвешка}} |Ulrikke Brandstorp |Attention |Англиски |- |{{Esc|Полска}} |Alicja Szemplinska |Empires |Англиски |- |{{Esc|Португалија}} |Elisa |Medo De Sentir |Португалски |- |{{Esc|Романија}} |Roxen |Alcohol You |Англиски |- |{{Esc|Русија}} |Little Big |Uno |Англиски |- |{{Esc|Сан Марино}} |Senhit |Freaky |Англиски |- |{{Esc|Србија}} |Hurricane |Hasta La Vista |Српски |- |{{Esc|Словенија}} |Ana Soklič |Voda |Словенски |- |{{Esc|Шведска}} |The Mamas |Move |Англиски |- |{{Esc|Швајцарија}} |Gjon's Tears |Répondez- moi |Француски |- |{{Esc|Украина}} |Go-A |Solovey |Украински |} === Финале=== {|class="sortable wikitable" |- !Држава<ref name="Учесници"/> !Изведувач<ref name="Entries"/><ref name="National Selections"/> !Песна<ref name="National Selections"/> !Јазик |- |{{Esc|Франција}} |Tom Leeb |The Best in Me |Англиски, Француски |- |{{Esc|Германија}} |Ben Dolic, B-OK |Violent Thing |Англиски |- |{{Esc|Италија}} |Diodato |Fai Rumore |Италијански |- |{{Esc|Холандија}} |Jeangu Macrooy |Grow |Англиски |- |{{Esc|Шпанија}} |Blas Cantó |Universo |Шпански |- |{{Esc|Велика Британија}} |James Newman |My Last Breath |Англиски |} == Други држави == == Продукција == === Онлајн платформи === == Забелешки и наводи == === Наводи === {{Reflist}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Холандска култура]] [[Категорија:Ротердам]] [[Категорија:Музиката во 2020 година]] qgm0hf18rcp5svet6sgj2jbaihg0fhg Ахеменидско Царство 0 1235888 5630896 5614971 2026-09-22T06:02:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630896 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија поранешна држава |native_name={{script|Xpeo|𐎧𐏁𐏂}}<br />{{native name|peo|Xšāça}}<br />„Царство“<ref name=name>{{Наведена книга|editor-last1=Daryaee |editor-first1=Touraj |last=Shapour Shahbazi|first=Alireza|authorlink=Alireza Shapour Shahbazi |title=The Oxford handbook of Iranian history |date=2012 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford|isbn=978-0-19-973215-9|page=131|quote=Although the Persians and Medes shared domination and others were placed in important positions, the Achaemenids did not—could not—provide a name for their multinational state. Nevertheless, they referred to it as Khshassa, "the Empire".|doi=10.1093/oxfordhb/9780199732159.001.0001}}</ref> |common_name=Персија |era=[[Класичен антички период]] |government_type=[[Монархија]] |year_start=550 пр. н. е |year_end=330 п.н.е. |life_span=550 п.н.е. — 330 п.н.е. |date_event4=499 — 449 п.н.е. |date_start= |date_end= |date_event1=547 п.н.е. |date_event2=539 п.н.е. |date_event3=525 п.н.е.|p7=Massagetae|flag_p2=Neo-Babylonian Empire.png |date_event5=395 — 387 п.н.е. |date_event6=343 п.н.е. |p1=Медијско Царство |flag_p1=Median Empire.jpg |p2=Нео-Вавилонско Царство |flag_p3=Map Anatolia ancient regions-en.svg |p3=Лидија |p4=Дваесет и шеста династија на Египет |flag_p4=Ancient Egypt map-en.svg |p5=Гандара |flag_p5= |p6=Согдија |flag_p6= |conventional_long_name=Ахеменидско Царство |symbol_type= |image_coat= |leader1=[[Кир Велики]] |border_s1=no |s2=Дваесет и осма династија на Египет |flag_s2= |image_flag=Standard of Cyrus the Great (White).svg |flag_type=Стандард на Кир Велики{{efn|Reconstruction, based on [[c:File:Achaemenid_plaque_from_Persepolis.JPG|an Achaemenid tile]]. The [[Alexander Mosaic]] instead shows the standard in red and gold.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=DERAFŠ |url=http://www.iranicaonline.org/articles/derafs |website=Encyclopædia Iranica |publisher=Encyclopædia Iranica Foundation |accessdate=7 April 2019 |date=21 November 2011}}</ref>}}|leader2=[[Дариј III]]|s1=Империја на Александар Велики|symbol=|image_map=Achaemenid Empire (flat map).svg|image_map_caption=Ахеменидското Царство во неговата најголема експанзија,<br /> за време на владеењето на [[Дариј I]] (522 п.н.е. до 486 п.н.е.) |capital=[[Вавилон]]<ref name=EY>{{Наведена книга|last=Yarshater|first=Ehsan|authorlink=Ehsan Yarshater|title=The Cambridge History of Iran, Volume 3|year=1993|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20092-9|page=482|quote=Од четирите престолнини на Ахеменидите именувани по [[Херодот]]—[[Екбатана]], [[Пазаргаде]] или [[Персеполис]], [[Суза]] и [[Вавилон]]—последната [сместена во Ирак] е спомената како најважната престолнина, зимска, централно седиште кое се заменувало само во тек на жештините во летниот период. Under the [[Seleucid Empire|Seleucids]] and the [[Parthian Empire|Parthians]] the site of the Mesopotamian capital moved slightly to the north on the [[Tigris]]—to [[Seleucia]] and [[Ctesiphon]]. It is indeed symbolic that these new foundations were built from the bricks of ancient [[Babylon]], just as later [[Baghdad]], a little further upstream, was built out of the ruins of the [[Sasanian Empire|Sassanian]] double city of [[Al-Mada'in|Seleucia-Ctesiphon]].}}</ref> (главна престолнина), [[Пазаргаде]], [[Екбатана]], [[Суза]], [[Персеполис]] |common_languages={{plainlist| * [[староперсиски јазик|староперсиски]]{{anchor|infoa}}<sup>[[#inforefa|[a]]]</sup> * [[Арамејски јазик|арамејски]]{{anchor|infob}}<sup>[[#inforefb|[b]]]</sup> * [[Акадски јазик|вавилонски]]<ref>{{Наведена книга|last1=Kittel|first1=Harald|last2=Frank|first2=Armin Paul|last3=House|first3=Juliane|authorlink3=Juliane House|last4=Greiner|first4=Norbert|last5=Schultze|first5=Brigitte|last6=Koller|first6=Werner| title = Traduction: encyclopédie internationale de la recherche sur la traduction| url = https://books.google.com/?id=oD0dBqGDNscC| year = 2007| publisher = Walter de Gruyter| isbn = 978-3-11-017145-7| pages = 1194–95}}</ref> * [[Median language|Median]] * [[Старогрчки јазик|грчки]]<ref name="Iranian, E. Tucker 2001">{{Наведена книга |last=Tucker |first=Elizabeth |editor-last=Christidis |editor-first=Anastasios-Phoivos |year=2001 |title=A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity |department=Greek and Iranian |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83307-3 }}</ref> * [[Еламски јазик|еламски]]<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Windfuhr|first=Gernot|title=Iran vii. Non-Iranian Languages (3) Elamite|url=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-vii3-elamite|work=[[Encyclopædia Iranica]]|accessdate=8 February 2017}}</ref> * [[Сумерски јазик|сумерски]]{{anchor|infoc}}<sup>[[#inforefc|[c]]]</sup> * [[Египетски јазик|египетски]] * многу други}} |religion=[[Зороастризам]], [[Митра]]изам,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://divinity.uchicago.edu/sites/default/files/imce/pdfs/webforum/022014/Foltz%20Religions%20of%20Iran%20extracts.pdf |title=Religions of Iran from prehistory to the present |last=Foltz |first=Richard |accessdate=2020-01-19 |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328173627/https://divinity.uchicago.edu/sites/default/files/imce/pdfs/webforum/022014/Foltz%20Religions%20of%20Iran%20extracts.pdf |url-status=dead }}</ref>{{rp|21}} [[Babylonian religion]]<ref>{{Наведена книга |last=Boiy |first=T. |year=2004 |title=Late Achaemenid and Hellenistic Babylon |location=Leuven |publisher=Peeters Publishers |page=101 |isbn=978-90-429-1449-0 }}</ref> |currency=[[дарик]], [[сиглос]] |year_leader1=559 — 529 п.н.е. |demonym= |flag_p7= |stat_year1=500 п.н.е.<ref name="Turchin">{{Наведено списание |last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires | journal = Journal of World-systems Research|date=December 2006 |volume=12|issue=2 |page=223 |url =http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|accessdate=12 September 2016 |issn= 1076-156X}}</ref><ref name="Taagepera">{{Наведено списание|last1=Taagepera|first1=Rein|title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D|journal=Social Science History|date=1979|volume=3|issue=3/4|page=121|doi=10.2307/1170959|jstor=1170959}}</ref> |flag_s1=Vergina Sun WIPO.svg|title_leader=Крал (xšāyaϑiya)'''или'''[[Крал на кралевите]](xšāyaϑiya xšāyaϑiyānām) |HDI_year=|year_leader2=336 — 330 п.н.е.|stat_year2=480 п.н.е.<ref name="Brzezinski">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/strategicvisiona0000brze|title=Strategic vision : America and the crisis of globalpower|last=Brzezinski|first=Zbigniew|date=2012|publisher=Basic Books|ISBN=978-0465029556|location=New York|OCLC=787847809|url-access=registration}}</ref> |area_km2= |area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|today=}} '''Ахеменидското Царство''' (/əˈkiːmənɪd/; 𐎧𐏁𐏂 ''Xšāça''  ([[Староперсиски јазик|староперсиски]]) "Империјата"<ref group="б">Дека Персијците и Медијците ја делеле власта, а и други биле ставани на важни позиции, Ахеменидите не можеле да дадат име за нивната мултинационална држава. Тие ја нарекувале Кшаса (Khshassa), - „Империјата“.</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/670375356|title=The Oxford handbook of Iranian history|last=Daryaee, Touraj, 1967-|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-973215-9|location=Oxford|oclc=670375356}}</ref> околу 550 — 330 BC), наречено и '''Прво Персиско Царство'''<ref name="GCS">{{Наведена книга|title=The Defeat of Rome: Crassus, Carrhae and the Invasion of the East|url=https://archive.org/details/defeatofromecras0000samp|last=Sampson|first=Gareth C.|publisher=Pen and Sword Books{{!}}Pen & Sword Books Limited|year=2008|isbn=978-1-84415-676-4|location=|page=[https://archive.org/details/defeatofromecras0000samp/page/33 33]|pages=|quote=Cyrus the Great, founder of the First Persian Empire (c. 550–330 BC).}}</ref> — стара [[Ирански народи|иранска]] [[империја]] седиште во [[Југозападна Азија|Западна Азија]] основана од [[Кир Велики]]. Протегајќи се во западниот дел од [[Балкански Полуостров|Балканот]] и [[Источна Европа]], и на исток до [[Инд|долината на Инд]], ова била [[Список на најголеми империи|најголемата]] од било која претходна империја во историјата, која се протегала 5.5 милиони квадратни километри. Вклучувајќи различни народи со различно потекло и вери, позната е по нејзиниот успешен модел на централизирана, бирократска администрација (преку [[сатрап]]и под [[Крал на кралевите|кралот на кралевите]]), по инфраструктура како што се [[Кралскиот пат|патиштата]] и [[Чапар Кане|поштенскиот систем]], употребата на [[службен јазик]] низ нејзините територии, развој на државните служби и голема професионална армија. Успесите на империјата инспирирале слични системи во подоцнежните империи. Ахеменидското Царство во западната историја се памети како антагонист на [[Полис (град-држава)|грчките полиси]] за време на [[Грчко-персиски војни|грчко-персиските војни]] и поради улогата во [[Вавилонско ропство|еврејските прогони во Вавилон]]. Историскиот белег на империјата ги надминува нејзините територијални и воени влијанија и вклучува културни, социјални, технолошки и религиозни влијанија. Наспроти [[Грчко-персиски војни|трајниот конфликт меѓу двете држави]], многу [[Атина|Атињани]] ги прифатиле ахеменидските обичаи во нивните секојдневни животи во реципрочната културна размена,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=oGXMMD5rXBQC|title=Athens and Persia in the Fifth Century BC: A Study in Cultural Receptivity|last=Margaret Christina Miller|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-60758-2|page=243}}</ref> а многумина работеле или соработувале со персиските кралеви. Влијанието на едиктот на [[Едикт за Кир|Кир]] се спомнува во јудео-христијанските текстови, а империјата била инструментална во ширењето на [[Зороастризам|зороастризмот]] на исток дури до Кина. Империјата исто така го поставила тонот за политиката, наследството и историјата на [[Иран]] (познат и како Персија).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=a0IF9IdkdYEC&pg=PA7|title=Birth of the Persian Empire|last=Vesta Sarkhosh Curtis|last2=Sarah Stewart|publisher=I.B.Tauris|year=2005|isbn=978-1-84511-062-8|page=7}}</ref> == Потекло == Терминот ''Ахеменидска'' означува потекло „од семејството на Ахемен“ ([[Староперсиски јазик|староперсиски]]: 𐏃𐎧𐎠𐎶𐎴𐎡𐏁 ''Haxāmaniš'' <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qPVHBAAAQBAJ&pg=PA79|title=The Sasanian Era|last=Curtis|first=Vesta Sarkhosh|last2=Stewart|first2=Sarah|publisher=I.B.Tauris|year=2010|isbn=978-0-85773-309-2|author-link=Vesta Sarkhosh Curtis|author-link2=Sarah Stewart (historian)}}</ref> „да се има пријателски ум“).{{Sfn|Tavernier|2007}} Самиот [[Ахеман]] пак бил помал владетел од 7 век п.н.е на [[Аншан (Персија)|Аншан]] во југозападен Иран и вазал на [[Асирија]].<ref name="enc">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=Rtr7MQEACAAJ|title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Volume 1|last=Jamie Stokes|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=978-0-8160-7158-6|pages=2–3}} {{Мртва врска}}</ref> == Историја == Види: [[Персија]] Ахеменидското Царство го создале номадски [[Персискиот народ|Персијци]]. Името „Персија“ е грчки и [[Латински јазик|латински]] изговор на зборот што се однесува на земјата на луѓето што потекнувале од [[Персис]] ([[Староперсиски јазик|староперсиски]]: [[wikiwikiweb:𐎱𐎠𐎼𐎿|𐎱𐎠𐎼𐎿]], ''Порса'').<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/166382606|title=Encyclopedia of the peoples of Africa and the Middle East|last=Stokes, Jamie.|date=2009|publisher=Facts On File|isbn=978-0-8160-7158-6|location=New York|oclc=166382606}}</ref> Персијците биле [[Ирански народи|ирански народ]] кој пристигнал во денешниот [[Иран]] околу 1000 п.н.е. и населил регион, вклучувајќи го северозападен Иран, [[Загрос|планините Загрос]] и Персис, заедно со домородните [[Елам]]ити. Неколку векови, тие потпаѓале под доминацијата на [[Новоасирско Царство|Новоасирското Царство]] (911–609 п.н.е.), со седиште во северна [[Месопотамија]]. Персијците првично биле [[Номадско пасторализам|номадски сточари]] во западната иранска висорамнина и од 850 п.н.е. се нарекувале себеси Парса и постојано ја менувале нивната територија во најголем дел локализирана околу [[Персис]].<ref name="book2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=gsGmuQAACAAJ|title=Encyclopedia of the Ancient Greek World|last=Sacks|first=David|last2=Murray|first2=Oswyn|last3=Brody|first3=Lisa|publisher=Infobase Publishing|year=2005|isbn=978-0-8160-5722-1|page=256}}</ref> Ахаменидската империјата не била првата иранска империја, бидејќи [[Медејци]]те, друга група ирански народи, воспоставиле краткотрајна империја и одиграле голема улога во соборувањето на [[Асирци]]те.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/904507201|title=A history of the ancient Near East ca. 3000–323 BC|last=Van de Mieroop|first=Marc|date=2015-06-25|isbn=978-1-118-71817-9|edition=Third|location=Chichester, West Sussex, UK|oclc=904507201}}</ref> Ахеменидите првично биле владетели на [[елам]]итскиот град [[Аншан (Персија)|Аншан]] во близина на современиот град [[Марвштат|Марвдашт]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/785943651|title=From Cyrus to Alexander : a history of the Persian Empire|last=Briant, Pierre.|date=2002|publisher=Eisenbrauns|isbn=978-1-57506-574-8|location=Winona Lake, IN|oclc=785943651}}</ref>{{Sfn|Briant|2002}} Титулата „Крал на Аншан“ била адаптација на претходната еламска титула „Крал на Суза и Аншан“.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/61864553|title=The Persians : an introduction|last=Brosius, Maria.|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-32089-4|location=London|oclc=61864553}}</ref> Постојат спротивставени извештаи за идентитетот на најстарите кралеви на Аншан. Според [[Цилиндарот на Кир]] (најстарата генеалогија на Ахеменидите) кралеви на [[Тепис|Аншан]] биле [[Теисп]], [[Кир I|Кир]] I, [[Камбис I]] и [[Кир Велики|Кир II]], познат и како Кир Велики, кој ја создал империјата<ref name=":0" /> (подоцнежниот [[Бехистунски натпис]], напишан од [[Дариј I|Дариј Велики]], тврди дека Теисп бил син на [[Ахамејци|Ахемен]] и дека Дариј исто така потекнува од Теисп преку различна линија, но во претходните текстови не се спомнува Ахемен<ref name=":0" />). Во [[Историја (Херодот)|Историјата на]] [[Херодот]], пишува дека Кир Велики бил син на Камбис I и [[Мандана]] од Медија, ќерка на [[Астијаг]], крал на [[Медејско Царство|Медејското Царство]].<ref name=":0" /> === Создавање и ширење на царството === [[Податотека:Achaemenid_Empire_under_different_kings_(flat_map).svg|алт=|лево|мини|287x287пкс|Карта на процесот на проширување на територијата на Ахеменидите]] Кир завојувал против Медејското Царство во 553 година п.н.е., а во 550 година п.н.е успеал да ги победи Медејците, да ги освои Астагеја и да ја заземе престолнината на Медејците, [[Екбатана]]<ref name=":0" /><ref>[[Nabonidus Chronicle]] [https://www.livius.org/sources/content/mesopotamian-chronicles-content/abc-7-nabonidus-chronicle/ II.1–4]</ref><ref>[[Cylinders of Nabonidus|Nabonidus Cylinder]] [https://www.livius.org/sources/content/nabonidus-cylinder-from-sippar/ I.8–II.25]</ref> Со контрола во Екбатана, Кир се наметнал како наследник на [[Астијаг]] и ја презел контролата врз целата империја.<ref name=":0" /> Со наследувањето на империјата на Астијаг, тој ги наследил и територијалните судири што ги имале Медејците како со [[Лидија]] така и со [[Нововавилонско Царство|Нововавилонското Царство]].<ref name=":0" /> Кралот [[Крез (митологија)|Крез]] од Лидија се обидел да ја искористи новата состојба и тргнал да освојува територија која претходно било медејска територија, во [[Мала Азија]].<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126%3Abook%3D1%3Achapter%3D72 I.72], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126%3Abook%3D1%3Achapter%3D73 I.73]</ref> Кир извршил противнапад со што ги победил војските на Крез, го заземал [[Сардис]] и тоа значело пад на Кралството Лидија во 546 година п.н.е.<ref group="б">Хронологијата на владеењето на Кир е несигурна и овие настани се датирани во 542–541 п.н.е.{{sfn|Briant|2002|p=34}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /> Кир го поставил [[Пактики|Пакти]] одговорен за собирање данок во Лидија и заминал, но овој наскоро дигнал востание.<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hdt.+1.154&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126 I.68]</ref> Кир го испратил медејскиот генерал [[Мазар]] да го задуши востанието, и Пакти бил заробен. [[Мазар]], а по неговата смрт, Харпаг, се обидел да ги намали сите градови што учествувале во востанието. Биле потребни околу четири години за Лидија целосно да биде покорена.<ref name=":0" /> [[Податотека:Cyrus_II_le_Grand_et_les_Hébreux.jpg|алт=|мини|Во Библијата се вели дека [[Кир Велики]] ги ослободил Евреите [[Вавилонско ропство|заробеници во Вавилон]] и дека го обновил [[Ерусалим]], со што стекнал почесно место во јудаизмот.]] [[Податотека:CyrustheGreatTomb_22057.jpg|мини|[[Гробница на Кир|Гробницата на Кир Велики]], основач на Ахеменидското Царство]] Кога власта во Екбатана од Медејците преминала во рацете на Персијците, многу поданици на Медејското Царство верувале дека нивната состојба се сменила и дигнале востание против Кир.<ref>[[Justin (historian)|Justin]], ''Epitome'' [https://www.forumromanum.org/literature/justin/english/trans1.html I.7] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210517225411/http://www.forumromanum.org/literature/justin/english/trans1.html|date=2021-05-17}}</ref> Ова го принудило Кир да војува против [[Бактрија]] и номадските [[Сака|Саки]] во Средна Азија. За време на овие војни, Кир формирал неколку гарнизонски градови во Средна Азија, вклучувајќи го и [[Кирополис]]. Ништо не се знае за персиско-вавилонските односи помеѓу 547 п.н.е. и 539 п.н.е., но веројатно е дека неколку години имало непријателства меѓу двете царства, што довело до војната од 540-539 п.н.е. и до [[падот на Вавилон]].<ref name=":0" /> Во октомври 539 година п.н.е., Кир победил во битка против Вавилонците во [[Опис]], а потоа го заземал [[Сипар]] без борба пред конечно да го освои градот [[Вавилон]] на 12 октомври, каде што вавилонскиот крал [[Набонид]] бил заробен.<ref name=":1" /><ref>[[Nabonidus Chronicle]] [https://www.livius.org/sources/content/mesopotamian-chronicles-content/abc-7-nabonidus-chronicle/ III.12–16]</ref> Во Библијата Кир бил пофален за постапките при освојувањето на Вавилон, а Евреите го сметале за Месија.<ref>{{Bibleverse|Isaiah|41:2–4|NRSV}};</ref> Тој бил заслужен за ослободувањето на народот во [[Јехуд (провинција)|Јехуд]] од прогонството и за реконструкција на поголемиот дел од [[Ерусалим]], вклучително и на [[Втор ерусалимски храм|Вториот храм]].<ref>{{Bibleverse|Ezra|6:2–5|NRSV}}</ref> Во 530 година п.н.е., Кир умрел додека бил на воена експедиција против Масагетите во Средна Азија. Него го наследил неговиот најстар син [[Камбис II]], додека пак неговиот помал син [[Бардија]] {{Efn|Bardiya is referred to by a variety of names in Greek sources, including Smerdis, Tanyoxarces, Tanoxares, Mergis and Mardos. The earliest account to mention him is the [[Behistun Inscription]], which has his name as Bardiya.<ref name=behistunsmerdis/>{{sfn|Briant|2002|p=98}}}} добил голема територија во Средна Азија.<ref name=":0" /> До 525 година п.н.е, Камбис успешно ги покорил [[Феникија]] и [[Кипар]] и се подготвувал да го нападне [[Древен Египет|Египет]] со новосоздадената персиска морнарица.<ref>{{Наведено списание|last=Wallinga|first=H.T.|date=1984|title=The Ionian Revolt|url=http://dx.doi.org/10.1163/156852584x00619|journal=Mnemosyne|volume=37|issue=3-4|pages=401–437|doi=10.1163/156852584x00619|issn=0026-7074}}</ref> Големиот фараон [[Амазис II]] починал во 526 година п.н.е. и него го наследил [[Псамтик III]], а клучните египетски сојузници се приклучиле на Персијците. Псамтик ја позиционирал својата војска во Пелузиј на [[Делта на Нил|делтата на Нил]]. Тој бил поразен од Персијците во Битката кај Пелузиј пред да избега во [[Мемфис (Египет)|Мемфис]], каде Персијците го поразиле и го заробиле.<ref name="III.11,132">Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hdt.+3.11&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126 III.11], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126%3Abook%3D3%3Achapter%3D13 III.13]</ref> Херодот го прикажал Камбис како отворено антагонистички настроен кон египетскиот народ и нивните богови, култови, храмови и свештеници, особено потенцирајќи го убиството на светиот бик [[Апис]].<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hdt.+3.29&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126 III.29]</ref> Тој кажува дека овие постапки го довеле до лудилото што го натерало да го убие неговиот брат Бардија (за кој Херодот вели дека бил убиен во тајност),<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126%3Abook%3D3%3Achapter%3D30 III.30]</ref> неговата сопствена сестра-сопруга <ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126%3Abook%3D3%3Achapter%3D31 III.31]</ref> и [[Крез (митологија)|Крез]] од Лидија.<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126%3Abook%3D3%3Achapter%3D36 III.36]</ref> По освојувањето на Египет, [[Античка Либија|Либијците]] и Грците од [[Кирена]] и [[Барса (антички град)|Барса]] во Либија му се предале на Камбис без борба.<ref name="III.11,132"/> Камбис тогаш испланирал инвазии на [[Картагина]], оазата на Амон и [[Етиопија]].<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126%3Abook%3D3%3Achapter%3D17 III.17]</ref> Херодот тврди дека поморската инвазија на Картагина била откажана затоа што Феникијците, кои сочинувале голем дел од флотата на Камбис, одбиле да земат оружје против сопствениот народ<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126%3Abook%3D3%3Achapter%3D19 III.19]</ref> но модерните историчари се сомневаат дали инвазија на Картагина некогаш била воопшто планирана. Сепак, Камбис ги посветил своите напори на другите два походи, со цел да ја подобри стратешката позиција на Империјата во Африка со освојување на [[Кралството Куш]] и заземање стратешки позиции во западните оази. За таа цел, тој основал гарнизон во [[Слон|Елефантин,]] кој се состоел главно од еврејски војници, кои останале стационирани во Елефантин во текот на времето на Камбис. Инвазиите на Амон и Етиопија биле неуспех. Херодот тврди дека инвазијата на Етиопија била неуспех заради лудилото на Камбис и недостигот на залихи за неговите луѓе,<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hdt.+3.25&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126 III.25]</ref> но археолошките докази сугерираат на тврдина на [[Катаракта на Нил|Втората катаракта на Нил]], на границата меѓу Египет и Куш, која останала во употреба во текот на Ахеменидскиот период.<ref>Heidorn, Lisa Ann (1992). ''The Fortress of Dorginarti and Lower Nubia during the Seventh to Fifth Centuries B.C.'' (PhD). University of Chicago.</ref> [[Податотека:Achaemenid_Empire_at_its_greatest_extent_according_to_Oxford_Atlas_of_World_History_2002.jpg|десно|мини|231x231пкс|Империјата на Ахаменидите околу 500 година п.н.е.]] За време на престојот во Египет, Камбис масакрирал Персијци од истакнати семејства, кршел антички гробови, ги исмевал статуите во египетските храмови. Неподготвениот напад врз [[Етиопија]] и оазата на Амон, кој завршил со неуспех може да се припише и на ова негово лудило. Наспроти тезата која го објаснува однесувањето на Камбис со лудило, напредна е и хипотезата дека од истото го правел за политички интерес. Според Пјер Бријант, Камбис презел одмазднички мерки против големите семејства кои би се спротивставиле на неговите одлуки<ref>{{harvsp|Briant|1996|id=briant|p=109}}</ref>. Повикан во Персија заради востание против него, го напуштил Египет во 522 п.н.е, ја повредил ногата во Сирија и починал од [[гангрена]]. Настаните околу смртта на Камбис и наследството на Бардија се дискутабилни многу затоа што има многу конфликтни извештаи. Според Херодот, бидејќи убиството на Бардија се извршило во тајност, мнозинството Персијци сепак верувале дека тој бил жив. [[Ктесиас]] пишува дека кога Камбис го убил Бардија, тој веднаш на негово место го ставил маѓесникот Синдедад за [[сатрап]] на Бактрија заради извонредна физичка сличност.<ref>Ctesias, ''Persica'' [https://www.livius.org/sources/content/ctesias-overview-of-the-works/photius-excerpt-of-ctesias-persica/ 11]</ref> Без оглед какви биле точните околности, по смртта на Камбис императорот на Бактрија станал крал. {{Efn|Sources differ on the circumstances of Cambyses' death. According to Darius the Great in the [[Behistun Inscription]], he died of natural causes.<ref name=behistunsmerdis>[[Behistun Inscription]] [https://www.livius.org/sources/content/behistun-persian-text/behistun-t-05/ 11]</ref> According to Herodotus, he died after accidentally wounding himself in the thigh.<ref>Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hdt.+3.64&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999 јануари 0126 III.64]</ref> The true cause of death remains uncertain.{{sfn|Brosius|2006|p=13}}}} Извештајот на Дариј е најстар, и иако подоцнежните историчари се согласуваат околу клучните детали од приказната, дека еден некој маг му го земал престолот на Бардија, оваа приказна можеби била создадена од Дариј за да ја оправда неговата узурпација. [[Пјер Бријант]] претпоставува дека Бардија не бил убиен од Камбис, туку чекал до неговата смрт во летото 522 година п.н.е. да го побара своето легитимно право на престолот, бидејќи тој тогаш бил единствениот машки потомок на кралското семејство. Бриант вели дека иако хипотезата за измама на Дариј е општо прифатена денес, „ништо не е утврдено со сигурност во моментот, со оглед на достапните докази“. Според [[Бехистунски натпис|Бехистунскиот натпис]], Гаутама, маг претставен како Смердис (помалиот брат, Бадрија кој веројатно умрел 3 години претходно) владеел седум месеци пред да биде соборен во 522 година п.н.е. од [[Дариј I|Дариј Велики]] (Дариј I). Поради [[деспотот|деспотизмот]] на Камбис и неговото долго отсуство во Египет, „сиот народ, Персијците, Медијците и сите други народи“ го признале овој узурпатор како свој крал и сето тоа бидејќи ги олеснил давачките за [[данок]]. По смртта на првиот псевдо-Смердис (Гаутама), вториот псевдо-Смердис (именуван Вахијажда) направил пуч. Пучот, иако првично бил успешен, не успеал.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=Xe_fAAAAMAAJ|title=Herodotus: the text of Canon Rawlinson's translation, with the notes abridged, Volume 1|last=Herodotus|publisher=C. Scribner's|year=1897|page=278}}</ref> [[Херодот]] потоа пишува <ref>{{Наведена книга|title=The Histories Book 3.80–83|last=Herodotus}}</ref> дека локалните водачи се договориле околу најдобрата форма на управување со империјата. Се согласиле дека [[олигархија]]та ќе ги раздели едни против други, а демократијата ќе донесе [[Оклократија|правило]] на [[Оклократија|толпата,]] што резултирало со харизматичен водач за продолжување на монархијата. Тие избрале нов монарх - Дариј I кој бил братучед на Камбис II и Бардија (Смердис), со тврдење дека [[Аријарам]] е негов предок. === Експанзија на царството === [[Податотека:Achaemenid prince's head 2.jpg|мини|Персиската кралица [[Атоса]], ќерка на [[Кир Велики]], сестра-жена на [[Камбиси II|Камбис II]], сопруга на [[Дариј I|Дариј Велики]] и мајка на [[Ксеркс I]]]] Потоа, Ахеменидите ги консолидирале областите цврсто под своја контрола. [[Кир Велики]] и [[Дариј I|Дариј Велики]] биле оние кои со здраво и далекусежно административно планирање, брилијантно воено маневрирање и хуманистички поглед на светот, ја утврдиле големината на Империјата и за помалку од триесет години, ги издигнале Ахеменидите од непознато племе до светска моќ. За време на владеењето на [[Дариј Велики]] (Дариј I) бил изграден [[Персеполис]] (518-516 п.н.е.) кој служел и како престолнина за неколку генерации на царевите на Ахеменидите. [[Екбатана]] (''Хагматина'' „Град на собири“, денешен: [[Хамадан (покраина)|Хамадан]]) во Медеја бил значајно проширен во овој период и служел како летна престолнина. Уште од времето кога [[Антички Македонци|македонскиот]] крал [[Аминта I]] предал својата земја на Персијците во околу 512-511 година п.н.е, Македонците и Персијците не биле повеќе странци. Покорувањето на [[Античка Македонија|Македонија]] било дел од персиските воени операции започнати од [[Дариј I|Дариј Велики]] (521-486) во 513 година - по огромни подготовки - огромна ахемединска војска го нападнала [[Балкански Полуостров|Балканот]] и се [[Европската скитска кампања на Дариј I|обидела да ги победи]] европските Скити северно од [[Дунав|реката Дунав]].<ref name="books.google.nl2">Joseph Roisman, Ian Worthington [https://books.google.com/booksid=QsJ183uUDkMC&pg=PA345&lpg=PA345&dq=Achaemenid+Persians+ruled+balkans&source=bl&ots=K7qasgPG1K&sig=lkiajbVuNcHEbI5Lz3MnvIUBG1U&hl=nl&sa=X&ei=sb6RVP2qHoPUaqeGgZgE&ved=0CEkQ6AEwBQ#v=onepage&q=Achaemenid%20Persians%20ruled%20balkans&f=false ''A Companion to Ancient Macedonia'']{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. pp.&nbsp;342–45. John Wiley & Sons, 2011 {{ISBN|1-4443-5163-X}}</ref> Армијата на Дариј покорила неколку [[Тракијци|тракиски народи]] и буквално сите други региони што го допираат европскиот дел на [[Црно Море|Црното Море]], како што се делови од денешна [[Бугарија]], [[Романија]], [[Украина]] и [[Русија]], пред да се врати во [[Мала Азија]].<ref name="books.google.nl2"/><ref>The Oxford Classical Dictionary by Simon Hornblower and Antony Spawforth,{{ISBN|0-19-860641-9}}, p. 1515, "The Thracians were subdued by the Persians by 516"</ref> Дариј во Европа оставил еден од неговите команданти по име [[Мегабазус|Мегабаз,]] чија задача била да го освои Балканот.<ref name="books.google.nl2"/> Персиските трупи ја покориле [[Тракија]] богата со злато, крајбрежните грчки градови, воедно поразувајќи и освојувајќи ги моќните [[Пајонци]].<ref name="books.google.nl2"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livius.org/ia-in/influence/influence02.html|title=Persian influence on Greece (2)|accessdate=17 December 2014|archive-date=2016-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216182106/http://www.livius.org/ia-in/influence/influence02.html|url-status=dead}}</ref> Најпосле, Мегабаз испратил претставници до Аминта, барајќи прифаќање на персиската доминација, што Македонците го прифатиле. Балканот обезбедил многу војници за мултиетничката армија на Ахеменидите. Многумина меѓу македонската и персиската елита се венчале, како што е персискиот службеник [[Бубари|Бубар,]] кој се оженил со ќерката на Аминта, Гигеја. Семејните врски на македонските владетели Аминта и Александар со Бубар им обезбедувале добри односи со персиските кралеви Дариј и [[Ксеркс I]]. Персиската инвазија водела индиректно до пораст на моќта на Македонија а Персија имала некои заеднички интереси на Балканот; со персиска помош, Македонците се здобиле со многу на штета на некои балкански племиња како Пајонците и Грците. Сè на сè, Македонците биле „спремни и корисни персиски сојузници. Македонските војници се бореле против Атина и [[Спарта]] во војската на Ксеркс.<ref name="books.google.nl2"/> Персијците ги мешале Македонците и Грците, ставајќи ги во ист кош со Јонците од Јонија, па ги нарекувале ''Јона'' („[[Јонски Грци|Јонци]]“ бил нивниот поим за „Грци“), а Македонците конкретно како ''Јона Такабара'' или „Јонци со штитовидни капи“, веројатно посочувајќи на македонската [[Каусија|каусиска]] капа.<ref>Johannes Engels, "Ch. 5: Macedonians and Greeks", In: Roisman and Worthington, "A companion to Ancient Macedonia", p. 87. Oxford Press, 2010.</ref> До 5 век п.н.е., персиските кралеви владееле или имале подредени територии, кои ја опфаќале не само цела [[Иранска Висорамнина|персиска висорамнина]] и сите територии што порано ги имало [[Новоасирско Царство|Асирското Царство]] ([[Месопотамија]], [[Левант]], [[Кипар]] и [[Персискиот Египет|Египет]]), туку и цела [[Мала Азија|Анадолија]] и [[Ерменија]], како и [[Закавказје|Јужниот Кавказ]] и делови од [[Северен Кавказ]], [[Азербејџан]], [[Узбекистан]], [[Таџикистан]], цела [[Бугарија]], [[Пајонци|Пајонија]], [[Тракија]] и [[Македонија (регион)|Македонија]] на север и запад, повеќето од крајбрежните региони на [[Црно Море|Црното Море]], делови од [[Средна Азија]], што се однесува до [[Аралско Езеро|Аралското Море]], на [[Аму Дарја|Оксус]] и [[Сир Дарја|Јаксарт]] на север и североисток, на [[Хиндукуш]] и западниот [[Инд]] (што одговара на денешните Авганистан и [[Пакистан]] ) на далечниот исток, делови од северна [[Арапски Полуостров|Арабија]] на југ, и делови од северна [[Античка Либија|Либија]] на југозапад и делови од [[Оман]], Кина и [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]].<ref name="livius.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.livius.org/articles/place/maka/|title=Maka|work=livius.org}}</ref><ref name="behi">[[Behistun Inscription]]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dagestan|title=DĀḠESTĀN|accessdate=29 December 2014}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=riW0kKzat2sC&pg=PA409&lpg=PA409&dq=achaemenid+empire+abkhazia#v=onepage&q=achaemenid%20empire%20abkhazia&f=false|title=The Making of the Georgian Nation|last=Suny|first=Ronald Grigor|year=1994|isbn=978-0-253-20915-3|access-date=29 December 2014}}</ref><ref name="c_ramirez-faria">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=gGKsS-9h4BYC|title=Concise Encyclopedia Of World History|last=Ramirez-Faria|first=Carlos|publisher=Atlantic Publishers & Dist|year=2007|isbn=978-81-269-0775-5|page=6|access-date=October 7, 2012}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=ffZy5tDjaUkC|title=Concise Atlas of World History|last=O'Brien|first=Patrick|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-521921-0|page=43|access-date=October 7, 2012}}{{Наведена книга|title=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|url=https://archive.org/details/forgottenempirew0000unse_c6q5|last=Curtis|first=John E.|last2=Tallis|first2=Nigel|publisher=University of California Press|year=2005|isbn=978-0-520-24731-4|page=[https://archive.org/details/forgottenempirew0000unse_c6q5/page/47 47]}}{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=stl97FdyRswC|title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East|last=Facts On File, Incorporated|publisher=[[Infobase Publishing]]|year=2009|isbn=978-1-4381-2676-0|page=60|access-date=October 7, 2012}}{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=ahMXbSFxGhUC|title=The Making of Roman India|last=Parker|first=Grant|publisher=Cambridge University Press|year=2008|isbn=978-0-521-85834-2|page=13|access-date=October 7, 2012}}{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=-5irrXX0apQC|title=Early India: From the Origins to AD 1300|last=Thapar|first=Romila|publisher=University of California Press|year=2004|isbn=978-0-520-24225-8|page=157|author-link=Romila Thapar|access-date=October 7, 2012}}</ref> === Грчко-персиски војни === {{Главна|Грчко-персиски војни}} [[Податотека:Map_Greco-Persian_Wars-en.svg|алт=|мини|259x259пкс|Карта што ги прикажува настаните од првите фази од грчко-персиските војни]] [[Податотека:Greek-Persian_duel.jpg|мини|253x253пкс|Грчки [[хоплит]] и персиски воин прикажани во борба, на антички [[киликс]], 5 век п.н.е.]] [[Јонска револт|Јонското востание]] во 499 година п.н.е., и придружните бунтови во Еолис, Дорис, Кипар и Карија, биле воени бунтови во неколку региони на Мала Азија против персиското владеење, што траело од 499 до 493 година п.н.е. Главната причина за бунтот било незадоволството на грчките градови во [[Мала Азија]] од тирани назначени од Персија да владеат со нив, како и постапките на двајцата тирани Хистиај и [[Аристагорас|Аристагора]]. Во 499 година п.н.е., тогашниот тиранин на [[Милет]], Аристагора, започнал заеднички поход со персискиот сатрап Артаферн за освојување на [[Наксос]], во обид да ја зацврсти својата позиција во Милет (како финансиски така и во однос на престижот). Мисијата пропаднала и чувствувајќи го неговото непосредно отстранување како тиранин, Аристагора избрал да ја поттикне целата [[Јонија]] во бунт против персискиот крал Дариј Велики. Персијците продолжиле да ги намалуваат градовите долж западниот брег што сè уште се противеле, пред конечно да воведат мировна спогодба во 493 п.н.е. со Јонија која генерално се сметала за праведна и фер. [[Јонска буна|Јонското востание]] сочинува првиот голем конфликт помеѓу Грција и Ахеменидското Царство и како таков ја претставува првата фаза од грчко-персиските војни. Мала Азија била вратена во персискиот дел, но Дариј ветил дека ќе ги казни Атина и Еретрија за нивната поддршка на револтот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=168XAAAAIAAJ|title=The ancient world from the earliest times to 800 CE|last=Willis Mason West|publisher=Allyn and Bacon|year=1904|page=137|quote=The Athenian support was particularly troubling to Darius since he had come to their aid during their conflict with Sparta}}</ref> Освен тоа, гледајќи дека политичката состојба во Грција претставува континуирана закана за стабилноста на неговата империја, тој решил да се зафати со освојување на цела Грција. Првиот поход на инвазијата била да се вратат териториите на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] назад во рамките на Империјата.<ref name="A companion to Ancient Macedonia">Joseph Roisman, Ian Worthington. [https://books.google.com/books?id=QsJ183uUDkMC&pg=PA345&lpg=PA345&dq=Achaemenid+Persians+ruled+balkans&source=bl&ots=K7qasgPG1K&sig=lkiajbVuNcHEbI5Lz3MnvIUBG1U&hl=nl&sa=X&ei=sb6RVP2qHoPUaqeGgZgE&ved=0CEkQ6AEwBQ#v=onepage&q=Achaemenid%20Persians%20ruled%20balkans&f=false "A companion to Ancient Macedonia"] John Wiley & Sons, 2011. {{ISBN|1-4443-5163-X}} pp&nbsp;135–38, 343–45</ref> Персискиот зафат над овие територии се олабавил по Јонското востание. Во 492 година п.н.е., персискиот генерал [[Мардониј (општо)|Мардониј]] повторно ја потчинил [[Тракија]] и ја натерал [[Античка Македонија|Македонија]] биде потполно [[Хиерархија|потчинет]] дел од империјата. Таа била вазал уште од крајот на 6 век п.н.е., но сепак задржала голема автономија.<ref name="A companion to Ancient Macedonia" /> Сепак, во 490 година п.н.е. персиските сили биле поразени од Атињаните во [[Маратонска битка|Маратонската битка]] и Дариј умрел пред да има шанса да започне инвазија на Грција. [[Ксеркс I]] (485–465 п.н.е., на староперсиски „Херој меѓу кралевите“), син на [[Дариј I]], ветил дека ќе ја заврши работата. Тој организирал голема инвазија со цел да ја освои [[Грција]]. Неговата војска влегла во Грција од север, наидувајќи на малку или никаков отпор низ [[Егејска Македонија|Македонија]] и [[Тесалија]], но била одложена од страна на мала грчка сила за три дена во [[Битката кај Термопилите|Термопила]]. Истовремената поморска битка кај Артемиси била тактички неодлучна бидејќи големи бури уништувале бродови од обете страни. Битката запрела предвреме кога Грците добиле вест за поразот кај Термопила и се повлекле. Битката била стратешка победа за Персијците, давајќи им неоспорна контрола врз Артемиси и Егејското Море. После победата во [[Битката кај Термопилите]], Ксеркс го отпуштил евакуираниот град [[Атина]] и се подготвил да се сретне со Грците во стратешкиот [[Истмус од Коринт]] и [[Саронски Залив|Саронскиот Залив]]. Во 480 година п.н.е. Грците оствариле пресудна победа над персиската флота во [[Битка на Саламис|Битката кај Саламис]] и го принудиле Ксеркс да се повлече во [[Сардис]]. Копнената војска што ја оставил во Грција под [[Мардониј (општо)|Мардон]] одново ја зазела Атина, но на крајот била уништена во 479 година п.н.е. во [[Битка на Платеа|Битката кај Платеа]]. Конечниот пораз на Персијците во [[Битка на Микале|Микале]] ги охрабрил грчките градови во Азија да дигнат востание, а Персијците ги загубиле сите свои територии во Европа. Македонија уште еднаш станала независна<ref name="books.google.nl2"/>. === Културна фаза === [[Податотека:Xerxes I at the Hadish Palace of Xerxes.jpg|мини|333x333пкс|Ксеркс I во палатата Хадиш на Ксеркс]] По убиството на [[Ксеркс I|Ксеркс]], го наследил неговиот најстар син [[Артаксеркс I]]. За време на неговото владеење, [[Еламски јазик|еламскиот]] престанал да биде јазик на владата, и [[Арамејски јазик|арамејскиот]] добил на важност. Веројатно во текот на ова владеење [[Сончев календар|сончевиот календар]] се претставил како национален календар. Под Артаксеркс I, [[Зороастризам|зороастризмот]] станал ''главната'' религија на државата. [[Податотека:Tomb ascribed to Artaxerxes I.jpg|мини|320x320пкс|Гробот на [[Артаксеркс I]] во [[Накш-е Рустам]].]] Откако Персија била поразена во [[Битка на Евримедон|Битката на Евримедон]] (469 п.н.е. или 466 п.н.е.<ref>See discussion on possible dates for the battle in the article [[Battle of the Eurymedon]].</ref>), воената акција меѓу Грција и Персија била стопирана. Кога Артаксеркс I ja преземал власта, тој вовел нова персиска стратегија за слабеење на Атињаните со финансирање на нивните непријатели во Грција. Ова индиректно предизвикало Атињаните да ја пренесат ризницата на [[Делиан лига|Делианската лига]] од островот [[Делос]] во атинската акропола. Оваа практика на финансирање неминовно предизвикала обновени борби во 450 година п.н.е., каде Грците нападнале во [[Битка на Саламис во Кипар (450 година пред Христа)|Битката кај Кипар]] . После неуспехот на [[Цимон|Кимон]] да постигне многу во оваа експедиција, [[Мир на Калиас|Мирот на Калиас]] бил договорен меѓу [[Атина]], [[Аргос]] и [[Иран|Персија]] во 449 година. п.н.е. Артаксеркс I му понудил [[Политички азил|азил]] на [[Темистокле]], кој бил победник во [[Битка на Саламис|Битката кај Саламис]], откако Темистокле бил [[Ostracized|острициран]] од [[Атина]]. Исто така, Артаксеркс му ги дал [[Магнезија на Маеандер|Магнезија]], [[Миус]] и [[Лампсак]] за да го одржува со леб, месо и вино. Покрај тоа, Артаксеркс I му го дал [[Palaescepsis|Палескепсис]] да му обезбеди облека, а тој му го дал и [[Перкот]]е со постелнини за неговата куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plutarch.classicauthors.net/PlutarchsLives/PlutarchsLives3.html|title=Plutarch's Lives by Plutarch: Themistocles Themistocles, Part II|date=2015-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001032753/http://plutarch.classicauthors.net/PlutarchsLives/PlutarchsLives3.html|archive-date=2015-10-01|accessdate=2018-03-22}}</ref> Кога Артаксеркс починал во 424 година п.н.е. во [[Суза]], неговото тело било однесено во гробницата веќе изградена за него во некрополата [[Накш-е Рустам]]. Персиската традиција била царевите да започнуваат да градат свои гробници додека сè уште биле живи. Артаксеркс Први веднаш го наследил неговиот постар син [[Ксеркс Втори|Ксеркс II]], кој бил единствениот легитимен син на Артаксеркс.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/681219999|title=The Persian Empire|last=Kuhrt, Amélie, 1944-|date=2007|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-60774-9|location=London|oclc=681219999}}</ref> Меѓутоа, по неколку дена на престолот, тој бил убиен додека бил пијан од Фарнатија и Меностанес по наредба на неговиот нелегитимен брат: Согдијан, кој очигледно ја добил поддршката од своите региони. Тој владеел шест месеци и петнаесет дена пред да биде заробен од неговиот полубрат [[Дариј Втори|Охус]], кој се побунил против него. Согдијан бил погубен со тоа што бил [[Суфокација во пепел|задушен во пепел]] затоа што Охус ветил дека нема да умре од меч, со отров или со глад.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=wd0-AAAAcAAJ&pg=PR98-IA43|title=Palestine: the Bible History of the holy land|last=Kitto|first=J|publisher=London|year=1841|page=657}}</ref> Охус тогаш го земал кралското име Дариј II. Способноста на Дариј да ја одбрани својата позиција на престолот го завршила краткиот вакуум на моќ. Од 412 година п.н.е. [[Дариј II]], на инсистирање на [[Тисафорни|Тисафорн]], ја дал поддршката прво на Атина, потоа на Спарта, но во 407 година п.н.е., синот на Дариј, [[Кир помладиот]], бил назначен за замена на Тисафорн и помошта била дадена во целост на Спарта, која конечно ја победила Атина во 404 година п.н.е. Во истата година, Дариј се разболел и умрел во Вавилон. Неговата смрт му дала можност на египетскиот бунтовник по име [[Амиретај|Амиртеј]] да наметне [[XXVII династија|персиската контрола врз Египет]]. Додека умирал, вавилонската сопруга на Дариј, Парисатис, го молела да го круниса неговиот втор постар син Кир (помладиот), но Дариј одбил. Кралицата Парисатис го фаворизирала Кир повеќе од нејзиниот најстар син [[Артаксеркс II]]. [[Плутарх]] раскажува како раселените Тисафорни дошле кај новиот крал на денот на крунисувањето за да го предупредат дека неговиот помлад брат Кир (помладиот) се подготвувал да го убие за време на церемонијата. Артаксеркс го уапсил Кир и ќе го погубел доколку не интервенирала нивната мајка Парисатис. Тогаш Кир бил вратен како [[сатрап]] на Лидија, каде што подготвил вооружен бунт. Кир собрал голема војска, вклучително и контингент од [[десет илјади грчки платеници]], и тргнал кон Персија. Армијата на Кир била запрена од страна на кралската персиска војска на [[Артаксеркс II]] во [[Битка кај Кунакса|Кунакса]] во 401 година п.н.е., каде Кир бил убиен. [[Десет илјади грчки платеници|Десетте илјади грчки платеници,]] вклучително и [[Ксенофонт]], биле навлезени длабоко на персиската територија и изложени на ризик од напад. Услугите ги понудиле и на други, но на крајот морале да се вратат во Грција.<ref>Maurice Whittemore Mather (ed.), Joseph William Hewitt (ed.), [[Ксенофонт|Xenophon]]: ''Anabasis, Books 1–4''. University of Oklahoma Press, 1979, {{ISBN|978-0-8061-1347-0}}, [https://books.google.com/books?id=dQltw0UIC2UC&pg=PA44 p. 44]</ref> [[Податотека:Achaemenid gold ornaments,70.142.6- ноември jpg|десно|мини|227x227пкс|Златни украси на Ахаменидите, [[Бруклински музеј|музеј во Бруклин]]]] [[Артаксеркс II]] најдолго владеел од сите ахеменидски кралеви и во овој 45-годишен период на релативен мир и стабилност биле изградени многу споменици од ерата. Артаксеркс го префрлил главниот град назад во [[Персеполис]]. Исто така, летната престолнина [[Екбатана]] била раскошно проширена со позлатени столбови и кровни плочки од сребро и бакар.<ref>(Polybius, 27 October 2012)</ref> Несекојдневната иновација на зороастриските светилишта може да се датира и од неговото владеење и веројатно во овој период зороастризмот се проширил низ [[Ерменија]], [[Мала Азија]] и [[Левант]] . Изградбата на храмови, иако служела за религиозна цел, не бил обичен чин, бидејќи тие служеле и како важен извор на приход. Ахеменидите од вавилонските кралеви го презеле концептот на задолжителен данок на храмот, па сите жители му плаќале паричен надомест на храмот што е најблизу до нивната земја.<ref>(Dandamaev & Lukonin, 1989:361–62)</ref> Артаксеркс II се вмешал во војна со трајните сојузници на Персија, [[Спарта]]нците, кои под [[Агесила II]] ја нападнале [[Мала Азија]]. За да го пренасочи вниманието на Спартанците кон грчките работи, Артаксеркс II ги субвенционирал своите непријатели: особено [[Атина|Атињаните]], [[Теба (Грција)|Тебанците]] и [[Коринт]]ијанците. Овие субвенции помогнале да се ангажираат [[Спарта]]нците во она што ќе стане познато како [[Коринтска војна|Коринтинска војна]]. Во 387 година п.н.е., Артаксеркс II ги изневерил своите сојузници и се договорил со Спарта, а во [[Договор на Анталцидас|Договорот од Анталцида]] ги натерал своите поранешни сојузници да се помират. Овој договор им ја вратил контролата врз грчките градови [[Јонија]] и [[Аеолис]] на анадолскиот брег на Персијците, а притоа и овозможил доминација на Спарта на грчкото копно. Во 385 п.н.е. тргнал во [[II кадазиска кампања на Артаксеркс|поход против Кадусите]]. Иако бил успешен против Грците, Артаксеркс II имал повеќе проблеми со [[Египет|Египќаните]], кои успешно војувале против него на почетокот на неговото владеење. Обидот да се освои Египет во 373 година п.н.е. бил целосно неуспешен, но Персијците во успеале да го поразат египетско-спартанскиот обид за освојување на [[Ахеменид Феникија|Феникија]]. Тој го задушил бунтот на Сатрапите во 372–362 п.н.е. За него се вели дека имал бројни сопруги. Неговата главна сопруга била Статеира, сè додека не била отруена од мајката на Артаксеркс II, Парисатс, околу 400 година п.н.е. Друга главна сопруга била грчка [[Фокаја|Фокеја]] по име Аспазија. Се вели дека Артаксеркс II имал повеќе од 115 синови од 350 жени.<ref>{{Наведено списание|last=Nash|first=June|date=2003-01|title=IWAC and NYWAC Materials Archived|url=http://dx.doi.org/10.1111/an.2003.44 јануари 19.2|journal=Anthropology News|volume=44|issue=1|pages=19–19|doi=10.1111/an.2003.44 јануари 19.2|issn=1541-6151}}</ref> Во 358 година п.н.е., Артаксеркс II починал, а го наследил неговиот син [[Артаксеркс III]]. Во 355 година п.н.е., Артаксеркс III ја принудил [[Атина]] да склучи мир, со кој се барало градските сили да ја напуштат [[Мала Азија]] и да ја признаат независноста на нејзините востанички сојузници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lexicorient.com/e.o/artaxerxes3.htm|title=Artaxerxes 3|last=Kjeilen|first=Tore|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225213722/http://lexicorient.com/e.o/artaxerxes3.htm|archive-date=25 February 2008|accessdate=March 5, 2008}}</ref> Артаксеркс започнал поход против бунтовните [[Кадусии|Кадузијци]], но тој успеал да ги смири и двајцата цареви на Кадузите. Личноста која извлекла полза од овој поход бил Дариј Кодоман, кој подоцна го заземал персискиот престол како [[Дариј III]].   [[Податотека:Achaemenid_Empire.gif|мини|237x237пкс|Временската рамка на Персиската империја, вклучувајќи важни настани и територијална еволуција - 550–323 п.н.е.]] Артаксеркс III, наредил распуштање на сите сатрапски војски во Мала Азија, бидејќи сметал дека тие веќе не можат да го гарантираат мирот на западот и бил загрижен дека овие армии ги опремиле западните сатрапи со средства за револт.<ref name="PersianArmy">{{Наведена книга|title=The Persian Army 560–330 BC|url=https://archive.org/details/persianarmy560330000nich|last=Sekunda|first=Nick|last2=Nicholas V. Sekunda|last3=Simon Chew|publisher=Osprey Publishing|year=1992|isbn=978-1-85532-250-9|page=[https://archive.org/details/persianarmy560330000nich/page/28 28]}}</ref> Наредбата сепак била игнорирана од страна [[Артабазос Втори од Фригија|на Фригија Артабазос II]], кој побарал помош од Атина во бунтот против кралот. Атина испратила помош во [[Сардис]]. [[Династија Оронтид|Оронт од Мисија]] го поддржувал па Артабазос и комбинираните сили успеале да ги поразат силите испратени од Артаксеркс III во 354 година п.н.е. Сепак, во 353 година п.н.е., тие биле поразени од војската на Артаксеркс III и биле распуштени. Оронт бил помилуван од кралот, додека Артабазос се сокрил на дворот на [[Филип II Македонски]]. Во околу 351 година п.н.е., Артаксеркс започнал поход за закрепнување на Египет, кој дигнал востание додека на власт бил неговиот татко, Артаксеркс II. Во исто време, во Мала Азија избувнал бунт, кој, поддржан од [[Теба (Грција)|Теба]], се заканувал да стане сериозен. Со огромна војска, Артаксеркс се упатил кон Египет и го нападнал [[Нектанбо II|Нектанеб II]] . После една година борба со египетскиот [[фараон]], Нектанеб нанесол штети на Персијците со поддршка на платеници предводени од грчките генерали Диофантус и Ламиус.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofancient00mill/page/465|title=A History of Ancient Israel and Judah|last=Miller|first=James M.|publisher=Westminster John Knox Press|others=John Haralson Hayes (photographer)|year=1986|isbn=978-0-664-21262-9|page=[https://archive.org/details/historyofancient00mill/page/465 465]}}</ref> Артаксеркс бил принуден да се повлече и да ги одложи своите планови за освојување на Египет. Набргу по овој пораз, се случиле востанијата во [[Ахеменид Феникија|Феникија]], [[Историја на Анадолија|Мала Азија]] и [[Античка историја на Кипар|Кипар]]. Во 343 година п.н.е., Артаксеркс одговорноста да ги задуши кипарските востаници му ја дал на Идриј, кнезот на [[Карија]], кој ангажирал 8000 грчки платеници и четириесет [[триера|триери]], под команда на [[Фокион]] од Атина, и Евагора, син на стариот [[Евагора I|Евагора]], кипарски монарх.<ref name="Persianempire4">{{Наведена мрежна страница|url=http://persianempire.info/ArtaxerxesIII.htm|title=Artaxerxes III Ochus ( 358 BC to 338 BC )|accessdate=March 2, 2008|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193045/http://persianempire.info/ArtaxerxesIII.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/gri_33125008617553|title=A History of Discoveries at Halicarnassus, Cnidus & Branchidæ|last=Newton|first=Sir Charles Thomas|last2=R.P. Pullan|publisher=Day & son|year=1862|page=57}}</ref> Идриј успеал да го намали Кипар. Артаксеркс започнал контраофанзива против [[Сидон]], под команда на [[Белесис]], сатрап на Сирија и [[Мазеј|Мазаиј]], [[Килиција (сатрапија)|сатрап на Киликија]], за да го нападне градот и да ги држи под контрола [[Феникија|Феникијците]]. И двајцата сатрапи претрпеле пораз од Тенес, кралот на Сидон, на кого му помогнале 40.000 грчки платеници испратени до него од [[Нектанбо II]], а под команда на [[Ментор на Родос|Ментор од Родос]] . Како резултат на овие битки, персиските сили биле истерани од [[Феникија]].<ref name="Persianempire4"/> После ова, Артаксеркс лично повел војска од 330.000 луѓе против [[Сидон]]. Војската на Артаксеркс опфаќала 300.000 пешадијци, 30.000 [[Коњаница|коњаници]], 300 приколки и 500 транспорти или бродови за обезбедување. Откако ја собрал оваа војска, побарал помош од Грците. Оваа грчка поддршка иако била бројчено мала, со не повеќе од 10.000 луѓе, била значајна. Сидон бил срамнет со земја од пожари. Четириесет илјади луѓе загинале во судирот.<ref name="Persianempire4"/> Артаксеркс ги продал урнатините на Сидон по висока цена на шпекуланти, кои сметале дека ќе се збогатат надевајќи се да ископаат богатства под пепелта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tomrawlinson.com/Personal/Links/RawlinsonGeorge.htm|title=Phœnicia under the Persians|last=Rawlinson|first=George|authorlink=George Rawlinson|year=1889|work=History of Phoenicia|publisher=Longmans, Green|archive-url=https://web.archive.org/web/20060720031359/http://www.tomrawlinson.com/Personal/Links/RawlinsonGeorge.htm|archive-date=20 July 2006|accessdate=March 10, 2008}}</ref> Подоцна Тенес бил убиен од страна на Артаксеркс.<ref name="Lovetoknow">{{Cite EB1911}}</ref> Артаксеркс ги испратил Евреите кои го поддржувале револтот во [[Хирканија]] на јужниот брег на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iras.ucalgary.ca/~volk/sylvia/GogAndMagog.htm|title=The Legend Of Gog And Magog|archive-url=https://web.archive.org/web/20080315084037/http://www.iras.ucalgary.ca/~volk/sylvia/GogAndMagog.htm|archive-date=15 March 2008|accessdate=March 10, 2008}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Acts of the Apostles: The Greek Text with Introduction and Commentary|url=https://archive.org/details/actsofapostlesgr0000bruc|last=Bruce|first=Frederick Fyvie|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=1990|isbn=978-0-8028-0966-7|page=[https://archive.org/details/actsofapostlesgr0000bruc/page/117 117]}}</ref> === Второто освојување на Египет === [[Податотека:HibisGate3Dareios1AmunRaKamutef.jpg|мини|326x326пкс|Релјефен приказ на Дариј I, кој го дарува египетското божество [[Амон|Амон-Ра Камутеф]], [[Храм на хибис|Храмот на Хибис]]]] [[Податотека:Darius_I_statue_list_of_subject_countries.jpg|мини|340x340пкс|24-те земји потчинети на Ахеменидското Царство во времето на Дариј, египетска [[c:Category:Statue of Darius I|статуа на Дариј I.]]]] По заземањето на Сидон било следела инвазијата во Египет. Во 343 година п.н.е., Артаксеркс, покрај неговите 330.000 Персијци, сега имал сила од 14.000 Грци опремени од грчките градови на Мала Азија: 4.000 под [[Ментор на Родос|Ментор]], 3.000 испратени од Аргос и 1000 од Теба. [[Нектанбо II]] се спротивставил на војската со 100.000 од кои 20.000 биле грчки платеници. Нектанеб II со својата голема морнарица го окупирала [[Нил]]. Силите на Нектанбо II биле поразени од комбинираната персиска армија во [[Битка на Пелузиум (343 п.н.е.)|Битката кај Пелузиум (343 п.н.е.)]]. По поразот набрзина побегнал во [[Мемфис (Египет)|Мемфис]], оставајќи ги утврдените градови да бидат одбранети од нивните гарнизони. Овие гарнизони се состоеле од делумно [[Грци|грчки]] и делумно египетски трупи. Персијците освојувале многубројни градови низ Долен Египет и напредувале до Мемфис а Нектанбо решил да ја напушти земјата и да избега јужно кон [[Етиопија]].<ref name="Persianempire4"/> Персиската војска потполно ја окупирала Долната Делта на Нил. Откако Нектанеб избегал во Етиопија, целиот Египет се предал на Артаксеркс. Евреите во Египет биле испратени или во [[Вавилон]] или на јужниот брег на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]], истата локација каде порано биле испратени и Евреите од [[Феникија]]. По оваа победа над Египќаните, Артаксеркс ги уништил градските ѕидини, започнало владеење на терор и грабежи на сите храмови. [[Иран|Персија]] се здобила со значително богатство од овој грабеж. Артаксеркс исто така собрал високи даноци и се обидел да го ослабне [[Древен Египет|Египет]] толку многу за никогаш да не може да се дигне против Персија. За 10-те години додека Персија го контролирала Египет, верниците на локалната религија биле прогонувани и биле украдени свети книги.<ref name="Egyptloot">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/egypt/history/periods/persianii.html|title=Persian Period II|archive-url=https://web.archive.org/web/20080217023749/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/egypt/history/periods/persianii.html|archive-date=17 February 2008|accessdate=March 6, 2008}}</ref> Пред да се врати во Персија, Артаксеркс го назначил Перендар за [[XXVII династија|сатрап на Египет]]. Со богатството стекнато од Египет, Артаксеркс можел да ги награди своите платеници. Откако успешно ја завршил својата инвазија во Египет, се вратил во престолнината и ги поминал следните неколку години ефикасно задушувајќи востанија во разни делови на Империјата, така што неколку години по неговото освојување на Египет, Персиската империја била цврсто под негова контрола. Египет останал дел од Персиската империја сè до освојувањето на Египет од страна на [[Александар III Македонски|Александар Велики]]. По освојувањето на Египет, немало повеќе востанија или бунтови против Артаксеркс. Ментор и [[Багоас]], двајцата генерали кои се истакнале најмногу во египетскиот поход, биле унапредени на места од најголемо значење. Ментор, кој бил управител на целиот азиски морскиот брег. Во тек на неколку години, Ментор и неговите сили биле во можност да го доведат целиот азиски средоземен брег во целосна потчинетост и зависност. Багоас се вратил во персиската престолнина со Артаксеркс, каде преземал водечка улога во внатрешната администрација на Империјата и одржувал мир низ во остатокот на Империјата. За време на последните шест години од владеењето на Артаксеркс III, Персиското царство го управувало енергична и успешна влада.<ref name="Persianempire4"/> Персиските сили во [[Јонија]] и [[Ликија]] ја повратиле контролата врз [[Егејско Море|Егејот]] и [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и презеле голем дел од поранешната островска империја на [[Атина]]. Како одговор, [[Исократ]] од Атина започнал да одржуваат говори во кои повикувал на „поход против варварите“, но немал доволно сила и ниеден од грчките градови-држави не можел да одговори на неговиот повик.<ref name="conspiracy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranologie.com/history/Achaemenid/chapter%20V.html|title=Chapter V: Temporary Relief|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619124220/http://www.iranologie.com/history/Achaemenid/chapter%20V.html|archive-date=19 June 2008|accessdate=March 1, 2008}}</ref> Иако во самата Персиска империја немало востанија, растечката моќ и територија на [[Филип II Македонски]] во [[Античка Македонија|Македонија]] (против која [[Демостен]] залудно ги предупредувал Атињаните) го привлекла вниманието на Артаксеркс. Како одговор, тој наредил да се искористи персиското влијание за да се провери и ограничува растечката моќ и влијание на македонското кралство. До последната година на владеењето на Артаксеркс, Филип II веќе имал планови за инвазија на Персиската империја, но Грците не му се придружиле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://historyofmacedonia.org/AncientMacedonia/PhilipofMacedon.html|title=Philip of Macedon Philip II of Macedon Biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20080314165325/http://www.historyofmacedonia.org/AncientMacedonia/PhilipofMacedon.html|archive-date=14 March 2008|accessdate=March 7, 2008}}</ref> Во 338 година п.н.е. Артаксеркс бил отруен од [[Багоас]] со помош на некој лекар. === Падот на Империјата === Види: [[Александар III Македонски]] и Падот на Персија[[Податотека:Napoli_BW_2013-05-16_16-25-06_1_DxO.jpg|мини|[[Битка кај Ис|Битката кај Ис]], помеѓу [[Александар III Македонски|Александар Велики]] со коњи од лево и [[Дариј III]] со кочијата десно, претставена во еден [[мозаик]] на Помпеја, од 1 век п.н.е. - [[Национален археолошки музеј во Неапол|Национален археолошки музеј на Неапол]]]] [[Податотека:Alexander’s_first_victory_over_Darius,_the_Persian_king.jpg|мини|Првата победа на Александар над Дариј, прикажана во средновековен европски стил од 15 век во ''Историја на битките на Александар.'']] Артаксеркс III бил наследен од Артаксеркс IV, кој пред да може да дејствува исто така бил отруен од Багоас. Понатаму, се вели дека Багоас ги убил не само сите негови деца, туку и многу други принцови во земјата. Тогаш Багоас го поставил [[Дариј III]], внук на Артаксеркс IV, на престолот. Дариј III, претходно [[Династија Оронтид|Сатрап од Ерменија]], лично го натерал Багоас да проголта отров. Во 334 година пред нашата ера, кога Дариј успеал повторно да го покори Египет, Александар и неговите воени сили ја [[Походи на Александар Македонски|нападнале Мала Азија]]. [[Александар III Македонски|Александар Велики]] (Александар III Македонски) ги победил персиските војски кај [[Битка кај Граник|Граник]] (334 година п.н.е.), потоа кај [[Битка кај Ис|Ис]] (333 п.н.е.), а на крај кај [[Битка кај Гавгамела|Гавгамела]] (331 п.н.е.). Тој се упатил кон [[Суза]] и [[Персеполис]], кои се предале на почетокот на 330 година п.н.е. Од Персеполис, Александар тргнал кон север кон Пасаргаде каде го посетил [[Гробница на Кир|гробот на Кир]], за кого знаел од ''[[Киропедија]]та''. Во последователниот хаос создаден со инвазијата на Александар во Персија, гробот на Кир бил распарчен и голем дел од неговите богатства биле ограбени. Кога Александар стигнал до гробот, бил ужаснат од начинот на кој бил третиран гробот и ги изнесол магите на суд.<ref name="Cleveland">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=SaU1AAAAMAAJ|title=A compendium of classical literature: comprising choice extracts translated from Greek and Roman writers, with biographical sketches|last=Charles Dexter Cleveland|publisher=Biddle|year=1861|page=313}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=7pdCAAAAIAAJ|title=Persia past and present|last=Abraham Valentine Williams Jackson|publisher=The Macmillan Company|year=1906|page=278}}</ref> Според некои извештаи, одлуката на Александар да им суди на магите било повеќе обид да се поткопа нивното влијание и да се покаже сопствената моќ отколку израз на грижа за гробот на Кир.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=hogCAAAAYAAJ|title=The Monthly review|last=Ralph Griffiths|last2=George Edward Griffiths|last3=George Edward Griffiths|publisher=1816|year=1816|page=509}}</ref> Сепак, Александар Велики му наредил на Аристобул да ја подобри состојбата на гробот и да ја врати нејзината внатрешност, искажувајќи почит кон Кир.<ref name="Cleveland" /> Оттаму тој се упатил кон [[Екбатана]], каде што побегнал Дариј III. Дариј III бил заробен од Бес, неговиот [[бактрија]]нски [[сатрап]] и роднина. Како што се приближувал Александар, Бес ги натерал неговите луѓе да го убијат Дариј III, а потоа се прогласил за негов наследник, како Артаксеркс V, пред да се повлече во Средна Азија, оставајќи го телото на Дариј на патот од каде Александар потоа го донел во Персеполис за почесен погреб. Потоа Бес создал коалиција на своите сили, со цел да создаде армија за одбрана против Александар. Пред да може целосно да се соедини со сојузниците во источниот дел на империјата,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=0RcwAAAAYAAJ|title=Alexander: a history of the origin and growth of the art of war from the earliest times to the battle of Ipsus, B.C. 301, with a detailed account of the campaigns of the great Macedonian|last=Theodore Ayrault Dodge|publisher=Houghton, Mifflin & Co.|year=1890|page=438}}</ref> Александар го пронашол, му судел во некој персиски суд под негова контрола и наредил негово убиство на „суров и варварски начин“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=vPQVAAAAYAAJ|title=A smaller history of Greece: from the earliest times to the Roman conquest|last=William Smith|publisher=Harper & Brothers|year=1887|page=196}}</ref> Александар генерално ја зачувал оригиналната административна ахеменидска структура.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=ziEp4kjhW9AC|title=Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction|last=Pierre Briant|last2=Amélie Kuhrt|last3=Amélie Kuhrt|date=2010|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-14194-7|pages=183–85}}</ref> По смртта на Александар во 323 година п.н.е., неговата империја била поделена меѓу неговите генерали [[дијадоси]], што резултирало со голем број помали држави. Најголемата од нив, која се протегала над иранската висорамнина, била [[Селевкидско Царство|Селевкидската империја]], управувана од генералот на Александар [[Селевк I Победникот|Селевк Први Никатор]]. Локалното иранско владеење било обновено од страна на [[Партско Царство|партското царство]] на североисточниот дел на Иран во текот на 2 век п.н.е. == Ахеменидски кралеви и владетели == * Имало четворица непризнати цареви кои владееле како сатрапи на [[Новоасирско Царство|Новоасирското Царство]] и [[Медиско Царство|Медиското Царство]]. {| class="wikitable" ! style="width:120px;" |Име !Приказ !Коментар !Датум |- |Ахемен | |Првиот владетел на Ахеменидското Царството |705 п.н.е |- |Теисп | |Син на Ахемен |640 п.н.е |- |Кир I |[[Податотека:Cyrus_I_on_horseback,_seal.png|100x100пкс]] |Син на Теисп |580 п.н.е |- |[[Камбис I]] |[[Податотека:Cambyses_I_-_April_2013_-_2.jpg|133x133пкс]] |Син на Кир I и татко на Кир II |550 п.н.е |} === Признати === [[Податотека:Achamenid-dynasty-timeline.png|800x800пкс|Achamenid dynasty timeline]] Имало 13 признати кралеви во текот на 220 години од постоењето на Ахеменидското Царство. Владеењето на [[Артаксеркс II]] било најдолго, траело 47 години. {| class="wikitable" ! style="width:120px;" |Име !Приказ !Коментар !Датум |- |[[Кир Велики]] |[[Податотека:Illustrerad_Verldshistoria_band_I_Ill_058.jpg|179x179пкс]] |Основач на империјата. Кралот на „четирите страни на светот“ |560–530 п.н.е |- |[[Камбис II]] |[[Податотека:Stela_Cambyses_Apis_closeup.jpg|100x100пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] и воедно [[Список на фараони|фараон на Египет]] |530–522 п.н.е |- |[[Бардија]]/Смердис |[[Податотека:Gaumata_portrait_on_the_Behistun_inscription.jpg|122x122пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] и наводно наметник |522 п.н.е |- |[[Дариј I]] |[[Податотека:Darius_In_Parse.JPG|175x175пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]] |522–486 п.н.е |- |[[Ксеркс I]] |[[Податотека:Xerxes_I_relief.jpg|156x156пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]] |486–465 п.н.е |- |[[Артаксеркс I]] |[[Податотека:Artaxerxes_I_at_Naqsh-e_Rostam.jpg|154x154пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]] |465–424 п.н.е |- |[[Ксеркс II]] | |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]] |424 п.н.е (45 дена) |- |Согдијан | |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]] |424–423 п.н.е |- |[[Дариј II]] |[[Податотека:Darius_ii.png|156x156пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]] |423–405 п.н.е |- |[[Артаксеркс II]] |[[Податотека:Artaxerxes_II_relief_detail.jpg|188x188пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] |405–358 п.н.е |- |[[Артаксеркс III]] |[[Податотека:Artaxerxes_III_on_his_tomb_relief.jpg|139x139пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]] (Освоил контрола на Египет по 50 години) |358–338 п.н.е |- |[[Артаксеркс IV]] | |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]] |338–336 п.н.е |- |[[Дариј III]] |[[Податотека:Darius_III_of_Persia.jpg|138x138пкс]] |[[Список на кралевите на Персија|Крал на Персија]] воедно и [[Список на фараони|фараон на Египет]], последен владетел на Империјата |336–330 п.н.е |} == Уредување на Империјата == [[Податотека:Map Achaemenids Capitals locations.png|мини|Местоположба на главните градови на Ахеменидите.]] Структурата на Ахеменидското Царство се врти околу „кралот на кралевите“, кој е симболичен центар на империјата, каде и да е. Од географска гледна точка, можеме да утврдиме дека центарот на империјата е во Персија (сегашната провинција [[Фарс]]), регионот од каде било потеклото на династијата. Спомениците пронајдени таму биле местата на изразување на кралската моќ, но нивната точна функција останува неодредена. За оттука да владеат со толку огромна територија, која првично не била многу просперитетна, персиските крале се потпирале на администрација и армија предводена од нивните роднини, припадници на персиската аристократија кои, според П. Бријант, формирале „етно-доминантна класа“, поврзана меѓусебно со припадноста на заеднички племиња и кланови кои практикувале заеднички јазик и религија коишто никогаш не се обиделе да ги прошират и наметнат на народите со кои владееле. === Власт === [[Кир Велики|Кир Велики ја]] основал империјата како [[Држава|мултидржавна]] империја, управувана од четири престолнини: [[Пасаргада]], [[Вавилон]], [[Суза]] и [[Екбатана]]. Ахеменидите дозволиле одредена количина регионална автономија во форма на систем на [[сатрап]]ија. Сатрапијата била административна единица, обично организирана, на географска основа. [[Сатрап]]<nowiki/>от (гувернерот) управувал со регионот, „генералот“ имал воен ангажман и обезбедувал ред, а „државниот секретар“ ги чувал службените записи. Генералот и државниот секретар известувале директно до сатрапот, како и до централната власт. Во различен период, имало меѓу 20 и 30 сатрапи.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nSm68TxRBRo ''Engineering an Empire – The Persians'']. Broadcast of ''[[History (U.S. TV channel)|The History Channel]]'', narrated by [[Peter Weller]]</ref> Кир Велики создал организирана армија, вклучително и единицата наречена [[Бесмртните|Бесмртни]], составена од 10.000 високо обучени војници {{Sfn|Briant|2002}} Тој исто така формирал и иновативен [[пошта|поштенски систем]] низ целата империја, заснован на неколку штафетни станици наречени [[Чапар Кане]].<ref>Herodotus, Herodotus, trans. A.D. Godley, vol. 4, book 8, verse 98, pp. 96–97 (1924).</ref> ==== „Кралот на кралевите“ ==== [[Податотека:Archer frise darius suse palais Louvre Sb 21965.jpg|мини|Детаљ од Дариевата палата во Суза (во музејот Лувр, Париз).]] Кралот го заземал централното место во Империјата, како и во нејзината администрација. Според посветената титула, тој бил „ Крал на кралевите“, ''xšāyaθiya xšāyaθiyānām''<ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=165-166}}</ref> . Натписите на [[Дариј I]] во [[Накш-е Рустам]] и [[Бехистунски натпис|Бехистун]] ја отсликуваат кралската моќ, нејзините темели и вклучувањето во космичкиот ред. Според текстовите на втората локација, кралот е како другите луѓе биле создадени од големиот бог [[Ахура Мазда]], но тој се разликувал од другите со извонредни квалитети <ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=221-224}}</ref>. Тој бил крал благодарение на богот кој го поставил на чело на народите на земјата со мисија да ги насочува на праведен начин и да обезбеди уредување на светот со борба против лошите и лагите (според [[Дуализам|дуалистички принцип]]). Затоа тој бил посредникот меѓу Ахура Мазда и луѓето за доброто да го победи злото, како што е покажано на Бехистунските релјефи во кои бунтовниците се гледаат како манифестации на лаги и нив ги казнува кралот, затоа што од него зависела правдата. За да ја исполни оваа улога, тој бил надарен од богот со супериорна интелигенција и непогрешлива проценка. Најпосле тој бил докажан воин, во можност да се справи со лак, копје, стрела <ref>{{harvsp|Briant|1996|id=briant|p=222-228}}</ref>. Борбените квалитети на кралевите честопати се појавуваат на печати или монети, илустрирајќи го во позиција на победник во лов или војна <ref>{{harvsp|Briant|1996|id=briant|p=239-244}}</ref>. Врската на кралот со божествениот свет била во неговата свештеничка функција бидејќи тој морал да дава жртви во Персија во редовни интервали наменети пред сè за иранските божества <ref name="roirel">{{harvsp|Briant|1996|id=briant|p=252-265}}</ref>. === Монета === Персискиот [[Дариќ|дари]]<nowiki/>к била првата [[Златник|златна монета]] која, заедно со слична сребрена паричка, [[сиглос]], го вовела биметалниот [[монетарен стандард]] на Ахеменидската Персиска Империја кој продолжил до денес.<ref name="iranica">Michael Alram, [http://www.iranicaonline.org/articles/daric "DARIC"], ''[[Encyclopaedia Iranica]]'', December 15, 1994, last updated November 17, 2011</ref> Ова го постигнал [[Дариј I|Дариј Велики]], кој ја засилил империјата и го проширил [[Персеполис]] како церемонијална престолнина<ref>''Persepolis Recreated'', NEJ International Pictures; 1st edition (2005) {{ISBN|978-964-06-4525-3}} {{ASIN|B000J5N46S}}, https://www.youtube.com/watch?v=nCwxJsk14e4</ref> и ја подобрил економијата. === Даночни окрузи === [[Податотека:Tribute_in_the_Achaemenid_Empire.jpg|мини|Обем на годишен данок по област, во Ахеменидското Царство, според [[Херодот]].<ref name="HIII2">Herodotus [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Herodotus/3D*.html Book III, 89-95]</ref><ref name="ZA2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=w9YUDAAAQBAJ&pg=PA404|title=The Economies of Hellenistic Societies, Third to First Centuries BC|last=Archibald|first=Zosia|last2=Davies|first2=John K.|last3=Gabrielsen|first3=Vincent|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958792-6|page=404|language=en}}</ref><ref name="Iranica - Achaemenid Relations2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/india-iii-relations-achaemenid-period|title=India Relations: Achaemenid Period – Encyclopaedia Iranica|work=www.iranicaonline.org|language=en}}</ref>]] [[Податотека:Abax_from_Darius_Vase.jpg|алт=|мини|Собирач на даноци, кој смета на [[абакс]] или [[абакус]], според ваза на [[Дариус Васе|Дариј]] (340–320 п.н.е.).<ref>{{Наведена книга|title=A history of computing technology|url=https://archive.org/details/historyofcomputi02edwill|last=Williams|first=Michael R.|publisher=IEEE Computer Soc.|year=1998|isbn=978-0-8186-7739-7|edition=2 ed., 2nd print.|location=Los Alamitos, Calif.|page=[https://archive.org/details/historyofcomputi02edwill/page/56 56]}}</ref>]] Дариј исто така вовел регулиран и одржлив даночен систем кој бил прецизно прилагоден на секоја сатрапија, заснована врз нивната продуктивност и економски потенцијал. На пример, [[Вавилон]] бил проценет за најголема сума и за изненадувачка мешавина на производи - 1000 [[талент|сребрени таленти]], четиримесечно снабдување со храна за армијата. [[Хиндуш|Индија]] била омилена за своето злато; [[Египет]] бил познат по богатството на своите земјоделски култури и требал да биде житар на Персиската империја (како подоцна и на Рим) и се барало да обезбеди 120.000 мерки жито, покрај 700 таленти сребро.<ref name="historyworld.net2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=aa65|title=History Of Iran (Persia)|publisher=Historyworld.net|accessdate=7 January 2011}}</ref> Трговијата била развиена и постоела ефикасна инфраструктура што ја олеснувала размената на стоки низ империјата. Тарифите за трговија биле еден од главните извори на приход на империјата, заедно со земјоделството и даноците.<ref name="historyworld.net2"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.1902encyclopedia.com/D/DAR/darius-i-the-great.html|title=Darius I (Darius the Great), King of Persia (from 521 BC)|publisher=1902encyclopedia.com|accessdate=7 January 2011}}</ref> Сатрапиите биле поврзани со 2.500 километри пат, највпечатливиот дел бил [[Кралскиот пат]] од [[Суза]] до [[Сардис]], изграден со команда на Дариј Први. Имал станици и [[Каравансарај|каравансараи]] . [[Ангариум|Релеите]] на монтирани курири ( [[ангариум]]от ) можеле да достигнат оддалеченост од области за петнаесет дена. Херодот напишал дека „нема ништо на светот што патува побрзо од овие персиски курири. Ниту снегот, ниту дождот, ниту топлината, ниту мракот на ноќта не ги задржува овие храбри курири од брзото завршување на нивните назначени тури.“ <ref>The words are actually inscribed on the [[frieze]] of the [[James A. Farley Post Office Building]] in the borough of Manhattan in New York City, New York. The inscription is based on: Herodotus with George Rawlinson, trans., ''The History of Herodotus'' (New York, New York: Tandy-Thomas Co., 1909), vol. 4, Book 8, § 98, [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uva.x000329532;view=1up;seq=163 p. 147.]</ref> Покрај релативната локална независност што ја овозможувал системот на сатрапија, кралските инспектори, „очите и ушите на кралот“, ја обиколувале империјата и известувале за локалните услови. Постојат докази дека поразените или бунтовничките непријатели биле продавани во ропство.<ref>[[Muhammad DandaMayev|M. DandaMayev]], "Foreign Slaves on the Estates of the Achaemenid Kings and their Nobles," in Trudy dvadtsat' pyatogo mezhdunarodnogo kongressa vostokovedov II, Moscow, 1963, pp. 151–52</ref> Покрај другите иновации во администрацијата и оданочувањето, Ахеменидите можеби биле првата власт на античкиот Близок Исток што регистрирала продажба на приватни робови и ги оданочувала со рана форма на [[Данок на продажба|данок]] на [[Данок на продажба|продажба]].<ref>{{Наведено списание|last=Stolper|first=Matthew|date=1989|title=Registration and Taxation of Slave Sales in Achaemenid Babylonia|url=https://www.academia.edu/23572293/Registration_and_Taxation_of_Slave_Sales_in_Achaemenid_Babylonia_ZA_79_1989_|journal=Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie|volume=79|pages=80-101|access-date=20 November 2019}}</ref> === Војска === [[Податотека:Achaemenid_king_killing_a_Greek_hoplite.jpg|алт=|мини|Ахеменидски крал убива грчки [[хоплит]] околу. 500 п.н.е. - 475 п.н.е., во времето на [[Ксеркс I]]. [[Метрополитен (музеј)|Митрополитен музеј на уметноста]].]] [[Податотека:Achaemenids_fighting_against_Scythians.jpg|алт=|мини|Ахеменидисти војници се борат против Скитите. Отисок на валчест печат (цртање).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=UstGrkGNNQcC&pg=PA82|title=The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions|last=Hartley|first=Charles W.|last2=Yazicioğlu|first2=G. Bike|last3=Smith|first3=Adam T.|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01652-1|page=83|language=en}}</ref>]] Наспроти скромното потекло од Персис, империјата достигнала огромна величина под водство на [[Кир Велики]]. Кир создал мултидржавна империја каде им дозволил на регионалните владетели, наречени „ [[сатрап]]и “, да владеат со одредена одредена област наречена [[сатрап]]ија. Основното правило на управување се засновало врз лојалноста и послушноста на секоја сатрапија кон централната моќ, или кралот и почитувањето на даночните закони.<ref name="cyv">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=Vz65MAm_6JMC|title=Civilization past & present, Volume 1|last=Palmira Johnson Brummett|last2=Robert R. Edgar|last3=Neil J. Hackett|last4=Robert R. Edgar|last5=Neil J. Hackett|publisher=Longman|year=2003|isbn=978-0-321-09097-3|page=38}}</ref> Поради етнокултурната разновидност на потчинетите нации под власта на Персија, нејзината огромна географска големина и постојаната борба за моќ од страна на регионалните конкуренти<ref name="book2"/> создавањето професионална армија било неопходно за одржување на мирот и да се спроведе авторитетот на кралот во случаи на бунт и странска закана.<ref name="schmitt">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty|title=Achaemenid Dynasty|last=Schmitt|first=Rüdiger|date=21 July 2011|work=[[Encyclopædia Iranica]]|accessdate=4 March 2019}}</ref> {{Sfn|Briant|2002}} Кир успеал да создаде силна копнена војска, користејќи ја за да напредува во неговите походи во [[Вавилонија]], Лидија и [[Мала Азија]], којашто по неговата смрт ја користел неговиот син Камбис II, во [[Древен Египет|Египет]] против [[Псамтик III]]. Кир загинал во борбата при локалното иранско востание во империјата пред да има шанса да развие поморска сила.<ref>A history of Greece, Volume 2, By Connop Thirlwall, Longmans, 1836, p. 174</ref> Таа задача ќе падне на [[Дариј I|Дариј Велики]], кој официјално им обезбедил на Персијците кралска морнарица со што овозможил воени ангажмани на повеќе мориња на оваа огромна империја, од [[Црно Море|Црното]] и [[Егејско Море|Егејското Море]], до [[Персиски Залив|Персискиот Залив]], [[Јонско Море|Јонското Море]] и [[Средоземно Море|Средоземното Море]]. ==== Пешадија ==== Пешадијата на [[Спарабара|Ахеменидите се]] состоела од три групи: [[Бесмртните]] (Мелофори), [[Спарабара]] и [[Такабара]]. [[Бесмртните|Бесмртниците]] биле опишани од [[Херодот]] како тешка [[пешадија]], предводена од [[Хирнарс II|Хиднарс]], која постојано се одржувала на сила со точно 10,000 мажи. Тој тврди дека името на единицата потекнува од обичајот дека секој убиен, сериозно ранет или болен член веднаш бил заменет со нов, со што се задржале броевите и кохезијата на единицата.<ref name="livius.org2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.livius.org/articles/concept/immortals/|title='Immortals'|last=Jona|first=Lendering|date=1997|work=Livius.org|accessdate=16 May 2009}}</ref> Имале плетени штитови, кратки копја, мечеви или големи дагери, лак и стрела. Под облеката носеле штитови. Контрабалансите на копјата на обичниот војник биле од сребро. За да се разликуваат командните редови, врвот на копјето на офицерите било златно.<ref name="livius.org2" /> Преживеаните застаклени ахеменидски тули во боја и издлабените релјефи ги претставуваат Бесмртниците облечени во наметки, со обетки и златен накит, иако овие додатоци најверојатно се носеле само за церемонијални прилики.<ref>Volume IX, Encyclopædia Britannica, Fifteenth Edition 1983</ref> [[Спарабара]] обично биле првите што се впуштале во борба со непријателот. Иако не се знае многу за нив денес, се верува дека тие биле ’рбетот на персиската војска кои формирале ѕид на [[Shид на штит|штит]] и ги користеле своите метарски копја за да ги заштитат поранливите трупи како [[Стреличарство|стрелците]] од непријателот. Спарабара биле сите членови на персиското општество. Тие биле тренирани уште од детството да бидат војници и кога не биле повикани да се борат на походи во далечни земји, вежбале лов на огромните рамнини на [[Иран|Персија]] . Кога немало војна (Pax Persica), Спарабара се враќале во нормален живот, земјоделство на земјата и пасејќи ги нивните стада. Поради ова, тие немале вистински професионален квалитет на бојното поле, но сепак биле добро обучени и храбри до моментот да ја држат линијата во повеќето ситуации доволно долго за противнапад. Тие биле облечени во [[ленена ткаенина|ленени алишта]] и носеле големи правоаголни плетени штитови за лесна манипулативна одбрана. Меѓутоа, ова ги ставало во сериозна неповолна положба против силно оклопните противници како што е [[хоплит]]от. Плетените штитови биле во можност ефикасно да запрат стрели, но не доволно силни за да го заштитат војникот од копјата. Ахеменидите многу се потпирале на [[Стреличарство|стрелците]]. Најголемите нации што придонесувале биле [[Скитите]], Медијците, [[Персискиот народ|Персијците]] и [[Елам]]итите . [[Композитен лак|Композитниот лак]] го користеле Персијците и Медијците, кои го прифатиле од Скитите и го пренеле на други нации, вклучително и на Грците.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&lpg=PA345&pg=PA346|title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State|last=Potts|first=D. T.|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56496-0|page=345|language=en}}</ref> Скитската [[Стрелки со стрелки|стрела]] изработена од легура на бакар била варијантата што вообичаено ја користела ахеменидската војска. Оваа варијанта барала голема експертиза и прецизност за изработка.<ref>{{Наведено списание|last=Delrue|first=Parsival|date=2007|title=Trilobate Arrowheads at Ed-Dur (U.A.E, Emirate of Umm Al-Qaiwain)|journal=Arabian Archaeology and Epigraphy|volume=18}}</ref> [[Такабара]] била ретка единица која била тежок вид на [[пелтасти]].<ref>{{Наведена книга|title=The Persian Army 560–330 BC|url=https://archive.org/details/persianarmy560330000nich|last=Sekunda|first=Nicholas|date=1992|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-85532-250-9|page=[https://archive.org/details/persianarmy560330000nich/page/30 30]}}</ref> Такабара беа регрутирани од териториите на денешен Иран. ==== Коњаница ==== [[Податотека:Achaemenid_cavalry_in_Asia_Minor.jpg|алт=|мини|Ахеменидски коњаник во сатрапијата од Фригија, релјеф на саркофаг, почеток на 4 век п.н.е.]] [[Податотека:Seal_of_Darius_the_Great_British_Museum.jpg|мини|Печат на [[Дариј I|Дариј Велики]] во кочија, со натпис на старо персиски „Јас сум Дариј, Великиот крал“ ( [[wikiwikiweb:𐎠𐎭𐎶|𐎠𐎭𐎶]] 𐏐 [[wikiwikiweb:𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁𐎴|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁𐎴]] [[wikiwikiweb:𐏋|𐏋]]), на [[Еламит|еламски јазик]] и [[Акадски јазик|вавилонски]]. Зборот „голем“ се појавува само во вавилонскиот. [[Британски музеј]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=282610&partId=1&people=92952&peoA=92952-3-18&page=1|title=The Darius Seal|work=British Museum}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.livius.org/pictures/a/iran/darius-seal-photo/|title=Darius' seal: photo - Livius|work=www.livius.org}}</ref>]] Персиската коњаница била клучна за освојувањето на народите и ја одржувала својата важност во Ахеменидската војска до последните денови на Ахеменидското Царство. Коњаницата била поделена во четири групи. [[Стрелач со кочии|Воени кочии]], [[Коњаница|коњи]], [[Кавалерија на камили|камили]] и [[Персиски воени слонови|воени слонови]]. Во подоцнежните години кочиите станале само церемонијален дел од персиската војска, но во раните години на Империјата, нивната употреба била широко распространета. Стрелците на кочиите биле вооружени со копја, лакови, стрели, мечеви и штит. Коњите исто така носеле оклопен штит, сличен на [[Сасанидско Царство|сасанидските]] [[Катафарт|катафакти]]. Кочилите биле украсени со империјални симболи и украси. Коњите честопати носеле оклопен штит, како и повеќето коњанички единици. Коњаниците честопати имале ист оклоп како пешадиските единици, плетените штитови, кратки копја, мечевите или широки сечила, лак и стрела и оклопни палта. Коњаницата на камила била поинаква, затоа што на камилите им била пружена помала заштита против непријателите, но сепак кога имале заштита, јавачите на камили носеле копја, мечеви, лак, стрела и штит. [[Битка на Тимбра|Камил]]<nowiki/>ите за првпат се вовеле во персиската војска од страна на [[Кир Велики]], во [[Битка на Тимбра|Битката кај Тимбра]]. Слонот најверојатно бил воведен во персиската војска од страна на [[Дариј I]] по неговото [[Ахамејнинска инвазија на долината Индс|освојување на долината Инд]]. Можеби биле користени во грчките походи од Дариј и [[Ксеркс I]], но во грчките извештаи се спомнуваат само 15 од нив користени во [[Битка кај Гавгамела|Битката на Гавгамела]]. ==== Морнарица ==== [[Податотека:BeachedShipsMarathon.jpg|лево|мини|Реконституција на персиските бродови во [[Битка на маратон|Маратинската битка]].]] [[Податотека:Ship_dashed_against_ship,_till_the_Persian_Army_dead_strewed_the_deep_like_flowers.jpg|мини|305x305пкс|Грчки бродови против ахеменидската флота во [[Битка на Саламис|Битката кај Саламис]].]] Од основањето Персиската империја првенствено била копнена империја со силна војска, но без никакви реални поморски сили. До 5 век пред нашата ера, ова требало да се промени, бидејќи империјата се соочила со грчки и египетските сили, секоја со свои поморски традиции и способности. [[Дариј I|Дариј Велики]] (Дариј I) бил првиот цар на Ахеменидите кој инвестирал во флота.<ref name="navy3">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=p7kltwf9yrwC|title=Shadows in the desert: ancient Persia at war|last=Kaveh Farrokh|publisher=Osprey Publishing|year=2007|isbn=978-1-84603-108-3|page=68}}</ref> Дури и до тогаш ниту една вистинска „империјална морнарица“ не постоела ниту во Грција ниту во Египет. Персија ќе стане првата империја, под Дариј, која ќе ја инаугурира и распореди првата регуларна империјална морнарица.<ref name="navy3"/> Силите на империјалната морнарица честопати биле [[Феникија|Феникијци]] (претежно од [[Сидон]] ), [[Египќани]] и [[Грци]] избрани од Дариј Велики за да управуваат со борбените бродови на империјата.<ref name="navy3"/> Најпрво бродовите биле изградени во Сидон од Феникијците. Првите ахеменидски бродови биле долги околу 40 метри и 6 метри широки, со можност да пренесат до 300 персиски [[Бесмртните|трупи]] на кое било патување. Наскоро, другите држави на империјата граделе свои бродови, секоја вклучувајќи мали локални преференци.<ref name="navy3"/> Персиските поморски сили ги поставиле темелите за силно поморско присуство на Персија во Персискиот Залив. Персијците не само што биле распоредени на островите во Персискиот Залив, туку имале и бродови често со капацитет од 100 до 200 патроли на различните реки на империјата, вклучувајќи ги [[Карун]], [[Тигар (река)|Тигар]] и [[Нил]] на запад, како и [[Инд]].<ref name="navy3"/> Ахеменидската морнарица воспоставила бази сместени долж Карун и Бахреин, Оман и Јемен. Персиската флота не била користена само за мировни цели покрај Карун, туку и ја отворила вратата за трговија со Индија преку Персискиот Залив.<ref name="navy3"/> Морнарицата на Дариј била во многу начини светска моќ во тоа време, но [[Артаксеркс II]] бил тој којшто во летото 397 година п.н.е. изградил огромна морнарица, како дел од вооружувањето што ќе доведе до неговата решавачка победа кај [[Книдос]] во 394 година п.н.е. и повторното воспоставување ахеменидската власт во [[Јонија]] . Артаксеркс II ја искористил својата морнарица за подоцна да го угнети бунтот во Египет. == Култура == {{Персиска уметност}}[[Податотека:Nowruz_Zoroastrian.jpg|мини|Релјеф на борбата на лавот и бикот, [[Персеполис|Ападана од Персеполис]].]] [[Податотека:Gold_cup_kalardasht.jpg|мини|Златна чинија со приказ на лавица]] [[Податотека:Persepolis001.jpg|мини|Урнатините на Персеполис.]]  [[Херодот]], во неговиот извештај од средината на 5 век п.н.е. за персиските жители на [[Понт]], вели дека младите во Персија, од петтата година до нивната дваесетта година, биле поучувани во три работи - ''да јаваат коњ, да фрлаат стрела и да ја зборуваат вистината''.<ref name="hero">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=YTCrx1KB3HQC|title=The Histories|last=Herodotus|date=2009|publisher=Digireads.Com|others=Translated by George Rawlinson|isbn=978-1-4209-3305-5|pages=43–44|orig-year=publication date}}</ref> Во Ахеменидска Персија, лагата, ''[[Аша|дуру]]'', се сметала за [[Седум смртни гревови|кардинален грев]], и тоа било казнувано со смрт во некои екстремни случаи. Таблетите откриени од археолозите во 1930-тите години <ref name="OIP_117">{{Наведена книга|url=http://oi.uchicago.edu/OI/DEPT/PUB/SRC/OIP/117/OIP117.html|title=Seals on the Persepolis Fortification Tablets, Volume 1. Images of Heroic Encounter'' (OIP 117)''|last=Garrison, Mark B.|last2=Root, Margaret C.|publisher=Online Oriental Institute Publications|year=2001|location=Chicago|access-date=9 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070105203909/http://oi.uchicago.edu/OI/DEPT/PUB/SRC/OIP/117/OIP117.html|archive-date=5 January 2007}}</ref> на местото на Персеполис ни даваат соодветни докази за љубовта и почитта кон културата на вистината за време на Ахеменидскиот период. Овие таблети содржат имиња на обични Персијци, главно трговци и чувари на складишта.<ref name="EIR_DandaMayev_Elamite2">{{наведена енциклопедија|title=Persepolis Elamite Tablets|year=2002|url=http://www.iranica.com/articles/persepolis-elamite-tablets|access-date=2020-01-23|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121213704/http://www.iranica.com/articles/persepolis-elamite-tablets|url-status=dead}}</ref> Според [[Стенли Инсер|Стенли Инслер]] од [[Јејл|универзитетот Јеил]], дури 72 имиња на службени лица и ситни службеници пронајдени на овие таблети го содржат зборот ''вистина''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vohuman.org/Article/The%20Love%20of%20Truth%20in%20Ancient%20Iran.htm|title=The Love of Truth in Ancient Iran|last=Insler|first=Stanley|authorlink=Stanley Insler|year=1975|archive-url=https://web.archive.org/web/20070505064033/http://www.vohuman.org/Article/The%20Love%20of%20Truth%20in%20Ancient%20Iran.htm|archive-date=5 May 2007|accessdate=9 January 2007}} In {{Наведена книга|title=The Gāthās of Zarathustra'' (Acta Iranica 8)''|publisher=Brill|year=1975|editor-last=Insler, Stanley|location=Liege|editor-last2=Duchesne-Guillemin, J.}}</ref> Дариј Велики утврдил ''уредба за добри прописи за'' време на неговото владеење. Сведочењата на кралот Дариј за неговата постојана борба против лагата се наоѓаат во натписите со [[клинесто писмо]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=osxPipnXeN0C|title=Companino Encyclopedia of Asian philosophy|last=Brian Carr|last2=Brian Carr|last3=Indira Mahalingam|publisher=Taylor & Francis|year=1997|isbn=978-0-415-03535-4}}</ref> === Обичаи === [[Херодот]] спомнува дека Персијците правеле прослави (Херодот, ''[[Историја (Херодот)|Историја]]'' 8), со многу десерти, закуска која Грците ја изоставувале од нивните оброци. Тој исто така забележал дека Персијците пиеле вино во големи количини и го користеле во Советот, разговарајќи за важни работи кога се пијани и донесувајќи одлука следниот ден, кога се трезни. Поклонувањето пред претпоставените, или кралското семејство била една од многуте персиски обичаи прифатени и од страна на [[Александар III Македонски|Александар Велики]]. === Пишување и јазици === [[Податотека:Inscription of Xerxes, Van, 1973.JPG|мини|Тријазично [[клинесто писмо]] на [[Староперсиски јазик|староперсиски]] / [[Вавилонски (јазик)|вавилонски]] / еламски на Ксеркс I пронајдено на карпа на бреговите на [[Ван (езеро)|езерото Ван]], [[Турција]].]] [[Податотека:Persepolis tablet.jpg|мини|Административна глинена таблета од [[Персеполис]] напишана на еламски.]] ==== Писмо ==== {{Главна|Клинесто писмо}} Неколку видови пишани извори од ерата на Ахамедидите биле пронајдени во центарот на империјата. Кралските натписи со [[клинесто писмо]] се оние што се познати подолг период. Неколку од нив се претставени во тријазична форма : [[Староперсиски јазик|староперсиски]], [[Акадски јазик|акадски]] ([[Вавилонски (јазик)|вавилонски]]) и еламски . Тие служеле како основа за дешифрирање на документите на клинесто писмо во 19 век <ref>{{En}} I. J. Finkel, « The decipherment of Achaemenid Cuneiform », dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=25-29}} ; voir les différentes contributions relatives au déchiffrement du cunéiforme dans B. Lion et C. Michel (dir.), ''Les écritures cunéiformes et leur déchiffrement'', Paris, 2008.</ref>, заземајќи посебно место во историјата на асириологијата.Тие честопати раскажуваат за градбите на кралот, понекогаш и за воени победи и се испишани на камен, понекогаш метални, на трајни материјали, и можеле да ја испратат славата на владетелите на следните генерации, по традиција директно преземена од кралството на Месопотамија и Еламит <ref>{{En}} M. W. Stolper, « Achaemenid Languages and Inscriptions », dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=22-24}}</ref> . Текстовите биле откопани во [[Суза]] и особено во [[Персеполис]], огромно мнозинство административни акти напишани на еламски, понекогаш на акадски, арамејски, па дури и на староперсиски (во еден случај). Тие биле напишани на глинени таблички, материјал прилично отпорен на времето <ref>Les tablettes qui nous sont parvenues s'étant conservées par accident, souvent la destruction violente du site où elles étaient entreposées.</ref>. Староперсиското [[Клинесто писмо|клинесто]] писмо првенствено било систем на [[фонограм|фонетско]] пишување, со околу триесетина слоговни знаци и три чисти самогласки (а, е, и), но содржело осум [[логограм]]и (знаци со вредност на еден збор, како што е „земја“, “ крал “,„ бог “). Тоа веројатно било разработено за натписите на [[Дариј I]], а неговата употреба надвор од Персија е многу ограничена (во тријазични натписи или четири јазици пронајдени во [[Египет]], или [[Мала Азија|Анадолија]]). Јазикот е од ирански тип, инспириран од оној што го зборувале [[Персијците]] од тоа време, но вклучуваат зборови што доаѓаат од јазиците на други ирански народ, особено [[Медијците]], јазиците што ги зборувале елитите кои владееле со империјата <ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=40-50}} ; {{En}} M. W. Stolper dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=18-20}} ; {{En}} R. Schmitt, « Old Persian », dans R. D. Woodard (dir.), ''The Ancient Languages of Asia and the Americas'', Cambridge, 2008, {{P.|76–100}} ; F. Joannès et G. Tolini, « L'alphabet vieux-perse », dans B. Lion et C. Michel (dir.), ''Les écritures cunéiformes et leur déchiffrement'', Paris, 2008, {{P.|65-80}}.</ref> . Користејќи го [[Клинесто писмо|клинестиот]] систем за натписите на староперсиски јазик, Ахаменидите се надоврзале на претходните кралства. Персијците ја имале навиката да ги преземат писмата што веќе се користеле во регионите во кои владееле без наметнување на нивниот облик на јазик и пишување. [[Вавилонски (јазик)|Вавилонскиот]], [[Семитски јазици|семитски јазик,]] кој е дијалект на [[Акадски јазик|акадскиот]], на натписите на [[Вавилонија|вавилонските]] кралеви и во литературните и административните текстови на Вавилон, се користел и во [[Елам]]. Најчеста форма на пишување било клинестото писмо, со десетици слоговни знаци и други со логографска вредност <ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=54-56}} ; {{En}} M. W. Stolper dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=20-21}}</ref> . Еламскиот јазик бил лингвистичкиот изолат што го користеле луѓето кои им претходеле на Персијците во југозападен Иран. Забележан со клинесто писмо, бил користен и од персиската администрација, покрај кралските натписи, за изготвување на сметководствени таблети на иранските територии (како што е потврдено во [[Персеполис]] а исто така и во [[Кандахар]] )<ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=51-54}} ; {{En}} M. W. Stolper dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=20}}</ref> . Во египетскиот контекст, кралските натписи се појавуваат и во [[Египетски хиероглифи|хиероглифи]] <ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=57}} ; {{En}} M. W. Stolper dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=21}}</ref> . === Јазици === [[Податотека:BehistunInscriptiondetail.jpg|мини|С[[Староперсиски јазик|тароперсискиот]] дел од тријазичниот [[Натпис на Бехистан|Бехистански]] [[Натпис на Бехистан|натпис]]. Другите верзии се на [[Акадски јазик|вавилонски]] и [[еламски јазик]].]] [[Податотека:Aramaic_translation_of_the_behistun_inscripton.png|мини|Копија од Бехистанскиот натпис на [[Староарамејски јазик|арамејски јазик]] на [[папирус]] . Арамејскиот јазик бил ''[[лингва франка]]'' на империјата.]] За време на владеењето на Кир и Дариј, и сè додека седиштето на владата сè уште било во [[Суза]] во [[Елам]], јазикот на канцеларството бил [[Еламски јазик|еламски]] . Ова првенствено е потврдено во [[Таблети за утврдување на Персеполис|таблетите за богатството и ризницата]] на [[Таблети за утврдување на Персеполис|Персеполис]] кои откриваат детали за секојдневното функционирање на империјата.<ref name="EIR_DandaMayev_Elamite2"/> Во големите камени натписи на кралевите, еламските текстови секогаш се придружени со [[Акадски јазик|акадски]] (вавилонски дијалект) и [[Староперсиски јазик|старо персиски]] натписи, а се чини дека во овие случаи, еламските текстови се преводи на староперсискиот. Тогаш е веројатно дека иако еламскиот јазик го користел главниот град на владата во Суза, тој не бил стандардизиран јазик на владата насекаде во Империјата. Употребата на еламскиот не е потврдена по 458 година п.н.е. По освојувањето на Месопотамија, [[Староарамејски јазик|арамејскиот]] јазик (како што се користи на таа територија) бил усвоен како „средство за писмена комуникација помеѓу различните региони на огромната империја со нејзините различни народи и јазици. Употребата на единствен службен јазик, во голема мерка придонело за зачудувачкиот успех на Ахеменидите да ја одржат целосна својата далечна империја онолку долго колку што траела.<ref>{{наведена енциклопедија|title=Aramaic<!-- pp:250-261 --><!-- section:Aramaic in the Achaemenid Empire pp:251/252-->}}</ref> Во 1955 година, Ричард Фрај ја довел во прашање класификацијата на империјалниот арамејски како „[[службен јазик]]“, истакнувајќи дека ниту еден преживеан едикт експлицитно и недвосмислено не му го доделувал тој статус на кој било посебен јазик.<ref>{{Наведено списание|last=Frye|first=Richard N.|last2=Driver|first2=G. R.|year=1955|title=Review of G.R. Driver's 'Aramaic Documents of the Fifth Century B.C.'|url=https://archive.org/details/sim_harvard-journal-of-asiatic-studies_1955-12_18_3-4/page/456|journal=Harvard Journal of Asiatic Studies|volume=18|issue=3/4|pages=456–61|doi=10.2307/2718444|jstor=2718444}} p. 457.</ref> Фрај го прекласирал империјалниот арамејски во ''[[лингва франка]]'' на територијата на Ахеменидите. Многу векови по падот на империјата, [[Арамејска азбука|арамејското писмо]] и - како [[Хузаринин|идеограмите]] - [[Арамејска азбука|арамејскиот]] речник преживеал како суштинска одлика на системот за [[Скрипти во Пахлави|пишување]] во [[Скрипти во Пахлави|Пахлави]].<ref>{{Наведена книга|title=Grundriss der iranischen Philologie: Band I. Abteilung 1|last=[[Wilhelm Geiger|Geiger, Wilhelm]]|last2=[[Ernst Kuhn]]|publisher=Adamant|year=2002|location=Boston}} pp. 249ff.</ref> Иако староперсискиот исто така се појавува на некои уметнички предмети, овој јазик се потврдува првенствено во ахеменидските натписи од Западен Иран, што сугерира тогаш дека староперсискиот бил заеднички јазик во тој регион. Меѓутоа, со владеењето на Артаксеркс II, граматиката и правописот на натписите биле толку „далеку од совршени“<ref>{{Наведено списание|last=Ware, James R.|last2=Kent, Roland G.|year=1924|title=The Old Persian Cuneiform Inscriptions of Artaxerxes II and Artaxerxes III|journal=Transactions and Proceedings of the American Philological Association|volume=55|pages=52–61|doi=10.2307/283007|jstor=283007}} p. 53</ref> што пак сугерира дека книжниците што ги составувале тие текстови веќе во голема мерка го имале заборавено јазикот и морале да се потпираат на постари натписи, чии глаголи во голема мерка ги репродуцирале <ref>{{Наведено списание|last=Gershevitch|first=Ilya|year=1964|title=Zoroaster's own contribution|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-near-eastern-studies_1964-01_23_1/page/12|journal=Journal of Near Eastern Studies|volume=23|issue=1|pages=12–38|doi=10.1086/371754}} p. 20.</ref>. Кога барала пригодата, административната кореспонденција на била спроведена и на [[Старогрчки|грчки јазик]]. Има многу докази (покрај извештаите на Херодот) дека Грците, освен што биле распоредени и вработени во основните региони на империјата, очигледно живееле и работеле и во срцето на Ахеменидското Царство, имено Иран. На пример, Грците биле дел од различните етникуми што ја конструирале [[Палатата Дариј во Суза|палатата на Дариј во Суза]], покрај грчките натписи пронајдени во близина, и една кратка таблета од Персеполис напишана на грчки. === Уметност и архитектура === [[Податотека:History_of_Egypt,_Chaldea,_Syria,_Babylonia_and_Assyria_(1903)_(14584070300).jpg|алт=|мини|Реконструкција на [[Палата на Дариј кај Суза|палатата на Дариј во Суза]]. Палатата служела како модел за [[Персеполис]].]] [[Податотека:Lion_Darius_Palace_Louvre_Sb3298.jpg|мини|Лав на украсна табла од палатата на [[Дариј I]], Лувр.]] ''Археменидската архитектура'' вклучува големи градови, храмови, палати и [[мавзолеј|мавзолеи]] како што е [[Гробница на Кир|гробот на Кир]] Велики. Квинтесенцијалната одлика на персиската архитектура била нејзината еклектична природа со елементи на медијско, асирско и азиско грчко влијание, одржувајќи уникатен персиски идентитет што се гледа во изработките.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=HnoWAAAAYAAJ|title=How to study architecture|last=Charles Henry Caffin|publisher=Dodd, Mead and Company|year=1917|page=80}}</ref> Еден од највпечатливите примери и на ахеменидската архитектура и уметност е големата палата на [[Персеполис]], како и нејзината детална изработка, заедно со нејзината огромна скала. ''Ахеменидската уметност'' вклучува [[фриз]] релјефи, металопреработувачка, како што се [[Богатство на Окус|Окуското богатство]], декорација на палати, глазирани тули, фино занаетчиство (ѕидарство, столарија, итн), и сл. Персијците земале уметници од сите страни на нивната империја и создале не само комбинација на стилови, туку синтеза на нов уникатен персиски стил.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=thIxCmwfNoMC|title=Immigration and emigration within the ancient Near East|last=Edward Lipiński|last2=Karel van Lerberghe|last3=Antoon Schoors|last4=Karel Van Lerberghe|last5=Antoon Schoors|publisher=Peeters Publishers|year=1995|isbn=978-90-6831-727-5|page=119}}</ref> Уметничкиот материјал на кралските персиски наоѓалишта квантитативно е прилично ограничен , но доволен е да се илустрираат основните одлики на уметноста од овој период, симболизирајќи ја моќта на империјата и синтетизирајќи влијанија донесени во неговиот центар од занаетчии од региони. разновидност. Пред сè, тоа е претставено со скулптурите во под релјефите на палатилните згради, емајлираните цигли што ги украсиле другите и садовите во скапоцен метал. [[Податотека:Sphinx Darius Louvre.jpg|мини|Сфинга на Дариј во палатата во Суза, Лувр.]] === Скулптура === Најпознатата и најраспространета форма на ахеменидската скулптура е [[Барелеф|барелјефот]], особено во Персеполис, каде барелјефите систематски ги украсуваат скалите, страните на платформите и внатрешноста на [[Залив (архитектура)|заливите]]. Исто така, се претпоставува дека тие биле користени за украсување на простории за хипостил. Се среќаваат повеќе стереотипи на античките ориентални претстави: сите ликови се претставени во профил; ако понекогаш е присутна перспектива, различните планови генерално се поставени едни под другиот; не се почитуваат пропорциите помеѓу ликовите, животните и дрвјата; принципот на изоцефалија е строго применлив, вклучително и на различни скалила. Предметите претставени се паради на претставници на народите на империјата, благородни Персијци и чувари, сцени на публика, кралски репрезентации и битки меѓу кралскиот јунак со вистински или имагинарни животни. Овие релјефи се извонредно изработени и секој детал е прикажан со голема финеса<ref name="Lacaze">G. Lacaze, « Un art iranien », dans [[Achéménides#RegardsPerseAntique|Regards sur la Perse antique]]</ref> ==== Полихромија ==== За разлика од Персеполис, палатите на Суза немаат основни релјефи врежани во камен. Декорацијата е обезбедена со комплети на емајлирана тула што прават големи полихроматски керамички панели од месопотамска инспирација. Постојат смалени фигури на животни (лавови, бикови, грифини) и претстави на [[Бесмртните|Мелофори]] како оние на перспеполитските релјефи. Полихромијата игра значителна улога во претставителната уметност на Ахеменидите, преобразувајќи ги претставените ликови и фигури, давајќи им на палатите шарен сјај <ref>{{harvsp|Stierlin|2006|id=HS|p=115}}</ref>. И покрај откривањето на полихромната керамика од Суза, употребата на боите во Персеполис честопати била потценета заради многуте измени на што пигментите биле подложени со текот на времето. Означувањето на повеќе бои на многу парчиња од повеќето палати и градби од Персеполис, докажува за богатството и сеприсутноста на полихроматските слики во Персеполис. Овие бои се користеле не само на архитектонските елементи (sидови, релјефи, столбови, врати, подови, скали, статуи), туку и на ткаенини и на други украси. Застаклени тули, вар подови обоени во црвен окер или зелено-сив гипс, насликани столбови и др. ги украсуваат ентериерите и надворешните страни на палатите. Големата палета на бои дава идеја за полихромското богатство. Се споменува употреба на растителни пигменти, но сè уште не е докажано <ref name="JASJS">{{En}} {{PDF-врска}} Janet Ambers, St John Simpson [http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2005.002-Ambers-Simpson.pdf ''Some pigment identifications for objects from Persepolis''] ARTA 2005.002, Achemenet.com (consulté le 16 janvier 2007)</ref> . [[Податотека:Artaxerses III tomb.jpg|мини|Гробницата на Артаксеркс III во Персеполис]] ==== Гробници ==== Многу ахемидски владетели граделе гробници за себе. Најпознатиот, [[Накш-е Рустам]], е античка некропола сместена околу 12 км северозападно од [[Персеполис]], со гробници на четворица од кралевите на династијата врежани на оваа планина: [[Гробница на Дариј I|Дариј I]], [[Ксеркс I]], [[Артаксеркс I]] и [[Дариј Втори|Дариј II]]. Другите кралеви ги граделе своите гробници на друго место. [[Артаксеркс II]] и [[Артаксеркс III]] претпочитале да ги издлабнат своите гробови покрај пролетниот главен град [[Персеполис]], левиот гроб, кој припаѓа на [[Артаксеркс II]] и десниот гроб што му припаѓал на [[Артаксеркс III]], последниот ахаменидски крал што има гроб. Гробот на основачот на Ахеменидската династија, [[Кир Велики]], бил изграден во [[Пасаргада]] (денес место за светско наследство).  [[Податотека:Persepolis - carved Faravahar.JPG|мини|Божествениот карактер што произлегува од крилестиот диск, во кој доминираат неколку персиски барелјефи, генерално се толкува како претстава на големиот бог [[Ахура Мазда]] <ref>{{harvsp|Benoit|2003|id=BEN|p=439}}</ref> (овде на портата на [[Персеполис]]).]] == Религија   == {{Зороастризам}} Религиската толеранција е опишана како „извонредна одлика“ на Ахеменидското Царство.<ref name="Cambridge">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BBbyr932QdYC&lpg=PA412|title=The Cambridge History of Iran|last=Fisher|first=William Bayne|last2=Gershevitch|first2=I.|date=1968|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20091-2|page=412|language=en}}</ref> [[Стар завет|Стариот завет]] кажува дека кралот [[Кир Велики|Кир Велики ги]] ослободил Евреите од [[Вавилонско ропство|вавилонското заробеништво]] во 539–530 п.н.е. и им дозволил да се вратат во татковината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kingjamesbibletrust.org/the-king-james-bible/ezra|title=Book of Ezra {{pipe}} King James Bible|publisher=Kingjamesbibletrust.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510013551/http://www.kingjamesbibletrust.org/the-king-james-bible/ezra|archive-date=10 May 2011|accessdate=March 21, 2011}}</ref> Кир Велики помогнал во реставрацијата на светите места на разни градови.<ref name="Cambridge" /> Религијата на населението на Персија во ерата на Ахеменидите е пред сè позната од документи на кралската моќ и персиските елити. На прво место, официјалните натписи на кралевите. Што се однесува до верувањата, тие посочуваат дека голем бог на Персијците бил [[Ахура Мазда]] („Господ-мудрост“), кој останал голем бог на Иранците сè до исламското освојување. Според натписите на Дариј, тој „ги создал земјата, небото, човекот, среќата за човекот“ : тој е бог творец. Се споменува како суверено божествo, оној што го создал кралот и го надарил со квалитети над оние на другите луѓе за да му ја овозможи победата и да го постави на чело на империјата <ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=157}}</ref>. Оваа форма на религија е хенотеизам, бидејќи постојат други богови, но со понизок ранг. Натписите на Дариј се повикуваат на „други богови што постојат“, без дополнителни детали, оние на Артаксеркс II или III, покажуваат дека овој крал го подигнал рангот на [[Анахита]] и [[Митра]], уште два големи ирански бога<ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=158-159}}</ref>. Таблетите на [[Персеполис]] укажуваат дека кралската палата предвидена во срцето на Персија за обожавање на разни божества, од кои некои се именувани како ирански ( [[Naryasanga|Наријасанга]], можеби [[Zurvan|Зурван]] ) и други се [[елам]]итски божества кои продолжуваат да бидат почитувани на истите места каде што биле неколку векови пред доаѓањето на Персијците (Хуман, Напириша)<ref>{{En}} H. Koch, « Theology and Worship in Elam and Achaemenid Iran », dans J. M. Sasson (dir.), ''Civilizations of the Ancient Near East'', New York, 1995, {{P.|1967-1969}} ; S. Razmijou, « Religion and Burial Customs », dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=150-151}}</ref>. === Зороастризам === За време на Ахеменидскиот период, [[Зороастризам|зороастризмот]] стигнал во Југозападен Иран, каде што бил прифатен од владетелите и преку нив станал дефинирачки елемент на персиската култура. Религијата освен што била придружена со формализирање на концептите и божественоста на традиционалниот ирански [[пантеон]], вовела и неколку нови идеи, вклучително и оние на [[Слободна волја во теологијата|слободната волја]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=GFa3HZZc87AC|title=Zoroastrian Studies: The Iranian Religion and Various Monographs (1928)|last=A. V. Williams Jackson|publisher=Kessinger Publishing|year=2003|isbn=978-0-7661-6655-4|page=224}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=U21j7vDhCCIC|title=The Ancient Persians|last=Virginia Schomp|publisher=Marshall Cavendish|year=2009|isbn=978-0-7614-4218-9|page=24}}</ref> Под покровителство на ахеменидските царевите и тоа до 5 век п.н.е. како ''де факто'' религија на државата, зороастризмот стигнал до сите страни на империјата. За време на владеењето на [[Артаксеркс I]] и [[Дариј Втори|Дариј II]], [[Херодот]] напишал „[Персијците] немаат слики на богови, нема храмови ниту олтари и сметаат дека нивната употреба е глупост. Ова доаѓа, мислам, од нивното неверување дека боговите ја имаат истата природа со луѓето, како што замислуваат Грците. “ <ref name="Herodotus, I.131">Herodotus, I.131</ref> Тој тврди дека Персијците нудат жртва на: „сонцето и месечината, земјата, огнот, водата и ветровите. Овие се единствените богови чие обожавање потекнува уште од прастари време. Во подоцнежниот период тие го започнале обожавањето на [[Уранија]], кое го позајмиле од Арапите и Асирците. [[Милита]] е името со кое Асирците ја познаваат оваа [[божица]], на која Персијците ја нарекуваа [[Анахита]].” <ref name="Herodotus, I.131" /> (Оригиналното име овде е [[Митра]], кое оттогаш се објаснува дека е мешање на Анахита со Митра, разбирливо бидејќи тие обично се поклонувале заедно во еден храм). Прашањето дали Ахамедидите биле зороастри или не, е многу контроверзно. Од една страна, нивниот врховен бог е Ахура Мазда а името на пророкот [[Заратустра]] (Зороастер) стигнало до современите грчки автори. Но, од друга страна, не се појавува во познати персиски извори или во светите зороастриски текстови ([[Авеста]] и особено на [[Гати|Гата]] ), а персиските кралеви не делувале во согласност со реформите што му се припишуваат на Заратустра, особено за време на погребот (кралевите биле закопувани додека тоа било забрането со зороастризмот) <ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=156-157}} ; {{harvsp|Huyse|2005|id=huyse|p=135-139}} ; S. Razmijou dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=150}} ; {{En}} W. W. Malandra, « Zoroastrianism i. Historical Review », dans E. Yarshater (dir.), ''[[Енциклопедија Ираника|Encyclopædia Iranica]] Online'', 2005 (accessible http://www.iranicaonline.org/).</ref>. Сепак, концептите присутни во зороастризмот се рефлектираат во кралските натписи, како што е опозициската „вистина“ ( ''хашија'' ) / „лага“ ( ''драуга'' ) која доаѓа од дуалистички концепт на добро / лошо, првиот што триумфира под покровителство на Ахура Мазда. Но, тие тука се политизираат („лажговците“ се бунтовниците, триумфот на „вистината“ е победата на кралот) и навистина не претставуваат радикален дуализам <ref>{{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=163-164}}</ref>. Според тоа, ситуацијата останува неодредена. [[Податотека:Persepolis stairs of the Apadana relief.jpg|мини|Релјеф Ападана, Персеполис]] === Култ === Култот бил ставен под покровителство на персиските кралеви, кои самите вршеле ритуали <ref>{{harvsp|Briant|1996|id=briant|p=252-256}}</ref>. „Свештенството“ се појавува особено во текстовите на Персеполис, но и во грчки текстови. Магите ( " [[Маги|мудреците]] ") биле свештеници на иранските богови и можеби биле свештеничко племе (од медијско потекло, ако се следи Херодот), кои биле задолжени за изведување жртвување и ониромантија<ref>{{harvsp|Briant|1996|id=briant|p=256-258}} ; {{harvsp|Lecoq|1997|id=LEC|p=161}} ; S. Razmijou dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=151}}</ref>. Свештениците од [[еламска религија]] ( ''Шатин'' ) се спомнуваат во текстовите на Персеполис, очигледно соработувале со свештеници од персиската религија <ref>{{En}} W. Henkelman, ''The Other Gods Who Are, Studies in Elamite-Iranian Acculturation Based on the Persepolis Fortification Texts'', Leyde, 2008</ref> Малку се знае за местата за богослужба. Херодот вели дека Персијците немале храмови и затоа треба да се предвиди дека тие ќе градат само храмови од Артаксеркс (II или III) што ги спомнува во неговите натписи. Архивите на Персеполис јасно укажуваат на присуство на многу места за богослужба, од кои некои се несомнено храмови (поврзани повеќе со [[Еламска религија|еламската религија]] ?). Од вавилонскиот научник-свештеник [[Беросус|Берос]], кој - иако пишувал над седумдесет години по владеењето на [[Артаксеркс II|Артаксеркс II Мномон]] - рекол дека императорот бил првиот што направил [[култ]]ни статуи на божества и ги поставил во храмовите во многу од поголемите градови на империјата.<ref>Berosus, III.65</ref> Берос го потврдува и Херодот кога вели дека Персијците не знаеле за слики на богови сè додека Артаксеркс II не ги подигнал овие слики. На средствата за жртвување, Херодот додава „тие не подигаат олтар, не палат оган, не истураат никакви либерации“.<ref name="Herodotus, I.1322">Herodotus, I.132</ref> Оваа реченица е протолкувана за да се идентификува критичко (но подоцна) приближување кон зороастризмот. Олтар со оган од дрво и служба [[Јасна (Зороастризам)|Јасна]] на која се истураат либерациите, сите се јасно препознатливи со современиот зороастризам, но очигледно, биле практики кои сè уште не се развиле во средината на 5 век. Археологијата не е во можност да ги лоцира храмовите, само веројатните места за обожавање на отворено со олтари како на Пасаргадис (две камени основи, од кои едната носи горилник) <ref>S. Razmijou dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=152}} ; R. Boucharlat, « Autres travaux de Darius et ses successeurs », dans {{harvsp|Perrot (dir.)|2010|id=PAL|p=412-417}}.</ref>. Херодот, исто така, забележал дека „ниту една молитва ниту жртва не може да се изврши без присутен [[Маги|маг]]“ <ref name="Herodotus, I.1322">Herodotus, I.132</ref> но тоа не треба да се меша со она што денес го сфаќаме под поимот ''маг'', тоа бил ''магупат'' (современ персиски: ''мобед''), зороастриски свештеник . Ниту, пак, описот на Херодот за терминот како едно од племињата или касти на Медијците не мора да значи дека тие ''маги'' биле Медијци. Тие едноставно биле наследно свештенство кое било пронајдено низ целиот Западен Иран и иако (првично) не биле поврзани со ниту една специфична религија, тие биле традиционално одговорни за сите ритуални и верски служби. Недвосмислената идентификација на ''магите'' со зороастризмот дошла подоцна (ерата на Сасанида, 3–7 век од нашата ера). Зороастријанството подлежело на доктрински модификации за кои денес се смета дека се одземања на оригинални учења на пророкот. Многу од ритуални практики опишани во Вендидад на [[Авеста]] (како [[Изложеност на мртвите (зороастризам)|изложеноста на мртвите]] ) веќе се практикувале од страна на ''магот'' за време на Херодот.    [[Податотека:Naghshe Rostam ZPan.jpg|центар|мини|Панорамски поглед на карпестите гробници на ахеменидските кралеви [[Накш-е Рустам|Накш-е Ростам]] .|434x434пкс]] <br /> == Наследство == Ахеменидското Царство оставила траен белег врз наследството и културниот идентитет на Азија, Европа и Блискиот Исток и влијаела врз развојот и структурата на идните [[Империја|империи]]. Всушност, Грците, а подоцна и Римјаните, ги усвоиле најдобрите одлики на персискиот метод на управување со империјата<ref>"Mastering World History" by Philip L. Groisser, New York, 1970, p.&nbsp;17</ref>. Во историјата на [[Антички Близок Исток|античкиот Близок Исток]], Ахеменидското Царство зазема посебно место. Под владеењето на Ахамедидите, претходно кралските кралства се обединиле во иста државна формација која се протегала помеѓу [[Инд]] и [[Егејско Море|Егејското Море]]. Претходните кралства исчезнале, заменети со административната организација на империјата. Империја која, исто така, ги сочувала различните традиции на освоените империи и ги преосновала во нова целина со воведување на нова идеологија, како што е прикажано особено од ахеменидската уметност или одредени административни традиции успевајќи долго да ја обезбеди својата моќ <ref name="briant899">{{harvsp|Briant|1996|id=briant|p=893-896}}</ref> . [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]] во своето дело ''[[Предавања за филозофијата на историјата|Филозофија на историјата]]'' ја воведува Персиската империја како „првата империја што изумрела“ а луѓето како „првиот историски народ“ во историјата. Според неговите кажувања: <blockquote>Персиската империја е империја во модерна смисла - како онаа што постоела во Германија, и големото царство под низата на Наполеон; зашто сметаме дека се состои од голем број на држави, кои се навистина зависни, но кои ја задржале сопствената поединечност, нивните манири и закони. Општите акти, необврзувачки за сите, не ги нарушувале нивните политички и социјални идиосинкразии, туку дури ги заштитувале и одржувале; така што секоја од нациите што ја сочинуваат целината, има своја форма на устав. Бидејќи светлината осветлува сè - давајќи му на секој предмет посебна виталност - така Персиската империја се протега низ мноштво нации и му остава на секој свој свој карактер. Некои имаат дури и свои кралеви; секој од нив има посебен јазик, оружје, начин на живот и обичаи. Целата оваа различност коегзистира хармонично под непристрасна доминација на Светлината &nbsp; ... комбинација на народи - оставајќи го секој од нив слободен. Притоа, се запрел варваризмот и жестокоста со кои нациите не сакаа да ги носат своите деструктивни разидувања.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=GbxWvCCUdD8C&dq=inauthor:%22Georg+W.+F.+Hegel%22|title=The Philosophy of History|last=George W.F. Hegel|year=2007|isbn=978-1-60206-438-6}}</ref></blockquote>Американскиот ориенталист [[Артур Уфам Папа|Артур Уфам Попа]] (1881-1969) рекол: „Западниот свет има огромен неплатен долг кон персиската цивилизација!“ <ref>"The History of the Persian Civilization" by Arthur Pope, P.&nbsp;11</ref>[[Вил Дурант]], американскиот историчар и филозоф, за време на еден од своите говори „Персија во историјата на цивилизацијата“, како обраќање пред ''[[Иран-Америка општество|Иранско-американското друштво]]'' во [[Техеран]] на 21 април 1948 година, изјавил:<blockquote>Илјадници години Персијците создавале убавина. Шеснаесет века пред Христа тие оделе од овие области или близу до нив. . . Вие бевте тука некој вид слив на цивилизација, истурајќи ја својата крв и мисла и уметност и религија кон исток и запад кон светот &nbsp; . . . Не треба повторно да ви ги кажувам достигнувањата на вашиот ахеменидски период. Тогаш за првпат во познатата историја империја скоро толку обемна, бидејќи Соединетите држави добија уредна влада, надлежност на администрацијата, мрежа на брза комуникација, безбедност на движење од мажи и стока на величествени патишта, еднакви пред само нашето време од зенитот на Империјалниот Рим.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mazdapublisher.com/Documents/Persian%20Civilization.pdf|title=Persia in the History of Civilization|last=Durant|first=Will|work=Addressing 'Iran-America Society|publisher=Mazda Publishers, Inc|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723072146/http://www.mazdapublisher.com/Documents/Persian%20Civilization.pdf|archive-date=23 July 2011}}</ref> </blockquote> Наследството на ахеменидската политичка градба се наоѓа во последователните империи, особено на [[Селевкидско Царство|Селевкидсокото]] и [[Партско Царство|Пертиското]]. Ахеменидите наоѓаат наследници во [[Сасанидско Царство|сасанската]] персиска династија која се појавила во III век од н.е. од античко срце на првото Персиско Царство. Иако ахеменидските култни места како [[Персеполис]] и [[Накш-е Рустам|Накш-е Ростам]] биле посетувани од сасанидските кралеви кои оставале натписи и барелјефи таму, со што се ставале во континуитет на нивните славни предци, персиската историографија од времето на Сасанида како и на исламската ера не го зачувале навистина споменот на ахеменидските кралеви, ограничени на неколку споменувања на [[Кир Велики|Кир]] Велики и [[Дариј I]]. Дури по повторното откривање на спомениците на Ахеменидите од страна на истражувачите, а потоа и од европските археолози, а особено со доаѓањето на власт на [[Реза Чах]] во 1925 година, сеќавањето на првата персиска империја било целосно интегрирано во националното наследство на современите [[Иран]]ци<ref>{{En}} V. Sarkosh Curtis, « The legacy of ancient Persia », dans {{harvsp|Curtis|Tallis (dir.)|2005|id=FE|p=250-257}}</ref> == Поврзано == * [[Историја на Иран]] *[[Персија]] *[[Кир Велики]] * Список на зороастриски држави и династии === Белешки === <references group="Белешка" /> <references group="б" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.persiansarenotarabs.com/persian-history Персиска историја] * [http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/achaemenians.html Livius.org за Ахеменидите] * [http://samla.raa.se/xmlui/bitstream/handle/raa/3156/2007_168.pdf?sequence=1 Шведски придонеси во археологијата на Иран] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210722052638/http://samla.raa.se/xmlui/bitstream/handle/raa/3156/2007_168.pdf?sequence=1 |date=2021-07-22 }} ''Артикел'' и ''Форнвонен'' (2007) од Карл Ниландер * [http://www.livius.org/be-bm/behistun/behistun01.html Бехистунски натпис] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070510195821/http://www.livius.org/be-bm/behistun/behistun01.html |date=2007-05-10 }} * [http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/inscriptions.html Livius.org за Ахеменидските кралски натписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161218193522/http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/inscriptions.html |date=2016-12-18 }} * [http://www.iranchamber.com/art/articles/art_of_achaemenids.php Ахеменидската уметност на Иранското камерно друштво (www.iranchamber.com)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110713054240/http://www.iranchamber.com/art/articles/art_of_achaemenids.php |date=2011-07-13 }} * [http://persepolistablets.blogspot.com/ Проект за архивирање на тврдината на Персеполис] * [http://www.persianempire.info/AchaemenidArchitecture.htm#tribute Фотографии од носителите на почит од 23 сатрапи на Ахеменидското Царство, од Персеполис] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210831003854/http://www.persianempire.info/AchaemenidArchitecture.htm#tribute |date=2021-08-31 }} * [http://irancollection.alborzi.com/ Монети, медали и наредби на Персиската империја] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210126095027/http://irancollection.alborzi.com/ |date=2021-01-26 }} * [http://en.tarikhema.ir/category/ancient/ancient-iran Стар Иран] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121023132142/http://en.tarikhema.ir/category/ancient/ancient-iran |date=2012-10-23 }} * [http://en.tarikhema.ir/category/ancient/ancient-iran/achaemenid-empire Династија Ахемениди] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100502073108/http://en.tarikhema.ir/category/ancient/ancient-iran/achaemenid-empire |date=2010-05-02 }} * [http://www.farsmovie.com/eng/index.htm Иран, заборавената слава - Филмски документарен филм за антички Иран (Ахемидиди и Сасаниди)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100428091251/http://farsmovie.com/eng/index.htm |date=2010-04-28 }} * [http://www.achemenet.com/ Achemenet] Главен електронски ресурс за проучување на историјата, литературата и археологијата на Персиската империја * [http://www.virtualtourengine.com/tour.aspx?id=17&langindex=1 Персеполис пред упадот] (проект за виртуелна турнеја) * [https://web.archive.org/web/20061126081333/http://www.museum-achemenet.college-de-france.fr/ Musée achéménide virtuel et interactif (Mavi)] огромниот „Виртуелен интерактивен музеј Ахемидид“ од повеќе од 8000 артикли, посветени на наследството на Персиската империја, од Кир Велики до Александар, сега е достапно на Интернет благодарение на иницијативата на Професор на колеџ де Франс, Пјер Бријант. * [http://persianpast.com/ Персиската историја во детали] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220126131321/https://persianpast.com/ |date=2022-01-26 }} {{Ахеменидска Империја}} [[Категорија:Ахеменидско Царство| ]] [[Категорија:Велесили]] [[Категорија:Историја на Блискиот Исток]] [[Категорија:Историја на Иран]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Поранешни царства во Азија]] [[Категорија:Персија]] 1qendqwnq5k4l45xt57475lwi6trekd Активен астероид 0 1244054 5630759 5614393 2026-09-21T18:53:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630759 wikitext text/x-wiki [[Податотека:596_Scheila,_5_minute_exposure,_Dec._12,_2010.jpg|десно|мини|250x250пкс| Астероидот [[596 Шејла|(596) Шејла]], наликува на комета на 12 декември 2010 година. ]] '''Активни астероиди''' — [[Мало тело во Сончевиот Систем|мали тела во Сончевиот Систем]] кои имаат орбити налик на оние на [[астероид]]ите, но покажуваат одлики при набљудувањето слични на оние на [[Комета|кометите]]. Односно, кај истите се забележуваат [[Кома (комета)|кома]], [[Кометна опашка|опашки]] или други видливи докази за губење на масата (како кај кометите), но нивната орбита не е поголема од [[Јупитер]]овата орбита (како онаа на астероидите).<ref name="Jewitt"/><ref name="JHA15" /> Овие тела првично во 2006 година биле означувани како '''комети од главениот појас''' (КГП) од страна на астрономите [[Дејвид Џуит]] и [[Хенри Хси]], но ова име укажувало дека тие по состав се мраз, како и кометите и дека тие постојат само во рамките на [[Астероиден појас|главниот појас]], додека пак набљудуваната растечко население на активни астероиди покажува дека тоа и баш не е секогаш таков случајот.<ref name="Jewitt">{{Наведена мрежна страница |title=The Active Asteroids |publisher=UCLA, Department of Earth and Space Sciences |author=David Jewitt |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/mbc.html |accessdate=2020-01-26 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216172904/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/mbc.html |url-status=dead }}</ref><ref name="NYT-20190319">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/03/19/science/bennu-ryugu-asteroids.html|title=The Asteroid Was Shooting Rocks Into Space. 'Were We Safe in Orbit?' - NASA's Osiris-Rex and Japan's Hayabusa2 spacecraft reached the space rocks they are surveying last year, and scientists from both teams announced early findings on Tuesday (03/19/2019)|last=Chang|first=Kenneth|date=19 March 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=21 March 2019|last2=Stirone|first2=Shannon}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=CGgRNWUFfZ0|title=Hubble Observes Six Tails from an Unusual Asteroid|publisher=Space Telescope Science Institute (STScI), official YouTube channel for the Hubble Space Telescope|accessdate=2014-11-15}}</ref> Првиот забележан активен астероид е [[7968 Елст-Писаро]]. Забележан е (како астероид) во 1979 година, но подоцна од страна на [[Ерик Елст]] и Гвидо Писаро во 1996 година била забележана опашка и му била доделена кометарна ознака 133P/Елст-Писаро.<ref name="Jewitt"/><ref name="HH133P">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifa.hawaii.edu/~hsieh/elstpiz.shtml|title=133P/Elst-Pizarro|last=Hsieh|first=Henry|date=January 20, 2004|publisher=UH Institute for Astronomy|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026205338/http://www.ifa.hawaii.edu/~hsieh/elstpiz.shtml|archive-date=26 October 2011|accessdate=22 June 2012}}</ref> == Орбити == За разлика од [[Комета|кометите]], кои поголемиот дел од својата орбита е на растојанија до Јупитер или на поголеми растојанија од Сонцето, активните астероиди се во орбита во орбитата на [[Јупитер]], и честопати се разликуваат од орбитите на вообичаените [[астероид]]и. [[Дејвид Џуит|Џуит]] ги дефинирал активните астероиди како тела кои, покрај тоа што имаат видлив доказ за загуба на масата, тие имаат и орбита со:<ref name="JHA15" /> # [[Голема полуоска]] a<<sub>Јупитер</sub> (5,20 [[Астрономска единица|ае]] ) # [[Тисеранов параметар]] во однос на Јупитер Т<sub>Ј</sub>>3,08 Џуит го избирал Тисеранов параметар од 3,08 наместо 3,0 (Тисерановиот параметар за Јупитер) за да направи разлика меѓу астероидите и кометите, и да се избегнат нејасните случаи предизвикани од реалниот [[Сончев Систем]], што отстапува од идеализираниот [[Проблем на три тела|ограничениот проблем на три тела]].<ref name="JHA15" /> Првите три забележани активни астероидисе во орбита во надворешниот дел на [[Астероиден појас|Астероидниот појас]]. == Активност == [[Податотека:14060-Asteroid-P2013R3-Disintegration-20140306.jpg|десно|мини|400x400пкс| Распадот на астероидот P''/2013 R3'' забележан од [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]] (6 март 2014 година).<ref name="NASA-20140306">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/press/2014/march/nasas-hubble-telescope-witnesses-asteroids-mysterious-disintegration-1|title=RELEASE 14-060 NASA's Hubble Telescope Witnesses Asteroid's Mysterious Disintegration|last=Harrington|first=J.D.|last2=Villard|first2=Ray|date=6 March 2014|work=[[NASA]]|accessdate=6 March 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.spacetelescope.org/news/heic1405/|title=Hubble witnesses an asteroid mysteriously disintegrating|work=ESA / HUBBLE|access-date=12 March 2014}}</ref> ]] Некои од активните астероиди имаат кометарна опашка од прашина само во делот од нивната орбита во близина на [[Апсида (астрономија)|перихелот]]. Ова силно укажува на тоа дека испарливите делови на нивните површини сублимираат, и испуштаат прашина.<ref name="Caroline">[https://ac.els-cdn.com/S0273117718301741/1-s2.0-S0273117718301741-main.pdf?_tid=60729ad6-8e38-4774-a5a4-cb1535560808&acdnat=1523207512_194ea87998b5bd4a360bee5af6739f73 The proposed Caroline ESA M3 mission to a Main Belt Comet]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Geraint H. Jones, Jessica Agarwal, Neil Bowles, Mark Burchell, Andrew J. Coates, Alan Fitzsimmons, Amara Graps, Henry H. Hsieh, Carey M. Lisse, Stephen C. Lowry, Adam Masters, Colin Snodgrass, Cecilia Tubiana. ''Advances in Space Research''. 25 February 2018. {{DOI|10.1016/j.asr.2018.02.032}}</ref> Активноста во [[7968 Елст-Писаро|133P/ Елст-Писаро]] е повторлива, и е забележана во секој од последните три перихели.<ref name="Jewitt"/> Активноста опстојува во периодот од еден месец или неколку од целокупниот период на орбитата од 5-6 години и веројатно причина е мразот кој бил раскопан од ситни удари во последните 100 до 1000 години. Овие удари се смета дека се причината за раскопувањето на овие подземни џебови [[Испарливи|испарлив]] материјал, на тој начин што се изложени на [[Сончево зрачење|Сончевото зрачење]]. Кога беше откриена во јануари 2010 година, [[P/2010 A2|P/2010 A2 (ЛИНЕАР)]] првично му била доделена кометарна ознака и се сметало дека пројавува сублимација типична за кометите,<ref>[http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10A51.html MPEC 2010-A51 : COMET P/2010 A2 (LINEAR)]</ref> но сега за [[P/2010 A2]] се смета дека е остаток од судир меѓу два астероиди.<ref>{{Наведено списание|last=Jewitt|first=David|last2=Weaver|first2=Harold|last3=Agarwal|first3=Jessica|last4=Mutchler|first4=Max|last5=Drahus|first5=Michal|date=2010|title=A recent disruption of the main-belt asteroid P/2010?A2|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-10-14_467_7317/page/817|journal=Nature|volume=467|issue=7317|pages=817–9|bibcode=2010Natur.467..817J|doi=10.1038/nature09456|pmid=20944743}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Snodgrass|first=Colin|last2=Tubiana|first2=Cecilia|last3=Vincent|first3=Jean-Baptiste|last4=Sierks|first4=Holger|last5=Hviid|first5=Stubbe|last6=Moissl|first6=Richard|last7=Boehnhardt|first7=Hermann|last8=Barbieri|first8=Cesare|last9=Koschny|first9=Detlef|displayauthors=8|date=2010|title=A collision in 2009 as the origin of the debris trail of asteroid P/2010?A2|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-10-14_467_7317/page/814|journal=Nature|volume=467|issue=7317|pages=814–6|arxiv=1010.2883|bibcode=2010Natur.467..814S|doi=10.1038/nature09453|pmid=20944742}}</ref> Набудувањата на [[596 Шејла|(596) Шејла]] посочуваат дека големи количини на прашина биле покренати од влијанието на друг астероид со полупречник од приближно 35 метри. === P/2013 R3 === Во октомври 2013 година, набудувањата на P/2013 R3, направени со 10,4 метарскиот [[Голем канарски телескоп]] на островот [[Ла Палма]], покажале дека оваа комета се распаѓа.<ref name="LicandroP2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iac.es/divulgacion.php?op1=16&id=816&lang=en&img=1051|title=Main Belt Comet P/2013 R3 is breaking apart|last=Licandro|first=Javier|publisher=IAC Press Release|accessdate=17 October 2013|archive-date=2007-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517023643/http://www.iac.es/divulgacion.php?op1=16&id=816&lang=en&img=1051|url-status=dead}}</ref> Разгледувањето на подредените CCD-слики, сликани на 11 и 12 октомври, покажале дека кометата од главниот појас била придружувана од централна светла кондензација, и дополнително од уште три дела, A, B и C. Најсветлиот дел A, исто така, беше забележан на пријавената местоположба на CCD-сликите, сликани на 12 октомври со 1,52 метарскиот телескоп на [[Опсерваторија „Сиера Невада“|опсерваторијата „Сиера Невада“]] во Гранада. [[НАСА]] известла за низа слики направени од [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]] помеѓу 29 октомври 2013 и 14 јануари 2014 година, кои покажуваат зголемување на растојанието меѓу четирите главни села.<ref name="NASA20140306">{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2014/06mar_asteroid/|title=Hubble Witnesses Asteroid's Mysterious Disintegration &#124; Science Mission Directorate|accessdate=2020-05-23|archive-date=2014-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307195808/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2014/06mar_asteroid/|url-status=dead}}</ref> [[Јарковскиев ефект|Јарковскиевиот ефект]], предизвикан од упадната сончева светлина ја зголемил вртежната брзина сè додека [[Центрифугална сила|центрифугалната сила]] не предизвикала разделување на [[Збирот|збирниот]] [[Збирен шут|шут]]. == Состав == Некои од активни астероиди покажуваат знаци дека се претежно составени од мраз како и вообичаените комети, додека за други се знае дека се со карпестсостав како и останатите астероиди. Се претпоставува дека кометите од главнит појас биле извор за водата на Земјата, затоа што односот на дутериум-водород на океаните на Земјата е пренизок за главниот извор да бидат класичните комети.<ref name="spacedaily">''[http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html Main-Belt Comets May Have Been Source Of Earths Water] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110816083413/http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html |date=2011-08-16 }}'', Space Daily, Mar 23, (2006).</ref> Европските научници предложија мисија за враќање примероци од КГП, наречена ''Каролина, за'' да се анализира содржината на испарливостите и да се соберат примероци од прашината.<ref name="Caroline"/> == Членови == Припадници членови на оваа морфолошка класа се: {| border="1" class="wikitable sortable" style="width:95%; text-align:center;" |----- ! Име ![[Голема полуоска]] ([[астрономска единица|ае]]) ![[Перихел]] (ае) ! Полупречник (км) ! Причина |- | [[Церера (џуџеста планета)|1 Церера]] | 2,77 | 2,56 | 939 | Водена сублимација<ref name="JHA15">{{Наведена книга|title=The Active Asteroids|first1=David|last1=Jewitt|first2=Henry|last2=Hsieh|first3=Jessica|last3=Agarwal|year=2015|journal=Asteroids IV|pages=221–241|editor1-last=Michel|editor1-first=P.|editor2-last=others|display-editors=1|publisher=University of Arizona|doi=10.2458/azu_uapress_9780816532131-ch012|arxiv=1502.02361|bibcode=2015aste.book..221J|isbn=9780816532131|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2015/JHA15.pdf|access-date=2020-01-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830232616/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2015/JHA15.pdf|url-status=dead}}</ref> |- | [[493 Гризелда]] | 3,12 | 2,57 | 46 | Удар<ref>{{Наведено списание|last=Tholen|first=David J.|last2=Sheppard|first2=Scott S.|last3=Trujillo|first3=Chad A.|date=November 2015|title=Evidence for an Impact Event on (493) Griseldis|journal=DPS|language=en|pages=414.03|bibcode=2015DPS....4741403T}}</ref> |- | [[596 Шејла]] | 2.92 | 2.44 | 113 | Удар<ref>{{Наведено списание|last=Bodewits|first=D.|last2=Kelley|first2=M. S.|last3=Li|first3=J.-Y.|last4=Landsman|first4=W. B.|last5=Besse|first5=S.|last6=A’Hearn|first6=M. F.|title=Collisional Excavation of Asteroid (596) Scheila|date=2011-05-20|journal=The Astrophysical Journal|volume=733|issue=1|pages=L3|doi=10.1088/2041-8205/733/1/L3|issn=2041-8205|arxiv=1104.5227}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Yang|first=Bin|last2=Hsieh|first2=Henry|title=Near-Infrared Observations of Comet-Like Asteroid (596) Scheila|date=2011-08-20|journal=The Astrophysical Journal|volume=737|issue=2|pages=L39|doi=10.1088/2041-8205/737/2/L39|issn=2041-8205|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hsieh|first=Henry H.|last2=Yang|first2=Bin|last3=Haghighipour|first3=Nader|title=Optical and Dynamical Characterization of Comet-Like Main-Belt Asteroid (596) Scheila|date=2012-01-01|journal=The Astrophysical Journal|volume=744|issue=1|pages=9|doi=10.1088/0004-637X/744/1/9|arxiv=1109.3477|issn=0004-637X}}</ref> |- | [[2201 Олјато]] | 2,18 | 0,62 | 1,8 |Исфрлање на гасови<ref>{{Наведено списание|last=Russell|first=C. T.|last2=Aroian|first2=R.|last3=Arghavani|first3=M.|last4=Nock|first4=K.|date=1984-10-05|title=Interplanetary Magnetic Field Enhancements and Their Association with the Asteroid 2201 Oljato|url=https://archive.org/details/sim_science_1984-10-05_226_4670/page/43|journal=Science|language=en|volume=226|issue=4670|pages=43–45|doi=10.1126/science.226.4670.43|pmid=17815417|issn=0036-8075}}</ref> |- | [[3200 Фаетон]] | 1,27 | 0,14 | 5,8 | Топлинско распукување /или [[каллива пукнатина]]<ref name=dusttail>{{Наведено списание|last=Jewitt|first=David |first2=Jing|last2=Li |first3=Jessica|last3=Agarwal |title=The Dust Tail of Asteroid (3200) Phaethon|journal=The Astrophysical Journal |volume=771 |issue=2 |pages=L36 |arxiv=1306.3741|date=17 June 2013|doi=10.1088/2041-8205/771/2/L36 |bibcode = 2013ApJ...771L..36J }}</ref> |- | [[4015 Вилсон-Харингтон]] | 2,64 | 0,98 | 4 |Сублимација<ref>{{Наведено списание|last=Ferrín|first=Ignacio|last2=Hamanowa|first2=Hiromi|last3=Hamanowa|first3=Hiroko|last4=Hernández|first4=Jesús|last5=Sira|first5=Eloy|last6=Sánchez|first6=Albert|last7=Zhao|first7=Haibin|last8=Miles|first8=Richard|date=September 2012|title=The 2009 Apparition of methuselah comet 107P/Wilson–Harrington: A case of comet rejuvenation?|journal=Planetary and Space Science|language=en|volume=70|issue=1|pages=59–72|doi=10.1016/j.pss.2012.05.022|arxiv=1205.6874}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fernández|first=Yanga R.|last2=McFadden|first2=Lucy A.|last3=Lisse|first3=Carey M.|last4=Helin|first4=Eleanor F.|last5=Chamberlin|first5=Alan B.|date=July 1997|title=Analysis of POSS Images of Comet–Asteroid Transition Object 107P/1949 W1 (Wilson–Harrington)|journal=Icarus|language=en|volume=128|issue=1|pages=114–126|doi=10.1006/icar.1997.5728}}</ref> |- | [[6478 Голт]] | 2,31 | 1,86 | 3,7 | Вртежно забрзување<ref>{{Наведено списание|last=Kleyna|first=Jan T.|last2=Hainaut|first2=Olivier R.|last3=Meech|first3=Karen J.|last4=Hsieh|first4=Henry H.|last5=Fitzsimmons|first5=Alan|last6=Micheli|first6=Marco|last7=Keane|first7=Jacqueline V.|last8=Denneau|first8=Larry|last9=Tonry|first9=John|last10=Heinze|first10=Aren|last11=Bhatt|first11=Bhuwan C.|date=2019-04-01|title=The Sporadic Activity of (6478) Gault: A YORP-driven Event?|journal=The Astrophysical Journal|volume=874|issue=2|pages=L20|doi=10.3847/2041-8213/ab0f40|issn=2041-8213|url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/files/167036345/Kleyna_2019_ApJL_874_L20.pdf}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Sanchez|first=Juan A.|last2=Reddy|first2=Vishnu|last3=Thirouin|first3=Audrey|last4=Wright|first4=Edward L.|last5=Linder|first5=Tyler R.|last6=Kareta|first6=Theodore|last7=Sharkey|first7=Benjamin|date=2019-08-05|title=Physical Characterization of Active Asteroid (6478) Gault|journal=The Astrophysical Journal|volume=881|issue=1|pages=L6|doi=10.3847/2041-8213/ab31ac|hdl=10150/634151|issn=2041-8213|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Chandler|first=Colin Orion|last2=Kueny|first2=Jay|last3=Gustafsson|first3=Annika|last4=Trujillo|first4=Chadwick A.|last5=Robinson|first5=Tyler D.|last6=Trilling|first6=David E.|date=2019-05-22|title=Six Years of Sustained Activity in (6478) Gault|journal=The Astrophysical Journal|volume=877|issue=1|pages=L12|doi=10.3847/2041-8213/ab1aaa|issn=2041-8213|doi-access=free}}</ref> |- | [[7968 Елст–Писаро]] (133P/Елст-Писаро, P/1996 N2) | 3,15 | 2,64 | 3,9 | Удар/сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|last=Hsieh|first=Henry H.|last2=Jewitt|first2=David C.|last3=Fernández|first3=Yanga R.|date=May 2004|title=The Strange Case of 133P/Elst-Pizarro: A Comet among the Asteroids|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2004-05_127_5/page/2997|journal=The Astronomical Journal|language=en|volume=127|issue=5|pages=2997–3017|doi=10.1086/383208|issn=0004-6256}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jewitt|first=David|last2=Ishiguro|first2=Masateru|last3=Weaver|first3=Harold|last4=Agarwal|first4=Jessica|last5=Mutchler|first5=Max|last6=Larson|first6=Steven|title=Hubble Space Telescopeinvestigation of Main-Belt Comet 133P/Elst-Pizarro|date=2014-04-11|journal=The Astronomical Journal|volume=147|issue=5|pages=117|doi=10.1088/0004-6256/147/5/117|issn=0004-6256|doi-access=free}}</ref> |- | {{hs|62412}}{{мп|(62412) 2000 SY|178}} | 3,15 | 2,90 | 5 | Збирен растурен шут<ref>{{Наведено списание|last=Sheppard|first=Scott S.|last2=Trujillo|first2=Chadwick|title=Discovery and Characteristics of the Rapidly Rotating Active Asteroid (62412) 2000 Sy178 in the Main Belt|date=2015-01-08|journal=The Astronomical Journal|volume=149|issue=2|pages=44|doi=10.1088/0004-6256/149/2/44|arxiv=1410.1528|issn=1538-3881}}</ref> |- | [[101955 Бену]] | 1,13 | 0,90 | 0,49 | Топлинско напукнување, ослободување на испарливости, и/или удари<ref name="Science_3544">{{Наведено списание|title = Episodes of particle ejection from the surface of the active asteroid (101955) Bennu|first1 = D. S. | last1 = Lauretta| first2 = C. W. |last2 = Hergenrother | first3 = S. R. | last3 = Chesley | first4 = J. M. | last4 = Leonard | first5 = J. Y. | last5 = Pelgrift | first6 = C. D. | last6 = Adam | first7 = M. | last7 = Al Asad|display-authors=5| journal = Science | date = 6 Dec 2019| volume = 366 | issue = 6470 |pages = eaay3544 | doi = 10.1126/science.aay3544 |pmid = 31806784 |bibcode = 2019Sci...366.3544L }}</ref> |- | [[118401 ЛИНЕАР]] (176P/ЛИНЕАР) | 3,19 | 2,57 | 4 | Удар/сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|last=Hsieh|first=Henry H.|last2=Denneau|first2=Larry|last3=Fitzsimmons|first3=Alan|last4=Hainaut|first4=Olivier R.|last5=Ishiguro|first5=Masateru|last6=Jedicke|first6=Robert|last7=Kaluna|first7=Heather M.|last8=Keane|first8=Jacqueline V.|last9=Kleyna|first9=Jan|last10=Lacerda|first10=Pedro|last11=MacLennan|first11=Eric M.|title=Search for the Return of Activity in Active Asteroid 176P/Linear|date=2014-03-14|journal=The Astronomical Journal|volume=147|issue=4|pages=89|doi=10.1088/0004-6256/147/4/89|issn=0004-6256|doi-access=free}}</ref> |- | {{hs|300163}}[[(300163) 2006 VW139|{{мп|(300163) 2006 VW|139}}]] (288P) | 3,05 | 2,44 | 1,8 | Сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|last=Agarwal|first=Jessica|last2=Jewitt|first2=David|last3=Mutchler|first3=Max|last4=Weaver|first4=Harold|last5=Larson|first5=Stephen|date=September 2017|title=A binary main-belt comet|url=https://archive.org/details/nature-uk_2017-09-21_549_7672/page/357|journal=Nature|language=en|volume=549|issue=7672|pages=357–359|doi=10.1038/nature23892|pmid=28933430|arxiv=1710.03454|issn=0028-0836}}</ref> |- | {{hs|C}}[[233P/Ла Сагра]] (P/2005 JR71) | 3,04 | 1,79 | | Удар/сублимација на мраз |- | {{hs|C}}[[238P/Рид]] (P/2005 U1) | 3,16 | 2,36 | 0,6 | Удар/сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|last=Hsieh|first=Henry H.|last2=Meech|first2=Karen J.|last3=Pittichová|first3=Jana|title=Main-Belt Comet 238P/Read Revisited|date=2011-07-20|journal=The Astrophysical Journal|volume=736|issue=1|pages=L18|doi=10.1088/2041-8205/736/1/L18|issn=2041-8205|doi-access=free}}</ref> |- | {{hs|C}}[[259P/Гарад]] (P/2008 R1) | 2,72 | 1,79 | 0,6 | Сублимација/орбитална промена<ref>{{Наведено списание|last=Jewitt|first=David|last2=Yang|first2=Bin|last3=Haghighipour|first3=Nader|title=Main-Belt Comet P/2008 R1 (Garradd)|date=2009-05-01|journal=The Astronomical Journal|volume=137|issue=5|pages=4313–4321|doi=10.1088/0004-6256/137/5/4313|issn=0004-6256|doi-access=free}}</ref> |- | {{hs|C}}[[311P/ПАНСТАРРС]] (P/2013 P5) | 2,19 | 1,95 | 0,5 | Збирен растурен шут<ref>{{Наведено списание|last=Jewitt|first=David|last2=Agarwal|first2=Jessica|last3=Weaver|first3=Harold|last4=Mutchler|first4=Max|last5=Larson|first5=Stephen|title=The Extraordinary Multi-Tailed Main-Belt Comet P/2013 P5|date=2013-11-07|journal=The Astrophysical Journal|volume=778|issue=1|pages=L21|doi=10.1088/2041-8205/778/1/L21|issn=2041-8205|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Moreno|first=F.|last2=Licandro|first2=J.|last3=Álvarez-Iglesias|first3=C.|last4=Cabrera-Lavers|first4=A.|last5=Pozuelos|first5=F.|title=Intermittent Dust Mass Loss from Activated Asteroid P/2013 P5 (Panstarrs)|date=2014-01-16|journal=The Astrophysical Journal|volume=781|issue=2|pages=118|doi=10.1088/0004-637X/781/2/118|issn=0004-637X|arxiv=1312.5895}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hainaut|first=O. R.|last2=Boehnhardt|first2=H.|last3=Snodgrass|first3=C.|last4=Meech|first4=K. J.|last5=Deller|first5=J.|last6=Gillon|first6=M.|last7=Jehin|first7=E.|last8=Kuehrt|first8=E.|last9=Lowry|first9=S. C.|last10=Manfroid|first10=J.|last11=Micheli|first11=M.|date=March 2014|title=Continued activity in P/2013 P5 PANSTARRS: Unexpected comet, rotational break-up, or rubbing binary asteroid?|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=563|pages=A75|doi=10.1051/0004-6361/201322864|issn=0004-6361|doi-access=free}}</ref> |- | {{hs|C}}[[313P/Гибс]] (P/2003 S10) | 3,16 | 2,39 | 1,0 | Сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|last=Hui|first=Man-To|last2=Jewitt|first2=David|title=Archival Observations of Active Asteroid 313P/Gibbs|date=2015-03-16|journal=The Astronomical Journal|volume=149|issue=4|pages=134|doi=10.1088/0004-6256/149/4/134|issn=1538-3881}}</ref> |- | {{hs|C}}[[324P/Ла Сагра]] (P/2010 R2) | 3,10 | 2,62 | | Удар/сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|last=Jewitt|first=David|last2=Agarwal|first2=Jessica|last3=Weaver|first3=Harold|last4=Mutchler|first4=Max|last5=Li|first5=Jing|last6=Larson|first6=Stephen|date=2016-09-06|title=HUBBLE SPACE TELESCOPE OBSERVATIONS OF ACTIVE ASTEROID 324P/La SAGRA|journal=The Astronomical Journal|volume=152|issue=3|pages=77|doi=10.3847/0004-6256/152/3/77|hdl=10150/621499|issn=1538-3881|hdl-access=free}}</ref> |- | {{hs|C}}[[331P/Гибс]] (P/2012 F5) | 3,00 | 2,88 | | Збирен растурен шут<ref>{{Наведено списание|last=Stevenson|first=R.|last2=Kramer|first2=E. A.|last3=Bauer|first3=J. M.|last4=Masiero|first4=J. R.|last5=Mainzer|first5=A. K.|title=Characterization of Active Main Belt Object P/2012 F5 (Gibbs): A Possible Impacted Asteroid|date=2012-11-10|journal=The Astrophysical Journal|volume=759|issue=2|pages=142|doi=10.1088/0004-637X/759/2/142|issn=0004-637X}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Drahus|first=Michał|last2=Waniak|first2=Wacław|last3=Tendulkar|first3=Shriharsh|last4=Agarwal|first4=Jessica|last5=Jewitt|first5=David|last6=Sheppard|first6=Scott S.|title=Fast Rotation and Trailing Fragments of the Active Asteroid P/2012 F5 (Gibbs)|date=2015-03-20|journal=The Astrophysical Journal|volume=802|issue=1|pages=L8|doi=10.1088/2041-8205/802/1/L8|issn=2041-8213|doi-access=free}}</ref> |- | {{hs|C}}[[348P/ПАНСТАРРС]] (P/2011 A5) | 3,17 | 2,21 | | |- | {{hs|C}}[[354P/ЛИНЕАР]] (P/2010 A2) | 2,29 | 2,00 | 0,22 | Удар<ref>{{Наведено списание|last=Jewitt|first=David|last2=Ishiguro|first2=Masateru|last3=Agarwal|first3=Jessica|title=Large Particles in Active Asteroid P/2010 A2|date=2013-01-24|journal=The Astrophysical Journal|volume=764|issue=1|pages=L5|doi=10.1088/2041-8205/764/1/L5|issn=2041-8205|arxiv=1301.2566}}</ref> |- | {{hs|C}}[[358P/ПАНСТАРРС]] (P/2012 T1) | 3,15 | 2,41 | 0,32 | Удар/сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|last=Hsieh|first=Henry H.|last2=Kaluna|first2=Heather M.|last3=Novaković|first3=Bojan|last4=Yang|first4=Bin|last5=Haghighipour|first5=Nader|last6=Micheli|first6=Marco|last7=Denneau|first7=Larry|last8=Fitzsimmons|first8=Alan|last9=Jedicke|first9=Robert|last10=Kleyna|first10=Jan|last11=Vereš|first11=Peter|title=Main-Belt Comet P/2012 T1 (Panstarrs)|date=2013-06-11|journal=The Astrophysical Journal|volume=771|issue=1|pages=L1|doi=10.1088/2041-8205/771/1/L1|issn=2041-8205|hdl=1721.1/93906|hdl-access=free}}</ref> |- | {{hs|C}}[[367P/Каталина]] (P/2011 CR42) | 3,51 | 2,53 | | |- | P/2013 R3-A (Каталина-ПАНСТАРРС) | 3,03 | 2,20 | 0,2 | Збирен растурен шут<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Jewitt|first=David|last2=Agarwal|first2=Jessica|last3=Li|first3=Jing|last4=Weaver|first4=Harold|last5=Mutchler|first5=Max|last6=Larson|first6=Stephen|title=Disintegrating Asteroid P/2013 R3|date=2014-03-06|journal=The Astrophysical Journal|volume=784|issue=1|pages=L8|doi=10.1088/2041-8205/784/1/L8|issn=2041-8205|arxiv=1403.1237}}</ref> |- | P/2013 R3-B (Каталина-ПАНСТАРРС) | 3,03 | 2,20 | 0,2 | Збирен растурен шут<ref name=":0" /> |- | P/2014 C1 (ТОТАС) | 3,04 | 1,69 | | |- | P/2015 X6 (ПАНСТАРРС) | 2,75 | 2,29 | | Збирен растурен шут или сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|last=Moreno|first=F.|last2=Licandro|first2=J.|last3=Cabrera-Lavers|first3=A.|last4=Pozuelos|first4=F. J.|title=Dust Loss from Activated Asteroid P/2015 X6|date=2016-07-27|journal=The Astrophysical Journal|volume=826|issue=2|pages=137|doi=10.3847/0004-637X/826/2/137|arxiv=1605.04802|issn=1538-4357}}</ref> |- |[[P/2016 G1]] (ПАНСТАРРС) | 2,58 | 2,04 | 0,2 | Удар<ref>{{Наведено списание|last=Moreno|first=F.|last2=Licandro|first2=J.|last3=Cabrera-Lavers|first3=A.|last4=Pozuelos|first4=F. J.|title=Early Evolution of Disrupted Asteroid P/2016 G1 (Panstarrs)|date=2016-07-26|journal=The Astrophysical Journal|volume=826|issue=2|pages=L22|doi=10.3847/2041-8205/826/2/L22|issn=2041-8213|doi-access=free}}</ref> |- | P/2016 J1-A (ПАНСТАРРС) | 3,17 | 2,45 | 0,5 | Удар/сублимација на мраз/збирен растурен шут<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Hui (許文韜)|first=Man-To|last2=Jewitt|first2=David|last3=Du (杜辛楠)|first3=Xinnan|date=2017-03-07|title=Split Active Asteroid P/2016 J1 (PANSTARRS)|journal=The Astronomical Journal|volume=153|issue=4|pages=141|doi=10.3847/1538-3881/aa6039|arxiv=1702.02766|issn=1538-3881}}</ref> |- | P/2016 J1-B (ПАНСТАРРС) | 3,17 | 2,45 | 0,2 | Удар/сублимација на мраз/збирен растурен шут<ref name=":1" /> |- | P/2016 P1 (ПАНСТАРРС) | 3,23 | 2,28 | | |- | P/2017 S5 (АТЛАС) | 3,17 | 2,18 | 0,5 | Сублимација на мраз<ref>{{Наведено списание|title=Active Asteroid P/2017 S5 (ATLAS)|first1=David|last1=Jewitt|last2=others|display-authors=1|journal=The Astronomical Journal|volume=157|pages=54|number=2|date= 18 January 2019|doi = 10.3847/1538-3881/aaf563|arxiv=1812.00060|bibcode=2019AJ....157...54J}}</ref> |- | P/2017 S8 (ПАНСТАРРС) | 2,78 | 1,68 | | |- | P/2017 S9 (ПАНСТАРРС) | 3,16 | 2,20 | | |- | P/2018 P3 (ПАНСТАРРС) | 3,01 | 1,76 | | |- | P/2019 A3 (ПАНСТАРРС) | 3,15 | 2,31 | | |- | P/2019 A4 (ПАНСТАРРС) | 2,61 | 2,36 | | |- | P/2019 A7 (ПАНСТАРРС) | 3,19 | 2,68 | | |} == Истражување == [[Податотека:PIA23554-AsteroidBennu-EjectingParticles-20190106.jpg|мини|300x300пкс|Астероидот {{ats|101955|Bennu}} забележан како исфрла честички на 6 јануари 2019 година на сликите снимани од страна на вселенското летало [[OSIRIS-REx]].]] ''[[Касталија (вселенско летало)|Касталија]]'' е замисла прдложна мисија за роботско вселенско летало за истражување на [[7968 Елст-Писаро|133P/Елст-Писаро]] и да ги направи ''на самото место'' мерењата за количеството на вода во астероидниот појас и со тоа да помогне во решавањето на мистеријата за потеклото на водата на Земјата.<ref name="Snodgrass 2018">{{Наведено списание|doi=10.1016/j.asr.2017.09.011|title=The Castalia mission to Main Belt Comet 133P/Elst-Pizarro|journal=Advances in Space Research|volume=62|issue=8|pages=1947–1976|year=2018|last1=Snodgrass|first1=C.|last2=Jones|first2=G.H.|last3=Boehnhardt|first3=H.|last4=Gibbings|first4=A.|last5=Homeister|first5=M.|last6=Andre|first6=N.|last7=Beck|first7=P.|last8=Bentley|first8=M.S.|last9=Bertini|first9=I.|last10=Bowles|first10=N.|last11=Capria|first11=M.T.|last12=Carr|first12=C.|last13=Ceriotti|first13=M.|last14=Coates|first14=A.J.|last15=Della Corte|first15=V.|last16=Donaldson Hanna|first16=K.L.|last17=Fitzsimmons|first17=A.|last18=Gutiérrez|first18=P.J.|last19=Hainaut|first19=O.R.|last20=Herique|first20=A.|last21=Hilchenbach|first21=M.|last22=Hsieh|first22=H.H.|last23=Jehin|first23=E.|last24=Karatekin|first24=O.|last25=Kofman|first25=W.|last26=Lara|first26=L.M.|last27=Laudan|first27=K.|last28=Licandro|first28=J.|last29=Lowry|first29=S.C.|last30=Marzari|first30=F.|displayauthors=29|bibcode=2018AdSpR..62.1947S|arxiv=1709.03405}}</ref> Предводник на мисијата е Колин Снодграс, од [[Отворен универзитет|Отворениот универзитет]] во Велика Британија. ''Касталија'' како мисија и била предложена на [[Европска вселенска агенција|Европската вселенска агенција]] во 2015 и 2016 година во рамките на [[Космичка визија|програмата „Космичка визија“]] за мисиите М4 и М5, но не била одбрана. Екипата продолжува да ја развива замислата за мисијата и научните цели. Поради потребното време за изградба и орбиталната динамика, бил предложен датум за лансирање во октомври 2028 година. На 6 јануари 2019 година, мисијата [[OSIRIS-REx]] првпат забележала повремени изблици честички од [[101955 Бену]], кус период по навлегувањето во орбита околу [[Близуземски астероиди|близуземскиот астероид]], што довело до тоа тој да биде прекласифициран како активен астероид. Оттогаш се забележани најмалку 10 други вакви настани.<ref name="NYT-20190319"/> Големината на загубата на маса кај овие настани е многу помала од онаа што претходно била забележана кај другите активни астероиди набљудувани со телескопи, што укажува дека постои континуум на големината на загуба на маса кај активните астероиди.<ref name="Science_3544"/> == Поврзано == * [[Кентаур (астероид)]] * [[Згасната комета]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://asteroids.matf.bg.ac.rs/fam/properelements.php Proper elements of active asteroids at Asteroid Families Portal] * Henry Hsieh's [https://web.archive.org/web/20111026205513/http://www.ifa.hawaii.edu/users/hsieh/mbcs.shtml Main-Belt Comets] page has extensive details on Main-belt comets * [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/mbc.html David Jewitt. The Active Asteroids] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101216172904/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/mbc.html |date=2010-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20070501211319/http://www.planetary.org/blog/article/00000551/ Planetary Society article on MBCs] * [http://www.centauri-dreams.org/?p=601 Discussion of possible differences in characteristics of the water in MBCs and other comets] * YouTube [https://www.youtube.com/watch?v=B1W4NTmI5Bk Interview with David Jewitt] (discussion on main-belt comets starts around 9 minutes into video) * [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/images/Impact_Trigger_sketch.jpg Impact trigger mechanism] diagram by David Jewitt * [http://remanzacco.blogspot.com/2010/12/comet-like-appearance-of-596-scheila.html Comet-like appearance of (596) Scheila] * [http://asteroidi.uai.it/t3.htm Project T3: Finding Comets in the Asteroid Population] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719023715/http://asteroidi.uai.it/t3.htm |date=2011-07-19 }} * {{Наведено списание |arxiv=1112.5220|doi=10.1088/0004-6256/143/3/66|bibcode=2012AJ....143...66J|title=The Active Asteroids|year=2012|last1=Jewitt|first1=David|journal=The Astronomical Journal|volume=143|issue=3|pages=66}} * {{Наведено списание |arxiv=1202.2126|doi=10.1088/2041-8205/748/1/L15|bibcode=2012ApJ...748L..15H|title=DISCOVERY OF MAIN-BELT COMET P/2006 VW 139 BY Pan-STARRS1|year=2012|last1=Hsieh|first1=Henry H.|last2=Yang|first2=Bin|last3=Haghighipour|first3=Nader|last4=Kaluna|first4=Heather M.|last5=Fitzsimmons|first5=Alan|last6=Denneau|first6=Larry|last7=Novaković|first7=Bojan|last8=Jedicke|first8=Robert|last9=Wainscoat|first9=Richard J.|last10=Armstrong|first10=James D.|last11=Duddy|first11=Samuel R.|last12=Lowry|first12=Stephen C.|last13=Trujillo|first13=Chadwick A.|last14=Micheli|first14=Marco|last15=Keane|first15=Jacqueline V.|last16=Urban|first16=Laurie|last17=Riesen|first17=Timm|last18=Meech|first18=Karen J.|last19=Abe|first19=Shinsuke|last20=Cheng|first20=Yu-Chi|last21=Chen|first21=Wen-Ping|last22=Granvik|first22=Mikael|last23=Grav|first23=Tommy|last24=Ip|first24=Wing-Huen|last25=Kinoshita|first25=Daisuke|last26=Kleyna|first26=Jan|last27=Lacerda|first27=Pedro|last28=Lister|first28=Tim|last29=Milani|first29=Andrea|last30=Tholen|first30=David J.|journal=The Astrophysical Journal|volume=748|issue=1|pages=L15|displayauthors=29}} * [http://remanzacco.blogspot.it/2012/10/new-comet-p2012-t1-panstarrs.html New Comet: P/2012 T1 (PANSTARRS)] (Remanzacco Observatory : 16 Oct 2012) * {{Наведено списание |arxiv=1305.2621|doi=10.1093/mnras/stt839|bibcode=2013MNRAS.434.1821F|title=The location of Asteroidal Belt Comets (ABCs), in a comet's evolutionary diagram: The Lazarus Comets|year=2013|last1=Ferrín|first1=Ignacio|last2=Zuluaga|first2=Jorge|last3=Cuartas|first3=Pablo|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=434|issue=3|pages=1821–1837}} * [http://www.iac.es/divulgacion.php?op1=16&id=816&lang=en P/2013 R3: a Main Belt Comet that is breaking apart. J. Licandro] New images obtained with the Gran Telescopio Canarias {{Астероиди}} {{Комети|nonobject=yes}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{Сончев Систем}} [[Категорија:Активни астероиди| ]] [[Категорија:Комети]] [[Категорија:Астероиди]] d9rgruyh5vhb4i6w10w6xedg1m5y1nu Анхел Мадрасо 0 1256139 5630879 5435985 2026-09-22T02:13:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630879 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Анхел Мадрасо | image = Quaregnon - Le Samyn, 4 mars 2015, départ (D067).JPG | caption = Мадрасо на Ле Самин 2015 | fullname = Анхел Мадрасо Руис | nickname = {{ubl|class=nowrap|Ел Горион де Казоња<ref>{{нмс|url=http://www.angelmadrazo.com/|title=Angel Madrazo&nbsp;– El Gorrion de Cazoña|accessdate=4 January 2011|archive-date=2018-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319232310/http://angelmadrazo.com/|url-status=dead}}</ref>}}{{ubl|МекЛовин<ref>https://www.eurosport.com/cycling/vuelta-a-espana/2019/blazin-saddles-the-2019-vuelta-awards-primoz-roglic-quickstep-angel-madrazo-movistar-more_sto7463580/story.shtml</ref>}} | birth_date = {{Birth date and age|1988|7|30|df=yes}} | birth_place = [[Сантандер (Шпанија)|Сантандер]], {{ШПА}} | height = 1,72 м | weight = 63 кг | currentteam = {{ct|BBH}} | discipline = друмски велосипедизам | role = возач | ridertype = | amateuryears = 2007–2008<br/>2008 | amateurteams = Сонје Дивал-Продир аматер<br/>{{ct|FUJ|2008b}} ''<small>(стажант)</small>'' | proyears = 2009–2013<br/>2014–2016<br/>2017–2018<br/>2019- | proteams = {{ct|GCE|2009}}<br/>{{ct|CJR|2014}}<br/>{{ct|DMP|2017}}<br/>{{ct|BBH|2019}} | majorwins = '''[[Голема трка (велосипедизам)|Големи трки]]''' :'''[[Вуелта а Еспања]]''' ::1 поединечна етапа ([[Вуелта а Еспања 2019|2019]]) | updated = 11 декември 2020 }} '''Анхел Мадрасо Руис''' ({{langx|es|Ángel Madrazo Ruiz}}; р. {{роден|30|јули|1988}}) — [[Шпанија|шпански]] професионален [[друмски велосипедист]], кој вози за професионалната континентална екипа {{ct|BBH}}.<ref>{{cite news|url=http://www.burgosproteam.com/cubero-y-gibson-completan-la-plantilla-de-20-ciclistas-del-burgos-bh/|title=Cubero y Gibson completan la plantilla de 20 ciclistas del Burgos BH|language=es|trans-title=Cubero and Gibson complete the roster of 20 cyclists from Burgos BH|date=4 December 2019|accessdate=5 January 2020|work={{ct|BBH|2020}}|publisher=Burgos Pro Team}}</ref> Мадрасо го напуштил {{ct|MOV|2013}} на крајот на сезоната 2013,<ref>{{нмс|url=http://www.uciworldtour.com/Modules/SUCI/TEAMS/TeamDetails.asp?id=NA&RefDate=08.01.2013&MenuId=MTY2Njk&LangId=1&BackLink=%2Ftemplates%2FUCI%2FUCI2%2Flayout%2Easp%3FMenuId%3DMTY2Njk%26LangId%3D1|title=Movistar Team (MOV)&nbsp;– ESP|accessdate=8 January 2013|work=[[Светска турнеја на UCI]]|publisher=[[Меѓународен велосипедистички сојуз]]|archive-date=2013-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017211540/http://www.uciworldtour.com/Modules/SUCI/TEAMS/TeamDetails.asp?id=NA&RefDate=08.01.2013&MenuId=MTY2Njk&LangId=1&BackLink=%2Ftemplates%2FUCI%2FUCI2%2Flayout%2Easp%3FMenuId%3DMTY2Njk%26LangId%3D1|url-status=dead}}</ref> и се приклучил на {{ct|CJR|2014|nolink=yes}} за сезоната 2014.<ref name="Caja">{{cite news|url=http://www.eldiariomontanes.es/v/20130925/deportes/ciclismo/angel-madrazo-ficha-caja-20130925.html|title=Ángel Madrazo ficha por el Caja Rural|trans-title=Ángel Madrazo signs for Caja Rural|date=25 September 2013|accessdate=6 November 2013|first=Rafa|last=Torre Poo|work=El Diario Montañés|publisher=Editorial Cantabria Interactiva S.L.}}</ref> Во август 2016 година, {{ct|DMP|2017}} објавиле дека Мадрасо ќе им се приклучи во сезоните 2017 и 2018.<ref name="Delko">{{нмс|url=http://www.laprovence.com/actu/en-direct/4073789/cyclisme-lespagnol-madrazo-arrive-chez-delko-marseille.html |title=Cyclisme : l'Espagnol Madrazo arrive chez Delko Marseille|date=13 August 2016|website=La Provence|language=fr|trans-title=Cycling: Spaniard Madrazo arrives at Delko Marseille|access-date=28 February 2017}}</ref><ref>{{нмс|url=https://www.directvelo.com/equipe/278/delko-marseille-provence-ktm#riders-2018|title=Delko Marseille-Provence KTM|work=DirectVelo|publisher=Association Le Peloton|accessdate=10 January 2018}}</ref> == Достигнувања == {{div col|colwidth=22em}} ;2008 : 8. Краен пласман [[Сиркуито Монтањес]] ::1. Етапа 5 ;2011 : 5. [[ГП Мигел Индураин]] : 5. [[Пруеба Вилјафранка де Ордисија]] ;2012 : 3. [[ГП Мигел Индураин]] : 5. Краен пласман [[Средоземна трка]] : 5. [[Класика Примавера]] : 6. [[Тре Вали Варезине]] ;2013 : [[Трка околу Британија]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Спринтерски пласман ::1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Планински пласман : 2. [[Пруеба Вилјафранка де Ордисија]] ;2014 : 2. [[Џиро дел’Емилија]] : 8. Краен пласман [[Тур ди Жеводан Лангдок-Русијон]] ::1. [[Податотека:Jersey polkadot.svg|20п]] Планински пласман ;2015 : 1. [[Пруеба Вилјафранка де Ордисија]] : 1. [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] Планински пласман [[Тур ди Жеводан Лангдок-Русијон]] : 3. [[Џиро дел’Емилија]] : 7. [[Сиркуито де Гечо]] : [[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] Награда за борбеност на етапите 8 & 18 [[Вуелта а Еспања 2015|Вуелта а Еспања]] ;2016 : 1. Етапа 4 [[Етоал де Бесеж]] : 2. [[Пруеба Вилјафранка де Ордисија]] : 4. [[Сиркуито де Гечо]] : 7. Краен пласман [[Вуелта а Астурија]] ;2017 : 1. Планински пласман [[Сиркут де ла Сарт]] : 2. [[Сиркуито де Гечо]] : 9. Краен пласман [[Трка околу Австрија]] ;2018 : 7. Краен пласман [[Трка околу Австрија]] : 7. [[Тур ди Жеводан Окситани]] : 8. Краен пласман [[Вуелта а Арагон]] : 8. Краен пласман [[Трка Алмати]] ;2019 : [[Вуелта а Еспања 2019|Вуелта а Еспања]] ::1. Етапа 5 ::[[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] Награда за борбеност на етапите 2, 3 & 16 : 6. Краен пласман [[Трофеу Жоаким Агостињо]] {{div col end}} === Распоред на резултатите на големите трки === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | [[Голема трка (велосипедизам)|Голема трка]] ! scope="col" | 2011 ! scope="col" | 2012 ! scope="col" | 2013 ! scope="col" | 2014 ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey pink.svg|20п]] [[Генерален пласман на Џиро д’Италија|Џиро]] |colspan=10 rowspan=2 {{N/A|не настапил во текот на кариерата}} |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п]] [[Генерален пласман на Тур де Франс|Тур]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] [[Генерален пласман на Вуелта а Еспања|Вуелта]] | [[Вуелта а Еспања 2011|СО]] |— |— |— | [[Вуелта а Еспања 2015|44]] | [[Вуелта а Еспања 2016|СО]] |— |— | [[Вуелта а Еспања 2019|119]] | [[Вуелта а Еспања 2020|43]] |} СО = се откажал; — = не учествувал == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Ángel Madrazo}} * {{официјална|http://www.angelmadrazo.com}} * {{cycling archives}} * {{CQ Ranking}} * {{ProCyclingStats}} {{Нормативна контрола}} {{Шпанија-велосипедист-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мадрасо, Анхел}} [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански велосипедисти]] [[Категорија:Шпански етапни победници на Вуелта а Еспања]] [[Категорија:Кантабриски велосипедисти]] ncxmdybiw834ye676qkf4yo5wy697t9 Ако умрам Македонијо 0 1257799 5630754 4669699 2026-09-21T18:41:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630754 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox song | name = Ако умрам Македонијо | cover = | alt = | type = | artist = [[Билјан Стојаноски]] | album = | EP = | language = [[Македонски јазик|македонски]] | written = | published = [[1997]] | released = | format = | recorded = | studio = | venue = [[Гоце Фест]] 1997 | genre = [[македонска народна музика]] | length = 06:02 | label = | writer = | composer = [[Милан Завков]] | lyricist = [[Томислав Которчевиќ]] | producer = | prev_title = | prev_year = | title = | next_title = | next_year = }} '''''„Ако умрам Македонијо“''''' — [[македонски народни песни|македонска народна песна]], музика и аранжман [[Милан Завков]], текст [[Томислав Которчевиќ]]. Песната првпат била изведена во [[1997]] година од [[Билјан Стојаноски]] на фестивалот на нови родољубиви и патриотски македонски песни [[Гоце Фест|Гоце Фест 1997]] во [[Скопје]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=GxY_D5WoAos Официјален Јутјуб канал на „Гоце Фест“] {{mk}}</ref> Таа е една од песните кои оставиле белег на фестивалот и се силно врежани во алеите на македонската патриотска музика.<ref>[http://makedonskosonce.com/old.makedonskosonce.com/broevis/2009/sonce763.pdf/48_49_jubilej.pdf Две децении „Гоце Фест“, Македонско сонце 763 / 13.2.2009] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210114065437/http://makedonskosonce.com/old.makedonskosonce.com/broevis/2009/sonce763.pdf/48_49_jubilej.pdf |date=2021-01-14 }} {{mk}}</ref> ==Текст== :Ако умрам, еј Македонци, :ова срце закопајте го, :таму долу на сред Солунско, :па да никне ѕвоно големо, :што ќе бие и раскажува: :тука земја е македонска! ::Македонијо, на нас душата ::ни е горе на врв Пирина, ::срце долу – на сред Солуна, ::крвта – бистра вода Вардарска. :Ако умрам Македонијо, :пуста душа нека полета :таму горе, меѓу облаци, :да се стори сокол Пирински, :глас да пушти и раскажува: :тука земја е македонска! ::Македонијо, на нас душата ::ни е горе на врв Пирина, ::срце долу – на сред Солуна, ::крвта – бистра вода Вардарска. :Ако умрам, еј Македонци, :од кај Вруток да ме пуштите, :па да тргнам, да си поминам, :да ја видам, да ја исплачам, :таа малку што ни остана – :света земја, македонска. ::Македонијо, на нас душата ::ни е горе на врв Пирина, ::срце долу – на сред Солуна, ::крвта – бистра вода Вардарска. :Ако умрам Македонијо! ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://www.youtube.com/watch?v=GxY_D5WoAos Ако умрам Македонијо] во изведба на Билјан Стојаноски на Јутјуб [[Категорија:Македонски песни]] [[Категорија:Македонски народни песни]] [[Категорија:Песни за Македонија]] cr7za9sd561w2yvs890jojkw9z666mn Аврам Писевски 0 1266600 5630733 5383533 2026-09-21T16:18:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630733 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|image_name=Avram Pisevski.jpg|име=Аврам Писевски|роден-дата=[[21 јануари]] [[1921]] година|роден-место=[[Галичник]], [[Кралство СХС]]|починал-дата=[[11 јуни]] [[1944]] година|починал-место=[[Ратковица]], [[Царство Бугарија]] }} '''Аврам Димитров Писевски''' ({{Роден|21|јануари|1921}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://oouavrampisevski.edu.mk/%d0%bd%d0%b0%d1%88%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%bf%d0%b0%d1%82%d1%80%d0%be%d0%bd/|title=НАШИОТ ПАТРОН {{!}} Avram Pisevski|language=en-US|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Роден во|Галичник}} ― {{Починат|11|јуни|1944}} во {{Починат во|Ратковица}}) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија (регион)|Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|first=Боро Кралевски и други|publisher=Историски Архив|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=115-116}}</ref> == Животопис == Роден и израснат е во печалбарско семејство. Основно училиште завршил во селото, а гимназија во [[1940]] година во [[Скопје]]. Истата година се запишал на Техничкиот факултет во [[Белград]]. Меѓутоа, поради војната ги прекинал студиите. Уште како ученик во Машката гимназија во [[Скопје]], бил во редовите на најнапредните младинци. Во [[1940]] година учествувал во демонстрациите, поради што бил затворен. Од првите денови на окупацијата активно работел на омасовувањето на народно-ослободителното движење како меѓу студентите, така и меѓу работничката младина. Во [[1942]] година се запишал на Економскиот факултет во [[Софија]], со цел непосредно да ја организира македонската студентска младина да ги напушти студиите и да оди во партизанските одреди. Истовремено учествувал во организирањето на сите акции за помош на [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. Во почетокот на [[1943]] година се вратил во [[1940|Скопје]]. Постојано се грижел за илегалците кои доаѓале во [[Скопје]] и ги прибирал во својата куќа. Во април [[1944]] година стапил во [[Трета македонска ударна бригада|Третата македонска ударна бригада]]. Бил учесник во сите големи борби на Бригадата.<ref name=":0" /> На [[11 јуни]] [[1944]] година тој храбро загинал на планината [[Осоговски Планини|Осогово]], во близина на селото [[Ратковица]], во [[Пролетна офанзива|мајско-јунската офанзива]] во борба со бугарските окупатори. На местото на неговата погибија постои и споменик. Неколку училишта низ државата го носат неговото име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://karpos.gov.mk/30-години-едукација-во-ооу-аврам-писевск/|title=30 ГОДИНИ ЕДУКАЦИЈА ВО ООУ АВРАМ ПИСЕВСКИ|date=2016-05-13|work=Karpos.gov.mk|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Писевски, Аврам}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Македонски партизани]] k45caumheevpk69m1yeeqbfmy78oitq Евровизија 2021 0 1269610 5630774 5629241 2026-09-21T19:11:51Z BT405 9277 5630774 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2021 | слоган = Open Up | слика = ESC_2021_Rotterdam_-_Greenfloor_and_podium.jpg | полуфинале1 = 18 мај 2021 | полуфинале2 = 20 мај 2021 | финале = 22 мај 2021 | издание = 65-то | домаќин = {{flagicon|Холандија}} [[AVROTROS]] / [[NOS]] / [[NPO]] | место = Ахој Ротердам, [[Ротердам]], [[Холандија]] | презентери = [[Шантал Јанзен]], [[Едсилија Ромбли]], [[Јан Смит]] и [[Ники де Јагер]] | радиодифузер = [[AVROTROS]] / [[NOS]] / [[NPO]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 39 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Украина}} | не_учествуваат = {{flag|Ерменија}}, {{flag|Белорусија}}, {{flag|Унгарија}}, {{flag|Црна Гора}} | карта = ESC 2021 Map_2.svg | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Италија}}<br />[[Måneskin]] | победничка_песна = Zitti e buoni | претходна = 2019 | следна = 2022 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2021''' беше 65-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Ротердам]], [[Холандија]], по откажувањето на [[Избор за песна на Евровизија 2020|изборот во 2020 година]] поради пандемијата од COVID-19. Холандија го доби правото да биде домаќин по победата на [[Данкан Лоренс]] на [[Избор за песна на Евровизија 2019|изборот во 2019 година]] со песната „Arcade“. Натпреварот се одржа во арената [[Ахој Ротердам]], а се состоеше од две полуфиналиња на 18 и 20 мај и финале на 22 мај 2021 година. Водители беа Шантал Јанзен, Едсилија Ромбли, Јан Смит и Ники де Јагер. На натпреварот учествуваа 39 земји. [[Бугарија]] и [[Украина]] се вратија по нивното отсуство во 2019 година, додека [[Ерменија]] и [[Црна Гора]] се повлекоа. [[Белорусија]] беше дисквалификувана непосредно пред натпреварот бидејќи нејзината песна не ги почитуваше правилата за неутралност. Победник беше [[Италија]] со песната „[[Zitti e buoni]]“ во изведба на рок-групата [[Måneskin]], освојувајќи 524 поени. Ова беше трета победа за Италија на Евровизија (по 1964 и 1990 година). [[Северна Македонија]] беше претставена од [[Васил Гарванлиев|Васил]] со песната „[[Here I Stand]]“, настапувајќи во првото полуфинале каде заврши на 15-то место. == Место на одржување == Натпреварот се одржа во арената Ахој во Ротердам, откако Градот Ротердам и радиодифузерите го потврдија домаќинството по откажувањето на изданието во 2020 година. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот остана ''Open Up'' (Отвори се). Поради пандемијата од COVID-19, ЕБУ разви четири можни сценарија за одржување (од редовно одржување до настапи со однапред снимени бекап-видеа). Сите делегации настапија во арената, со исклучок на Австралија која поради ограничувања за патување го искористи нејзиното бекап-видео, и Исланд чиј настап во живо во полуфиналето и финалето беше емитуван од снимка од нивните проби поради позитивен тест за COVID-19 кај еден од членовите на групата. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 18 мај 2021 година. Во него учествуваа 16 земји. Германија, Италија и Холандија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || The Roop || "Discoteque" || 4 || 203 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Ана Соклич || "Amen" || 13 || 44 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Манижа || "Russian Woman" || 3 || 225 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Тусе || "Voices" || 7 || 142 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Монтењ || "Technicolour" || 14 || 28 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}}|| Васил || "Here I Stand" || 15 || 23 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Лесли Рој || "MAPS" || 16 || 19 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Елена Цагрину || "El diablo" || 6 || 170 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || TIX || "Fallen Angel" || 10 || 115 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Албина || "Tick-Tock" || 11 || 110 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Hooverphonic || "The Wrong Place" || 9 || 117 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Алене || "Set Me Free" || 5 || 190 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Роксен || "Amnesia" || 12 || 85 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Ефенди || "Mata Hari" || 8 || 138 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Go_A || "Shum" || 2 || 267 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Дестини || "Je me casse" || 1 || 325 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 20 мај 2021 година. Во него учествуваа 17 земји. Франција, Шпанија и Обединетото Кралство гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Сенхит со Фло Рајда || "Adrenalina" || 9 || 118 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Уку Сувисте || "The Lucky One" || 13 || 58 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Бени Кристо || "omaga" || 15 || 23 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Стефанија || "Last Dance" || 6 || 179 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Винсент Буено || "Amen" || 12 || 66 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || RAFAŁ || "The Ride" || 14 || 35 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Наталија Гордиенко || "Sugar" || 7 || 179 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Daði og Gagnamagnið || "10 Years" || 2 || 288 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Hurricane || "Loco Loco" || 8 || 124 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Торнике Кипиани || "You" || 16 || 16 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Анџела Перистери || "Karma" || 10 || 112 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || The Black Mamba || "Love Is on My Side" || 4 || 239 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Викторија || "Growing Up Is Getting Old" || 3 || 250 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Blind Channel || "Dark Side" || 5 || 234 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Летонија}} || Саманта Тина || "The Moon Is Rising" || 17 || 14 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Gjon's Tears || "Tout l'univers" || 1 || 291 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Fyr og Flamme || "Øve os på hinanden" || 11 || 89 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 22 мај 2021 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Елена Цагрину || "El diablo" || 16 || 94 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Анџела Перистери || "Karma" || 21 || 57 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Алене || "Set Me Free" || 17 || 93 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Hooverphonic || "The Wrong Place" || 19 || 74 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Русија}} || Манижа || "Russian Woman" || 9 || 204 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Дестини || "Je me casse" || 7 || 255 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || The Black Mamba || "Love Is on My Side" || 12 || 153 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Hurricane || "Loco Loco" || 15 || 102 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Џејмс Њуман || "Embers" || 26 || 0 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Стефанија || "Last Dance" || 10 || 170 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Gjon's Tears || "Tout l'univers" || 3 || 432 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Daði og Gagnamagnið || "10 Years" || 4 || 378 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Блас Канто || "Voy a quedarme" || 24 || 6 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Наталија Гордиенко || "Sugar" || 13 || 115 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Јендрик || "I Don't Feel Hate" || 25 || 3 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Blind Channel || "Dark Side" || 6 || 301 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Викторија || "Growing Up Is Getting Old" || 11 || 170 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || The Roop || "Discoteque" || 8 || 220 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Go_A || "Shum" || 5 || 364 |- style="background:#FFD700;" | 20 || style="text-align:left;" | '''{{flag|Италија}}''' || '''Måneskin''' || '''"Zitti e buoni"''' || '''1''' || '''524''' |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Тусе || "Voices" || 14 || 109 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Ефенди || "Mata Hari" || 20 || 65 |- style="background:#C0C0C0;" | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Барбара Прави || "Voilà" || 2 || 499 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Жангу Макрој || "Birth of a New Age" || 23 || 11 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || TIX || "Fallen Angel" || 18 || 75 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Сенхит со Фло Рајда || "Adrenalina" || 22 || 50 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2021 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Tel Aviv 2019 | Следен = Eurovision Song Contest: Turin 2022 }} ''Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021'' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2021 година. == Детално гласање == === Прво полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="20" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ХОЛ}} |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''203''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словенија || '''44''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''225''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''142''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''28''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија || '''23''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''19''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''170''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''115''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска || '''110''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''117''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''190''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''85''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''138''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''267''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''325''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="21" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''58''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Чешка || '''23''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''179''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || '''66''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''35''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''179''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''288''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''124''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''16''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''112''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || '''239''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''250''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''234''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Летонија || '''14''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''291''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''89''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="40" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ЛЕТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|РУС}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''94''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''57''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''93''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''74''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Русија || '''204''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''255''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || '''153''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''102''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Обединето Кралство || '''0''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''170''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''432''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''378''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''6''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''115''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''3''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''301''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''170''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''220''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''364''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | '''Италија''' || '''524''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''109''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''499''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''11''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''75''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || '''50''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = 23 април 2021 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Tel Aviv 2019 | Следен = Eurovision Song Contest: Turin 2022 }} '''''Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021''''' е официјалниот компилациски албум за изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group на 23 април 2021 година. Албумот ги содржи сите 39 песни кои учествуваа на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Karma | extra1 = Анџела Перистери (Албанија) | length1 = 2:59 | title2 = Amen | extra2 = Винсент Буено (Австрија) | length2 = 2:54 | title3 = Technicolour | extra3 = Монтењ (Австралија) | length3 = 2:49 | title4 = Mata Hari | extra4 = Ефенди (Азербејџан) | length4 = 2:59 | title5 = The Wrong Place | extra5 = Hooverphonic (Белгија) | length5 = 2:55 | title6 = Growing Up Is Getting Old | extra6 = Викторија (Бугарија) | length6 = 3:00 | title7 = Tout l'univers | extra7 = Gjon's Tears (Швајцарија) | length7 = 3:03 | title8 = El diablo | extra8 = Елена Цагрину (Кипар) | length8 = 3:01 | title9 = omaga | extra9 = Бени Кристо (Чешка) | length9 = 2:59 | title10 = I Don't Feel Hate | extra10 = Јендрик (Германија) | length10 = 2:55 <!-- Останатите песни се дополнуваат според стандардниот редослед --> }} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Холандска култура]] [[Категорија:Ротердам]] [[Категорија:Музиката во 2021 година]] 15lc1ij23tqrdkyz2d6a9golko674r7 Бевин (месечина) 0 1270544 5630952 5486653 2026-09-22T09:31:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630952 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета |name=Бевин |image=Bebhionn-cassini.png |image_size=250 |caption=Бевин во мај 2017 г. |named_after=божицата Бевин |pronounced= |mpc_name=Saturn&nbsp;XXXVII |alt_names=S/2004 S 11 | discovered = 2004 | discoverer = [[Скот Шепард]]<br/>[[Дејвид Џуит]]<br/>[[Џен Клина]]<br/>[[Брајан Марсден]] | orbit_ref = &thinsp;<ref>[https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/moons/saturnmoons S.S. Sheppard (2019), Moons of Saturn, ''Carnegie Science'', on line]</ref> | semimajor = {{вред|17119000|u=км}} | inclination = 35,01° | eccentricity = 0,469 | period = −834,8 дена |satellite_of=[[Сатурн (планета)|Сатурн]] |group=[[Галска група|Галска]] |magnitude=24,1 |mean_diameter = {{вред|6|50|30|+errend=%|-errend=%|u=км}}<ref name="LPSC2654"/> |rotation={{вред|16.33|0.03}} ч<ref name="LPSC2654">{{наведен научен собир |title=Cassini Observations of Saturn's Irregular Moons |url=https://www.hou.usra.edu/meetings/lpsc2019/pdf/2654.pdf |first1=T. |last1=Denk |first2=S. |last2=Mottola |conference=50th Lunar and Planetary Science Conference |publisher=Lunar and Planetary Institute |number=2132 |year=2019}}</ref> }} '''Бевин''' ({{Langx|ga|Bebhionn}}) или '''Сатурн&nbsp;XXXVII''' — мала [[неправилна месечина]] на [[Сатурн (планета)|Сатурн]]. Откриена е од [[Скот Шепард]], [[Дејвид Џуит]], [[Џен Клина]] и [[Брајан Марсден]] во нивните набљудувања од 12 декември 2004 и 9 март 2005 г. Откритието е објавено на 4 мај 2005 г. Месечината има пречник од околу 6&nbsp;км и кружи околу Сатурн на просечно растојание од 16,89 [[гигаметар|Гм]] во рок од 820,13 дена при [[наклон (орбита)|наклон]] од 41° кон [[еклиптиката]] (18° кон Сатурновиот екватор) со [[занесување (орбита)|занесеност]] од 0,333. Утврдено е дека [[вртежен период|вртежниот период]] ѝ изнесува {{вред|16.33|0.03}} часа според мерењата на вселенското летало „[[Касини-Хајгенс|Касини]]“.<ref name="LPSC2654">{{наведен научен собир |title=Cassini Observations of Saturn's Irregular Moons |url=https://www.hou.usra.edu/meetings/lpsc2019/pdf/2654.pdf |first1=T. |last1=Denk |first2=S. |last2=Mottola |conference=50th Lunar and Planetary Science Conference |publisher=Lunar and Planetary Institute |number=2132 |year=2019}}</ref><ref name="DenkMottola2011">T. Denk, S. Mottola, ''et al.'' (2011): Rotation Periods of Irregular Satellites of Saturn. [http://meetings.copernicus.org/epsc-dps2011/ EPSC/DPS conference 2011], Nantes (France), [http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-1452.pdf abstract 1452].</ref> == Име == Месечината го добила своето трајно име во април 2007 г. во чест на Бевин, божица на плодноста од [[ирска митологија|раната ирска митологија]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Bebhionn (moon)}} * [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html Податоци за Сатурновите месечини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110926210000/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |date=2011-09-26 }} — Институт за астрономија {{en}} * [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/saturn2005.html Нови месечини на Сатурн] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110716032050/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/saturn2005.html |date=2011-07-16 }} — страница на Дејвид Џуит, 3 мај 2005 г. (вкл. [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/satsatimages.html слики од откривањето] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120430174703/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/satsatimages.html |date=2012-04-30 }}) {{en}} * [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08523.html IAUC 8523: ''Нови месечини на Сатурн''], 4 мај 2005 г. (откривање) {{en}} * [http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K05/K05J13.html MPEC 2005-J13: ''Дванаесет нови месечини на Сатурн''], 3 мај 2005 г. (откривање и ефемерида) {{en}} * [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08826.html IAUC 8826: ''Месечини на Јупитер и Сатурн''], 5 април 2007 г. (именување на месечината) {{en}} {{Сатурнови месечини|state=uncollapsed}} [[Категорија:Галска група]] [[Категорија:Сатурнови месечини]] [[Категорија:Неправилни месечини]] [[Категорија:Откритија на Скот Шепард]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 2005 година]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 2004 година]] 1xsef7bcax1dn9u8w55ke4ynnpi32qj Евровизија 2022 0 1271329 5630771 5629240 2026-09-21T19:11:15Z BT405 9277 5630771 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2022 | слоган = The Sound of Beauty | слика = Pala-alpitour-illus.jpg | полуфинале1 = 10 мај 2022 | полуфинале2 = 12 мај 2022 | финале = 14 мај 2022 | издание = 66-то | домаќин = {{flagicon|Италија}} [[RAI]] | место = Палаолимпико, [[Торино]], [[Италија]] | презентери = [[Алесандро Кателан]], [[Лаура Паузини]] и [[Мика]] | радиодифузер = [[RAI]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 40 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Ерменија}}, {{flag|Црна Гора}} | не_учествуваат = {{flag|Русија}} | карта = ESC 2022 Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = Систем со одделно гласање од стручно жири и телевоутинг (1–8, 10 и 12 поени). | победник = {{flag|Украина}}<br />[[Kalush Orchestra]] | победничка_песна = Stefania | претходна = 2021 | следна = 2023 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2022''' беше 66-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Торино]], [[Италија]], по победата на [[Måneskin]] на [[Избор за песна на Евровизија 2021|изборот во 2021 година]] со песната „Zitti e buoni“. Ова беше третпат Италија да биде домаќин на натпреварот (по 1965 и 1991 година). Натпреварот се одржа во арената [[Палаолимпико]], а се состоеше од две полуфиналиња на 10 и 12 мај и финале на 14 мај 2022 година. Водители беа Алесандро Кателан, Лаура Паузини и Мика. На натпреварот учествуваа 40 земји. [[Ерменија]] и [[Црна Гора]] се вратија по нивното отсуство, додека [[Русија]] беше дисквалификувана и суспендирана од Европската радиодифузна унија поради нејзината инвазија врз Украина. Победник беше [[Украина]] со песната „[[Stefania]]“ во изведба на фолк-рап групата [[Kalush Orchestra]], освојувајќи 631 поен, вклучително и историски рекорд од 439 поени од телевоутингот. Ова беше трета победа за Украина на Евровизија (по 2004 и 2016 година). [[Македонија]] беше претставена од [[Андреа (пејачка)|Андреа]] со песната „[[Circles (песна на Андреа)|Circles]]“, настапувајќи во второто полуфинале каде заврши на 11-то место со 76 поени, за влакно пропуштајќи го финалето. == Место на одржување == На 20 октомври 2021 година, ЕБУ и RAI објавија дека град домаќин на натпреварот ќе биде Торино, а како место на одржување беше избрана повеќенаменската арена Палаолимпико. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''The Sound of Beauty'' (Звукот на убавината). Натпреварот се врати во својот традиционален формат без строги ограничувања поврзани со пандемијата од COVID-19 кои беа присутни во претходните две години. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 10 мај 2022 година. Во него учествуваа 17 земји. Франција и Италија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Ронла Хајяти || "Sekret" || 12 || 58 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Citi Zēni || "Eat Your Salad" || 14 || 55 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Моника Лите || "Sentimentai" || 7 || 159 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Мариус Бер || "Boys Do Cry" || 9 || 118 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || LPS || "Disko" || 17 || 15 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Kalush Orchestra || "Stefania" || 1 || 337 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Бугарија}} || Intelligent Music Project || "Intention" || 16 || 29 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Сем Де Јонг || "De diepte" || 2 || 221 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Zdob și Zdub & Advahov Brothers || "Trenulețul" || 2 || 154 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Маро || "Saudade, saudade" || 4 || 208 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Миа Димшић || "Guilty Pleasure" || 11 || 75 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Reddi || "The Show" || 13 || 55 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Lumix feat. Pia Maria || "Halo" || 15 || 42 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Systur || "Með hækkandi sólu" || 10 || 103 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Аманда Тенфјорд || "Die Together" || 3 || 211 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Subwoolfer || "Give That Wolf a Banana" || 6 || 177 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Роза Лин || "Snap" || 5 || 187 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 12 мај 2022 година. Во него учествуваа 18 земји. Германија, Обединетото Кралство и Шпанија гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || The Rasmus || "Jezebel" || 7 || 162 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Михаел Бен Давит || "I.M" || 13 || 61 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Констракта || "In corpore sano" || 3 || 237 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Надерал Мурадли || "Fade to Black" || 10 || 96 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Circus Mircus || "Lock Me In" || 18 || 22 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Ема Мускат || "I Am What I Am" || 16 || 47 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Акиле Лауро || "Stripper" || 14 || 50 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Шелдон Рајли || "Not the Same" || 2 || 243 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Андромаха || "Ela" || 12 || 63 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Брук Скелион || "That's Rich" || 15 || 47 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Македонија}} || Андреа || "Circles" || 11 || 76 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Стефан || "Hope" || 5 || 209 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Влад Лупеску || "Llámame" || 9 || 118 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Охман || "River" || 6 || 198 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Владана Вучиниќ || "Breathe" || 17 || 33 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Жереми Макизе || "Miss You" || 8 || 151 |- style="background:#ccffcc;" | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Корнелија Јакобс || "Hold Me Closer" || 1 || 396 |- style="background:#ccffcc;" | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || We Are Domi || "Lights Off" || 4 || 227 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 14 мај 2022 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || We Are Domi || "Lights Off" || 22 || 38 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Влад Лупеску || "Llámame" || 18 || 65 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Маро || "Saudade, saudade" || 9 || 207 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || The Rasmus || "Jezebel" || 21 || 38 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Мариус Бер || "Boys Do Cry" || 17 || 78 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Алван & Ахекс || "Fulenn" || 24 || 17 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Subwoolfer || "Give That Wolf a Banana" || 10 || 182 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Роза Лин || "Snap" || 20 || 61 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Мамуд и Бланко || "Brividi" || 6 || 268 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Шанел || "SloMo" || 3 || 459 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Сем Де Јонг || "De diepte" || 11 || 171 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || '''Kalush Orchestra''' || '''"Stefania"''' || '''1''' || '''631''' |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Малик Харис || "Rockstars" || 25 || 6 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Моника Лите || "Sentimentai" || 14 || 128 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Надерал Мурадли || "Fade to Black" || 16 || 106 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Жереми Макизе || "Miss You" || 19 || 64 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Аманда Тенфјорд || "Die Together" || 8 || 215 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Systur || "Með hækkandi sólu" || 23 || 20 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Zdob și Zdub & Advahov Brothers || "Trenulețul" || 7 || 253 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Корнелија Јакобс || "Hold Me Closer" || 4 || 438 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Шелдон Рајли || "Not the Same" || 15 || 125 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Сам Рајдер || "Space Man" || 2 || 466 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Охман || "River" || 12 || 151 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Констракта || "In corpore sano" || 5 || 312 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Стефан || "Hope" || 13 || 141 |- |} == Детално гласање == === Прво полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="20" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ЛАТ}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|ИТА}} |- | style="text-align:left;" | Албанија || '''58''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Латвија || '''55''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''159''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Словенија || '''15''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Украина || '''337''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Бугарија || '''29''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''221''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''154''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || '''208''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Хрватска || '''75''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Данска || '''55''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австрија || '''42''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''103''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''211''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''177''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''187''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Второ полуфинале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="21" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|ЦРГ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ОК}} |- | style="text-align:left;" | Финска || '''162''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Израел || '''61''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''237''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''96''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грузија || '''22''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Малта || '''47''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Сан Марино || '''50''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''243''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Кипар || '''63''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ирска || '''47''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Македонија || '''76''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''209''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''118''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''198''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Црна Гора || '''33''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''151''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''396''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Чешка || '''227''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} === Големо финале === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="41" | Гласачи |- ! {{vert header|Вкупно}} ! {{vert header|ЧЕШ}} ! {{vert header|РОМ}} ! {{vert header|ПОР}} ! {{vert header|ФИН}} ! {{vert header|ШВА}} ! {{vert header|ФРА}} ! {{vert header|НОР}} ! {{vert header|ЕРМ}} ! {{vert header|ИТА}} ! {{vert header|ШПА}} ! {{vert header|ХОЛ}} ! {{vert header|УКР}} ! {{vert header|ГЕР}} ! {{vert header|ЛИТ}} ! {{vert header|АЗЕ}} ! {{vert header|БЕЛ}} ! {{vert header|ГРЦ}} ! {{vert header|ИСЛ}} ! {{vert header|МОЛ}} ! {{vert header|ШВЕ}} ! {{vert header|АВС}} ! {{vert header|ОК}} ! {{vert header|ПОЛ}} ! {{vert header|СРБ}} ! {{vert header|ЕСТ}} ! {{vert header|АЛБ}} ! {{vert header|ЛАТ}} ! {{vert header|СЛО}} ! {{vert header|БУГ}} ! {{vert header|ХРВ}} ! {{vert header|ДАН}} ! {{vert header|АВТ}} ! {{vert header|ИЗР}} ! {{vert header|ГРУ}} ! {{vert header|МАЛ}} ! {{vert header|СМР}} ! {{vert header|КИП}} ! {{vert header|ИРС}} ! {{vert header|МАК}} ! {{vert header|ЦРГ}} |- | style="text-align:left;" | Чешка || '''38''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Романија || '''65''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Португалија || '''207''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Финска || '''38''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Швајцарија || '''78''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Франција || '''17''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Норвешка || '''182''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Ерменија || '''61''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Италија || '''268''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шпанија || '''459''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Холандија || '''171''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | '''Украина''' || '''631''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Германија || '''6''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Литванија || '''128''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Азербејџан || '''106''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Белгија || '''64''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Грција || '''215''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Исланд || '''20''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Молдавија || '''253''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Шведска || '''438''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Австралија || '''125''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Обединето Кралство || '''466''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Полска || '''151''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Србија || '''312''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="text-align:left;" | Естонија || '''141''' || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Turin 2022 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2022 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Rotterdam 2021 | Следен = Eurovision Song Contest: Liverpool 2023 }} '''''Eurovision Song Contest: Turin 2022''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2022 година. Албумот ги содржи песните од сите 40 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Sekret | extra1 = Ронла Хајяти (Албанија) | length1 = 2:56 | title2 = Snap | extra2 = Роза Лин (Ерменија) | length2 = 2:59 | title3 = Not the Same | extra3 = Шелдон Рајли (Австралија) | length3 = 2:58 | title4 = Halo | extra4 = Lumix feat. Pia Maria (Австрија) | length4 = 2:44 | title5 = Fade to Black | extra5 = Надерал Мурадли (Азербејџан) | length5 = 2:59 | title6 = Miss You | extra6 = Жереми Макизе (Белгија) | length6 = 2:57 | title7 = Intention | extra7 = Intelligent Music Project (Бугарија) | length7 = 2:59 | title8 = Guilty Pleasure | extra8 = Миа Димшић (Хрватска) | length8 = 2:56 | title9 = Ela | extra9 = Андромаха (Кипар) | length9 = 3:02 | title10 = Lights Off | extra10 = We Are Domi (Чешка) | length10 = 2:58 <!-- Останатите песни се дополнуваат според стандардниот редослед --> }} == Забелешки и наводи == === Наводи === {{Reflist}} == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Италијанска музика]] [[Категорија:Торино]] [[Категорија:Музиката во 2022 година]] er9ydh1bo1buhub1hadez2ofcu54l9w Аника Хан-Енглунд 0 1281609 5630874 5474731 2026-09-22T01:04:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630874 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Annika_Hahn-Englund_Sveriges_ambassador_nordiskt_samarbete_20140925_0018_(15163709577).jpg|мини|Аника Хан-Енглунд, шведска амбасадорка]] '''Аника Хан-Енглунд''' е шведски дипломат. Таа е амбасадор во Белгија и Луксембург.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swedenabroad.se/en/embassies/Belgium-Stockholm/about-us/|title=About us|work=Sweden Abroad|language=en|accessdate=2021-06-17|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614120335/https://www.swedenabroad.se/en/embassies/Belgium-Stockholm/about-us/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.regeringen.se/pressmeddelanden/2020/10/sverige-oppnar-generalkonsulat-i-bryssel/|title=Sverige öppnar generalkonsulat i Bryssel|last=Regeringskansliet|first=Regeringen och|date=2020-10-29|work=Regeringskansliet|language=sv|accessdate=2021-06-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gouverneurvlaamsbrabant.be/nieuws/bezoek-ambassadeur-annika-hahn-englund-zweden|title=Bezoek ambassadeur Annika Hahn-Englund (Zweden) {{!}} Provinciegouverneur|work=gouverneurvlaamsbrabant.be|accessdate=2021-06-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maee.gouvernement.lu/dam-assets/missions-diplomatiques/missdipletranger-au-luxbg.pdf|title=Corps diplomatique accrédité à Luxembourg|accessdate=2021-11-21|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608122457/https://maee.gouvernement.lu/dam-assets/missions-diplomatiques/missdipletranger-au-luxbg.pdf|url-status=dead}}</ref> == Кариера == Енглунд била советник на [[Европски парламент|Европскиот парламент]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K-AlAQAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=Annika+Hahn-Englund&q=Annika+Hahn-Englund&hl=en|title=Official Directory of the European Union|date=2006|publisher=Office for Official Publications of the European Communities|isbn=978-92-78-40417-8|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ISrInD5v_40C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA871&dq=Annika+Hahn-Englund&hl=en|title=EU Institutions' Register|last=Europa|date=2013-05-13|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-30641-0|language=en}}</ref> Таа студирала на Универзитетот во Луксембург.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwwfr.uni.lu/snt/news_events/the_swedish_ambassador_at_snt|title=The Swedish Ambassador at SnT|last=Luxembourg|first=Université du|work=Université du Luxembourg|accessdate=2021-06-17}}</ref> Го поддржала Меѓународниот ден против хомофобијата, бифобијата и трансфобијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/news/diplomats-for-equality|title=Diplomats for Equality|work=GOV.UK|language=en|accessdate=2021-06-17}}</ref> Зборувала на Конференција за родова еднаквост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cc.lu/autres-services/manifestations/detail/?user_ccagenda_pi1%5BshowUid%5D=1687|title=CEO Gender Equality Conference: Chambre de Commerce|work=www.cc.lu|accessdate=2021-06-17|archive-date=2021-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627181807/https://www.cc.lu/autres-services/manifestations/detail/?user_ccagenda_pi1%5BshowUid%5D=1687|url-status=dead}}</ref> Таа зборувала на [[Меѓународен ден на жената|Меѓународниот ден на жената]], во Амбасадата на Данска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greenlightforgirls.org/calendar/2020/3/6/women-and-stem-embassy-denmark|title=Women & STEM at the Embassy of Denmark in Brussels|work=greenlight for girls|language=en-GB|accessdate=2021-06-17|archive-date=2021-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627181804/http://www.greenlightforgirls.org/calendar/2020/3/6/women-and-stem-embassy-denmark|url-status=dead}}</ref> Енглунд била претставник на Советот за гранични бариери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsoresund.se/hon-ska-losa-oresundspendlarnas-problem/|title=Hon ska lösa Öresundspendlarnas problem|last=Lindqvist|first=Linus|language=sv-SE|accessdate=2021-06-17}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [https://www.backontrackbelgium.be/post/between-stockholm-brussels-an-interview-with-annika-hahn-englund-ambassador-of-sweden-to-belgium Помеѓу Стокхолм и Брисел: интервју со Аника Хан-Енглунд амбасадор на Шведска во Белгија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211121190643/https://www.backontrackbelgium.be/post/between-stockholm-brussels-an-interview-with-annika-hahn-englund-ambassador-of-sweden-to-belgium |date=2021-11-21 }}, Назад на вистинскиот пат Белгија, 9 ноември 2020 година {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хан-Енглунд, Аника}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1962 година]] [[Категорија:Шведски дипломати]] 5lyqzrl864etc53la4jvc1yh457ptvp Ана Свен-Ларсон 0 1283360 5630864 4831161 2026-09-21T23:09:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630864 wikitext text/x-wiki [[Податотека:FIS Alpine Skiing World Cup in Stockholm 2019 Anna Swenn Larsson 4.jpg|мини|243x243пкс|Ана Свен-Ларсон во 2019]] '''Ана Свен-Ларсон''' (18 јуни 1991) е шведска [[Алпско скијање|скијачка во алпско скијање]] од светскиот куп специјализирана за дисциплината [[слалом]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skidor.com/sv/Varagrenar/Alpint/Nyheter/Egnanyheter/Annaslogtill-vannJVM-silver/|title=Anna slog till&nbsp;– vann JVM-silver &#124; SSF|publisher=Skidor.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110213105130/http://www.skidor.com/sv/Varagrenar/Alpint/Nyheter/Egnanyheter/Annaslogtill-vannJVM-silver/|archive-date=13 February 2011|accessdate=1 February 2014}}</ref> Таа за прв пат настапила во Светскиот куп во слалом во Куршевел во декември 2010 година и се пласирала на 26то место, а нејзиниот прв подиум и бил на домашен снег во скијачкиот центар Оре во март 2014 година. Свен-Ларсон се натпреварувала за Шведска на две [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри|Зимски олимписки игри]] и четири Светски првенства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aftonbladet.se/sportbladet/os2014/article18207760.ab|title=Sju nya svenskar är uttagna till OS &#124; OS 2014 &#124; Sportbladet &#124; Aftonbladet|last=Malin Wahlberg|date=20 January 2014|publisher=Aftonbladet|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202235142/http://www.aftonbladet.se/sportbladet/os2014/article18207760.ab|archive-date=2 February 2014|accessdate=1 February 2014}}</ref> Таа освоила сребрен медал во дисциплината слалом на Светското првенство 2019, а била петта во дисциплината слалом во [[Алпско скиjање на Зимските олимписки игри 2018|2018 на Зимските олимписки игри]] во Пјонгјанг. == Резултати од Светското првенство == === Пласман по сезони === {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" width="50%" | colspan="1" rowspan="2" width="6%" |'''Сезона''' |- style="background-color:#4180be; color:white;" | width="3%" | Возраст | width="5%" | '''Севкупно''' | width="5%" | Слалом | width="5%" | Велеслалом | width="5%" | Супер Велеслалом | width="5%" | Спуст | width="5%" | Комбинација | width="5%" | Паралелно |- style="background-color:#8CB2D8; color:white;" |- | 2011 година | ''19'' | 122 | 58 | - | - | - | - | rowspan="9" | |- | 2012 година | ''20'' | 55 | 21 | - | - | - | - |- | 2013 година | ''21'' | 53 | 20 | - | - | - | - |- | 2014 година | ''22'' | 39 | 9 | - | - | - | - |- | 2015 година | ''23'' | 53 | 20 | - | - | - | - |- | 2016 година | ''24'' | 60 | 19 | - | - | - | - |- | 2017 година | ''25'' | 94 | 35 | - | - | - | - |- | 2018 година | ''26'' | 30 | 9 | - | - | - | - |- | 2019 година | ''27'' | 11 | 4 | - | - | - | - |- | 2020 година | ''28'' | 18 | 5 | - | - | - | - | 4 |- | 2021 година | ''29'' | colspan="7" | ''<small>Повредена, надвор од натпреварувањето цела сезона</small>'' |- | 2022 година | ''30'' | - | - | - | - | - | - | - |} === Тркачки подиуми === * 6 подиуми – (4 [[Слалом|во слалом]], 2 Веле слалом ); и 37 пласмани првите десет {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" width="50%" | colspan="1" rowspan="2" width="5%" |'''Сезона''' |- style="background-color:#4180be; color:white;" | Датум | Локација | Дисциплина | Место |- | '''2014 година''' | align="right" | 8 март 2014 година | align="left" |{{Знамеикона|SWE}} [[Åre ски-центар|Оре]], Шведска | [[Слалом]] | 3 |- | rowspan="2" | '''2019 година''' | align="right" | 2 февруари 2019 година | align="left" |{{Знамеикона|SLO}}[[Скијалиште Марибор Похорје|Марибор]], Словенија | Слалом | 2 |- | align="right" | 19 февруари 2019 година | align="left" |{{Знамеикона|SWE}}[[Стокхолм]], Шведска | Паралелен слалом | 3 |- | rowspan="3" | '''2020 година'''<br /> | align="right" | 1 декември 2019 година | align="left" |{{Знамеикона|USA}} [[скијачко одморалиште Килингтон|Килингтон]], САД | Слалом | 3 |- | align="right" | 15 декември 2019 | align="left" |{{Знамеикона|SUI}}Сент Мориц, Швајцарија | Паралел слалом | 2 |- | align="right" | 14 јануари 2020 година | align="left" |{{знамеикона|AUT}}Флакау, Австрија | Слалом | 2 |} == Резултати од Светското првенство == {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" width="40%" | colspan="1" rowspan="2" width="4%" |'''година''' |- style="background-color:#4180be; color:white;" | width="3%" | Возраст | width="5%" | Слалом | width="5%" | Веле<br />Слалом | width="5%" | Супер Велеслалом | width="5%" | Спуст | width="5%" | Комбинација |- style="background-color:#8CB2D8; color:white;" |- | 2013 година | ''21'' | 23 | - | - | - | - |- | 2015 година | ''23'' | 22 | - | - | - | - |- | 2017 година | ''25'' | 16 | - | - | - | - |- | 2019 година | ''27'' | style="background:silver;" | 2 | - | - | - | - |- | 2021 година | ''29'' | colspan="5" | ''<small>Повредена, не се натпреварувала</small>'' |} == Олимписки резултати == {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" width="40%" | colspan="1" rowspan="2" width="4%" |'''година''' |- style="background-color:#4180be; color:white;" | width="3%" | Возраст | width="5%" | Слалом | width="5%" |Веле Слалом | width="5%" | Супер Велеслалом | width="5%" | Спуст | width="5%" | Комбинација |- style="background-color:#8CB2D8; color:white;" |- | [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри 2014|2014 година]] | ''22'' | 11 | [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри 2014 - велеслалом за жени|-]] | [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри 2014 - супервелеслалом за жени|-]] | [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри 2014 - спуст за жени|-]] | [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри 2014 - суперкомбинација за жени|-]] |- | [[Алпско скиjање на Зимските олимписки игри 2018|2018 година]] | ''26'' | 5 | - | - | - | - |} == Наводи == <references /> ==  Надворешни врски == {{Commonscat-inline}} * [https://www.head.com/us-US/athletes/ski/race/anna-swenn-larsson/ Ана Свен-Ларсон] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240721170826/https://www.head.com/us-US/athletes/ski/race/anna-swenn-larsson/ |date=2024-07-21 }} на Head Skis [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] c2mxmqq1fpx0ug5vdqcwb3r6w7e3vin Декларација за самостојност, сувереност и независност на Република Македонија 0 1289873 5630691 4725995 2026-09-21T12:33:07Z Markoooo5667 136985 /* */ северна е 5630691 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dekalracija za nezavisnost2.jpg|мини|Декларација за независност на Република Северна Македонија]] '''Декларација за самостојност, сувереност и независност на Република Северна Македонија''' ― акт донесен на седницата на [[Собрание на Македонија|Собранието на Република Северна Македонија]] од [[25 јануари]] [[1991]] година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=146}}</ref> Процесот на осамостојувањето е заокружен преку одлуката на Собранието на Република Северна Македонија, на седницата од [[17 септември]], [[1991]] година, врз основа на резултатите од [[Референдум во Македонија (1991)|Референдумот за самостојна и суверена Република Северна Македонија]] од [[8 септември]] 1991 година, со што е потврдена волјата на народот.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Никулец}} k3fhr0yqwm0js692ifup5e4lqzvruj0 Александар Вуковиќ 0 1290996 5630830 5623088 2026-09-21T20:12:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630830 wikitext text/x-wiki '''Александар Вуковиќ''' (25 август 1979) е [[Србија|српско]] - [[Полска|полски]] [[фудбал]]ски менаџер и поранешен професионален играч. Тој моментално раководи со екипата на [[Екстракласа]] [[ФК Легија Варшава|Легија Варшава]]. == Кариера == Кариерата ја започнал во Борац Бања Лука. Уште млад, тој се преселил во младинскиот тим на [[ФК Партизан]]. Каде што играл до 2000 година. Додека бил во Србија, тој играл и за [[ФК Телеоптик]] и ФК Милисионар. Вуковиќ станал државјанин на Полска на 13 јуни 2008 година. Тој потпишал договор со новиот клуб – Ираклис Солун ФК на 17 декември 2008 година. Фудбалската кариера ја завршил во полската [[Екстракласа]] Корона Келце. Во играчката кариера, настапувал за Партизан, Милиционар Белград, Легија Варшава, Ерготелис, Ираклис и Корона Келце. Во 2019-2020 година бил тренер на [[ФК Легија Варшава|Легија Варшава]]. Тој го освоил полското првенство во сезоната 2019-2020 Екстракласа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekstraklasa.org/aktualnosci/sezon-2019-2020-dobiegl-konca-14818|title=Sezon 2019/2020 dobiegł końca!|date=19 July 2020|publisher=Ekstraklasa|language=pl|accessdate=21 October 2020|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028082412/https://ekstraklasa.org/aktualnosci/sezon-2019-2020-dobiegl-konca-14818|url-status=dead}}</ref> Тој бил отпуштен во следната сезона, откако брзо испаднал од квалификациите за [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]] на УЕФА и поразот во лигата од [[ФК Гурник Забже|Горник Забрзе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna/pko-ekstraklasa/legia-warszawa/aleksandar-vukovic-zostal-zwolniony-z-legii-warszawa-nastepca-michniewicz/9n4695q|title=Aleksandar Vuković został zwolniony z Legii Warszawa. Następcą Michniewicz?|date=21 September 2020|publisher=[[Przegląd Sportowy]]|language=pl|accessdate=16 March 2021|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028001933/https://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna/pko-ekstraklasa/legia-warszawa/aleksandar-vukovic-zostal-zwolniony-z-legii-warszawa-nastepca-michniewicz/9n4695q|url-status=dead}}</ref> На 13 декември 2021 година, тој повторно бил најавен како менаџер на Легија, по оставката на Марек Голебиевски еден ден претходно по поразот од Висла Плок, со што Легија паднала до последното место во лигата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://legia.com/pilka-nozna/zmiany-w-sztabie-szkoleniowym-legii/14904|title=Zmiany w sztabie szkoleniowym Legii|work=legia.com|publisher=Legia Warszawa|accessdate=13 December 2021|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213162725/https://legia.com/pilka-nozna/zmiany-w-sztabie-szkoleniowym-legii/14904|url-status=dead}}</ref> Во својот прв натпревар по неговото враќање, Легија го совладала Заглабие Лубин со 4-0 и ја напуштила зоната за испаѓање на Екстракласа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.wprost.pl/pilka-nozna/ekstraklasa/10572751/ekstraklasa-20212022-efektowny-powrot-vukovicia-na-lazienkowska-legia-warszawa-gromi-w-zaleglym-meczu.html|title=Efektowny powrót Vukovicia na Łazienkowską. Legia gromi w zaległym meczu Ekstraklasy|date=15 December 2021|work=Sport Wprost|language=pl|trans-title=Vukovic's impressive return to Łazienkowska. Legia is scolding in an overdue match of the Ekstraklasa|accessdate=15 December 2021}}</ref> Како тренер ги има водено Корона Келце, како и вториот и првиот тим на Легија Варшава. == Наводи == {{Наводи}} * Aleksandar Vuković at 90minut.pl (in Polish) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Српски фудбалски тренери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1979 година]] [[Категорија:Срби во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Партизан]] [[Категорија:Српски фудбалери]] 7kpko9k2rw08jq3qbh3x0dzq7k9btsb НК Олимпија Љубљана 0 1291048 5630739 5372190 2026-09-21T18:12:27Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[ФК Олимпија Љубљана]] на [[НК Олимпија Љубљана]] презапишувајќи врз пренасочување 5372190 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2|color1=white|socks2=FFFFFF|chrtitle=Претседател|pattern_la1=_flora18h|chairman=Адам Делиус|manager=Дино Скендер|mgrtitle=Тренер|league=[[Прва словенечка фудбалска лига]] |season=2024/25 |position=[[Податотека:Star_full.svg|17п]] '''Шампиони'''<ref>https://www.rsssf.org/tabless/slov2023.html</ref> |website=https://www.nkolimpija.si/|nickname=''Змејовите'' (Zmaji)<br>''Зелено-белите'' (Zeleno-beli)|location=[[Љубљана]], [[Словенија]]|pattern_la3=_nikestrike3bv|pattern_b3=_nikestrike3bv|pattern_ra3=_nikestrike3bv|pattern_sh3=_nikeblanco|pattern_so3=_nikefootballgk2018h|leftarm3=000000|body3=000000|rightarm3=000000|shorts3=shorts2|ground=[[Стадион Стожице]]|founded={{Start date and age|df=yes|2005|3|2}} |pattern_la2=_norrkoping21h|pattern_sh2=_nikefootballblacklogo|pattern_so1=_fca2021a|leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|pattern_b2=_olimpija2122a|pattern_ra1=_flora18h|pattern_ra2=_norrkoping21h|pattern_so2=_nikefootballblacklogo|image= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|pattern_sh1=_nikefootballdarkgreenlogo|pattern_b1=_nikechallenge3g|color2=#34925E|capacity=16.038|clubname=НК Олимпија Љубљана|fullname=Фудбалски Клуб Олимпија Љубљана<br>''Športno društvo Nogometni klub Olimpija Ljubljana''|socks3=shorts2}} '''Фудбалски клуб Олимпија Љубљана''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Nogometni klub Olimpija Ljubljana''), познат како '''НК Олимпија Љубљана''' или едноставно '''Олимпија''' — словенечки професионален фудбалски клуб со седиште во [[Љубљана]], [[Словенија]], кој моментално се натпреварува во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката Прва лига]]. Клубот е основан на 2 март 2005 година, под името НК Бежиград. Олимпија започна да се натпреварува во словенечката петта дивизија во текот на сезоната 2005/06 и успеа да постигне промоција во четири последователни сезони, достигнувајќи ја првата дивизија за прв пат во 2009 години. По седум години во највисоката дивизија, Олимпија го освои својот прв голем трофеј кога беа крунисани за шампиони во сезоната [[Прва словенечка фудбалска лига 2015/16|2015/16]]. Тие освоија уште една титула во сезоната [[Прва словенечка фудбалска лига 2017/18|2017/18]]; истата сезона, Олимпија го освои и националниот куп, со што ја комплетираше својата прва двојна круна. Првично, клубот играше на стадионот Бежиград и на стадионот ЖАК за време на престојот на клубот во втората лига и во текот на првата година во највисоката лига. Во 2010 година се преселиле на [[Стадион Стожице|стадионот Стожице]] со капацитет од 16.038 седишта. Прекарите на Олимпија биле „Змејовите“ (''Zmaji''), бидејќи змејот е симбол на Љубљана, и „Зелено-белите“ (''Zeleno-beli''), што се однесува на нивните основни бои, зелената и белата. == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [https://www.nkolimpija.si/ Официјално мрежно место] [[Категорија:НК Олимпија Љубљана]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Словенија]] aj1dbnjuowuj6zn297d0a3c79h50itq Ана Станиславовна Минакова 0 1295779 5630865 5259629 2026-09-21T23:11:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630865 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Minakova.jpg|мини|Ана Станиславовна Минакова]] '''Ана Станиславовна Минакова''' (родена на [[30 мај]] [[1985|1985 година]], Светловодск, [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]]) е [[Украина|украинска]] поетеса, ќерка на поетот Станислав Минаков. Таа е музичар и уметник исто така. == Биографија == Живее во Харков, Украина. Од четиригодишна возраст го посетувала ликовното студио „Сто фантазии“. Во 2004 година дипломирала со почести на одделот за пијано на Музичкиот колеџ во Харков. Б. Н. Љатошински, а во 2009 година станала Магистер по уметност, дипломирала со почести на музичкиот оддел на Државниот универзитет за уметности во Харков. Таа е лауреат на сеукраинскиот натпревар по пијано, и член на програмите на Меѓународната добротворна фондација Владимир Спиваков. Нејзини цртежи биле изложени во многу музеи во Украина, Русија, и САД. Автор е на книги и збирки песни објавени во различни публикации (списанија, алманаси, весници, антологии) во Харков, Москва, [[Киев]], [[Минхен]], [[Отава]], Брисел, Белгород, Северодонецк, [[Владивосток]], [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Хабаровск]], и на многу страници на Интернет. Учесник е на меѓународни книжевни фестивали. Минакова пишува и проза (објавени дела во списанието „Сојуз на писатели“ (2009), черкаски алманах „Пушкин прстен“ (2006), Владивосток алманах „Сихоте-Алин“ (2007), Харков „Лава“ (2011). Како новинарка, таа објавува написи за класичната и современата музика во периодични изданија во Украина, Русија и на интернет. Повремено се занимава со илустрација на книги и создавање анимирани филмови. Член е на Националниот сојуз на писатели на Украина, од 2005 година, како и на [[Сојуз на писатели на Русија|Сојузот на писателите на Русија]] од 2006 година. == Награди == * Меѓународна книжевна награда Сергеј Есенин <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sp.voskres.ru/news/dommusyki.htm |title=«О, Русь, взмахни крылами…» |accessdate=2022-03-16 |archive-date=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421045202/http://sp.voskres.ru/news/dommusyki.htm |url-status=dead }}</ref> (Москва, 2005 година, номинација „Руска надеж“) - за книгата „Ода на радоста“ <ref>[http://kut.org.ua/books_a0049.php «Русская надежда» живет в украинском Харькове]</ref> . * Гран при и златен медал на сеукраинскиот натпревар за млади поети. Леонид Киселева (Киев, 2005). * 1 награда на литературниот натпревар „Градини на ликејот“ (Москва, 2004 година, „ЛГ“, ИЖЛТ) во номинацијата „Поезија“. * „Нови имиња на Украина“, во номинацијата „Литература“ (Киев, 2002). * Финалист на литературниот конкурс „ Награда Илја “ (Москва, 2005 година) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ilyadom.russ.ru/dit2holl/dit2final/20060221-amin2.html|title=Дом Ильи. АННА МИНАКОВА|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930231935/http://ilyadom.russ.ru/dit2holl/dit2final/20060221-amin2.html|archive-date=2007-09-30|dead-url=yes|accessdate=2007-08-28}}</ref> . * Долга листа на наградата „Деби“ на Меѓународниот фонд „Генерација“ (2002) во номинацијата „Поезија“. * Специјална стипендија од Меморијалната фондација Евгениј Кушнарев (Харков, 2009). * Диплома од митрополитот Киев и цела Украина Владимир на натпреварот „Моја православна Украина“ (2009 година, на 1020-годишнината од крштевањето на Русија, „за развој на модерна духовна литература насочена кон воспоставување на православната вера и Светата црква“ ). * Трета награда на 10-тиот меѓународен поетски фестивал Бајкал (Иркутск, 2010 година) во номинацијата „ Видео поезија “ - за анимираното видео на авторот за неговата сопствена песна „Облаци“. * Гран при на IV меѓународен фестивал на поезијата „Синани 2010“ во Јалта. * Диплома на VIII меѓународен литературен натпревар Волошин (2011) во номинацијата „Видео поезија“. * Книжевна награда. Б. Чичибабин, Градскиот совет на Харков и Меѓународната меморијална фондација Чичибабин - за книгата „Соништата на дувалка на стакло“ (и книга и награда - Харков, 2011 година). * Диплома на Меѓународниот уметнички форум „Златен витез“ со формулација „За отелотворената среќа на креативноста“ - за стихозбирката „Соништата на дувачот на стакло“ (Москва, 2012). == Библиографија == === Книги === * „Златен пепел“ (Харков, Крок, 2000), песни и цртежи во боја, предговор на Андреј Дмитриев; * „Драги мои“ (Харков, Крок, 2002); * „Ода на радоста. Песни и цртежи“, (Москва, Poeziya.ru, 2004), предговор на Андреј Полјаков (Симферопол), поговор на Јуриј Кабанков (Владивосток). * „Општата историја на музиката“ (Москва, ЕКСМО, 2009). Композитор, соавтор со С. Минаков. * Историја на светската музика: жанрови. Стилови. Насоки“ (Москва, ЕКСМО, 2010). Автор-компајлер, соавтор со Ц. Минаков. * „Соништата на дувачот на стакло“. Стихови, проза, цртежи. Статија од Андреј Ниченко. (Харков, Фолио, 2011). == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://magazines.russ.ru/authors/m/minakova/ Песни од Ана Минакова во Журнал Хол] * [http://www.stosvet.net/8/minakova Песни од Ана Минакова во списанието „Партии на светот“ (САД)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080226000452/http://www.stosvet.net/8/minakova/ |date=2008-02-26 }} * [http://www.kut.org.ua/books_a0021.php/ Л.] [http://www.kut.org.ua/books_a0021.php/ Чумакина за книгата на А.] [http://www.kut.org.ua/books_a0021.php/ Минакова „Ода на радоста“.] [http://www.kut.org.ua/books_a0021.php/ „Девојка и Клодел“] * [http://www.hiero.ru/Zzuzya/ Графика А.] [http://www.hiero.ru/Zzuzya/ Минакова на локалитетот за визуелна уметност „Хиероглиф“] * [https://www.youtube.com/user/DobriyMult Анимирани филмови а.] [https://www.youtube.com/user/DobriyMult Минакова на Youtube] * [https://www.youtube.com/channel/UCmyZvMC2DR0GRspk87kkfpw?feature=watch „Рефренот на осамените срца на наредникот Пепер“ на YouTube] * [http://rusk.ru/st.php?idar=111262 За виолончелистот А.] [http://rusk.ru/st.php?idar=111262 Књазев] * [http://rusk.ru/st.php?idar=111884 За XIII меѓународен натпревар Чајковски, 2007 година] * [https://web.archive.org/web/20150617213550/http://ruskline.ru/author/m/minakova_anna_stanislavovna/ Статии А.] [https://web.archive.org/web/20150617213550/http://ruskline.ru/author/m/minakova_anna_stanislavovna/ Минакова на веб-страницата на агенцијата „Руска народна линија“] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Минакова, Ана Станиславовна}} [[Категорија:Родени на 30 мај]] [[Категорија:Родени во 1985 година]] [[Категорија:Украински поети]] cdrp1wkvd8pn5n5rgqioqyqhptara2y Белавија 0 1297364 5630985 5500303 2026-09-22T10:28:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630985 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline|airline=Белавија<br>Белавија Белоруски Авиотранспорт|key_people=Игор Николаевич Чергинец|focus_cities=|aoc=|image=|website=[http://belavia.by belavia.by]|alliance=|lounge=|frequent_flyer=Белавија Лидер|hubs=[[Меѓународен аеродром Минск]]|headquarters=[[Минск]], [[Белорусија]]|logo=Belavia logo.svg|founded=5 март 1996|company_slogan=|parent=[[Белорусија]]|callsign=BELAVIA|ICAO=BRU|IATA=B2|destinations=26|fleet_size=14|logo_size=150|num_employees=}}'''Белавија''' (формално '''Белавија''' '''Белоруски''' '''Авиотранспорт''', [[белоруски]]: ''ААТ «Авіякампанія «Белавія»''; [[руски]]: ''ОАО «Авиакомпания «Белавиа»'') —авиопревозник и национална авиокомпанија на [[Белорусија]], со седиште во [[Минск]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.belavia.by/contacts/|title=Contacts - BELAVIA - Belarusian Airlines|work=en.belavia.by|accessdate=2022-04-03|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407200938/https://en.belavia.by/contacts/|url-status=dead}}</ref> Во државната компанија до 2007 година имало 1.017 вработени.<ref>"Directory: World Airlines". ''Flight International''. 27 March 2007. pp. 84–85.</ref> Белавија опслужува мрежа на рути меѓу [[Заедница на независни држави|Заедницата на независни држави]], како и некои дестинации на [[Блискиот Исток]] од нејзината база на [[Меѓународен аеродром Минск|меѓународниот аеродром во Минск]]. По инцидентот на летот 4978 на Рајанер на 23 мај 2021 година, авиокомпанијата била забранета од [[Европската унија]], [[Обединетото Кралство]], [[Швајцарија]] и [[Украина]]. == Историја == === Рани години === Историјата на белоруското цивилно воздухопловство датира од 7 ноември 1933 година, кога се одржала церемонијата на отворање на воздушниот терминал во Минск, првиот белоруски патнички терминал. Следната пролет, 3 авиони [[Поликарпов По-2]], кои припаѓале на воздухопловната единица за специјални намени во [[Смоленск]] на Одделот за цивилна воздушна флота во [[Москва]], слетале во Минск. Во 1936 година започнале првите редовни поштенски и патнички летови за Москва. Во летото 1940 година, бил основан белорускиот „104-ти Обединет авијациски одред“ на ГУВФ, бројот на летови достигнал осум. Од октомври 1944 година до мај 1953 година, постоела белоруската управа на цивилната воздушна флота (БУГВФ). Од 1961 до 1983 година, воздушната флота на белоруската управа за цивилно воздухопловство била надополнета. Во 1964 година, авионот [[Туполев Ту-124]] добил белоруска регистрација. Во 1973 година, тогаш новиот [[Туполев Ту-134А]] започнал со работа во Белорусија. Во 1983 година, белоруската авијација започна да лета со новите авиони [[Туполев Ту-154]]. Во тоа време, поради зголемената закана од терористички напади, со цел да се обезбеди безбедност на летот, на екипажот им било издадено стандардно оружје како што е пиштолот [[Макаров ПМ|Макаров]]. По распадот на [[СССР]] и независноста на [[Белорусија]] во 1991 година, била формирана Белоруската асоцијација за цивилно воздухопловство „Белавија“, која ја наследила флотата на авиони кои припаѓале на белоруската управа за цивилно воздухопловство (БУГА). Авиокомпанијата била официјално основана на 5 март 1996 година по резолуцијата на белоруската влада „З''а реструктуирање на воздушниот транспорт на Република Белорусија''“, кога локалната поделба на [[Аерофлот]] била национализирана и преименувана. Помеѓу тогаш и 1998 година, Белавија отворила редовни линии до [[Пекинг]], [[Истанбул]], [[Ларнака]], [[Лондон]], [[Прага]] и [[Рим]]. Во 1998 година, Белавија се споила со МинскЕир, купувајќи неколку авиони [[Антонов Ан-24]], [[Антонов Ан-26]] и [[Јаковлев Јак-40]], покрај постојната флота на авиони [[Туполев Ту-134]] и [[Туполев Ту-154]]. === Развој од 2000-тите === [[Податотека:RIAN archive 341035 Bastion-Antiterror 2008 manoeuvres of CIS special services in Belarus.jpg|мини|Оперативно-стратешки вежби на специјалните служби на авион на Белавија]] На 18 мај 2001 година, Белавија започнала со планирана линија Минск-[[Париз]] со Ту-134 и Ту-154. Во 2002 година бил потпишан првиот договор за соработка со ''[[Austrian Airlines|Остриан Ерлајнс]]'', што го означил почетокот на активна соработка со странски партнери. Во 2003 година, Белавија започнала да објавува списание за време на летот, Хоризонти, на [[англиски]], [[Руски јазик|руски]] и [[Белоруски јазик|белоруски]]. Истата година, започнале летови до [[Калининград]], Русија. На 16 октомври 2003 година, Белавија потпишала договор за лизинг за својот прв авион [[Боинг 737|Боинг 737-500]]. Во 2004 година, Белавија дополнително ги проширила операциите и купила уште еден [[Боинг 737]]. На 26 јуни 2004 година Белавија отворила нова рута до [[Хановер]], [[Германија]]. Во 2011 година бил воведен нов лет помеѓу Минск и [[Хелсинки]], [[Финска]]. За професионалното признание на авиокомпанијата сведочи фактот што во февруари 2004 година Белавија станала добитник на бронзениот медал на Националниот натпревар БРЕНД НА ГОДИНАТА 2003 во номинација на „''Brand Profi''“. Помеѓу 2003 и 2009 година, авиокомпанијата забележала двојно зголемување на бројот на патници, а во 2009 година опслужила нешто помалку од 700.000 клиенти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.anna.aero/2010/08/11/belavia-now-serving-32-destinations-from-minsk/|title=Belavia now serving 32 destinations from Minsk; Stockholm and Tehran latest additions to growing network|date=2010-08-11|work=anna.aero|language=en-GB|accessdate=2022-04-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127165944/https://www.anna.aero/2010/08/11/belavia-now-serving-32-destinations-from-minsk/|url-status=dead}}</ref> Три изнајмени авиони [[Bombardier Canadair Regional Jet|Бомбардиер CRJ 100]] биле воведени на регионалните услуги од Минск. Првиот бил испорачан во февруари 2007 година, а другите два подоцна во 2007 година. Тие директно ги замениле старите авиони Антонов Ан-24 и Туполев Ту-134. Белавија планирала да ги повлече преостанатите Туполев Ту-154М до 2011 година по пензионирањето на последниот Туполев Ту-134 во летото 2009 година, кој бил заменет со Боинг 737-500. На 27 јуни 2014 година, била објавена нарачка за три авиони Боинг 737-800 кои директно ќе ги купи Белавија. Првиот од нив бил испорачан во август 2016 година.<ref>"Another NG for Belavia". ''Airliner World'' (October 2016): 8.</ref> Во август 2016 година, Белавија го добила својот прв авион со нивната нова боја. Ова е прво ребрендирање од основањето на компанијата во 1996 година на 20-годишнината од нејзиното постоење. Новата боја била применета на сосема нов Боинг 737-800. Многу поновите 737 ги замениле старите Туполев Ту-154. На 1 октомври 2016 година, Белавија ги повлекла двата преостанати Туполев Ту-154 од редовните услуги како една од последните авиокомпании ширум светот што го направиле тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/49901-belaruss-belavia-ends-scheduled-tu-154m-operations|title=Belarus's Belavia ends scheduled Tu-154M operations|work=ch-aviation|language=en|accessdate=2022-04-04}}</ref> Во 2019 година компанијата вработила близу 1.900 луѓе, а остварила промет од 374 милиони евра со оперативен резултат од 49 милиони евра. Во текот на оваа година превезела речиси 4 милиони патници, што е зголемување за повеќе од 15% во споредба со бројката од 2018 година. Неколку вработени кои учествувале на [[Протести во Белорусија (2020-2021)|белоруските протести во 2020]], биле принудени да ги напуштат своите работни места. === Санкции 2021 === На 24 мај 2021 година, британската влада ја суспендирала дозволата за работа на Белавија како одговор на инцидентот со летот 4978 на Рајанер на 23 мај 2021 година. Европската унија и Украина последователно им забраниле на белоруските патнички авиони да влезат во нивниот воздушен простор или да ги користат нивните аеродроми, делотворно забранувајќи ја Белавија, што довело до суспензија на огромни делови од нивната мрежа на дестинации.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/uks-raab-says-lukashenko-must-be-held-account-jet-incident-2021-05-24/|title=UK's Raab says Lukashenko must be held to account for jet incident|last=Reuters|date=2021-05-24|work=Reuters|access-date=2022-04-05|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/world/2021/may/24/belarus-put-on-notice-of-sanctions-over-hijack-of-ryanair-flight|title=EU imposes new economic sanctions on Belarus over ‘hijacked’ flight|date=2021-05-25|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/belarus-politics-ukraine-idUSS8N2JP02C|title=Ukrainian airlines not allowed to transit through Belarus airspace - minister|date=2021-05-25|work=Reuters|access-date=2022-04-05|language=en}}</ref> Исто така, во 2021 година, Белавија била обвинета за оркестрирање на приливот на илегални мигранти за време на граничната криза меѓу Белорусија и Европската унија во 2021 година. Во септември 2021 година било објавено дека Белавија може да се соочи со губење на поголемиот дел од нејзината сегашна флота бидејќи на нејзините закуподавачи веќе нема да им биде дозволено да ги издаваат авионите на белоруски авиокомпании како дел од новите ембарга. Во овој момент, Белавија поседувала 18 помали, постари авиони, но и неколку изнајмени модерни авиони од западни компании, при што ирскиот ''AerCap'' со 6 и ''Nordic Aviation Capital'' со седиште во [[Данска]] со 7 авиони биле најважни добавувачи. На 16 ноември, Европската унија го потврдила прекинот на сите закупи на авиони за Белорусија од европските закуподавачи, што ја принудува авиокомпанијата да врати половина од нивната сегашна флота во краток рок.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishtimes.com/business/transport-and-tourism/irish-leasing-firms-under-pressure-over-alleged-use-of-aircraft-to-traffic-migrants-1.4703427|title=Irish leasing firms under pressure over alleged use of aircraft to traffic migrants|last=Correspondent|first=Naomi O’Leary Europe|work=The Irish Times|language=en|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotelegraph.com/belavia-droht-grossteil-der-flotte-zu-verlieren|title=Belavia droht Großteil der Flotte zu verlieren|date=2021-09-02|work=aeroTELEGRAPH|language=de-CH|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wiwo.de/unternehmen/dienstleister/belavia-wer-lukaschenko-seine-fluechtlings-flugzeuge-leiht/27721956.html|title=Belavia: Wer Lukaschenko seine Flüchtlings-Flugzeuge leiht|last=Kiani-Kreß|first=Rüdiger|work=www.wiwo.de|language=de|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotelegraph.com/eu-beendet-leasingvertraege-fuer-flugzeuge-der-belarussischen-belavia|title=EU beendet Leasingverträge für Flugzeuge der belarussischen Belavia|date=2021-11-16|work=aeroTELEGRAPH|language=de-CH|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dailynewsbrief.com/subscribe/monthly/|title=Daily Newsbrief - Monthly - The Daily News Brief|work=https://dailynewsbrief.com/|language=en-US|accessdate=2022-04-05|archive-date=2022-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406201457/https://dailynewsbrief.com/subscribe/monthly/|url-status=dead}}</ref> На 2 декември 2021 година, Белавија била додадена на листата на санкции на Европската унија. Швајцарија се приклучила на санкциите на ЕУ на 20 декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html|title=Searching for subjects of sanctions|last=SECO|first=State Secretariat for Economic Affairs|work=www.seco.admin.ch|language=en|accessdate=2022-04-05}}</ref> == Дестинации == Пред пандемијата [[КОВИД-19]], Белавија имала летови за дестинации во Азија, Европа и Африка од својата база на националниот аеродром во Минск. Покрај редовните дестинации, Белавија оперирала и чартер летови до дестинации за одмор и ВИП чартери. Во пресрет на инцидентот со принудното симнување на летот 4978 на Рајанер, Белавија опслужувала една домашна дестинација и 54 меѓународни дестинации во 32 земји. Како резултат на последователната забрана за влез на белоруски патнички авиони во воздушниот простор на ЕУ, Обединетото Кралство и Украина, авиокомпанијата е ефикасно лишена од сите, освен дваесет од овие дестинации: поради географските ограничувања, пристапите до [[Кишинев]], [[Молдавија]] и [[Белград]], [[Србија]] станале де факто невозможни, и покрај тоа што овие две земји кои не се членки на ЕУ не издадоа никакви независни забрани за патување во Белавија. На 28 мај 2021 година, авиокомпанијата го потврдила откажувањето на летовите кои инаку би биле принудени да минуваат низ ограничен воздушен простор, како и нивните тековни напори за пренасочување на врската со [[Истанбул]], [[Турција]], до овој момент со користење на права рута над [[Украина]], [[Молдавија]], [[Романија]] како и територијалните води на [[Бугарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.flightconnections.com/route-map-belavia-b2|title=Belavia Route Map and Destinations - FlightConnections|work=www.flightconnections.com|language=en|accessdate=2022-04-05}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! style="background:#3688EB; color:white;" |Земја ! style="background:#3688EB; color:white;" |Град ! style="background:#3688EB; color:white;" |Белешки |- |[[Албанија]] |[[Тирана]] |'''Суспендиран''' |- |[[Ерменија]] |[[Ереван]] | |- |[[Австрија]] |[[Виена]] |'''Суспендиран''' |- |[[Азербејџан]] |[[Баку]] | |- | rowspan="4" |[[Белорусија]] |[[Брест (Белорусија)|Брест]] |''Сезонски'' |- |[[Гомељ]] |''Сезонски'' |- |[[Гродно]] |''Сезонски'' |- |[[Минск]] | |- |[[Белгија]] |[[Шарлроа]] |'''Суспендиран''' |- | rowspan="2" |[[Бугарија]] |[[Бургас]] |'''Суспендиран''' |- |[[Варна]] |'''Суспендиран''' |- |[[Кипар]] |[[Ларнака]] |'''Суспендиран''' |- |[[Чешка]] |[[Прага]] |'''Суспендиран''' |- | rowspan="4" |[[Египет]] |[[Каиро]] |Прекинат |- |[[Хургада]] |''Чартер'' |- |[[Марса Алам]] |Прекинат |- |[[Шарм ел-Шеик]] |''Чартер'' |- |[[Естонија]] |[[Талин]] |'''Суспендиран''' |- |[[Финска]] |[[Хелсинки]] |'''Суспендиран''' |- | rowspan="2" |[[Франција]] |[[Ница]] |'''Суспендиран''' |- |[[Париз]] |'''Суспендиран''' |- | rowspan="2" |[[Грузија]] |[[Батуми]] | |- |[[Тбилиси]] | |- | rowspan="4" |[[Германија]] |[[Берлин]] |'''Суспендиран''' |- |[[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]] |'''Суспендиран''' |- |[[Хановер]] |'''Суспендиран''' |- |[[Минхен]] |'''Суспендиран''' |- | rowspan="3" |[[Грција]] |[[Ираклион]] |'''Суспендиран''' |- |[[Патра]] |'''Суспендиран''' |- |[[Родос (град)|Родос]] |'''Суспендиран''' |- |[[Унгарија]] |[[Будимпешта]] |'''Суспендиран''' |- |[[Иран]] |[[Техеран|Техран]] |Прекинат |- |[[Ирска]] |[[Шанон]] |Прекинат |- |[[Израел]] |[[Тел Авив]] | |- | rowspan="2" |[[Италија]] |[[Милано]] |'''Суспендиран''' |- |[[Рим]] |'''Суспендиран''' |- | rowspan="6" |[[Казахстан]] |[[Актау]] | |- |[[Алмати]] | |- |[[Караганда]] |''Сезонски'' |- |[[Костанај]] |''Сезонски'' |- |[[Нур-Султан]] | |- |[[Павлодар]] |''Сезонски'' |- |[[Латвија]] |[[Рига]] |'''Суспендиран''' |- |[[Либан]] |[[Бејрут]] | |- |[[Либија]] |[[Триполи]] |Прекинат |- | rowspan="2" |[[Литванија]] |[[Паланга]] |'''Суспендиран''' |- |[[Вилнус]] |'''Суспендиран''' |- |[[Молдавија]] |[[Кишинев]] |'''Суспендиран''' |- |[[Црна Гора]] |[[Тиват]] |'''Суспендиран''' |- |[[Холандија]] |[[Амстердам]] |'''Суспендиран''' |- |[[Полска]] |[[Варшава]] |'''Суспендиран''' |- | rowspan="13" |[[Русија]] |[[Калининград]] | |- |[[Казањ]] | |- |[[Краснодар]] | |- |[[Москва]] | |- |[[Нижни Новгород]] | |- |[[Новосибирск]] |Прекинат |- |[[Нојабрск]] |''Чартер'' |- |[[Ростов на Дон]] | |- |[[Санкт Петербург]] | |- |[[Самара]] |Прекинат |- |[[Сочи]] | |- |[[Воронеж]] | |- |[[Екатеринбург]] |Прекинат |- |[[Србија]] |[[Белград]] |'''Суспендиран''' |- | rowspan="2" |[[Шпанија]] |[[Барселона]] |'''Суспендиран''' |- |[[Реус]] |'''Суспендиран''' |- |[[Шведска]] |[[Стокхолм]] |'''Суспендиран''' |- |[[Швајцарија]] |[[Женева]] |'''Суспендиран''' |- |[[Тунис]] |[[Тунис]] |Прекинат |- | rowspan="5" |[[Турција]] |[[Анталија]] |''Сезонски чартер'' |- |[[Бодрум]] |''Сезонски чартер'' |- |[[Даламан]] |''Сезонски чартер'' |- |[[Истанбул]] | |- |[[Измир]] |''Сезонски чартер'' |- |[[Туркменистан]] |[[Ашхабад]] | |- | rowspan="5" |[[Украина]] |[[Харков]] |'''Суспендиран''' |- |[[Киев]] |'''Суспендиран''' |- |[[Лавов]] |'''Суспендиран''' |- |[[Одеса]] |'''Суспендиран''' |- |[[Обединети Арапски Емирати|ОАЕ]] |[[Дубаи]] |- | rowspan="2" |[[Обединето Кралство]] |[[Лондон]] |'''Суспендиран''' |- |[[Манчестер]] |'''Суспендиран''' |} == Флота == === Тековна флота === [[Податотека:Belavia, EW-366PA, Boeing 737-31S (39200361412).jpg|мини|[[Боинг 737|Боинг 737-300]]]] [[Податотека:Boeing 737-800 of Belavia.jpg|мини|[[Боинг 737|Боинг 737-800]]]] Од март 2022 година, флотата Белавија се состоела од следниве авиони: {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center" |+Флота на Белавија ! rowspan="2" |Авион ! rowspan="2" |Слика ! rowspan="2" |Во употреба ! colspan="3" |Патници ! rowspan="2" |Белешки |- !<abbr title="Business">Б</abbr> !<abbr title="Economy">Е</abbr> !Вкупно |- |[[Боинг 737|Боинг 737-300]] |[[Податотека:Belavia, EW-366PA, Boeing 737-31S (39200361412).jpg|безрамка]] |3 |&mdash; |148 |148 |Да се вратат изнајмените авиони;<ref name="leaseban">[https://www.ch-aviation.com/portal/news/107399-lithuania-pushes-for-eu-ban-on-belavia-leases ch-aviation.com - Lithuania pushes for EU ban on Belavia leases] 31 August 2021</ref><ref name="leaseembargo">[https://www.aerotelegraph.com/eu-beendet-leasingvertraege-fuer-flugzeuge-der-belarussischen-belavia aerotelegraph.com] (German) 16 November 2021</ref> 1 складиран<ref name="ps">[https://www.planespotters.net/airline/Belavia planespotters.net - Belavia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230218154507/https://www.planespotters.net/airline/Belavia |date=2023-02-18 }} retrieved 20 March 2022</ref> |- |[[Боинг 737|Боинг 737-500]] |[[Податотека:Boeing 737-500, Belavia, PRG.jpg|безрамка]] |1 |8 |112 |120 | |- |[[Боинг 737|Боинг 737-800]] |[[Податотека:EW-455PA BCN (42298939980).jpg|безрамка]] |5 |&mdash; |189 |189 |1 складиран<ref name="ps" /> |- |[[Боинг 737|Боинг 737 МАХ 8]] | |1 |12 |162 |174 |складиран<ref name="ps" /> |- |[[Embraer E-Jet семејство|Embraer 175]] |[[Податотека:EW 512PO Embraer ERJ 175LR (170-200LR) E75S c n 170-721 - BRU (31257499068).jpg|безрамка]] |1 |12 |64 |76 | |- |[[Embraer E-Jet семејство|Embraer 195]] |[[Податотека:Belavia, EW-513PO, Embraer ERJ-195LR (49589177901).jpg|безрамка]] |4 |11 |96 |107 |Да се вратат изнајмените авиони;<ref name="leaseban" /><ref name="leaseembargo" /> 1 складиран<ref name="ps" /> |- !Total ! !14 ! colspan="4" | |} === Историска флота === [[Податотека:Туполев Ту-134 61033, Москва - Шереметьево RP2213.jpg|мини|Поранешен [[Туполев Ту-134]] на Белавија ]] [[Податотека:Belavia Tupolev Tu-154M Bidini-1.jpg|мини|Поранешен [[Туполев Ту-154|Туполев Ту-154М]] на Белавија ]] {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center" |+Историска флота на Белавија !Авион !Слика !Белешки |- |[[Антонов Ан-10]] | | |- |[[Антонов Ан-24]] |[[Податотека:Антонов Ан-24 27308101, Санкт-Петербург - Пулково RP130032.jpg|безрамка]] |Стекнат во 1998 година од МинскАвиа |- |[[Антонов Ан-26]] | |Стекнат во 1998 година од МинскАвиа |- |[[Боинг 737|Боинг 737-500]] | |Пензиониран во 2021 |- |[[Бомбардиер ЦРЈ100/200|Бомбардиер ЦРЈ-100ЕР]] | | |- |[[Бомбардиер ЦРЈ100/200|Бомбардиер ЦРЈ-200ЕР]] | | |- |[[Ембраер Е2|Ембраер 195-Е2]] | |Сите се префрлени на складиште во [[Казахстан]] пред да се вратат кај закуподавачот. |- |[[Иљушин Ил-86]] |[[Податотека:Aeroflot Ilyushin Il-86 Shannon Airport Gupta.jpg|безрамка]] | |- |[[Туполев Ту-124]] | | |- |[[Туполев Ту-134|Туполев Ту-134А]] |[[Податотека:Туполев Ту-134 61033, Москва - Шереметьево RP4041.jpg|безрамка]] | |- |[[Туполев Ту-154|Туполев Ту-154Б]] |[[Податотека:Туполев Ту-154 91A896, Москва - Домодедово RP4378.jpg|безрамка]] |Еден се користи како макет за обука |- |[[Туполев Ту-154|Туполев Ту-154Б1]] | |Уништен |- |[[Туполев Ту-154|Туполев Ту-154Б2]] | |6 уништени, 9 складирани; Еден се користи како макет за обука |- |[[Јаковлев Јак-40]] |[[Податотека:ЯК-40.jpg|безрамка]] |Стекнат во 1998 година од МинскАвиа |} == Инциденти и несреќи == * На 6 јануари 2003 година, на Јаковлев Јак-40 се скршила шофершајбната за време на летот, на пат за [[Прага]]. Двајца ловци на чешките воздухопловни сили го придружувале авионот до безбедно слетување на меѓународниот аеродром Ружиње. * На 14 февруари 2008 година, летот Белавија 1834, на авионот Бомбардиер ЦРЈ100ЕР на пат од [[Ереван]], [[Ерменија]], за Минск, удрил со левото крило на пистата за време на полетувањето од меѓународниот аеродром Звартнотс, потоа удрил на земјата, се превртел и застанал во близина на пистата. Сите 18 патници и 3 членови на екипажот успеале да побегнат од леталото пред да се запали, делумно поради навремената реакција на пожарникарската и спасувачката екипа на аеродромот. Главната причина за несреќата била контаминација со мраз што довело до застој на левото крило. == Предлошки == <references /> [[Категорија:Авиокомпании]] [[Категорија:Авиокомпании од Белорусија]] 23kdzq67ctplgjcpzkr0u81eyag8hgr Афера „Ибица“ 0 1297799 5630894 5422230 2026-09-22T05:27:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630894 wikitext text/x-wiki '''Аферата Ибица''' ({{langx|de|Ibiza-Affäre}})<ref>{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/20190523-austrias-ibiza-gate-video-what-we-know|title=Austria's 'Ibiza-gate' video: What we know|date=23 May 2019|work=[[France 24]]|access-date=24 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524120901/https://www.france24.com/en/20190523-austrias-ibiza-gate-video-what-we-know|archive-date=24 May 2019|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref> — политички скандал во [[Австрија]] во кој биле вклучени [[Хајнц-Кристијан Штрахе]], поранешен [[вицеканцелар на Австрија]] и лидер на [[Слободарска партија на Австрија|Партијата на слободата]] (ФПО), и [[Јохан Гуденус]], заменик-претседател на Партијата на слободата. Скандалот бил предизвикан на [[17 мај]] [[2019]] година со објавување на тајно снимено видео, кое било нарачано од адвокатот роден во [[Иран]], Рамин Мирфакраи <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thelocal.at/20190526/what-you-need-to-know-about-austrias-ibiza-gate-video|title=What you need to know about Austria's 'Ibiza-gate' video|date=29 May 2019|work=The Local|agency=AFP}}</ref><ref name="Wiener Anwalt gesteht">{{Наведени вести|url=https://www.bild.de/politik/ausland/politik-ausland/oesterreich-nach-video-mit-strache-fpoe-gestaendnis-eines-beteiligten-anwalts-62164764.bild.html|title=Wiener Anwalt gesteht - Ich stecke hinter dem Strache-Video|last=Ronzheimer|first=Paul|date=24 May 2019|work=[[Bild]]|language=de|trans-title=Viennese lawyer confesses 'I am behind the Strache video'}}</ref><ref name="oe24">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oe24.at/oesterreich/politik/Strache-zeigt-jetzt-Video-Trio-an/381643178|title=Strache zeigt jetzt Video-Trio an|date=24 May 2019|publisher=[[Österreich (newspaper)|oe24]]|language=de|trans-title=Strache is pressing criminal charges against video trio|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525114705/https://www.oe24.at/oesterreich/politik/Strache-zeigt-jetzt-Video-Trio-an/381643178|archive-date=25 May 2019|accessdate=25 May 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.co.uk/article/dirty-toes-almost-gave-away-sting-that-shattered-austrian-politics-530fbkdsg|title=Dirty toes almost gave away sting that shattered Austrian politics|last=Crossland|first=David|date=25 May 2019|work=[[The Times]]|access-date=7 July 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.tdg.ch/monde/ibizagate-sait-video/story/24177861|title="Ibizagate": ce que l'on sait de la vidéo|date=27 May 2019|work=[[Tribune de Genève]]|agency=AFP|language=fr|trans-title="Ibizagate": What we know about the video}}</ref> ( {{Langx|fa|رامین میرفخرایی}}),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ion.ir/news/474016/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D9%81%D8%AE%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C|date=19 May 2019|publisher={{ill|Iran online|fa|ایران آنلاین}}|language=fa|script-title=fa:نقش وکیل ایرانی در بحران سیاسی اتریش|trans-title=The role of the lawyer in the Austrian political crisis|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527183311/http://ion.ir/news/474016/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D9%81%D8%AE%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C|archive-date=27 May 2019|accessdate=27 May 2019}}</ref> на состанокот во [[Ибица]], [[Шпанија]] во јули [[2017]] година, на кој се чини дека тогашните опозициски политичари Штрахе и Гуденус разговараат за прикриените практики и намери на нивната партија.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/20190518-austrian-government-plunged-crisis-over-ibiza-affair|title=Austrian government plunged into crisis over 'Ibiza affair'|date=18 May 2019|work=[[France 24]]|access-date=20 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520053818/https://www.france24.com/en/20190518-austrian-government-plunged-crisis-over-ibiza-affair|archive-date=20 May 2019|agency=[[Agence France-Presse|AFP]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-18/austria-s-fpoe-offers-to-replace-strache-with-hofer-apa-reports|title=Austria's Nationalist Vice Chancellor Quits Over Video Scandal|last=Groendahl|first=Boris|date=18 May 2019|work=Bloomberg|access-date=20 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519124614/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-18/austria-s-fpoe-offers-to-replace-strache-with-hofer-apa-reports|archive-date=19 May 2019}}</ref><ref name="nythighlights">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2019/05/18/world/europe/austria-video-strache.html|title=Highlights From the Video That Brought Down Austria's Vice Chancellor|last=Schuetze|first=Christopher F.|date=18 May 2019|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518173337/https://www.nytimes.com/2019/05/18/world/europe/austria-video-strache.html|archive-date=18 May 2019|accessdate=20 May 2019}}</ref> Во видеото, и двајцата политичари изгледале како приемчиви на предлозите на една жена која себеси се нарекува Алиона Макарова, која се претставува како внука на [[Русија|рускиот]] стопанственик [[Игор Макаров (стопанственик)|Игор Макаров]],<ref>{{Наведени вести|url=https://projekte.sueddeutsche.de/artikel/politik/strache-video-die-falle-e844402/|title=Das Strache-Video: Die Falle|last=Al-Serori|first=Leila|date=17 May 2019|work=[[Süddeutsche Zeitung]]|last2=Das Gupta|first2=Oliver|last3=Münch|first3=Peter|last4=Obermaier|first4=Frederik|last5=Obermayer|first5=Bastian}}</ref> разговарајќи за поддршка на ФПО преку позитивно покривање на вестите во замена за владини договори. Штрахе и Гуденус, исто така, навестиле коруптивни политички практики во кои се вклучени други богати донатори на партијата во [[Европа]] и на други места. Скандалот предизвикал колапс на австриската владина коалиција на [[18 мај]] [[2019]] година и најава за предвремени избори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48320983|title=Austria chancellor calls for snap election after corruption scandal|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518210930/https://www.bbc.com/news/world-europe-48320983|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/05/18/world/europe/austria-strache-resigns-video.html|title=Austrian Leader Calls for Snap Election After Far-Right Vice Chancellor Resigns|last=Bennhold|first=Katrin|date=18 May 2019|work=The New York Times|access-date=18 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518210121/https://www.nytimes.com/2019/05/18/world/europe/austria-strache-resigns-video.html|archive-date=18 May 2019|last2=Schuetze|first2=Christopher F.|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Во гласањето за недоверба на 27 мај, [[Себастијан Курц]] бил надгласен од функцијата [[Канцелар на Австрија|австриски канцелар]] од Парламентот, а на 28 мај била назначена преодна влада. Изборите биле закажани за [[29 септември]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/what-happens-if-austrias-chancellor-is-voted-out/a-48821380|title=What happens if Austria's chancellor is voted out?|last=Ismail|first=Nermin|date=21 May 2019|work=Deutsche Welle|access-date=7 July 2020}}</ref> Во [[2020]] година јавното обвинителство објавило делумен транскрипт од видеото. Во новиот материјал, Штрахе ја одбил понудата.<ref name="DieWeltAugust2020">{{Наведени вести|url=https://www.welt.de/politik/ausland/article214060112/Ibiza-Video-Neue-Sequenzen-koennten-Strache-entlasten.html|title=Neue Sequenzen des Ibiza-Videos aufgetaucht – sie könnten Strache entlasten|date=22 August 2020|access-date=22 August 2020|publisher=Die Welt|language=de}}</ref> == Видео == [[Податотека:Heinz-Christian_Strache_-_Wahlkampfauftakt_am_29._Aug._2020_(1).JPG|мини|Хајнц-Кристијан Штрахе во 2020 година]] На 17 мај 2019 година, ''[[Der Spiegel|Дер Шпигел]]'' и ''[[Зидојче цајтунг|Зидојче Цајтунг]]'' објавиле дека во 2017 година, на членовите на Партијата на слободата Хајнц-Кристијан Штрахе и Јохан Гуденус, им била понудена изборна поддршка од жена која се претставувала како внука на руски олигарх по име [[Игор Макаров (стопанственик)|Игор Макаров]]. Изворот на наводите било видео тајно снимено во изнајмена вила на [[Ибица]] во јули 2017 година, на кое очигледно се гледа како Штрахе се согласува да и понуди помош на жената при стекнување деловни договори во [[Австрија]] во замена за давање поддршка на претстојните избори во октомври 2017 година во Австрија.<ref name="nythighlights"/> Според германските медиуми, кои прегледале делови од снимката, но не ги објавиле целосните снимки што им се достапни, на видео-состанокот учествувале пет лица. Тие лица го вклучувале Хајнц-Кристијан Штрахе; жена која изјавува дека е внука на руски олигарх; преведувач (кој бил со неа); друг функционер на [[Слободарска партија на Австрија|Партијата на слободата]], Јохан Гуденус, кој се чини дека го организирал состанокот; и сопругата на Гуденус, Тајана <ref name="nythighlights" />.<ref name="dwtajana">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/cda/bs/ko-je-tajana-gudenus/a-48811731|title=Ko je Tajana Gudenus?|last=Rujević|first=Nemanja|date=21 May 2019|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=29 September 2021|language=bs|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918170501/https://www.dw.com/cda/bs/ko-je-tajana-gudenus/a-48811731|url-status=dead}}</ref> Лицата зборувале на англиски, германски и руски јазик.<ref name="trap">{{Наведени вести|url=https://projekte.sueddeutsche.de/artikel/politik/caught-in-the-trap-e675751/|title=Caught in the Trap|last=Al-Serori|first=Leila|date=17 May 2019|work=[[Süddeutsche Zeitung]]|access-date=17 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518110419/https://projekte.sueddeutsche.de/artikel/politik/caught-in-the-trap-e675751/|archive-date=18 May 2019|last2=Das Gupta|first2=Oliver|last3=Münch|first3=Peter|last4=Obermaier|first4=Frederik|last5=Obermayer|first5=Bastian}}</ref> На снимката, според ''Der Spiegel'', Штрахе му рекол на наводниот инвеститор дека ја посетувал [[Русија]] во многу наврати и дека имал состаноци со советниците на рускиот претседател [[Владимир Путин]] со цел да создаде „''стратешка соработка''“.<ref name="nythighlights"/> Тој се согласил со предлогот на жената дека таа би можела да и помогне на неговата партија на изборите во 2017 година со купување на масовниот таблоид ''[[Кронен Цајтунг]]''; Штрахе понатаму ѝ предложил да донира средства преку нивните партиски здруженија кои тешко би можеле да се ревидираат.<ref name="nythighlights" /><ref name="trap"/> За време на разговорот на снимката, Штрахе изјавува дека имал контакти со Израелци кои се противат на левичарската политика во [[Израел]] и дека бил поканет во [[Кина]] за да го промовира бизнисот меѓу Австрија и Кина. Штрахе рекол дека компаниите [[Glock Ges.mbH|Glock Ges.mb]] Х. и [[Новоматик]], и инвеститорите [[Хајди Хортен]] и [[Рене Бенко]], направиле големи донации и на ФПО и на Австриската народна партија (ОВП) користејќи непрофитни здруженија, наводи кои сите ги негирале. Штрахе, исто така, изјавил дека Ханс Петер Хазелштајнер, главен акционер на градежната компанија Страбаг, повеќе нема да добива провизии од владата.<ref name="trap"/> Во видеото, Штрахе е снимен како вели дека сака „''да изгради медиумски пејзаж како [[Виктор Орбан|Орбан]]''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/austria-far-right-freedom-strache/|title=Austrian far-right leader filmed offering public contracts for campaign support|last=Weise|first=Zia|date=17 May 2019|work=[[Politico]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518085528/https://www.politico.eu/article/austria-far-right-freedom-strache/|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref> == Контекст == [[Податотека:GuentherZ_2012-05-22_0021_Wien19_U4-Heiligenstadt_FPOe_Johann_Gudenus.jpg|мини|Јохан Гуденус во 2012 година]] Средбата во вилата ја организирал Гуденус, кој имал неколку претходни средби со жената во [[Виена]]; Гуденус обезбедил и дел од преводот за време на состанокот бидејќи зборува руски.<ref name="nythighlights"/><ref name="trap"/> Во одреден момент од средбата Гуденус му вели на сомнителниот Штрахе: „''Не, тоа не е стапица''“.<ref name="nythighlights" /><ref name="trap" /> Јохан Гуденус во едно подоцнежно интервју изјавил дека лицето кое го остварило првиот контакт со потенцијалната внука на руски олигарх, а исто така присуствувало на првиот состанок на [[24 март]] [[2017]] година, бил адвокат од [[Виена]]. Според интервјуто, мажот на Гуденус го потврдил и идентитетот на жената и нејзиниот германски соучесник. Самиот адвокат одбил да даде информации за печатот, укажувајќи на привилегијата адвокат-клиент и барајќи да не биде именуван во публикациите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.tagesspiegel.de/politik/wegen-aussagen-zum-ibiza-video-spoe-will-kanzler-kurz-verklagen/24368506.html|title=Wiener Anwalt soll Termin mit Russin vermittelt haben|date=22 May 2019|work=[[Der Tagesspiegel]]|access-date=22 May 2019|agency=dpa|language=de}}</ref> ''Der Spiegel'' и ''Süddeutsche Zeitung'', кои дале анализа за делови од видеото (над шест часа), тврдат дека не го знаеле идентитетот и мотивите на оние кои го направиле видеото и кои им го дале.<ref name="trap"/> На [[22 мај]] [[2019]] година, двајцата одговорни новинари на ''Süddeutsche Zeitung'', новинарите добитници на [[Пулицерова награда]] Бастијан Обермаер и Фредерик Обермаер, зборувале во телевизиско говорно шоу за начинот на кој информаторот им покажал извадоци од материјалот. За време на нивната втора средба со изворот, користена е одредена [[Поларизација (бранови)|технологија за поларизација]], така што тие морале да користат специјално обложени очила за да можат да го видат материјалот на лаптопот што им го дал информаторот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.welt.de/politik/ausland/article193934687/Strache-Video-Es-war-jemand-der-mit-Deutschen-sprechen-wollte.html|title='Es war jemand, der dezidiert mit Deutschen sprechen wollte'|date=22 May 2019|work=[[Die Welt]]|access-date=22 May 2019|language=de|trans-title=It was someone who decidedly wanted to talk to Germans}}</ref> За двата инволвирани документи, ''Der Spiegel'' и ''Süddeutsche Zeitung'', изјавиле дека не платиле за видеото.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.diepresse.com/5632190/wiener-anwalt-soll-ibiza-falle-ausgelegt-haben|title=Wiener Anwalt soll Ibiza-Falle ausgelegt haben|last=Thalhammer|first=Anna|date=21 May 2019|work=diepresse.com|access-date=22 May 2019|publisher=Die Presse|last2=Ultsch|first2=Christian|language=de|trans-title=Viennese Attorney allegedly set up Ibiza trap}}</ref> === Шпекулации и истражувања === Високо професионалното поставување на очигледната замка, количината на време и пари потрошени за подготовка и реализација, го натерало германскиот ''[[Die Welt]]'' да се запраша кој можеби стоел зад оваа операција да го создаде она што весникот го ''нарекол'' ''[[Компромат]]'' (инкриминирачки материјал што ќе се користи во вистински момент да се поткопа нечиј непријател), кој бил задржан две години и бил објавен во јавноста неколку дена пред изборите за Европскиот парламент што ќе се одржат во мај 2019 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.welt.de/debatte/kommentare/article193733087/Strache-Video-Eine-Strategie-wie-sie-der-russische-Geheimdienst-perfektionierte.html|title=Eine Strategie, wie sie der russische Geheimdienst perfektionierte|last=Boie|first=Johannes|date=18 May 2019|work=[[Die Welt]]|access-date=20 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518212033/https://www.welt.de/debatte/kommentare/article193733087/Strache-Video-Eine-Strategie-wie-sie-der-russische-Geheimdienst-perfektionierte.html|archive-date=18 May 2019|publisher=Axel Springer SE|language=de|author-link=:de:Johannes Boie}}</ref> Австрискиот весник „''Wiener Zeitung'' “ ја поврзал германската групација политички активисти, ''[[:de:Zentrum für Politische Schönheit|Zentrum für Politische Schönheit]]'', со создавањето на видеото, со оглед на нејзината претходна активност, како и сомнителното однесување на [[Твитер]], а групата била првата што следела нов профил кој прво твитнал за првичното објавување на содржината на видеото.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/oesterreich/2010055-Wer-hat-das-Ibiza-Video-gefilmt-und-in-Umlauf-gebracht.html|title=Wer hat das Ibiza-Video gefilmt und in Umlauf gebracht?|last=Seifert|first=Thomas|date=19 May 2019|work=[[Wiener Zeitung]]|access-date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519171151/https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/oesterreich/2010055-Wer-hat-das-Ibiza-Video-gefilmt-und-in-Umlauf-gebracht.html|archive-date=19 May 2019|language=de}}</ref> Канцеларот Себастијан Курц ги посочил сличностите со методите што ги користи израелскиот советник за избори Тал Силберштајн <ref name="bild190519">{{Наведени вести|url=https://www.bild.de/politik/ausland/politik-ausland/oesterreich-wieso-vermutet-die-fpoe-tal-silberstein-hinter-ibiza-video-62007920.bild.html|title=Warum Tal Silberstein im Fall Strache erwähnt wird|date=19 May 2019|work=[[Bild]]|access-date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519114632/https://www.bild.de/politik/ausland/politik-ausland/oesterreich-wieso-vermutet-die-fpoe-tal-silberstein-hinter-ibiza-video-62007920.bild.html|archive-date=19 May 2019|language=de}}</ref> кој бил приведен на сослушување под обвинение за перење пари во [[Израел]] пред австриските избори во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.politico.eu/article/austria-tal-silberstein-social-democrats-drop-adviser-over-money-laundering-probe|title=Austrian Social Democrats drop adviser over money-laundering probe|last=Kroet|first=Cynthia|date=14 August 2017|work=Politico|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512212659/https://www.politico.eu/article/austria-tal-silberstein-social-democrats-drop-adviser-over-money-laundering-probe/|archive-date=12 May 2019|accessdate=20 May 2019}}</ref> Силберштајн бил обвинет во Австрија дека користел методи на негативна кампања за поддршка на СПО на изборите во 2017 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.haaretz.com/world-news/europe/the-israeli-consultants-who-shook-up-the-austrian-election-1.5457720|title=Anti-Semitism, Threats and Leaks: Meet the Israeli Political Consultants Shaking Up the Austrian Election|last=Aderet|first=Ofer|date=15 October 2017|work=[[Haaretz]]|access-date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206033921/https://www.haaretz.com/world-news/europe/the-israeli-consultants-who-shook-up-the-austrian-election-1.5457720|archive-date=6 December 2018}}</ref> Сепак, Силберштајн негирашел каква било вмешаност во видеото на Ибица и го обвинил Курц дека се обидува да го одвлече вниманието од самиот скандал.<ref>{{Наведени вести|url=https://orf.at/stories/3123438/|title=Tal Silberstein bestreitet Involvierung in 'Ibiza-Video'|date=20 May 2019|work=[[ORF (broadcaster)|ORF]]|language=de|trans-title=Tal Silberstein disputes involvement in 'Ibiza Video'}}</ref> Австрискиот писател и историчар [[Дорон Рабиновичи]] го критикувал Курц за „''целосно неодговорно''“ повикување на антисемитски стереотипи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://orf.at/stories/3123320/|title=Rabinovici: Kurz' 'Spiel' mit Antisemitismus|date=20 May 2019|work=[[ORF (broadcaster)|ORF.at]]|language=de|trans-title=Rabinovici: Kurz's 'Game' with Antisemitism|accessdate=24 May 2019}}</ref> Германскиот таблоид ''[[Билд]]'' шпекулирал дека австрискиот адвокат Рамин Мирфакраи, кој е роден во [[Техеран]], и Џулијан Хесенталер,<ref name="epicenter">{{Наведени вести|url=https://epicenter.works/content/the-deterrent-effect-of-the-julian-hessenthaler-case-criminal-prosecution-must-not-lead-to|title=The Deterrent Effect of the Julian Hessenthaler Case: Criminal Prosecution Must Not Lead to Diminished Freedom of Opinion|date=7 September 2021|work=[[:de:epicenter.works|epicenter.works]]|access-date=2022-04-07|archive-date=2022-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121013429/https://epicenter.works/content/the-deterrent-effect-of-the-julian-hessenthaler-case-criminal-prosecution-must-not-lead-to|url-status=dead}}</ref> австриски приватен истражител со лажна адреса во [[Минхен]], стојат зад оваа операција.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bild.de/politik/ausland/politik-ausland/oesterreich-heisse-spur-im-ibiza-beben-war-es-dieser-anwalt-62095558.bild.html|title=Hat DIESER Wiener Anwalt Strache in die Fall gelockt|date=22 May 2019|work=[[Bild Zeitung]]|language=de|trans-title=Did THIS Viennese lawyer lure Strache into the case}}</ref> Подоцна во мај 2019 година Рамин Мирфакраи преку неговиот адвокат Ричард Сојер изјавил во соопштение за печатот дека тој го нарачал видеото.<ref name="Wiener Anwalt gesteht"/> Новинарското истражување на ''Кронен Цајтунг'' покажало дека „''адвокатот М. бараше потенцијален купувач две години, пред конечно да го продаде видеото за 600.000 евра на организација со седиште во Германија''“. Според истражувањето, улогата на внука на рускиот олигарх ја имала босанскиот студент по земјоделство, специјално избран за таа работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/oesterreich/2011275-Staatsanwaltschaft-ermittelt-in-der-Causa-Ibiza-Video.html|title=Staatsanwaltschaft ermittelt in der Causa Ibiza-Video|date=27 May 2019|work=[[Wiener Zeitung]]|language=de|trans-title=Public prosecutor's office investigates Ibiza video case|accessdate=27 May 2019}}</ref> == Последици == [[Податотека:Demo_Rücktritt_Jetzt!_-_Heinz-Christian_Strache_Ibiza-Affäre_18._Mai_2019_6_(Wien).jpg|мини|Митингот на Балхаусплац на 18 мај 2019 година барајќи предвремени избори]] === Оставки на Штрахе и Гуденус === На [[18 мај]] [[2019]] година, Штрахе ја објавил својата оставка од функцијата [[Вицеканцелар на Австрија|заменик-канцелар на Австрија]] и претседател на Партијата на слободата на прес-конференција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/austrian-vice-chancellor-resigns/|title=Austrian Vice Chancellor Strache resigns over scandal|last=Heath|first=Ryan|last2=Karnitschnig|first2=Matthew|date=20 May 2019|work=Politico|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519233929/https://www.politico.eu/article/austrian-vice-chancellor-resigns/|archive-date=19 May 2019|accessdate=20 May 2019}}</ref> Тој изјавил дека му понудил на канцеларот Курц оставка од функцијата вице-канцелар во 11:00 часот по средноевропско време тој ден, непосредно пред да присуствува на прес-конференцијата. Курц го прифатил повлекувањето и одговорил дека ќе го советува претседателот [[Александар Ван дер Белен]] формално да го разреши Штрахе. Штрахе го номинирал [[Норберт Хофер]], кој бил министер за инфраструктура и сообраќај, како и заменик-претседател на Партијата на слободата, за негов наследник за функцијата вице-канцелар и партиски лидер. Президиумот на Партијата на слободата требало да се состане на 19 мај и официјално да го назначи Хофер за вршител на должноста и назначен партиски лидер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://orf.at/stories/3122849/|title=Strache erklärt Rücktritt|date=18 May 2019|work=orf.at|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518103542/https://orf.at/stories/3122849/|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/ausland/strache-ruecktritt-101.html|title=Strache tritt zurück|work=www.tagesschau.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518113918/https://www.tagesschau.de/ausland/strache-ruecktritt-101.html|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foxnews.com/world/austrias-populist-vice-chancellor-resigns-after-alleged-corruption-video-surfaces|title=Austria's populist vice chancellor resigns after alleged corruption video surfaces|last=Mikelionis|first=Lukas|date=18 May 2019|work=Fox News|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518141543/https://www.foxnews.com/world/austrias-populist-vice-chancellor-resigns-after-alleged-corruption-video-surfaces|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref> На прес-конференцијата Штрахе го прикажал снимањето на видеото како незаконско и неморално дело на печатот и најавил дека ќе преземе секакви можни правни мерки против организаторите, снимачите и издавачите на видеото. Меѓутоа, подоцна го признал своето неправилно дело. Понатаму, Штрахе посакал да остане првата влада на Курц.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-austria-politics-strache-resignation/austrias-far-right-vice-chancellor-strache-steps-down-idUSKCN1SO09F|title=Austria's far-right Vice Chancellor Strache steps down|date=18 May 2019|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519124226/https://www.reuters.com/article/us-austria-politics-strache-resignation/austrias-far-right-vice-chancellor-strache-steps-down-idUSKCN1SO09F|archive-date=19 May 2019|accessdate=20 May 2019}}</ref> Набргу откако Штрахе ја објавил својата оставка, Гуденус најавип и повлекување од сите политички функции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kurier.at/politik/inland/gudenus-folgt-strache-und-tritt-von-allen-aemtern-zurueck/400498555|title=Gudenus tritt ebenfalls von allen Ämtern zurück|date=18 May 2019|work=kurier.at|language=de|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kleinezeitung.at/politik/innenpolitik/5630432/Nach-SkandalVideo_Auch-Johann-Gudenus-tritt-von-allen-Aemtern-zurueck|title=Auch Johann Gudenus tritt von allen Ämtern zurück|date=18 May 2019|work=www.kleinezeitung.at|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518111313/https://www.kleinezeitung.at/politik/innenpolitik/5630432/Nach-SkandalVideo_Auch-Johann-Gudenus-tritt-von-allen-Aemtern-zurueck|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref> === Крај на коалицијата и предвремени избори === На [[18 мај]] [[2019]] година, во 19:45 часот по [[Средноевропско летно време|средноевропско]] време, канцеларот Курц дал официјална изјава на прес-конференција во [[Канцеларија (Австрија)|Канцеларијата]]. Во изјавата, Курц ја пофалил соработката меѓу двете партии, но изјавил „''доста е''“ и со тоа ставил крај на [[Првата влада на Курц|актуелната коалициска влада]] ; тој, исто така, изјавил дека побарал претседателот Александар Ван дер Белен да иницира законодавни избори што е можно порано.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tvthek.orf.at/profile/ZIB-1/1203/ZIB-1/14013899/Kanzler-Kurz-OeVP-Schnellstmoegliche-Neuwahlen/14498365|title=Kanzler Kurz: Schnellstmögliche Neuwahlen|work=tvthek.orf.at|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518193518/https://tvthek.orf.at/profile/ZIB-1/1203/ZIB-1/14013899/Kanzler-Kurz-OeVP-Schnellstmoegliche-Neuwahlen/14498365|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://orf.at/live/5068-Kurz-will-Neuwahlen/|title=Kurz will Neuwahlen|date=18 May 2019|work=orf.at|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518191728/https://orf.at/live/5068-Kurz-will-Neuwahlen/|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/eilmeldung/oesterreich-323.html|title=Vorgezogene Neuwahlen in Österreich|work=www.tagesschau.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518191730/https://www.tagesschau.de/eilmeldung/oesterreich-323.html|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref> На 19 мај, по состанокот со Курц, Александар Ван дер Белен изјавил дека партиите во земјата треба да ја „''обноват довербата''“ кај електоратот што е можно поскоро и се залагаат за одржување на изборите на почетокот на септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/19/austria-prepares-for-elections-after-ibiza-video-scandal-strache|title=Austria prepares for fresh elections after Ibiza video scandal|last=Oltermann|first=Philip|date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519200549/https://www.theguardian.com/world/2019/may/19/austria-prepares-for-elections-after-ibiza-video-scandal-strache|archive-date=19 May 2019|accessdate=19 May 2019}}</ref> === Разрешување на министерот за внатрешни работи Кикл === На [[20 мај]] [[2019]] година, во 18:00 часот по [[Средноевропско летно време|средноевропско]] време, канцеларот Курц на прес-конференција изјавил дека побарал од претседателот Александар Ван дер Белен да го разреши министерот за внатрешни работи [[Херберт Кикл]]. Кикл бил меѓу најконтроверзните политичари на Партијата на слободата и, како министер за внатрешни работи, би ја предводел истрагата за аферата Ибица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oe24.at/oesterreich/politik/Kurz-Kickl-kann-nicht-gegen-sich-selbst-ermitteln/380781500|title=Kurz: 'Kickl kann nicht gegen sich selbst ermitteln'|date=19 May 2019|publisher=[[Österreich (newspaper)|oe24]]|language=de|trans-title=Kurz: 'Kickl can not investigate himself'|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525111915/https://www.oe24.at/oesterreich/politik/Kurz-Kickl-kann-nicht-gegen-sich-selbst-ermitteln/380781500|archive-date=25 May 2019|accessdate=25 May 2019}}</ref> Понатаму, Курц тврдел дека Кикл не ги сфатил сериозно околностите откако го назначил [[Питер Голдгрубер]] за генерален директор за јавна безбедност по откривањето на скандалот. Голдгрубер веќе бил многу контроверзна личност пред аферата Ибица, особено поради аферата БВТ во 2018 година. Тој ја извршувал функцијата генерален секретар за внатрешни работи во времето на Кикл, и е познат по неговите блиски врски со министерот. Како генерален директор за јавна безбедност, Голдгрубер директно ќе го надгледува целото федерално спроведување на законот во Австрија. Истиот ден, претседателот Ван дер Белен одбил да го потврди назначувањето на Голдгрубер. Експертите веруваат дека Кикл го назначил Голдгрубер за генерален директор за да го прошири влијанието на неговата партија врз австриското спроведување на законот и бидејќи ова е позиција надвор од кабинетот, Голдгрубер ќе остане на функцијата дури и по крајот на првата влада на Курц.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://orf.at/live/5070-Kurz-will-FPOe-Minister-durch-Experten-ersetzen/|title=Kurz will FPÖ-Minister durch Experten ersetzen|date=20 May 2019|work=orf.at|language=de|accessdate=20 May 2019}}</ref> Партијата на слободата веќе најавила заедничко повлекување на сите свои министри доколку Курц се осмели да предложи разрешување на Кикл. Курц одговорил дека ќе ги пополни министерските места со експерти и врвни функционери доколку Партијата на слободата го стори тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://orf.at/stories/3123399/|title=Van der Bellen legt sich quer|date=20 May 2019|work=orf.at|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520154631/https://orf.at/stories/3123399/|archive-date=20 May 2019|accessdate=20 May 2019}}</ref> === Оставка на министрите на ФПО === Оставката на сите преостанати министри на ФПО во владата на Курц била објавена на [[20 мај]] [[2019]] година, откако потегот на канцеларката против Херберт Кикл станал јавен. Портпаролот на ФПО ја посочил одлуката на партиската конференција во која се наведува дека доколку канцеларката се спротивстави на Кикл, сите министри ќе поднесат оставки. Покрај Кикл, министерката за социјални работи Беате Хартингер-Клајн, министерот за транспорт, иновации и технологија Норберт Хофер и министерот за одбрана Марио Кунасек ја претставувале ФПО во администрацијата на Курц. Министерката за надворешни работи Карин Кнајсл била назначена од ФПО, но не била член на партијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/oesterreich/2010250-Alle-FPOe-Minister-verlassen-die-Regierung.html|title=Alle FPÖ-Minister verlassen die Regierung|work=wienerzeitung.at|language=de|accessdate=20 May 2019}}</ref> === Предлог за недоверба === Партијата JETZT објавила гласање за недоверба на владата, планирано да се одржи на 27 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://diepresse.com/home/innenpolitik/5631832/Sondersitzung-des-Nationalrats-findet-am-27-Mai-statt|title=Sondersitzung des Nationalrats findet am 27. Mai statt|date=21 May 2019|work=[[Die Presse]]|language=de|accessdate=21 May 2019}}</ref> Поранешниот министер за внатрешни работи Херберт Кикл (ФПО) изјавил: „''Кој дава доверба, добива доверба.'' ''Кој не дава доверба, тој нема доверба''“. Ова имплицирало дека ФПО ќе гласа против владата на Курц во предлогот. Меѓутоа, ФПО формално тврдела дека зборовите на Кикл биле извадени од контекст и дека партијата сè уште не донела одлука за гласање доверба.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/regierungskrise-in-oesterreich-kurz-koennte-der-sturz-drohen-a-1268592.html|title=Wiener Geschnetzeltes|last=Kazim|first=Hasnain|date=21 May 2019|work=[[Der Spiegel]]|access-date=21 May 2019|language=de}}</ref> На 27 мај СПО поднела барање за недоверба на владата. ФПО подоцна ја објавила својата поддршка за предлогот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rainews.it/tgr/tagesschau/articoli/2019/05/tag-sebastian-kurz-misstrauensantrag-oesterreich-spoe-fpoe-freiheitliche-sozialdemokraten-ibiza-video-regierungskrise-9c97fede-f77f-4b71-b8a1-b0cad4a07547.html|title=SPÖ bringt Misstrauensantrag gegen Regierung ein|work=TGR Tagesschau|language=de|trans-title=SPÖ introduces motion of no confidence against government|accessdate=29 May 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2019-05/oesterreich-spoe-fpoe-misstrauensantrag-sebastian-kurz-oevp|title=Österreich: FPÖ unterstützt SPÖ-Misstrauensantrag gegen Kurz-Regierung|last=ONLINE|first=ZEIT|date=27 May 2019|work=Die Zeit|access-date=29 May 2019|language=de-DE|issn=0044-2070}}</ref> Националниот совет го усвоила предлогот без пребројување, бидејќи претседателот утврдил дека има мнозинство за гласање недоверба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2019/05/27/europe/austria-sebastian-kurz-intl/index.html|title=Austrian Chancellor loses confidence vote|last=Denise Hruby|last2=Lauren Said-Moorhouse|date=27 May 2019|work=CNN}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.parlament.gv.at/PAKT/AKT/SCHLTHEM/SCHLAG/J2019/110Misstrauensantrag.shtml|title=Nationalrat spricht gesamter Bundesregierung das Misstrauen aus|work=www.parlament.gv.at}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sn.at/politik/innenpolitik/van-der-bellen-fuehrte-vertrauliche-gespraeche-mit-klubchefs-70925506|title=Van der Bellen führte vertrauliche Gespräche mit Klubchefs|last=Nachrichten|first=Salzburger|date=28 May 2019|work=www.sn.at}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/-newsblog-oesterreich-verfassungsrichterin-bierlein-wird-erste-kanzlerin-oesterreichs/24360908.html|title=+++ Newsblog Österreich +++: Verfassungsrichterin Bierlein wird erste Kanzlerin Österreichs|work=www.handelsblatt.com}}{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Австрискиот претседател Александар ван дер Белен го разрешил Курц набргу потоа и го заменил со заменик-канцеларот [[Хартвиг Легер]]. Претседателот подоцна го распуштил Советот и свикал предвремени избори, кои се одржале во септември 2019 година. === Кривична пријава === Во канцеларијата на јавното обвинителство во Виена, Штрахе поднел жалба против адвокатот Рамин Мирфакраи, приватниот истражител Џулијан Хесенталер <ref name="epicenter"/> и наводната Русинка Џејн Доу.<ref name="oe24"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oe24.at/oesterreich/politik/Steckt-Geheimdienst-BVT-hinter-Skandal-Video/381770100|title=Steckt Geheimdienst BVT hinter Skandal-Video?|date=25 May 2019|publisher=oe24|language=de|trans-title=Is intelligence agency [[Office for the Protection of the Constitution and Counterterrorism|BVT]] behind scandal video?|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526000741/https://www.oe24.at/oesterreich/politik/Steckt-Geheimdienst-BVT-hinter-Skandal-Video/381770100|archive-date=26 May 2019|accessdate=27 May 2019}}</ref> Во август 2020 година, јавното обвинителство примило дополнителни 5 минути видео снимки за кои се сметало дека ќе го ослободат Штрахе од некои од обвиненијата. Во несеченото видео, Штрахе ја одбил понудата. Слично на тоа, Јохан Гуденус изјавил „''не правиме ништо незаконски, точка''“. Штрахе ги обвинил ''Der Spiegel'' и ''Süddeutsche Zeitung'' дека прикажуваат селективно уредуван материјал.<ref name="DieWeltAugust2020"/> === Популарност на песната „Одиме на Ибица“. === Набргу по избивањето на скандалот, песната „[[Одиме на Ибица]]“ од 1999 година на холандската поп група [[Венгабојс]] се здобила со популарност во [[Австрија]], при што комичарот [[Јан Бомерман]] објавил дека на 19 мај 2019 година на [[Твитер]] објавил линк на [[YouTube]] до музичкото видео на песната.<ref name="reutersong">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-austria-politics-music/going-to-ibiza-austria-scandal-sends-90s-dance-hit-to-number-1-idUSKCN1SS1HC|title='Going to Ibiza' - Austria scandal sends '90s dance hit to number 1|date=22 May 2019|work=Reuters}}</ref> Песната ја пееле луѓето кои дошле на [[Хелденплац]] пред [[Хофбург|палатата Хофбург]] во [[Виена]], откако Штрахе поднел оставка на 18 мај.<ref name="reutersong" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.welt.de/kmpkt/article194109221/Vengaboys-sind-mit-We-re-Going-To-Ibiza-auf-Platz-eins-der-Charts-in-Oesterreich.html|title=Vengaboys landen mit "Ibiza"-Hit auf Platz eins in Österreich.|date=25 May 2019|work=Die Welt}}</ref> На 30 мај, искористувајќи ја популарноста, самите Венгабојс заминале во Виена да одржат импровизиран уличен концерт на Балхаусплац пеејќи ја мелодијата. == Реакции == === Од личности споменати во видеото === ==== Игор Макаров ==== Рускиот стопанственик роден во [[Туркменистан]], [[Игор Макаров (стопанственик)|Игор Макаров]], за кој жената на видеото на Ибица тврдела дека е нејзин вујко, дала изјава објавена од руското издание на ''[[Форбс]]'' на 18 мај 2019 година. Тој изјавил дека нема никаква врска со жената на видеото и додал дека е единствено дете.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.ru/milliardery/376297-ya-byl-edinstvennym-rebenkom-v-seme-milliarder-makarov-otreagiroval-na-video-so|title="Я был единственным ребенком в семье". Миллиардер Макаров отреагировал на видео со своей "племянницей"|last=Котова|first=Юлия|date=19 May 2019|work=forbes.ru|last2=Титов|first2=Сергей|language=ru|trans-title="I was an only child in the family." Billionaire Makarov reacted to a video with his "niece."}}</ref> Макаров сега „''ги користи сите законски средства за да утврди кој стои зад незаконската употреба на [неговото] име''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://sky-news.co.uk/russian-oligarch-denies-links-to-woman-in-epicenter-of-austrian-leak-scandal-rt-world-news|title=Russian oligarch denies links to woman in epicenter of Austrian leak scandal — RT World News.|date=20 May 2019|work=Sky News}}</ref> === Од Тајана Гуденус === Тајана Гуденус, сопругата на Јохан Гуденус која потекнува од српско семејство кое ја напуштила [[Бања Лука]] во 1992 година,<ref name="dwtajana"/> дала изјава преку нејзините адвокати на 22 мај 2019 година. Таа изјавила дека не е одговорна за падот на австриската влада, ниту пак на било кој начин влијаела на настаните што довеле до оставка на Хајнц-Кристијан Штрахе.<ref>{{Наведени вести|url=https://dnevnik.hr/vijesti/svijet/oglasila-se-srpkinja-iz-hrvatske-zbog-koje-je-pala-vlada-u-becu---561802.html|title=Oglasila se Srpkinja iz Hrvatske zbog koje je pala vlada u Beču: "Nisam ni na koji način utjecala na to"|date=22 May 2019|work=dnevnik.hr|language=hr}}</ref> === Од глумицата Лера Кудрјавцева === На 25 мај 2019 година, руските медиуми објавиле дека руската глумица и ТВ водителка [[Лера Кудрјавцева]] имала намера да поднесе тужба против австрискиот дневен весник „''Остеррајх'' “ поради спомнувањето на нејзиното име и употребата на нејзината фотографија во публикацијата на весникот што сугерира дека таа можеби била Русинката на Ибица.<ref>{{Наведени вести|url=https://tass.ru/obschestvo/6471117|title=Лера Кудрявцева подаст в суд на газету Osterreich Zeitung.|date=25 May 2019|work=[[TASS]]|language=ru}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://rg.ru/2019/05/25/kudriavceva-podast-v-sud-iz-za-skandala-s-otstavkoj-vice-kanclera-avstrii.html|title=Кудрявцева подаст в суд из-за скандала с отставкой вице-канцлера Австрии.|date=25 May 2019|work=[[Rossiyskaya Gazeta]]|language=ru}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.oe24.at/oesterreich/politik/Raetsel-um-schoafe-Russin/381490329|title=Rätsel um 'schoafe' Russin|date=24 May 2019|work=[[Österreich (newspaper)|oe24.at]]|language=de|trans-title=Riddle surrounding pretty Russian}}</ref> === Од австриските политичари === ==== Памела Ренди-Вагнер ==== На 17 мај 2019 година, претседателката на [[Социјалдемократска партија на Австрија|Социјалдемократската партија]] (СПО) и лидер на опозицијата [[Памела Ренди-Вагнер]] повикала на итна оставка на Штрахе и Гуденус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/rendiwagner/status/1129443022171725831|title=Tweet from Pamela Rendi-Wagner|work=twitter.com|language=de|accessdate=18 May 2019}}</ref> Следниот ден, таа побарала од канцеларот Курц да го советува претседателот [[Александар Ван дер Белен]] да го разреши Штрахе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/rendiwagner/status/1129473798569377793|title=Tweet from Pamela Rendi-Wagner|work=twitter.com|language=de|accessdate=18 May 2019}}</ref> Подоцна истиот ден, таа свикала специјален состанок на Националниот совет и побарала Штрахе и Гуденус таму да одговараат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/rendiwagner/status/1129511673553928194|title=Tweet from Pamela Rendi-Wagner|work=twitter.com|language=de|accessdate=18 May 2019}}</ref> На прес-конференција, Ренди-Вагнер ја потврдила својата осуда за намерите и плановите на Штрахе и Гуденус прикажани во видеото. Таа изјавила и дека едноставната оставка на двајцата политичари нема да биде доволна, ќе треба „''целосно расчистување''“ на случајот и нови избори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tvthek.orf.at/profile/ORF-III-Aktuell/13889091/ORF-III-Aktuell-1815/14014002/Rendi-Wagner-SPOe-Kurz-soll-Verantwortung-uebernehmen/14498276|title=Rendi-Wagner: Kurz soll Verantwortung übernehmen|work=tvthek.orf.at|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518182559/https://tvthek.orf.at/profile/ORF-III-Aktuell/13889091/ORF-III-Aktuell-1815/14014002/Rendi-Wagner-SPOe-Kurz-soll-Verantwortung-uebernehmen/14498276|archive-date=18 May 2019|accessdate=18 May 2019}}</ref> ==== Вернер Коглер ==== Неколку часа по објавувањето на видео снимките, [[Вернер Коглер]], лидер на Зелените и фаворит на партијата за европските избори 2019 година, изјавил дека аферата е „''случај за обвинителот''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trend.at/politik/fpoe-parteichef-strache-ruecktritt-skandal-video-10795047|title=FPÖ-Chef Strache und Klubobmann Gudenus treten nach Skandal-Video zurück|date=17 May 2019|work=trend.at|language=de|accessdate=19 May 2019|archive-date=2019-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190901100314/https://www.trend.at/politik/fpoe-parteichef-strache-ruecktritt-skandal-video-10795047|url-status=dead}}</ref> На [[18 мај]] [[2019]] година, еден ден по објавувањето на видеата, тој им се придружил на илјадниците демонстранти на Балхаусплац, барајќи нови избори. По оставката на Штрахе, Коглер дополнително побарал разрешување на министерот за внатрешни работи, Херберт Кикл.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oe24.at/oesterreich/politik/Vilimsky-schliesst-Strache-Comeback-nicht-aus/380792737|title=Vilimsky schließt Strache-Comeback nicht aus|date=19 May 2019|work=oe24.at|language=de|accessdate=19 May 2019}}</ref> ==== Беате Мајнл-Рајзингер ==== На 17 мај 2019 година, лидерот на партијата НЕОС, Беате Мајнл-Рајзингер го опишал скандалот како „''неприфатлив''“ и повикал на оставка на Штрахе, целиот кабинет и нови избори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/BMeinl/status/1129426763329789953|title=Beate Meinl-Reisinger|work=twitter.com|language=de|accessdate=18 May 2019}}</ref> === Од надвор од Австрија === ==== Од германските политичари ==== Претседателката на [[Демохристијански сојуз на Германија|Христијанско-демократската унија]] [[Анегрет Крамп-Каренбауер]] изјавила дека десничарските популисти во Европа, без разлика во која земја, се подготвени да ги продадат интересите на својата земја за сопствена благосостојба. „''Дури и да е само за сендвич.'' ''На овие луѓе не може да им се дозволи да преземат никаква одговорност во Европа''.“ <ref name="gerreact">{{Наведена мрежна страница|url=https://orf.at/live/5068-Gespanntes-Warten-auf-Kurz-Stellungnahme/#e20320|title=Kommentare deutscher Politiker|date=18 May 2019|work=orf.at|language=de|accessdate=18 May 2019}}</ref> Лидерот на [[Европска народна партија|Европската народна партија]] во [[Европски парламент|Европскиот парламент]] Манфред Вебер изјавил дека „''го кажувам тоа долго време и сум го кажал многу пати [...], левите и десните екстремисти и популистите не се решение''. " <ref name="gerreact"/> Лидерот на [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија]] Андреја Налес изјавил дека „''мора да има нови избори во Австрија.'' ''Едноставната оставка на лидерот на ФПО, Штрахе е недоволна''.“ <ref name="gerreact"/> Водачот на [[Сојуз 90/Зелени]]те, [[Аналена Баербок]], изјавила дека „''Овој срамен скандал покажува дека десничарските популисти ги презираат нашите вредности како [[Слобода на печатот|слободата на печатот]] и [[Владеење на правото|владеењето на правото]] и работат на систематско еродирање на демократијата''“.<ref name="gerreact"/> Лидерот на [[Слободна демократска партија (Германија)|Слободната демократска партија,]] [[Кристијан Линднер]] изјавил дека „''Видеото на Штрахе ја потврдува сериозната загриженост.'' ''Одлуката на канцеларот Курц е конзистентна и правилна. АфД се најде како сроден дух. Дали сега ќе се дистанцира од ФПО''?“ <ref name="gerreact"/> Лидерот на [[Левица (Германија)|Левицата]] [[Бернд Риксингер]] изјавил дека „''австриските десничари кои го опкружуваат Штрахе сакаат да се прикажуваат како „забавата на малиот човек“.'' ''Но, фасадата не стигнува ни на Ибица. Додека разговарате со руските олигарси, се појавува вистинското лице на ФПО: партијата на богатите, корумпираните и дрските''.“ <ref name="gerreact"/> Лидерот на партијата [[Алтернатива за Германија]], Јорг Меутен изјави дека „''ФПО е близок партнер за нас.'' ''Нема да и забиме нож во грб на австриската партија поради една единствена афера''.“ <ref name="gerreact"/> Претседателот на Бундестагот [[Волфганг Шојбле]] шпекулирал дека [[Разузнавачка служба|разузнавачка агенција]] стои зад објавувањето на видеото. Шојбле бил цитиран велејќи: „''Дали некој мислеше дека може да го уценува''? и „''Дали некој веќе го уценува во последните две години''? Тој заклучил дека „''ова мириса на разузнавачка агенција''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/ibiza-affaere-irgendwie-riecht-s-nach-geheimdienst-16198969.html|title=Irgendwie riecht's nach Geheimdienst|date=21 May 2019|work=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]|access-date=21 May 2019|language=de|trans-title=It somehow smells like an intelligence agency}}</ref> ==== Од Европската Унија ==== [[Претседател на Европската комисија|Претседателот на Европската комисија,]] [[Жан-Клод Јункер]], на 21 мај изјавил дека ги смета настаните за внатрешна работа на Австрија. Тој ниту ја предизвикал кризата во австриската влада, ниту ќе биде негова работа да ја поправи. Запрашан за содржината на видеото, Јункер изјавил дека идејата да им понуди земја на другите на сребрен послужавник би била во спротивност со неговите патриотски дела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/europa/2010366-Juncker-Dauernd-treten-Regierungschefs-zurueck.html|title=Juncker: Dauernd treten Regierungschefs zurück|work=wienerzeitung.at|language=de|accessdate=21 May 2019}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.spiegel.de/video/fpoe-chef-heinz-christian-strache-die-videofalle-video-99027174.html Оригинална вест] на ''Der Spiegel'' * [https://projekte.sueddeutsche.de/artikel/politik/caught-in-the-trap-e675751/ Оригинална вест] на ''Зидојче цајтунг'' [[Категорија:Надзор]] [[Категорија:Австрија во 2019 година]] [[Категорија:Шпанија во 2019 година]] [[Категорија:Политички скандали во Австрија]] [[Категорија:Ибица]] bd6wfzag0zgxgrt5c3lajbkselx2fhk Ситна водна леќа 0 1298346 5630708 5612338 2026-09-21T13:31:35Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630708 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Eendekroos dicht bijeen.JPG | image_caption = | genus = Lemna | species = minor | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Lansdown, R.V. |date=2019 |title=''Lemna minor'' |volume=2019 |article-number=e.T164057A120125670 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T164057A120125670.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Ситна водна леќа''' (''Lemna minor'') вид на слатководни растенија во подфамилијата Lemnoideae од фамилијата arum [[Козлеци|Araceae]].<ref>{{Наведено списание|last=Klaus J.|last2=Nikolai B.|last3=Eric L.|year=2013|title=Telling duckweed apart: genotyping technologies for the Lemnaceae|journal=应用与环境生物学报|volume=19|pages=1–10|doi=10.3724/sp.j.1145.2013.00001}}</ref> ''L. minor'' се користи како сточна храна, биоремедијатор, за обновување на хранливи материи од отпадните води и други примени. == Опис == Водната Леќа е пловечко слатководно растение, со по еден, два, три или четири [[лист]]ови со по еден [[корен]] кој виси во водата. Како што растат повеќе лисја, растенијата се делат и стануваат посебни поединци. Коренот е 1–2&nbsp;cm долг. Листовите се овални, 1–8&nbsp;mm долга и 0,6–5&nbsp;mm широк, светло зелена, со три (ретко пет) вени и мали воздушни простори за помош на флотација. Се размножува главно вегетативно со делење. Цветовите ретко се произведуваат и мери околу 1&nbsp;mm во пречник, со мембранозна скала во облик на чаша која содржи една овулка и два стомаци. [[Семе]]то е 1&nbsp;мм долга, ребрести со 8-15 ребра. Птиците се важни за растење на водната Леќа на нови локации. Лепливиот корен му овозможува на растението да се прилепува на перјата или стапалата на птиците и на тој начин може да колонизира нови езерца. == Распространетост == Водната Леќа има [[Космополитизам (биологија)|субкосмополитска]] дистрибуција и е домородна низ поголемиот дел од [[Африка]], [[Азија]], [[Европа]] и [[Северна Америка]] . Таа е присутна секаде каде што се појавуваат [[Свежа вода|слатководни]] [[Бара|езерца]] и бавни потоци, освен за арктичката и субарктичката клима. Не е пријавен како домороден во [[Австралазија|Австралија]] или [[Јужна Америка]], иако е одомаќинет таму. == Одгледување == [[Податотека:Dam_with_lemna_minor.jpg|лево|мини| Колонија на мал базен]] За оптимални услови за раст, потребни се [[Водороден показател|pH вредности]] помеѓу 6,5 и 8. Водната Леќа може да расте на температури помеѓу 6 и 33 степени&nbsp;°C. Растот на колониите е брз, а растенијата формираат тепих кој ги покрива базените кога се соодветни услови. Во умерените региони, кога температурите се спуштаат под 6 до 7 степени&nbsp;°C, се произведуваат мали, густи органи полни со скроб наречени „туриони“. Растенијата потоа стануваат неактивни и тонат на земја за презимување. Следната пролет, тие повторно почнуваат да растат и повторно испливаат на површината.<ref name=":6">{{Наведено списание|last=Leng|year=1995|title=Duckweed: A potential high–protein feed resource for domestic animals and fish|journal=Livestock Research for Rural Development|volume=7|issue=1|pages=1–12}}</ref> Патките имаат потреба од одредени напори за управување за да се одгледуваат. Малите слободни пловечки растенија се подложни на дување во купишта што резултира со отворена водена површина што овозможува раст на [[алги]]те . Поради оваа причина, се препорачуваат долги тесни езерца што се движат нормално на преовладувачкиот ветер. Еднаквата распределба на додадените хранливи материи во барињата може да се постигне со неколку влезови. За да може да се одржи густа покривка од растенија на површината на водата и да се спречи предебел слој за раст, потребна е координирана берба и надополнување на хранливи материи.<ref name=":7">{{Наведено списание|last=Hasan|first=M.R.|year=2009|title=Use of algae and aquatic macrophytes as feed in small-scale aquaculture - a review|journal=FAO Fisheries and Aquaculture Technical Paper}}</ref> Барањата за [[Гноиво|вештачко ѓубриво]] за одгледување на патки зависат од изворот на вода и географската изолација на водната Леќа што се користи.<ref>{{Наведено списание|last=Bergmann|first=B.A.|year=2000|title=In vitro selection of duckweed geographical isolates for potential use in swine lagoon effluent renovation|url=https://archive.org/details/bioresource-technology_2000-05_73_1/page/n16|journal=Bioresource Technology|volume=73|issue=1|pages=13–20|doi=10.1016/s0960-8524(99)00137-6}}</ref> Водната Леќа расте во бари кои се полни со дождовница, потребна е дополнителна примена на [[азот]], [[фосфор]] и [[калиум]] . Вкупниот Kjeldahl азот не треба да падне под 20–30&nbsp;mg/l доколку се одржуваат високи стапки на раст и содржина на сурови [[Белковина|белковини]] . Во однос на фосфорот, забележан е добар раст во концентрации помеѓу 6 и 154&nbsp;mg/l (нема забележлива чувствителност за високи концентрации на фосфор на стапките на раст).<ref name=":7"/> Ефлуентите од домашното животинско производство имаат многу високи концентрации на амониум и други минерали. Тие често треба да се разредат до избалансирана концентрација на хранливи материи. За водната Леќа треба изолат 8627 култивиран во течност од свинска лагуна, најдобрите стапки на производство беа постигнати кога се одгледуваше во течност од свинска лагуна разредена до 20% ( Вкупен азот Kjeldahl : 54&nbsp;mg/l, амониум: 31&nbsp;mg/l, вкупен фосфор: 16&nbsp;mg/l).<ref name=":8">{{Наведено списание|last=Cheng|first=J.|year=2002b|title=Nutrient Removal from Swine Lagoon Liquid by Lemna Minor 8627|journal=Transactions of the ASAE|volume=45|issue=4|pages=1003–1010|doi=10.13031/2013.9953}}</ref> Канализациската вода, која често има соодветна концентрација на калиум и фосфор, може да се користи за одгледување на патки, но концентрациите на азот треба да се прилагодат.<ref name=":2">{{Наведено списание|title=Lemna System for Wastewater Treatment|journal=National Environmental Technology Applications Corporation|volume=412|pages=826–5511}}</ref> == Користи == === Биоремедијација === Докажано е дека водната Леќа многу ефикасно ги отстранува тешките метали како [[олово]], [[бакар]], [[цинк]] и [[арсен]] од водите со несмртоносни концентрации.<ref>{{Наведено списание|year=2015|title=The potential of Lemna gibba L. and Lemna minor L. to remove Cu, Pb, Zn, and As in gallery water in a mining area in Keban, Turkey|journal=Journal of Environmental Management|volume=163|pages=246–253|doi=10.1016/j.jenvman.2015.08.029|pmid=26332457|hdl-access=free}}</ref> Една конкретна студија покажа дека повеќе од 70% од арсенот е отстранет по 15 дена при почетна концентрација од 0,5&nbsp;mg/l.<ref>{{Наведено списание|year=2014|title=Arsenic Uptake by Lemna minor in Hydroponic System, International|journal=Journal of Phytoremediation|volume=16|issue=12|pages=1221–1227|doi=10.1080/15226514.2013.821452|pmid=24933913}}</ref> Друга вели дека водната Леќа од својата биомаса отстранила 85-90% од Pb(NO 3) 2 со почетна концентрација од 5&nbsp;mg/l. Сепак, повисоките концентрации на олово резултираат со намалување на релативната стапка на раст на водната Леќа .<ref name=":1">{{Наведено списание|year=1999|title=Bioremoval of lead from water using Lemna minor|url=https://archive.org/details/bioresource-technology_1999-12_70_3/page/225|journal=Bioresource Technology|volume=70|issue=3|pages=225–230|doi=10.1016/s0960-8524(99)00050-4}}</ref> Бидејќи водната Леќа е температурно толерантен, покажува брз раст и лесно се собира, има висок потенцијал за економична употреба во третманите на отпадните води.<ref name=":1" /> Прочистувањето на отпадните води на Devils Lake, сместено во Северна Дакота, САД, ги користи овие корисни својства на водната Леќа и други водни растенија за третман на комунални и индустриски отпадни води.<ref name=":2"/> По одреден период на растење, растенијата се собираат и се користат како дополнување на почвата, материјал за компост или извор на белковини за [[добиток]]от .<ref name=":2" /><ref name=":0">Skillicorn P, Spira W and Journey W (1993), Duckweed aquaculture a new aquatic farming system for developing countries, The International Bank for Reconstruction and Development/The World Bank</ref> Во индустриските погодени региони, каде што тешките метали се акумулираат во водите, почвите и седиментите поради антропогени активности како ископување и согорување на фосилни горива, собраниот водната Леќа не треба повторно да се користи, туку соодветно да се отстранува.<ref name=":0" /><ref>{{Наведено списание|last=William S. Hillman|last2=Dudley D. Culley Jr.|year=1978|title=The Uses of Duckweed|journal=American Scientist|volume=66|issue=4|pages=442–451|bibcode=1978AmSci..66..442H}}</ref><ref>OECD (2003), Technical Guidance for the Environmentally Sound Management of Specific Waste Streams: Used and Scrap Personal Computers.</ref> Бидејќи тешките метали имаат [[канцероген]]и ефекти кај луѓето,<ref>{{Наведено списание|year=2004|title=Phytofiltration of arsenic from drinking water using arsenic hyperaccumulating ferns|url=https://archive.org/details/environmental-science-technology_2004-06-15_38_12/page/3412|journal=Environ Sci Technol|volume=38|issue=12|pages=3412–3417|bibcode=2004EnST...38.3412H|doi=10.1021/es0351645|pmid=15260342}}</ref> опстојуваат долго во природата и се акумулираат во живите организми, нивното отстранување од околината е важно.<ref>{{Наведено списание|year=2010|title=Toxic effect of heavy metals on aquatic environment|journal=International Journal of Biological and Chemical Sciences|volume=4|issue=4|pages=939–952|doi=10.4314/ijbcs.v4i4.62976|doi-access=free}}</ref> Исто така, се покажа дека водената Леќа ги отстранува органските микрозагадувачи како што се фармацевтските производи <ref>Iatrou E.I., Gatidou G., Damalas D., Thomaidis N.S., Stasinakis A.S. (2017) Fate of antimicrobials in duckweed Lemna minor wastewater treatment systems.</ref> и бензотриазолите од отпадните води.<ref>Gatidou G., Oursouzidou M., Stefanatou A., Stasinakis A.S. (2017) Removal mechanisms of benzotriazoles in duckweed Lemna minor wastewater treatment systems.</ref> === Храна за добиток === Во зависност од литературата, регистрирани се различни приноси на водната Леќа . Одгледано во идеални услови, забележани се приноси до 73 тони сува материја по хектар и годишно.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/ag/AGAinfo/resources/documents/DW/Dw2.htm|title=Duckweed: A tiny aquatic plant with enormous potential for agriculture and environment|last=Leng|date=1999|work=Duckweed: A tiny aquatic plant with enormous potential for agriculture and environment|publisher=FAO|accessdate=2016-11-20|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070947/http://www.fao.org/ag/AGAinfo/resources/documents/DW/Dw2.htm|url-status=dead}}</ref> Обичната патка има висока содржина на белковини која варира од 20 до 40% во зависност од сезоната, содржината на хранливи материи во водата и условите на животната средина. Не создава многу сложени ткивни структури и затоа има ниска содржина на влакна помала од 5%. Во основа, сите негови ткива може да се користат како сточна храна за риби и живина и да ја направат патката интересен додаток во [[Додаток во исхрана|исхраната]] .<ref name=":0"/> Експерименталните истражувања покажаа дека водната Леќа може целосно да го замени додатокот од [[соја]] во исхраната на патките . Може да се одгледува директно на фармата што резултира со ниски трошоци за производство. Затоа за користење на обичната патка како [[Додаток во исхрана|додаток на храна]]&nbsp;во исхраната на бројлери е многу профитабилна и од економска гледна точка.<ref>{{Наведено списание|last=Men|first=Bui Xuan|last2=Ogle|first2=Brian|last3=Lindberg|first3=Jan Erik|year=2001|title=Use of duckweed as a protein supplement for growing ducks|journal=Asian-Australasian Journal of Animal Sciences|volume=14|issue=12|pages=1741–1746|doi=10.5713/ajas.2001.1741|doi-access=free}}</ref> Истрагата покажа дека скапите колачи со масло од сусам во диетите со пилешко може делумно да се заменат со евтини водени Леќи со зголемени перформанси на раст на бројлери. Сепак, поради помалата содржина на сварливи белковини во водната Леќа (68,9% во споредба со 89,9% во колачот со масло од сусам), обичната патка може да се користи само како додаток на храна во диети на бројлери .<ref>{{Наведено списание|last=Ahammad|first=M. U.|last2=Swapon|first2=M. S. R|last3=Yeasmin|first3=T.|last4=Rahman|first4=M. S.|last5=Ali|first5=M. S.|year=2003|title=Replacement of sesame oil cake by duckweed (Lemna minor) in broiler diet|journal=Biological Sciences|volume=16|pages=1450–1453}}</ref> Исто така, при хранење на лежечка кокошка делумно со сушена водната Леќа r (до 150 g/kg сточна храна), кокошката ги покажала истите перформанси како кога била хранета со рибино брашно и оризова лак, додека на бојата на [[Жолчка (јајце)|жолчката]] позитивно влијаела исхраната со патки.<ref>{{Наведено списание|last=Akter, M., Chowdhury, S. D., S. D., Akter Y., Khatun, M. A.|year=2011|title=Effect of Duckweed (Lemna minor) Meal in the Diet of Laying Hen and Their Performance|journal=Bangladesh Research Publications Journal|volume=5|pages=252–261}}</ref> === Обновување на хранливи материи од отпадна вода === Водната Леќа како брзорастечка, водна билка која акумулира азот и фосфор со висока [[хранлива вредност]] за добитокот, наоѓа друга примена во искористувањето на хранливи материи од отпадните води од добитокот.<ref name=":6"/> Познато е дека оваа апликација се извршува во земјоделските системи во југоисточна Азија, каде што ѓубривото и изметот се депонираат во мали [[Еутрофикација|еутрофни]] езерца. Водата од тие езерца потоа оплодува поголеми езерца на кои се одгледува водната Леќа за понатамошна употреба како сточна храна за патки.<ref name=":3"/> Растењето на избрани географски изолати на водната Леќа на разредена течност од свинската лагуна во [[Северна Каролина]] резултираше со приноси до 28,5 gm <sup>−2</sup> ден <sup>−1</sup> (104,03 t ha <sup>−1</sup> y <sup>−1</sup> ) и отстранување на над 85% од вкупниот содржан азот и фосфор. Анаеробно предтретман (на пр. преку анаеробна дигестија во UASB ) на отпадната вода и разредување на течноста под 100&nbsp;mg/l вкупен азот Кјелдал и 50&nbsp;mg/l вкупен фосфор, доведе до најдобри перформанси во однос на растот и отстранувањето на [[хранливите материи]].<ref name=":8"/><ref>{{Наведено списание|last=El-Shafai|year=2007|title=Nutrient recovery from domestic wastewater using a UASB-duckweed ponds system|journal=Bioresource Technology|volume=98|issue=4|pages=798–807|doi=10.1016/j.biortech.2006.03.011|pmid=16713255}}</ref> Одгледувањето на водната Леќа во анаеробни услови претходно третирана отпадна вода е апликација со ниска цена, со потенцијал за подобрување на домашното ѓубриво преку производство на вредна добиточна храна. Дополнително, загадувањето на животната средина може да се намали преку отстранување на хранливите материи од ефлуентите.<ref>{{Наведено списание|last=Bergmann|first=B.A.|year=2000|title=Nutrient removal from swine lagoon effluent by Duckweed|journal=Transactions of the ASAE|volume=42|issue=2|pages=263–269|doi=10.13031/2013.2701}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Caicedo|first=J.R.|year=2002|title=Effect of anaerobic pretreatment on environmental and physiochemical characteristics of duckweed based stabilization ponds|journal=Water Science and Technology|volume=45|issue=1|pages=83–89|doi=10.2166/wst.2002.0012|pmid=11833735}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Rodrigo|first=A.|year=2012|title=High nutrient removal rate from swine wastes and protein biomass production by full-scale duckweed ponds|url=https://repositorio.ufsc.br/xmlui/handle/123456789/130375|journal=Bioresource Technology|volume=112|pages=98–104|doi=10.1016/j.biortech.2012.02.083|pmid=22425517}}</ref> === Биогориво === Водната Леќа е многу погодна за производство на [[Биогориво|биоетанол]] . Поради ниската содржина на целулоза (приближно 10%) во споредба со копнените растенија, постапката на претворање на скробот во етанол е релативно лесна.<ref name=":4">{{Наведено списание|year=2012|title=Growing Lemna minor in agricultural wastewater and converting the duckweed biomass to ethanol|journal=Bioresource Technology|volume=124|pages=485–488|doi=10.1016/j.biortech.2012.08.050|pmid=22985823}}</ref> Одгледан во разредена вода во свинската лагуна, водната Леќа акумулира 10,6% скроб од вкупната сува тежина. Под идеални услови во однос на достапноста на фосфати, нитрати и шеќер и оптимална pH вредност, процентот на скроб со вкупната сува тежина е малку поголем (12,5%). Потиснувањето на фотосинтетичката активност на водната Леќа со негово одгледување во темница и додавање на гликоза дополнително ја зголемува акумулацијата на скроб до 36%.<ref name=":4" /> По бербата, ензимската [[хидролиза]] ослободува до 96,2% од скроб врзана гликоза.<ref name=":4"/> Приносот на етанол по сува тежина во последователниот процес на [[ферментација]] зависи од содржината на гликоза и достапноста на хранливи материи во медиумот за раст, но ова може да се спореди со приносите на етанол од лигноцелулоза на енергетските култури како што се Мискантус и џиновска трска .<ref name=":4" /><ref>{{Наведено списание|last=Ge X.|last2=Burner DM|last3=Xu J|last4=Phillips GC|last5=Sivakumar G|year=2011|title=Bioethanol production from dedicated energy crops and residues in Arkansas, USA|journal=Biotechnology Journal|volume=6|issue=1|pages=66–73|doi=10.1002/biot.201000240|pmid=21086455}}</ref> Но, за разлика од овие енергетски култури, биомасата на водената Леќа не бара никакви топлински или хемиски предтретман.<ref name=":4" /> === Експерименти за екотоксичност === Водната а Леќа вообичаено се користи за проценка на екотоксичноста на органските и неорганските микрозагадувачи <ref>{{Наведено списание|last=Gatidou|first=Georgia|last2=Stasinakis|first2=Athanasios S.|last3=Iatrou|first3=Evangelia I.|date=1 January 2015|title=Assessing single and joint toxicity of three phenylurea herbicides using Lemna minor and Vibrio fischeri bioassays|journal=Chemosphere|volume=119|pages=S69–S74|bibcode=2015Chmsp.119S..69G|doi=10.1016/j.chemosphere.2014.04.030|pmid=24821233}}</ref> како и за проценка на токсичноста на отпадните води и исцедокот од депониите .<ref>{{Наведено списание|last=Nika|first=M. C.|last2=Ntaiou|first2=K.|last3=Elytis|first3=K.|last4=Thomaidi|first4=V. S.|last5=Gatidou|first5=G.|last6=Kalantzi|first6=O. I.|last7=Thomaidis|first7=N. S.|last8=Stasinakis|first8=A. S.|date=15 July 2020|title=Wide-scope target analysis of emerging contaminants in landfill leachates and risk assessment using Risk Quotient methodology|journal=Journal of Hazardous Materials|volume=394|pages=122493|doi=10.1016/j.jhazmat.2020.122493|pmid=32240898}}</ref> Информациите за применетата методологија се дадени во соодветниот протокол на ОЕЦД.<ref>{{Наведена книга|title=OECD Guidelines for the Testing of Chemicals, Section 2|date=2006|publisher=OECD Publishing|isbn=978-92-64-01619-4|chapter=Test No. 221: Lemna sp. Growth Inhibition Test|doi=10.1787/9789264016194-en}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Водни леќи]] [[Категорија:Слатководни растенија]] l0tlufz3p2b32nb9nwtkm6tmca3qi3b Список на млечки (печурки) 0 1299621 5630674 5594356 2026-09-21T12:00:36Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630674 wikitext text/x-wiki Родот [[Млечки(печурки)|Млечки (печурки)]] има околу 583 членови ширум светот.<ref>{{Наведено списание|last=Lee|first=Hyun|last2=Wissitrassameewong|first2=Komsit|last3=Park|first3=Myung Soo|last4=Verbeken|first4=Annemieke|last5=Eimes|first5=John|last6=Lim|first6=Young Woon|date=2019-03|title=Taxonomic revision of the genus Lactarius (Russulales, Basidiomycota) in Korea|url=http://link.springer.com/10.1007/s13225-019-00425-6|journal=Fungal Diversity|language=en|volume=95|issue=1|pages=275–335|doi=10.1007/s13225-019-00425-6|issn=1560-2745}}</ref> [[Типски вид|Видот]] [[Брезова млечка]], веројатно најпознатата и најкористената за јадење е ''[[Рујница]]та''. Голем број видови биле поделени во родот ''[[Лактифлуус|Lactifluus]]'' врз основа на молекуларни филогенетски докази. == Клуч за идентификација == {| class="wikitable" style="width: 100%;" ! scope="row" style="text-align:left;" |Име | [[Биномна номенклатура|Биномното име]] на видот ''[[Млечки (печурки)|Млечки(печурки)]]''. Означува вид со предложено [[Народно име|македонско заедничко име]], наведено понатаму. |- ! scope="row" style="text-align:left;" | Автор | Цитирање на авторот — личноста која прва го опишала видот користејќи достапно научно име, на крајот комбинирано со оној што го ставил во ''[[Млечки(печурки)|Млечки (печурки)]]'' и користејќи стандардизирани кратенки. |- ! scope="row" style="text-align:left;" | година | Годината во која видот бил именуван или пренесен во родот [[Млечки(печурки)|''Млечки (печурки)'']]. |- ! scope="row" style="text-align:left;" | Класификација | Прво е секогаш [[Подрод (биологија)|подродот]], потоа делот, а потоа (ако делот е дополнително поделен), потсекцијата. |- ! scope="row" style="text-align:left;" | Распространетост | Распределбата на видот. |} == Видови == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" !латинско име !македонско име ! width="150px" |Автор !Година !Класификација ! class="unsortable" width="200px" |Распространетост ! class="unsortable" |Слика |- |''[[Lactarius abbotanus]]'' | |К. Дас и Ј.Р. Шарма | style="text-align:center;" |2003 |{{Список без потточки|Piperites|Piperites|Scrobiculati}} |[[Индија]] |[[Податотека:Lactarius abbotanus mushroom Kambalakonda Visakhapatnam.JPG|мини|Lactarius abbotanus]] |- |''[[Lactarius acerrimus]]'' | |[[Макс Брицелмајр]] | style="text-align:center;" |1893 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Zonarii}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius acerrimus 73824.jpg|мини|Lactarius acerrimus]] |- |[[Lactarius acicularis]] | |Ван де Пут и Вербекен | style="text-align:center;" |2010 |{{Список без потточки|Lactifluus|Dulces}} |[[Тајланд]] | |- |''[[Lactarius acris]]'' | |[[Семјуел Фредерик Греј]] и [[Џејмс Болтон]] | style="text-align:center;" |1821 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogali}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius spec. - Lindsey 1a.jpg|мини|Lactarius acris]] |- |''[[Lactarius acrissimus]]'' | |Вербекен и Ван Роај | style="text-align:center;" |2003 | |[[Бенин]] | |- |''[[Lactarius acutus]]'' | |[[Роџер Хајм]] | style="text-align:center;" |1955 | |[[Гвинеја]], [[Француска Гвинеја]] | |- |''[[Lactarius adhaerens]]'' | |[[Роџер Хајм]] | style="text-align:center;" |1938 | |[[Мадагаскар|Mадагаскар]] | |- |''[[Lactarius adscitus]]'' | |[[Макс Брицелмајр]] | style="text-align:center;" |1885 | | | |- |''[[Lactarius adustus]]'' | |[[Јоханес Рик]] | style="text-align:center;" |1938 | |[[Бразил]] | |- |''[[Lactarius affinis]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1873 |{{Список без потточки|Russularia|Triviales}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius affinis 475616.jpg|мини|Lactarius affinis]] |- |''[[Lactarius agglutinatus]]'' | |Чарлс Хортон Пек Вербекен и Ван Роај Гертруда Симонс Бурлингем | style="text-align:center;" |1908 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius agglutinatus 702986.jpg|мини|Lactarius agglutinatus]] |- |''[[Lactarius alachuanus]]'' | |Вилијам Алфонсо Мурил | style="text-align:center;" |1938 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius albocarneus]]'' | |[[Макс Брицелмајр]] | style="text-align:center;" |1895 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pallidini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius albocarneus a1 (3).JPG|мини|Lactarius albocarneus]] |- |''[[Lactarius albolutescens]]'' | |[[Хари Д. Тиерс]] | style="text-align:center;" |1957 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius allochrous]]'' | |[[Ролф Сингер]] | style="text-align:center;" |1948 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius alnicola]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1960 |{{Список без потточки|Piperites|Scrobiculati}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius alnicola 6936.jpg|мини|Lactarius alnicola]] |- |''[[Lactarius alpinus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1875 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius alpinus 41542.jpg|мини|Lactarius alpinus]] |- |''[[Lactarius angiocarpus]]'' | |Вербекен и У.Еберхард | style="text-align:center;" |2004 |{{Список без потточки|Plinthogali}} |[[Замбија]] | |- |''[[Lactarius angustifolius]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius annulatoangustifolius]]'' | |(Beeli) Buyck | style="text-align:center;" |1989 | |[[Африка]] | |- |''[[Lactarius aquizonatus]]'' | |Китов | style="text-align:center;" |1984 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Scrobiculati}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius arcuatus]]'' | |[[Вилијам Мурил|Вилијам Алфонсо Мурил]] | style="text-align:center;" |1941 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius areolatus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius argillaceifolius]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 |{{Список без потточки|Tristes|Pseudomyxacium}} | |[[Податотека:Lactarius argillaceifolius 48673.jpg|мини|Lactarius argillaceifolius]] |- |''[[Lactarius aroostookensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |[[Lactarius aspideoides]] | |[[Роберт Кинер]] | style="text-align:center;" |1975 |{{Список без потточки|Piperites|Aspideini}} | |[[Податотека:Lactarius aspideoides 21591.jpg|мини|Lactarius aspideoides]] |- |''[[Lactarius aspideus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Aspideini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius atlanticus]]'' | |[[Марсел Бон]] | style="text-align:center;" |1975 | |[[Европа]] |[[Податотека:2012-04-06 Lactarius atlanticus 210867.jpg|мини|Lactarius atlanticus]] |- |''[[Lactarius atrobadius]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius atrobadius 70867.jpg|мини|Lactarius atrobadius]] |- |''[[Lactarius atroolivaceus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius atrovelutinus]]'' | |J.Z.Ying | style="text-align:center;" |1991 |''Gerardii'' |[[Народна Република Кина|Кина]], [[Малезија]] | |- |''[[Lactarius atroviridis]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1889 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius atroviridis 98349.jpg|мини|Lactarius atroviridis]] |- |''[[Lactarius aurantiacus]]'' | |[[Кристијан Хендрик Персон]] и [[Семјуел Фредерик Греј]] | style="text-align:center;" |1821 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius aurantiacus 060924b.jpg|мини|Lactarius aurantiacus]] |- |''[[Lactarius aurantiifolius]]'' | |[[Семјуел Фредерик Греј]] | style="text-align:center;" |1996 | |[[Африка]] | |- |''[[Lactarius auriolla]]'' | |Kytöv. | style="text-align:center;" |1984 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Scrobiculati}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius ausablensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius austrovolemus]]'' | |Цугуо Хонго | style="text-align:center;" |1973 | |[[Нова Гвинеја]] | |- |''[[Lactarius azonites]]'' | |Жан Батист Франсоа Пјер Булиар | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogali}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius azonites 20131026w.JPG|мини|Lactarius azonites]] |- |''[[Lactarius badiopallescens]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius badiosanguineus]]'' | |[[Роберт Кинер]] Анри Ромагнези | style="text-align:center;" |1954 | |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius badiosanguineus (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 23.jpg|мини|Lactarius badiosanguineus]] |- |''[[Lactarius baliophaeus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1969 |''Nigrescentes'' |[[Африка]] | |- |''[[Lactarius barrowsii]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 |{{Список без потточки|Lactarius}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius barrowsii (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 20.jpg|мини|Lactarius barrowsii]] |- |''[[Lactarius bicolor]]'' | |Џорџ Едвард Маси | style="text-align:center;" |1914 |''Gerardii'' |[[Азија]], [[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius blennius]]'' |'''''[[Вискозна млечка]]''''' |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius blennius - Lindsey.jpg|мини|Вискозна млечка]] |- |''[[Lactarius brunneoviolaceus]]'' | |M.P. Christ. | style="text-align:center;" |1941 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Uvidini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius brunneoviolaceus (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 10.jpg|мини|Lactarius brunneoviolaceus]] |- |''[[Lactarius bryophilus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1910 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius caeruleitinctus]]'' | |[[Вилијам Мурил]] | style="text-align:center;" |1939 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius caespitosus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius caespitosus (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 11.jpg|мини|Lactarius caespitosus]] |- |''[[Lactarius californiensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius californiensis 132141.jpg|мини|Lactarius californiensis]] |- |''[[Lactarius camphoratus]]'' | |Жан Батист Франсоа Пјер Булиар | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Russularia|Olentes}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius camphoratus - Lindsey.jpg|мини|Lactarius camphoratus]] |- |''[[Lactarius carbonicola]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius carminascens]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и .[[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius carolinensis]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius cascadensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius chelidonium]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1872 |{{Список без потточки|Lactarius}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius chelidonium 114384.jpg|мини|Lactarius chelidonium]] |- |''[[Lactarius chromospermus]]'' | |Пеглер | style="text-align:center;" |1982 | |[[Африка]] | |- |[[Lactarius chrysorrheus]] |[[Лажна рујница]] |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Croceini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius chrysorreus 041113w.jpg|мини|Лажна рујница]] |- |''[[Lactarius cilicioides]]'' |[[Килиместа млечка]] |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 | |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius cinereobrunneus]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2008 |''Plinthogali'' |[[Малезија]] | |- |''[[Lactarius cinereus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1872 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius cinereus 110666.jpg|мини|Lactarius cinereus]] |- |''[[Lactarius circellatus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius cistophilus]]'' | |Марсел Бон и Trimbach | style="text-align:center;" |1978 | |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius cistophilus 512073.jpg|мини|Lactarius cistophilus]] |- |[[Млечка со реси|Lactarius citriolens]] |[[Млечка со реси]] |Зденек Поузар | style="text-align:center;" |1968 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Scrobiculati}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius clelandii]]'' | |Григориј. | style="text-align:center;" |1997 | |[[Австралија]] | |- |''[[Lactarius cocosiolens]]'' | |Метвен | style="text-align:center;" |1985 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius cognoscibilis]]'' | |[[Хенри Кертис Бердсл]]<nowiki/>и и [[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1940 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius coleopteris]]'' | |[[Вилијам Чемберс Кокер]] | style="text-align:center;" |1918 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius colorascens]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1905 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius controversus]]'' |[[Голема млечка]] |[[Кристијан Хендрик]] | style="text-align:center;" |1800 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Zonarii}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius controversus 20070817w.JPG|мини|Голема млечка]] |- |''[[Lactarius cordovaensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius cretaceus]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2008 |''Plinthogali'' |[[Малезија]] | |- |''[[Lactarius croceus]]'' | |Гертруда Симонс Бурлингем | style="text-align:center;" |1908 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius croceus 90994.jpg|мини|Lactarius croceus]] |- |''[[Lactarius cyathuliformis]]'' | |[[Марсел Бон]] | style="text-align:center;" |1978 |{{Список без потточки|Russularia|Tabidi}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius decipiens]]'' | |[[Лисјен Келе]] | style="text-align:center;" |1886 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius decipiens 20061029w.jpg|мини|Lactarius decipiens]] |- |''[[Lactarius delicatus]]'' | |Гертруда Симонс Бурлингем | style="text-align:center;" |1908 |{{Список без потточки|Piperites|Piperites|Scrobiculati}} |[[Северна Америка]] | |- |Lactarius deliciosus |[[Рујница]] |([[Карл Линеј|L.]]) [[Семјуел Фредерик Греј]] | style="text-align:center;" |1821 |{{Список без потточки|Piperites|Deliciosi/Dapetes}} |[[Северна полутопка]], [[Австралија]] |[[Податотека:Echte Reizker Lactarius deliciosus.JPG|мини|Lactarius deliciosus]] |- |''[[Lactarius depressus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius desideratus]]'' | |Вербекен и Стубе | style="text-align:center;" |2008 | |[[Камерун]] | |- |[[Lactarius deterrimus]] |[[Смрекова млечка]] |Грогер | style="text-align:center;" |1968 |{{Список без потточки|Piperites|Deliciosi/Dapetes}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius deterrimus - Lindsey.jpg|мини|Смрекова млечка]] |- |''[[Lactarius dewevrei]]'' | |Дуанла-Мели | style="text-align:center;" |2009 | |[[Камерун]] | |- |''[[Lactarius dispersus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius dolichocaulis]]'' | |(Пеглер) Вербекен и У.Еберхард | style="text-align:center;" |2004 |{{Список без потточки|Plinthogali}} |[[Замбија]] | |- |''[[Lactarius dryadophilus]]'' | |[[Роберт Кинер]] | style="text-align:center;" |1975 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Aspideini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius dunfordii]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius duplicatus]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1960 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius eburneus]]'' | |[[Хари Д. Тиерс]] | style="text-align:center;" |1957 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius echinatus]]'' | |[[Хари Д. Тиерс]] | style="text-align:center;" |1957 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius echinellus]]'' | |Вербекен и Стубе | style="text-align:center;" |2014 | |[[Шри Ланка]] | |- |''[[Lactarius echinus]]'' | |Вербекен и Стубе | style="text-align:center;" |2014 | |[[Шри Ланка]] | |- |''[[Lactarius eucalypti]]'' | |Орсон К. Милер Џуниор. и R.N. Hilton | style="text-align:center;" |1987 | |[[Австралија]] |[[Податотека:Lactarius eucalypti 151158.jpg|мини|Lactarius eucalypti]] |- |''[[Lactarius evosmus]]'' | |Роберт Кинер Анри Ромагнези. | style="text-align:center;" |1954 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Zonarii}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius evosmus 25390.jpg|мини|Lactarius evosmus]] |- |''[[Lactarius falcatus]]'' | |Вербекен и Vande Putte | style="text-align:center;" |2014 | |[[Шри Ланка]] | |- |''[[Lactarius fallax]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] и [[Лексемуел Реј Хеслер]] | style="text-align:center;" |1962 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogalus}} | |[[Податотека:Lactarius fallax 73918.jpg|мини|Lactarius fallax]] |- |''[[Lactarius fennoscandicus]]'' | |Вербекен и Vesterh. | style="text-align:center;" |1998 |{{Список без потточки|Piperites|Deliciosi/Dapetes}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius fennoscandicus 64508.jpg|мини|Lactarius fennoscandicus]] |- |''[[Lactarius ferrugineifolius]]'' | |Вербекен и Стубе | style="text-align:center;" |2008 |''Plinthogali'' |[[Малезија]] | |- |[[Lactarius flavidus]] | |Жан Луис Емил Будие | style="text-align:center;" |1887 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Aspideini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius flavoaspideus]]'' | |Kytöv. | style="text-align:center;" |2009 | |[[Финска]] | |- |''[[Lactarius flavopalustris]]'' | |Kytöv. | style="text-align:center;" |2009 | |[[Финска]] | |- |''[[Lactarius flavorosescens]]'' | |Вербекен и Стубе | style="text-align:center;" |2008 |''Plinthogali'' |[[Борнео]], [[Малезија]] | |- |''[[Lactarius flexuosus]]'' | |Кристијан Хендрик Персон [[Семјуел Фредерик Греј]] | style="text-align:center;" |1821 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius flexuosus2.jpg|мини|Lactarius flexuosus]] |- |''[[Lactarius floridanus]]'' | |Хенри Кертис Бердсли и Гертруда Симонс Бурлингем | style="text-align:center;" |1940 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius fluens]]'' | |Жан Луис Емил Будие | style="text-align:center;" |1899 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius fluens - Lindsey.jpg|мини|Lactarius fluens]] |- |''[[Lactarius fragilis]]'' | |(Burl.) [[Лексемуел Реј Хеслер]] [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 |{{Список без потточки|Russularia|Thejogali}} | | |- |''[[Lactarius frustratus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius fuliginellus]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] и [[Лексемуел Реј Хеслер]] | style="text-align:center;" |1962 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius fuliginosus]]'' | |(Krapf) Fr. | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogali}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius fuliginosus.jpg|мини|Lactarius fuliginosus]] |- |''[[Lactarius fulvissimus]]'' | |Анри Ромагнези | style="text-align:center;" |1954 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]] |[[Податотека:2010-09-19 Lactarius fulvissimus Romagn 107090.jpg|мини|Lactarius fulvissimus]] |- |''[[Lactarius fulvus]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2008 |''Plinthogali'' |[[Малезија]] | |- |''[[Lactarius fumeacolor]]'' | |Гертруда Симонс Бурлингем | style="text-align:center;" |1945 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius fumosus]]'' | |Чарлс Хортон Пек | style="text-align:center;" |1872 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Fumosi}} |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius fuscomarginatus]]'' | |Montoya, Bandala и Haug | style="text-align:center;" |2011 |''Gerardii'' |[[Мексико]] | |- |''[[Lactarius fuscoolivaceus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius glutigriseus]]'' | |V.L. Wells и Kempton | style="text-align:center;" |1974 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius glutinosus]]'' | |[[Дејвид Рос Самстин]] | style="text-align:center;" |1941 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius glyciosmus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Colorati|Coloratini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius glyciosmus 20121201w.JPG|мини|Lactarius glyciosmus]] |- |''[[Lactarius gossypinus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius griseus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1873 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius hatsudake]]'' | |Nobuj. Tanaka | style="text-align:center;" |1890 | |[[Азија]] | |- |''[[Lactarius helvus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Colorati|Coloratini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius helvus - Lindsey.jpg|мини|Lactarius helvus]] |- |''[[Lactarius hepaticus]]'' | |[[Чарлс Баге Плорајт]] | style="text-align:center;" |1905 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius hepaticus 031123w.jpg|мини|Lactarius hepaticus]] |- |''[[Lactarius hibbardae]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1908 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius highlandensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius horakii]]'' | |Nuytinck & Verbeken | style="text-align:center;" |2006 |''Gerardii'' |[[Индонезија]] | |- |''[[Lactarius hysginoides]]'' | |Korhonen & T. Ulvinen | style="text-align:center;" |1985 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Trivialini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius hysginus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pallidini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius hysginus 72083.jpg|мини|Lactarius hysginus]] |- |''[[Lactarius illyricus]]'' | |Piltaver | style="text-align:center;" |1992 | |[[Словенија]] | |- |''[[Lactarius imbricatus]]'' | |M.X.Zhou & H.A.Wen | style="text-align:center;" |2008 | |[[Тибет]] | |- |''[[Lactarius imperceptus]]'' | |[[Хенри Кертис Бердсли]] [[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1940 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius incarnatozonatus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |[[Lactarius indigo]] |[[Сина млечка]] |Луис Давид де Швајниц | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Lactarius}} |[[Северна Америка]], [[Азија]], [[Средна Америка]] |[[Податотека:Lactarius indigo 48568 edit.jpg|мини|Сина млечка]] |- |''[[Lactarius kabansus]]'' | |Pegler & Piearce | style="text-align:center;" |1980 | |[[Замбија]] | |- |''[[Lactarius kauffmanii]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] . | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius kauffmanii 64895.jpg|мини|Lactarius kauffmanii]] |- |''[[Lactarius lacunarum]]'' | |(Анри Ромагнези.) ex Hora | style="text-align:center;" |1960 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius lacunarum a1 (1).JPG|мини|Lactarius lacunarum]] |- |''[[Lactarius lanceolatus]]'' | |Орсон К. Милер Џуниор. и Laursen | style="text-align:center;" |1973 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius_lanceolatus_(10.3897-mycokeys.15.9587)_Figure_26.jpg|лево|160x160px|Lactarius lanceolatus]] |- |''[[Lactarius lanuginosus]]'' | |[[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1908 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius lentus]]'' | |[[Вилијам Чемберс Кокер]] | style="text-align:center;" |1918 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius lepidotus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius lepidotus 41554.jpg|мини|Lactarius lepidotus]] |- |''[[Lactarius leonis]]'' | |Kytöv. | style="text-align:center;" |1984 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Scrobiculati}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius lignyotellus]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] и [[Лексемуел Реј Хеслер]] | style="text-align:center;" |1962 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius lignyotus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1855 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogali}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius lignyotus 41556 crop.jpg|мини|Lactarius lignyotus]] |- |''[[Lactarius lilacinus]]'' | |(Lasch) Fr. | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Colorati|Coloratini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius lilacinus 73825.jpg|мини|Lactarius lilacinus]] |- |''[[Lactarius limacinus]]'' | |[[Хенри Кертис Бердсли]] [[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1940 | |[[Северна Америка]] | |- |[[Lactarius longipilus]] | |Van de Putte, Le и Вербекен | style="text-align:center;" |2010 |{{Список без потточки|Lactifluus|Dulces}} |[[Тајланд]] | |- |''[[Lactarius louisii]]'' | |Homola | style="text-align:center;" |1976 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius luculentus]]'' | |[[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1936 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius luculentus 70859.jpg|мини|Lactarius luculentus]] |- |''[[Lactarius luridus]]'' | |[[Семјуел Фредерик Греј]] [[Кристијан Хендрик Персон]] | style="text-align:center;" |1821 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Uvidini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius luteocanus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius luteolus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1896 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius mackinawensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius maculatipes]]'' | |[[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1942 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius maculatipes 72309.jpg|мини|Lactarius maculatipes]] |- |''[[Lactarius maculatus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1888 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius maculosus]]'' | |[[Вилијам Мурил]] | style="text-align:center;" |1916 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius mammosus]]'' | |Елиас Магнус Фрис | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Colorati|Coloratini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius spec. - Lindsey 10a.jpg|мини|''Lactarius mammosus'']] |- |''[[Lactarius mairei]]'' |[[Волнеста млечка]] |[[Жорж Жан Луис Маленсон]] | style="text-align:center;" |1939 |{{Список без потточки|Piperites|Piperites}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius mairei 29113.jpg|мини|Lactarius mairei]] |- |''[[Lactarius manzanitae]]'' | |Methven | style="text-align:center;" |1985 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius maculatipes]]'' | |[[Гертруда С. Бурлингем|Гертруд С. Бурлингам]] | style="text-align:center;" |1997 | |[[Австралија]] | |- |''[[Lactarius midlandensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius minusculus]]'' | |[[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1907 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius mitissimus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 | |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius mitissimus.jpg|мини|Lactarius mitissimus]] |- |''[[Lactarius montanus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] и Montoya Bandala |2003 | | |[[Податотека:Lactarius_montanus_(10.3897-mycokeys.15.9587)_Figure_9.jpg|лево|129x129пкс]] |- |''[[Lactarius mordax]]'' | |Хари Д. Тиерс | style="text-align:center;" |1957 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius moschatus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius mucidus]]'' | |[[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1908 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius muscicola]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius musteus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pallidini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius musteus 73831.jpg|мини|Lactarius musteus]] |- |''[[Lactarius mutabilis]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1890 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius nanus]]'' | |[[Жил Фавр (натуралист)]] | style="text-align:center;" |1955 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Trivialini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius nanus (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 4.jpg|мини|Lactarius nanus]] |- |''[[Lactarius neotabidus]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1983 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius neuhoffii]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius nimkeae]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius obscuratus]]'' | |[[Анри Ромагнези]] | style="text-align:center;" |1974 |{{Список без потточки|Russularia|Tabidi}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius obscuratus 25467.jpg|мини|Lactarius obscuratus]] |- |''[[Lactarius occidentalis]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius ochrogalactus]]'' | |Hayisha | style="text-align:center;" |2006 |''Gerardii'' |[[Народна Република Кина|Кина]], [[Јапонија]], [[Борнео]] | |- |''[[Lactarius oculatus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] и [[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1907 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius olivaceobrunneus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius olivaceoumbrinus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius olivaceoumbrinus 111155.jpg|мини|Lactarius olivaceoumbrinus]] |- |''[[Lactarius olivinus]]'' | |Kytöv. | style="text-align:center;" |1984 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Scrobiculati}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius olivinus (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 19.jpg|мини|Lactarius olivinus]] |- |''[[Lactarius olympianus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius olympianus (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 13.jpg|мини|Lactarius olympianus]] |- |''[[Lactarius omphaliiformis]]'' | |[[Анри Ромагнези]] | style="text-align:center;" |1974 |{{Список без потточки|Russularia|Tabidi}} |[[Европа]], [[Средна Америка]] | |- |''[[Lactarius pallescens]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 |{{Список без потточки|Tristes|Violaceo-Maculati}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius pallescens 68566.jpg|мини|Lactarius pallescens]] |- |''[[Lactarius pallidiolivaceus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pallidior]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2008 |''Plinthogali'' |[[Малезија]] | |- |''[[Lactarius pallidomarginatus]]'' | |Barge & C.L.Cripps | style="text-align:center;" |2016 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius pallidomarginatus (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 8.jpg|мини|Lactarius pallidomarginatus]] |- |''[[Lactarius pallidus]]'' | |[[Кристијан Хендрик Персон]] | style="text-align:center;" |1797 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pallidini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius pallidus 77603.jpg|мини|Lactarius pallidus]] |- |''[[Lactarius paludinellus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1885 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius papillatus]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2008 |''Plinthogali'' |[[Малезија]] | |- |[[Lactarius paradoxus]] | |[[Хенри Кертис Бердсли]] [[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1940 |{{Список без потточки|Lactarius}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius paradoxus 112686.jpg|мини|Lactarius paradoxus]] |- |[[Лута млечка|Lactarius piperatus]] |[[Лута млечка]] |[[Кристијан Хендрик Персон]] [[Ото Кунце]] | | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius piperatus 98569.jpg|мини|Лута млечка]] |- |''[[Lactarius purpureobadius]]'' | |Malençon ex Basso | style="text-align:center;" |2009 | |[[Мароко]] | |- |''[[Lactarius parvulus]]'' | |[[Вилијам Мурил]] | style="text-align:center;" |1940 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius payettensis]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius peckii]]'' | |[[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1908 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius peckii 72454.jpg|мини|Lactarius peckii]] |- |''[[Lactarius pervelutinus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius picinus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogali}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius spec. - Lindsey 12a.jpg|мини|''Lactarius picinus'']] |- |''[[Lactarius pilatii]]'' | |Z.Schaef. | style="text-align:center;" |1968 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius pilatii 72079.jpg|мини|Lactarius pilatii]] |- |'''''[[Lactarius piperatus]]''''' |[[Лута млечка]] |Персон |1797 | | | |- |''[[Lactarius pinckneyensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pomiolens]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2014 | |[[Шри Ланка]] | |- |''[[Lactarius porninsis]]'' | |[[Анри Ромагнези]] | style="text-align:center;" |1889 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Zonarii}} |[[Европа]] |[[Податотека:2007-09-23 Lactarius porninsis 1.jpg|мини|Lactarius porninsis]] |- |''[[Lactarius praezonatus]]'' | |[[Вилијам Мурил]] | style="text-align:center;" |1943 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius proximellus]]'' | |[[Хенри Кертис Бердсли]] [[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1940 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius psammicola]]'' | |[[Александар Ханчет Смит|Александар Ханчет СмитАлександар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1941 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pseudoaffinis]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pseudoaspideus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pseudodeceptivus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pseudodelicatus]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius pseudodelicatus (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 14.jpg|мини|Lactarius pseudodelicatus]] |- |''[[Lactarius pseudodeliciosus]]'' | |[[Хенри Кертис Бердсли]] [[Гертруда Симонс Бурлингем]] | style="text-align:center;" |1940 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pseudoflexuosus]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pseudogerardii]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pseudomaculatus]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pseudomucidus]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius pseudomucidus 127602.jpg|мини|Lactarius pseudomucidus]] |- |''[[Lactarius pseudouvidus]]'' | |[[Роберт Кинер]] | style="text-align:center;" |1975 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Uvidini}} |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius pterosporus]]'' | |[[Анри Ромагнези]] | style="text-align:center;" |1949 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogali}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius spec. - Lindsey 13a.jpg|мини|''Lactarius pterosporus'']] |- |''[[Lactarius pubescens]]'' | |[[Клод Казимир Жил]] [[Ото Кунце]] | style="text-align:center;" |1949 | |[[Европа]],[[Америка]] |[[Податотека:Lactarius pubescens (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 15.jpg|мини|Lactarius pubescens]] |- |''[[Lactarius pyrogalus]]'' | |Жан Батист Франсоа Пјер Булијар | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius pyrogalus.jpg|мини|Lactarius pyrogalus]] |- |''[[Lactarius pubescens]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Piperites}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius pubescens.jpg|мини|Lactarius pubescens]] |- |''[[Lactarius pungens]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius purpureoechinatus]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius purpureoechinatus 73203.jpg|мини|Lactarius purpureoechinatus]] |- |''[[Lactarius quercuum]]'' | |[[Ролф Сингер]] | style="text-align:center;" |1963 | |[[Боливија]] | |- |[[Lactarius quieticolor]] | |[[Анри Ромагнези]] | style="text-align:center;" |1958 |{{Список без потточки|Piperites|Deliciosi/Dapetes}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius quieticolor 41620.jpg|мини|Lactarius quieticolor]] |- |[[Lactarius quietus]] |[[Дабова млечка]] |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius quietus 051106w.jpg|мини|Дабова млечка]] |- |''[[Lactarius repraesentaneus]]'' | |[[Макс Брицелмајр]] | style="text-align:center;" |1885 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Aspideini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius repraesentaneus 73826.jpg|мини|Lactarius repraesentaneus]] |- |''[[Lactarius resimus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Scrobiculati}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius resimus.jpg|мини|Lactarius resimus]] |- |''[[Lactarius rimosellus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1906 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius riparius]]'' | |Methven | style="text-align:center;" |1985 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius romagnesii]]'' | |[[Марсел Бон]] | style="text-align:center;" |1979 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogali}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius romagnesii 41561.jpg|мини|Lactarius romagnesii]] |- |''[[Lactarius roseozonatus]]'' | |(H.Post) Макс Брицелмајр | style="text-align:center;" |1885 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius rostratus]]'' | |Хајлм.-Клаус. | style="text-align:center;" |1998 |{{Список без потточки|Russularia|Olentes}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius rubidus]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] Метвен | style="text-align:center;" |1997 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius rubidus.jpg|мини|Lactarius rubidus]] |- |''[[Lactarius rubrilacteus]]'' | | [[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 |{{Список без потточки|Lactarius}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius rubrilacteus 126762.jpg|мини|Lactarius rubrilacteus]] |- |''[[Lactarius rubriviridis]]'' | |Desjardin, Saylor и Хари Д. Тиерс | style="text-align:center;" |2003 |{{Список без потточки|Dapetes}} |[[САД]] | |- |''[[Lactarius rubrocinctus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1863 |{{Список без потточки|Russularia|Tabidi}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius rubroviolascens]]'' | |[[Роџер Хајм]] | style="text-align:center;" |1938 | |[[Мадагаскар]] | |- |''[[Lactarius rufulus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1907 |{{Список без потточки|Russularia|Thejogali}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius rufulus edit 7959.jpg|мини|Lactarius rufulus]] |- |''[[Lactarius rufus]]'' | |Џовани Антонио Скополи. | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Colorati|Rufini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius rufus - Lindsey.jpg|мини|Lactarius rufus]] |- |''[[Lactarius ruginosus]]'' | |[[Анри Ромагнези]] | style="text-align:center;" |1957 |{{Список без потточки|Plinthogalus|Plinthogali}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius rupestris]]'' | |Wartchow | style="text-align:center;" |2010 | |[[Бразил]] | |- |''[[Lactarius salicis-herbaceae]]'' | |[[Роберт Кинер]] | style="text-align:center;" |1975 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Aspideini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius salicis-reticulatae]]'' | |[[Роберт Кинер]] | style="text-align:center;" |1975 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Aspideini}} |[[Европа]], [[Соединети Американски Држави|САД]] |[[Податотека:Lactarius salicis-reticulatae (10.3897-mycokeys.15.9587) Figure 7.jpg|мини|''Lactarius salicis-reticulatae'']] |- |''[[Lactarius salmoneus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1898 |{{Список без потточки|Lactarius}} |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius salmonicolor]]'' | |[[Роџер Хајм]] и & Leclair | style="text-align:center;" |1953 |{{Список без потточки|Lactarius}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius salmonicolor.jpg|мини|Lactarius salmonicolor]] |- |[[Lactarius sanguifluus]] |[[Крвава млечка]] |(Paulet) Fr. | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Deliciosi/Dapetes}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius sanguifluus 64507.jpg|мини|Крвава млечка]] |- |''[[Lactarius sanmiguelensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius saturnisporus]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2014 | |[[Шри Ланка]] | |- |''[[Lactarius scoticus]]'' | |Хенри Кертис Бердсли Гертруда Симонс Бурлингем | style="text-align:center;" |1879 |{{Список без потточки|Piperites|Piperites}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius spec. - Lindsey 14a.jpg|мини|''Lactarius scoticus'']] |- |''[[Lactarius scrobiculatus]]'' |''[[Дупчеста млечка]]'' |Џовани Антонио Скополи | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Scrobiculati}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius scrobiculatus Grubige Milchling.jpg|мини|Дупчеста млечка]] |- |[[Lactarius semisanguifluus]] |[[Полукрвна млечка]] |[[Роџер Хајм]] & Leclair | style="text-align:center;" |1950 |{{Список без потточки|Piperites|Deliciosi/Dapetes}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius semisanguifluus1597.jpg|мини|Полукрвна млечка]] |- |''[[Lactarius serifluus]]'' | |Августин Пирамус де Кандол | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Russularia|Olentes}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius deterrimus - Lindsey 3a.jpg|мини|Lactarius deterrimus]] |- |''[[Lactarius shoreae]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2014 | |[[Шри Ланка]] | |- |''[[Lactarius similis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius speciosus]]'' | |(Јакоб Емануел Ланге) [[Анри Романези]] | style="text-align:center;" |1957 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius sphagneti]]'' | |(Fr.) Neuhoff | style="text-align:center;" |1956 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius spec. - Lindsey 15a.jpg|мини|''Lactarius sphagneti'']] |- |''[[Lactarius spinosulus]]'' | |[[Лисјен Кел]] | style="text-align:center;" |1880 |{{Список без потточки|Piperites|Piperites}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius spinosulus.jpg|мини|Lactarius spinosulus]] |- |''[[Lactarius splendens]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subbaliophaeus]]'' | |Маба и Јору | style="text-align:center;" |2014 |''Nigrescentes'' |[[Того]], [[Африка]] | |- |''[[Lactarius subcircellatus]]'' | |[[Роберт Кинер]] | style="text-align:center;" |1975 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Trivialini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius subclarkeae]]'' | |Grgur. | style="text-align:center;" |1997 | |[[Австралија]] | |- |''[[Lactarius subdulcis]]'' | |[[Кристијан Хендрик Персон]] [[Семјуел Фредерик Греј]] | style="text-align:center;" |1821 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius subdulcis 20070925wa.JPG|мини|Lactarius subdulcis]] |- |''[[Lactarius subflammeus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 |{{Список без потточки|Russularia|Russularia}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius subflammeus 128893.jpg|мини|Lactarius subflammeus]] |- |''[[Lactarius subindigo]]'' | |Вербекен и Егон Хорак | style="text-align:center;" |2000 | |[[Индија]], [[Народна Република Кина|Кина]], [[Папуа Нова Гвинеја]], [[Јапонија]]? | |- |''[[Lactarius subisabellinus]]'' | |[[Вилијам Мурил]] | style="text-align:center;" |1948 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius sublacustris]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subumbonatus]]'' | |[[Бартон Оринџ Лонгјар]] | style="text-align:center;" |1845 |{{Список без потточки|Russularia|Olentes}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius subumbonatus 41576.jpg|мини|Lactarius subumbonatus]] |- |''[[Lactarius subolivaceus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subpaludosus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subpalustris]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subplinthogalus]]'' | |[[Вилијам Чемберс Кокер]] | style="text-align:center;" |1918 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius subplinthogalus Coker 430844.jpg|мини|Lactarius subplinthogalus]] |- |''[[Lactarius subpurpureus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1878 |{{Список без потточки|Lactarius}} |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius subpurpureus 18154.jpg|мини|Lactarius subpurpureus]] |- |''[[Lactarius subserifluus]]'' | |[[Бартон Оринџ Лонгјар]] | style="text-align:center;" |1902 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius subserifluus 436624.jpg|мини|Lactarius subserifluus]] |- |''[[Lactarius substriatus]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subtestaceus]]'' | |[[Вилијам Мурил]] | style="text-align:center;" |1939 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subtomentosus]]'' | |Z.Schaef. | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subtorminosus]]'' | |[[Вилијам Чемберс Кокер]] | style="text-align:center;" |1918 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subumbrinus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subvelutinus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1904 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subvernalis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius subviscidus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius sumstinei]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1905 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius sumstinei 93838.jpg|мини|Lactarius sumstinei]] |- |''[[Lactarius syringinus]]'' | |З.Шаеф. | style="text-align:center;" |1956 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius tabidus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Russularia|Tabidi}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius spec. - Lindsey 17a.jpg|мини|Lactarius ''tabidus'']] |- |''[[Lactarius tephropeplis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius tesquorum]]'' | |Жорж Жан Луис Маленсон | style="text-align:center;" |1979 | |[[Мароко]], [[Средоземно Море|Медитеран]], [[Европа]] | |- |''[[Lactarius texensis]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]]. и [[Лексемуел Реј Хеслер]] | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius theiogalus]]'' | |Жан Батист Франсоа Пјер Булијар и [[Семјуел Фредерик Греј|Семjуел Фредерик Греј]] | style="text-align:center;" |1821 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius thiersi]]<nowiki/>i'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius thyinos]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius tomentosomarginatu]]с'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]]. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- | [[Lactarius torminosus]] |''[[Брезова млечка]]'' |[[Семјуел Фредерик Греј]] | style="text-align:center;" |1821 |{{Список без потточки|Piperites|Piperites}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius torminosus 041031w.jpg|мини|Брезова млечка]] |- |''[[Lactarius trivialis]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Trivialini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius spec. - Lindsey 18a.jpg|мини|''Lactarius trivialis'']] |- |''[[Lactarius tuomikoskii]]'' | |Kytöv. | style="text-align:center;" |1984 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Scrobiculati}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius tuomikoskii 73818.jpg|мини|Lactarius tuomikoskii]] |- | ''[[Lactarius turpis]]'' |[[Грда млечка]] |[[Јохан Антон Вајнман]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Atroviridi}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius turpis 01.JPG|мини|Грда млечка]] |- |''[[Lactarius uapacae]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2008 | |[[Камерун]] | |- |''[[Lactarius umbrinopapillatus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]]Лексемуел Реј Хеслер | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius utilis]]'' | |[[Јохан Антон Вајнман]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Trivialini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius utilis.JPG|мини|Lactarius utilis]] |- |''[[Lactarius uvidus]]'' | |[[Јохан Антон Вајнман]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Uvidini}} |[[Европа]], [[Северна Африка]], [[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius verecundus]]'' | |Стубе и Вербекен | style="text-align:center;" |2008 |''Plinthogali'' |[[Малезија]] | |- |''[[Кравјо виме (габа)|Lactarius vellereus]]'' |[[Кравјо виме (габа)|Кравјо виме]] |[[Паул Кумер]] |1838 | |[[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] и [[Европа]] |[[Податотека:Lactarius vellereus.jpg|мини|Кравјо виме]] |- |''[[Lactarius vietus]]'' | |[[Елиас Магнус Фрис]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Glutinosi|Pyrogalini}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius041031w.jpg|мини|Lactarius vietus]] |- |''[[Lactarius villosus]]'' | |[[Фредерик Клементс]] | style="text-align:center;" |1896 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius vinaceopallidus]]'' | |.[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius vinaceorufescens]]'' | |[[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1960 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius vinaceorufescens 58725.jpg|мини|Lactarius vinaceorufescens]] |- |''[[Lactarius vinaceosporus]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] |- |''[[Lactarius vinosus]]'' <ref>{{Наведено списание|year=2003|title=''Lactarius sanguifluus'' versus ''Lactarius vinosus'': molecular and morphological analyses|url=https://archive.org/details/mycological-progress_2003-08_2_3/page/227|journal=Mycological Progress|volume=2|issue=3|pages=227–34|doi=10.1007/s11557-006-0060-5}}</ref> | | | | |[[Европа]] | |- |''[[Lactarius violascens]]'' | |(Џ. Ото) | style="text-align:center;" |1839 |{{Список без потточки|Piperites|Uvidi|Uvidini}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius violascens 25391.jpg|мини|Lactarius violascens]] |- |''[[Lactarius vitellinus]]'' | |[[Ван де Пут]] и Вербекен | style="text-align:center;" |2010 |{{Список без потточки|Lactifluus|Dulces}} |[[Тајланд]] | |- |[[Сировка|Lactarius volemus]] |[[Сировка]] |[[Карл Линеј]] |1753 | |[[Европа]], [[Северна Америка]] и [[Азија]] |[[Податотека:Lactarius volemus 48520.jpg|мини|Сировка]] |- |''[[Lactarius westii]]'' | |[[Вилијам Мурил]] | style="text-align:center;" |1940 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius xanthogalactus]]'' | |[[Чарлс Хортон Пек]] | style="text-align:center;" |1907 | |[[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius xanthogalactus 68022.jpg|мини|Lactarius xanthogalactus]] |- |''[[Lactarius xanthydrorheus]]'' | |[[Ролф Сингер]] | style="text-align:center;" |1945 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius yazooensis]]'' | |[[Лексемуел Реј Хеслер]] и [[Александар Ханчет Смит]].. | style="text-align:center;" |1979 | |[[Северна Америка]] | |- |''[[Lactarius zonarioides]]'' | |[[Роберт Кинер]] и [[Анри Ромагнези]] | style="text-align:center;" |1954 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Zonarii}} |[[Европа]] |[[Податотека:Lactarius zonarioides 71472.jpg|мини|Lactarius zonarioides]] |- |''[[Lactarius zonarius]]'' |[[Зонирана млечка]] |Жан Батист [[Франсоа Пјер Булијар]] | style="text-align:center;" |1838 |{{Список без потточки|Piperites|Zonarii|Zonarii}} |[[Европа]], [[Северна Америка]] |[[Податотека:Lactarius zonarius 20100929w.JPG|мини|Зонирана млечка]] |} == Наводи == {{Наводи|refs={{cite journal |author=Desjardin DE. |title=A unique ballistosporic hypogeous sequestrate ''Lactarius'' from California |journal=Mycologia |year=2003 |volume=95 |issue=1 |pages=148–55 |url=http://www.mycologia.org/cgi/content/full/95/1/148 |doi=10.2307/3761974|jstor=3761974 |pmid=21156601 }}</ref> {{cite journal |vauthors=Eberhardt U, Verbeken A |title=Sequestrate ''Lactarius'' species from tropical Africa: ''L. angiocarpus'' sp. nov. and ''L. dolichocaulis'' comb. nov. |url=https://archive.org/details/sim_mycological-research_2004-09_108_9/page/1042 |journal=Mycological Research |year=2004 |volume=108 |issue=9 |pages=1042–52 |pmid=15506016 |doi=10.1017/s0953756204000784}}</ref> {{Cite journal |last1=Lee |first1=Hyun |last2=Wissitrassameewong |first2=Komsit |last3=Smythe |first3=Jim |last4=Myung Soo |first4=Park |last5=Verbeken |first5=Annemieke |last6=Eimes |first6=John |last7=Lim |first7=Young Woon |title=Taxonomic revision of the genus Lactarius (Russulales, Basidiomycota) in Korea |journal=Fungal Diversity |date=2019-05-10 |volume=95 |pages=275–335 |doi=10.1007/s13225-019-00425-6 |s2cid=149443885 |quote=To date, 583 Lactarius species have been recorded globally |doi-access=free }}</ref>}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Milk Mushrooms of North America: A Field Guide to the Genus ''Lactarius''|vauthors=Bessette AR, Bessette AE, Harris DB|publisher=Syracuse University Press|year=2009|isbn=978-0-8156-3229-0|location=Syracuse}} * {{Наведена книга|title=The genus ''Lactarius''. Fungi of Northern Europe|vauthors=Heilmann-Clausen J, Verbeken A, Vesterholt J|publisher=Svampetryk (Danish Mycological Society)|year=1998|isbn=87-983581-4-6|volume=2|location=Mundelstrup, Denmark}} * {{Наведена книга|title=North American Species of ''Lactarius''|url=https://archive.org/details/northamericanspe0000hesl_q0m7|vauthors=Hesler LR, Smith AH|publisher=The University of Michigan Press|year=1979|isbn=0-472-08440-2|location=Michigan}} * {{Наведена книга|title=Mushrooms and Other Fungi of North America|url=https://archive.org/details/mushroomsotherfu0000phil|last=Phillips|first=Roger|publisher=Firefly Books|year=2010|isbn=978-1-55407-651-2|location=Buffalo, NY|orig-year=2005}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.fungi4schools.org/Reprints/ENGLISH_NAMES.pdf|title=Recommended English Names for Fungi in the UK|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716083053/http://www.fungi4schools.org/Reprints/ENGLISH_NAMES.pdf|archive-date=2011-07-16}} [[Категорија:Млечки (печурки)]] [[Категорија:Список на габи Млечки (печурки)]] [[Категорија:Габи]] eywsevddy4118f9hqpy0s0d6ll75ixz Модар јадич 0 1300367 5630701 5612358 2026-09-21T13:02:13Z InternetArchiveBot 92312 Add 3 books for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630701 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Модар јадич |image = Aconitum napellus 230705.jpg |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Chappuis, E. |date=2014 |title=''Aconitum napellus'' |volume=2014 |page=e.T165155A57117867 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T165155A57117867.en |access-date=19 ноември 2021}}</ref> |genus = Aconitum |species = napellus |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Модар јадич''' ({{науч|Aconitum napellus}}) — вид високотоксично цветно растение од родот Aconitum од фамилијата Ranunculaceae, староседелско и ендемско во Западна и Средна Европа. Тоа е тревно повеќегодишно растение кое расте до 1 m (3&nbsp;ft 3 in) високо, со стебла и лисја без влакна. Листовите се заоблени, со пречник од 5–10&nbsp;cm (2,0-3,9 инчи), палматно поделени на пет до седум длабоко лобуси сегменти. Цветовите се темно виолетови до синкаво-виолетови, тесни долгнавести во облик на шлем, високи 1–2&nbsp;cm (0,39-0,79 инчи). Растенијата домородни во Азија и Северна Америка, порано наведени како A. napellus, сега се сметаат за посебни видови. Растението е исклучително отровно и при голтање и при контакт со телото. == Одгледување == ''Aconitum'' се одгледува во градините во [[Умерена клима|умерените зони]] поради неговите шилести соцвети кои се ефективни во почетокот на средината на летото и неговото привлечно зеленило. Во одгледувањето има и бели и розови облици. Сортата 'Spark's Variety' ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=54|title=RHS Plant Selector - ''Aconitum'' 'Spark's Variety'|accessdate=17 July 2013}}{{Мртва_врска|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/gardening/5947563/How-to-grow-Aconitum-Sparks-Variety.html|title=How to grow: Aconitum 'Sparks Variety'|last=Bourne|first=Val|date=31 July 2009|work=The Telegraph|access-date=7 June 2020}}</ref> == Подвидови == Девет [[подвид]]ови се прифатени од ''Flora Европа'':<ref>[http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Aconitum+&SPECIES_XREF=napellus&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Flora Europaea: ''Aconitum napellus'']</ref> * ''Aconitum'' subsp, југозападна Британија * ''Aconitum'' subsp. ''корзикум'' <small>(Gáyer) W.Seitz</small>, Корзика * ''Aconitum'' subsp. ''firmum'' <small>(Rchb.</small> <small>) Гајер</small>, Средна и Источна Европа * ''Aconitum'' subsp. фисури ( ''Nyár'' <small>.</small> <small>) W.Seitz</small>, Балкан до југозападна Русија * ''Aconitum'' subsp. ''хијанс'' <small>(Rchb.</small> <small>) Гајер</small>, Средна Европа * ''Aconitum'' subsp. <small>Rouy</small>, југозападна Европа * ''Aconitum'' subsp. <small>(Fritsch) W.Seitz</small>, Западен Балкан * ''Aconitum'' subsp. <small>(Wulfen) Gáyer</small>, Источни Алпи, јужни Карпати (деклариран како сопствен вид ''Aconitum tauricum'' од други извори <ref name="KEW">The Plant List (KEW): [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2619611 ''Aconitum tauricum''] (2018-05-03)</ref><ref name="Roth">Jäger et al.: ''Rothmaler - Exkursionsflora von Deutschland'', Bd. 2.</ref> ) * . ''вулгарен'' <small>(DC.</small> <small>) Rouy & Foucaud</small>, Алпите, Пиринеите, северна Шпанија == Користи == ''Aconitum'' се одгледува во градините поради своите атрактивни соцвети кои наликуваат на шилести и ефектни сини цветови.<ref>Datta, Subhash Chandra. 1988 ''Systematic botany.''</ref> Тоа е режано цвеќе кое се користи за свеж материјал за сечење, а понекогаш се користи и како сушен материјал. Видот има ниска природна стапка на размножување при одгледување и се размножува со [[семе]] или со отстранување на поместувањата што се создаваат секоја година од подлогата. Проучена е употребата на протоколи за микропропагирање .<ref>A. A. Watad, M. Kochba, A. Nissim and V. Gaba, "Improvement of Aconitum napellus micropropagation by liquid culture on floating membrane rafts", ''Journal Plant Cell Reports'', Publisher: Springer Berlin / Heidelberg, {{ISSN|0721-7714}} (Print) {{ISSN|1432-203X}} (online), Volume 14, Number 6 / March 1995, DOI 10.1007/BF00238594, pages 345–348</ref> Овој вид е вкрстен со други за да се добијат атрактивни хибриди за употреба во градината, вклучувајќи ''Aconitum × каммарум''.<ref>Armitage, A. M. 2000.</ref> [[Податотека:SeedsAconitumnepellus.jpg|мини|Семиња]] Како и другите видови од родот. Содржи неколку [[отров]]ни соединенија, вклучувајќи доволно [[срце]]в отров што се користел на копја и стрели за лов и битка во античко време.<ref>J Ethnopharmacol. 1981 Nov;4(3):247-336.</ref> Персискиот лекар [[Авицена]] (980–1037) напишал дека стрелките натопени во сокот се користеле за убивање, а д-р Антонио Гуаинери, во еден од првите медицински речници „Практика“, напишал дека биле користени стрели кои имале отров од корените на растението. да убиваат диви кози во Италија.<ref>Luke DeMaitre {{Google books|ZfpeAQAAQBAJ|Medieval Medicine: The Art of Healing, from Head to Toe (2013)|page=67}}</ref> Има долга историја на употреба како отров, со случаи од илјадници години наназад.<ref>"Toxicology in the Old Testament: Did the High Priest Alcimus Die of Acute Aconitine Poisoning?"</ref> За време на античкиот римски период од европската историја, растението често се користело за елиминирање на криминалците и непријателите, а до крајот на периодот било забрането и секој што одгледувал можел законски да биде осуден на смрт.<ref>Roberts, M. F., and Michael Wink. 1998.</ref> Аконите се користат во поново време во заговори за убиства; тие ги содржат хемиските алкалоиди аконитин, месаконитин, хипоконитин и јесаконитин, кои се многу токсични.<ref>[http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=4297677&q=Aconitine+murder+&uid=792020396&setcookie=yes CSA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081208171056/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=4297677&q=Aconitine+murder+&uid=792020396&setcookie=yes|date=December 8, 2008}}</ref> Тоа беше исто така користено во неодамнешниот заговор за книгата на [[Шерлок Холмс]] .<ref>Gary Lovisi and Marvin Kaye {{Google books|BU30AAAAQBAJ|The Great Detective: His Further Adventures: A Sherlock Holmes Anthology (2012)|page=55}}</ref> == Токсикологија == Симптомите може да се појават речиси веднаш, обично не подоцна од еден час, а „со големи дози смртта е скоро моментална“.<ref>R.D. Mann {{Google books|RzTrCAAAQBAJ|Modern Drug use: An Enquiry on Historical Principles (1984)}}</ref> Смртта обично настанува во рок од два до шест часа при фатално труење (20 до 40 ml тинктура може да се покаже како фатална).<ref name="ref_">''The Extra Pharmacopoeia Martindale''.</ref> Првичните знаци се црево вклучувајќи гадење, [[повраќање]] и [[Пролив|дијареа]] . Потоа следи чувство на печење, пецкање и вкочанетост во устата и лицето и на печење во стомакот. При тешки труења се јавува изразена моторна слабост и кожни сензации на пецкање и вкочанетост се шират на екстремитетите. Кардиоваскуларните одлики вклучуваат [[хипотензија]], синусна брадикардија и вентрикуларни аритмии . Други одлики може да вклучуваат потење, вртоглавица, тешкотии во дишењето, главоболка и конфузија. Главните причини за смрт се вентрикуларни аритмии и асистолија, парализа на срцето или на респираторниот центар.<ref name="ref_" /><ref name="Chan">{{Наведено списание|last=Chan TY|date=April 2009|title=Aconite poisoning|url=https://archive.org/details/sim_clinical-toxicology_april-may-2009_47_4/page/n22|journal=Clin Toxicol|volume=47|issue=4|pages=279–85|doi=10.1080/15563650902904407|pmid=19514874}}</ref> Единствените постмортални знаци се оние на асфиксија.<ref name="Chisholm">{{EB1911|inline=1|wstitle=Aconite|volume=1|pages=151–152}}</ref> Третманот на труење е главно поддржувачки. Сите пациенти бараат внимателно следење на [[Крвен притисок|крвниот притисок]] и срцевиот ритам . Може да се користи гастроинтестинална деконтаминација со активен јаглен доколку се даде во рок од еден час по ингестијата.<ref name="Chyka2005">{{Наведено списание|year=2005|title=Position paper: Single-dose activated charcoal|url=https://archive.org/details/sim_clinical-toxicology_2005_43_2/page/61|journal=Clin Toxicol|volume=43|issue=2|pages=61–87|doi=10.1081/CLT-51867|pmid=15822758}}</ref> Главниот физиолошки противотров е [[атропин]], кој се користи за лекување на брадикардија. Други лекови кои се користат за вентрикуларна аритмија вклучуваат [[лидокаин]], амиодарон, бретилиум, флекаинид, прокаинамид и мексилетин . Кардиопулмонален бајпас се користи ако симптомите се отпорни на третман со овие лекови.<ref name="Chan"/> Успешна употреба на хемоперфузија со јаглен се тврди кај пациенти со тешко труење со аконит.<ref name="Lin2004">{{Наведено списание|date=May 2004|title=Clinical features and management of herb-induced aconitine poisoning|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-emergency-medicine_2004-05_43_5/page/574|journal=Ann Emerg Med|volume=43|issue=5|pages=574–9|doi=10.1016/j.annemergmed.2003.10.046|pmid=15111916}}</ref> Труење може да дојде и по берење на листовите без ракавици; аконитинскиот токсин лесно се апсорбира преку кожата. Во овој случај, нема да има гастроинтестинални ефекти. Пецкањето ќе започне од точката на апсорпција и ќе се прошири нагоре со раката до рамото, по што ќе почне да се зафаќа срцето. Пецкањето ќе биде проследено со непријатно вкочанетост. Третманот е сличен на труење предизвикано од орално голтање, па дури и ракувањето со растението без ракавици е пријавено дека резултира со откажување на повеќе органи и смрт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-hampshire-29949698|title=Gardener Nathan Greenway 'died after handling deadly plant'|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=7 November 2014|work=[[BBC News]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=7 November 2014}}</ref><ref name="ngindy">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/gardener-dies-after-brushing-against-deadly-wolfsbane-flower-on-millionaires-estate-9845675.html|title=Gardener dies 'after brushing against deadly wolfsbane flower' on millionaire's estate|date=11 November 2014|work=Independent|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107110615/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/gardener-dies-after-brushing-against-deadly-wolfsbane-flower-on-millionaires-estate-9845675.html|archive-date=2014-11-07|accessdate=2 February 2015}}</ref> Главната токсична компонента на растението, аконитинот, е моќен невротоксин кој ги отвора натриумовите канали чувствителни на тетродотоксин .<ref name="Ohno1992">{{Наведено списание|date=June 1992|title=The influence of tetrodotoxin on the toxic effects of aconitine in vivo|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/tjem1920/167/2/167_2_155/_pdf|format=pdf|journal=The Tohoku Journal of Experimental Medicine|volume=167|issue=2|pages=155–8|doi=10.1620/tjem.167.155|pmid=1475787|doi-access=free}}</ref> Го зголемува приливот на натриум низ овие канали и ја одложува реполаризацијата, со што ја зголемува ексцитабилноста и промовира вентрикуларни дисритмии.<ref name="Ohno1992" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Aconitum napellus}} * {{Наведено списание|date=2000|title=Malignant ventricular arrhythmias due to Aconitum napellus seeds|url=https://archive.org/details/sim_circulation_2000-12-05_102_23/page/2907|journal=Circulation|volume=102|issue=23|pages=2907–8|doi=10.1161/01.cir.102.23.2907|pmid=11104752|doi-access=free}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Јадич]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] rny5bvjk775oknu2sx71vskgssxz3k8 Евровизија 2023 0 1301622 5630770 5629239 2026-09-21T19:10:43Z BT405 9277 5630770 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2023 | слоган = United by Music | слика = Eurovision_2023_-_Jury_Semi-final_1_-_France_-_La_Zarra_(04).jpg | полуфинале1 = 9 мај 2023 | полуфинале2 = 11 мај 2023 | финале = 13 мај 2023 | издание = 67-то | домаќин = {{flagicon|Обединето Кралство}} [[BBC]] | место = Арена Ливерпул, [[Ливерпул]], [[Обединето Кралство]] | презентери = [[Алиша Диксон]], [[Хуана Ханадин]], [[Хана Ведингам]] и [[Греъм Нортон]] (финале) | радиодифузер = [[BBC]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 37 | дебитанти = Нема | се_вратиле = Нема | не_учествуваат = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Црна Гора}}, {{flag|Македонија}} | карта = ESC 2023 Map_2.svg | green = | yellow = | гласање = Од 2023 година, исходот од полуфиналињата се одредува исклучиво со гласовите на публиката (телевоутинг), додека во финалето гласаат и стручните жирија и публиката. | победник = {{flag|Шведска}}<br />[[Лорин (пејачка)|Лорин]] | победничка_песна = Tattoo | претходна = 2022 | следна = 2024 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2023''' беше 67-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Ливерпул]], [[Обединето Кралство]], откако радиодифузерот [[BBC]] ја презема организацијата во име на минатогодишниот победник [[Украина]], поради руската инвазија врз земјата. Натпреварот се одржа во арената [[Арена Ливерпул|Ливерпул]], а се состоеше од две полуфиналиња на 9 и 11 мај и големо финале на 13 мај 2023 година. Водители на трите емисии беа Алиша Диксон, Хуана Ханадин и Хана Ведингам, на кои во финалето им се придружи и Греъм Нортон. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Бугарија]], [[Црна Гора]] и [[Македонија]] се повлекоа од финансиски и други причини. Победник беше [[Шведска]] со песната „[[Tattoo]]“ во изведба на [[Лорин (пејачка)|Лорин]], освојувајќи 583 поени. Ова беше втора победа за Лорин (по 2012 година) и вкупно седма победа за Шведска, со што се израмни со рекордот на Ирска. == Место на одржување == На 25 јули 2022 година, ЕБУ и BBC објавија дека Ливерпул е избран за град домаќин на натпреварот во 2023 година, победувајќи ја конкуренцијата од Глазгов и други британски градови. Место на одржување беше Арена Ливерпул. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот беше ''United by Music'' (Обединети со музика). Значајна промена во правилата за гласање беше воведена оваа година: резултатите од полуфиналињата се одлучуваа исклучиво преку гласовите на публиката (телевоутинг) без учество на жири, додека во финалето системот остана со комбинирани гласови од жири и публика. Исто така, беше овозможено гласање за гледачи од земји кои не учествуваат на натпреварот преку систем за онлајн гласање (т.н. „Остатокот од светот“). == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 9 мај 2023 година. Во него учествуваа 15 земји. Германија, Италија и Франција гласаа во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Алесандра || "Queen of Kings" || 6 || 102 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || The Busker || "Dance (Our Own Party)" || 15 || 3 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Luke Black || "Samo mi se spava" || 10 || 37 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Sudden Lights || "Aijā" || 11 || 34 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Mimicat || "Ai coração" || 9 || 74 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Wild Youth || "We Are One" || 12 || 10 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Let 3 || "Mama ŠČ!" || 8 || 76 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Ремо Форсер || "Watergun" || 7 || 97 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Ноа Кирел || "Unicorn" || 3 || 127 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Паша Парфени || "Soarele și luna" || 5 || 109 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Лорин || "Tattoo" || 2 || 135 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || TuralTuranX || "Tell Me More" || 14 || 4 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Vesna || "My Sister's Crown" || 4 || 110 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Миа Николаи & Дион Купер || "Burning Daylight" || 13 || 7 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Каарија || "Cha Cha Cha" || 1 || 177 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 11 мај 2023 година. Во него учествуваа 16 земји. Обединетото Кралство, Шпанија и Украина гласаа во ова полуфинале, како и публиката од земјите кои не учествуваат („Остатокот од светот“). {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Рејди || "Breaking My Heart" || 11 || 92 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Брунет || "Future Lover" || 6 || 99 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Тео Андреј || "D.G.T. (Off and On)" || 15 || 0 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Алика || "Bridges" || 10 || 74 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Густаф || "Because of You" || 8 || 90 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Андру Куру || "Break a Broken Heart" || 7 || 94 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Дијала || "Power" || 12 || 44 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Виктор Верников || "What They Say" || 13 || 14 |- style="background:#ccffcc;" | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Бланка || "Solo" || 3 || 124 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Joker Out || "Carpe Diem" || 5 || 103 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Иру Хечанов || "Echo" || 12 || 33 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Piqued Jacks || "Like an Animal" || 16 || 0 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Теја & Салена || "Who the Hell Is Edgar?" || 2 || 137 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Семејството Дуда || "Duje" || 9 || 72 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Моника Линките || "Stay" || 4 || 110 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Voyager || "Promise" || 1 || 149 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 13 мај 2023 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Теја & Салена || "Who the Hell Is Edgar?" || 15 || 120 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Mimicat || "Ai coração" || 23 || 59 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Ремо Форсер || "Watergun" || 20 || 92 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Бланка || "Solo" || 19 || 93 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Luke Black || "Samo mi se spava" || 24 || 30 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Лара Рај || "Évidemment" || 16 || 104 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Андру Куру || "Break a Broken Heart" || 12 || 126 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Бланка Палома || "Eaea" || 17 || 100 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Лорин || "Tattoo" || 1 || 583 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Семејството Дуда || "Duje" || 22 || 76 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Марко Менгони || "Due vite" || 4 || 350 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Алика || "Bridges" || 8 || 168 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Каарија || "Cha Cha Cha" || 2 || 526 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Vesna || "My Sister's Crown" || 10 || 129 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Voyager || "Promise" || 9 || 151 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Густаф || "Because of You" || 7 || 182 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Брунет || "Future Lover" || 14 || 122 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Паша Парфени || "Soarele și luna" || 18 || 96 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Tvorchi || "Heart of Steel" || 6 || 243 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Алесандра || "Queen of Kings" || 5 || 268 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Lord of the Lost || "Blood & Glitter" || 26 || 18 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Моника Линките || "Stay" || 11 || 127 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Ноа Кирел || "Unicorn" || 3 || 362 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Joker Out || "Carpe Diem" || 21 || 78 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Let 3 || "Mama ŠČ!" || 13 || 123 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Меј Мулер || "I Wrote a Song" || 25 || 24 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Liverpool 2023 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2023 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Turin 2022 | Следен = Eurovision Song Contest: Malmö 2024 }} '''''Eurovision Song Contest: Liverpool 2023''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2023 година. Албумот ги содржи песните од сите 37 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Duje | extra1 = Семејството Дуда (Албанија) | length1 = 3:00 | title2 = Future Lover | extra2 = Брунет (Ерменија) | length2 = 2:57 | title3 = Promise | extra3 = Voyager (Австралија) | length3 = 3:00 | title4 = Who the Hell Is Edgar? | extra4 = Теја & Салена (Австрија) | length4 = 2:43 | title5 = Tell Me More | extra5 = TuralTuranX (Азербејџан) | length5 = 2:58 | title6 = Because of You | extra6 = Густаф (Белгија) | length6 = 2:57 | title7 = Break a Broken Heart | extra7 = Андру Куру (Кипар) | length7 = 3:00 | title8 = My Sister's Crown | extra8 = Vesna (Чешка) | length8 = 2:56 | title9 = Breaking My Heart | extra9 = Рејди (Данска) | length9 = 3:00 | title10 = Bridges | extra10 = Алика (Естонија) | length10 = 2:59 }}== Забелешки и наводи == === Наводи === <references responsive="1"></references> == Надворешни страници == * {{URL|http://www.eurovision.tv/|Официјална страница}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Англиска музика]] [[Категорија:Ливерпул]] [[Категорија:Музиката во 2023 година]] p6igxafbkt9ht5m38updtbvdcgeihx9 Алекс Тарнер 0 1314422 5630822 5594969 2026-09-21T19:57:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630822 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Алекс Тарнер | image = Alex Turner, Way Out West 2018.jpg | image_size = 200п | caption = Тарнер настапувајќи со [[Arctic Monkeys]] во 2018 година | birth_name = Алекзендр Дејвид Тарнер | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1986|01|06}} | birth_place = [[Шефилд]], [[Англија]], [[Обединетото Кралство]] | occupation = {{flatlist| * Музичар * пејач * песнописец * музички продуцент }} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{flatlist| * [[инди рок]] * [[гараж рок]] * [[психоделик рок]] * [[барок рок]] * [[пост пак ривајвл]] }} | instrument = {{flatlist| * [[вокал]] * [[гитара]] * [[клавијатура]] }} | years_active = 2002–досега | label = [[Domino Recording Company|Domino]] | current_member_of = {{flatlist| *[[Arctic Monkeys]] *[[The Last Shadow Puppets]]}} }} }}'''Алекзендр Дејвид Тарнер''' (роден на 6 јануари 1986 година) ― англиски музичар, пејач, текстописец и продуцент. Тој познат како главен вокал и главен текстописец на [[Рок-музика|рок]] бендот [[Arctic Monkeys]], со кој има издадено седум албуми. Тој, исто така, снимал со неговиот спореден проект во кој е вклучен Мајлс Кејн, како Last Shadow Puppets и исто така како соло уметник. Кога Тарнер имал 17 години, тој и тројца пријатели ја створиле Arctic Monkeys во нивниот роден [[Шефилд]]. Нивниот деби албум, ''Whatever People Say I Am, That's What I'm Not'' (2006), станал најбрзопродаваниот деби албум во британската историја и бил рангиран на 30-то место на списокот на ''[[Ролинг Стоун|Rolling Stone]]'' за најдобри деби албуми на сите времиња,<ref>{{cite magazine |title=100 Best Debut Albums of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-100-greatest-debut-albums-of-all-time-20130322/whatever-people-say-i-am-that-s-what-i-m-not-19691231 |access-date=24 јануари 2023 |magazine=Rolling Stone |date=22 март 2013 |archive-date=2017-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904152313/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-100-greatest-debut-albums-of-all-time-20130322/whatever-people-say-i-am-that-s-what-i-m-not-19691231 |url-status=dead }}</ref> со синглот „''[[I Bet You Look Good on the Dancefloor]]''“ станал хит број еден во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Следните студиски албуми на бендот, ''Favorite Worst Nightmare'' (2007), ''Humbug'' (2009), ''Suck It and See'' (2011), ''AM'' (2013), ''Tranquility Base Hotel &amp;amp; Casino'' (2018) и ''The Car'' (2022), пробувале со дезерт рок, инди поп, ритам и блуз и салонска музика. Arctic Monkeys биле насловни на Гластонберскиот фестивал и во 2007 и 2013 година, Рединшките и лидските фестивали во 2014 и 2022 година и настапиле за време на церемонијата на отворање на Летните олимписки игри во Лондон во 2012 година. Како двајца главни вокали на The Last Shadow Puppets, Тарнер и Мајлс Кејн објавиле два оркестарски поп албуми: ''The Age of the Understatement'' (2008) и ''Everything You've Come to Expect'' (2016). Тарнер, исто така, обезбедил акустичен саундтрак за играниот филм ''Подморница'' (2010), а го напишал и сопродуцентот на деби албумот на Александра Спасител, ''Беладона на тагата'' (2017). Стиховите на Тарнер, се движат од секојдневна драма до [[Надреализам|надреалистичка]] игра на зборови, тој е широко пофален низ музичката индустрија и јавноста. Сите, освен еден од неговите девет студиски албуми се на врвот на музичките списоци за албуми во Обединетото Кралство. Освоил и седум [[Британски музички награди|Британски награди]], Наградата „Ивор Новело“ и Меркјуриската награда (тој бил номиниран шест пати). == Животопис == === Раниот живот === Александар Дејвид Тарнер е роден во [[Шефилд]] на 6 јануари 1986 година,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.upi.com/Top_News/2019/01/06/UPI-Almanac-for-Sunday-Jan-6-2019/8591546568650/|title=UPI Almanac for Sunday, Jan. 6, 2019|date=6 јануари 2019|work=[[United Press International]]|access-date=24 јануари 2023|archive-url=https://archive.today/20190911222236/https://www.upi.com/Top_News/2019/01/06/UPI-Almanac-for-Sunday-Jan-6-2019/8591546568650/|archive-date=11 септември 2019|quote=rock singer Alex Turner (Arctic Monkeys) in 1986 (age 33)}}</ref><ref name="GRO birth">{{Наведена мрежна страница|url=https://search.ancestry.co.uk/cgi-bin/sse.dll?_phsrc=SWL1&_phstart=successSource&usePUBJs=true&indiv=1&dbid=8782&gsfn=Alexander%20David&gsln=Turner&cp=0&msmns=Turner&msbdy=1986&msbdm=1&msbpn__ftp=sheffield,%20yorkshire,%20england,%20united%20kingdom&msbpn=1652386&new=1&rank=1&uidh=2m1&redir=false&msT=1&gss=angs-d&pcat=34&fh=0&h=10472327&recoff=&ml_rpos=1&queryId=b967456c445206e545f4f7fa0ca1b84c|title=Alexander David Turner in the England & Wales, Civil Registration Birth Index, 1916-2007|publisher=[[Ancestry.com]]}}</ref> како единец на средношколските наставници Пени (моминско презиме Џрус)<ref name="GRO birth" /> и Дејвид Тарнер.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.torontosun.com/2011/09/27/monkeys-still-shining-for-turner|title=Monkeys Still Shining for Turner|last=Sterdan|first=Darryl|work=[[Toronto Sun]]|access-date=24 јануари 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125134546/http://www.torontosun.com/2011/09/27/monkeys-still-shining-for-turner|archive-date=25 ноември 2015}}</ref> Тој бил израснат во шефилското предградие Хај Грин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/reviews/arctic-monkeys-receive-heros-welcome-dazzle-sheffield-huge-homecoming-show-2380865|title=The Arctic Monkeys from High Green, Sheffield make their jubilant return home|date=19 септември 2018|work=NME|accessdate=24 јануари 2023}}</ref> Тој рекол дека неговите родители потекнуваат од „многу различно потекло“; неговата мајка, од Амершам, Бакингемшир,<ref name="poetscornered">{{Наведени вести|title=Poets Cornered|last=Gilbert|first=Pat|date=2007|work=MOJO Magazine|page=46}}</ref> предавала [[Германски јазик]] и била „фасцинирана од јазикот“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/arctic-monkeys-nme-interview-2007-favourite-worst-nightmare-2307701|title=Arctic Monkeys talk to NME in 2007 about 'Favourite Worst Nightmare'|date=8 мај 2018|work=NME|access-date=24 јануари 2023}}</ref> Неговиот татко, роден во Шефилд,<ref name="poetscornered" /> предавал Музика и Физика.<ref name="day">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2013/oct/27/arctic-monkeys-mexico-beatlemania|title=Arctic Monkeys: 'In Mexico it was like Beatlemania'|last=Day|first=Elizabeth|date=26 октомври 2013|work=[[The Guardian]]|access-date=24 јануари 2023}}</ref> Родителите на Тарнер и двајцата биле љубители на музиката и неговите најрани музички спомени ги вклучуваат [[Битлси]]<ref name="americansongwriter.com" /><ref name="QMag07">{{Наведен нестручен часопис}}</ref> и [[The Beach Boys]].<ref name="stereogum.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stereogum.com/715661/progress-report-arctic-monkeys/franchises/progress-report/|title=Progress Report: Arctic Monkeys|last=Rachel|first=T. Cole|date=31 May 2011|work=[[Stereogum]]|accessdate=26 August 2015}}</ref> За време на патувањата со автомобил, неговата мајка свирела музика од [[Лед зепелин|Led Zeppelin]],<ref name="hiatt">{{Наведен нестручен часопис|access-date=27 July 2018}}</ref> [[Дејвид Боуви]],<ref name="absolute" /> и the Eagles.<ref name="pitchfork.com"/> Неговиот татко бил обожавател на џез и свинг музика,<ref name="absolute">{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=MkG3TwRgbSM|title=Arctic Monkeys interview on Absolute Radio|date=7 ноември 2011|work=[[Absolute Radio]]'s Youtube|access-date=24 јануари 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114140612/https://www.youtube.com/watch?v=MkG3TwRgbSM|archive-date=2022-11-14|url-status=bot: unknown}}</ref> особено [[Френк Синатра]],<ref name="americansongwriter.com">{{Наведени вести|url=http://www.americansongwriter.com/2010/03/drinks-with-arctic-monkeys/|title=Drinks With: Arctic Monkeys|last=Matheny|first=Skip|date=12 март 2010|work=[[American Songwriter]]|access-date=24 јануари 2023|archive-date=2018-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023090822/http://americansongwriter.com/2010/03/drinks-with-arctic-monkeys|url-status=dead}}</ref> и свирел на саксофон, труба и пијано во големите бендови.<ref name="QMag07" /><ref name="Sydney">{{Наведени вести|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/monkey-business-the-evolution-of-arctic-monkeys-20180503-h0zkze.html|title=Arctic Monkeys' Alex Turner on long-awaited album Tranquility Base Hotel & Casino|last=Divola|first=Barry|date=11 May 2018|work=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=15 May 2018}}</ref> Самиот Тарнер бил научен на некои музички вештини на семејната клавијатура ,од страна на неговиот татко<ref name="Sydney" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=7EWtXOf44v0&t=71s|title=Arctic Monkeys Alex Turner BBC Radio 1 Interview - 10th May 2018|access-date=24 јануари 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124211136/https://www.youtube.com/watch?v=7EWtXOf44v0&t=71s|archive-date=2023-01-24|url-status=bot: unknown}}</ref> и земал професионални часови по пијано до својата осумгодишна возраст.<ref name="americansongwriter.com" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2009/jul/12/arctic-monkeys-interviewed-simon-armitage|title=Highly evolved|last=Armitage|first=Simon|date=12 јули 2009|work=[[The Observer]]|access-date=24 јануари 2023}}</ref> Од петгодишна возраст, Тарнер пораснал покрај соседот Мет Хелдерс; заедно биле во основно, средно училиште и факултет.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.thewaster.com/interview/arctic-monkeys-setting-fire-to-the-dancefloor/|title=Interview: Arctic Monkeys 'Setting Fire to the Dancefloor'|last=Halo|first=Martin|date=30 мај 2007|work=TheWaster.com|access-date=24 јануари 2023}}</ref><ref name="jill_helders">{{Наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/southyorkshire/content/articles/2009/02/25/women_behind_the_men_jill_feature.shtml|title=Jill Helders: Arctic Mummy|date=25 февруари 2009|work=[[BBC Yorkshire]]|access-date=24 јануари 2023}}</ref> На нивната церемонија на дипломирање во основно училиште, Тарнер и Хелдерс им се придружиле на некои други пријатели во мимирана изведба на „<nowiki><i>Morning Glory</i></nowiki>“ на Oasis {{--}} Хелдерс ја играл улогата на Лиам Галагер додека Тарнер бил преправен дека свири на бас гитара, користејќи тениски рекет како свој инструмент.<ref name="pitchfork.com"/><ref name="Welcome to the jungle">{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-apr-02-ca-artic2-story.html|title=Welcome to the jungle|date=2 април 2006|work=Los Angeles Times|access-date=24 јануари 2023}}</ref> Двајцата го запознале Енди Николсон во средно училиште,<ref name="thawed">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2006/jan/01/popandrock.arcticmonkeys|title=Craig McLean spends three months on the road with the Arctic Monkeys|last=McLean|first=Craig|date=1 јануари 2006|work=The Guardian|access-date=24 јануари 2023}}</ref> и тројцата пријатели се поврзале поради нивното заедничко уживање во рапери како што се [[Др. Дре]],<ref name="irishtimes.com">{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/arctic-monkeys-get-funky-on-album-number-five-1.1517333|title=Arctic Monkeys get funky on album number five|last=Murphy|first=Lauren|date=5 септември 2013|work=[[The Irish Times]]|access-date=24 јануари 2023}}</ref> [[Wu-Tang Clan]],<ref name="pitchfork.com" /> Outcast,<ref name="pitchfork.com" /> и Рутс Манува.<ref name="pitchfork.com" /> Тие го поминувале своето време играјќи кошарка, скејтбординг, возење BMX,<ref name="viahillsborough">{{Наведени вести|url=https://soundcloud.com/user-722232045/episode-53-via-hillsborough-please-ft-andy-nicholson|title=Episode 53: Via Hillsborough, Please (ft Andy Nicholson)|access-date=5 January 2020}}</ref> и „создавале аматерски хип-хоп“ битови користејќи го Cubase системот на таткото на Тарнер.<ref name="orbiterlover.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://orbiterlover.com/2015/01/29/andy-nicholson-arctic-monkey-sticky-blood/|title=Hanging Out With Andy Nicholson: Ex-Arctic Monkey, Producer & Photographer|date=29 јануари 2015|work=Orbiter Lover|accessdate=24 јануари 2023}}</ref> Тарнер и неговите пријатели се заинтересирале за рок музиката по пробивот на Strokes во 2001 година.<ref name="articles.latimes.com">{{Наведени вести|url=https://articles.latimes.com/2006/apr/02/entertainment/ca-artic2/3|title=Welcome to the jungle|last=Hilburn|first=Robert|date=2 април 2006|work=Los Angeles Times|access-date=24 јануари 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929024911/http://articles.latimes.com/2006/apr/02/entertainment/ca-artic2/3|archive-date=29 September 2015}}</ref> Неговиот татко му дозволил да позајми училишна гитара за да научи „неколку акорди“ кога Тарнер имал 15 години<ref name="QMag07" /> и за Божиќ истата година, неговите родители му купиле електрична гитара.<ref name="Caesar">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/alex-turner-thats-what-hes-not-so-what-is-he-444611.html|title=Alex Turner: That's what he's not. So what is he?|last=Caesar|first=Ed|date=14 April 2007|work=The Independent|access-date=17 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517160144/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/alex-turner-thats-what-hes-not-so-what-is-he-444611.html|archive-date=17 May 2011|location=London}}</ref> Тарнер се школувал во Средното училиште „Стоксбриџ“ од 1997 до 2002 година. Неговиот учител по Физичко, Марк Колман, го окарактеризирал како „бистар“ и „популарен“ ученик кој се истакнувал во [[спорт]]от, а не во музиката. Неговиот професор по Англиски и драма, Сајмон Бејкер, го запаметил како паметен ученик кој бил „прилично повлечен“ и „малку поинаков“.<ref name="schoolteachers" /> Тој истакнал дека Тарнер имал „неверојатно опуштен“ пристап кон неговите изучувања, што ја загрижило неговата мајка и довело до критики од другите наставници.<ref name="schoolteachers" /><ref>{{Наведени вести|url=http://www.stevebakereducation.co.uk/human-potential-and-the-arctic-monkeys/|title=Human Potential and the Arctic Monkeys. – Steve Baker Education|last=Baker|first=Simon|work=www.stevebakereducation.co.uk|access-date=21 January 2020|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081923/http://www.stevebakereducation.co.uk/human-potential-and-the-arctic-monkeys/|url-status=dead}}</ref> Додека имало книги дома,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2009/jul/12/arctic-monkeys-interviewed-simon-armitage|title=Simon Armitage meets Arctic Monkeys|last=Armitage|first=Simon|date=11 July 2009|work=The Observer|access-date=15 September 2015}}</ref> Тарнер не читал редовно<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theage.com.au/entertainment/music/back-for-seconds-20070415-ge4ngu.html|title=Back for Seconds|last=Button|first=James|date=15 April 2007|work=[[The Age]]|access-date=24 July 2018}}</ref> и бил премногу самосвесен за да го сподели своето пишување со другите.<ref name="rickmartin">{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/archive-arctic-monkeys-read-their-first-ever-nme-feature|title=Arctic Monkeys: Read Their First Ever NME Feature – NME|last=Martin|first=Rick|date=5 April 2011|work=[[NME]]|access-date=25 May 2005}}</ref> Сепак, тој уживал во часови по англиски јазик.<ref name="schoolteachers">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2010/apr/25/inspirational-music-teachers|title=Schoolteachers of Rock|last=Rogers|first=Jude|date=25 April 2010|work=The Guardian|access-date=24 July 2018}}</ref> Потоа, Тарнер присуствувал на колеџот Барнсли од 2002 до 2004 година. Со оглед на можноста да „избега без да прави математика“, тој во голема мера се откажал од „суштинските“ предмети потребни за влез на универзитет. Студирал А-ниво за музичка технологија и студии за медиуми, како и AS-нивоа по англиски, фотографија и психологија.<ref name="college">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/education/2005/nov/29/furthereducation.uk1|title=College days|last=Shimmon|first=Katie|date=29 November 2005|work=The Guardian|access-date=18 July 2018}}</ref> === 2002–2004: Создавање на Arctic Monkeys === На 15-годишна возраст, викендите на Тарнер се вртеа околу девојки и пиење лимонов коктел со пријателите.<ref name="pitchfork">{{Наведена мрежна страница|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/12090-til-the-band-comes-in/|title=Scott Walker 'Til the Band Comes In|last=Plagenhoef|first=Scott|date=11 August 2008|work=[[Pitchfork Media]]|accessdate=15 July 2016}}</ref> Џо Карнал, училиштен пријател, рече дека Тарнер бил „секогаш тивкиот“ во нивниот општествен круг.<ref>{{Наведени вести|title=It's great when you're ape..yeah!|last=Moody|first=Paul|date=December 2006|work=Uncut Magazine|page=74}}</ref> Откако пријателите почнале да образуваат бендови и да свират во живо,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2006/apr/15/popandrock.arcticmonkeys|title=Weekend: The Arctic Monkeys in New York|last=Guardian Staff|date=15 April 2006|work=The Guardian|access-date=23 January 2020}}</ref> Тарнер, Хелдерс и Николсон решиле да ги основаат Arctic Monkeys во средината на 2002 година.<ref name="pitchfork" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2018/feb/02/made-of-steel-how-south-yorkshire-became-the-british-indie-heartland|title=Made of steel: how South Yorkshire became the British indie heartland|last=Simpson|first=Dave|date=2 February 2018|work=The Guardian|access-date=25 July 2018}}</ref> Според Николсон, Тарнер веќе имал „инструменти за куќата“ и ги познавал основите на музиката поради работата на неговиот татко како професор по музика.<ref name="viahillsborough"/> Хелдерс купил комплет за тапани,<ref name="loudandquiet">{{Наведени вести|url=https://www.loudandquiet.com/short/arctic-monkeys-matt-helders-at-16-he-left-school-and-spent-his-savings-on-a-drum-kit-stored-in-alex-turners-garage/|title=Arctic Monkeys' Matt Helders at 16 – he left school and spent his savings on a drum kit stored in Alex Turner's garage|work=Loud And Quiet|access-date=5 January 2020}}</ref> додека Тарнер му предложил на Николсон да научи бас гитара и го поканил Џејми Кук, сосед кој учел во друго училиште, да свири гитара.<ref name="viahillsborough" /> Првично, Тарнер свирел гитара во инструменталниот бенд; тој станал фронтмен кога уште двајца другари од училиште одбиле да пеат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stitcher.com/podcast/anchor-podcasts/the-279-podcast/e/62942273|title=Andy Nicholson {{!}} The 279 Podcast|date=1 August 2019|accessdate=5 January 2020}}</ref> Хелдерс го сметалТарнер за очигледен кандидат за текстописец – „Знаев дека има нешто за зборови“ – и тој постепено почна да споделува песни со своите колеги од бендот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.co.uk/article/arctic-monkeys-alex-turner-on-their-new-album-and-returning-to-the-limelight-zm6f5h5zs|title=Arctic Monkeys' Alex Turner on their new album and returning to the limelight|last=Murison|first=Krissi|date=20 May 2018|access-date=25 July 2018}}</ref><ref name="thenational.ae">{{Наведени вести|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/music/monkey-business#full|title=Monkey business|last=Odell|first=Michael|date=15 August 2009|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|access-date=26 August 2015}}</ref> Пред да свири во живо, бендот вежбал една година во гаражата на Тарнер<ref name="loudandquiet" /> и, подоцна, во неискористен магацин во Вот.<ref name="jill_helders"/> Според мајката на Хелдерс, која ги возела тинејџерите до и од нивниот простор за проба три пати неделно: „Да знаеја дека си таму, едноставно ќе застанат, па моравме да влеземе прикрадно“.<ref name="jill_helders" /> Нивната прва свирка беше во петокот, 13 јуни 2003 година, со поддршка на The Sound во локалниот паб наречен The Grapes.<ref name="thetimes.co.uk">{{Наведени вести|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/music/article2417945.ece|title=Arctic Monkeys hit their stride|last=McLean|first=Craig|date=21 November 2009|work=The Times|access-date=26 August 2015}}</ref> Сетот, кој бил делумно снимен,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rgm.press/the-real-story-about-the-arctic-monkeys-fist-ever-gig-at-the-grapes-in-sheffield/|title=The real story about the Arctic Monkeys first ever gig at The Grapes in Sheffield. – Reyt Good Magazine|work=www.rgm.press|access-date=16 July 2018}}</ref> содржел четири изворни песни и четири насловни верзии на песни од [[Битлси]], White Stripes, the Undertones и the Datsuns.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0b6pdfn|title=Arctic Monkeys, Geese Confession, Job Interview Hacks, Jo Whiley & Simon Mayo – BBC Radio 2|work=BBC|access-date=12 July 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2006/jan/01/popandrock.arcticmonkeys|title=Craig McLean spends three months on the road with the Arctic Monkeys|last=McLean|first=Craig|date=1 January 2006|work=The Observer|access-date=17 January 2020}}</ref> Во летото 2003 година, Тарнер свирел седум свирки во Јорк и Ливерпул како ритам гитарист за фанк бендот Џудан Суки, откако се сретнал со водечкиот пејач Џон МекКлур во автобус.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/arctic-monkeys-nme-interview-2007-favourite-worst-nightmare-2307701|title=Arctic Monkeys talk to NME in 2007 about 'Favourite Worst Nightmare'|last=Beaumont|first=Mark|date=8 May 2018|work=NME|access-date=26 July 2018}}</ref><ref name="stokes">{{Наведени вести|title=Alex Turner|last=Stokes|first=Paul|work=Q Magazine|issue=November 2011|page=63}}</ref> Тој месец во август, додека снимаше демо со Џудан Суки во студиото 2fly на Шефилд, Тарнер го прашал Алан Смит дали ќе продуцира демо за Arctic Monkeys. Смит се обврзал и „мисли дека дефинитивно им се случува нешто посебно". Му кажав на Алекс што пееше на американски глас на таа прва сесија.“ Воведот на Смит довело до тоа бендот да се здобие со менаџерски тим, Џеф Барадејл и Иан МекАндру.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.counterfeitmag.co.uk/features/alan-smyth/|title=Alan Smyth|last=Saunders|first=Chris|date=17 October 2011|work=Counterfeit Magazine|accessdate=26 August 2015|archive-date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114224141/https://counterfeitmag.co.uk/features/alan-smyth/|url-status=dead}}</ref> Тие платија за Smyth и Arctic Monkeys да снимат бројни демо снимки од три песни во 2003 и 2004 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.musicbusinessworldwide.com/monkey-business-ian-mcandrew-on-25-years-of-wildlife-entertainment/|title=Monkey business: Ian McAndrew on 25 years of Wildlife Entertainment – Music Business Worldwide|date=31 July 2015|work=Music Business Worldwide|access-date=21 July 2018}}</ref> Тарнер бил тивок и внимателен за време на студиските сесии, се сетил Смит: „Секогаш кога некој ќе се појави во студиото, тој седнувал и ги слушал пред да каже нешто“.<ref name="Blender06">{{cite magazine |title=The Lads Are Alright |first=Dorian |last=Lynskey |magazine=[[Blender (списание)|Blender]] |date=мај 2006}}</ref> Во нивната соба за проба во студиото Yellow Arch, Arctic Monkeys развиле углед како особено вредни работници; сопственикот им позајмил опрема за турнеја на бендот, додека сопругата на сопственикот му помагала на Тарнер во неговото пеење.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thestar.co.uk/news/inside-room-where-arctic-monkeys-first-rehearsed-sheffield-they-were-definitely-going-be-stars-469568|title=Inside the room where Arctic Monkeys first rehearsed in Sheffield: 'They were definitely going to be stars'|work=www.thestar.co.uk|access-date=22 January 2020}}</ref> Барадејл го возел бендот низ местата во Шкотска, Мидлендс и северна Англија за да ја воспостават својот углед како бенд во живо.<ref name="thawed"/> Бендот делелел бесплатни копии од демо-цедеа по секое шоу<ref name="Monkey business">{{Наведени вести|url=https://www.independent.ie/entertainment/monkey-business-26736842.html|title=Monkey business|work=Independent.ie|access-date=15 January 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/culture/primates-of-all-england-1.1202742|title=Primates of all England|last=Boyd|first=Brian|date=20 April 2007|work=The Irish Times|access-date=20 January 2020}}</ref> и обожавателите почнале да ја споделуваат неслужбената демо-компилација „''Beneath the Boardwalk''“ на интернет.<ref name="sfgate">{{Наведени вести|url=https://www.sfgate.com/entertainment/article/Monkey-business-2520547.php|title=Monkey business|last=Lanham|first=Tom|date=2 April 2006|work=SFGate|access-date=26 July 2018}}</ref> По завршувањето на колеџот во средината на 2004 година, Тарнер една година се посочил кон бендот<ref name="college"/> и ги одложил нејасните планови да посетува универзитет во Манчестер.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/showbiz-news/go-nuts-with-the-monkeys-999918|title=Go Nuts with the Monkeys|date=29 August 2007|work=[[Manchester Evening News]]|access-date=24 July 2018}}</ref> Почна да работи со скратено работно време како шанкер во музичкото собиралиште во Шефилд, The Boardwalk. Таму, тој се сретнал со познати личности, како што се музичарот Ричард Хејли и поетот Џон Купер Кларк.<ref>{{Наведени вести|url=http://popdose.com/richard-hawley-aims-his-guitar-at-the-1-percent/|title=Richard Hawley Aims His Guitar At The 1 Percent|last=Creighton|first=Keith|date=21 August 2012|work=Popdose|access-date=11 August 2018}}</ref><ref name="Pitchfork-09-13">{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/features/interviews/9221-arctic-monkeys/|title=Interviews: Arctic Monkeys|last=Fitzmaurice|first=Larry|date=19 September 2013|work=Pitchfork|accessdate=28 March 2016|archive-date=2015-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110085817/http://pitchfork.com/features/interviews/9221-arctic-monkeys/|url-status=dead}}</ref> До крајот на 2004 година, публиката на Arctic Monkeys почнала да пее заедно со нивните песни<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/year-of-the-arctic-monkeys-519609.html|title=Year of the Arctic Monkeys|last=Hasted|first=Nick|date=16 December 2005|work=The Independent|access-date=30 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307150140/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/year-of-the-arctic-monkeys-519609.html|archive-date=7 March 2014}}</ref> и демото на „[[:en:I Bet You Look Good on The Dancefloor|I Bet You Look Good on The Dancefloor]]“ било пуштено на Би-Би-Си Радио 1 од Зејн Лоу.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/southyorkshire/content/articles/2005/02/04/arctic_monkeys_feature.shtml|title=Too much Monkey business?|last=Webb|first=Rob|date=4 February 2005|work=BBC South Yorkshire|accessdate=26 August 2015}}</ref> [[Податотека:Alex_Turner_(musician)_2011.jpg|десно|мини| Тарнер настапувајќи во 2011 година.]] == Уметнички правец == === Влијанија === Тарнер бил „ептен навлезен во хип-хопот“ како тинејџер.<ref name="pitchfork.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/features/5-10-15-20/8832-alex-turner/|title=5–10–15–20: Alex Turner|last=Dombal|first=Ryan|date=10 мај 2012|work=[[Pitchfork (мрежно место)|Pitchfork]]|accessdate=24 јануари 2023}}</ref> Кога првпат почнал да пишува текстови, неговото главно влијание било ''Run Come Save Me'' на Roots Manuva.<ref name="laurenmurphy">{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/arctic-monkeys-get-funky-on-album-number-five-1.1517333|title=Arctic Monkeys get funky on album number five|last=Murphy|first=Lauren|date=6 September 2013|work=The Irish Times|access-date=10 August 2018}}</ref><ref name="spin" /> Тој, исто така, ги слушал компилациите на Rawkus Records и Lyricist Lounge<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/well-be-dropped-within-a-year-read-arctic-monkeys-first-nme-cover-feature-761969|title='We'll Be Dropped Within A Year' – Read Arctic Monkeys' First NME Cover Feature {{!}} NME|date=5 April 2011|work=NME|access-date=12 January 2020}}</ref> и уметници како што се [[Др. Дре|Dr. Dre]],<ref name="spin">{{Наведени вести|url=https://www.spin.com/2013/09/arctic-monkeys-alex-turner-interview-am-album/|title=The SPIN Interview: Arctic Monkeys' Alex Turner|last=Bevan|first=David|date=10 September 2013|work=Spin|access-date=3 August 2018}}</ref> [[Снуп Дог|Snoop Dogg]],<ref>{{Наведени вести|url=https://www.today.com/popculture/believe-hype-arctic-monkeys-rock-wbna11522655|title=Believe the hype: Arctic Monkeys rock|date=23 February 2006|work=TODAY.com|access-date=13 August 2018}}</ref> Outkast, [[Еминем]]<ref name="pitchfork.com" /> и The Streets.<ref name="spin" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.gigwise.com/news/15388/|title=Arctic Monkeys Formed By Hip-Hop Love|last=Taylor|first=Chris|date=2 April 2006|work=www.gigwise.com|access-date=14 August 2018}}</ref> Тој постојано го наведувал метод Човекот како еден од неговите омилени текстописци,<ref name="pitchfork.com" /><ref name="spin" /><ref name="ryzik">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/05/15/arts/music/alex-turner-on-arctic-monkeys-suck-it-and-see.html|title=Alex Turner on Arctic Monkeys' 'Suck It and See'|last=Ryzik|first=Melena|date=13 May 2011|work=The New York Times|access-date=13 August 2018}}</ref> и се повикал на кланот Ву-Танг во неговите стихови.<ref>{{Наведени вести|url=https://uproxx.com/music/arctic-monkeys-tranquility-base-hotel-and-casino-review/2/|title=Arctic Monkeys Grow Up and Get Weird On Their Inspired New Album|last=Hyden|first=Steven|date=10 May 2018|work=UPROXX|access-date=13 August 2018}}</ref> За Тарнер, Strokes биле „оној бенд што доаѓа кога имаш 14 или 15 години, кој успева да те погоди на вистински начин и ја менува целата твоја перцепција за нештата“.<ref name="progress">{{Наведени вести|url=https://www.stereogum.com/715661/progress-report-arctic-monkeys/franchises/progress-report/|title=Progress Report: Arctic Monkeys|last=Cole|first=Rachel T.|date=31 May 2011|work=Stereogum|access-date=12 August 2018}}</ref> Го променил стилот на облекување и почнал да се интересира за гитара.<ref name="strokes">{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/alex-turner-loves-the-strokes-2359065#zeTzHL2WciiKZGxu.99|title=Alex Turner loves The Strokes even more than you do – here's how a certain bromance unfolded – NME|last=Smith|first=Thomas|date=25 July 2018|work=NME|access-date=12 August 2018}}</ref> Оттогаш тој се повикувал на бендот во неговите текстови.<ref name="strokes" /> The Vines биле првиот бенд кој Тарнер некогаш го видел во живо, а Крег Николс обезбедил вдахновение за неговата личност во раната фаза.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2006/mar/05/popandrock|title=Stop making sense|last=McLean|first=Craig|date=5 March 2006|work=The Observer|access-date=22 August 2015}}</ref> Други рани влијанија на гитарата ги вклучувале Либертанс,<ref>{{Наведени вести|url=https://music.avclub.com/random-rules-alex-turner-of-arctic-monkeys-1798211451|title=Random Rules: Alex Turner of Arctic Monkeys|last=Gordon|first=Scott|date=22 May 2007|work=AV Club|access-date=12 August 2018|archive-date=2020-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001113823/https://music.avclub.com/random-rules-alex-turner-of-arctic-monkeys-1798211451|url-status=dead}}</ref> Корал,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/news/music/the-coral-36-1327746|title=The Coral speak about hero worship from Arctic Monkeys – NME|date=30 July 2008|work=NME|access-date=13 August 2018}}</ref> Хивс<ref name="Welcome to the jungle"/> и Вајт Стрипс.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/news/music/heres-arctic-monkeys-covering-white-stripes-detroit-last-night-2362491|title=Here's Arctic Monkeys covering The White Stripes in Detroit last night – NME|last=Trendell|first=Andrew|date=2 August 2018|work=NME|access-date=13 August 2018}}</ref> Во доцните тинејџерски години, Тарнер почнал да „вдлабочува“ во постарата музика и открил текстописци вклучувајќи ги Елвис Костело,<ref name="americansongwriter.com"/> Реј Дејвис од The Kinks,<ref name="americansongwriter.com" /><ref name="pitchfork.com"/> Џарвис Кокер од Pulp,<ref name="theguardian.com">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2005/jun/24/1|title=John Harris asks why pop lyrics are in such decline|last=Harris|first=John|date=24 June 2005|work=The Guardian|access-date=3 August 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/news/music/arctic-monkeys-587-1366976|title=Arctic Monkeys diss 'annoying' Kaiser Chiefs – NME|date=27 October 2005|work=NME|access-date=15 August 2018}}</ref> Пол Велер од The Jam,<ref name="theguardian.com"/> и Морисеј од [[The Smiths|Смитс]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/alex-turner-the-records-that-changed-my-life-770704|title=Alex Turner – The Record(s) That Changed My Life – NME|date=25 April 2012|work=NME|access-date=14 August 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.gq.com/story/alex-turner-gq-music-issue|title=Alex Turner: GQ Music Issue 2011: The Survivors|last=Fennessey|first=Sean|date=15 November 2011|work=GQ|access-date=14 August 2018}}</ref> Тарнер оттогаш настапувал со Џек Вајт од The White Stripes,<ref name="secretglastonbury">{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/news/music/the-last-shadow-puppets-62-1324065|title=Last Shadow Puppets and Jack White play secret Glastonbury gig – NME|date=28 June 2008|work=NME|access-date=7 August 2018}}</ref> Костело и Џони Мар од The Smiths.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/live/2018/jun/11/johnny-marr-webchat-post-your-questions-now|title='He can't destroy history': Johnny Marr on veganism, Man City and Morrissey's legacy|date=14 June 2018|work=The Guardian|access-date=14 August 2018}}</ref> Џон Купер Кларк, чија поезија Тарнер првпат ја сретнал на училиште, бил „масовен“ извор на рано вдахновение.<ref name="schoolteachers"/><ref>{{Наведени вести|url=http://www.undertheradarmag.com/interviews/arctic_monkeys1/|title=Arctic Monkeys' Alex Turner on "AM," Working with Josh Homme, and Adapting John Cooper Clarke|last=Fink|first=Matt|date=8 November 2013|work=www.undertheradarmag.com|access-date=14 August 2018}}</ref> Тарнер работел како шанкер во The Boardwalk во Шефилд кон крајот на 2004 година кога Кларк се појави на сцената како воведен чин на Fall.<ref name="Pitchfork-09-13"/> Настапот оставил голем впечаток на осумнаесетгодишникот: „Тој зборува 100 милји на час и навистина е смешен. „Едноставно ми го разнесе умот.“<ref name="spin.com">{{Наведен нестручен часопис|access-date=26 August 2015}}</ref> Тој бил вдахнат од употребата на регионален Кларков нагласок, а раната песна на Arctic Monkeys „''From the Ritz to the Rubble''“ биле негова почит кон Кларковиот стил („најдоброто ми е, барем“).<ref name="EvidentlyJCC">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b01jcdbc|title=Evidently... John Cooper Clarke|date=15 December 2013|work=[[BBC Four]]|accessdate=28 March 2016}}</ref> Подоцна во неговата кариера, Тарнер побарал да го интервјуира Кларк за ''списанието Моџо'', објавил две песни на Кларк како дел од уметничкото дело на сингл<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/news/music/arctic-monkeys-558-1344693|title=Arctic Monkeys collaborate with punk legend – NME|date=6 July 2007|work=NME|access-date=3 August 2018}}</ref> и користел друга („Сакам да бидам твоја“) како лирска основа за песна.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.theargus.co.uk/news/11156146.Punk_poet_John_Cooper_Clarke_talks_art__Arctic_Monkeys_and_the_possibility_of_an_autobiography/|title=Punk poet John Cooper Clarke talks art, Arctic Monkeys and the possibility of an autobiography|last=Hall|first=Duncan|date=18 April 2014|work=The Argus|access-date=27 July 2018}}</ref> Во 2018 година, Arctic Monkeys го поканија Кларк да го изведе своето читање на „I Wanna Be Yours“ на едно од нивните шоуа на арената Шефилд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/news/music/arctic-monkeys-play-mardy-bum-first-time-in-four-years-at-sheffield-homecoming-show-2382497|title=Arctic Monkeys play 'Mardy Bum' for first time in four years at Sheffield homecoming show|last=Krol|first=Charlotte|date=22 September 2018|work=NME|access-date=4 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thestar.co.uk/whats-on/out-and-about/john-cooper-clarke-interview-i-hated-school-but-teachers-like-me-i-get-their-pupils-interested-in-poetry-1-9425835|title=John Cooper Clarke interview: 'I hated school but teachers like me – I get their pupils interested in poetry'|last=Blackledge|first=Richard|work=www.thestar.co.uk|access-date=4 January 2019}}</ref> Ник Лоу,<ref name="argentina">{{Наведен нестручен часопис|access-date=15 August 2018}}</ref> Џејк Такреј,<ref>{{Наведени вести|url=https://americansongwriter.com/drinks-with-arctic-monkeys/skip-matheny/|title=Drinks With: Arctic Monkeys|date=12 March 2010|work=American Songwriter|access-date=19 January 2020|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215191016/https://americansongwriter.com/drinks-with-arctic-monkeys/skip-matheny/|url-status=dead}}</ref> [[Ник Кејв]],<ref name="argentina" /> Џон Кејл,<ref name="spin"/> [[Леонард Коен]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/alex-turner-leonard-cohen-songwriting-2314586|title=Alex Turner says hearing Leonard Cohen talk about songwriting 'spurred him on' to write 'Tranquility Base Hotel + Casino'|last=Daly|first=Rhian|date=14 May 2018|work=NME|accessdate=19 January 2020}}</ref> и [[Боб Дилан]]<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2.681/dylan-me-1.580418|title=Dylan & Me|work=The Irish Times|access-date=2 February 2020}}</ref> се меѓу текстописците на кои Тарнер им се восхитувал. Тој зборувал за неговата почит кон текстописците на кантри-музика како Роџер Милер, Вили Нелсон, Таунс Ван Занд,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.ie/entertainment/monkey-business-26736842.html|title=Monkey business – Independent.ie|last=Sweeney|first=Eamon|date=27 May 2011|work=The Irish Independent|access-date=15 August 2018}}</ref> и [[Хенк Вилијамс]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/arctic-monkeys-alex-turners-guide-to-suck-it-and-see-762359|title=Arctic Monkeys – Alex Turner's Guide To 'Suck It And See' {{!}} NME|date=26 April 2011|work=NME|access-date=21 January 2020}}</ref> Тој бил привлечен од уметници кои повторно се измислувале во текот на нивните кариери: „ [[Битлси]], [[Дејвид Боуви]] големите“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uncut.co.uk/features/alex-turner-making-an-arctic-monkeys-album-is-not-an-easy-alchemy-72724/2/|title=Alex Turner: "Making an Arctic Monkeys album is not an easy alchemy"|last=Robinson|first=John|date=11 May 2018|work=Uncut|accessdate=12 January 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/liam-gallagher-alex-turner-paul-weller-and-more-on-the-true-genius-of-john-lennon-770660|title=Liam Gallagher, Alex Turner, Paul Weller And More On The True Genius Of John Lennon – NME|date=8 October 2015|work=NME|access-date=17 August 2018}}</ref> Кога го образиле The Last Shadow Puppets во 2007 година, Тарнер бил вдахнат од музиката на Боуви, Скот Вокер, Серж Гејнсбург, Дејвид Акселрод и [[Енио Мориконе]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.interviewmagazine.com/music/the-last-shadow-puppets|title=The Last Shadow PUPPETS|date=26 March 2016|work=Interview Magazine|access-date=25 January 2020}}</ref> Песни за кои Тарнер постојано разговарал во интервјуата се „You Say“ на Мајкл Чепмен,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.michaelchapman.co.uk/cd2.htm|title=Michael Chapman Album Reviews|work=www.michaelchapman.co.uk|access-date=22 January 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/arctic-monkeys-get-funky-on-album-number-five-1.1517333|title=Arctic Monkeys get funky on album number five|last=Murphy|first=Lauren|work=The Irish Times|access-date=22 January 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.lesinrocks.com/2013/09/05/musique/musique/alex-turner-etienne-daho/|title=Alex Turner par Etienne Daho|last=Seban|first=Johanna|work=Les Inrocks|access-date=22 January 2020|language=fr-FR}}</ref> „ Песна за тебе “ на Леон Расел<ref name="laurenmurphy"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.vulture.com/2018/08/how-to-write-a-great-rock-lyric.html|title=How to Write a Great Rock Lyric|last=Brown|first=Lane|date=10 August 2018|work=Vulture|access-date=10 August 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiox.co.uk/artists/arctic-monkeys/alex-turner-lists-influences-new-album-playlist/|title=PLAYLIST: Alex Turner Lists More Influences On New Album|work=Radio X|access-date=10 August 2018|archive-date=2023-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124211137/https://www.radiox.co.uk/artists/arctic-monkeys/alex-turner-lists-influences-new-album-playlist/|url-status=dead}}</ref> и на Дион „ Само ти знаеш “, опишувајќи го последното како „една од моите омилени мелодии на сите времиња“.<ref name="stokes"/><ref name="argentina"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/arctic-monkeys-alex-turner-new-album-songs-inspiration-tranquility-base-hotel-casino-a8323256.html|title=Alex Turner lists the songs that inspired the new Arctic Monkeys album|last=Stolworthy|first=Jacob|date=26 April 2018|work=The Independent|access-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426154057/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/arctic-monkeys-alex-turner-new-album-songs-inspiration-tranquility-base-hotel-casino-a8323256.html|archive-date=26 April 2018}}</ref> Тој се опишал себеси како обожавател на [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gigwise.com/news/32566/|title=Alex Turner Admits He 'Loves' Beyonce Knowles|date=5 June 2007|work=GigWise|accessdate=13 March 2020}}</ref> Работата на Тарнер исто така била под влијание на филмовите. Албумот ''Tranquility Base Hotel and Casino'' бил вдахнат од филмови како што се [[2001: Вселенска одисеја (филм)|''2001: Вселенска одисеја'']] (1968), ''Свет на жица'' (1973), ''Ле Серкл Руж'' (1970), ''Духови на мртвите'' (1968), ''Инхерентен порок'' (2014) и ''Последниот валцер'' (1978).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tasteofcinema.com/2021/10-films-that-majorly-inspired-arctic-monkeys-tranquility-base-hotel-and-casino/|title=10 Films That Majorly Inspired Arctic Monkeys’ Tranquility Base Hotel and Casino|last=Azadeh|first=Darius|work=Taste of Cinema - Movie Reviews and Classic Movie Lists|accessdate=17 November 2022}}</ref> Во Hello You, има референци за повоениот британски филм ''Tread Softly Stranger'' (1958) и „Наполеон филм“, филм на [[Стенли Кјубрик]] кој никогаш не бил снимен.<ref>{{Наведување|title=Arctic Monkeys - The Car track by track {{!}} X-Posure {{!}} Radio X|url=https://www.youtube.com/watch?v=8qX-vBSpLe0|access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.indiewire.com/gallery/stanley-kubrick-napoleon-behind-the-scenes-photos/|title=Stanley Kubrick’s ‘Napoleon’: Behind the Scenes of the Greatest Epic Never Made (Exclusive)|last=Sharf|first=Zack|date=26 March 2018|work=IndieWire|accessdate=19 November 2022}}</ref> Тој, исто така, рекол дека е заинтересиран за филмска продукција и монтажа и читал за нив, наведувајќи го ''In the Blink of an Eye'' (2005) од Волтер Мурч како книга „која се чувствува поврзана со постапката, а исто така и чувството или стиховите на [''The Car'']“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bigissue.com/culture/music/exclusive-7-things-alex-turner-revealed-to-us-about-new-arctic-monkeys-album-the-car/|title=Exclusive: 7 things we learned from Alex Turner about new Arctic Monkeys album The Car|last=Lobb|first=Adrian|date=29 September 2022|work=The Big Issue|accessdate=17 November 2022}}</ref> Тој, исто така, ги навел сериите ''Филип Марлоу'' на [[Рејмонд Чендлер]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.musikexpress.de/?p=2199829|title=Der Musikexpress 11/2022 mit Björk, Arctic Monkeys & Die Nerven – die Themen im Überblick|date=2022-10-12|work=Musikexpress|language=de-DE|accessdate=2022-12-05}}</ref> и делата на авторите Дејвид Фостер Валас и [[Џорџ Сондерс|Џорџ Саундерс]] како вдахновеие за албумот ''The Car''.<ref>{{Наведување|title=Arctic Monkeys over The Car en hun geheime Spotify-playlist {{!}} 3FM Exclusive {{!}} NPO 3FM|url=https://www.youtube.com/watch?v=OgeIf6AeY-c|language=en|access-date=2022-12-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/arctic-monkeys-album-the-car-100.html|title=Neues Album von Arctic Monkeys - Zeugnis der Entfremdung vom Showbusiness|last=deutschlandfunkkultur.de|work=Deutschlandfunk Kultur|language=de|accessdate=2022-12-05}}</ref> Кејт Мосман од ''Њу Стејтсмен'' го опишал Тарнер како „еден од најголемите текстописци на 21 век“, пишувајќи дека неговите песни се „полни со љубов продолжени метафори“ и „мордантни набљудувања во стилот на Морисеј“.<ref name="mossman">{{Наведени вести|url=https://www.newstatesman.com/music-and-performance/2013/09/sometimes-i-wonder-how-alex-turner-can-make-being-young-sound-so-borin|title=Sometimes I wonder how Alex Turner can make being young sound so boring – maybe that's the point|last=Mossman|first=Kate|work=www.newstatesman.com|access-date=13 January 2020}}</ref> Мајк Лоус од ''Вилиџ Воис'' го окарактеризирал како „писател без врсници во речиси целиот рок“ и ги идентификувал „прозодијата со брз оган и внатрешната рима“ како заштитни знаци на Тарнер.<ref name="laws">{{Наведени вести|url=https://www.villagevoice.com/2018/05/11/arctic-monkeys-jettison-their-guitars-and-shoot-the-moon/|title=Arctic Monkeys Jettison Their Guitars and Shoot the Moon {{!}} The Village Voice|work=www.villagevoice.com|access-date=16 January 2020|archive-date=2023-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124211135/https://www.villagevoice.com/2018/05/11/arctic-monkeys-jettison-their-guitars-and-shoot-the-moon/|url-status=dead}}</ref> Сајмон Армитаж, пишувајќи во ''Гардијан'', рече: „Од сите оние кои пишувале текстови до сега, Тарнер е меѓу најпоетичните. Неговата употреба на внатрешна рима постои за да се восхитува и завидува. Тарнер е раскажувач и сценарист.“<ref name="armitage">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2008/jun/27/arcticmonkeys.popandrock|title=Simon Armitage on the Arctic Monkeys|last=Armitage|first=Simon|date=26 June 2008|work=The Guardian|access-date=13 January 2020}}</ref> „Како и сите ценети британски текстописци, било да е тоа Ноел Кауард или Морисеј, Тарнер отсекогаш бил подготвен да ризикува вкусна иронија или духовит пресврт на фразата, дури и во тажна песна“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2009/jul/12/arctic-monkeys-interviewed-simon-armitage|title=Simon Armitage meets Arctic Monkeys|last=Armitage|first=Simon|date=11 July 2009|work=The Observer|access-date=14 January 2020}}</ref> Kitty Empire of ''The Observer'' го сметал за „веројатно најдобриот текстописец на неговата генерација“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2009/nov/22/richard-hawley-alex-turner-coco|title=Richard Hawley, Alex Turner and I Blame Coco {{!}} Pop reviews|last=Empire|first=Kitty|date=22 November 2009|work=The Observer|access-date=1 February 2020}}</ref> Раните песни на Тарнер го опишале тинејџерскиот ноќен живот во Англија,<ref name="mccormick">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3650003/Thats-me-theyre-singing-my-life.html|title='That's me, they're singing my life'|last=McCormick|first=Neil|date=9 February 2006|access-date=18 January 2020}}</ref> и според Армитаж, биле „од разновидноста на кујна-мијалник, социјал-реализам“.<ref name="armitage"/> Саша Фре-Џонс од ''Њујоркер'' го опишал како „вудо и во скиците на ликови и во обликот на песната“.<ref name="newyorker">{{Наведен нестручен часопис|access-date=2 February 2020}}</ref> Тарнер направил споредби со [[Ален Бенет|Алан Бенет]]<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newstatesman.com/music/2010/08/today-lyricists-pop-taylor|title=Poets of pop: a reply|work=www.newstatesman.com|access-date=14 January 2020}}</ref> и Викторија Вуд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2007/apr/20/popandrock.alexispetridis|title=CD: Arctic Monkeys, Favourite Worst Nightmare|last=Petridis|first=Alexis|date=20 April 2007|work=The Guardian|access-date=28 January 2020}}</ref> Како што старееле Тарнер, Laws of the ''Village Voice'' забележа: „Неговите стихови се оддалечија од тоа да бидат подложни на лесно читање. [Тие станаа] покоси и поапструзни - посоодветни, исто така, целосно да ја прифатат перспективата на некој друг, и така уреднички поневеродостојни.“<ref name="laws"/> Самиот Тарнер признал дека, откако напишал „толку директно“ на неговите рани песни, поминал низ период на „сакање да го отфрли тоа и, знаете. Само да бидете морж за малку“.<ref name="barbara"/> Тој прво „се обидел да напише стихови што не беа толку набљудувачки“ со неговиот спореден проект „Последните кукли од сенка“, подоцна забележувајќи дека понекогаш премногу скршнувал „во апстракција“.<ref>{{Наведени вести|url=https://weallwantsomeone.org/2016/04/06/interview-the-last-shadow-puppets/|title=Interview: The Last Shadow Puppets|date=6 April 2016|work=We All Want Someone To Shout For|access-date=26 January 2020}}</ref> Тој сметал дека стиховите на ''хотелот и казиното „Транквилити Бајс“'' од 2018 година се најдиректни од неговите најрани песни: „Мислам дека тоа беше нешто од кое се обидував да побегнам и можеби сега се вратив на него“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/big-reads/big-read-arctic-monkeys-science-fiction-allows-explore-real-world-2311629|title=NME Big Read: Arctic Monkeys 'from the Ritz to the Hubble'|date=10 May 2018|work=NME|access-date=20 January 2020}}</ref> Тарнер рекол дека неговите песни се преокупирани со романса,<ref name="barbara"/> осаменост и копнеж.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.esquire.com/uk/culture/news/a6017/arctic-monkeys-exclusive-photos-interview/|title=How The Arctic Monkeys Saved Rock 'N' Roll|date=1 January 1970|work=Esquire.com|accessdate=14 April 2020|archive-date=2022-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813102401/https://www.esquire.com/uk/culture/news/a6017/arctic-monkeys-exclusive-photos-interview/|url-status=dead}}</ref> Џез Монро од „ ''Drown in Sound'' “ забележа: „Тарнер изгледал дел од елитен клуб на текстописци чии најдобри љубовни песни се возвратените“.<ref>{{Наведени вести|url=http://drownedinsound.com/releases/17825/reviews/4146818|title=Album Review: Arctic Monkeys – AM|work=DrownedInSound|access-date=17 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228012311/http://drownedinsound.com/releases/17825/reviews/4146818|archive-date=28 December 2019}}</ref> Слично на тоа, при прегледот на ''AM'' од 2013 година, Мосман сметал дека приказот на романтичните партнери е „дводимензионален“. Во „Флуоресцентен адолесцент“, или незаборавно насловениот „Марди Бам“, тој некако успеал да ја раскаже девојката страна на приказната дури и кога ја исмејувал.“<ref name="mossman"/> Нил Мекормик од ''Телеграф'' забележал „особено северна Англија, работничка класа на саркастична мизантропија“ во стиховите на Тарнер<ref name="mccormick"/> додека Фре-Џонс од ''Њујоркер'' рече дека Тарнер „успеал да ја повика нерешливата мрачност на некој трипати постар од него.<ref name="newyorker"/> Подоцнежните песни алудираа на „прашања за консумеризам, хиперреалност, [и] забрзана технологија“.<ref name="www.msn.com">{{Наведени вести|url=https://www.msn.com/en-gb/entertainment/music/arctic-monkeys-review-o2-arena-london-indulgence-is-alex-turners-secret-weapon/ar-BBN7k79?li=BBoPJKU&srcref=rss&index=1&correct=1&answer=2|title=Arctic Monkeys review, O2 Arena, London: Indulgence is Alex Turner's secret weapon|work=www.msn.com|access-date=26 January 2020}}</ref> Монро од ''The Independent'' ги истакнува „анти-индустриското слоганство“, „лирската апстракција“, „постмодерниот скептицизам“ и „отфрлањето на целата рок конструкција“ како „преку линија во делото на Тарнер“.<ref name="www.msn.com" /> Самиот Тарнер велел дека неговото пишување песни е „апсолутно не“ поезија: „Поезијата и пишаниот збор се потешки, немате мелодии зад кои треба да се скриете“.<ref name="Monkey business"/><ref name="barbara">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2011/may/29/arctic-monkeys-interview-barbara-ellen|title=Arctic Monkeys: 'We want to get better rather than get bigger'|last=Ellen|first=Barbara|date=28 May 2011|work=The Observer|access-date=15 January 2020}}</ref> По првичната неподготвеност,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2009/jul/12/arctic-monkeys-interviewed-simon-armitage|title=Simon Armitage meets Arctic Monkeys|last=Armitage|first=Simon|date=11 July 2009|work=The Observer|access-date=16 January 2020}}</ref> почнал да ги објавува своите стихови со четвртиот албум на Arctic Monkeys.<ref name="barbara" /> Во деталниот разговор за песната со ''њујоршката'' Лејн Браун, тој рекол: „Навистина не разбирам нешто „Ја напишав целата песна на задниот дел од кутија цигара за 20 минути“. Би продолжил да додавам или менувам зборови засекогаш ако некој не ме спречи.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vulture.com/2018/08/how-to-write-a-great-rock-lyric.html|title=How to Write a Great Rock Lyric|last=Brown|first=Lane|date=10 August 2018|work=Vulture|access-date=14 January 2020}}</ref> Тарнер рекол дека пишувањето мелодии е потешкиот дел од процесот на пишување песни за него.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.uncut.co.uk/news/arctic-monkeys-alex-turner-i-ve-forgotten-how-to-write-a-hit-single-38163/|title=Arctic Monkeys' Alex Turner: 'I've forgotten how to write a hit single'|date=20 December 2011|work=UNCUT|access-date=20 January 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://americansongwriter.com/drinks-with-arctic-monkeys/skip-matheny/|title=Drinks With: Arctic Monkeys {{!}} American Songwriter|access-date=1 February 2020|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215191016/https://americansongwriter.com/drinks-with-arctic-monkeys/skip-matheny/|url-status=dead}}</ref> Алексис Петридис од ''„Гардијан'' “ верувал дека „мелодиската вештина на Тарнер понекогаш се занемарува“, бидејќи тој „прв дошол во јавната свест зборовите“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2016/mar/24/the-last-shadow-puppets-everything-youve-come-to-expect-review-more-a-smirking-in-joke-than-a-band|title=The Last Shadow Puppets: Everything You've Come to Expect review – more a smirking in-joke than a band|last=Petridis|first=Alexis|date=24 March 2016|work=The Guardian|access-date=1 February 2020}}</ref> Тој, исто така, рекол дека „апсолутно има слики во [неговата] глава кога [тој] пишува“, правејќи го ''The Car,'' нивниот „најкинематички звучен рекорд“.<ref name="Reilly">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.co.uk/music/album-reviews/arctic-monkeys-the-car-review-24068/|title=Arctic Monkeys ‘The Car’ review: some of the best songs of their career|last=Reilly|first=Nick|date=21 October 2022|work=Rolling Stone UK|accessdate=17 November 2022}}</ref> Има „грандиозен, кинематографски квалитет“ што „продолжува низ целиот албум“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://medium.com/modern-music-analysis/the-car-by-arctic-monkeys-album-review-7edc8dfdd44b|title=The Car by Arctic Monkeys {{!}} Album Review|last=Chinapen|first=Mark|date=21 October 2022|work=Modern Music Analysis|accessdate=17 November 2022}}</ref> „додека ги прави работите повеличествени, шарени и филмски“.<ref name="Reilly" /> Зборувајќи за г-дин Шварц '','' тој рекол дека го замислил ликот присутен додека „се одвива продукцијата“.<ref>{{Наведување|title=Arctic Monkeys: ‘The Car’ and New Beginnings {{!}} Apple Music|url=https://www.youtube.com/watch?v=NGipcn2OU4I|access-date=17 November 2022}}</ref> Во раните години од неговата кариера, Тарнер настапувал на силен шефилдски дијалект.<ref>{{Наведени вести|url=https://blogs.bl.uk/sound-and-vision/2016/09/sheffield-dialect-in-pop-music.html|title=Sheffield dialect in pop music – Sound and vision blog|work=blogs.bl.uk|access-date=14 January 2020|archive-date=2023-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124211145/https://blogs.bl.uk/sound-and-vision/2016/09/sheffield-dialect-in-pop-music.html|url-status=dead}}</ref> Сајмон Армитаж забележал: „Не можам да се сетам на друг пејач чиј регионален идентитет е толку неизвинливо и природно интониран преку неговиот пеачки глас“.<ref name="armitage"/> До ''хотелот „Транквилити Бајс“'' од 2018 година, Алексис Петридис од ''„Гардијан“'' забележал: „Јоркширскиот дијалект што некогаш беше негов УСП, сега се користи умерено, како ефект на треперење“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2018/may/10/arctic-monkeys-tranquility-hotel-base-casino-review|title=Arctic Monkeys: Tranquility Base Hotel & Casino review – funny, fresh and a little smug {{!}} Alexis Petridis' album of the week|last=Petridis|first=Alexis|date=10 May 2018|work=The Guardian|access-date=14 January 2020}}</ref> Еден критичар тврдел дека тонот на гласот на Тарнер, исто така, се преобразил со текот на времето, од „немирно лелекаат“ во „истрошен баритонски крун“.<ref name="iTunes">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/live-music-reviews/10298400/Arctic-Monkeys-iTunes-Festival-Roundhouse-review.html|title=Arctic Monkeys, iTunes Festival, Roundhouse, review|last=Lachno|first=James|date=10 September 2013|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=2 May 2018}}</ref> За неговиот вокал, Тарнер изјавил за ''[[Ролинг Стоун|Ролинг Стоун Германија]]'' : „Сметам дека звукот и презентацијата на гласот се барем исто толку значајни како и текстовите“. Во инаку позитивен преглед на шоу од 2006 година, Ричард Кромелин од ''Лос Анџелес Тајмс'' истакнал дека Тарнер изгледал „малку исплашен од вниманието“ и се надевал дека ќе научи „да допре повеќе до публиката“ на време.<ref name="Welcome to the jungle"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-sep-27-wk-monkeys27-story.html|title=The Arctic Monkeys are a thriving species|date=27 September 2007|work=Los Angeles Times|access-date=1 February 2020}}</ref> Во 2007 година, Kitty Empire од ''The Observer'' забележал дека е „резервирано“ присуство на сцената: „Тој разговарал малку со околу 15 луѓе во средината на првите редови и гледал само на балконот, еднаш, малку исплашено.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2007/apr/15/popandrock.features1|title=Pop: Arctic Monkeys, Astoria, London WC2|last=Empire|first=Kitty|date=14 April 2007|work=The Observer|access-date=25 January 2020}}</ref> По главниот настап на Arctic Monkeys на фестивалот Гластонбери во 2007 година, Рози Свош од ''The Guardian'' забележал за „стабилното, навредливо присуство на сцената“ на Тарнер: „Arctic Monkeys не прават рекламирање, тие не прават интеракција со толпата и тие не не прави бисови“.<ref name="swash">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2007/jun/23/glastonbury2007.glastonbury5|title=Review: Arctic Monkeys, Pyramid stage, Friday 11.05pm|last=Swash|first=Rosie|date=23 June 2007|work=The Guardian|access-date=22 July 2018}}</ref> Сајмон Прајс од ''„Индипендент'' “ рекол дека Тарнер изгледал „замрзна како зајак во рефлекторите“ за време на насловната серија на фестивалот Рединг во 2009 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/reading-festival-berkshire-1782283.html|title=Reading Festival, Berkshire|date=6 September 2009|work=The Independent|access-date=8 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908201641/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/reading-festival-berkshire-1782283.html|archive-date=8 September 2009}}</ref> Кон крајот на 2011 година, Тарнер почнал да ја менува својата сценска личност и стил, најзначајно менувајќи ја фризурата во „кајф вдахнат од [[рокабили]]“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2011/nov/06/arctic-monkeys-review-manchester|title=Arctic Monkeys – review|last=Empire|first=Kitty|date=6 November 2011|work=The Observer|access-date=28 January 2020}}</ref> Брајан Хијат од ''Ролинг Стоун'' забележал за неговата „новооткриена вештина“ дека „ја спушта гитарата за да трча и да танцува, паѓа на колена за соло кога свири, бесрамно флертува со обожавателите“.<ref name="hiatt"/> При прегледот на концертот од 2013 година, Доријан Лински од ''„Гардијан“'' рекол: „Тарнер, срамежлив тип за фронтмен, изгледаше вознемирен од вниманието и се справи со тоа што усвои личност во образ што сугерира стрип верзија на Рок-ѕвезда од 50-тите години, Бади Холи од Блекпул : сите шеговити и потсмевови. Тоа е љубопитна поза, забавна, но отуѓувачка на ист начин како и некои негови стихови. Тарнер секогаш држел нешто назад, што го прави бендот поинтересен, но малку далечен.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2013/sep/10/arctic-monkeys-itunes-festival-review|title=Arctic Monkeys – review|last=Lynskey|first=Dorian|date=10 September 2013|work=The Guardian|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopmusic/10289851/Arctic-Monkeys-Weve-raised-the-bar-as-a-live-band.html|title=Arctic Monkeys: 'We've raised the bar as a live band'|last=McLean|first=Craig|date=31 October 2013|access-date=22 January 2020}}</ref> Бен Бомонт-Томас од ''„Гардијан“'' во 2018 година забележал дека Тарнер иронично „играл со улогата“ да биде рок ѕвезда, но истовремено „не може а да не биде вистинска рок ѕвезда“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2018/jun/08/arctic-monkeys-review-royal-albert-hall-london|title=Arctic Monkeys review – cheesy irony dissolves into masterful rock'n'roll|last=Beaumont-Thomas|first=Ben|date=8 June 2018|work=The Guardian|access-date=29 January 2020}}</ref> При прегледот на концертот од 2023 година, Сиан Кејн од ''„Гардијан“'' рекол: „Постојат малку фронтмени кои се на турнеја денес кои се приклонуваат кон театрите на рок-ѕвездата толку лесно како Алекс Тарнер“, и чувствувале дека има сличности со стиловите на изведба на [[Боб Дилан]] и Дејвид Бирн. Додал: „Тој ужива во кампувањето".<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2023/jan/05/arctic-monkeys-review-its-alex-turners-show-and-were-just-living-in-it|title=Arctic Monkeys review – it’s Alex Turner’s show and we’re just living in it|last=Cain|first=Sian|date=5 January 2023|work=The Guardian}}</ref> Тарнер го опишал јавното говорење како негов „најлош кошмар“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.uncut.co.uk/features/alex-turner-making-an-arctic-monkeys-album-is-not-an-easy-alchemy-72724/2/|title=Alex Turner: "Making an Arctic Monkeys album is not an easy alchemy" - Page 2 of 5|date=11 May 2018|work=UNCUT|access-date=1 February 2020}}</ref> и не се сметал себеси за „роден изведувач“, наведувајќи дека „повеќе ужива во студиската страна отколку на турнеја“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/music/indie-rock-heroes-arctic-monkeys-sell-out-comeback-gigs-in-australia-with-an-album-made-for-space-rockers/news-story/58bad92f40c797181ad1f5ee2d89d4c9|title=The surprising truth about the Arctic Monkeys|date=13 November 2018|work=www.dailytelegraph.com.au|access-date=17 January 2020}}</ref> Иако е признат „контрол фрик“ по природа,<ref name="barbara"/> тој го опишувл тоа што е фронтмен како „незгодно“ и „чудно“ искуство кое не го „сфаќа премногу сериозно“.<ref>{{cite magazine |title=Arctic Monkeys Conquer America: Alex Turner Q&A |url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6141014/arctic-monkeys-conquer-america-alex-turner-qa |access-date=24 јануари 2023 |magazine=Billboard}}</ref> Тој рекол: „Не можам да излезам таму и да бидам апсолутно свој. Ситуацијата е толку суштински неприродна. Тоа не била целосна работа, „точно, влезете во карактерот“ [понекогаш] излегувал дел од тоа како всушност се чувствувате. Но, мислам дека секогаш се чувствувам чудно поради тоа потоа.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopmusic/10289851/Arctic-Monkeys-Weve-raised-the-bar-as-a-live-band.html|title=Arctic Monkeys: 'We've raised the bar as a live band'|last=McLean|first=Craig|date=31 October 2013|access-date=1 February 2020}}</ref> Во интервјуто за ''„Гардијан“'' од 2022 година, повикувајќи се на неговиот говор за наградите БРИТ во 2014 година, Тарнер за прв пат ја признал употребата на личности, издвојувајќи се себеси од она што тој го опишал како „изведувач“ - фрактурен одраз на самиот себе - на секој албум.<ref name="The GuardianJazz">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/music/2022/sep/30/arctic-monkeys-alex-turner-im-comfortable-with-the-idea-that-things-dont-have-to-be-a-pop-song|title=Arctic Monkeys' Alex Turner: 'I'm comfortable with the idea that things don't have to be a pop song|last=Monroe|first=Jazz|date=30 September 2022|work=[[The Guardian]]|accessdate=2 October 2022}}</ref> Тарнер го именувал еден од неговите поранешни „изведувачи“ ''Снарл'', поради презирниот начин на кој пееше, Тарнер рече „Понекогаш се појавува соба. Таму стојам, зјапам во тепихот и се прашувам како пееш проклета песна како „Teddy Picker“? Но, сметам на тоа дека сето тоа повторно ќе има смисла откако другите луѓе ќе бидат во собата“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-врска|Alex Turner}} * [http://www.arcticmonkeys.com Arcticmonkeys.com] [[Категорија:Родени во 1986 година]] [[Категорија:Англиски пејачи од 21 век]] [[Категорија:Алтернативни рок-гитаристи]] [[Категорија:Алтернативни рок-пејачи]] [[Категорија:Членови на Artic Monkeys]] [[Категорија:Британски инди-рок музичари]] [[Категорија:Уметници на Domino Recording Company]] [[Категорија:Англиски баритони]] [[Категорија:Англиски иселеници во Соединетите Држави]] [[Категорија:Англиски рок-гитаристи]] [[Категорија:Англиски рок-пејачи]] [[Категорија:Англиски машки пејачи-песнописци]] [[Категорија:Англиски машки гитаристи]] [[Категорија:Добитници на Наградата „Ивор Новело“]] [[Категорија:Добитници на Наградата на НМЕ]] [[Категорија:Водечки гитаристи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Музичари од Шефилд]] [[Категорија:Членови на The Last Shadow Puppets]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ајвор Новело“]] lgh0z5ore813ipkcltvue6o9v53csd8 Броместа киселина 0 1316188 5630721 5503730 2026-09-21T15:23:24Z Marbletan 97396 Bromous-acid-chemical-structure.svg 5630721 wikitext text/x-wiki {{Chembox|verifiedrevid=443429816|ImageFile=Bromous-acid-chemical-structure.svg|ImageSize=|ImageFile2=Bromous_acid_molecule_ball.png|ImageSize2=160|ImageFile1=Bromous acid molecule spacefill.png|ImageSize1=160|ImageAlt1=Space-filling model of the bromous acid molecule|ImageAlt2=Ball and stick model of the bromous acid molecule|IUPACName=хидрокси-λ<sup>3</sup>-броманон<br />хидроксидооксидобромин<br />броместа киселина|Section1={{Chembox Identifiers | CASNo =37691-27-3 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 145144 | InChI = 1/BrHO2/c2-1-3/h(H,2,3) | InChIKey = DKSMCEUSSQTGBK-UHFFFAOYAC | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/BrHO2/c2-1-3/h(H,2,3) | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = DKSMCEUSSQTGBK-UHFFFAOYSA-N | PubChem = 165616 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 29247 | SMILES = O[Br+][O-] }}|Section2={{Chembox Properties | Formula = HBrO<sub>2</sub> | MolarMass = 112.911 g/mol | Appearance = | Density = | MeltingPt = | BoilingPt = | Solubility = | ConjugateBase = Бромит}}|Section3={{Chembox Hazards | MainHazards = | FlashPt = | AutoignitionPt = }}}} <div class="shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux" style="display:none">Chemical compound</div> '''Бромна киселина''' — [[неорганско соединение]] со формулата <sub>HBrO2</sub> . Тоа е нестабилно соединение, иако соли на неговата конјугирана основа - бромити - се изолирани. Во кисел раствор, бромитите се распаѓаат до бром.<ref name="Wiberg&Holleman">Egon Wiberg, Arnold Frederick Holleman (2001) ''Inorganic Chemistry'', Elsevier {{ISBN|0-12-352651-5}}</ref> == Откритие == Во 1905 година, Ричардс АХ го докажал постоењето на бромна киселина преку серија експерименти кои вклучуваат [[сребро нитрат]] (AgNO <sub>3</sub> ) и бром.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015030318508;view=1up;seq=28|title=Journal of the Society of Chemical Industry. v.25 1906.|work=HathiTrust|language=en|accessdate=2017-04-28}}</ref> Реакцијата на вишокот на ладна водена вода за да се формира хипобромна киселина (HBrO), бромид на сребро (AgBr) и [[азотна киселина]] (HNO <sub>3</sub> ): : Br <sub>2</sub> + AgNO <sub>3</sub> + H <sub>2</sub> O → HBrO + AgBr + HNO <sub>3</sub> Ричардс открил дека ефектот на додавање на вишок течен бром во концентриран [[Сребро нитрат|сребрен нитрат]] (AgNO <sub>3</sub> ) резултирал со различен механизам на реакција. Од бројот на еквивалентни делови од киселински бром формирани од претходната реакција, беше пресметан односот помеѓу кислородот и бромот, со точната вредност на O:Br (0,149975:0,3745), што сугерира дека киселинското соединение содржи два атоми на кислород до еден атом на бром. Така, хемиската структура на киселинското соединение беше одбиена како <sub>HBrO2</sub> .<ref name=":3" /> Според Ричардс, хипобромната киселина (HBrO) настанува со реакција на раствор на бром и сребро нитрат:<ref name=":3" /> : Br <sub>2</sub> + AgNO <sub>3</sub> + H <sub>2</sub> O → HBrO + AgBr + HNO <sub>3</sub> : 2&nbsp;AgNO <sub>3</sub> + HBrO + Br <sub>2</sub> + H <sub>2</sub> O → HBrO <sub>2</sub> + 2&nbsp;AgBr + 2 HNO <sub>3</sub> == Изомерија == Молекулата HBrO <sub>2</sub> има свиткана структура со ∠(H−O−Br) агли од 106,1°. HOBrO, исто така, има изглед на нерамнинска конформација со една изомерна структура (2а) која прифаќа диедрален агол ∠(H−O−Br−O) од 74,2°. Покрај тоа, рамнинските структури на два други изомери (2b- ''cis'' и 2c- ''trans'' ) се преодна состојба за брза енантиомеризација.<ref>{{Наведено списание|last=Glaser|first=Rainer|last2=Jost|first2=Mary|date=2012-08-16|title=Disproportionation of bromous acid HOBrO by direct O-transfer and via anhydrides O(BrO)<sub>2</sub> and BrO-BrO<sub>2</sub>. An ab initio study of the mechanism of a key step of the Belousov–Zhabotinsky oscillating reaction|journal=The Journal of Physical Chemistry A|volume=116|issue=32|pages=8352–8365|bibcode=2012JPCA..116.8352G|doi=10.1021/jp301329g|issn=1520-5215|pmid=22871057}}</ref> Друга студија идентификуваше три изомери: HOOBr, HOBrO и HBr(O)O.<ref>{{Наведено списание|last=Souza|first=Gabriel L. C. de|last2=Brown|first2=Alex|date=2016-07-01|title=The ground and excited states of HBrO<sub>2</sub> [HOOBr, HOBrO, and HBr(O)O] and HBrO<sub>3</sub> (HOOOBr and HOOBrO) isomers|journal=Theoretical Chemistry Accounts|language=en|volume=135|issue=7|pages=178|doi=10.1007/s00214-016-1931-8|issn=1432-881X}}</ref> Реакцијата на оксидација помеѓу хипобромната киселина (HBrO) и хипохлорната киселина (HClO) може да се користи за производство на бромна киселина ( <sub>HBrO2</sub> ) и [[Солна киселина|хлороводородна киселина]] (HCl).<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of the alkaline earth compounds|last=C.|first=Ropp, R.|date=2013-01-01|publisher=Elsevier|isbn=9780444595508|oclc=964753424}}</ref> : HBrO + HClO → HBrO <sub>2</sub> + HCl Посебна редокс реакција на хипобромна киселина (HBrO) може да формира бромна киселина (HBrO <sub>2</sub> ) како нејзин производ:<ref name=":2" /> : HBrO + H <sub>2</sub> O − 2e <sup>−</sup> → HBrO <sub>2</sub> + 2H <sup>+</sup> Реакцијата на несразмерност на два еквиваленти хипобромна киселина (HBrO) резултира со формирање и на бромна киселина (HBrO <sub>2</sub> ) и на [[бромоводородна киселина]] (HBr):<ref name=":2" /> : 2&nbsp;HBrO → HBrO <sub>2</sub> + HBr Реакција на преуредување, која е резултат на син-пропорцијата на [[Бромна киселина|бромната киселина]] (HBrO <sub>3</sub> ) и [[бромоводородна киселина|бромоводородната киселина]] (HBr) ја дава бромната киселина (HBrO <sub>2</sub> ):<ref name=":2" /> : 2&nbsp;HBrO <sub>3</sub> + HBr → 3&nbsp;HBrO <sub>2</sub> == Натриум бромит == Солите NaBrO <sub>2</sub> · 3H <sub>2</sub> O и Ba(BrO <sub>2</sub> ) <sub>2</sub> · H <sub>2</sub> O се кристализирани. По обработката на овие водени раствори со соли на Pb <sup>2+</sup>, Hg <sup>2+</sup> и Ag <sup>+</sup>, соодветните бромити на тешки метали се таложат како цврсти материи.<ref name="Wiberg&Holleman" /> === Реакцијата Белоусов-Жаботински === Бромната киселина е производ на реакцијата Белоусов-Жаботински, која произлегува од комбинацијата на калиум бромат, цериум (IV) сулфат, пропандиоична киселина и лимонска киселина во разредена сулфурна киселина. Бромната киселина е одредена со средна фаза од реакцијата помеѓу броматниот јон ( {{Хем|BrO|3|−}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|BrO|3|−}} ) и бром (Br <sup>−</sup> ):<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Vassalini|first=Irene|last2=Alessandri|first2=Ivano|year=2015|title=Spatial and Temporal Control of Information Storage in Cellulose by Chemically Activated Oscillations|url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/Spatial_and_Temporal_Control_of_Information_Storage_in_Cellulose_by_Chemically_Activated_Oscillations/2093821|journal=ACS Applied Materials & Interfaces|language=en|volume=7|issue=51|pages=28708–28713|doi=10.1021/acsami.5b11857|pmid=26654462}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Field|first=Richard J.|last2=Koros|first2=Endre|last3=Noyes|first3=Richard M.|date=1972-12-01|title=Oscillations in chemical systems. II. Thorough analysis of temporal oscillation in the bromate-cerium-malonic acid system|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=94|issue=25|pages=8649–8664|doi=10.1021/ja00780a001|issn=0002-7863}}</ref> * {{Хем|BrO|3|−}} + 2&nbsp;Br<sup>−</sup> → HBrO<sub>2</sub> + HBrO Други релевантни реакции во ваквите осцилирачки реакции се: * HBrO <sub>2</sub> + {{Хем|BrO|3|−}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|BrO|3|−}} + H <sup>+</sup> → 2&nbsp;{{Хем|BrO|2|•}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|BrO|2|•}} + H <sub>2</sub> O * 2&nbsp;HBrO <sub>2</sub> → {{Хем|BrO|3|−}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|BrO|3|−}} + HOBr + H <sup>+</sup> Бромитите ги редуцираат [[перманганат]]ите во манганати (VI):<ref name="Wiberg&Holleman" /> * 2&nbsp;{{Хем|MnO|4|−}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|MnO|4|−}} + {{Хем|BrO|2|−}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|BrO|2|−}} + OH <sup>−</sup> → 2&nbsp;{{Хем|MnO|4|2−}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|MnO|4|2−}} + {{Хем|BrO|3|−}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|BrO|3|−}} + H <sub>2</sub> O == p ''K'' <sub>a</sub> мерење == Константа на киселинска дисоцијација на бромната киселина, ''K'' <sub>a</sub> =<big>{{Ндроп|[H<sup>+</sup>][{{хем|BrO|2|-}}]|[HBrO<sub>2</sub>]}}</big><nowiki></br></nowiki> , беше одреден со користење на различни методи. Вредноста на p ''K'' <sub>a</sub> за бромната киселина била проценета во истражувањето кое го проучувало распаѓањето на бромитите. Истражувањето ја измерило стапката на распаѓање на бромит како функција на концентрациите на водород и јони на бромит. Експерименталните податоци од дневникот на почетната брзина биле нацртани во однос на рН. Користејќи го овој метод, проценетата вредност на p ''K'' <sub>a</sub> за бромната киселина било 6,25.<ref>{{Наведено списание|last=Massagli|first=A.|date=1970-01-01|title=Kinetic investigation of the decomposition of bromite - ScienceDirect|journal=Inorganica Chimica Acta|language=en|volume=4|pages=593–596|doi=10.1016/S0020-1693(00)93357-7}}</ref> Користејќи друг метод, pK <sub>a</sub> за бромната киселина било измерена врз основа на почетната брзина на реакцијата помеѓу натриум бромити и калиум јод во pH опсег од 2,9-8,0, на 25&nbsp;°C и јонска јачина од 0,06&nbsp;M. Зависност од прв ред на почетната брзина на оваа реакција на диспропорција на [H <sup>+</sup> ] во pH опсег од 4,5-8,0. Вредноста на константата на киселинско дисоцијација измерена со овој метод е ''K'' <sub>a</sub> = {{Вред|3.7|0.9}} и p ''K'' <sub>a</sub> = {{Вред|3.43|0.05}} .<ref>{{Наведено списание|last=Faria|first=R. B.|last2=Epstein|first2=Irving R.|last3=Kustin|first3=Kenneth|date=1994-01-01|title=Kinetics of Disproportionation and pKa of Bromous Acid|journal=The Journal of Physical Chemistry|volume=98|issue=4|pages=1363–1367|doi=10.1021/j100055a051|issn=0022-3654}}</ref> == Реактивност == Во споредба со другите оксиданти центрирани на кислород (хипохалити, анјони на пероксиди) и во согласност со неговата ниска базичност, бромитот е прилично слаб нуклеофил.<ref>{{Наведено списание|last=Mayer|first=Robert J.|last2=Ofial|first2=Armin R.|date=2018-02-22|title=Nucleophilic Reactivities of Bleach Reagents|journal=Organic Letters|volume=20|issue=10|pages=2816–2820|doi=10.1021/acs.orglett.8b00645|pmid=29741385}}</ref> Константите на брзината на бромитот кон карбокациите и олефините супституирани со акцептор се за 1-3 реда на големина пониски од оние измерени со хипобромит. == Поврзано == {{Наводи}} [[Категорија:Оксиданси]] [[Категорија:Оксидирачки киселини]] [[Категорија:Соединенија на водородот]] ktmcg2n47w5gbo89u4z4lj6lxvsceni АГВ (производител на кациги) 0 1318890 5630725 5457516 2026-09-21T15:34:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630725 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Претпријатие|name=АГВ|logo=Agv_motorsports_logo.svg|logo_size=120|type=[[Подружницa]]|fate=|industry=[[Мотор]]|foundation=1947|founder=[[Гино Амисано]]|location_city=[[Колкореса]]|location_country=[[Италија]]|key_people=|num_employees=|products=[[Кациги за мотори]]|parent=[[Даинесе]]|owner={{Plainlist| * [[Групата Карлајл]] (80%) * Лино Дејнез (20%) }}|brands=|revenue=|net_income=|homepage={{url|https://www.agv.com/be/en/|agv.com}}}}'''АГВ''' (иницијали за „'''А'''мисано '''Г'''ино '''В'''аленза“) е италијански производител на кациги за мотори, активен во спортот на моторите. Компанијата била основана во 1947 година од Гино Амисано, а од 2007 година компанијата е подружница на Даинесе,<ref>[https://www.visordown.com/news/general/dainese-buy-helmet-brand-agv DAINESE BUY HELMET BRAND AGV] at VisorDown News, 15 Aug 2007</ref> која била преземена од Инвесткорп во 2019 година.<ref name="reuters">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-dainese-m-a-investcorp-bank/investcorp-buys-protective-clothing-maker-dainese-for-163-million-idUSKBN0IP10P20141105|title=Investcorp buys protective clothing maker Dainese for $163 million|date=5 November 2014|access-date=14 March 2019|publisher=Reuters}}</ref> Марката АГВ е добро позната во мото спортот. == Производи == АГВ произведува низа кациги за мотори, вклучувајќи трки со кациги кои го покриваат целото лице, спортски, турнеи и офроуд модели со модуларни кациги, урбани млазни кациги и дизајни на крстосувачи со отворено лице, користејќи различни материјали, вклучувајќи јаглеродни влакна, арамид, фиберглас и термопластика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agv.com/row/en/home/|title=AGV Product Range|accessdate=2017-11-29|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032723/https://www.agv.com/row/en/home/|url-status=dead}}</ref> Актуелните кациги АГВ се развиени со интегриран технички развој и пристап кон изградбата, кој компанијата го нарекува AГВ Екстремна безбедност протокол, за кој АГВ вели дека има мерливи придобивки.<ref name="cyclenews">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyclenews.com/2019/02/article/agv-and-valentino-rossi-present-the-pista-gp-r-2019-winter-test-helmet/|title=AGV and Valentino Rossi Present the Pista GP R 2019 Winter Test Helmet|date=7 February 2019|accessdate=14 March 2019}}</ref><ref name="Dainese">{{Наведена мрежна страница|url=https://dainese-press.co.uk/2019/02/01/dainese-group-and-sky-racing-team-vr46-together-for-the-2019-season/|title=Dainese Group and Sky Racing Team VR46 together for the 2019 Season|date=1 February 2019|accessdate=14 March 2019|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518175318/https://dainese-press.co.uk/2019/02/01/dainese-group-and-sky-racing-team-vr46-together-for-the-2019-season/|url-status=dead}}</ref> == Историја == АГВ била основана во 1947 година од Амисано Гино (1920–2009). Името на компанијата се иницијалите за ''А''мисано ''Г''ино ''В''аленза, името на Амисано и Валенца, местото каде што компанијата била со седиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agv.com/row_en/about-us/|title=AGV About Us|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032006/https://www.agv.com/row_en/about-us/|archive-date=2017-12-01|accessdate=2017-11-29}}</ref> Логото на АГВ се иницијалите во форма на кацига, во боите на италијанското знаме.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agv.com/row_en/legends-x3000/|title=AGV X3000|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042221/https://www.agv.com/row_en/legends-x3000/|archive-date=2017-12-01|accessdate=2017-11-29}}</ref> АГВ првично направила кожни седишта и седла за мотоцикли, додавајќи кожни кациги за мотори една година подоцна. Производството на кациги дошло до израз за АГВ кога почнале да прават кациги од фиберглас во 1954 година. Ова било во периодот кога АГВ почнале да склучуваат спонзорски договори со тркачи со мотори вклучувајќи ги Кени Робертс, Бери Шин, Џони Секото, Стив Бејкер, Ангел Нието, Џакомо Агостини и [[Валентино Роси]].<ref name="moto.it">{{Наведени вести|url=https://www.moto.it/news/agv-gino-amisano-in-mostra-a-valenza.html|title=AGV e Gino Amisano in mostra a Valenza|date=19 December 2012|access-date=29 November 2017|publisher=Moto.it}}</ref> Во 1958 година, АГВ почнала да закачува рекламни банери околу свијоците на патеката каде најмногу се фотографирало. Еден ран пример за пласирање производи во филмови бил ''„Место за љубовници“'' од [[Виторио де Сика|Де Сика]] од 1968 година.<ref name="motociclismo">{{Наведени вести|url=http://www.motociclismo.it/dainese-agv-story-foto-archivio-motociclismo-115-anni-passione-abbigliamento-caschi-sicurezza-tecnologia-innovazione-vol-2-67960|title=Dainese e AGV: 115 anni di passione (vol. 2)|date=25 July 2017|access-date=29 November 2017|publisher=Motociclismo|archive-date=2023-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328183334/https://www.motociclismo.it/dainese-agv-story-foto-archivio-motociclismo-115-anni-passione-abbigliamento-caschi-sicurezza-tecnologia-innovazione-vol-2-67960|url-status=dead}}</ref> АГВ почнала да ги спонзорира возачите [[Формула 1|на Формула 1]] како [[Ники Лауда]], Емерсон Фитипалди, Кеке Розберг и [[Нелсон Пике]] во раните седумдесетти. Валентино Роси бил прогласен за почесен претседател на компанијата во 2008 година.<ref name="londonbikers">{{Наведени вести|url=http://londonbikers.com/news/9716/tavullias-valentino-rossi-becomes-agv-honorary-president|title=Tavullia's Valentino Rossi Becomes AGV Honorary President|date=2 September 2008|access-date=24 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090109130858/http://www.londonbikers.com/news/9716/tavullias-valentino-rossi-becomes-agv-honorary-president|archive-date=9 January 2009|publisher=London Bikers}}</ref> АГВ Кациги биле купени од италијанската компанија за спортска облека и опрема Даинесе во јули 2007 година. Даинесе била купена од Инвесткорп од [[Бахреин]] за 130 милиони евра во 2014 година и од Карлајл Груп во 2022 година. Во 2017 година, АГВ почнала да ја продава својата прва модуларна кацига од целосен јаглерод. === Ники Лауда === За време на трката [[Формула 1|во Формула 1]] Нирбургринг во 1976 година, болидот на Ники Лауда (1949–2019) ненадејно свртел десно и се забил во карпи. Лауда ја изгубил кацигата АГВ и бил врзан со појас во автомобилот додека автомобилот и бензинот на земјата се запалиле. [[Фантомка|Маската на главата]] била потенка во областите што обично ги покрива кацигата. Лауда бил тешко изгорен особено на едната страна од главата. Тој ги преживеал изгорениците, со повредени бели дробови и скршени коски. Во 2006 година Лауда објаснил во едно интервју дека претходно секогаш носел кацига од Бел, но за сезоната 1976 АГВ развила нова полесна и поудобна кацига и Лауда ја тестирал. Кацигата АГВ била прикачена премногу лабаво. Тој верува дека кацигата Бел не би одлетала.<ref>Michael Schmidt: [https://www.auto-motor-und-sport.de/formel-1/niki-lauda-nuerburgring-crash-1976/ Niki Lauda über Nürburgring-Unfall : "Falle in ein Loch und denke, ich sterbe"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230328183332/https://www.auto-motor-und-sport.de/formel-1/niki-lauda-nuerburgring-crash-1976/ |date=2023-03-28 }} auto-motor-und-sport.de, 22 August 2016, retrieved 21 October 2019. (German)</ref> На Лауда му бил доделен висока компензација од АГВ.<ref>[[:de:Niki Lauda|Niki Lauda]] and refers to "Mike Doodson für F150: Formel 1: 50 goldene Jahre. Band III. 1999" (German)</ref> == Истражувања и иновации == * 1954 - Прва Италијанска кацига за судар од фиберглас * 1956 - Прво кацига за авионска несреќа * 1958 - Прво компанијата да користи рекламирање покрај патеката * 1967 година - Прва Италијанска кацига за целото лице * 1977 година - АГВ ја спонзорирал првата Мобилна клиника за тркачка патека * 2007 — Развиен е интегриран технички дизајн и конструктивен пристап АГВ Екстрим Стандардс * 2012 година — Започнува со продажба на првите кациги со екстремни стандарди * 2017 – АГВ Спортмодулар, првата целосно јаглеродна спортска модуларна кацига == Спонзорства == АГВ го спонзорира следново:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agv.com/row_en/athletes/|title=Athletes - AGV|work=agv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043126/https://www.agv.com/row_en/athletes/|archive-date=2017-12-01|accessdate=2017-11-29}}</ref> === МотоГП === * {{Знамеикона|ITA}} [[Валентино Роси]] * {{Знамеикона|AUS}} [[Џек Милер (тркач на мотоцикли)|Џек Милер]] * {{Знамеикона|ITA}} [[Франко Мордибели]] * {{Знамеикона|ESP}} [[Џоан Мир]] * {{Знамеикона|ESP}} [[Хорхе Мартин (тркач на мотоцикли)|Хорхе Мартин]] * {{Знамеикона|ITA}} [[Лука Марини]] === Мото2 === * {{Знамеикона|ITA}} [[Лоренцо Балдасари]] * {{Знамеикона|ITA}} '''[[Марко Безки]]''' * {{Знамеикона|ITA}} '''[[Николо Булега]]''' === Мото3 === * {{Знамеикона|ITA}} [[Андреа Мињо]] * {{Знамеикона|ITA}} [[Николо Антонели]] * {{Знамеикона|ITA}} [[Селестино Виети Рамус]] * {{Знамеикона|ITA}} [[Денис Фоџа]] * {{Знамеикона|ARG}} [[Габриел Родриго]] === ВСБК/ Суперспорт === * {{Знамеикона|ITA}} Габриел Руиу === БСБ === * {{Знамеикона|UK}} Џејмс Хилер * {{Знамеикона|UK}} Рајан Викерс * {{Знамеикона|UK}} [[Ден Линфот]] === Легенди === * [[Ники Лауда]] * Гај Мартин * Марко Лучинели * Џакомо Агостини * Троја Корсер * Мануел Поџали * Лорис Капироси * [[Валентино Роси]] == Наводи == <references group="" responsive="1"> </references> == Надворешни врски == * {{Матична}} [[Категорија:Италијански марки]] [[Категорија:Производители на спортска опрема од Италија]] [[Категорија:Автомобилски претпријатија од Италија]] emkbynj441p55wodbqc6zh7pjjfvgkk Баталјон „Боро Вукмировиќ“ 0 1324662 5630925 5622331 2026-09-22T08:48:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630925 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=Баталјон „Борис Вукмировиќ“|branch=|caption=Баталјон „Борис Вукмировиќ“|nickname=Втор Косовско-Метохиски Баталјон „Борис Вукмировиќ“|motto=|colors=|march=|ceremonial_chief=|type=|image=|country=|dates=[[20 септември]] [[1943]] [[Дајти]], [[Албанија]] - [[11 ноември]] [[1943]] [[Сливово]], [[Охридско]], [[Македонија]]|allegiance=|command_structure=|size=|specialization=|current_commander=|garrison=|garrison_label=|battles=[[НОБ]]<br>}}'''Баталјон „Борис Вукмировиќ“''' ― воена единица, составена од политички затвореници од Тиранскиот затвор. Формиран ([[20 септември]] [[1943]] година) во реонот на планината [[Дајта]] во [[Албанија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=63}}</ref> Бил формиран од 140 припадници на [[НОД]] од [[Косово и Метохија]] и од [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/%d0%b2%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d1%81%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%be-%d0%bc%d0%b5%d1%82%d0%be%d1%85%d0%b8%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d0%b1%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bb%d1%98%d0%be%d0%bd-%d0%b1/|title=ВТОРИ КОСОВСКО-МЕТОХИСКИ БАТАЛЈОН „БОРИС ВУКМИРОВИЌ|date=2018-10-23|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> По капитулацијата на [[Италија]], по групи било организирано бегство од затворот. Партиската организација на [[Тирана]] и албанските партизани ги прифаќале овие групи во реонот на планината [[Дајта]]. Кон политичките затавореници се приклучила и група логораши од логорот ''[[Порто Романо]]''. На планината [[Дајта]], заатворениците биле вооружувани и увежбувани во ракување со оружјето.<ref name=":0" /> По десетдневни воени вежби, се упатиле кон [[Дебар]] (почеток на октомври). Во [[Дебрца|Дебарца]] им се приклучиле и околу 40 борци на шарпланинскиот НОПО. Учествувал во ослободувањето на [[Кичево]] (1 ноември [[1943]] година) и во борбите со германско-балистичките сили на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевско]] (од 1 до 6 ноември [[1943]] година).<ref name=":1" /> При формирањето на Првата македонска народноослободителна ударна бригада ([[11 ноември]] [[1943]] година - во [[Сливово]], [[Охридско]]), овој баталјон влегол во нејзиниот состав.<ref name=":0" /> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://debrca.gov.mk/archives/2888 Во Дебрца одбележани 76 години од формирањето на Првата Македонско – косовска ослободителна ударна пролетерска бригада] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240820155631/https://debrca.gov.mk/archives/2888 |date=2024-08-20 }} * [https://apla.mk/vilaet/item/295-na-deneshen-den-11-noemvri-vo-1943-e-formirana-prvata-makedonsko-kosovska-narodnoosloboditelna-udarna-brigada На денешен ден -11 ноември во 1943 е формирана ПРВАТА МАКЕДОНСКО-КОСОВСКА НАРОДНООСЛОБОДИТЕЛНА УДАРНА БРИГАДА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250226131133/https://apla.mk/vilaet/item/295-na-deneshen-den-11-noemvri-vo-1943-e-formirana-prvata-makedonsko-kosovska-narodnoosloboditelna-udarna-brigada |date=2025-02-26 }} * [https://mms.mk/103757/%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%86%D0%B0-%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D1%9C%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BE%D0%B4-%D1%84%D0%BE/ Дебарца се сеќава на годишнината од формирањето на Првата Македонско-косовска ударна бригада] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220407130032/https://mms.mk/103757/%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%86%D0%B0-%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D1%9C%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BE%D0%B4-%D1%84%D0%BE/ |date=2022-04-07 }} * [http://www.ohridnet.com/vesti/ohrid/20200-sojuzot-na-borci-kje-go-odbelezhi-11ti-noemvri-vo-slivovo Сојузот на борци ќе го одбележи 11-ти Ноември во Сливово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210919222115/http://www.ohridnet.com/vesti/ohrid/20200-sojuzot-na-borci-kje-go-odbelezhi-11ti-noemvri-vo-slivovo |date=2021-09-19 }} [[Категорија:Баталјони на НОВМ]] linz97kpvxzjt9cra18cdv8hf9ksusv Баталјон „Христијан Тодоровски - Карпош“ 0 1324676 5630926 5251985 2026-09-22T08:49:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630926 wikitext text/x-wiki '''Баталјон „Христијан Тодоровски - Карпош“''' ― воена единица, формирана во село [[Бајловце]], [[Кумановско]], на [[22 февруари (настани)|22 февруари]] [[1944]] година од делови на [[Баталјон „Јордан Николов“|баталјонот „Јордан Николов“]] и од новодојдени борци. При формирањето на [[Трета македонска ударна бригада|Третата македонска бригада]] во село [[Жегљане]], [[Кумановско]] ([[26 февруари (настани)|26 февруари]] [[1944]] година), целиот баталјон влегол во нејзиниот состав.<ref>{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=65}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/%d0%b2%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b8-%d0%ba%d1%83%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%be%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%be%d0%b1%d0%be%d0%b4%d0%b8%d1%82%d0%b5%d0%bb/|title=ВТОРИ КУМАНОВСКИ НАРОДНООСЛОБОДИТЕЛЕН БАТАЛЈОН „ХРИСТИЈАН ТОДОРОВСКИ-КАРПОШ|date=2018-10-23|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://makedonskosonce.com/5706/ Ќе се реконтруира спомен куќата на Христијан Тодоровски – Карпош] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240820155510/http://makedonskosonce.com/5706/ |date=2024-08-20 }} * [https://visitkumanovomk.wordpress.com/cevidi/spomenici/htkarpos/ МУЗЕЈ НА ХРИСТИЈАН ТОДОРОВСКИ-КАРПОШ] * [https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/renovirana-kukata-muzej-na-antifashistichkiot-naroden-heroj-hristijan-todorovski-karposh-vo-kumanovo-koj-zagina-1944-vo-borba-so-bugarskata-fashistichka-vojska/ РЕНОВИРАНА КУЌАТА-МУЗЕЈ НА АНТИФАШИСТИЧКИОТ НАРОДЕН ХЕРОЈ ХРИСТИЈАН ТОДОРОВСКИ-КАРПОШ ВО КУМАНОВО, КОЈ ЗАГИНА 1944 ВО БОРБА СО БУГАРСКАТА ФАШИСТИЧКА ВОЈСКА] [[Категорија:Баталјони на НОВМ]] nys7i2hye0o4w31rkql7k3xsoc67p5o Корисник:Gurther/Планирани статии 2 1325089 5630839 5626598 2026-09-21T20:57:51Z Gurther 105215 5630839 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === Дел од темата „[[Македонска револуционерна организација]]“ === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=20em| # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Крушевски револуционерен реон]]<sup>[[:bg:Крушевски революционен район|bg]]</sup> # [[Кумановски револуционерен реон]]<sup>[[:bg:Кумановски революционен район|bg]]</sup> # [[Ениџевардарски револуционерен реон]]<sup>[[:bg:Ениджевардарски революционен район|bg]]</sup> # [[Лерински револуционерен реон]]<sup>[[:bg:Лерински революционен район|bg]]</sup> # [[Ќустендилска акција на ВМРО]]<sup>[[:bg:Кюстендилска акция на ВМРО|bg]]</sup> # [[Неврокопска акција на ВМРО]]<sup>[[:bg:Неврокопска акция на ВМРО|bg]]</sup> # [[Разоружување на МРО од Младотурците]]<sup>[[:bg:Обезоръжителна акция на младотурците|bg]]</sup> }} {{Скриено-крај}} === Дел од темата „[[Народноослободителна борба]]“ === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=20em| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} # [[Велес и Велешко во Народноослободителната борба]]<ref name=Veleshko>[[Корисник:Gurther/Песок 3#Библиографија|Библиографија]]</ref> # [[Богомила во Народноослободителната борба]]<ref name=Veleshko></ref> # [[Извор во Народноослободителната борба]]<ref name=Veleshko></ref> # [[Долно Јаболочиште во Народноослободителната борба]]<ref name=Veleshko></ref> # [[Долно Чичево во Народноослободителната борба]]<ref name=Veleshko></ref> # [[Битка кај Речани]]<ref>[https://novamakedonija.com.mk/mislenja/pisma/%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%BC/ Речани – последната битка за слободна Македонија]</ref> # [[Битка кај Седларево]]<ref name=brigada></ref> # [[Битка кај Свети Петка]]<ref name=brigada></ref> # [[Битка кај Гургурница]]<ref name=brigada>[https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/512152572 Осмата македонска ударна бригада]</ref> # [[Основање на НОПО „Димитар Влахов“]]<ref name=Veleshko></ref> # [[Воен пат на НОПО „Димитар Влахов“]]<ref name=Veleshko></ref> # [[Хронологија на Осмата македонска ударна бригада]]<ref name=brigada></ref> # [[Народен билтен]]<sup>[[:bg:Народен билтен|bg]]</sup> }} {{Скриено-крај}} === Дел од темата „[[Македонска патриотска организација]]“ === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#8FBC8F; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=20em| # [[Пандил Шанев]]<sup>[[:bg:Пандил Шанев|bg]]</sup> # [[Коста Попов]]<sup>[[:bg:Коста Попов|bg]]</sup> # [[Методија Чанев]]<sup>[[:bg:Методи Чанев|bg]]</sup> # [[Петар Ацев (МПО)]]<sup>[[:bg:Петър Ацев (МПО)|bg]]</sup> # [[Аспарух Поп Исаков]]<sup>[[:bg:Аспарух Пописаков|bg]]</sup> # [[Иван Лебамов]]<sup>[[:bg:Иван Лебамов|bg]]</sup> # [[Борис Чалев]]<sup>[[:bg:Борис Чалев|bg]]</sup> # [[Крис Иванов]]<sup>[[:bg:Крис Иванов|bg]]</sup> # [[Георги Лебамов]]<sup>[[:bg:Георги Лебамов|bg]]</sup> # [[Андреа Алушев]]<sup>[[:bg:Андреа Алушев|bg]]</sup> # [[Македонска трибуна]]<sup>[[:bg:Македонска трибуна|bg]]</sup> # [[Борис Зографов]]<sup>[[:bg:Борис Зографов|bg]]</sup> # [[Љубен Димитров]]<sup>[[:bg:Любен Димитров (МПО)|bg]]</sup> # [[Борислав Иванов]]<sup>[[:bg:Борислав Иванов (МПО)|bg]]</sup> # [[Христо Низамов]]<sup>[[:bg:Христо Низамов|bg]]</sup> # [[Антон Попов (МПО)]]<sup>[[:bg:Антон Попов (МПО)|bg]]</sup> # [[Димитар Попов (МПО)]]<sup>[[:bg:Димитър Попов (МПО)|bg]]</sup> # [[Атанас Лебамов]]<sup>[[:bg:Атанас Лебамов|bg]]</sup> # [[Дори Ацева]]<sup>[[:bg:Дори Ацева|bg]]</sup> # [[Вирџинија Низамова]]<sup>[[:bg:Вирджиния Низамов Сърсо|bg]]</sup> # [[Лабро Каролов]]<sup>[[:bg:Лабро Каролов|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Пирин“ (Чикаго)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Пирин“ (Чикаго)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Бистрица“ (Синсинати)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Бистрица“ (Синсинати)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Слобода“ (Колумбус)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Свобода“ (Кълъмбъс)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Татковина“ (Детроит)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Татковина“ (Детройт)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Костур“ (Форт Вејн)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Костур“ (Форт Уейн)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Струмичка петорка“ (Њу Џерси)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Струмишката петорка“ (Ню Джърси)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Даме Груев“ (Индијанаполис)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Даме Груев“ (Индианаполис)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Илинден“ (Лас Вегас)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Илинден“ (Лас Вегас)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Родина“ (Гери)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Родина“ (Гери)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Браќа Миладиновци“ (Лос Анџелес)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Братя Миладинови“ (Лос Анджелис)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Тодор Александров“ (Јангстаун)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Тодор Александров“ (Йънгстаун)|bg]]</sup> # [[Македонска патриотска организација „Победа“ (Ист Јорк, Торонто)]]<sup>[[:bg:Македонска патриотична организация „Победа“ (Ийст Йорк, Торонто)|bg]]</sup> }} {{Скриено-крај}} === Дел од темата „[[Македонска емиграција во Бугарија]]“ === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFFACD; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=20em| # [[Апел кон македонското население и кон емиграцијата во Бугарија]]<sup>[[:bg:Апел към македонското население и към емиграцията в България|bg]]</sup> # [[Галичко-Реканско благотворително братство]]<sup>[[:bg:Галичко-Реканско благотворително братство|bg]]</sup> # [[Друштво „Св. Јован Крстител“]]<sup>[[:bg:Дружество „Св. Йоан Кръстител“|bg]]</sup> # [[Споменик на непознатиот македонски четник]]<sup>[[:bg:Паметник на незнайния македонски четник|bg]]</sup> # [[Македонец (1880 – 1895)]]<sup>[[:bg:Македонец (1880 – 1895)|bg]]</sup> # [[Македонска дружина]]<sup>[[:bg:Македонска дружина (1880)|bg]]</sup> # [[Македонско благотворително друштво (Софија)]]<sup>[[:bg:Българомакедонско благотворително дружество (София)|bg]]</sup> # [[Македонско благотворително братство (Русе)]]<sup>[[:bg:Българомакедонско благотворително дружество (Русе)|bg]]</sup> }} {{Скриено-крај}} === Други статии === == Статии за проширување == == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} m4cyaopgstpa6i8pf2w92hyd3c2uxad Белмуж 0 1331987 5630994 5241655 2026-09-22T10:54:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630994 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење|име=Белмуж|слика=Belmuž 01.jpg|друго_име=|температура=топло, ладно}} '''Белмуж''' е традиционален специјалитет од планинските предели на југоисточна Србија, од [[Неготин]], преку Сврљиг, до [[Пирот]]. Се прави од младо овчо и кравјо сирење и пченично брашно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svrljig.rs/svrljig/turizam/|title=Туризам|last=''Општина Сврљиг''|accessdate=21 јуни 2016}}</ref> Белмуж се наоѓа на списокот на нематеријално културно наследство на Србија.<ref name="НКН">{{Наведена мрежна страница|url=http://nkns.rs/cyr/popis-nkns/belmuzh|title=БЕЛМУЖ|work=Нематеријално културно наслеђе Србије|publisher=Министарство културе и информисања РС и Етнографски музеј у Београду|accessdate=13 јануари 2019}}</ref> == Име == Според некои толкувања, белмуж го добил името по белото сирење и поради тоа што почесто го подготвувале мажите, бидејќи за постојано вртење на смесата во казанот потребна е силна машка рака. == Нематеријално културно наследство == Во минатото белмуж бил секојдневна храна на [[Балкански Полуостров|балканските]] овчари. Ова јадење е карактеристично за областите околу [[Књажевац]], Сврљиг, Кална, Сокобања, [[Заечар]] и [[Ниш]]. Ова едноставно овчарско јадење со карактеристичен вкус и начин на подготовка ги задржало своите ритуални и вообичаени својства до ден-денес. Тој е незаменлив специјалитет на трпезата и денес, за време на многу традиционални прослави, а се служи и во повеќето ресторани во околните Стари планини. Неодамна се најде и на Листата на нематеријално културно наследство на Република Србија.<ref name="Serbia.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.serbia.com/srpski/o-srbiji/kultura/nematerijalno-kulturno-nasledje-srbije/nematerijalno-kulturno-naslede-kao-cuvar-srpskog-identiteta/belmuz/|title=Belmuž - tradicionalno jelo specifičnog ukusa|work=Serbia.com|accessdate=13 јануари 2019}}</ref> Од 2006 година Во Сврљиг се, во чест на ова јадење, се одржува [[Белмужијада]], традиционална стопанска-туристичка и културна манифестација. Се организира во првиот викенд во август и трае три дена.<ref name="skultura">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svrljig.rs/svrljig/kultura/|title=Култура|last=''Општина Сврљиг''|accessdate=7 февруари 2015}}</ref> === Традиција === Ова овчарско јадење е дел од вообичаената практика, првенствено поврзана со [[Ѓурѓовден]]. Задолжителен дел од празнувањето на празникот и празничната трпеза е неговото подготвување од млекото добиено по ритуалното молзење овци на Ѓуѓавдан, први таа година. Подготовката и употребата на ова јадење е дел од традиционалните занаетчиски знаења и вештини, но и општествените обичаи, ритуали и свечени настани на места во источна и јужна Србија.<ref name="НКН"/> Сврњишкиот белмуж е заштитен со ознаката на географско потекло.<ref name="Agroklub">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agroklub.rs/prehrambena-industrija/belmuz-ukusan-pastirski-specijalitet/22926/|title=Belmuž ukusan pastirski specijalitet|work=Agroklub|accessdate=13 јануари 2019}}</ref> Во време на Ѓурѓевденските денови,еден ден пред Ѓурѓевден,во селата од ридско-планинскиот дел од власотиначко-црнотравскиот крај, се бере цвеќе, се плетат венци, се прави белмуж и се врши одучување на јагниња. На Премлаз, јагнињата се одучувале и почнувало молзењето на овците и задолжително се подготвувал белмуж, за овците и таа година да имаат повеќе млеко. Кога е готов, белмужот се служи на ливадите или на софра. Така се прославувал денот на овчарите – почеток на молзење на овците, кое трае се до есента.<ref name="Serbia.com"/> Основни состојки на белмужот се младо несолено [[сирење]], бело и пченкарно [[брашно]] и [[сол]]. Сирењето не би требало да биде постаро од два дена. == Подготовка и сервирање == Белмужот најдобро се подготвува во котел. Сирењето се топи на тивок оган, со мешање додека не се растопи и почне да се вари. Потоа полека додавајте го брашното со постојано мешање. Кога ќе се одвои маснотијата од работ на садот, а смесата ќе стане компактна, белмужот е готов. Јадењето се служи топло и е многу калорично. Денес ова јадење се служи во кафаните и рестораните низ Србија, а старите кулинарски мајстори велат дека најдобро оди со [[кисело млеко]].<ref name="Serbia.com"/> === Оригиналниот рецепт === Исцедената грутка сирење се посолува и се става во бакрач со постојано мешање на оган, додека не се растопи во „пена“. Потоа се вади од веригите и се остава покрај огништето на загреани камени плочи. Во така растопеното сирење се додава пченкарно брашно и постојано се меша со „чурка“ додека убаво не се „испече“ и не испушти [[путер]]. Готовото јадење се служи топло. == Хранлива вредност == Белмужот е јадење со висока [[енергетска вредност|енергетска]] и [[хранлива вредност]]. Како исклучително хранливо и силно јадење, најчесто се подготвува за појадок. Го јаделе мажи, работници, пред да одат на нивите каде што работеле тешка физичка работа. Затоа најчесто се опишува како „Јане за цел ден“. Се подготвува од најмасно сирење, односно сирење со висок процент на млечни масти.<ref name="BBC">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-45083068|title=Belmužijada: Trbuh čuva tradiciju od zaborava|last=Živić|first=Petra|date=6 август 2018|work=BBC News na srpskom|access-date=13 јануари 2019}}</ref> == Поврзано == * [[Белмужијада]] * [[Цицвара]] == Наводи == {{Наводи|2}} * {{Наведено списание|last=Miljković|first=D.|date=5 август 2013|title=Belmuž - isključivo muško jelo|url=http://www.novosti.rs/vesti/srbija.73.html:447531-Belmuz---iskljucivo-musko-jelo|journal=Večernje Novosti|access-date=13 јануари 2019}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.juznasrbija.info/saveti/stari-recepti-svrljiski-belmuz.html|title=Стари рецепти: Сврљишки белмуж|work=Južna Srbija Info|publisher=Центар за истраживање медијског простора (ЦИМП)|accessdate=13 јануари 2019}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.restoranibeograd.com/rs/aktuelnosti/stari-srpski-specijalitet-da-li-znate-sta-je-belmuz/|title=STARI SRPSKI SPECIJALITET: Da li znate šta je BELMUŽ?|work=Restorani Beograd|accessdate=13 јануари 2019}} [[Категорија:Млечни производи]] [[Категорија:Српска кујна]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство на Србија]] [[Категорија:Јадења од сирење]] kv2fda8ln2jzi712dg4210mzw0s3a56 Земјотрес во Јапонското Море (2024) 0 1339868 5630720 5325054 2026-09-21T15:13:43Z Hiyuune 113981 5630720 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Земјотрес|title=Земјотрес во Јапонското Море (2024)|date=[[1 јануари]] [[2024]] г.|map=USGS Intensity Map January 1 2024 Anamizu Earthquake M 7.5.pdf|image name=Карта на силното земно движење|mapsize=250п|map2=|magnitude=[[Скала на моментна магнитуда|7,5 M<sub>w</sub>]] 7,6 M<sub>JMA<sub>|depth=10 км|location={{coord|37.498|137.242|region:JP_type:eventdisplay=inline,title}}|countries affected={{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]|casualties=732 мртви, 1.410 повредени, 2 исчезнати|tsunami=5,1 м ([[Ваџима]], [[Шика (Јапонија)|Шика]], [[Ишикава (префектура)|Ишикава]])|origintime=16:10:09 (по месно време)|aftershocks=7.630, најголемиот е 6,1 M<sub>JMA</sub> или 6,2 M<sub>W</sub>|type=обратен расед|duration=околу 50 секунди|landslide=да|foreshocks=5,7 M<sub>JMA</sub>}}На [[1 јануари]] [[2024]] г., во 16:10 часот по јапонско време, [[земјотрес]] со магнитуда од 7,6 степени (7,5 според [[Геолошки топографски институт на САД|Геолошкиот топографски институт на САД]]) се случил на полуостровот [[Ното (полуостров)|Ното]] во префектурата [[Ишикава (префектура)|Ишикава]], [[Јапонија]].<ref name="ANSS1">{{cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xl/executive|title=M 7.5 - 42 km NE of Anamizu, Japan|date=1 January 2024|publisher=United States Geological Survey|access-date=1 January 2024}}</ref> Земјотресот предизвикал [[цунами]] по [[Јапонско Море|Јапонското Море]].<ref name="cna">{{cite news|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/japan-earthquake-magnitude-76-tsunami-warning-western-coastal-regions-4019601|title=Magnitude 7.6 earthquake strikes Japan, tsunami warning issued|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|publisher=Channel News Asia|agency=Reuters|archive-date=2024-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101081609/https://www.channelnewsasia.com/asia/japan-earthquake-magnitude-76-tsunami-warning-western-coastal-regions-4019601|url-status=dead}}</ref> == Тектонски одлики == Во текот на изминатите три години, североисточниот врв на јапонскиот полуостров [[Ното (полуостров)|Ното]] доживеал бројни [[земјотрес]]и. Најновиот значаен сеизмички настан го надминал интензитетот на големиот земјотрес во мај 2023 г., означувајќи го најмоќниот потрес во [[Јапонско Море|Јапонското Море]] од 1983 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/shto-nauchi-japonija-od-cel-vek-zemjotresi/|title=Што научи Јапонија од цел век земјотреси?|last=Бојчев|first=Борјан|date=2024-01-02|work=Слободен печат|language=mk|accessdate=2024-01-02}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jma.go.jp/jma/press/2305/05a/kaisetsu202305051640.pdf|title=令和５年５月５日14時42分頃の石川県能登地方の地震について|publisher=[[Japan Meteorological Agency]]|access-date=1 January 2024}}</ref><ref name="jt2">{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2024/01/01/japan/science-health/new-years-2024-earthquake/|title=Strong quake prompts tsunami warning for Japan's northwestern coast|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|agency=The Japan Times}}</ref> [[Јапонија]] се наоѓа на точката на собирање на четирите главни плочи на Земјината кора: [[Тихоокеанска Плоча|Тихоокеанската]], [[Филипинска Плоча|Филипинската]], [[Охотска Плоча|Охотската]] и [[Амурска Плоча|Амурската Плоча]]. Овој исклучителен геолошки распоред води до често сеизмичко дејство. По должината на источниот и југоисточниот брег, Тихоокеанските и Филипинските Морски Плочи се подложени на [[подвлекување]] под копното, што се случува на две различни места — Јапонската и Нанкајската Бразда.<ref name="Mulia20">{{cite journal|last1=Mulia|first1=Iyan E.|last2=Ishibe|first2=Takeo|last3=Satake|first3=Kenji|last4=Gusman|first4=Aditya Riadi|last5=Murotani|first5=Satoko|date=3 September 2020|title=Regional probabilistic tsunami hazard assessment associated with active faults along the eastern margin of the Sea of Japan|journal=Earth, Planets and Space|volume=72|issue=123|page=123|bibcode=2020EP&S...72..123M|doi=10.1186/s40623-020-01256-5|doi-access=free|s2cid=221463717}}</ref> На западниот брег, во непосредна близина на Јапонското Море, две плочи се спојуваат, започнувајќи постепен процес на подвлекување, што доведува до образување на раседи.<ref name="Hurukawa13">{{cite journal|last1=Hurukawa|first1=Nobuo|last2=Harada|first2=Tomoya|date=2013|title=Fault plane of the 1964 Niigata earthquake, Japan, derived from relocation of the mainshock and aftershocks by using the modified joint hypocenter determination and grid search methods|url=https://earth-planets-space.springeropen.com/articles/10.5047/eps.2013.06.007|journal=Earth, Planets and Space|volume=65|issue=12|pages=1441–1447|bibcode=2013EP&S...65.1441H|doi=10.5047/eps.2013.06.007|doi-access=free|s2cid=73567424}}</ref> Оваа област има изложено геолошка активност за долг период, кој потекнува од крајот на [[Плиоцен|плиоценската епоха]].<ref name="Tamaki85">{{cite journal|last1=Tamaki|first1=Kensaku|last2=Honza|first2=Eiichi|date=20 October 1985|title=Incipient subduction and deduction along the eastern margin of the Japan Sea|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0040195185900472|journal=[[Tectonophysics (journal)|Tectonophysics]]|volume=119|issue=1–4|pages=381–406|bibcode=1985Tectp.119..381T|doi=10.1016/0040-1951(85)90047-2|access-date=20 June 2022}}</ref> Движењето на плочите една против друга во оваа област доведува до земјотреси и цунамија. Историските записи наведуваат значајни сеизмички настани и цунамија во 1741, 1833, 1940, 1964, 1983 и 1993 г. Меѓутоа, точната причина за цунамито од 1741 г. останува донекаде нејасна.<ref name="Satake07">{{cite journal|last1=Satake|first1=Kenji|date=2007|title=Volcanic origin of the 1741 Oshima-Oshima tsunami in the Japan Sea|url=https://earth-planets-space.springeropen.com/track/pdf/10.1186/BF03352698.pdf|journal=Earth Planets Space|volume=59|issue=5|pages=381–390|bibcode=2007EP&S...59..381S|doi=10.1186/BF03352698|doi-access=free|s2cid=55372867}}</ref> == Земјотрес == Земјотресот бил силен, [[Геолошки топографски институт на САД|Геолошкиот топографски институт на САД (ГТИС)]] известил [[Скала на моментна магнитуда|моментна јачина]] од 7,5 степени и длабочина од 10 километри. Јапонската метеоролошка агенција забележала магнитуда од 7,6 степени.<ref name="JMA7.6">{{cite web|url=https://www.jma.go.jp/bosai/map.html#7/37.243/139.27/&elem=int&contents=earthquake_map&lang=en|title=Earthquake and Seismic Intensity Information part 2|publisher=Japan Meteorological Agency|archive-url=https://archive.today/20210612081548/https://www.jma.go.jp/bosai/map.html%236/19.275/106.615/&elem=root&typhoon=TC2105&lang=en&contents=typhoon#7/37.243/139.27/&elem=int&contents=earthquake_map&lang=en|archive-date=12 June 2021|access-date=1 January 2024|url-status=live}}</ref> Тоа се случило по должината на собирачката граница помеѓу Охотската и Амурската Плоча, вклучувајќи плитки обратни раседи по североисточната рамнина.<ref name="ANSS12">{{cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xl/executive|title=M 7.5 – 42 km NE of Anamizu, Japan|date=1 January 2024|publisher=United States Geological Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101074051/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xl/executive|archive-date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|url-status=live}}</ref> Пред главниот земјотрес имало помал со јачина од 5,5 степени (претпотрес), а девет минути подоцна следел последователен потрес со јачина од 6,2 степени.<ref>{{Cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xm/executive|title=M 6.2 – 4 km SSW of Anamizu, Japan|author=National Earthquake Information Center|date=1 January 2023|publisher=[[United States Geological Survey]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101120552/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xm/executive|archive-date=1 January 2024|access-date=1 January 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xj/executive|title=M 5.5 – 42 km NE of Anamizu, Japan|author=National Earthquake Information Center|date=1 January 2023|publisher=[[United States Geological Survey]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101122353/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xj/executive|archive-date=1 January 2024|access-date=1 January 2023|url-status=live}}</ref> Забележани биле повеќе од 1200 последователни потреси во зона од 100 км, при што најмалку седум од нив биле прилично силни, со магнитуда од 5,0 и повеќе.<ref>{{cite news|url=https://www.nikkei.com/telling/DGXZTS00008630S4A100C2000000/|title=1200回超す地震 100キロ以上に及ぶ 能登半島地震マップ|date=3 January 2024|access-date=3 January 2024|agency=Nikkei Prime|trans-title=Over 1,200 earthquakes Noto Peninsula earthquake map extending over 100 km}}</ref><ref name="jt6">{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2024/01/01/japan/science-health/new-years-2024-earthquake/|title=Strong quake prompts tsunami warning for Japan's northwestern coast|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101073412/https://www.japantimes.co.jp/news/2024/01/01/japan/science-health/new-years-2024-earthquake/|archive-date=1 January 2024|agency=The Japan Times|url-status=live}}</ref> Врз основа на крајниот модел на раседи на ГТИС, расцепот на земјотресот се протегал на околу 200 км југоисточно од полуостровот Ното до островот Садо, по раседот што се спуштил на југоисток. Подрачјата со најмногу движење биле североисточно и југозападно од хипоцентарот. Југозападниот дел предизвикал најмногу поместување на тлото, со поместување од 3,67 м под полуостровот. Друга област помеѓу полуостровот и островот Садо доживеала поместување, што довело до движење до 1,86 м. Раседот најверојатно пукнал кон морското дно.<ref>{{cite web|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xl/finite-fault?source=us&code=us6000m0xl_1|title=Finite fault|date=1 January 2024|publisher=United States Geological Survey|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101120552/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000m0xl/finite-fault?source=us&code=us6000m0xl_1|archive-date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|url-status=live}}</ref> === Поместувања на земјата === [[Управа за геопросторно информирање на Јапонија|Управата за геопросторно информирање на Јапонија]] објавила дека одредени делови од земјата се поместиле до 1,3 м на запад, при што најзначајното поместување е забележано во [[Ваџима]] поради искривеност на кората. Во Анамизу, земјиштето се поместило 1 м на запад. Меѓутоа, агенцијата претполагала дека овие движења можат да се припишат на наклон или месни поместувања на земјата.<ref>{{cite news|url=https://www.asahi.com/articles/ASS123GV1S12TIPE006.html|title=Ishikawa-ken Wajima-shi, jishin de nishi ni 1. 3 Mētoru idō kokudo chiri-in ga zantei-chi|date=2 January 2024|work=[[The Asahi Shimbun]]|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102021321/https://www.asahi.com/articles/ASS123GV1S12TIPE006.html|archive-date=2 January 2024|language=ja|script-title=ja:石川県輪島市、地震で西に1.3メートル移動 国土地理院が暫定値|trans-title=Wajima City, Ishikawa Prefecture, moved 1.3 meters west due to earthquake; Geographical Survey Institute of Japan provides provisional figures|url-status=live}}</ref> Дополнително, агенцијата споменала издигнување на земјината кора од 4 метри во Западна Ваџима и 1,1 м во северниот дел на Сузу. Имено, во близина на пристаништето Ваџима, брегот на песочната плажа се поместил за 250 м кон морето поради крајбрежното издигнување.<ref>{{cite news|url=https://sp.m.jiji.com/article/show/3134952|title=海岸線、２５０メートル動く＝輪島市の漁港付近―東大など・能登地震|date=4 January 2024|work=Jiji Press|access-date=4 January 2024|language=ja|trans-title=Coastline moves 250 meters = near Wajima fishing port - University of Tokyo, etc., Noto earthquake|archive-date=2024-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104105750/https://sp.m.jiji.com/article/show/3134952|url-status=dead}}</ref> == Цунами == [[Податотека:Карта на Јапонската метеоролошка агенција 2024.png|мини|Карта што ги прикажува предупредувањата за цунами, издадена од Јапонската метеоролошка агенција на 1 јануари 2024 г., во 16:22 часот по јапонско стандардно време (земјотресот почнал во 16:10)]] === Јапонија === Силниот земјотрес во [[Јапонија]] довел до предупредување за цунами на западниот брег, погодувајќи места како [[Хокаидо]] до префектурата [[Нагасаки (префектура)|Нагасаки]]. Биле дадени наредби за евакуација во префектурите [[Ишикава (префектура)|Ишикава]], [[Ниигата (префектура)|Ниигата]], [[Тојама (префектура)|Тојама]] и [[Јамагата (префектура)|Јамагата]]. Предупредувањето за цунами било сериозно, прво по [[Земјотрес во Сендај (2011)|земјотресот во Тохоку во 2011 г]]. Телевизиската компанија NHK очекувала бранови и до 5 метри, но всушност дошле помали бранови.<ref name="jt2"/> Тихоокеанскиот центар за предупредување од цунамија соопштил дека опасни бранови можеле да се случат на 300 километри од центарот на земјотресот.<ref>{{cite news|url=https://newsinfo.inquirer.net/1882375/5-meter-tsunami-waves-possible-for-300km-along-japan-coast-agencies|title=5-meter tsunami waves possible for 300km along Japan coast–agencies|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101120553/https://newsinfo.inquirer.net/1882375/5-meter-tsunami-waves-possible-for-300km-along-japan-coast-agencies|archive-date=1 January 2024|publisher=Philippine Daily Inquirer|agency=Agence France-Presse|url-status=live}}</ref> На околу 62.000 луѓе им било кажано да се евакуираат, а 1.000 отишле во засолниште во базата на Јапонските воздушни сили за самоодбрана во Ваџима во префектурата Ишикава.<ref name="f24-2">{{cite news|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240102-japanese-rescuers-race-to-find-survivors-after-earthquake-kills-dozens|title=Japanese rescuers race to find survivors after New Year's Day quake kills dozens|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102070017/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20240102-japanese-rescuers-race-to-find-survivors-after-earthquake-kills-dozens|archive-date=2 January 2024|agency=France 24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/01/bf8804dd0d65-urgent-m74-quake-rocks-central-japan-large-tsunami-warning-issued.html|title=M7.6 quake rocks Sea of Japan areas, large tsunami warning issued|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101081335/https://english.kyodonews.net/news/2024/01/bf8804dd0d65-urgent-m74-quake-rocks-central-japan-large-tsunami-warning-issued.html|archive-date=1 January 2024|agency=Kyodo News|url-status=live}}</ref> Големото предупредување за цунами подоцна било сменето во редовно предупредување за цунами околу четири часа по земјотресот.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/asia/live-news/japan-ishikawa-earthquake-01-01-24/index.html|title=Live updates: Japan earthquake: 7.5-magnitude quake hits, triggering tsunami warning|last=Montgomery|first=Hanako|date=2024-01-01|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101114056/https://www.cnn.com/asia/live-news/japan-ishikawa-earthquake-01-01-24/index.html|archive-date=1 January 2024|access-date=2024-01-01|website=CNN|url-status=live}}</ref> Овие предупредувања потоа биле намалени на совети и конечно биле укинати околу 18 часа по земјотресот.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240102_08/|title=Japan downgrades all tsunami warnings to advisories|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102000155/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240102_08/|archive-date=2 January 2024|agency=NHK World Japan|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240102/k10014306801000.html|title=津波注意報 午前10時にすべて解除 気象庁|date=2024-01-02|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102010611/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240102/k10014306801000.html|archive-date=2024-01-02|url-status=dead|access-date=2024-01-02|website=[[NHK]]}}</ref> Првичните бранови, наводно, биле забележани околу 16:21 часот, но група истражувачи од Меѓународниот институт за истражување на катастрофи на Универзитетот Тохоку претполагале дека првите бранови всушност стигнале до полуостровот во рок од една минута по земјотресот.<ref name="jt6"/> Во Сузу, се проценува дека првите бранови пристигнале приближно една минута по сеизмичкиот удар, при што Нанао ги доживеал две минути подоцна. Дополнително, истражувачите приближно утврдиле дека Тојама била погодена од брановите околу пет минути по земјотресот.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240103_29/|title=Tsunami reached Japan coast within roughly 1 minute of quake: study|date=3 January 2024|access-date=4 January 2024|agency=NHK World Japan}}</ref> Искачување од приближно 4,2 м било пресметано во градот Шика врз основа на испитувањето на [[склад]]овите и пристанишните градби.<ref name="shikaTS2">{{cite news|url=https://newsdig.tbs.co.jp/articles/-/924417?display=1|title=志賀町で津波の遡上高4.2ｍに達したか 「隆起量小さい海岸線で津波被害出たと予想」東京大学地震研究所|date=4 January 2024|work=TBS News Dig|access-date=4 January 2024|language=ja|trans-title=Has the tsunami run-up height reached 4.2 meters in Shiga Town? "Tsunami damage is expected to occur along the coastline with little uplift" Earthquake Research Institute, the University of Tokyo}}</ref> [[Ваџима]] бил погоден со бранови од најмалку 1,2 метри.<ref name="nhktsunami4">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240101_16/|title=Tsunami reach Japan Sea coast following major quake|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101094557/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240101_16/|archive-date=1 January 2024|agency=NHK|url-status=live}}</ref> Во јадрената централа Шика, нивото на приливот се зголемил на 3 метри во периодот од 17:45 до 18:00 часот.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240103_12/|title=Water levels rose at Japan nuclear plant after Monday's tsunami|date=3 January 2024|access-date=3 January 2024|agency=NHK World Japan}}</ref> Каназава имала цунами од 90 см, додека префектурата Тојама, Саката и Јамагата имале цунами од 80 см.<ref name="nhktsunami33">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240102_03/|title=Massive quake hits Japan, major tsunami warning temporarily issued for Ishikawa|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101150605/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240102_03/|archive-date=1 January 2024|agency=NHK|url-status=live}}</ref><ref name="nhktsunami24">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240101_29/|title=Tsunami warnings, advisories still in effect, officials urge caution|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101140304/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240101_29/|archive-date=1 January 2024|agency=NHK|url-status=live}}</ref> Нанао и Цуруга имале бранови од 50 см, а Кашивазаки, Тобишима и островот Садо имале бранови од 40 см.<ref name="nhktsunami33"/><ref name="nhktsunami24"/> Градот Тојама имал бран од 0,5 м.<ref name="nhktsunami4"/> Префектурата Тотори забележала цунами со височини од 0,6 м во Сакаиминато и 0,2 м во Ивами. Во Тојока, префектурата Хјого, тој достигнал 0,4 м.<ref>{{cite news|url=https://www.nnn.co.jp/articles/-/211841|title=境港で津波０．６メートル　鳥取県最大震度４|date=3 January 2024|access-date=3 January 2024|agency=NetNihonkai|trans-title=Tsunami 0.6 meters at Sakaiminato, Tottori prefecture's maximum seismic intensity 4}}</ref> Во Маизуру, префектурата [[Кјото (префектура)|Кјото]], имало бран од 0,4 м.<ref>{{cite news|url=https://www.yomiuri.co.jp/local/kansai/news/20240103-OYO1T50009/|title=能登半島地震、京都・舞鶴港で最大４０センチの津波を観測…天橋立が通行止めに|date=3 January 2024|access-date=3 January 2024|archive-url=https://archive.today/20240103090758/https://www.yomiuri.co.jp/local/kansai/news/20240103-OYO1T50009/|archive-date=3 January 2024|agency=Yomiuri Shimbun|trans-title=Noto Peninsula earthquake, tsunami of up to 40 cm observed at Maizuru Port, Kyoto...Amanohashidate closed to traffic|url-status=live}}</ref> Во Хокаидо, Сетана, биле соопштени бранови до 60 см, а островот Окушири имал бранови од 50 см.<ref name="nhktsunami24"/> Во 16:35 часот во Ниигата, видеоснимка го снимила цунамито како се движи кон устието на една река, судирајќи се со насипи за на крајот да излее на морската вода.<ref>{{cite news|url=https://mainichi.jp/articles/20240104/k00/00m/040/180000c|title=新潟・上越の津波動画を公開　堤防越える様子も　能登半島地震|date=4 January 2024|work=Mainichi Shimbum|access-date=4 January 2024|language=ja|trans-title=Niigata/Joetsu tsunami video released; footage of tsunami going over embankments Noto Peninsula Earthquake}}</ref> === Штета === Во Сузу, куќите биле отфрлени од нивните темели, а некои биле однесени повнатре.<ref name="Zhanjiu1">{{cite news|url=https://www.asahi.com/articles/ASS123VWTS12UTIL00M.html|title=根こそぎ倒壊のビル、転覆した船… 能登の上空から見た甚大な被害|last1=Zhanjiu|first1=Higa|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102032845/https://www.asahi.com/articles/ASS123VWTS12UTIL00M.html|archive-date=2 January 2024|agency=The Asahi Shimbum|language=ja|trans-title=Uprooted buildings, overturned ships... The extensive damage seen from above Noto|url-status=live}}</ref> Земјотресот и цунамито предизвикале значителна штета, погодувајќи 90 отсто од зградите во градот.<ref>{{cite news|url=https://newsdig.tbs.co.jp/articles/-/923131?display=1|title=能登半島地震 死者55人に 『ほとんど立っている家がない』珠洲市長|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103091116/https://newsdig.tbs.co.jp/articles/-/923131?display=1|archive-date=3 January 2024|agency=TBS News Dig|trans-title=Noto Peninsula Earthquake kills 55 people; Suzu Mayor says ''Hardly any houses are standing''|url-status=live}}</ref> Рибарските бродови биле превртени од цунамито, а некои завршиле на копно. Новинарско прелетување со [[вртолет]] открило урнати згради и превртени автомобили во градот.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240102/k10014306721000.html|title=【空撮映像】珠洲市でも多くの建物が倒壊 港では複数の船 転覆|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102000135/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240102/k10014306721000.html|archive-date=2 January 2024|agency=NHK|language=ja|trans-title=[Aerial footage] Many buildings collapsed in Suzu City, multiple ships capsized at the port|url-status=live}}</ref> Еден жител опишал дека брановите од цунамито го поплавувале патот, кревале автомобили и остатоци, проценувајќи дека брановите биле на 3 метри над нивото на приливот.<ref>{{cite news|url=https://mainichi.jp/articles/20240101/k00/00m/040/236000c|title=「津波、道路乗り越えた」 車流され、玄関は海水まみれ 石川・珠洲|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102010604/https://mainichi.jp/articles/20240101/k00/00m/040/236000c|archive-date=2 January 2024|agency=The Mainichi Shimbun|language=ja|trans-title=''Tsunami has overcome the road'' Car washed away, entrance covered with seawater Ishikawa/Suzu|url-status=live}}</ref> Приближно 100 хектари од Сузу биле погодени, но се верува дека вистинската погодена област била поширока.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240103/k10014307951000.html|title=【衛星画像も】 津波の浸水域は少なくとも100ha以上に 国交省|date=3 January 2024|access-date=3 January 2024|agency=NHK|trans-title=[Satellite images also] Tsunami inundation area is at least 100 ha Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism}}</ref> Хироши Хасе, гувернер на префектурата Ишикава, објавил дека цунамито ја поплавило областа на пристаништето Ида, достигнувајќи до 100 метри во внатрешноста.<ref>{{cite news|url=https://www.sankei.com/article/20240102-2BJUXDP475MMBFCWLKNYAJDPZI/|title=石川・珠洲の海岸から100メートル浸水、津波か|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102023130/https://www.sankei.com/article/20240102-2BJUXDP475MMBFCWLKNYAJDPZI/|archive-date=2 January 2024|agency=The Sankei Shimbum|page=ja|trans-title=100m flooded from Ishikawa/Suzu coast, possibly a tsunami|url-status=live}}</ref> Во Шика, серија бранови на цунамито стигнале до пристаништето во 17:40 часот.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240101/k10014306361000.html|title=【動画】石川 志賀町 津波押し寄せ激しく打ち付ける様子|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102070620/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240101/k10014306361000.html|archive-date=2 January 2024|agency=NHK|trans-title=[Video] Ishikawa Shiga Town tsunami rushing in and hitting violently|url-status=live}}</ref> 4,2-метарското цунами што имало искачување, го погодило градот, предизвикувајќи штета на рибарското пристаниште и неговите градби.<ref name="shikaTS2"/> Во областа Широмару во Ното, Ишикава, домовите биле однесени, што довело до пожар.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240103/k10014307331000.html|title=【能登半島地震】背丈ほどの津波、住宅流され火災も　能登町・白丸　本紙記者ルポ|date=3 January 2024|access-date=3 January 2024|archive-url=https://archive.today/20240103075932/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240103/k10014307331000.html|archive-date=3 January 2024|agency=Hokkoku Shimbun|trans-title=[Noto Peninsula Earthquake] Tsunami as tall as someone's height, houses washed away and fires caused by Shiromaru, Noto Town Newspaper reporter report}}</ref> Џоецу во Ниигата доживеал штети по зградите, со куќи на плажите и други градби однесени од брановите.<ref>{{cite news|url=https://www.niigata-nippo.co.jp/articles/-/337329|title=新潟上越市で少なくとも軽傷5人、家屋や公共施設の一部損壊は60件近くに 「経験したことのない揺れ」、直江津地区では津波被害|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102080649/https://www.niigata-nippo.co.jp/articles/-/337329|archive-date=2 January 2024|agency=Niigata Nippo|trans-title=At least 5 people were slightly injured in Joetsu City, Niigata, and nearly 60 homes and public facilities were partially damaged due to "tremors like never before experienced" and tsunami damage in Naoetsu area|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.co.jp/articles/edf28f01d39f90b7f3a5bc84a4ce939a3a0776b7|title=地震発生から一夜…新潟県内の被害が徐々に明らかに　津波による被害・建物倒壊・液状化…|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://archive.today/20240103091622/https://news.yahoo.co.jp/articles/edf28f01d39f90b7f3a5bc84a4ce939a3a0776b7%20S|archive-date=3 January 2024|agency=Niigata Sogo Television|trans-title=One night after the earthquake occurred...The damage in Niigata Prefecture gradually became clear.Tsunami damage, building collapse, liquefaction...}}</ref> Десет рибарски брода се превртеле во областа на риболовното пристаниште Огата, а сандаците биле однесени додека складовите за складирање машини биле поплавени.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/shutoken-news/20240103/1000100679.html|title=津波被害 新潟 上越市の漁港で復旧作業|date=3 January 2024|access-date=3 January 2024|archive-url=https://archive.today/20240103091247/https://www3.nhk.or.jp/shutoken-news/20240103/1000100679.html|archive-date=3 January 2024|agency=NHK|language=ja|trans-title=Tsunami damage restoration work at fishing port in Joetsu City, Niigata}}</ref> Министерството за земјиште, инфраструктура, транспорт и туризам утврдило дека најмалку 100 хектари земјиште во Сузу и Ното било поплавено од цунамито.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20240103_23/|title=Over 100 hectares of Ishikawa Prefecture flooded by tsunami, Land ministry says|date=3 January 2024|access-date=3 January 2024|agency=NHK}}</ref> === Други места по Јапонското Море === Корејската метеоролошка управа предупредила за можно зголемување на морското ниво по крајбрежјето на покраината Гангвон и Поханг во [[Јужна Кореја]].<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2024/01/01/asia/japan-earthquake-tsunami-warning-intl-hnk/index.html|title=7.5-magnitude earthquake hits western Japan triggering tsunami warning|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101113752/https://edition.cnn.com/2024/01/01/asia/japan-earthquake-tsunami-warning-intl-hnk/index.html|archive-date=1 January 2024|publisher=CNN|url-status=live}}</ref><ref name="Ishikawa2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/01/japan-issues-major-tsunami-warning-for-coastal-prefecture-after-76-magnitude-earthquake|title=Japan issues major tsunami warning for coastal prefecture after 7.6 magnitude earthquake|date=1 January 2024|work=The Guardian|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101075250/https://www.theguardian.com/world/2024/jan/01/japan-issues-major-tsunami-warning-for-coastal-prefecture-after-76-magnitude-earthquake|archive-date=1 January 2024|url-status=live}}</ref> Тие очекувале бранови од 0,3 метри по источниот брег на земјата помеѓу 18:29 и 19:17 часот по месно време.<ref name="NgBBC1">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67855990|title=Tsunami warning in Japan after strong earthquake|last1=Ng|first1=Kelly|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101081928/https://www.bbc.com/news/world-asia-67855990|archive-date=1 January 2024|agency=BBC News|url-status=live}}</ref> Гангвон соопштил цунами од 0,45 метри, а Муко доживеал бран висок 0,85 метри околу 20:00 часот по месно време.<ref name="nhktsunami24"/><ref>{{cite news|url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOGM010XG0R00C24A1000000/|title=周辺国でも津波観測、韓国北東部で67センチ 能登地震|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101100846/https://www.nikkei.com/article/DGXZQOGM010XG0R00C24A1000000/|archive-date=1 January 2024|agency=The Nikkei|url-status=live}}</ref><ref name="SkyNK2">{{cite news|url=https://news.sky.com/story/japan-earthquake-latest-major-tsunami-warning-after-quakes-as-local-residents-ordered-to-evacuate-13040241?postid=6997097#liveblog-body|title=North Korea issues tsunami warning for east coast|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101120553/https://news.sky.com/story/japan-earthquake-latest-major-tsunami-warning-after-quakes-as-local-residents-ordered-to-evacuate-13040241?postid=6997097#liveblog-body|archive-date=1 January 2024|agency=Sky News|url-status=live}}</ref> Улџин забележал цунами со височини од 0,66 м, Сокчо имал 0,45 м, а Гангнинг имал 0,39 м.<ref>{{cite news|url=https://m.koreaherald.com/view.php?ud=20240102000452|title=85cm tsunami observed at S. Korea's east coast following Japan's earthquake|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102025243/https://m.koreaherald.com/view.php?ud=20240102000452|archive-date=2 January 2024|agency=The Korea Herald|url-status=live}}</ref> Се верувало дека ова е првото цунами што надминало 0,5 м забележано во земјата од 1993 г.<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.co.jp/articles/5301bbb5a7c4d5dc5269a6359f1b91399b978001|title=韓国東海岸でも31年ぶりに50センチ超の津波を観測|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102025026/https://news.yahoo.co.jp/articles/5301bbb5a7c4d5dc5269a6359f1b91399b978001|archive-date=2 January 2024|agency=Chosun Online|language=ja|trans-title=Tsunami over 50 centimeters observed on South Korea's east coast for the first time in 31 years|url-status=live}}</ref> Севернокорејското државно радио, како што е наведено од новинската агенција Јонхап, објавило предупредување за цунами со бранови што имале можност да достигнат 2,08 м по источниот брег на земјата.<ref name="SkyNK2"/><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/01/japan-earthquake-tsunami-warning/|title=Japan issues tsunami warnings after powerful earthquake|newspaper=The Washington Post|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101141021/https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/01/japan-earthquake-tsunami-warning/|archive-date=1 January 2024|url-status=live}}</ref> [[Русија]] издала предупредувања за брановите на цунамито што се проценувале дека ќе достигнат 1 метар, особено по западниот брег на островот [[Сахалин]], што предизвикал евакуација за која подоцна било појаснето дека не се случуваат.<ref>{{cite news|url=https://tass.ru/proisshestviya/19662701|title=На Сахалине объявили угрозу цунами после серии землетрясений в Японии|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101120600/https://tass.ru/proisshestviya/19662701|archive-date=1 January 2024|publisher=TASS|language=ru|url-status=live}}</ref><ref name="ap">{{cite news|url=https://apnews.com/article/japan-earthquake-tsunami-bfb94b14333379491953f7eb58c4e466|title=Japan issues tsunami warnings after a series of very strong earthquakes on the Sea of Japan coast|last1=Kageyama|first1=Yuri|date=1 January 2024|work=Associated Press News|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101091959/https://apnews.com/article/japan-earthquake-tsunami-bfb94b14333379491953f7eb58c4e466|archive-date=1 January 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-780270|title=Russia says Sakhalin island under threat from Japan tsunami, evacuations underway|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101120559/https://www.jpost.com/breaking-news/article-780270|archive-date=1 January 2024|publisher=The Jerusalem Post|agency=Reuters|url-status=live}}</ref> Предупредувања за цунами биле објавени и во [[Владивосток]] и [[Находка]], заедно со другите области во [[Приморски крај|Приморскиот Крај]] и [[Хабаровски крај|Хабаровскиот Крај]].<ref>{{cite news|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/01/01/far-east-russia-issues-tsunami-warning-after-earthquake-strikes-japan-a83622|title=Far East Russia Issues Tsunami Warning After Earthquake Strikes Japan|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101194619/https://www.themoscowtimes.com/2024/01/01/far-east-russia-issues-tsunami-warning-after-earthquake-strikes-japan-a83622|archive-date=1 January 2024|publisher=The Moscow Times|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-780272|title=Russia declares tsunami warning in far eastern cities – TASS cites mayoralties|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101100135/https://www.jpost.com/breaking-news/article-780272|archive-date=1 January 2024|publisher=The Jerusalem Post|agency=Reuters|url-status=live}}</ref> Руското министерство за вонредни ситуации изјавило дека екипите за одговор се подготвени за можни последици, но подоцна во извештаите од Владивосток не се споменува забележано цунами, а во Находка цунамито поминало речиси незабележано.<ref>{{cite news|url=https://www.sankei.com/article/20240101-LSPS4A2Z75PMJKV2TRY2NUGPPQ/|title=能登半島地震でロシア極東各地にも津波警報発令 避難呼びかけも被害報告はなし|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101113554/https://www.sankei.com/article/20240101-LSPS4A2Z75PMJKV2TRY2NUGPPQ/|archive-date=1 January 2024|agency=The Sankei Shimbum|language=ja|trans-title=Tsunami warning issued across Russia's Far East due to Noto Peninsula earthquake; no damage reported despite evacuation calls|url-status=live}}</ref> == Судир на аеродромот Ханеда == {{main|Судир на аеродромот Ханеда}} Вечерта на [[2 јануари]], се случил судир меѓу авион на Јапонската крајбрежна стража, кој превезувал помош за жртвите од потресот во [[Ниигата (префектура)|Ниигата]], и авионот А350-900 на Japan Airlines од новиот аеродром Читосе на аеродромот Ханеда во [[Токио]]. И двата авиони се уништиле. Сите 379 лица во авионот на Japan Airlines биле евакуирани, а 14 биле повредени.<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2024/01/02/asia/japan-airlines-plane-fire-airport-intl-hnk/index.html|title=Japan Airlines jet bursts into flames after collision with earthquake relief plane at Tokyo Haneda airport|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|publisher=CNN}}</ref> Капетанот на авионот на Крајбрежната стража се здобил со тешки повреди, а останатите пет члена на екипажот го загубиле животот.<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.co.jp/articles/fef2fa3b39ef044e83ae85ecdb59305ed8e00084|title=【【速報】海保の航空機の乗員6人のうち2人死亡 機長は重体 衝突とみられる日本航空新千歳発羽田行き516便も羽田空港で炎上 乗客は全員避難との情報|date=2 January 2024|work=Yahoo Japan|access-date=2 January 2024|language=ja|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102110540/https://news.yahoo.co.jp/articles/fef2fa3b39ef044e83ae85ecdb59305ed8e00084|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/2/plane-catches-fire-on-runway-at-japans-haneda-airport|title=Japan Airlines plane catches fire on Tokyo runway|date=2 January 2024|access-date=2 January 2024|publisher=Al Jazeera}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.fnn.jp/articles/-/637784|title=【速報】羽田空港で日本航空機と接触した海上保安庁の航空機から 1人が脱出 5人安否不明|date=2 January 2024|work=FNN プライムオンライン|access-date=2 January 2024|archive-date=2024-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102204235/https://www.fnn.jp/articles/-/637784|url-status=dead}}</ref> == Последици == Земјотресот предизвикал уривање на згради во префектурата [[Ишикава (префектура)|Ишикава]].<ref name="rappler">{{cite news|url=https://www.rappler.com/world/asia-pacific/japan-earthquake-january-1-2024/|title=Magnitude 7.6 earthquake strikes Japan, triggering tsunami warning|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|agency=Reuters|website=Rappler}}</ref> Околу 36.000 куќи останале без струја.<ref name="Ishikawa">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/01/japan-issues-major-tsunami-warning-for-coastal-prefecture-after-76-magnitude-earthquake|title=Japan issues major tsunami warning for coastal prefecture after 7.6 magnitude earthquake|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|publisher=The Guardian}}</ref> Во [[Ваџима]] избувнало [[пожар]] што бил тежок за гасење поради оштетените патишта.<ref>{{cite news|url=https://tw.news.yahoo.com/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E5%85%83%E6%97%A6%E5%BC%B7%E9%9C%87-%E8%BC%AA%E5%B3%B6%E5%B8%82%E7%99%BC%E7%94%9F%E7%81%AB%E7%81%BD-%E9%81%93%E8%B7%AF%E6%96%B7%E8%A3%82%E6%81%90%E5%BD%B1%E9%9F%BF%E6%95%91%E7%81%AB-085012775.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAANrIeh4umiW23F5Y2F4hKAmXIMYnu8y5JCRALs1sRjKE1Bjq1hcMM9ryKRUsAAzthNCp_fRTdf069O6A4nHbQ0RV9vm8UbNBJspyfo44HVrBc0Uqz48zn4VeV4P9uvIeyArkx9rniOQ33SqpmW4hwwCDOdgPc6AhEqAjTTisbkw9|title=【日本元旦強震】輪島市發生火災、道路斷裂恐影響救火|last1=Yilong|first1=Chen|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|agency=Tai Sounds|language=zh|trans-title=[Strong Earthquake on New Year’s Day, Japan] Fire breaks out in Wajima City, road breakage may affect firefighting}}</ref> Некои луѓе останале заглавени во урнати куќи, но на крајот биле спасени. Според Општинската болница Ваџима, многу луѓе биле повредени, со скршеници и повреди од паѓање.<ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20240101/k10014305271000.html|title=【被害まとめ】石川県で震度7 けが人の情報相次ぐ 火災も|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|agency=NHK|trans-title=[Summary of damage] Earthquake of magnitude 7 in Ishikawa prefecture; reports of injuries and fires reported one after another}}</ref> Во префектурата [[Тојама (префектура)|Тојама]] пукнале патишта, а во Хими и Ојабе пукнале водоводни цевки. Во префектурата [[Ниигата (префектура)|Ниигата]], две лица биле повредени, а дошло до разредување на водата, поради што канализациските цевки пукнале и многу домови останале без вода.<ref>{{cite news|url=https://www.sankei.com/article/20240101-VIXLI6IAHVKOFAHSCHEENE6INQ/|title=新潟市内で液状化現象を確認、断水も　石川で震度７|date=1 January 2024|access-date=1 January 2024|agency=Sankei Shimbun|language=ja|trans-title=Liquefaction phenomenon confirmed in Niigata city, water outage also occurred, seismic intensity 7 in Ishikawa}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Азија во 2024 година]] [[Категорија:Земјотреси во 2024 година|Јапонско Море]] [[Категорија:Природни катастрофи во 2024 година]] dtjkxgtnfknzyo59y00g46kn6h74hrw Апокалипса (филм од 2015) 0 1342545 5630881 5572466 2026-09-22T02:24:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630881 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Апокалипса|image=Extinction cover film 2015.jpg|alt=|caption=Филмскиот плакат|director=[[Мигел Анхел Вивас]]|producer=|writer={{plainlist| * [[Алберто Марини]] * Мигел Анхел Вивас }}|based_on=|starring={{plainlist| * [[Метју Фокс (глумец)|Метју Фокс]] * [[Џефри Донован]] * [[Квин Маколган]] }}|music=|cinematography=Јосу Инчаустеги|editing={{plainlist| * Луис де Ламадрид * Џорди Лопес }}|studio=|distributor=[[Vertical Entertainment]]|released=31 јули 2015 г. (САД)|runtime=110 минути|country={{plainlist| * {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија]] * {{знамеикона|Франција}} [[Франција]] * {{знамеикона|Унгарија}} [[Унгарија]] }}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=8 милиони долари|gross=2,3 милиони долари<ref name="worldwide">{{cite web |title= Extinction (2015) - Financial Information |work= [[The Numbers (website)|The Numbers]] |url= https://the-numbers.com/movie/Extinction-(2015)#tab=summary |access-date= 2016-10-23}}</ref>}}'''''Апокалипса''''' ({{langx|en|Extinction}}, буквално: ''Истребување'') — постапокалиптичен [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2015 г. на шпанскиот режисер Мигел Вивас. Главните улоги ги толкуваат Џефри Донован, [[Метју Фокс (глумец)|Метју Фокс]] и Квин Маколган.<ref name="cinemablend">{{cite web|url=http://www.cinemablend.com/new/Matthew-Fox-Jeffrey-Donovan-Fight-Beastly-Outbreak-Horror-Welcome-Harmony-40854.html|title=Matthew Fox And Jeffrey Donovan Will Fight A Beastly Outbreak In Horror Welcome To Harmony|last=Venable|first=Nick|publisher=cinemablend.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805160708/http://www.cinemablend.com/new/Matthew-Fox-Jeffrey-Donovan-Fight-Beastly-Outbreak-Horror-Welcome-Harmony-40854.html|archive-date=2016-08-05|accessdate=2014-03-20|deadlink=no}}</ref><ref name="thewrap">{{cite web|url=http://www.thewrap.com/jeffrey-donovan-matthew-fox-star-post-apocalyptic-horror-movie-welcome-harmony-exclusive/|title=Jeffrey Donovan, Matthew Fox to Star in Post-Apocalyptic Horror Movie ‘Welcome to Harmony’ (Exclusive)|last=Sneider|first=Jeff|publisher=thewrap.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804031037/http://www.thewrap.com/jeffrey-donovan-matthew-fox-star-post-apocalyptic-horror-movie-welcome-harmony-exclusive/|archive-date=2016-08-04|accessdate=2014-03-20|deadlink=no}}</ref><ref name="upcominghorrormovies">{{cite web|url=http://www.upcominghorrormovies.com/movie/welcome-harmony|title=Welcome to Harmony|publisher=upcominghorrormovies.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032809/http://www.upcominghorrormovies.com/movie/welcome-harmony|archive-date=2016-03-04|accessdate=2014-03-20|deadlink=no}}</ref><ref name="digitalspy">{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a540171/matthew-fox-jeffrey-donovan-join-the-horror-film-welcome-to-harmony.html|title=Matthew Fox, Jeffrey Donovan join the horror film Welcome to Harmony|last=Luoma|first=Sarah|publisher=digitalspy.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122808/http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a540171/matthew-fox-jeffrey-donovan-join-the-horror-film-welcome-to-harmony.html|archive-date=2015-09-24|accessdate=2014-03-20|deadlink=no}}</ref> Еден од продуцентите бил режисерот Жауме Колет-Сера. == Содржина == Поминуваат девет години од [[епидемија]]та што го уништила речиси целото население на [[Земјата]]. Заплетот се сосредоточува на тројца луѓе што живеат во напуштениот американски град Хармони. Џек и Патрик некогаш биле најдобри пријатели, но по смртта на [[сопруга]]та на Џек, сега се избегнуваат еден со друг. Џек ѝ забранува на својата ќерка да општи со соседот, но Лу, откако се заинтересирува за [[куче]]то на Патрик, можеби ќе може да го скрши мразот меѓу старите пријатели. Тие сепак ќе мораат да се обединат, бидејќи во Хармони се појавуваат крвожедни мутанти.<ref name="bloodydisgusting">{{cite web|url=http://bloody-disgusting.com/news/3279841/first-look-at-matthew-fox-in-welcome-to-harmony/|title=First Look At Matthew Fox In ‘Welcome to Harmony’!|date=2014-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161626/http://bloody-disgusting.com/news/3279841/first-look-at-matthew-fox-in-welcome-to-harmony/|archive-date=2015-04-02|accessdate=2015-03-30|deadlink=no}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Метју Фокс (глумец)|Метју Фокс]] |Патрик |- |[[Џефри Донован]] |Џек |- |[[Квин Маколган]] |Лу |- |[[Валерија Веро]] |Ема |- |[[Алекс Хафнер]] |Левински |- |[[Клара Лаго]] |Ен |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Wikiquote|Cube}} * [https://www.vacafilms.com/extinction/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240213000732/https://www.vacafilms.com/extinction/ |date=2024-02-13 }} {{IMDb title|3467412}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2015 година]] [[Категорија:Филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на шпански јазик]] 7ey45a48ytw18mf1kia06s8vj1f4w8s Атавизам 0 1342853 5630889 5615552 2026-09-22T04:57:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630889 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tubal_Pregnancy_with_embryo.jpg|мини| Раните [[Зародок|зародоци]] од различни [[Вид (биологија)|видови]] покажуваат некои особини на предците, како [[опашка]]та на овој [[Човек|човечки]] зародок. Овие особини обично исчезнуваат во подоцнежниот развој, но тоа не може да се случи ако [[Животни|животното]] има атавизам.<ref>{{Наведено списание|last=Uthman|first=Ed|date=2014|title=Tubal pregnancy with embryo|journal=WikiJournal of Medicine|volume=1|issue=2|doi=10.15347/wjm/2014.007|doi-access=free}} </ref><ref name="universe-review.ca">{{Наведена мрежна страница|url=http://universe-review.ca/F10-multicell.htm|title=Multi-cell Organisms|publisher=Universe-review.ca|accessdate=19 февруари 2024}}</ref>]] Во [[биологија]]та, '''атавизмот''' ― изменување на биолошката структура при што генетската особина на предците повторно се појавува откако била изгубена преку [[Еволуција|еволутивните]] промени во претходните генерации.<ref name="Briankhall1">{{Наведување|title=Developmental mechanisms underlying the atavisms|last=Brian K. Hall|journal=Biological Reviews|year=1984|volume=59|number=1|pages=89–124|doi=10.1111/j.1469-185x.1984.tb00402.x|pmid=6367843}}</ref> Атавизмите може да се појават на неколку начини,<ref name="nt">{{Наведено списание|last=Tomic|first=Nenad|last2=Meyer-Rochow|first2=Victor Benno|year=2011|title=Atavisms - medical, genetic, and evolutionary implications|url=https://archive.org/details/sim_perspectives-in-biology-and-medicine_summer-2011_54_3/page/332|journal=Perspectives in Biology and Medicine|volume=54|issue=3|pages=332–353|doi=10.1353/pbm.2011.0034|pmid=21857125}}</ref> од кои еден е кога [[ген]]ите за претходно постоечките [[фенотип]]ски особини се зачувани во [[ДНК]], и тие се изразуваат преку [[мутација]] што или ги исфрла доминантните гени за новите особини или ги прави старите особини да ги надвладеат новите особини.<ref name="Briankhall1" /> Голем број на особини може да варираат како резултат на скратување на фетусниот развој на некоја особина (неотенија) или со продолжување на истата. Во таков случај, промената во времето кога е дозволено да биде развиена некоја особина пред да биде поправена, може да доведе до [[фенотип]] на предците.<ref>{{Наведена книга|title=Quirks of Human Anatomy, an Evo-Devo Look at the Human Body|url=https://archive.org/details/quirksofhumanana0000held|last=Held, L.|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0-521-73233-8}}</ref> Атавизмот често е гледан како [[Докази за еволуцијата|доказ за еволуцијата]].<ref name="Briankhall2">{{Наведување|title=Atavisms and atavistic mutations|last=Brian K. Hall|journal=Nature Genetics|year=1995|volume=10|number=2|pages=126–127|doi=10.1038/ng0695-126|pmid=7663504}}</ref> Во [[Општествени науки|општествените науки]], атавизмот е тежнеење на навраќање. На пример, луѓето во денешното време се враќаат на начините на размислување и дејствување од поранешното време. Зборот атавизам е изведен од [[Латински јазик|латинскиот]] збор атавус (atavus) — чукун-чукундедо или, поопшто, предок. == Биологија == Еволутивните особини кои [[фенотип]]ски исчезнале не мора да исчезнуваат од [[ДНК]] на [[Организам|организмот]]. [[Ген]]ската секвенца често останува, но е неактивна. Таков неискористен ген може да остане во [[геном]]от многу генерации.<ref name="nt"/><ref>{{Наведено списание|last=Collin|first=R.|last2=Cipriani|first2=R.|year=2003|title=Dollo's law and the re-evolution of shell coiling|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=270|issue=1533|pages=2551–2555|doi=10.1098/rspb.2003.2517|pmc=1691546|pmid=14728776}}</ref> Сè додека генот остане недопрен, дефект во генетската контрола што го потиснува генот може да доведе до негово повторно изразување. Понекогаш, изразувањето на заспаните гени може да биде предизвикано со вештачка стимулација. Атавизмите се забележани кај [[Човек|луѓето]], како на пример кај доенчињата родени со [[Опашка|опашки]] (наречен „кокцигеална постапка“, „кокцигеална проекција“ или „каудален додаток“).<ref name="talkorigins">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section2.html#atavisms|title=29+ Evidences for Macroevolution: Part 2|archive-url=https://web.archive.org/web/20061029220608/http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section2.html|archive-date=29 октомври 2006|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Атавизмот може да биде забележан и кај луѓето кои поседуваат големи [[заби]], како оние на другите [[примати]].<ref>{{Наведено списание|date=2007-02-15|title=What our tails tell us|url=http://articles.latimes.com/2007/feb/15/opinion/ed-tails15|journal=Los Angeles Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20090312093607/http://articles.latimes.com/2007/feb/15/opinion/ed-tails15|archive-date=12 март 2009|access-date=19 февруари 2024}}</ref> Дополнително, во [[Медицина|медицинската]] [[книжевност]] е забележан и случај на т.н. „[[Змија|змиско]] [[срце]]“, присуство на „коронарна циркулација и миокардна архитектура [кои многу] наликуваат на срцето на [[Влекачи|влекачот]]“.<ref>{{Наведено списание|last=Walia|first=I.|last2=Arora|first2=H. S.|last3=Barker|first3=E. A.|last4=Delgado R.M.|first4=III|last5=Frazier|first5=O. H.|year=2010|title=Snake Heart: A Case of Atavism in a Human Being|journal=Texas Heart Institute Journal|volume=37|issue=6|pages=687–690|pmc=3014134|pmid=21224948}}</ref> Атавизмот, исто така, неодамна бил индуциран кај фетуси од [[Птици|птичји]] [[диносауруси]] за да ги изразат заспаните особини на предците кои не се птичји диносауруси, вклучувајќи ги и забите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.livescience.com/50886-scientific-progress-dino-chicken.html|title=Dino-Chicken Gets One Step Closer|date=19 мај 2015|work=[[Live Science]]}}</ref> Други примери на забележани атавизми се: * Задните [[екстремитети]] кај [[китови]]те и [[Морска крава|морските крави]].<ref name="Briankhall1"/><ref>{{Наведување|url=http://www.livescience.com/4298-dolphin-remains-legs.html|title=Dolphin May Have 'Remains' of Legs|last=Hiroko Tabuchi|author-link=Хироко Табучи|publisher=Livescience.com|date=5 ноември 2006}}</ref> * Дополнителни прсти на денешниот [[коњ]].<ref name="Briankhall1" /><ref>{{Наведено списание|year=2004|title=Skeletal atavism in a miniature horse|journal=Veterinary Radiology & Ultrasound|volume=45|issue=4|pages=315–7|doi=10.1111/j.1740-8261.2004.04060.x|pmid=15373256}}</ref><ref>{{Наведување|title=Horses: The story of the horse family in the modern world and through sixty million years of evolution|last=Simpson, G. G.|date=1951|publisher=Oxford University Press}}{{Се бара страница}}</ref> * Повторно појавување на екстремитетите кај 'рбетниците без екстремитети.<ref name="Briankhall1" /><ref name="Briankhall2"/><ref>{{Наведување|title=Somites and early morphogenesis in reptile limbs. In Vertebrate Limb and Somite Morphogenesis|last=Raynauad, A.|date=1977|pages=373–386|publisher=Cambridge University Press, London}}</ref> * Повторна [[еволуција]] на сексуалноста од партеногенезата кај [[животните]] од [[Ред (биологија)|редот]] Oribatida.<ref>{{Наведување|title=Reevolution of sexuality breaks Dollo's law|last=Katja Domes|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|year=2007|volume=104|number=17|pages=7139–7144|display-authors=etal|doi=10.1073/pnas.0700034104|pmid=17438282|pmc=1855408|bibcode=2007PNAS..104.7139D}}</ref> * Заби кај птичјите диносауруси (птици).<ref>{{Наведување|title=The Development of Archosaurian First-Generation Teeth in a Chicken Mutant|last=Matthew P. Harris|journal=Current Biology|year=2006|volume=16|number=4|pages=371–377|doi=10.1016/j.cub.2005.12.047|pmid=16488870|display-authors=etal}}</ref> * Странични канџи кај [[Куче|кучињата]].<ref name="Briankhall1" /> * Повторно појавување на протораксни [[крила]] кај [[инсекти]]те.<ref>{{Наведено списание|last=Elias-Neto|first=Moysés|last2=Belles|first2=Xavier|date=3 август 2016|title=Tergal and pleural structures contribute to the formation of ectopic prothoracic wings in cockroaches|journal=Royal Society Open Science|volume=3|issue=8|pages=160347|bibcode=2016RSOS....360347E|doi=10.1098/rsos.160347|pmc=5108966|pmid=27853616}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kukalová-Peck|first=Jarmila|date=11 март 2008|title=Phylogeny of Higher Taxa in Insecta: Finding Synapomorphies in the Extant Fauna and Separating Them from Homoplasies|journal=Evolutionary Biology|volume=35|issue=1|pages=4–51|doi=10.1007/s11692-007-9013-4}}</ref> * Повторно појавување на крилјата кај стапчестите инсекти и листните инсекти (Phasmatodea)<ref>{{Наведување|title=Loss and recovery of wings in stick insects|last=Michael F. Whiting|journal=Nature|year=2003|volume=421|number=6920|pages=264–267|doi=10.1038/nature01313|pmid=12529642|display-authors=etal|bibcode=2003Natur.421..264W}}</ref> и уволазите.<ref name="Briankhall1" /> * Атавистички [[мускул]]и кај некои [[птици]].<ref name="Raikowetal">{{Наведување|title=The evolutionary re-establishment of a lost ancestral muscle in the bowerbird assemblage.|last=Robert J. Raikow|journal=Condor|year=1979|volume=81|number=2|pages=203–206|doi=10.2307/1367290|display-authors=etal|jstor=1367290}}</ref><ref>{{Наведување|title=The evolutionary reappearance of ancestral muscles as developmental anomalies in two species of birds|last=Robert J. Raikow|journal=Condor|year=1975|volume=77|number=4|pages=514–517|doi=10.2307/1366113|jstor=1366113}}</ref> и [[цицачи]] како што се кучето [[бигл]]<ref>{{Наведување|title=Hyoid muscle anomalies in the dog (Canis familiaris)|last=E. Evansh|journal=Anatomical Record|year=1959|volume=133|number=2|pages=145–162|doi=10.1002/ar.1091330204|pmid=13670435}}</ref> и џербоата.<ref name="Raikowetal" /> * Дополнителни прсти кај [[Морско прасе|морските прасиња]].<ref name="Briankhall1" /><ref>{{Наведување|title=The origin of a polydactylous race of guinea-pigs|edition=49|last=William E. Castle|date=1906|publisher=Carnegie Institution of Washington}}</ref> * Повторно појавување на полово [[размножување]] кај [[Скриеносеменици|скриеносеменикот]] ''Hieracium pilosella'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] Crotoniidae.<ref>{{Наведено списание|last=Domes|first=K.|last2=Norton|first2=R. A.|last3=Maraun|first3=M.|last4=Scheu|first4=S.|year=2007|title=Reevolution of sexuality breaks Dollo's law|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2007-04-24_104_17/page/7139|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=104|issue=17|pages=7139–7144|bibcode=2007PNAS..104.7139D|doi=10.1073/pnas.0700034104|pmc=1855408|pmid=17438282|doi-access=free}}</ref> * Мрежести стапала кај возрасните [[аксолотл]]и.<ref>{{Наведено списание|last=Meyer-Rochow|first=Victor Benno|year=1989|title=A report of webbed feet in a mature axolotl ''Siredon mexicanum'' and remarks on webbed feet in Urodela generally|journal=Amphibia-Reptilia|volume=10|pages=89–92|doi=10.1163/156853889x00340}}</ref> * Човечки опашки (не псевдоопашки)<ref name="nt"/><ref>{{Наведување|title=Human tails and pseudotails|last=Anh H. Dao|last2=Martin G. Netsky|journal=Human Pathology|year=1984|volume=15|number=5|pages=449–453|doi=10.1016/S0046-8177(84)80079-9|pmid=6373560}}</ref> и надбројни брадавици кај луѓето (и други примати).<ref name="Briankhall1" /> * [[Далтонизам]] кај луѓето.<ref>{{Наведена книга|url=https://philarchive.org/rec/HILHDT|title=Color Ontology and Color Science|last=Byrne|first=Alex|last2=Hilbert|first2=David R.|year=2010|isbn=978-0-262-01385-7|pages=258–290|chapter=How do Things Look to the Color-Blind?|doi=10.7551/mitpress/9780262013857.003.0012}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Култура == Атавизмот е поим во објаснувањето на [[Јозеф Шумпетер]] за [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во [[Либерализам|либералната]] [[Европа]] од дваесеттиот век. Тој ја бранел теоријата за либерални меѓународни односи дека меѓународното [[општество]] изградено на [[трговија]] ќе ја избегне војната поради деструктивноста на војната и споредбената цена. Неговата причина за Првата светска војна е нарекувана „атавизам“, во која тој тврди дека старите влади во Европа (оние на [[Германско Царство|Германската Империја]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] и [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]]) ја вовлекле либералната Европа во војна, и дека либералните режими на другите континентални сили не го предизвикаа тоа. Тој ја искористил оваа идеја за да каже дека либерализмот и трговијата ќе продолжат да имаат смирувачки ефект во меѓународните односи и дека војната нема да се појави меѓу нациите кои се поврзани со трговски врски.<ref>{{Наведена книга|title=Imperialism and Social Classes|last=Joseph Schumpeter|publisher=The World Publishing Company|year=1969|location=Cleveland|chapter=Imperialism and Capitalism|author-link=Јозеф Шумпетер}}</ref> Оваа последна идеја е многу слична со подоцнежната Теорија на златните сводови. Професорот од Универзитетот во Лондон, Гај Стендинг, идентификувал три различни подгрупи на прекаријатот, од кои едната ја нарекол „атависти“, кои копнеат по она што го гледаат како изгубено минато.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/precariat-global-class-rise-of-populism|title=Meet the precariat, the new global class fuelling the rise of populism|last=Guy Standing|date=2016-11-09|publisher=World Economic Forum}}</ref> === Општествен дарвинизам === За време на интервалот помеѓу прифаќањето на [[еволуција]]та во средината на 1800-тите и подемот на современото разбирање на [[генетика]]та во раните 1900-ти, атавизмот бил користен за да биде објаснето повторното појавување кај поединецот на некоја особина по неколку генерации отсуство - често наречена „навраќање“. Идејата дека атавизмите може да бидат собирани со одбрано размножување или повторно размножување, довело до сорти како што е Хековото говедо. Ова било одгледано од старипредели со избрани примитивни особини, во обид да се „оживеат“ ауроксите, изумрен [[вид]] диво [[говедо]]. Истите поими за атавизми ги користеле општествените дарвинисти, кои тврделе дека „инфериорните“ раси покажуваат атавистички особини и претставуваат попримитивни особини од другите раси. И теоријата за рекапитулација на атавизмот и на Ернст Хекел се поврзани со еволутивниот напредок, како развој кон поголема сложеност и супериорна способност. Дополнително, концептот на атавизам како дел од индивидуалистичкото објаснување на причините за [[Злосторство|злосторничкото]] отстапување, било популаризирано од италијанскиот [[Криминологија|криминолог]] Чезаре Ломбросо во 1870-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.criminology.fsu.edu/crimtheory/lombroso.htm|title=Lombroso and the pathological perspective can be traced back to the 19th century following a history of demonic and classical perspectives|date=2000-11-27|publisher=Criminology.fsu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923231227/http://www.criminology.fsu.edu/crimtheory/lombroso.htm|archive-date=2013-09-23|accessdate=19 февруари 2024}}</ref> Тој се обидел да ги идентификува физичките особини кои се заеднички за злосторниците и ги означил оние што ги пронашол како атавистички, „повратни“ особини кои го одредуваат „примитивното“ злосторничко однесување. Неговите статистички докази и тесно поврзаната идеја за [[евгеника]] одамна биле напуштени од научната заедница, но концептот дека физичките особини можат да влијаат на веројатноста за злосторничко или [[Етика|неетичко]] однесување кај една личност сè уште има одредена [[Наука|научна]] поддршка.<ref>{{Наведено списание|last=Haselhuhn|first=M. P.|last2=Wong|first2=E. M.|year=2011|title=Bad to the bone: Facial structure predicts unethical behaviour|journal=Proceedings of the Royal Society B|volume=279|issue=1728|pages=571–576|doi=10.1098/rspb.2011.1193|pmc=3234568|pmid=21733897}}</ref> == Поврзано == * [[Атавистичко назадување]] * [[Испитување]] * [[Спандрела (биологија)]] * [[Торна атрас]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведено списание|last=Bar-Maor|first=JA|last2=Kesner|first2=KM|last3=Kaftori|first3=JK|date=ноември 1980|title=Human tails|journal=The Journal of Bone and Joint Surgery. British Volume|volume=62-B|issue=4|pages=508–510|doi=10.1302/0301-620x.62b4.7430236|pmid=7430236}} * [https://web.archive.org/web/20130413103330/http://www.scheffel.og.bw.schule.de/faecher/science/biologie/evolution/2befunde/atav.gif Фотографија со дополнително (трето) копито кај кравите] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Генетика]] [[Категорија:Еволутивна биологија]] bpwgqsj89g1v8c4t2mdliouphme1ibk Аикарди-Гутересов синдром 0 1343135 5630710 5612451 2026-09-21T13:44:20Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630710 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{превод}} '''Аикарди-Гутересов синдром''' ('''AGS'''), целосно различен од слично именуваниот Аикарди синдром, е ретко воспалително нарушување кое најчесто се јавува во рано детство, а влијае на мозокот и кожата (невро-развојно нарушување).<ref name="Aicardi J & Goutieres F">{{Наведено списание|year=1984|title=A progressive familial encephalopathy in infancy with calcifications of the basal ganglia and chronic cerebrospinal fluid lymphocytosis|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_1984-01_15_1/page/49|journal=Ann Neurol|volume=15|issue=1|pages=49–54|doi=10.1002/ana.410150109|pmid=6712192}}</ref><ref name="Tolmie">{{Наведено списание|last=Tolmie JL|last2=Shillito P|last3=Hughes-Benzie R|last4=Stephenson JB|year=1995|title=The Aicardi-Goutieres syndrome (familial, early onset encephalopathy with calcifications of the basal ganglia and chronic cerebrospinal fluid lymphocytosis)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-medical-genetics_1995-11_32_11/page/881|journal=J Med Genet|volume=32|issue=11|pages=881–884|doi=10.1136/jmg.32.11.881|pmc=1051740|pmid=8592332}}</ref> Поголемиот дел од засегнатите поединци доживуваат значителни интелектуални и физички проблеми, иако тоа не е секогаш случај. Клиничките карактеристики на AGS можат да ги имитираат оние на ''in utero'' стекната инфекција, а некои карактеристики на состојбата исто така се преклопуваат со автоимуната болест [[системски лупус еритематозус]] (СЛЕ).<ref>{{Наведено списание|last=Aicardi|first=J|last2=Goutieres|first2=F|year=2000|title=Systemic lupus erythematosus or Aicardi-Goutieres syndrome?|journal=Neuropediatrics|volume=31|issue=3|pages=113|doi=10.1055/s-2000-7533|pmid=10963096}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Dale RC|last2=Tang SP|last3=Heckmatt JZ|last4=Tatnall FM|year=2000|title=Familial systemic lupus erythematosus and congenital infection-like syndrome|journal=Neuropediatrics|volume=31|issue=3|pages=155–158|doi=10.1055/s-2000-7492|pmid=10963105}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Crow|first=YJ|last2=Livingston|first2=JH|year=2008|title=Aicardi-Goutieres syndrome: an important Mendelian mimic of congenital infection|url=https://archive.org/details/sim_developmental-medicine-and-child-neurology_2008-06_50_6/page/n11|journal=Dev Med Child Neurol|volume=50|issue=6|pages=410–416|doi=10.1111/j.1469-8749.2008.02062.x|pmid=18422679}}</ref> Следејќи го оригиналниот опис на осум случаи во 1984 година,<ref name="Aicardi J & Goutieres F" /> состојбата за прв пат била наведена како „Aicardi-Goutières синдром“ (AGS) во 1992 година,<ref>{{Наведено списание|last=Bonnemann|first=CG|last2=Meinecke|first2=P|year=1992|title=Encephalopathy of infancy with intracerebral calcification and chronic spinal fluid lymphocytosis - another case of the Aicardi-Goutieres syndrome|journal=Neuropediatrics|volume=23|issue=3|pages=157–61|doi=10.1055/s-2008-1071333|pmid=1641084}}</ref> и првиот меѓународен состанок за AGS бил одржан во Павија, Италија, во 2001.<ref>{{Наведено списание|year=2002|title=Proceedings of the International Meeting on Aicardi-Goutieres Syndrome Pavia, Italy, 28-29 May 2001.|journal=Eur J Paediatr Neurol|volume=6, Suppl A|pages=A1–86}}</ref> AGS може да се појави поради [[Мутација|мутации]] во кој било од голем број различни [[ген]]и, од кои девет се идентификувани до денес, имено: ''TREX1'',<ref name="TREX1">{{Наведено списание|last=Crow|first=YJ|displayauthors=etal|year=2006|title=Mutations in the gene encoding the 3'-5' DNA exonuclease TREX1 cause Aicardi-Goutieres syndrome at the AGS1 locus.|journal=Nat Genet|volume=38|issue=8|pages=917–20|doi=10.1038/ng1845|pmid=16845398}}</ref> ''RNASEH2A'', ''RNASEH2B'', ''RNASEH2C'' (кои заедно го кодирале [[ензим]]скиот комплекс Рибонуклеаза H 2),<ref name="RNASEH2">{{Наведено списание|last=Crow|first=YJ|displayauthors=etal|year=2006|title=Mutations in the genes encoding ribonuclease H2 subunits cause Aicardi-Goutieres syndrome and mimic congenital viral brain infection|journal=Nat Genet|volume=38|issue=8|pages=910–6|doi=10.1038/ng1842|pmid=16845400}}</ref> ''SAMHD1'',<ref name="SAMHD1">{{Наведено списание|last=Rice|first=GI|displayauthors=etal|year=2009|title=Mutations involved in Aicardi-Goutieres syndrome implicate SAMHD1 as regulator of the innate immune response|journal=Nat Genet|volume=41|issue=7|pages=829–32|doi=10.1038/ng.373|pmc=4154505|pmid=19525956}}</ref> ''ADAR 1'',<ref name="ADAR1">{{Наведено списание|last=Rice|first=GI|displayauthors=etal|year=2012|title=Mutations in ADAR1 cause Aicardi-Goutieres syndrome associated with a type 1 interferon signature|journal=Nat Genet|volume=44|issue=11|pages=1243–8|doi=10.1038/ng.2414|pmc=4154508|pmid=23001123}}</ref> и ''IFIH1'' (кодирање за MDA5).<ref name="IFIH1">{{Наведено списание|last=Rice|first=GI|displayauthors=etal|year=2014|title=Gain-of-function mutations in IFIH1 cause a spectrum of human disease phenotypes associated with upregulated type 1 interferon signaling.|journal=Nat Genet|volume=46|issue=5|pages=503–509|doi=10.1038/ng.2933|pmc=4004585|pmid=24686847}}</ref> Оваа невролошка болест се јавувала кај сите популации ширум светот, иако речиси сигурно била недоволно дијагностицирана. До денес (2014) се познати најмалку 400 случаи на АГС. == Знаци и симптоми == Првичниот опис на АГС сугерирал дека болеста секогаш била тешка и била поврзана со непрекинат невролошки пад, што би резултирало со смрт во детството.<ref name="Aicardi J & Goutieres F"/> Како што биле идентификувани повеќе случаи, станало очигледно дека тоа не било нужно така, бидејќи сега се смета дека многу пациенти покажуваат навидум стабилна клиничка слика, живи се и во 4-та деценија.<ref name="Clinical and molecular phenotype">{{Наведено списание|last=Rice|first=GI|displayauthors=etal|year=2007|title=Clinical and molecular phenotype of Aicardi-Goutières syndrome|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2007-10_81_4/page/713|journal=Am J Hum Genet|volume=81|issue=4|pages=713–25|doi=10.1086/521373|pmc=2227922|pmid=17846997}}</ref> Згора на тоа, ретките поединци со патогени мутации во гените поврзани со AGS можеле да бидат минимално засегнати (можеби само како мали деца) и биле во редовно образование, па дури и засегнатите браќа и сестри во семејството можеле да покажат значителни разлики во тежината.<ref>{{Наведено списание|last=McEntagart|first=M|last2=Kamel|first2=H|last3=Lebon|first3=P|last4=King|first4=MD|year=1998|title=Aicardi-Goutieres syndrome: an expanding phenotype|journal=Neuropediatrics|volume=29|issue=3|pages=163–7|doi=10.1055/s-2007-973555|pmid=9706629}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Ostergaard|first=JR|last2=Christensen|first2=T|last3=Nehen|first3=AM|year=1999|title=A distinct difference in clinical expression of two siblings with Aicardi-Goutieres syndrome|journal=Neuropediatrics|volume=30|issue=1|pages=38–41|doi=10.1055/s-2007-973455|pmid=10222460}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Vogt|first=J|year=2013|title=Striking intrafamilial phenotypic variability in Aicardi-Goutieres syndrome associated with the recurrent Asian founder mutation in RNASEH2C|journal=Am J Med Genet|volume=161A|issue=2|pages=338–42|doi=10.1002/ajmg.a.35712|pmid=23322642}}</ref> Во околу десет проценти од случаите, АГС се манифестирал при или веднаш по раѓањето (т.е. во неонаталниот период). Оваа презентација на болеста се карактеризирала со микроцефалија, неонатални напади, лошо хранење, нервоза, церебрални калцификации (акумулација на наслаги на калциум во мозокот), абнормалности на белата маса и церебрална атрофија; што покажува дека процесот на болеста станал активен пред раѓањето, односно ''во матката''.<ref name="Clinical and molecular phenotype"/> Овие доенчиња можеле да имаат хепатоспленомегалија и [[тромбоцитопенија]], многу слични на случаи на трансплацентарна вирусна инфекција. Околу една третина од ваквите рано презентирани случаи, најчесто поврзани со мутации во ''TREX1'', умирале во раното детство. Инаку, поголемиот дел од случаите на АГС биле присутни во раното детство, понекогаш по навидум нормален период на развој.<ref name="Clinical and molecular phenotype"/> Во текот на првите неколку месеци по раѓањето, овие деца развивале карактеристики на енцефалопатија со раздразливост, постојано плачење, потешкотии во хранењето, наизменична треска (без очигледна инфекција) и абнормална неврологија со нарушен тон, дистонија, претеран одговор на треперење, а понекогаш и напади.<ref name="Clinical and molecular phenotype" /> [[Глауком]]от можел да биде присутен при раѓање или да се развие подоцна.<ref>{{Наведено списание|last=Crow|first=YJ|displayauthors=etal|year=2004|title=Congenital glaucoma and brain stem atrophy as features of Aicardi-Goutieres syndrome|journal=Am J Med Genet|volume=129A|issue=3|pages=303–7|doi=10.1002/ajmg.a.30250|pmid=15326633|doi-access=free}}</ref> Многу деца задржувале навидум нормален вид, иако значителен број биле кортикално слепи. Слухот бил речиси секогаш нормален. Со текот на времето, до 40% од пациентите развивале отечени лезии.<ref name="Tolmie"/><ref name="Clinical and molecular phenotype" /> Тие обично биле полоши во зима. == Генетика == [[Податотека:3puf_rnaseH2_AGS_mutations.png|десно|мини| Структурата на комплексот тримерна рибонуклеаза H 2. Каталитичката подединица А била во сина боја (активна локација во магента), а структурните подединици B и C биле во кафена и розова, соодветно. Позициите означени со жолто укажувале на познати места на AGS мутации. Најчестата AGS мутација - која заменувала остаток [[Аланин|од аланин]] [[аминокиселина]] со [[треонин]] во подединица Б - била прикажана како зелена сфера.<ref name="figiel_2001">{{Наведено списание|last=Figiel|first=Małgorzata|last2=Chon|first2=Hyongi|last3=Cerritelli|first3=Susana M.|last4=Cybulska|first4=Magdalena|last5=Crouch|first5=Robert J.|last6=Nowotny|first6=Marcin|date=2011-03-25|title=The structural and biochemical characterization of human RNase H2 complex reveals the molecular basis for substrate recognition and Aicardi-Goutières syndrome defects|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2011-03-25_286_12/page/10540|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=286|issue=12|pages=10540–10550|doi=10.1074/jbc.M110.181974|issn=1083-351X|pmc=3060507|pmid=21177858|doi-access=free}}</ref>]] AGS е генетски хетерогена болест која произлегува од [[Мутација|мутации]] во кој било од седумте [[ген]]и кои кодирале: [[Насоченост (молекуларна биологија)|3']] поправка [[Егзонуклеаза|на егзонуклеаза]] со преференцијална активност на едноверижна ДНК (TREX1);<ref name="TREX1"/> која било од трите компоненти на комплексот на рибонуклеаза H 2 [[ендонуклеаза]] што делувале на рибонуклеотидите во хибридите РНК:ДНК (RNASEH2A, RNASEH2B, RNASEH2C);<ref name="RNASEH2"/> SAM домен и HD домен кој содржел протеин кој функционирал како деоксинуклеозид трифосфат трифосфохидролаза (SAMHD1);<ref name="SAMHD1"/> ензим што ја катализирал хидролитичката деаминација на аденозин во инозин во двоверижна РНК (ADAR1);<ref name="ADAR1"/> и цитозолниот двоверижен РНК рецептор (MDA5, исто така познат како ''IFIH1''). Мутации во генот OCLN на хромозомот 5q13.2, за кој се сметало дека предизвикувале калцификација слична на лента во мозокот, биле откриени кај засегнатите лица и категоризирани како BLCPMG кои често се поврзувале со AGS.<ref name="IFIH1"/><ref>{{Наведено списание|last=O'Driscoll M. C.|last2=Daly S. B.|last3=Urquhart J. E.|last4=Black G.|last5=Pilz D. T.|last6=Brockmann K.|last7=Crow Y. J.|year=2010|title=Recessive mutations in the gene encoding the tight junction protein occludin cause band-like calcification with simplified gyration and polymicrogyria|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2010-09-10_87_3/page/354|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=87|issue=3|pages=354–364|doi=10.1016/j.ajhg.2010.07.012|pmc=2933344|pmid=20727516}}</ref> Во повеќето случаи, освен за IFIH1- и ретките случаи на болест поврзана со TREX1- и ADAR1, овие мутации следеле автосомно рецесивно наследување (и на тој начин родителите на засегнатото дете се соочувале со ризик од 1 од 4 да имаат слично засегнато дете при секое зачнување). AGS можела да се подели на подтипови врз основа на генот во кој се јавувала предизвикувачката мутација.<ref name="genereview">{{Наведена книга|title=GeneReviews|last=Crow|first=Yanick J.|date=2016-11-22|publisher=University of Washington, Seattle|editor-last=Pagon|editor-first=Roberta A.|location=Seattle (WA)|chapter=Aicardi-Goutières Syndrome|pmid=20301648|editor-last2=Adam|editor-first2=Margaret P.|editor-last3=Ardinger|editor-first3=Holly H.|editor-last4=Wallace|editor-first4=Stephanie E.|editor-last5=Amemiya|editor-first5=Anne|editor-last6=Bean|editor-first6=Lora J.H.|editor-last7=Bird|editor-first7=Thomas D.|editor-last8=Ledbetter|editor-first8=Nikki|editor-last9=Mefford|editor-first9=Heather C.|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1475/}}</ref><ref name="crow_2016">{{Наведено списание|last=Crow|first=Yanick|last2=Livingston|first2=John|date=2016-12-01|title=Neurologic Phenotypes Associated with Mutations in TREX1, RNASEH2A, RNASEH2B, RNASEH2C, SAMHD1, ADAR1, and IFIH1: Aicardi–Goutières Syndrome and Beyond|journal=Neuropediatrics|language=en|volume=47|issue=6|pages=355–360|doi=10.1055/s-0036-1592307|issn=0174-304X|pmid=27643693|doi-access=free}}</ref> Истражување на 374 пациенти со AGS дијагноза покажала дека најчестите мутации се случиле кај RNASEH2B.<ref name="crow_2015_2">{{Наведено списание|last=Crow|first=Yanick J.|last2=Chase|first2=Diana S.|last3=Lowenstein Schmidt|first3=Johanna|last4=Szynkiewicz|first4=Marcin|last5=Forte|first5=Gabriella M.A.|last6=Gornall|first6=Hannah L.|last7=Oojageer|first7=Anthony|last8=Anderson|first8=Beverley|last9=Pizzino|first9=Amy|date=2015-02-01|title=Characterization of human disease phenotypes associated with mutations in TREX1, RNASEH2A, RNASEH2B, RNASEH2C, SAMHD1, ADAR, and IFIH1|journal=American Journal of Medical Genetics Part A|language=en|volume=167|issue=2|pages=296–312|doi=10.1002/ajmg.a.36887|issn=1552-4833|pmc=4382202|pmid=25604658}}</ref> {| class="wikitable" !Тип ! ОМИМ ! ген ! Локус ! Фреквенција |- | AGS1 | | ''TREX1'' | 3p21.31 | 23% (1% доминантно) |- | AGS2 | | ''RNASEH2B'' | 13q14.3 | 36% |- | AGS3 | | ''RNASEH2C'' | 11q13.1 | 12% |- | AGS4 | | ''RNASEH2A'' | 19p13.2 | 5% |- | AGS5 | | ''SAMHD1'' | 20q11.23 | 13% |- | AGS6 | | ''АДАР'' | 1q21.3 | 7% (1% доминантно) |- | AGS7 | | ''IFIH1'' | 2q24 | 3% (сите доминантни) |} Било откриено дека мутациите поврзани со AGS покажувале нецелосна пенетрација во некои случаи, при што децата од исто семејство со исти мутации покажувале значително различни невролошки и развојни исходи.<ref name="crow_2015_2"/> Клиничките карактеристики и текот на болеста варирале донекаде според генотипот, со TREX1 поврзан со веројатен почеток ''во матката'' и висока стапка на смртност,<ref name="crow_2015_2" /> и RNASEH2B мутации поврзани со малку поблаги невролошки оштетувања,<ref name="rice_2007">{{Наведено списание|last=Rice|first=Gillian|last2=Patrick|first2=Teresa|last3=Parmar|first3=Rekha|last4=Taylor|first4=Claire F.|last5=Aeby|first5=Alec|last6=Aicardi|first6=Jean|last7=Artuch|first7=Rafael|last8=Montalto|first8=Simon Attard|last9=Bacino|first9=Carlos A.|year=2007|title=Clinical and Molecular Phenotype of Aicardi-Goutières Syndrome|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2007-10_81_4/page/713|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=81|issue=4|pages=713–725|doi=10.1086/521373|pmc=2227922|pmid=17846997}}</ref> пониска активност на [[интерферон]] и подолг животен век.<ref name="crow_2015_2" /> RNASEH2 се користел во геномскиот надзор за отстранување на погрешно инкорпорираните рибонуклеотиди во [[ДНК]]. Кај глувците, губењето на активноста на RNASEH2 предизвикувало невроинфламација, атрофија на малиот мозок и дефекти на белата маса што го отсликувале AGS.<ref name="Aditi2021">{{Наведено списание|last=Aditi|first=<!-- null -->|last2=Downing|first2=Susanna M.|last3=Schreiner|first3=Patrick A.|last4=Kwak|first4=Young Don|last5=Li|first5=Yang|last6=Shaw|first6=Timothy I.|last7=Russell|first7=Helen R.|last8=McKinnon|first8=Peter J.|date=2021-12-15|title=Genome instability independent of type I interferon signaling drives neuropathology caused by impaired ribonucleotide excision repair|journal=Neuron|volume=109|issue=24|pages=3962–3979.e6|doi=10.1016/j.neuron.2021.09.040|pmc=8686690|pmid=34655526}}</ref> Се чинело дека сигнализирањето на непоправено оштетување на ДНК била основната причина за [[Невродегенерација|невродегенеративните карактеристики]] кои биле карактеристични за АГС.<ref name="Aditi2021" /> == Патологија == Активноста на интерферонот од тип I првично била опишана пред повеќе од 50 години како растворлив фактор произведен од клетки третирани со инактивирани, нереплицирани вируси кои ја блокирале последователната инфекција со жив вирус.<ref>{{Наведено списание|last=Isaacs|first=A|last2=Lindenmann|first2=J|year=1957|title=Virus interference. I. The interferon|journal=Proc R Soc Lond B Biol Sci|volume=147|issue=927|pages=258–67|bibcode=1957RSPSB.147..258I|doi=10.1098/rspb.1957.0048|pmid=13465720}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Isaacs|first=A|last2=Lindenmann|first2=J|last3=Valentine|first3=RC|year=1957|title=Virus interference. II. Some properties of interferon|journal=Proc R Soc Lond B Biol Sci|volume=147|issue=927|pages=268–73|bibcode=1957RSPSB.147..268I|doi=10.1098/rspb.1957.0049|pmid=13465721}}</ref> Иако брзата индукција и засилување на системот на интерферон од тип I била многу приспособлива во однос на искоренувањето на вирусот, аберантната стимулација или нерегулираната контрола на системот можело да доведе до несоодветен и/или прекумерен излез на интерферон.<ref>{{Наведено списание|last=Gresser|first=I|displayauthors=etal|year=1980|title=Interferon-‐induced disease in mice and rats|journal=Ann N Y Acad Sci|volume=350|issue=1|pages=12–20|bibcode=1980NYASA.350...12G|doi=10.1111/j.1749-6632.1980.tb20602.x|pmid=6165266}}</ref> Студиите на протеините поврзани со AGS TREX1, комплексот RNase H2, SAMHD1 и ADAR1, сугерирале дека '''несоодветна акумулација''' на нуклеински киселини добиени од самите себе можела да предизвика сигнализација на интерферон тип I.<ref>{{Наведено списание|last=Stetson|first=DB|last2=Ko|first2=JS|last3=Heidmann|first3=T|last4=Medzhitov|first4=R|year=2008|title=Trex1 prevents cell-intrinsic initiation of autoimmunity|url=https://archive.org/details/cell_2008-08-22_134_4/page/587|journal=Cell|volume=134|issue=4|pages=587–98|doi=10.1016/j.cell.2008.06.032|pmc=2626626|pmid=18724932}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Crow|first=YJ|last2=Rehwinkel|first2=J|year=2009|title=Aicardi-Goutieres syndrome and related phenotypes: linking nucleic acid metabolism with autoimmunity|journal=Hum Mol Genet|volume=18|issue=R2|pages=R130–6|doi=10.1093/hmg/ddp293|pmc=2758706|pmid=19808788}}</ref><ref name="Stetson">{{Наведено списание|last=Stetson|first=DB|year=2012|title=Endogenous retroelements and autoimmune disease|journal=Curr Opin Immunol|volume=24|issue=6|pages=692–7|doi=10.1016/j.coi.2012.09.007|pmc=4005353|pmid=23062469}}</ref> Наодите за мутациите на ''IFIH1'' во сличен контекст го имплицирале '''аберантното чувство''' на нуклеинските киселини како причина за имунолошка надрегулација.<ref name="IFIH1"/> Кој бил изворот на нуклеинската киселина која предизвикувала имунолошки нарушувања кај АГС? Интересно, се покажало дека TREX1 можело да ја метаболизира обратно транскрибираната ХИВ-1 ДНК<ref>{{Наведено списание|last=Yan|first=Nan|last2=Ashton D. Regalado-Magdos|last3=Bart Stiggelbout|last4=Min Ae Lee-Kirsch|last5=Judy Lieberman Yu|date=Nov 2010|title=The cytosolic exonuclease TREX1 inhibits the innate immune response to HIV-1|journal=Nature Immunology|volume=11|issue=11|pages=1005–1013|doi=10.1038/ni.1941|pmc=2958248|pmid=20871604}}</ref> и дека едноверижна ДНК добиена од ендогени ретроелементи се акумулирала во клетките со недостаток на Trex1;<ref name="Stetson"/> сепак, регулацијата на ретроелементи во TREX1-null ќелиите неодамна била оспорена.<ref>{{Наведено списание|last=Ahn|first=Jeonghyun|last2=Phillip Ruiz|last3=Glen N. Barber|date=Sep 26, 2014|title=Intrinsic Self-DNA Triggers Inflammatory Disease Dependent on STING|journal=The Journal of Immunology|volume=193|issue=9|pages=4634–4642|doi=10.4049/jimmunol.1401337|pmc=5003413|pmid=25261479}}</ref> Слично на тоа, друг генски производ поврзан со AGS SAMHD1, исто така, претставувал силна моќ против активноста на повеќе не-LTR ретроелементи, што било независно од познатата активност на dNTPase на SAMHD1.<ref>{{Наведено списание|last=Zhao|first=Ke|last2=Juan Du|last3=Xue Han|last4=John L Goodier|last5=Peng Li|last6=Xiaohong Zhou|last7=Wei Wei|last8=Sean L Evans|last9=Linzhang Li|date=Sep 26, 2013|title=Modulation of LINE-1 and Alu/SVA retrotransposition by Aicardi-Goutieres syndrome-related SAMHD1|journal=Cell Reports|volume=4|issue=6|pages=1108–1115|doi=10.1016/j.celrep.2013.08.019|pmc=3988314|pmid=24035396}}</ref> == Дијагноза == '''Лабораторија''': нормален метаболички и инфективен скрининг. Зголемување на бројот на бели клетки (особено лимфоцити) во цереброспиналната течност,<ref name="Aicardi J & Goutieres F"/> и високи нивоа на интерферон-алфа активност и неоптерин во цереброспиналната течност<ref name="Clinical and molecular phenotype"/><ref name="Blau">{{Наведено списание|last=Blau|first=N|displayauthors=etal|year=2003|title=Cerebrospinal fluid pterins and folates in Aicardi-Goutières syndrome: a new phenotype|url=https://archive.org/details/sim_neurology_2003-09-09_61_5/page/642|journal=Neurology|volume=61|issue=5|pages=642–7|doi=10.1212/01.wnl.0000082726.08631.e7|pmid=12963755}}</ref><ref name="interferon-related biomarkers">{{Наведено списание|last=Rice|first=GI|displayauthors=etal|year=2013|title=Assessment of interferon-related biomarkers in Aicardi-Goutières syndrome associated with mutations in TREX1, RNASEH2A, RNASEH2B, RNASEH2C, SAMHD1, and ADAR1: a case-control study|journal=Lancet Neurol|volume=12|issue=12|pages=1159–69|doi=10.1016/S1474-4422(13)70258-8|pmc=4349523|pmid=24183309}}</ref> биле важни индиции - сепак, овие карактеристики не биле секогаш присутни. Во поново време, упорно покачување на нивоата на mRNA на генските транскрипти стимулирани од интерферон било забележано во периферната крв на скоро сите случаи на AGS со мутации во ''TREX1'', ''RNASEH2A'', ''RNASEH2C'', ''SAMHD1'', ''ADAR1'' и ''IFIH1'' и кај 75% од пациентите со мутации во ''RNASEH2B''.<ref name="interferon-related biomarkers" /> Овие резултати биле без оглед на возраста. Така, овој потпис на интерферон се чинело дека бил многу добар маркер на болеста. '''Неврорадиологија''': Спектарот на неврорадиолошки карактеристики поврзани со АГС бил широк,<ref>{{Наведено списание|last=Uggetti|first=C|displayauthors=etal|year=2009|title=Aicardi-Goutieres syndrome: neuroradiologic findings and follow-ups|journal=AJNR Am J Neuroradiol|volume=30|issue=10|pages=1971–6|doi=10.3174/ajnr.a1694|pmc=7051307|pmid=19628626|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Livingston|first=JH|last2=Stivaros|first2=S|last3=van der Knaap|first3=MS|last4=Crow|first4=YJ|year=2013|title=Recognizable phenotypes associated with intracranial calcification|url=https://archive.org/details/sim_developmental-medicine-and-child-neurology_2013-01_55_1/page/46|journal=Dev Med Child Neurol|volume=55|issue=1|pages=46–57|doi=10.1111/j.1469-8749.2012.04437.x|pmid=23121296|doi-access=free}}</ref> но најчесто се карактеризирал со следново: :* '''''Церебрални калцификации''''': калцификациите на КТ (компјутеризирана томографија) се гледале како области со абнормален сигнал, типично билатерални и сместени во базалните ганглии, но понекогаш и се протегале во белата маса. Калцификациите обично подобро се откривале со помош на КТ скенови (и можеле целосно да се пропуштат на МРИ без градиентни ехо секвенци ([[Магнетна резонанција|магнетна резонанца]])). :* '''''Абнормалности на белата маса''''': Тие се наоѓале во 75-100% од случаите и најдобро се визуелизирале на МРИ. Промените на сигналот можеле да бидат особено истакнати во фронталните и временските региони. Абнормалностите на белата маса понекогаш вклучувале цистична дегенерација. :* '''''Церебрална атрофија''''': често се забележувала. '''Генетика''': патогени мутации во кој било од седумте гени за кои било познато дека биле вклучени во АГС. == Третман == Во моментот не постојат терапии конкретно насочени кон основната причина за АГС. Тековните третмани се однесуваат на симптомите, кои можеле да се разликувале и по обем и по сериозност. Многу пациенти имале корист од хранењето со цевка. Можеле да се администрираат лекови за да помогнеат при напади/ [[епилепсија]]. Третманот на треперење останувал проблематичен, но особено вклучувал одржување на топли стапала/раце. Физичката терапија, вклучително и употребата на шини можела да помогне да се спречат контрактури и понекогаш била потребна операција. [[Ботулински токсин|Ботоксот]] (ботулиниум токсин) понекогаш предизвикувал тешки имунолошки реакции кај некои пациенти со АГС, и високиот ризик од можно понатамошно оштетување на мозокот морало да се земе предвид пред да се даде ботокс. [[Работна терапија|Работната терапија]] можела да помогне во развојот, а употребата на технологија (на пр. помагала за комуникација) можела да ја олесни комуникацијата. Пациентите треба редовно да се прегледуваат за состојби кои се лекувале, особено за глауком и [[Ендокрин систем|ендокрини]] проблеми (особено [[хипотироидизам]]). Морало да се земе предвид и ризикот наспроти користа од давањето имунизација, бидејќи некои пациенти со АГС имале високи имунолошки реакции или избувнувања кои предизвикувале дополнително оштетување на мозокот од имунизациите, но другите пациенти немале проблеми со имунизацијата; од друга страна, пациентите со АГС умреле од болести против кои можеле да се имунизирале, така што семејството морало да го земе предвид ризикот наспроти користа од секоја имунизација наспроти ризикот од вистинскиот вирус ако одлучел да не имунизира. Од 2017 година, се спроведувале тековни испитувања на лекови кои можеле да доведат до третмани со лекови за АГС. == Историја == Во 1984 година, Жан Аикарди и Франсоа Гутиер опишале осум деца од пет семејства кои се претставиле со тежок ран почеток на енцефалопатија, која се карактеризирала со калцификација на базалните ганглии, абнормалности на церебралната бела маса и дифузна атрофија на мозокот.<ref name="Aicardi J & Goutieres F"/> Вишокот на бели клетки, главно [[лимфоцит]]и, бил пронајден во [[’Рбетномозочна течност|цереброспиналната течност]] (CSF), што укажувал на воспалителна состојба. Во текот на првата година од животот, овие деца развиле микроцефалија, спастицитет и дистонија. Некои од родителите на децата биле генетски поврзани еден со друг, а децата биле и машки и женски, што сугерирало дека болеста била наследена како автосомно рецесивна генетска карактеристика. Во 1988 година, Пјер Лебон и неговите колеги ја идентификувале дополнителната карактеристика на зголемените нивоа на интерферон-алфа кај пациентот CSF во отсуство на инфекција.<ref>{{Наведено списание|last=Lebon|first=P|displayauthors=etal|year=1988|title=Intrathecal synthesis of interferon-alpha in infants with progressive familial encephalopathy|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-neurological-sciences_1988-04_84_2-3/page/201|journal=J Neurol Sci|volume=84|issue=2–3|pages=201–8|doi=10.1016/0022-510x(88)90125-6|pmid=2837539}}</ref> Оваа опсервација ја поддржала сугестијата дека AGS била воспалителна болест, како и подоцнежното откритие за зголемени нивоа на инфламаторниот маркер неоптерин во CSF,<ref name="Clinical and molecular phenotype"/><ref name="Blau"/> и демонстрацијата дека повеќе од 90% од лицата со генетска дијагноза на AGS, тестирани на која било возраст, покажувале нагорна регулација на [[Транскрипција (генетика)|генските транскрипти]] индуцирани од интерферон - таканаречен интерферонски потпис.<ref name="interferon-related biomarkers"/> Сите случаи на '''Кри енцефалитис''' (на прогресивна енцефалопатија со ран почеток во заедницата на првите нации на Кри во Канада),<ref>{{Наведено списание|last=Black|first=DN|displayauthors=etal|year=1988|title=Encephalitis among Cree children in northern Quebec|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_1988-10_24_4/page/483|journal=Ann Neurol|volume=24|issue=4|pages=483–9|doi=10.1002/ana.410240402|pmid=3239950}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Crow|first=YJ|displayauthors=etal|year=2003|title=Cree encephalitis is allelic with Aicardi-Goutières syndrome: implications for the pathogenesis of disorders of interferon alpha metabolism|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-medical-genetics_2003-03_40_3/page/183|journal=J Med Genet|volume=40|issue=3|pages=183–7|doi=10.1136/jmg.40.3.183|pmc=1735395|pmid=12624136}}</ref> и многу случаи претходно опишани како '''псевдо-TРЦХ синдром''', (токсоплазмоза, рубеола, цитомегаловирус и вирус на херпес симплекс), првично се сметале за посебни нарушувања, подоцна било откриено дека биле исти како AGS (иако постоеле други причини за, генетски различни, фенотипови „псевдо-TРЦХ“). == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1475/ „Синдром Аикарди-Гутиерес“, Јаник Џеј Кроу, '''GeneReviews®''' (последно ажурирање: 13 март 2014 година)] {{Медицински извори|DiseasesDB=31680|ICD10={{ICD10|G|31|8|g|31}}|ICD9=|OMIM=225750|MedlinePlus=|eMedicineSubj=|eMedicineTopic=|MeshID=|GeneReviewsNBK=NBK1475|GeneReviewsName=Aicardi–Goutières Syndrome|Orphanet=51}} [[Категорија:ХИВ/СИДА]] [[Категорија:Генетика]] r0t7iisrs9uad62r7gf4ld7mats48v1 Мутагенеза 0 1343271 5630699 5612478 2026-09-21T12:50:26Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630699 wikitext text/x-wiki '''Мутагенеза''' ― постапка со која [[Генетика|генетските]] информации на [[Организам|организмот]] се менувани со настанок на [[мутација]]. Може да биде појавена спонтано во [[природа]]та или како резултат на изложеност на мутагени. Може да биде постигнатна и [[опит]]но со користење на [[Лабораторија|лабораториски]] процедури. Мутагенот е агенс што предизвикува мутација, било да е тоа [[Хемија|хемиски]] или [[Физика|физички]], што резултира со зголемена стапка на мутации во [[Генетски код|генетскиот код]] на организмот. Во природата, мутагенезата може да доведе до [[Рак (болест)|рак]] и разни [[Генетско нарушување|наследни болести]], а исто така е движечка сила на [[еволуција]]та. Мутагенезата како [[наука]] била развиена врз основа на работата направена од Херман Мулер, Шарлот Ауербах и Џон Робсон во првата половина на 20 век.<ref>{{Наведено списание|last=Beale|first=G.|year=1993|title=The Discovery of Mustard Gas Mutagenesis by Auerbach and Robson in 1941|url=https://archive.org/details/sim_genetics_1993-06_134_2/page/393|journal=Genetics|volume=134|issue=2|pages=393–399|doi=10.1093/genetics/134.2.393|pmc=1205483|pmid=8325476}}</ref> == Историја == [[ДНК]] може да биде [[Генетско инженерство|изменета]], природно или вештачки, со помош на голем број [[Физика|физички]], [[Хемија|хемиски]] и [[Биологија|биолошки]] агенси, што резултира со [[Мутација|мутации]]. Херман Мулер открил дека „високите [[Температура|температури]]“ имаат способност да [[Мутација|мутираат]] [[гени]] во раните 1920-ти,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://embryo.asu.edu/pages/hermann-joseph-mullers-study-x-rays-mutagen-1926-1927|title=Hermann Joseph Muller's Study of X-rays as a Mutagen, (1926-1927)|last=Kevin M. Gleason Published: 2017-03-07}}</ref> и во 1927 година, покажал причинско-последична врска со мутацијата при испитување со машина за рендген, забележувајќи ги [[Филогенија|филогенетските]] промени при зрачењето врз овошните мувите со релативно висока доза на [[рендгенски зраци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genomenewsnetwork.org/resources/timeline/1927_Muller.php|title=Genetics and Genomics Timeline 1927 Hermann J. Muller (1890-1967) demonstrates that X rays can induce mutations}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Muller|first=H. J.|year=1927|title=Artificial Transmutation of the Gene|url=http://www.esp.org/foundations/genetics/classical/holdings/m/hjm-1927a.pdf|journal=Science|volume=66|issue=1699|pages=84–87|bibcode=1927Sci....66...84M|doi=10.1126/science.66.1699.84|pmid=17802387}}</ref> Мулер забележал голем број [[хромозом]]ски преуредувања во неговите опити и предложил мутација како причина за [[Рак (болест)|рак]].<ref>{{Наведено списание|last=Crow|first=J. F.|last2=Abrahamson|first2=S.|year=1997|title=Seventy Years Ago: Mutation Becomes Experimental|url=https://archive.org/details/sim_genetics_1997-12_147_4/page/n6|journal=Genetics|volume=147|issue=4|pages=1491–1496|doi=10.1093/genetics/147.4.1491|pmc=1208325|pmid=9409815}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Calabrese, E. J.|date=30 јуни 2011|title=Muller's Nobel lecture on dose–response for ionizing radiation:ideology or science?|url=http://users.physics.harvard.edu/~wilson/freshman_seminar/Radiation/Calabrese-Muller-1-1.pdf|journal=Archives of Toxicology|volume=85|issue=4|pages=1495–1498|doi=10.1007/s00204-011-0728-8|pmid=21717110|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802001406/http://users.physics.harvard.edu/~wilson/freshman_seminar/Radiation/Calabrese-Muller-1-1.pdf|archive-date=2 август 2017|access-date=27 февруари 2024}}</ref> Поврзаноста на изложеноста на зрачење и ракот била забележана уште во 1902 година, шест години по откривањето на [[Рендгенски зраци|рендгенските зраци]] од [[Вилхелм Конрад Рентген|Вилхелм Рентген]] и откривањето на радиоактивноста од страна на [[Анри Бекерел]].<ref>{{Наведено списание|last=Ronald L. Kathren|date=декември 2002|title=Historical Development of the Linear Nonthreshold Dose-Response Model as Applied to Radiation|url=https://scholars.unh.edu/unh_lr/vol1/iss1/5/|journal=University of New Hampshire Law Review|volume=1|issue=1}}</ref> Луис Стадлер, современикот на Мулер, исто така, го покажал ефектот на рендгенските зраци на мутациите во [[јачмен]]от во 1928 година и на [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетовото зрачење]] врз [[пченка]]та во 1936 година.<ref name="stadler">{{Наведено списание|last=Stadler|first=L. J.|author-link=Луис Стадлер|last2=G. F. Sprague|date=1936-10-15|title=Genetic Effects of Ultra-Violet Radiation in Maize. I. Unfiltered Radiation|url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/22/10/579.pdf|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=22|issue=10|pages=572–8|bibcode=1936PNAS...22..572S|doi=10.1073/pnas.22.10.572|pmc=1076819|pmid=16588111|access-date=27 февруари 2024|doi-access=free}}</ref> Во 1940-тите, Шарлот Ауербах и Џ Робсон откриле дека иперитниот гас може да предизвика мутации и кај овошните муви.<ref>{{Наведено списание|last=Auerbach|first=C.|author-link=Шарлот Ауербах|last2=Robson|first2=J.M.|last3=Carr|first3=J.G.|date=март 1947|title=Chemical Production of Mutations|url=https://archive.org/details/sim_science_1947-03-07_105_2723/page/243|journal=Science|volume=105|issue=2723|pages=243–7|bibcode=1947Sci...105..243A|doi=10.1126/science.105.2723.243|pmid=17769478}}</ref> Додека промените во хромозомот предизвикани од рендгенски зраци и иперит биле лесно забележливи за раните истражувачи, други промени на ДНК предизвикани од други мутагени не биле толку лесно забележливи; механизмот со кој тие се појавуваат може да биде сложен и да биде потребно подолго време за да биде разоткриен. На пример, саѓите биле предложувани како причина за рак уште во 1775 година,<ref>{{Наведено списание|last=Brown|first=J. R.|last2=Thornton|first2=J. L.|year=1957|title=Percivall Pott (1714-1788) and Chimney Sweepers' Cancer of the Scrotum|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-industrial-medicine_1957-01_14_1/page/68|journal=British Journal of Industrial Medicine|volume=14|issue=1|pages=68–70|doi=10.1136/oem.14.1.68|pmc=1037746|pmid=13396156}}</ref> и било докажано дека [[јаглен]]от катран предизвикува рак во 1915 година.<ref>{{Наведено списание|year=1915|title=Experimentelle Studie ueber die Pathogenese der Epithel geschwuelste|journal=Mitteilungen aus der Medizinischen Fakultät der Kaiserlichen Universität zu Tokyo|volume=15|pages=295–344}}</ref> Подоцна било покажано дека хемикалиите вклучени во двете се полициклични ароматични јаглеводороди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.medscape.com/viewarticle/499098_2|title=Nature and Nurture — Lessons from Chemical Carcinogenesis: Chemical Carcinogens — From Past to Present|last=Luch|first=Andreas|date=2005|publisher=Medscape}}</ref> Полицикличните ароматични јаглеводороди сами по себе не се [[Канцероген|ракородни]], а во 1950 година било предложено дека ракородните облици на полицикличните ароматични јаглеводороди се [[оксид]]ите произведени како метаболити од [[Клетка|клеточните]] постапки.<ref>{{Наведено списание|last=Boyland E|year=1950|title=The biological significance of metabolism of polycyclic compounds|url=https://books.google.com/books?id=_kYQAQAAMAAJ|journal=Biochemical Society Symposium|volume=5|pages=40–54|issn=0067-8694|oclc=216723160}}</ref> Метаболичката постапка била идентификувана во 1960-тите како катализа од цитохром P450, кој произведува реактивни видови кои можат да општат со [[ДНК]] за да образуваат адукти или производни [[молекули]] кои произлегуваат од реакцијата на ДНК и, во овој случај, [[цитохром]] P450;<ref>{{Наведено списание|last=Omura|first=T.|last2=Sato|first2=R.|year=1962|title=A new cytochrome in liver microsomes|url=http://www.jbc.org/content/237/4/PC1375.long|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=237|issue=4|pages=1375–1376|doi=10.1016/S0021-9258(18)60338-2|pmid=14482007|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Conney|first=A. H.|year=1982|title=Induction of microsomal enzymes by foreign chemicals and carcinogenesis by polycyclic aromatic hydrocarbons: G. H. A. Clowes Memorial Lecture|url=http://cancerres.aacrjournals.org/content/42/12/4875.long|journal=Cancer Research|volume=42|issue=12|pages=4875–4917|pmid=6814745}}</ref> механизмот со кој адуктите на полицикличните ароматични јаглеводороди доведуваат до мутација, сепак, сè уште е под истрага. == Разлика помеѓу мутација и оштетување на ДНК == Оштетувањето на [[ДНК]] е абнормална промена во структурата на ДНК која сама по себе не може да се [[Репликација на ДНК|реплицира]]. Спротивно на тоа, [[мутација]] е промена во [[Нуклеотидна низа|низата на нуклеинска киселина]] која може да се реплицира; оттука, мутација може да биде [[Наследување|наследена]] од една генерација до друга. Оштетувањето може да настане од хемиско додавање (адукт) или структурно нарушување на базата на ДНК (создавање абнормален [[нуклеотид]] или нуклеотиден фрагмент) или прекин на една или двете нишки на ДНК. Таквото оштетување на ДНК може да резултира со мутација. Кога се реплицира оштетување што содржи ДНК, може да биде вметната погрешна база во новата комплементарна низа додека е синтетизирана (видете статија [[Поправка на ДНК|Поправка на ДНК § Синтеза на транслезија]]). Неправилното вметнување во новата влакно ќе се случи спроти оштетеното место во шаблонот, и ова неправилно вметнување може да стане мутација (т.е. променет базен пар) во следниот круг на репликација. Понатаму, прекините на двојни влакна во ДНК може да бидат поправени со неточна постапка на поправка, нехомологно завршно спојување, што создава мутации. Мутациите вообичаено може да бидат избегнати ако точните системи за [[поправка на ДНК]] препознаат оштетување на ДНК и го поправаат пред завршувањето на следниот круг на репликација. Најмалку 169 [[ензими]] или директно се користени во поправка на ДНК или влијаат на постапките за поправка на ДНК. Од нив, 83 се директно вклучени во петте вида процеси за поправка на ДНК. [[Јадрена ДНК|Јадрената ДНК]] на [[цицачи]]те може да одржува повеќе од 60.000 епизоди на оштетување по клетка дневно, како што е наведено со референци во оштетување на ДНК во природни услови. Ако се оставени непоправени, овие адукти, по погрешна репликација покрај оштетените места, може да доведат до мутации. Во природата, мутациите што се појавуваат може да бидат корисни или штетни - ова е движечката сила на еволуцијата. Организмот може да стекне нови особини преку генетска мутација, но мутацијата може да резултира и со нарушена функција на [[ген]]ите и, во тешки случаи, да предизвика [[смрт]] на [[Организам|организмот]]. Мутацијата е исто така главен извор за стекнување на [[Антибиотска отпорност|отпорност на антибиотици]] кај [[бактериите]] и на противгабни агенси кај [[квасец]]от и [[мувла]]та.<ref name="Geisinger">{{Наведено списание|last=Geisinger|first=Edward|last2=Vargas-Cuebas|first2=Germán|last3=Mortman|first3=Nadav J.|last4=Syal|first4=Sapna|last5=Dai|first5=Yunfei|last6=Wainwright|first6=Elizabeth L.|last7=Lazinski|first7=David|last8=Wood|first8=Stephen|last9=Zhu|first9=Zeyu|date=2019-06-11|editor-last=Miller|editor-first=Samuel I.|title=The Landscape of Phenotypic and Transcriptional Responses to Ciprofloxacin in Acinetobacter baumannii : Acquired Resistance Alleles Modulate Drug-Induced SOS Response and Prophage Replication|journal=mBio|volume=10|issue=3|doi=10.1128/mBio.01127-19|issn=2150-7511|pmc=6561030|pmid=31186328}}</ref><ref name=":0">{{Наведено списание|last=Quinto-Alemany|first=David|last2=Canerina-Amaro|first2=Ana|last3=Hernández-Abad|first3=Luís G.|last4=Machín|first4=Félix|last5=Romesberg|first5=Floyd E.|last6=Gil-Lamaignere|first6=Cristina|date=2012-07-31|editor-last=Sturtevant|editor-first=Joy|title=Yeasts Acquire Resistance Secondary to Antifungal Drug Treatment by Adaptive Mutagenesis|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=7|pages=e42279|bibcode=2012PLoSO...742279Q|doi=10.1371/journal.pone.0042279|issn=1932-6203|pmc=3409178|pmid=22860105|doi-access=free}}</ref> Во [[Лабораторија|лабораториски]] услови, мутагенезата е корисна техника за создавање мутации што овозможува детално испитување на функциите на гените и генските производи, произведувајќи [[белковини]] со подобрени особини или нови функции, како и мутант соеви со корисни својства. Првично, способноста на зрачењето и хемиските мутагени да предизвикаат мутација била искористена за да бидат создадени случајни мутации, но подоцна биле развиени техники за воведување специфични мутации. Кај [[Човек|луѓето]], во просек се пренесувани 60 нови мутации од [[родител]] кон [[потомство]]. Меѓутоа, [[маж]]ите имаат тежнеење да пренесуваат повеќе мутации во зависност од нивната возраст, пренесувајќи во просек две нови мутации на нивните потомци со секоја дополнителна година од нивната возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/science/2012/aug/22/older-fathers-genetic-mutations-research|title=Older fathers pass on more genetic mutations, study shows|last=Jha|first=Alok|date=22 август 2012|work=The Guardian}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kong|first=A.|last2=Frigge|first2=M. L.|last3=Masson|first3=G.|last4=Besenbacher|first4=S.|last5=Sulem|first5=P.|last6=Magnusson|first6=G.|last7=Gudjonsson|first7=S. A.|last8=Sigurdsson|first8=A.|last9=Jonasdottir|first9=A.|year=2012|title=Rate of de novo mutations and the importance of father's age to disease risk|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-08-23_488_7412/page/n58|journal=Nature|volume=488|issue=7412|pages=471–475|bibcode=2012Natur.488..471K|doi=10.1038/nature11396|pmc=3548427|pmid=22914163}}</ref> == Механизми == Мутагенезата може да биде појавена ендогено (на пр. спонтана [[хидролиза]]), преку нормални [[Клетка|клеточни]] постапки кои можат да создаваатреактивни кислородни видови и адукти на ДНК, или преку грешка во [[Репликација на ДНК|репликацијата]] и [[Поправка на ДНК|поправката на ДНК]].<ref name="loeb">{{Наведено списание|last=Loeb|first=L. A.|year=1989|title=Endogenous carcinogenesis: Molecular oncology into the twenty-first century--presidential address|url=http://cancerres.aacrjournals.org/content/49/20/5489.full.pdf|journal=Cancer Research|volume=49|issue=20|pages=5489–5496|pmid=2676144}}</ref> Мутагенезата може да се појави и како резултат на присуството на мутагени во [[животната средина]], кои предизвикуваат промени во [[ДНК]] на [[Организам|организмот]]. Механизмот со кој се јавува [[мутација]] варира во зависност од вклучениот мутаген, или предизвикувачкиот агенс. Повеќето мутагени делуваат директно или индиректно преку мутагени метаболити на ДНК на организмот, создавајќи лезии. Некои мутагени, сепак, може да влијаат на механизмот за репликација или [[хромозом]]ска поделба и други клеточни постапки. Мутагенезата, исто така, може да биде самоиндуцирана од [[едноклеточни организми]] кога условите на животната средина се ограничувачки за растот на организмот, како што се [[бактерии]] кои растат во присуство на [[антибиотици]], [[квасец]] што расте во присуство на антигабичен агенс или други едноклеточни организми кои растат во средина во која нема [[неопходна хранлива материја]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Heidenreich|first=Erich|date=јануари 2007|title=Adaptive Mutation in Saccharomyces cerevisiae|journal=Critical Reviews in Biochemistry and Molecular Biology|volume=42|issue=4|pages=285–311|doi=10.1080/10409230701507773|issn=1040-9238|pmid=17687670}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Quinto-Alemany|first=David|last2=Canerina-Amaro|first2=Ana|last3=Hernández-Abad|first3=Luís G.|last4=Machín|first4=Félix|last5=Romesberg|first5=Floyd E.|last6=Gil-Lamaignere|first6=Cristina|date=2012-07-31|editor-last=Sturtevant|editor-first=Joy|title=Yeasts Acquire Resistance Secondary to Antifungal Drug Treatment by Adaptive Mutagenesis|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=7|pages=e42279|bibcode=2012PLoSO...742279Q|doi=10.1371/journal.pone.0042279|issn=1932-6203|pmc=3409178|pmid=22860105|doi-access=free}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Наведено списание|last=Aghapour|first=Zahra|last2=Gholizadeh|first2=Pourya|last3=Ganbarov|first3=Khudaverdi|last4=bialvaei|first4=Abed Zahedi|last5=Mahmood|first5=Suhad Saad|last6=Tanomand|first6=Asghar|last7=Yousefi|first7=Mehdi|last8=Asgharzadeh|first8=Mohammad|last9=Yousefi|first9=Bahman|date=април 2019|title=Molecular mechanisms related to colistin resistance in Enterobacteriaceae|journal=Infection and Drug Resistance|volume=12|pages=965–975|doi=10.2147/idr.s199844|pmc=6519339|pmid=31190901|doi-access=free}}</ref> Многу хемиски мутагени бараат [[Биологија|биолошко]] активирање за да станат мутагени. Важна група на [[ензими]] вклучени во создавањето мутагени метаболити е цитохромот P450.<ref>{{Наведена книга|title=Chemical Carcinogenesis (Current Cancer Research)|last=Trevor M. Penning|publisher=Springer|year=2011|isbn=978-1617379949}}</ref> Други ензими кои исто така можат да произведат мутагенски метаболити се глутатион S-трансфераза и микрозомска епоксидна хидролаза. Мутагените кои сами по себе не се мутагени, но бараат биолошко активирање се нарекувани промутагени. Додека повеќето мутагени произведуваат ефекти кои на крајот резултираат со грешки во репликацијата, на пример создавање адукти кои се мешани во репликацијата, некои мутагени може директно да влијаат на постапката на репликација или да ја намалат неговата верност. Основниот аналог како што е 5-бромоурацил може да го замени [[тимин]]от при репликација. [[Метал]]ите како што се [[кадмиум]]от, [[хром]]от и [[никел]]от може да ја зголемат мутагенезата на повеќе начини, покрај директното оштетување на ДНК, на пример, да ја намалат способноста за поправка на грешки, како и да создаваат [[Епигенетика|епигенетски]] промени.<ref>{{Наведено списание|date=јануари 2008|title=Genetic and epigenetic mechanisms in metal carcinogenesis and cocarcinogenesis: nickel, arsenic, and chromium|journal=Chemical Research in Toxicology|volume=21|issue=1|pages=28–44|doi=10.1021/tx700198a|pmc=2602826|pmid=17970581}}</ref> Мутациите често се јавуваат како резултат на проблеми предизвикани од лезии на ДНК за време на репликацијата, што резултира со грешки во репликацијата. Кај бактериите, големото оштетување на ДНК поради мутагени резултира со едноверижна ДНК празнини за време на репликацијата. Ова предизвикува „SOS“ одговор, постапка на итна поправка, кој исто така е склона кон грешки, а со тоа создава мутации. Во клетките на [[цицачи]]те, застојот на репликацијата на оштетените места предизвикува голем број механизми за спасување кои помагаат да се заобиколат лезиите на ДНК, но тоа исто така може да резултира со грешки. Семејството Y на [[ДНК-полимераза|ДНК-полимерази]] е специјализирана за пренасочување на лезија на ДНК во постапка наречена [[Поправка на ДНК|транслезиска синтеза]] при што овие лезиско-пренасочени полимерази ја заменуваат застојаната репликативна ДНК-полимераза со висока верност, ја пренесуваат лезијата и ја продолжуваат ДНК додека не биде помината лезијата, за нормалната репликација да може да продолжи; овие постапки може да бидат склони кон грешки или без грешки. === Оштетување на ДНК и спонтана мутација === Бројот на епизоди на оштетување на ДНК што се случуваат во [[клетка]] на [[цицач]] дневно е висок (повеќе од 60.000 дневно). Честата појава на оштетување на [[ДНК]] е веројатно проблем за сите [[Организам|организми]] кои содржат ДНК, а потребата за справување со оштетувањето на ДНК и минимизирање на нивните штетни ефекти е веројатно основен проблем за [[животот]]. Повеќето спонтани [[мутации]] веројатно произлегуваат од [[Поправка на ДНК|транслезиска синтеза склона кон грешки]] покрај местото на оштетување на ДНК во шаблонот за време на репликацијата на ДНК. Оваа постапка може да ги надмине потенцијалните смртоносни блокади, но по цена на воведување неточности во ДНК-ќерката. Причинската врска на оштетувањето на ДНК со спонтана мутација е илустрирана со [[аероб]]но растечката [[бактерија]] ''[[E. coli]]'', во која 89% од спонтано настанатите мутации за замена на базата се предизвикани од оштетување на ДНК предизвикано од реактивни видови [[кислород]].<ref>{{Наведено списание|date=јули 2006|title=Impact of reactive oxygen species on spontaneous mutagenesis in ''Escherichia coli''|journal=Genes Cells|volume=11|issue=7|pages=767–78|doi=10.1111/j.1365-2443.2006.00982.x|pmid=16824196|doi-access=free}}</ref> Кај [[квасец]]от, повеќе од 60% од спонтаните замени и бришења на парови со една база најверојатно се предизвикани од транслезиска синтеза.<ref>{{Наведено списание|date=април 1998|title=DNA sequence analysis of spontaneous mutagenesis in ''Saccharomyces cerevisiae''|url=http://www.genetics.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9560369|journal=Genetics|volume=148|issue=4|pages=1491–505|doi=10.1093/genetics/148.4.1491|pmc=1460101|pmid=9560369}}</ref> Дополнителен значаен извор на мутации кај [[еукариотите]] е неточната постапка на нехомологното завршно поврзување при [[Поправка на ДНК|поправката на ДНК]], што често е користено за поправка на прекини на двојни влакна.<ref>{{Наведено списание|last=Huertas P|date=јануари 2010|title=DNA resection in eukaryotes: deciding how to fix the break|journal=Nat. Struct. Mol. Biol.|volume=17|issue=1|pages=11–6|doi=10.1038/nsmb.1710|pmc=2850169|pmid=20051983}}</ref> Општо земено, се чини дека главната основна причина за спонтана мутација е транслезиската синтеза склона кон грешки за време на репликацијата на ДНК и дека патеката за поправка на нехомологно завршно спојување склоно кон грешка, исто така, може да биде важен придонесувач кај еукариотите. === Спонтана хидролиза === [[ДНК]] не е целосно стабилна во [[воден раствор]] и може да дојде до депуринација на ДНК. Под [[Физиологија|физиолошки]] услови , гликозидната врска може да се хидролизира спонтано и е проценувано дека 10.000 [[пурин]]ски места во ДНК се депуринирани секој ден во [[клетка]]та.<ref name="loeb">{{Наведено списание|last=Loeb|first=L. A.|year=1989|title=Endogenous carcinogenesis: Molecular oncology into the twenty-first century--presidential address|url=http://cancerres.aacrjournals.org/content/49/20/5489.full.pdf|journal=Cancer Research|volume=49|issue=20|pages=5489–5496|pmid=2676144}}</ref> Постојат бројни патишта за поправка на ДНК во самата ДНК; сепак, ако апуринското место не е поправено, може да дојде до погрешно вклучување на [[нуклеотид]]ите за време на [[Репликација на ДНК|репликацијата]]. Аденинот е преференцијално вклучен од [[ДНК-полимераза|ДНК-полимеразите]] во апуринско место. Цитидинот, исто така, може да биде деаминиран во уридин со една петстотинка од стапката на депуринација и може да резултира со преод од Г во А. [[Еукариоти|Еукариотските]] клетки исто така содржат 5-метилцитозин, за кој е сметан дека е вклучен во контролата на [[Транскрипција (генетика)|транскрипцијата]] на [[ген]]ите, кој може да биде деаминиран во [[тимин]]. === Тавтомеризам === Тавтомеризацијата е постапка со кој [[Хемиско соединение|соединенијата]] спонтано се преуредувани за да ги добијат нивните структурни изомерни облици. На пример, кето (C=O) облиците на [[гванин]] и [[тимин]] може да се преуредат во нивните ретки облици на [[енол]] (-OH), додека амино (-NH<sub>2</sub>) облиците на аденин и цитозин може да резултираат со поретко имино (=NH) облици. Во репликацијата на ДНК, тавтомеризацијата ги менува местата за спарување на базите и може да предизвика неправилно спарување на базите на [[Нуклеинска киселина|нуклеинската киселина]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Q6Yd-qYvx9UC&pg=PA17|title=DNA Structure and Function|last=Sinden|first=Richard R.|date=1994|publisher=Academic Press|isbn=978-0126457506|pages=17&ndash;20}}</ref> === Изменување на базите === Базите може да бидат изменувани ендогено со нормални [[Клетка|клеточни]] [[молекули]]. На пример, ДНК може да биде метилирана со S-аденозилметионин, со што се менува [[Генска експресија|експресијата на означениот ген]] без да биде извршен мутација на самата низа на ДНК. [[Хистон]]ското изменување е поврзана постапка во кој хистонските [[белковини]] околу кои намотките на ДНК можат слично да бидат изменети преку метилација, фосфорилација или ацетилација; овие изменувања може да дејствуваат за да го променат генското изменување на месната ДНК, а исто така може да дејствуваат и да означуваат места на оштетена [[ДНК]] на кои им е потребна [[Поправка на ДНК|поправка]]. ДНК, исто така, може да биде гликозилирана со редуцирачки шеќери. Многу соединенија, како што се полицикличните ароматични јаглеводороди, ароматичните амини, [[афлатоксин]] и [[пиролизидински алкалоид]]и, може да образуваат реактивни кислородни видови катализирани од [[цитохром]] P450. Овие метаболити образуваат адукти со ДНК, што може да предизвика грешки во [[Репликација на ДНК|репликацијата]], а обемните ароматични адукти може да образуваат стабилна интеркалација помеѓу базите и да ја блокираат репликацијата. Адуктите исто така може да индуцираат конформациски промени во ДНК. Некои адукти, исто така, може да резултираат со депуринација на ДНК;<ref>{{Наведено списание|last=Melendez-Colon|first=V. J.|last2=Smith|first2=C. A.|last3=Seidel|first3=A.|last4=Luch|first4=A.|last5=Platt|first5=K. L.|last6=Baird|first6=W. M.|year=1997|title=Formation of stable adducts and absence of depurinating DNA adducts in cells and DNA treated with the potent carcinogen dibenzoa, lpyrene or its diol epoxides|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1997-12-09_94_25/page/13542|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=94|issue=25|pages=13542–13547|bibcode=1997PNAS...9413542M|doi=10.1073/pnas.94.25.13542|pmc=28342|pmid=9391062|doi-access=free}}</ref> сепак, не е сигурно колку е значајна таквата депуринација предизвикана од адуктите во создавањето на [[мутација]]. Алкилацијата и арилацијата на базите може да предизвикаат грешки во репликацијата. Некои алкилирачки агенси како што се N- нитрозамините може да бараат каталитичка реакција на цитохром-P450 за создавање на реактивен [[алкил]] [[катјон]]. N<sup>7</sup> и O<sup>6</sup> на гванин и N<sup>3</sup> и N<sup>7</sup> на [[аденин]] се најподложни на напад. <sup>N7</sup>-[[гванин]]ските адукти го сочинуваат најголемиот дел од адуктите на ДНК, но се чини дека тие се немутагени. Меѓутоа, алкилацијата на О<sup>6</sup> на гванин е штетна бидејќи [[Поправка на ДНК|поправката на ексцизија]] на О<sup>6</sup>-адуктот на гванин може да биде слаба во некои [[ткива]] како што е [[мозок]]от.<ref>{{Наведено списание|last=Boysen|first=G.|last2=Pachkowski|first2=B. F.|last3=Nakamura|first3=J.|last4=Swenberg|first4=J. A.|year=2009|title=The Formation and Biological Significance of N7-Guanine Adducts|journal=Mutation Research/Genetic Toxicology and Environmental Mutagenesis|volume=678|issue=2|pages=76–94|doi=10.1016/j.mrgentox.2009.05.006|pmc=2739241|pmid=19465146}}</ref> О<sup>6</sup> метилацијата на гванин може да резултира со преод од G во A, додека О<sup>4</sup>-метилтиминот може погрешно да биде поврзан со гванин. Видот створена мутација, сепак, може да зависи од големината и видот аддукт, како и од низата на ДНК.<ref>{{Наведено списание|last=Loechler|first=E. L.|year=1996|title=The role of adduct site-specific mutagenesis in understanding how carcinogen-DNA adducts cause mutations: Perspective, prospects and problems|url=https://archive.org/details/sim_carcinogenesis_1996-05_17_5/page/895|journal=Carcinogenesis|volume=17|issue=5|pages=895–902|doi=10.1093/carcin/17.5.895|pmid=8640935|doi-access=}}</ref> Јонизирачкото зрачење и реактивните кислородни видови често го оксидираат гванинот за да произведат 8-оксогуанин. [[Податотека:Brokechromo.jpg|десно|мини|180x180пкс| Стрелките укажуваат на прекин на [[хромозом]]ите поради оштетување на [[ДНК]]]] === Оштетување на крутоста === Јонизирачкото зрачење може да произведе високо реактивни слободни [[Радикал (хемија)|радикали]] кои можат да ги скршат врските во [[ДНК]]. Двоверижни раскинувања се особено штетни и тешко се поправаат, предизвикувајќи [[Хромозомска транслокација|транслокација]] и бришење на дел од [[хромозом]]от. Алкилирачките агенси, како што е иперитот, исто така може да предизвикаат кршење на крутоста на ДНК. Оксидативниот стрес, исто така, може да создава високо реактивни кислородни видови кои можат да ја оштетат ДНК. Неправилно поправка на други оштетувања предизвикани од високо реактивните видови, исто така, може да доведе до [[мутации]]. === Вмрежување === {{Главна|Вмрежување на ДНК}} Ковалентните врски помеѓу базите на [[нуклеотид]]ите во [[ДНК]], без разлика дали се во иста нишка или спротивставени нишки, се нарекувани вмрежување на ДНК. Вмрежувањето на ДНК може да влијае и на [[Репликација на ДНК|репликацијата]] и на [[Транскрипција (генетика)|транскрипцијата]] на ДНК, а може да биде предизвикана од изложеност на различни агенси. Некои природни [[хемикалии]] исто така може да промовираат вмрежување, како што се псоралените по активирање со [[ултравиолетово зрачење]] и [[азотна киселина]]. Вмрежувањето (помеѓу две нишки) предизвикува поголема штета, бидејќи ја блокира репликацијата и транскрипцијата и може да предизвика [[хромозом]]ски раскинувања и преуредувања. Некои вкрстено поврзувачи како што се циклофосфамид, митомицин Ц и [[цисплатин]] се користат како [[Канцероген|противракородни]] [[Хемотерапија|хемотерапевтски средства]] поради нивниот висок степен на токсичност за [[Клетка|клетките]] кои се размножуваат. === Димеризација === {{Главна|Димеризација}} Димеризацијата се состои од поврзување на два [[мономери]] за да биде образуван олигомер, како што е образувањето на пиримидински димери како резултат на изложеност на [[ултравиолетово зрачење]], што го промовира образувањето на циклобутилски прстен помеѓу соседните [[тимин]]и во [[ДНК]].<ref>{{Наведено списание|last=Setlow|first=R. B.|year=1966|title=Cyclobutane-type pyrimidine dimers in polynucleotides|journal=Science|volume=153|issue=734|pages=379–386|bibcode=1966Sci...153..379S|doi=10.1126/science.153.3734.379|pmid=5328566}}</ref> Во [[Клетка|клетките]] на [[Човек|човечката]] [[кожа]], илјадници димери може да бидат создадени во еден [[ден]] поради нормална изложеност на [[сончева светлина]]. ДНК-полимеразата η може да помогне да бидат заобиколени овие лезии на начин без грешки;<ref>{{Наведено списание|last=Broyde|first=S.|last2=Patel|first2=D. J.|year=2010|title=DNA repair: How to accurately bypass damage|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-06-24_465_7301/page/n86|journal=Nature|volume=465|issue=7301|pages=1023–1024|bibcode=2010Natur.465.1023B|doi=10.1038/4651023a|pmc=4986998|pmid=20577203}}</ref> сепак, поединците со неисправна функција за [[поправка на ДНК]], како што се оние со пигментна ксеродерма, се чувствителни на сончева светлина и може да бидат склони кон [[рак на кожа]]та. [[Податотека:DNA_intercalation2.jpg|лево|мини|250x250пкс| Етидиум интеркалиран помеѓу два базни парови [[аденин]]-тимин.]] Клинички, дали [[тумор]]от бил створен како директна последица на ултравиолетовото зрачење, може да биде забележано преку анализа на [[Секвенцирање на ДНК|секвенционирање на ДНК]] за карактеристичниот контекст специфичен модел на димеризација што се јавува поради прекумерна изложеност на сончева светлина.<ref>{{Наведено списание|last=Mata|first=Douglas A.|last2=Williams|first2=Erik A.|last3=Sokol|first3=Ethan|last4=Oxnard|first4=Geoffrey R.|last5=Fleischmann|first5=Zoe|last6=Tse|first6=Julie Y.|last7=Decker|first7=Brennan|date=23 март 2022|title=Prevalence of UV Mutational Signatures Among Cutaneous Primary Tumors|journal=JAMA Network Open|volume=5|issue=3|pages=e223833|doi=10.1001/jamanetworkopen.2022.3833|pmc=8943639|pmid=35319765}}</ref> === Интеркалација помеѓу базите === {{Главна|Интеркалација (биохемија)}} Рамнината структура на [[Супстанција|хемикалиите]] како што се етидиум бромид и профлавин им овозможува да бидат вметнати помеѓу базите во [[ДНК]]. Ова вметнување предизвикува истегнување на крутоста на ДНК и го прави лизгањето во ДНК за време на [[Репликација на ДНК|репликацијата]] со поголема веројатност да се случи, бидејќи поврзувањето помеѓу нишките е помалку стабилно со истегнувањето. Лизгањето нанапред ќе резултира со [[Бришење (генетика)|мутација со бришење]], додека обратното лизгање ќе резултира со мутација со вметнување . Исто така, интеркалирањето во ДНК на антрациклините како што се даунорубицин и доксорубицин го попречува функционирањето на [[ензим]]от топоизомераза II, блокирајќи ја репликацијата, како и предизвикувајќи [[Митоза|митозна]] хомологна рекомбинација. === Вметната мутагенеза === {{Главна|Вметната мутагенеза}} [[Транспозон]]ите и [[вирус]]ите или ретротранспонзоните може да вметнат низи на [[ДНК]] во кодираните региони или функционалните елементи на [[ген]]от и да резултираат со исклучување на генот.<ref>{{Наведено списание|last=Mohanasundaram|first=Boominathan|last2=Rajmane|first2=Vyankatesh B.|last3=Jogdand|first3=Sukanya V.|last4=Bhide|first4=Amey J.|last5=Banerjee|first5=Anjan K.|date=јуни 2019|title=Agrobacterium-mediated Tnt1 mutagenesis of moss protonemal filaments and generation of stable mutants with impaired gametophyte|journal=Molecular Genetics and Genomics|volume=294|issue=3|pages=583–596|doi=10.1007/s00438-019-01532-4|pmid=30689096}}</ref> === Механизми за прилагодлива мутагенеза === {{Главна|Прилагодлива мутација}} Прилагодливата мутагенеза е [[Дефиниција|дефинирана]] како механизми за мутагенеза кои му овозможуваат на [[Организам|организмот]] да се прилагоди на стресот од [[животната средина]]. Бидејќи разновидноста на стресовите од животната средина е многу широка, механизмите што го овозможуваат се исто така доста широки, колку што покажале истражувањата на теренот. На пример, кај [[бактериите]], додека модулацијата на „SOS“ одговорот и синтезата на [[ДНК]] на ендогениот профаг била покажана дека ја зголемува отпорноста на ''Acinetobacter baumannii'' на ципрофлоксацин.<ref name="Geisinger">{{Наведено списание|last=Geisinger|first=Edward|last2=Vargas-Cuebas|first2=Germán|last3=Mortman|first3=Nadav J.|last4=Syal|first4=Sapna|last5=Dai|first5=Yunfei|last6=Wainwright|first6=Elizabeth L.|last7=Lazinski|first7=David|last8=Wood|first8=Stephen|last9=Zhu|first9=Zeyu|date=2019-06-11|editor-last=Miller|editor-first=Samuel I.|title=The Landscape of Phenotypic and Transcriptional Responses to Ciprofloxacin in Acinetobacter baumannii : Acquired Resistance Alleles Modulate Drug-Induced SOS Response and Prophage Replication|journal=mBio|volume=10|issue=3|doi=10.1128/mBio.01127-19|issn=2150-7511|pmc=6561030|pmid=31186328}}</ref> Претпоставувано е дека механизмите на отпор се поврзани со [[хромозом]]ска [[мутација]] непренослива преку [[хоризонтален пренос на гени]] кај некои членови на [[Семејство (биологија)|семејството]] [[ентеробактерии]], како што се ''[[E. coli]], Salmonella'' spp., [[Klebsiella|''Klebsiella'' spp.]] и ''Enterobacter'' spp.<ref name="ReferenceA"/> Хромозомските настани, особено генското засилување, се чини дека се исто така релевантни за оваа прилагодлива мутагенеза кај бактериите.<ref>{{Наведено списание|last=Hersh|first=Megan N|last2=Ponder|first2=Rebecca G|last3=Hastings|first3=P.J|last4=Rosenberg|first4=Susan M|date=јуни 2004|title=Adaptive mutation and amplification in Escherichia coli: two pathways of genome adaptation under stress|url=https://archive.org/details/research-in-microbiology_2004-06_155_5/page/352|journal=Research in Microbiology|volume=155|issue=5|pages=352–359|doi=10.1016/j.resmic.2004.01.020|pmid=15207867|doi-access=free}}</ref> Истражувањето во [[Еукариоти|еукариотските]] [[клетки]] е многу поретко, но се чини дека хромозомските настани се исто така прилично релевантни: додека ектопична интрахромозомска рекомбинација е пријавена дека е вклучена во стекнување отпор кон 5-флуороцитозин во ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'',<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Quinto-Alemany|first=David|last2=Canerina-Amaro|first2=Ana|last3=Hernández-Abad|first3=Luís G.|last4=Machín|first4=Félix|last5=Romesberg|first5=Floyd E.|last6=Gil-Lamaignere|first6=Cristina|date=2012-07-31|editor-last=Sturtevant|editor-first=Joy|title=Yeasts Acquire Resistance Secondary to Antifungal Drug Treatment by Adaptive Mutagenesis|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=7|pages=e42279|bibcode=2012PLoSO...742279Q|doi=10.1371/journal.pone.0042279|issn=1932-6203|pmc=3409178|pmid=22860105|doi-access=free}}</ref> се пронајдени удвојувања на [[геном]]от даваат отпор во ''S. cerevisiae'' на средини сиромашни со хранливи материи.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Heidenreich|first=Erich|date=јануари 2007|title=Adaptive Mutation in Saccharomyces cerevisiae|journal=Critical Reviews in Biochemistry and Molecular Biology|volume=42|issue=4|pages=285–311|doi=10.1080/10409230701507773|issn=1040-9238|pmid=17687670}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Longerich|first=S.|last2=Galloway|first2=A. M.|last3=Harris|first3=R. S.|last4=Wong|first4=C.|last5=Rosenberg|first5=S. M.|date=1995-12-19|title=Adaptive mutation sequences reproduced by mismatch repair deficiency.|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1995-12-19_92_26/page/12017|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=92|issue=26|pages=12017–12020|bibcode=1995PNAS...9212017L|doi=10.1073/pnas.92.26.12017|issn=0027-8424|pmc=40287|pmid=8618835|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Rosenberg|first=Susan M.|last2=Fitzgerald|first2=Devon M.|date=2019-04-01|title=What is mutation? A chapter in the series: How microbes "jeopardize" the modern synthesis|journal=PLOS Genetics|volume=15|issue=4|pages=e1007995|doi=10.1371/journal.pgen.1007995|issn=1553-7404|pmc=6443146|pmid=30933985|doi-access=free}}</ref> == Лабораториски примени == Во [[лабораторија]], мутагенезата е техника со која [[Мутација|мутациите]] на [[ДНК]] намерно се изградени за да бидат произведени мутантни [[гени]], [[белковини]] или соеви на [[Организам|организми]]. Различни состојки на генот, како што се неговите контролни елементи и неговиот генски производ, може да бидат мутирани така што функцијата на генот или белковината може подробно да биде испитана. Мутацијата, исто така, може да произведе мутантни белковини со изменети својства или подобрени или нови функции кои може да бидат покажани за комерцијална употреба. Може да бидат произведени мутантни соеви на организми кои имаат практична примена или дозволуваат да биде истражена [[молекула]]рната основа на одредена клеточна функција. Раните методи на мутагенеза направиле сосема случајни мутации; сепак, современите методи на мутагенеза се способни да направат мутации специфични за местото. Современите лабораториски техники кои се користени за создавање на овие мутации се: * Насочена мутагенеза * Мутагенеза насочена кон местото/мутагенеза со полимеразна верижна реакција * Вметната мутагенеза * Мутагенеза означена со потпис * Транспозонска мутагенеза * Мутагенеза на заситена низа == Поврзано == {{Столбови-список|*[[Карциногенеза]] *[[Оштетување на ДНК (природно настанување)]] *[[Поправка на ДНК]] *[[Мутаген]] *[[Мутација]] *[[Мутациско одгледување]] *[[Стапка на мутација]] *[[Трансфекција]]}} == Наводи == {{Наводи|30em}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Мутагенеза]] i4u396ujzfwefe115fgzf0jcpfehuwx Бербер 0 1343461 5631009 5353058 2026-09-22T11:47:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5631009 wikitext text/x-wiki [[Податотека:A barber getting ready to shave the face of a seated custome Wellcome V0019707.jpg|мини|239x239пкс|„Бербер се подготвува да го избричи лицето на седнат муштерија“, ок. 1801 г.]] '''Бербер''' — лице специјализирано за стрижење, обликување и негување на косата на лица од машки пол.<ref>{{ДРМЈ|бербер}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|бербер}}</ref> Тие се вешти професионалци што работат во берберници или салони, задоволувајќи ги потребите за нега на коса на муштериите. Берберите често обезбедуваат низа услуги, вклучувајќи фризури, потстрижување бради, бричење и обликување на косата. Улогата на берберот оди подалеку од само стрижење на косата; тие исто така нудат совети за техники за нега на коса и дотерување на своите муштерии. Берберите обично користат различни алатки како [[ножици]], машинки, жилети и чешли за да ги постигнат посакуваните фризури и изглед. Тие исто така можат да обезбедат дополнителни услуги како фарбање на косата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://campus.edu/blog/barbering/what-does-a-barber-do|title=What Does a Barber Do?|work=campus.edu|accessdate=2024-03-02}}</ref> == Историја == === Антика === [[Историја|Историјата]] на [[Берберски занает|берберството]] се протега одамна. Во [[Египет]] се откриени жилети што потекнуваат од околу 3500 година пред нашата ера, што покажува дека [[Луѓе|луѓето]] се стрижеле дури и во древно време. Египќаните биле меѓу првите што понудиле берберски услуги околу 5000 пр. н. е., користејќи алатки направени од школки од остриги или изострен [[кремен]].<ref>{{Cite web|url=http://www.nationalbarbermuseum.org/about/barbering-timeline|title=Barbering Timeline - National Barber Museum|website=www.nationalbarbermuseum.org|access-date=2018-06-17|archive-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507180846/https://www.nationalbarbermuseum.org/about/barbering-timeline|url-status=dead}}</ref> Во нивното [[општество]], берберите имале почитувана положба, со свештеници и медицински професионалци меѓу најраните забележани бербери.<ref name="MOLER">Moler, A.B.. "The barbers' manual." Internet Archive: Digital Library of Free Books, Movies, Music & Wayback Machine. The National Education Council of the Associated Master Barbers of America, 1 January 1928. Web. 19 March 2012. <https://archive.org/stream/barbersmanual00mole#page/n29/mode/2up>.</ref> Берберството не било ограничено само на Египет; играло значајна улога во културите на различни континенти. [[Маи]]те, [[Ацтеки]]те, [[Ирокези]]те, скандинавските и монголските општества користеле берберски практики, честопати како начин за означување на општествените улоги или за време на војна. Во [[Стара Грција]], мажите ги потстрижувале брадите, косата и ноктите од бербер на [[агора]], која исто така служела како место за дружење и расправа за тековните настани. Берберството го пронашло својот пат до [[Рим]] преку грчките колонии на [[Сицилија]] околу 296 година пр. н. е., што довело до појава на берберници познати како „tonstrīna“ на [[Латински јазик|латински]]. Овие берберници станале популарни места за собирање каде што луѓето ќе ги следат дневните вести и озборувања. Посетата на берберот наутро за многумина станало рутина, исто толку важна како и одењето во јавните бањи. Првото бричење на еден млад човек се сметало за значајна пресвртница во церемонијата на неговото полнолетство. Римските бербери користеле различни алатки, вклучувајќи чешли, жилети, ножици и виклери, заедно со специјализирани инструменти за отстранување на брадата и отстранување на влакна.<ref name="hischild">{{citation|last=Chrisman|first=Oscar|title=The Historical Child|publisher=Richard G. Badger|date=1920|page=235|location=Boston}}.</ref> Некои бербери станале доста богати и влијателни, работејќи дуќани што привлекле муштерии од високото општество. Меѓутоа, повеќето бербери биле едноставни трговци што управувале со мали продавници или работеле на [[улица]], нудејќи ги своите услуги по пристапни цени. === Средновековие === Во текот на [[средновековието]] и пошироко, берберите имале повеќеслојна улога како [[Хирургија|хирурзи]] и заболекари покрај нивните традиционални услуги. Покрај задачите како стрижење, фризерство и бричење, берберите преземале хируршки зафати како што се крвопуштање, огнени чашки и клизми, како и вадење [[Заб|заби]], со што ја добиле титулата „берберски хирурзи“.<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/medicine/surgeons-and-surgical-spaces#the-barbers-shop|title=Surgeons and Surgical Spaces #The Barber's Shop|website=sciencemuseum.org.uk|access-date=2020-05-05}}</ref> == Поврзано == * [[Берберски занает]] * [[Фризер]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|}} * {{cite EB1911|wstitle=Barber|volume=3|short=x}} {{Div col}} * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Barba.html ''Barba'': entry in William Smith's ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities''] {{div col end}} [[Категорија:Занимања]] [[Категорија:Фризерство]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ ajdrlg5kyq60bjy35guxipx5iqxahdm Евровизија 2024 0 1344648 5630769 5629453 2026-09-21T19:10:09Z BT405 9277 5630769 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2024 | слоган = United by Music | слика = Eurovision_2024_stage_(stage_left).jpg | полуфинале1 = 7 мај 2024 | полуфинале2 = 9 мај 2024 | финале = 11 мај 2024 | издание = 68-то | домаќин = {{flagicon|Шведска}} [[SVT]] | место = Малмо Арена, [[Малмо]], [[Шведска]] | презентери = [[Петра Меде]] и [[Малин Акерман]] | радиодифузер = [[SVT]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 37 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Луксембург}} | не_учествуваат = {{flag|Бугарија}}, {{flag|Црна Гора}}, {{flag| Македонија}} | карта = ESC 2024 Map_2.svg | гласање = Гледачите од земјите учеснички и од „Остатокот од светот“ можеа да гласаат од почетокот на првата песна во финале/полуфинале па сè до 25 минути по завршувањето на последната изведба. Жири-комисиите гласаа само за време на генералните проби. | победник = {{flag|Швајцарија}}<br />[[Немо (пејач/ка)|Немо]] | победничка_песна = The Code | претходна = 2023 | следна = 2025 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2024''' беше 68-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Малмо]], [[Шведска]], откако [[Шведска]] победи на претходното издание со песната „[[Tattoo]]“ во изведба на [[Лорин (пејачка)|Лорин]]. Организиран од Европската радиодифузна унија (ЕБУ) и радиодифузерот домаќин [[SVT]], натпреварот се одржа во арената [[Малмо Арена]], а се состоеше од две полуфиналиња на 7 и 9 мај и големо финале на 11 мај 2024 година. Водители на трите емисии беа акротерката и водителка [[Петра Меде]] и актерката [[Малин Акерман]]. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Луксембург]] се врати на натпреварот по пауза од 31 година (нивното последно учество било во 1993 година), додека [[Бугарија]], [[Црна Гора]] и [[Македонија]] и понатаму не учествуваа од финансиски и други причини. Победник беше [[Швајцарија]] со песната „[[The Code]]“ во изведба на [[Немо (пејач/ка)|Немо]], освојувајќи 591 поен. Ова беше прва победа за Швајцарија по 1988 година и вкупно трета победа во историјата на земјата. == Место на одржување == На 7 јули 2023 година, ЕБУ и SVT објавија дека Малмо е избран за град домаќин на натпреварот во 2024 година, откако неколку други шведски градови поднесоа свои кандидатури. Малмо Арена беше домаќин на настанот, што го направи Малмо трет град кој бил домаќин на натпреварот повеќе од еднаш (по Стокхолм и Гетеборг). == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот остана ''United by Music'' (Обединети со музика), кој беше прогласен за постојан слоган од страна на ЕБУ. Значајна промена во системот на гласање беше воведена во финале: гласањето за публиката беше отворено уште пред изведувањето на првата песната, наместо по завршувањето на сите песни, враќајќи го системот кој последен пат бил користен во 2011 година. Дополнително, земјите од „Големата петорка“ (Франција, Германија, Италија, Шпанија, Обединетото Кралство) и земјата домаќин (Шведска) за првпат ги исполнија своите песни во живо во целост за време на полуфиналињата, наместо само куси исечоци. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 7 мај 2024 година. Во него учествуваа 15 земји. Германија, Обединетото Кралство и Шведска ги изведоа своите песни и гласаа во ова полуфинале, заедно со публиката од земјите кои не учествуваат („Остатокот од светот“). {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Силија Капсис || "Liar" || 6 || 67 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Теја Дора || "Рамонде" || 10 || 47 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Силвестр Бел || "Luktelk" || 4 || 119 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Bambie Thug || "Doomsday Blue" || 3 || 124 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || alyona alyona & Jerry Heil || "Teresa & Maria" || 2 || 173 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Полна}} || Луна || "The Tower" || 12 || 35 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Baby Lasagna || "Rim Tim Tagi Dim" || 1 || 177 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Hera Björk || "Scared of Heights" || 15 || 3 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Raiven || "Veronika" || 9 || 51 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Windows95man || "No Rules!" || 7 || 59 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Наталія Барбу || "In the Middle" || 13 || 20 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}} || Fahree feat. Ilkin Dovlatov || "Özünlə Apar" || 14 || 11 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Electric Fields || "One Milkali (One Blood)" || 11 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || iolanda || "Grito" || 8 || 58 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Луксембург}} || Тали || "Fighter" || 5 || 117 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 9 мај 2024 година. Во него учествуваа 16 земји. Франција, Италија и Шпанија ги изведоа своите песни и гласаа во ова полуфинале, како и публиката од „Остатокот од светот“. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Сара Бонти || "Loop" || 16 || 13 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Беса Кокеδηма || "Titan" || 15 || 14 |- style="background:#ccffcc;" | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Марина Сати || "Zari" || 5 || 86 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Немо || "The Code" || 4 || 132 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || Ајко || "Pedestal" || 11 || 38 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Калин || "We Will Rave" || 6 || 69 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Саба || "Sand" || 12 || 36 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ladaniva || "Jako" || 3 || 137 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Dons || "Hollow" || 7 || 72 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Nebulossa || "Zorra" || 8 (AQ) || 30 |- style="background:#ccffcc;" | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Megara || "11:11" || 14 || 16 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Нуца Бузаладзе || "Firefighter" || 8 || 54 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Mustii || "Before the Party's Over" || 13 || 18 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || 5miinust & Puuluup || "(Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi" || 6 || 79 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Голан || "Hurricane" || 1 || 194 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Gåte || "Ulveham" || 10 || 43 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 11 мај 2024 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Маркус и Мартинус || "Unforgettable" || 9 || 174 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || alyona alyona & Jerry Heil || "Teresa & Maria" || 3 || 453 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Исак || "Always on the Run" || 12 || 117 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Луксембург}} || Тали || "Fighter" || 13 || 103 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Јост Клејн || "Europapa" || DSQ || — |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Еден Голан || "Hurricane" || 5 || 375 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Силвестр Бел || "Luktelk" || 14 || 90 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Nebulossa || "Zorra" || 22 || 30 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || 5miinust & Puuluup || "(Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi" || 20 || 37 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Bambie Thug || "Doomsday Blue" || 6 || 278 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Dons || "Hollow" || 16 || 64 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Марина Сати || "Zari" || 11 || 126 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Оли Александер || "Dizzy" || 18 || 46 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Gåte || "Ulveham" || 25 || 16 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || iolanda || "Grito" || 10 || 152 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Ladaniva || "Jako" || 8 || 183 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Силија Капсис || "Liar" || 15 || 78 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Немо || "The Code" || 1 || 591 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Raiven || "Veronika" || 23 || 27 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Baby Lasagna || "Rim Tim Tagi Dim" || 2 || 547 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Нуца Бузаладзе || "Firefighter" || 21 || 34 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || Слиман || "Mon amour" || 4 || 445 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Калин || "We Will Rave" || 24 || 24 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Windows95man || "No Rules!" || 19 || 38 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || ''Забелешка: Холандија беше дисквалификувана пред финалето'' | — || — || — |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Марко Менгони / Анџелина Манго || "La noia" || 7 || 268 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Malmö 2024 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2024 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Liverpool 2023 | Следен = Eurovision Song Contest: Basel 2025 }} '''''Eurovision Song Contest: Malmö 2024''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2024 година. Албумот ги содржи песните од сите 37 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Titan | extra1 = Беса Кокеδηма (Албанија) | length1 = 3:00 | title2 = Jako | extra2 = Ladaniva (Ерменија) | length2 = 2:26 | title3 = One Milkali (One Blood) | extra3 = Electric Fields (Австралија) | length3 = 3:00 | title4 = We Will Rave | extra4 = Калин (Австрија) | length4 = 3:00 | title5 = Özünlə Apar | extra5 = Fahree feat. Ilkin Dovlatov (Азербејџан) | length5 = 3:00 | title6 = Before the Party's Over | extra6 = Mustii (Белгија) | length6 = 3:00 | title7 = Liar | extra7 = Силија Капсис (Кипар) | length7 = 2:54 | title8 = Pedestal | extra8 = Ајко (Чешка) | length8 = 2:27 | title9 = Sand | extra9 = Саба (Данска) | length9 = 3:00 | title10 = (Nendest) narkootikumidest ei tea me (küll) midagi | extra10 = 5miinust & Puuluup (Естонија) | length10 = 2:55 <!-- Останатите песни се дополнуваат според стандардниот редослед --> }} == Надворешни врски == == Наводи == <references /> {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Шведска музика]] [[Категорија:Малме]] [[Категорија:Музиката во 2024 година]] pb8twtl5u9bbb11baz1cw9x93p7swxv Ана Вески 0 1345009 5630862 5189283 2026-09-21T22:59:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630862 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Estraadilaulja Anne Veski.JPG|мини|Поп пејачката Ана Вески]] '''Ана Вески''' (родена '''Ен Варман''' 27 февруари 1956 година) е естонска поп пејачка. == Биографија == [[Податотека:Miss_Tallinn_88_(165)_Anne_Veski_(cropped).jpg|мини| Ана Вески во 1988 г]] Ана Вески е родена како Ен Ваарман во [[Рапла]], Естонија. Дипломирала на музичкото училиште во градот, по што влегла во Технолошкиот универзитет во Талин. По завршувањето на образованието, таа станала професионален пејач и почнала да работи како солист во групите Мобилен и Витамин. Нејзината прва значајна хит песна на естонски јазик била „Кралица на градината со рози“ во 1980 година. Други истакнати естонски хитови биле „Тропска ноќ “ во 1979 година, „''Последниот чин''“ во 1983 година и „ Дали ќе останеш или не“? во 1986 година. Организирајќи го ансамблот Немо, Вески ја започнала својата соло кариера во 1984 година. Истата година, таа учествувала на меѓународниот фестивал на песната Сопот во Полска. На натпреварот, таа ги добила Првите награди во две категории: Килибарното славејче за најдобра изведба на полска песна (со записот „ ''олка идолка'' “) и натпреварот за песна на интервизија за песната „''Надежда гасне''“. Првата награда за интервизија била всушност второпласирана позиција, бидејќи победничката Кристина Гижовска ја добила наградата Гран при.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pesnyagoda.by.ru/sopot.htm|title=The complete list of all participants and places until 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070102023506/http://pesnyagoda.by.ru/sopot.htm|archive-date=2 January 2007|accessdate=17 October 2007}} Pesnya goda site (ru) (pl)</ref> Популарните песни на руски јазик во нејзиниот репертоар вклучуваат „Земи ме со тебе 1983 година,<ref>''Poet Anna Veski'' (Anne Veski Sings. In Russian). Vinyl LP. [[Melodiya]]</ref> „Моја сакана моја“ 1994"Уживајте во животот", 2001. Во 1987 година, Вески настапуваше во естонскиот рокентар ''„Пингул кил“'' ( ''Затегната врвка'' ) со други значајни естонски пејачи и музичари како Урмас Алендер, Иво Лина и Тинис Меги . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tallinnfilm.ee/index.php?page=117&product_id=739&action=show_product_details|title=TallinnFilm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620022905/http://www.tallinnfilm.ee/index.php?page=117&product_id=739&action=show_product_details|archive-date=20 June 2009|accessdate=15 June 2009}}</ref> Во почетокот на 1990-тите, Вески и В. Довганиј организирале колекција на крзнена облека за продажба во [[Талин]] и [[Москва]]. == Семејство == Вески првпат се омажила со текстописецот Јак Вески (1956–1994) во 1977 година. Нивната ќерка Керли Вески е дипломат и работела во естонскиот конзулат во Москва. Двојката се развела во 1981 година. Вториот брак на Вески бил со нејзиниот менаџер Бено Белчиков. Белчиков починал на 1 мај 2022 година, на 74-годишна возраст. == Признанија == * Заслужен уметник на [[Естонска Советска Социјалистичка Република|Естонската ССР]] (1984) * Орден на Белата ѕвезда, V класа == Избрана дискографија == === Соло === * ''Ана Вески'' (1983) * Поет Ана Вески (1983) ЕП * Позади крутой поворот (1984) ЕП * ''Ветувам дека ќе те одведам во градината!'' (1985) * Ти ветувам градини (1985) * Уживај во животот (1986) ЕП * ''Исповедта'' (1995) * ''Карневал на љубовта'' (2000) * ''Дива'' (2000) * Не биди тажен човеку (2002) * ''Надеж'' (2003) * Не жали за ништо (2004) * ''Во живо 2008'' (2008) * ''Нема ангели'' (2009) * Како да се случи / Сè што се случува(2010) * ''Роденден за двајца'' (2011) * ''Калис, кула'' (2013) * ''Земете ја мојата песна'' (2016) * ''Ви благодарам: јубилејниот концерт во живо'' (2016) * ''Ана Вески „Тркалање, така се тркала времето“'' (2018) === Соработки === * Ане Вески и ансамблот „Мусик-Сеиф“ (1983), Ане Вески и Мусик-Сеиф * ''Ви благодарам!'' (1988), Ане Вески и Немо * Покана за танц бр. 9: Кралиците на летото(1998), Ана Вески и Марју Ланик * ''Роденден за двајца'' (2011), Ане Вески и Аин Тамесон == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * Anne Veski's Official [https://www.myspace.com/anneveski Myspace] * [https://web.archive.org/web/20090323060851/http://anneveski.ee/ Official site (in Estonian)] * [https://web.archive.org/web/20090301051841/http://www.anneveski.ru/ Official site (in Russian)] * [http://www.myhouse.ru/s.php/1761.htm Visiting the star Anne Veski: "I live like a queen!" (in Russian)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100103193113/http://www.myhouse.ru/s.php/1761.htm |date=2010-01-03 }} * https://news.err.ee/1608583693/music-manager-benno-beltsikov-dies [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1956 година]] [[Категорија:Естонија]] [[Категорија:Жени]] [[Категорија:Жени по националност и занимање]] [[Категорија:Естонски пејачки од 20 век]] bd6e0h3my1s98pj7odxhxdriuff37to Антиромски чувства 0 1345292 5630877 5597751 2026-09-22T01:36:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630877 wikitext text/x-wiki [[Податотека:České_Budějovice_29-6-2013_08.JPG|мини| Антиромски протест во [[Ческе Будјејовице|Ческе Будјејовице, Чешка]], 29 јуни 2013 година]] '''Антиромското чувство''' (исто така наречено '''антициганизам''', '''антироманизам''', или '''ромафобија''') е форма на фанатизам што се состои од непријателство, [[Предрасуда|предрасуди]], [[дискриминација]], [[расизам]] и [[ксенофобија]] која е специфично насочена кон [[Роми]]те (Роми, [[Синти]], [[Роми|Иберијци]] Велшки Роми, Фински Роми, [[Муслимански Роми]] и Романичал). Не-ромските патувачки групи во Европа, како што се Јенишите, ирските и шкотските чергари, честопати го добиваат името „[[Роми|цигани]]“ и како резултат на тоа, тие често се мешаат со ромскиот народ. Чувствата кои првично биле насочени против Ромите, насочени се и против други групи кои се скитници, чергари или кои постојано патуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rm.coe.int/adi-rom-2020-27-final-antigypsyism-causes-prevalence-consequences-poss/1680a6d053|title=Antigypsyism: Causes, prevalence consequences, possible responses|work=rm.coe.int|accessdate=14 December 2023}}</ref> Терминот ''антициганизам'' е препознаен од [[Европски парламент|Европскиот парламент]] и [[Европска комисија|Европската комисија]], како и од граѓанското општество.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://antigypsyism.eu/wp-content/uploads/2017/07/Antigypsyism-reference-paper-16.06.2017.pdf|title=Antigypsyism: Reference Paper|work=Antigypsyism.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213195456/http://antigypsyism.eu/wp-content/uploads/2017/07/Antigypsyism-reference-paper-16.06.2017.pdf|archive-date=13 February 2020|accessdate=24 January 2018}}</ref><ref>But is omitted from the online Oxford English Dictionary</ref> [[Муслимански Роми|Ромите муслимани]] може да се соочат со две форми на дискриминација: антиромските чувства и [[исламофобија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ndr.de/kultur/sendungen/freitagsforum/Muslimische-Roma-Doppelte-Diskriminierung,freitagsforum1008.html|title=Muslimische Roma: Doppelte Diskriminierung?}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.errc.org/press-releases/muslim-roma-win-discrimination-case-against-montenegro|title=Muslim Roma Win Discrimination Case Against Montenegro}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ihrc.org.uk/plight-of-the-roma-muslims-in-bulgaria/|title=Plight of the Roma Muslims in Bulgaria|date=20 May 2010}}</ref> == Етимологија == Во [[Ромски јазик|ромскиот јазик]], ''Ром'' е именка од машки род, што значи „човек од ромската етничка група“ или „маж, сопруг“, со множина ''Роми''. Меѓутоа, во повеќето случаи, на други јазици ''Ром'' се користи како описен термин за луѓе од двата [[Род (социологија)|пола]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://glosbe.com/en/rom/Rom|title=Rom in Romany (English-Romany dictionary)|last=n/a|first=Glosbe|date=2021-08-27|work=English-Romany Dictionary {{!}} Glosbe}}</ref> == Историја == === Во средниот век === [[Податотека:Enfant_enlevee_par_des_nomades.JPG|мини| Француски постер кој прикажува дете што е киднапирано од [[номади]]]] Во раните [[Византија|византиски]] записи од 13 век, ''Ацинганите'' се споменуваат како „[[Магија|волшебници]] ... кои се [[Сатана|сатански]] инспирирани, и се преправаат дека го предвидуваат непознатото“.<ref>George Soulis (1961): ''The Gypsies in the Byzantine Empire and the Balkans in the Late Middle Ages'' (Dumbarton Oaks Papers) Vol.15 pp.146–147, cited in David Crowe (2004): ''A History of the Gypsies of Eastern Europe and Russia'' (Palgrave Macmillan) {{ISBN|0-312-08691-1}} p.1</ref> Поробувањето на Ромите, главно земени како воени заробеници, во [[Дунавски кнежевства|Дунавските кнежевства]] за првпат е документирано кон крајот на 15 век. Во овие земји, било донесено опширно законодавство што ги делело Ромите во различни групи според нивните сопственици, вклучувајќи [[Болјар|благородници]], [[Цариградска патријаршија|патријаршија]] и државата.<ref name="Achim2004">{{Наведена книга|title=The Roma in Romanian History|url=https://archive.org/details/romainromanianhi0000achi|last=Achim|first=Viorel|date=2004|publisher=[[Central European University Press]]|isbn=9639241849|location=Budapest}}</ref> До 16 век, многу Роми кои живееле во [[Источна Европа|Источна]] и [[Средна Европа]] работеле како музичари, металски занаетчии и војници.<ref>David Crowe (2004): ''A History of the Gypsies of Eastern Europe and Russia'' (Palgrave Macmillan) {{ISBN|0-312-08691-1}} p.XI</ref> Како што се проширувало [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], Ромите, за кои се сметало дека „немаат видлива постојана професионална припадност“, биле симнати на најниското ниво од општественото скалило.<ref>Crowe (2004) p.2</ref> ==== Дакијци ==== [[Дакијци]]те ја формирале митската група на европски скитници, за која се вели дека е каста на Ромите. Тие наводно биле специјализирани за крадење деца и за производство на човечки изроди.<ref>Parker, Mike (1984) ''The World's Most Fantastic Freaks'', pp 50,51, OCTOPUS BOOKS, {{ISBN|0-7064-2145-0}}</ref> Тие се сметаат за криминално општество кое траело до 18 век,<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Police Files: The Spokane Experience 1853-1995|url=https://archive.org/details/isbn_9780870622861|last=Kienholz|first=M|publisher=Millwood Publishing|year=1999|isbn=0870622862|location=Spokane, Washington|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780870622861/page/n118 115]}}</ref> осакатувајќи ги децата за да можат да бидат продадени како професионални питачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rcin.org.pl/Content/14576/WA303_26570_2003-88_APH-03_o.pdf|title=Child abuse in Polish Towns|last=Karpiński|first=Andrzej|work=Digital Repository of Scientific Institutes|accessdate=November 14, 2018}}</ref> Се наведува дека Дакијците населувале делови од Шпанија неколку стотици години. Терминот порано, заедно со ''гитанос'', бил шпанско име за Роми.<ref name=":0" /> Тие исто така биле идентификувани како ''Компрачикос'' или ''Компрапекењос'' (што значи „купувачи-на-момчиња“) во „''Човекот што се смее''“ на Виктор Иго. Иго тврдел дека трагите на оваа група може да се најдат во казнените закони донесени од шпанската и англиската влада.<ref>{{Наведена книга|title=The Man who Laughs, Volume 1|last=Hugo|first=Victor|publisher=Little, Brown, and Company|year=1892|location=Boston|pages=30}}</ref> Наводно, потеклото на нивното име е поврзано со античкиот регион Дакија, поранешно кралство и подоцна римска провинција.<ref name=":0" /> === 16 и 17 век === Во [[Кралството Унгарија (1526–1867)|Кралска Унгарија]] во 16 век во времето на турската окупација, се појавила силна антиромска политика, бидејќи овие луѓе се сметале за осомничени како можни турски шпиони или како петта колона. Во таква атмосфера, тие биле протерани од многу локации и сè повеќе го прифаќале номадскиот начин на живот.<ref>Crowe (2004) p.1, p.34</ref> Првата антиромска легислатива била издадена во [[Маркгрофовија Моравија]] во 1538 година, а три години подоцна, [[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]] наредил Ромите од неговото царство да бидат протерани по серијата пожари во [[Прага]]. Во 1545 година, Аугсбургшкиот рајстаг објавил дека „кој ќе убие Циган (Ром), нема да биде виновен за никакво убиство“.<ref>Crowe (2004) p.34</ref> Поради масовните убиства што се случиле низ царството, владата морала да се вклучи за да „забрани давење на жени и деца Роми“.<ref>Crowe (2004) p.35</ref> Во Англија, Законот за Египќаните 1530 донесен од круната во Парламентот, им забранувал на Ромите да влезат во земјата, а оние што живеат во земјата морале да ја напуштат во рок од 16 дена. Ако не се стори тоа, може да дојде до конфискација на имотот, затворање и депортација. Актот бил изменет со Законот за Египќаните од 1554 година, кој наложил тие да го напуштат својот „непослушен, неактивен и безбожен живот“ и да усвојат стабилен начин на живот. За оние кои не успеале да се придржуваат, Тајниот совет дозволил убивање на Ромите кои не се смениле, „како предупредување за другите“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XVh8mB-7n7wC&pg=PA21|title=English gypsies and state policies|last=Mayall|first=David|publisher=Univ of Hertfordshire Press|year=1995|isbn=978-0-900458-64-4|series=f Interface collection Volume 7 of New Saga Library|volume=7|pages=21, 24|access-date=28 February 2010}}</ref> Во 1660 година, [[Луј XIV|кралот Луј XIV]] им забранил на Ромите да престојуваат во Франција.<ref name="romahistory.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.romahistory.com/en/2-5-4.htm|title=The History of the Roma: 2.5.4: 1647 to 1714|last=Knudsen|first=Marko D.|publisher=Romahistory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017082735/http://www.romahistory.com/en/2-5-4.htm|archive-date=17 October 2013|accessdate=24 December 2014}}</ref> === 18 век === Во 1710 година, [[Јосиф I (Свето Римско Царство)|Јосиф I, светиот римски цар]], издал указ против Ромите, наредувајќи „сите возрасни мажи да бидат обесени без судење, додека жените и младите мажи да бидат камшикувани и протерани засекогаш“. Покрај тоа, во [[Кралство Бохемија|кралството Бохемија]], на мажите Роми требало да им се отсече десното уво, а во [[Маркгрофовија Моравија]], левото уво требало да биде отсечено. Овие осакатувања им овозможува на властите да ги идентификуваат лицата како Роми при нивно второ апсење. Уредбата ги охрабрила локалните власти да ги ловат Ромите во нивните области со наметнување парична казна. Секој што им помагал на Ромите требало да биде казнет со принудна работа во траење од пола година. Како резултат, се случиле масовни убиства на Ромите низ Светото Римско Царство. Во 1721 година, [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] го изменил декретот за да вклучи егзекуција на возрасна жена Ромка.<ref>Crowe (2004) p.36-37</ref> Во 1774 година, [[Марија Терезија]] од [[Хабсбуршка Монархија|Австрија]] издала уредба со која се забранува брак меѓу Роми. Ако Ромка се мажи за не-Ром, таа морала да приложи доказ за сфаќање на [[Римокатоличка црква|католичките]] начела, а мажот Ром „морал да ја докаже својата способност да издржува сопруга и деца“. Циганските деца над петгодишна возраст биле одземани и воспитувани во неромски семејства“.<ref>Crowe (2004) p.75</ref> === 19 век === Во Соединетите Американски Држави за време на дебатата во Конгресот во 1866 година во врска со Четиринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави, кој потоа ќе им даде државјанство на сите лица родени на територијата на САД, покренат бил приговор дека последица од донесувањето на амандманот ќе биде давање државјанство на Ромите и други групи кои некои ги сметале за непожелни.<ref>''[[Congressional Globe]]'', 1st Session, [[39th United States Congress|39th Congress]], [http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llcg&fileName=073/llcg073.db&recNum=12 p. 2891] (1866)</ref> Во [[Бугарија]] во 1876 година имало погром, од страна на селаните од [[Копривштица]]: масакр на муслиманските Роми.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.gitanos.org/documentos/1.1-KEN-his_HistoricalDictionaryoftheGypsies.pdf |title=Historical Dictionary of the Gypsies (Romanies) |accessdate=2024-04-06 |archive-date=2023-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122185723/https://www.gitanos.org/documentos/1.1-KEN-his_HistoricalDictionaryoftheGypsies.pdf |url-status=dead }}</ref> === Геноцид на Ромите === [[Податотека:Bundesarchiv_R_165_Bild-244-47,_Asperg,_Deportation_von_Sinti_und_Roma.jpg|десно|мини|250x250пкс| Германската нацистичка депортација на Синти и Роми од Асперг, 1940 година]] Прогонството на Ромите го достигнало својот врв за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во [[Геноцид на Ромите|Геноцидот на Ромите]] за време на [[Холокауст]]от. Ромските заедници во Средна и Источна Европа биле помалку организирани од [[Евреи|еврејските]] заедници; и како резултат на тоа, мобилните одреди за убивање кои патувале од село до село и ги масакрирале нивните жители Роми каде што живееле, вообичаено оставале неколку или никакви записи за бројот на Роми кои ги убиле на овој начин. И покрај тоа што во неколку случаи се појавиле документирани докази за масовни убиства,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Mue8a5Rwyi0C&q=824&pg=PA63|title=Messages of Murder: A Study of the Reports of the Einsatzgruppen of the Security Police and the Security Service, 1941–1943|last=Headland|first=Ronald|publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press|year=1992|isbn=978-0-8386-3418-9|page=63|access-date=17 February 2010}}</ref> не е лесно да се процени вистинскиот број на жртви. Историчарите проценуваат дека меѓу 220.000 и 500.000 Роми биле убиени од Германците и нивните соработници — 25% до над 50% од речиси еден милион Роми кои живееле во Европа во тоа време.<ref name="USHMM_2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005219|title=Holocaust Encyclopedia – Genocide of European Roma (Gypsies), 1939–1945|publisher=United States Holocaust Memorial Museum (USHMM)|accessdate=9 August 2011}}</ref> Темелното истражување на [[Јан Ханкок]] открило дека бројот на загинати е околу 1,5 милиони.<ref name="Milton_estimates">{{Наведување|last=Hancock|first=Ian|title=The Historiography of the Holocaust|pages=383–396|year=2004|chapter=True Romanies and the Holocaust: A Re-evaluation and an overview|chapter-url=https://isurvived.org/2Postings/Hancock_Rom-Holocaust.html|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-1-4039-9927-6}}</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1986-044-08,_Stein-Pfalz,_Eva_Justin_bei_Schädelmessung.jpg|мини|Ева Џастин ги проверува карактеристиките на лицето на Ромка како дел од нејзините „расни студии“]] Нацистичката расна идеологија ги ставила [[Роми]]те, Евреите, Словените и Црнците на дното на расната скала.<ref name="Simone Gigliotti 2005. Pp. 14">Simone Gigliotti, Berel Lang. ''The Holocaust: a reader''. Malden, Massachusetts, USA; Oxford, England, UK; Carlton, Victoria, Australia: Blackwell Publishing, 2005. Pp. 14.</ref> Германските [[Нирнбершки закони|закони од Нирнберг]] од 1935 година им го одзеле државјанството на Евреите, го конфискувале имотот и ги криминализирале сексуалните односи и браковите на Евреите со Аријците. Овие закони биле проширени и врз Ромите. Ромите ги сметале за крајно инфериорни, но верувале дека Ромите имаат некои далечни „ариевски“ корени: европски народ со значително северозападно индиско потекло, или она што буквално се сметало за ариевско. Слично на европските Евреи, особено Ашкеназите, Ромите брзо стекнале европски гени преку ропство и мешани бракови по нивното пристигнување во Европа пред 1.000 години. Во [[Протекторат Чешка и Моравија|Протекторатот Чешка и Моравија]], нацистичкиот геноцид врз Ромите бил толку темелен, што го истребил мнозинството [[Бохемискоромски јазик|бохемискоромски]] говорители, за на крајот да доведе до изумирање на јазикот во 1970 година, со смртта на последниот познат говорител на овој јазик, Хана Шебкова. Во Данска, Грција и во мал број други земји, отпорот на домородното население ги спречило планираните нацистички депортации и истребување на Ромите. Во повеќето освоени земји (на пример, во балтичките земји), локалната соработка со нацистите го забрзала убиството на речиси сите локални Роми. Во [[Независна Држава Хрватска|Хрватска]], поради хрватските соработници на [[усташи]]те преживеале само мал дел од хрватските Роми (и Евреи). Во 1982 година, [[Западна Германија]] официјално признала дека е извршен геноцид врз Ромите.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yTylND961ZMC&q=Herzog|title=The East European gypsies: regime change, marginality, and ethnopolitics|last=Barany|first=Zoltan D.|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-00910-2|pages=265–6}}</ref> Пред ова тие често тврделе дека, за разлика од Евреите, Ромите и Синтите не биле мета на расни убиства, туку тоа се случувало поради „криминални“ причини. === Католичката црква ја презема одговорноста === На 12 март 2000 година, папата [[Јован Павле II]] упатил официјално јавно извинување до, меѓу другите групи на луѓе погодени од католичкото прогонство, на ромскиот народ, и го молел Бога за прошка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-mar-13-mn-8338-story.html|title=Pope Apologizes for Catholic Sins Past and Present|date=13 March 2000}}</ref> На 2 јуни 2019 година, [[Папа Франциск|папата Франциск]] за време на состанокот со членовите на романската ромска заедница, ја признал историјата на [[Римокатоличка црква|Католичката црква]] за промовирање „дискриминација, сегрегација и малтретирање“ на [[Роми]]те низ целиот свет, се извинил и побарал од ромскиот народ прошка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48490942|title=Pope apologises to Roma for Catholic discrimination|date=2 June 2019|work=BBC News}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cruxnow.com/pope-in-romania/2019/06/02/pope-apologizes-to-gypsies-for-discrimination-and-segregation/|title=Pope apologizes to gypsies for 'discrimination and segregation'|last=Claire Giangravè|date=2019-06-02|publisher=Cruxnow.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602152946/https://cruxnow.com/pope-in-romania/2019/06/02/pope-apologizes-to-gypsies-for-discrimination-and-segregation/|archive-date=2 June 2019|accessdate=2019-07-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/pope-francis-asks-forgiveness-for-historical-mistreatment-of-11589638|title=Pope Francis asks forgiveness for historical mistreatment of Roma people|work=CNA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608115907/https://www.channelnewsasia.com/news/world/pope-francis-asks-forgiveness-for-historical-mistreatment-of-11589638|archive-date=8 June 2019|accessdate=2 June 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/4bc86fcdd6f1426fb551ff9e954dbb57|title=Pope apologizes for history of discrimination against Roma|last=Dumitrache|first=Nicolae|last2=Winfield|first2=Nicole|date=2 June 2019|work=AP News}}</ref> == Современ антициганизам == Во извештајот од 2011 година, издаден од [[Амнести интернешенал]], се вели дека „систематска дискриминација се одвива против околу 10 милиони Роми низ Европа. Организацијата ги документирала неуспесите на владите ширум континентот да ги исполнат своите обврски“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur01/005/2011/en/|title=Amnesty International – International Roma Day 2011 Stories, Background Information and video material|date=7 April 2011|publisher=Amnesty International|location=AI Index: EUR 01/005/2011|accessdate=15 May 2011}}</ref> Антициганизмот продолжи и во 2000-тите, особено во [[Словачка]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.amnesty.org/wire/February2002/Europe_Roma|title=Amnesty International|publisher=Web.amnesty.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012191514/http://web.amnesty.org/wire/February2002/Europe_Roma|archive-date=12 October 2007|accessdate=17 May 2012}}</ref> [[Унгарија]],<ref>{{Наведено списание|last=The Christian Science Monitor|date=13 February 2008|title=Hungary's anti-Roma militia grows|url=http://www.csmonitor.com/2008/0213/p07s02-woeu.html|journal=The Christian Science Monitor}}</ref> [[Словенија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.humanrightspoint.si/node/12|title=roma &#124; Human Rights Press Point|publisher=Humanrightspoint.si|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310074602/http://www.humanrightspoint.si/node/12|archive-date=10 March 2012|accessdate=17 May 2012}}</ref> и [[Република Косово|Косово]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gfbv.de/inhaltsDok.php?id=612|title=Roma and Ashkali in Kosovo: Persecuted, driven out, poisoned|last=Gesellschaft fuer bedrohte Voelker – Society for Threatened Peoples|publisher=Gfbv.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20070806163105/http://www.gfbv.de/inhaltsDok.php?id=612|archive-date=6 August 2007|accessdate=17 May 2012}}</ref> Во Бугарија, професорот Огњан Сапарев напишал написи во кои се вели дека „Циганите“ се културно склони кон кражба, и го користат својот малцински статус за да го „уценуваат“ мнозинството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bghelsinki.org/en/news/bg/single/mp-publishes-inflammatory-article-against-the-roma/|title=MP publishes inflammatory article against the Roma|work=bghelsinki.org}}</ref> Официјални претставници на [[Европска Унија|Европската Унија]] ги осудиле и Чешката Република и Словачка во 2007 година за насилна сегрегација на ромските деца од редовните училишта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/11/15/europe/EU-GEN-EU-Roma-Discrimination.php|title=IHT.com|date=29 March 2009|publisher=IHT.com|accessdate=17 May 2012}}</ref> Според најновото истражување за криминалот од омраза за човекови права, Ромите рутински трпат напади на градските улици и на други јавни места додека патуваат до и од домовите и пазарите. Во голем број сериозни случаи на насилство, напаѓачите напаѓале цели семејства во нивните домови или цели заедници во населбите во кои претежно се сместени Роми. Распространетите обрасци на насилство понекогаш се насочени и кон предизвикување непосредна штета на Ромите, без разлика помеѓу возрасни, постари и мали деца и физичко искоренување на присуството на Роми во градовите во неколку европски земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.humanrightsfirst.org/discrimination/pages.aspx?id=85|title=Human Rights First Report on Roma|publisher=Humanrightsfirst.org|accessdate=17 May 2012}}</ref> === Јавно мислење === Степенот на негативните ставови кон Ромите варира низ различни делови на Европа. {| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin-left:1em" | colspan="2" style="width:100px;" |Евробарометар 2019: процент на луѓе на кои би им било во ред ако нивно дете е во љубовна врска со Ром/ Ромка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2251|title=Discrimination in the European Union|work=Europa.eu|accessdate=8 January 2023}}</ref> |- ! style="background:#dedede;" |Држава ! style="background:#dedede;" |Процент |- |{{Знаме|United Kingdom}} |74% |- |{{Знаме|Sweden}} |71% |- |{{Знаме|Netherlands}} |69% |- |{{Знаме|Spain}} |65% |- |{{Знаме|France}} |57% |- |{{Знаме|Ireland}} |57% |- |{{Знаме|Finland}} |53% |- |{{Знаме|Luxembourg}} |52% |- |{{Знаме|Germany}} |51% |- |{{Знаме|Denmark}} |48% |- |{{Знаме|Poland}} |43% |- |{{Знаме|Belgium}} |37% |- |{{Знаме|Croatia}} |36% |- |{{Знаме|Slovenia}} |36% |- |{{Знаме|Austria}} |35% |- |{{Знаме|Portugal}} |33% |- |{{Знаме|Latvia}} |32% |- |{{Знаме|Romania}} |31% |- |{{Знаме|Estonia}} |29% |- |{{Знаме|Slovakia}} |29% |- |{{Знаме|Hungary}} |27% |- |{{Знаме|Italy}} |26% |- |{{Знаме|Malta}} |24% |- |{{Знаме|Cyprus}} |23% |- |{{Знаме|Czech Republic}} |23% |- |{{Знаме|Lithuania}} |22% |- |{{Знаме|Greece}} |21% |- |{{Знаме|Bulgaria}} |14% |- |} === Европска Унија === Практиката на сместување на ученици Роми во сегрегирани училишта или паралелки останува широко распространета во земјите низ Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.errc.org/cikk.php?cikk=2743|title=The Impact of Legislation and Policies on School Segregation of Romani Children|year=2007|publisher=European Roma Rights Centre|page=8|archive-url=https://web.archive.org/web/20090729181110/http://www.errc.org/cikk.php?cikk=2743|archive-date=29 July 2009|accessdate=21 July 2009}}</ref> Многу ромски деца учат во ромски училишта кои нудат образование со послаб квалитет, и кои понекогаш се во лоша состојба, или пак, учат во посебни одделенија само за Роми во мешаните училишта. Многу деца Роми се испраќаат на часови за ученици со потешкотии во учењето. Тие се праќаат и во таканаречените „деликвентни училишта“, со различни прекршувања на човековите права.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eumap.org/topics/minority/reports/roma_education/report/vol1.pdf|title=Equal access to quality education for Roma, Volume 1|year=2007|publisher=Open Society Institute – EU Monitoring and Advocacy Program (EUMAP)|pages=18–20, 187, 212–213, 358–361|archive-url=https://web.archive.org/web/20070407092622/http://www.eumap.org/topics/minority/reports/roma_education/report/vol1.pdf|archive-date=7 April 2007}}</ref> Ромите во европските градови често се обвинети за злосторства како џебни кражби. Во 2009 година, документарниот филм на [[Би-би-си]] наречен ''Крадци на деца Цигани'' покажал дека ромски деца биле киднапирани и малтретирани од ромски банди од Романија. Децата честопати ги држеле заклучени во бараки во текот на ноќта и ги испраќале да крадат преку ден.<ref name="BBC Gypsy Gangs" /> Сепак, ''Чачипе'', добротворна организација која работи за човековите права на Ромите, тврди дека оваа програма промовира „популарни стереотипи против Ромите кои придонесуваат за нивната маргинализација и обезбедуваат легитимитет на расистичките напади против нив“, и дека сугерира дека питачење и [[Сексуална злоупотреба на деца|експлоатација на деца]] е „вродено во ромската култура“. Меѓутоа, добротворната организација признала дека некои од инцидентите кои биле детално наведени во програмата всушност навистина се случиле.<ref name="IRR1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.irr.org.uk/news/bbc-documentary-about-roma-children-sparks-outrage/|title=BBC documentary about Roma children sparks outrage|last=Miranda Wilson|date=17 December 2009|publisher=Institute for Race Relations|accessdate=2 May 2015|archive-date=2020-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629042217/http://www.irr.org.uk/news/bbc-documentary-about-roma-children-sparks-outrage/|url-status=dead}}</ref> Документарецот шпекулира дека во [[Милано]], Италија, едно ромско дете можело да украде дури 12.000 евра за еден месец; и дека во градот оперирале дури 50 такви малтретирани деца Роми. Филмот ја опишува врската помеѓу сиромаштијата, дискриминацијата, криминалот и експлоатацијата.<ref name="BBC Gypsy Gangs">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8226580.stm|title=How Gypsy gangs use child thieves|last=Bagnall|first=Sam|date=2 September 2009|work=BBC News}}</ref> Студија на Обединетите нации<ref>{{Наведена книга|url=http://roma.undp.sk/online.php|title=Avoiding the Dependence Trap: A Regional Human Development Report|last=Ivanov|first=Andrey|date=December 2002|publisher=United Nations Development Programme|isbn=92-1-126153-8|chapter=7|access-date=29 December 2008|chapter-url=http://roma.undp.sk/reports_contents.php?parent_id=1&id=229|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205182000/http://roma.undp.sk/online.php|archive-date=5 December 2008|df=dmy-all}}</ref> покажала дека Ромите кои живеат во европските земји се апсат за грабежи многу почесто од другите групи. [[Амнести интернешенал]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.amnesty.org/wire/February2002/Europe_Roma|title=Anti-Roma racism in Europe|last=Denesha|first=Julie|date=February 2002|publisher=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012191514/http://web.amnesty.org/wire/February2002/Europe_Roma|archive-date=12 October 2007|accessdate=26 August 2007}}</ref> и групите за права на Ромите, како што е ''Унијата Роми,'' обвинуваат за широко распространетиот институционализиран расизам и прогон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unionromani.org/pueblo_in.htm#situacion|title=Rromani People: Present Situation in Europe|publisher=Union Romani|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820014003/http://www.unionromani.org/pueblo_in.htm|archive-date=20 August 2007|accessdate=26 August 2007}}</ref> Стотици луѓе од Остравице, во планините [[Бескиди]] во Чешка, потпишале петиција против планот за преселување на ромските семејства од градот [[Острава]] во нивниот град, во страв од Ромите, како и тврдејќи дека нивните училишта нема да можат да се справат со прилив на деца Роми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zpravy.aktualne.cz/village-rallies-against-roma-influx/r~i:article:619339/|title=Village rallies against Roma influx|date=15 October 2008|work=Aktuálně.cz}}</ref> Во 2009 година, панелот за антирасизам на ОН обвини дека „Циганите трпат широко распространет расизам во Европската унија“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2009/apr/23/eu-roma-racism-discrimination|title=Gypsies suffer widespread racism in European Union|last=Traynor|first=Ian|date=23 April 2009|work=Guardian|access-date=26 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100809025320/http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/23/eu-roma-racism-discrimination|archive-date=9 August 2010|location=London}}</ref> ЕУ започнала програма под наслов [[Декада за вклучување на Ромите]] за борба против овој и други проблеми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.romadecade.org/|title=期間工バイブル【バイト・転職求人検索のコペル】|work=Romadecade.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20051126163332/http://www.romadecade.org/|archive-date=26 November 2005|accessdate=24 January 2018}}</ref> [[Податотека:Sap34.jpg|лево|мини| Антицигански протести во [[Софија]], 2011 година]] Во 2011 година во Бугарија, широко распространетиот антироманизам кулминирал со антиромски протести како одговор на убиството на Ангел Петров по наредба на Кирил Рашков, ромски водач во селото [[Катуница]]. Во подоцнежното судење, убиецот Симеон Јосифов бил осуден на 17 години затвор.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204226204576599331889606992|title=Anti-Roma Protests Escalate - WSJ.com|date=29 September 2011|access-date=17 May 2012|publisher=Online.wsj.com}}</ref> Во 2009 година, бугарскиот премиер [[Бојко Борисов]] ги нарекол Ромите „лош човечки материјал“. Потпретседателот на [[Партија на европски социјалисти|Партијата на европските социјалисти]], Јан Маринус Виерсма тврдел дека тој „веќе ја преминал невидливата граница помеѓу [[Десен популизам|десничарскиот популизам]] и екстремизмот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socialistgroup.eu/gpes/public/detail.htm?id=116844&section=NER&category=NEWS|title=Challenge to EPP over leader's statement on bad human material|date=6 February 2009|publisher=Socialistgroup.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323050511/http://www.socialistgroup.eu/gpes/public/detail.htm?id=116844&section=NER&category=NEWS|archive-date=23 March 2012}}</ref> === Земји кои не се членки на ЕУ === Кога на ромските [[Бегалец|бегалци]] им било дозволено да влезат во Канада во 1997 година, 25 луѓе, вклучително и [[Неонацизам|неонацисти]], организирале протест пред мотелот каде што престојувале бегалците. Демонстрантите држеле натписи со текст: „Свирнете ако мразите Цигани“, „Канада не е корпа за отпадоци“ и слично.<ref>''[[R. v. Krymowski]]'' [2005] 1 S.C.R. 101.</ref> Од крајот на [[Косовска војна|Косовската војна]] во јуни 1999 година, околу 80% од Ромите на [[Република Косово|Косово]] биле протерани, што изнесува приближно 100.000 протерани.<ref name="cahn">{{Наведување|last=Claude Cahn|year=2007|title=Birth of a Nation: Kosovo and the Persecution of Pariah Minorities|journal=[[German Law Journal]]|volume=8|number=1|issn=2071-8322|url=http://www.germanlawjournal.org/pdfs/Vol08No01/PDF_Vol_08_No_01_81-94_SI_Cahn.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215183028/http://www.germanlawjournal.org/pdfs/Vol08No01/PDF_Vol_08_No_01_81-94_SI_Cahn.pdf|archivedate=15 February 2015}}</ref> {{Rp|82}} За периодот 1999–2006 година, [[Европски центар за права на Ромите|Европскиот центар за правата на Ромите]] документирал бројни злосторства извршени од страна на етничките Албанци на Косово со цел да се исчисти регионот од неговото ромско население заедно со другите неалбански етнички заедници. Овие злосторства вклучуваат убиство, киднапирање и незаконско притворање, тортура, силување, палење, конфискација на куќи и друг имот и принудна работа. Цели ромски населби биле запалени до темел од Албанците.<ref name="cahn" /> {{Rp|82}} На Ромите што останале во Косово, систематски им се ускратени основните човекови права. Тие „живеат во состојба на сеприсутен страв“<ref name="cahn" /> {{Rp|83}} и рутински се заплашувани, вербално малтретирани и периодично напаѓани на расистичка основа од Албанците.<ref name="cahn" /> {{Rp|83}} Ромската заедница на Косово се смета за уништена во најголем дел.<ref name="cahn" /> {{Rp|93}} Во [[Норвешка]], Ромите, како и другите маргинализирани групи, биле стерилизирани од државата, практика која траела до 1977 година. Во периодот 1934-1977 година биле извршени вкупно 125 стерилизации на Роми во Норвешка, што претставува 0,00288% од вкупниот број на документирани стерилизации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009022600074|title=Sterilisering av tatere 1934-1977|last=Haave|first=Per|date=2000}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=j5TdqodY_QwC&q=Norway+roma+sterilisation&pg=PA173|title=The Nordic peace|last=Hannikainen|first=Lauri|last2=Åkermark|first2=Sia Spiliopoulou|publisher=Ashgate|year=2003|isbn=978-0-7546-1417-3|editor-last=Clive|editor-first=Archer|location=Aldershot|pages=171–197|chapter=The non-autonomous minority groups in the Nordic countries|editor-last2=Joenniemi|editor-first2=Pertti}}</ref> [[Роми во Турција|Ромите во Турција]] имаат многу проблеми во секојдневниот живот, на пример на работа, или мистериозна смрт, како што била на млад турски војник Ром од [[Источна Тракија]] во мај 2021 година, кој ја отслужил својата воена служба во Итлиб, потоа Ромите биле исклучени од помош против корона во 2020 година, исклучени од помош после земјотресот во 2023 година, протерани од местата каде живеат повеќе од век како Сулукуле во 2007 година и Бајрамич во 1970 година. Поради исклученоста, многумина максимално го негираат своето ромско потекло и се преправаат дека се Турци.<ref>{{Наведено списание|last=Özateşler|first=Gül|year=2017|title=Multidimensionality of exclusionary violence|url=https://www.jstor.org/stable/26413989|journal=Ethnicities|volume=17|issue=6|pages=792–815|doi=10.1177/1468796813518206|jstor=26413989}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.errc.org/news/romani-domari-and-abdal-earthquake-victims-face-discrimination-and-hate-crimes-in-turkey|title=Romani, Domari, and Abdal earthquake victims face discrimination and hate crimes in Turkey}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://stockholmcf.org/discrimination-against-roma-in-turkey-increased-during-the-pandemic-report/|title=Discrimination against Roma in Turkey increased during the pandemic: Report|date=21 February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.qantara.de/content/interview-with-the-turkish-roma-musician-balik-ayhan-kucukboyaci-we-roma-are-more-than-just|title=Interview with the Turkish Roma musician "Balik" Ayhan Kucukboyaci: "We Roma are more than just entertainers" - Qantara.de|date=22 October 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://crd.org/2022/11/03/roma-in-turkey-discrimination-exclusion-deep-poverty-and-deprivation/|title=Roma in Turkey: Discrimination, exclusion, deep poverty and deprivation|date=3 November 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-roma-landrights-idUSKBN19A1WE|title=Istanbul's ancient Roma community falls victim to building boom|date=19 June 2017|work=Reuters}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dailysabah.com/turkey/minorities/turkish-romani-community-expects-concrete-steps-on-its-problems|title=Turkish Romani community expects 'concrete steps' on its problems|date=8 April 2022|work=[[Daily Sabah]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.duvarenglish.com/topics/caner-sarmasik|title=Caner Sarmaşık}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.duvarenglish.com/roma-in-turkey-suffer-from-lack-of-work-hunger-and-extreme-poverty-study-shows-news-60135|title=Roma in Turkey suffer from lack of work, hunger, and extreme poverty, study shows|date=13 January 2022}}</ref> Според организацијата за правата на ЛГБТ и добротворната организација ''Стоунвол'', антироманизмот постои во Обединетото Кралство.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.stonewall.org.uk/documents/pdf_cover__content.pdf|title=Understanding Prejudice: Attitudes towards minorities|last=[[Gill Valentine]]|last2=Ian McDonald|publisher=[[Stonewall (charity)|Stonewall]]|page=14|quote="They were also criticised in cultural terms for not belonging to a community and allegedly having a negative impact on the environment: for example, they are unsightly, dirty or unhygienic. A clear distinction was also made between Romany Gypsies, respected for their history and culture, and travellers or modern Gypsies."|access-date=10 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926083253/http://stonewall.org.uk/documents/pdf_cover__content.pdf|archive-date=26 September 2013}}</ref> Во 2008 година, британските медиуми објавиле дека Ромите и чергарите доживуваат повисок степен на дискриминација од која било друга етничка група во Британија, вклучувајќи ги и барателите на азил. Анкетата на Мори покажала дека една третина од испитаниците признале дека имаат предрасуди кон Ромите и чергарите.<ref name="shields1">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/no-blacks-no-dogsno-gypsies-860873.html|title=No blacks, no dogs, no Gypsies|last=Shields|first=Rachel|date=6 July 2008|work=The Independent|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/no-blacks-no-dogsno-gypsies-860873.html|archive-date=7 May 2022|location=London}}</ref> == Во популарната култура == Во медиумите, Ромите, особено Ромките, се стереотипи дека имаат магична моќ. Филмовите како ''[[Кралот на циганите|Кралот на Циганите]]'', ''[[Дом за бесење]]'' и ''Алекс и Џипси'' ги потврдиле и ги зајакнале негативните стереотипи за жените Ромки. Песната на [[Шер]] „Цигани, скитници и крадци“ ги зајакнала негативните стереотипи за жените Ромки.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=chG_WdMQGgIC&pg=PA52|title=Ethnic Women: A Multiple Status Reality|last=Demos|first=Vasilikie|date=16 February 1994|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-882289-23-3|page=52}}</ref> Во литературата, Ромките се претставени како промискуитетни и предизвикувачки.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MQ-TRQeRUw4C&pg=PA35|title=Changing Genders in Intercultural Perspectives|last=Saunders|first=Barbara|last2=Foblets|first2=Marie-Claire|date=16 February 2024|publisher=Leuven University Press|isbn=978-90-5867-201-8|page=35}}</ref> == Дополнителна литература == *{{cite book | last=McGarry | first=Aidan | title=Romaphobia: The Last Acceptable form of Racism | publication-date=2017 | publisher=Zed Books | publication-place = London, United Kingdom | isbn=978-1-78360-401-2 | url=https://books.google.com/books?id=YnVjDgAAQBAJ | oclc=945390701}} *{{cite book | editor-last1=Selling | editor-first1=Jan | display-editors=et al | title=Antiziganism: What's in a Word? | publisher=Cambridge Scholars Publishing | publication-date=2015 | publication-place=Lady Stephenson Library, Newcastle upon Tyne, NE6 2PA, United Kingdom | isbn=1-4438-7226-1 | oclc=913333345 | url=https://books.google.com/books?id=xl8HCgAAQBAJ }} *{{cite book | last=Stewart | first=Michael | title=The Gypsy 'Menace': Populism and the New Anti-Gypsy Politics | date=13 February 2024 | publisher=Columbia University Press | isbn=9780231704281 | oclc=769547052 | url=https://books.google.com/books?id=69Jw2Ye5Vl8C}} *{{cite book | last=Donert | first=Celia | title=The Roma: The Struggle for Citizenship in Postwar Czechoslovakia | publisher=Cambridge University Press | publication-place=New York, NY, USA | publication-date=2017 | isbn=978-1-107-17627-0 | url=https://books.google.com/books?id=KrdADwAAQBAJ | oclc=991642570}} *{{cite book |last=Mirga-Kruszelnicka | first=Anna | title=Mobilizing Romani Ethnicity: Romani Political Activism in Argentina, Columbia and Spain | publisher=Central European University Press | publication-date=August 2, 2022 | publication-place=Budapest, Hungary | isbn=978-963-386-449-4 | issn=2786-2925 | url=https://books.google.com/books?id=aZ2OzgEACAAJ}} *{{cite book | editor-last1=Kóczé | editor-first1=Angéla | display-editors=et al | title=The Romani Women's Movement: struggles and debates in Central and Eastern Europe | publisher=Routledge | publication-place=Abingdon, Oxon, United Kingdom | publication-date=2019 | isbn=9781138485099 |oclc=1012343639 | url=https://books.google.com/books?id=2DVlDwAAQBAJ}} *{{cite book | last1=Bhopal | last2=Myers | first1=Kalwant | first2=Martin | title=Insiders, outsiders and others: Gypsies and identity | isbn=978-1-902806-71-6 | publisher=University of Hertfordshire Press | publication-date=Jun 2008 | oclc=609852606 | url=https://books.google.com/books?id=YlqFBR50PPMC}} *{{cite book | editor-last1=Glajar | editor-last2=Radulescu | editor-first1=Valentina | editor-first2=Domnica | title="Gypsies" in European literature and culture | publisher=Palgrave Macmillan | publication-place=New York, NY, USA | publication-date=2008 | isbn=978-1-349-37154-9 | oclc=156831916 | url=https://books.google.com/books?id=LZDFAAAAQBAJ}} *{{cite book | last=Matthews | first=Jodie | title=The Gypsy Woman: Representations in literature and visual culture | publisher=Bloomsbury Publishing: I.B. Tauris | publication-date=November 30, 2018 | publication-place= London, United Kingdom | isbn=9781788313810 | oclc=1226174067 | url=https://books.google.com/books?id=q7zPDwAAQBAJ}} *{{cite book | last=Mladenova | first=Radmila | title=Patterns of Symbolic Violence: The Motif of 'Gypsy' Child-theft across Visual Media| publisher= Heidelberg University Publishing | publication-date=2019 | language=en, de | isbn=978-3-947732-47-0 | doi=10.17885/heiup.483 | oclc=1126195043 | url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/483}} *{{cite book | last=Mladenova | first=Radmila | title=The 'White' Mask and the 'Gypsy' Mask in Film | publisher= Heidelberg University Publishing | publication-date=2022 | doi=10.17885/heiup.989 | hdl=20.500.12657/54669 | isbn=978-3-96822-131-1 | oclc=1369310763 | url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/54669}} *{{cite book | editor-last1=Mladenova | editor-first1=Radmila | display-editors=et al | title=Antigypsyism and Film / Antiziganismus und Film| publisher= Heidelberg University Publishing | publication-date=2020 | language=en, de | doi=10.17885/heiup.650 | isbn=978-3-96822-012-3 | url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/650?lang=en | last1=Mladenova | first1=Radmila | last2=Borcke | first2=Tobias Von | last3=Brunssen | first3=Pavel | last4=End | first4=Markus | last5=Reuss | first5=Anja | last6=Rose | first6=Romani | last7=Hadziavdic | first7=Habiba | last8=Hoffmann | first8=Hilde | last9=Brittnacher | first9=Hans Richard | last10=Reuter | first10=Frank | last11=Pócsik | first11=Andrea | last12=Nestler | first12=Peter | last13=Raatzsch | first13=André | last14=Heiler | first14=Rebecca | last15=Bila | first15=William | last16=Delfeld | first16=Jacques | last17=Von Hagen | first17=Kirsten | last18=Bauer | first18=Matthias | last19=Cortés | first19=Ismael | last20=Hope | first20=William | last21=Rucker-Chang | first21=Sunnie | last22=Heinz | first22=Sarah | last23=Wohl Von Hasenberg | first23=Lea | last24=Schmid | first24=Antonia }} == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [http://www.humanrightsfirst.org/discrimination/pages.aspx?id=85 Прв извештај за човековите права за насилството врз Ромите] * [http://www.coe.int/t/dg3/romatravellers/documentation/discrimination/knudsen_en.asp Интернет страница на Советот на Европа за антироманизмот] * [http://www.ezaf.org/ Европски центар за истражување на антициганизмот] * [http://www.osce.org/odihr/18148.html Портал на ОБСЕ/ОДИХР за прашањата на Ромите и Синтите] * [http://www.errc.org/ Европски центар за правата на Ромите] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Роми]] 18hj6fqprv6b4s3981ij2azu4dpd1a0 Абортус во Ерменија 0 1345567 5630730 5594655 2026-09-21T15:51:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630730 wikitext text/x-wiki '''Абортусот во Ерменија''' е легален на барање до 12 недели од бременоста, а во посебни околности помеѓу 12 и 22 недели.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.womenonwaves.org/en/page/5126/armenia--abortion-law|title=Armenia: Abortion Law}}</ref> [[Абортус]]от е легален од 23 ноември 1955 година, кога [[Ерменија]] била република на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref name="am">{{Наведен извештај|access-date=14 March 2017}}</ref><ref name="un">{{Наведена книга|url=https://www.un.org/esa/population/publications/abortion/|title=Abortion Policies: A Global Review|publisher=United Nations Population Division|year=2002|volume=Country Profiles|chapter=Armenia|format=DOC|access-date=14 March 2017|chapter-url=https://www.un.org/esa/population/publications/abortion/doc/armenia1.doc}}</ref> [[Бременост]]а може да се прекине на барање на трудницата до дванаесеттата недела и од медицински и социјални причини до дваесет и втората недела со одобрение од лекар.<ref name="am"/> Од 2016 година, кога бил усвоен законот за забрана на абортус по селективен пол, потребно е задолжително советување пред абортусот заедно со тридневен период на чекање. Законот бил критикуван дека користи абортус за селективен пол како изговор за ограничување на пристапот до абортус, иако владата го негирала тоа и тврдела дека нема намера да го доведе во прашање правото на жените да пристапат до безбеден абортус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://astra.org.pl/repronews/449-restrictions-in-the-law-on-abortion-in-armenia.html|title=Restrictions in the law on abortion in Armenia|publisher=ASTRA Central and Eastern European Women’s Network for Sexual and Reproductive Rights and Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927052403/http://astra.org.pl/repronews/449-restrictions-in-the-law-on-abortion-in-armenia.html|archive-date=27 September 2017|accessdate=22 December 2018}}</ref> Абортусот се користел како начин на [[Контрацепција|контрола на раѓањето]] во Ерменија <ref name="am"/> и бројот на [[Мајчинска смртност|смртни случаи на мајки]] од компликации од абортусот бил многу висок (помеѓу 10 и 20% според податоци од 2000 година). По големите реформи, бројот на смртни случаи се намалил на 5% во 2005 година. Во 2014 година, 21,77% од бременостите во Ерменија завршиле со абортус, што е благ пораст од историскиот минимум кој бил забележан во 2010 година (21,52%).<ref name="rate">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.johnstonsarchive.net/policy/abortion/ab-armenia.html|title=Historical abortion statistics, Armenia|last=Johnston|first=Wm. Robert|date=25 February 2017|work=Johnston's Archive|accessdate=14 March 2017}}</ref> Обединетите нации објавиле стапка на абортуси (изразена како број на абортуси на 1000 жени на возраст од 15-44 години) од 13,9 во 2004 година <ref name="un2007">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/esa/population/publications/2007_Abortion_Policies_Chart/2007AbortionPolicies_wallchart.htm|title=World Abortion Policies 2007|year=2007|publisher=United Nations|accessdate=14 March 2017}}</ref> и 16,9 во 2010 година.<ref name="un2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/policy/world-abortion-policies-2013.shtml|title=World Abortion Policies 2013|year=2013|publisher=United Nations|accessdate=14 March 2017}}</ref> == Селективен полов абортус == Ерменија, заедно со уште неколку земји, особено [[Народна Република Кина|Кина]] и [[Индија]], имаат проблем со абортусот по селективен пол.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/global-development/2018/feb/22/sex-selection-armenia-quandary|title='We lose 1,400 girls a year. Who will our boys marry?': Armenia's quandary|last=Moore|first=Suzanne|date=22 February 2018|work=The Guardian|access-date=22 December 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/europe/2013/09/21/gendercide-in-the-caucasus|title=Gendercide in the Caucasus|date=21 September 2013|work=The Economist|access-date=22 December 2018}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Michael|first=Marc|last2=King|first2=Lawrence|last3=Guo|first3=Liang|last4=McKee|first4=Martin|last5=Richardson|first5=Erica|last6=Stuckler|first6=David|date=2013|title=The Mystery of Missing Female Children in the Caucasus: An Analysis of Sex Ratios by Birth Order|journal=International Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=39|issue=2|pages=97–102|doi=10.1363/3909713|pmid=23895886|doi-access=free}}</ref> Ова предизвикало големи политички дебати, и на меѓународно и на национално ниво. Сепак, политиките на Ерменија за справување со ова прашање биле контроверзни и предмет на критики.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.safeabortionwomensright.org/armenia-network-of-advocates-for-womens-reproductive-rights-launched-in-armenia/|title=Network of advocates for women's reproductive rights launched in Armenia|publisher=International Campaign for Women's Right to Safe Abortion|accessdate=22 December 2018|archive-date=2020-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810164110/https://www.safeabortionwomensright.org/armenia-network-of-advocates-for-womens-reproductive-rights-launched-in-armenia/|url-status=dead}}</ref><ref name="low2016">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/21/law-to-cut-sex-selective-abortions-in-armenia-putting-lives-at-risk|title=Law to cut sex-selective abortions in Armenia 'putting lives at risk'|last=Low|first=Florence|date=21 October 2016|work=The Guardian|access-date=22 December 2018}}</ref> Во 2016 година, земјата усвоила регулативи за да ја спречи оваа практика. Селективниот полов абортус бил експлицитно забранет во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.safeabortionwomensright.org/armenia-sex-selection-banned/|title=ARMENIA – Sex selection banned|publisher=International Campaign for Women's Right to Safe Abortion|accessdate=22 December 2018|archive-date=2019-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003112810/http://www.safeabortionwomensright.org/armenia-sex-selection-banned/|url-status=dead}}</ref> Сепак, дури и пред 2016 година, Селективниот полов абортус бил имплицитно забранет, бидејќи од легализацијата на абортусот во 1955 година во Ерменија според советскиот закон, таа секогаш го ограничувала абортусот по првиот триместар, кога се случува селективниот полов абортус . Единственото нешто што се менувало неколку пати низ годините се причините што ги навела владата за да се одобри абортусот по 12 недели. Бидејќи изборот на пол никогаш не било одобрено поради законска причина, таквите абортуси секогаш биле технички нелегални.<ref>{{Наведени вести|url=https://armenianweekly.com/2011/11/23/the-baby-doom-selective-abortions-in-armenia/|title=The Baby Doom: Selective Abortions in Armenia|last=Nanore|first=Barsoumian|date=23 November 2011|work=The Armenian Weekly|access-date=22 December 2018}}</ref> Како таков, законот од 2016 година кој експлицитно го забранува абортусот поради избор на пол се сметал за непотребен и неприменлив. Дошло со голема контроверзност: услов за тридневен период на чекање. Постоела загриженост дека сиромашните жени од руралните средини нема да можат да си дозволат неколку пати да патуваат во градовите за да имаат безбедни абортуси, со што се зголемува стапката на небезбедни абортуси во земјата, особено ако се има предвид високата стапка на абортуси воопшто. Критиката за политиките на Ерменија кои се занимаваат со изборот на пол е дека тие не се фокусираат на културата која ги гледа жените како инфериорни и која го поттикнува изборот на пол поради начинот на кој девојките се девалвирани.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-armenia-women-abortion/armenians-urged-to-value-their-women-as-abortions-of-girls-skew-population-idUSKBN1CE08P|title=Armenians urged to value their women as abortions of girls skew population|last=Pujol-Mazzini|first=Anna|date=8 October 2017|work=Reuters|access-date=22 December 2018}}</ref> '''Социјални причини''' Според извештајот за 2020 година, Канцеларијата за човекови права на Ерменија, под раководство на Арман Татојан, објавила дека ерменското општество се соочило со фундаментални грешки во врска со абортусите по селективен пол. Според канцеларијата, селективниот полов абортус се пред се дискриминација кон женскиот пол и женската општествена улога.<ref name="(Pages 1169-1174)">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ombuds.am/en_us/site/ViewNews/1799|title=The issue of sex-selective abortion continues to remain a concern|last=Tatoyan|first=Arman|work=ombuds.am|publisher=The Human Rights Defender|accessdate=1 April 2023}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Постојат две страни на таквата склоност кон родова пристрасност. Според написот на [[Гардијан|The Guardian]] од октомвриското издание 2016 година, „Законот за намалување на Селективниот полов абортус во [[Ерменија]], „''ставувајќи ги животите во ризик''““, вели дека од гледна точка на старешините, паралелно со ниските пензии, се смета дека чуварот по обичај да биде најстариот син. Традиционално, семејството на ќерката има право да ја попречува да се грижи за нејзиното семејство од ориентација. Така, доколку нема момчиња во семејството, шансата да останат без грижа за време на постарите години драстично се зголемуваат, што ги прави машките генерации повеќе претпочитани. Слично на тоа, притисокот од страната на постарите врз жената ги мотивира жените да се стремат да имаат машки деца за да добијат добро почитувана позиција во семејството, да заработат гаранција за иднината и да се повлечат од постарите, како и од сопрузите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/21/law-to-cut-sex-selective-abortions-in-armenia-putting-lives-at-risk|title=Law to cut sex-selective abortions in Armenia "putting lives at risk."|last=G. S.|work=The Guardian|accessdate=1 April 2023}}</ref> Според истражувањето спроведено од [[United Nations Population Fund (UNFPA)|Фондот за население на Обединетите нации (УНФПА)]] во 2012 година во 2830 домаќинства низ [[Ерменија]], бројот на жени кои претпочитале да имаат син е 2,7 пати поголем од оние кои претпочитаат да имаат ќерка. Спротивно на тоа, секој втор испитаник (43,1%) немал родови преференци за дете. За второто дете, со оглед на случаите кога првото е машко, иако изборот сепак бил на момчиња, бројот на жени кои претпочитале девојче пораснал речиси два пати (32,2%). Едно од прашањата кои сè уште се присутни во ерменското општество се случаите кога одлуката била донесена под влијание на членовите на семејството, а не автономно од жените кои го раѓаат детето. Според податоците на [[Фонд за население на Обединетите нации|УНФПА]], спроведено на 368 анкетирани жени, одлуката за прекинување на тековната бременост ја земаат мажите и жените посебно, 47,1% заедно, а 5,9% од случаите одлуката ја зема свекрва. На прашањето дали имало притисок од семејна страна поврзан со полот на детето, само двајца не почувствувале никаков притисок. Преференциите на семејството, исто така, може да се сметаат за директен притисок врз изборот на пол, особено ако се има предвид дека претпочитањето на синовите во семејствата е шест пати поголемо од оној на девојчињата, со 64,7% и 11,8%, соодветно.<ref name="UN(2012)">{{Наведена мрежна страница|url=https://armenia.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Sex-selective_abortions_report_Eng_0.pdf|title="Prevalence of and Reasons for Sex-Selective Abortions in Armenia"|work=UNFPA|accessdate=1 April 2022}}</ref> '''Неодамнешни испитувања''' Според извештајот на Министерството за здравство на Ерменија за 2008-2019 година, стапките на соодносот на половите варираат годишно. Ова укажува на нивото на селективниот полов абортус бидејќи постои „''природно креиран''“ сооднос на избор на пол од 105-100 (1,05). За да се разбере промената што се случува секоја година, неопходно е да се земе предвид големиот контраст помеѓу стапката од 1,2 дадена за 2000-тите и статистиката од последните години. Соодносот на наталитетот даден за 2015 година бил 1,13. Вториот се подобрил во 2017 година со стапка од 1,10. Во текот на 2018 година бил забележан регрес со забележана стапка од 1,11. Според Статистичкиот комитет на Република Ерменија, соодносот на избор на пол на детето за 2020 година изнесувал 1,04 за прво дете, 0,07 за второ и драстично повисок, 1,27 за трето и четврто дете. Иако постои позитивен развој, особено во случајот со третото дете, даден за 2020 година со контрастна стапка од 1,40 за претходната 2019 година, изборот на пол е постоечки проблем во Ерменија. Според податоците обезбедени од Министерството за здравство на Ерменија во 2023 година, односот на раѓања на момчиња и девојчиња во Ерменија повторно се соочил со нерамотежа со стапката од 1,11, што покажува очигледна грешка поврзана со абортусите по селективен пол во Ерменија.<ref name="(Pages 1169-1174)"/> Истражувањето на [[Фонд за население на Обединетите нации|УНФПА]] „''Преваленца и причини за полово селективни абортуси во Ерменија''“ од 2017 година, исто така, ја открила регионалната разлика помеѓу ставовите кон изборот на пол. Истражувањето покажало директна склонетост кон машкиот пол за првото дете во регионите Арарат, Ширак и Лори. Во благ контраст, за регионите Ереван и Сјуник, полот на првото дете не бил пристрасен. '''Законодавни прописи''' Според законот на Република Ерменија кој се однесува на вториот дел од член 10 за „''Човеково репродуктивно здравје и репродуктивни права''“ пропишува абортуси со селективен пол како забранети по 12 недели. Забранувањето на абортуси за 12-22 недели, кога може да се открие полот на детето, освен медицинските одредени случаи пропишани во 8-ми дел од член 10, имало за цел да ги спречи абортусите на сексуална пристрасност. За жал, регулаторните мерки не се целосно ефикасни за толку сложен проблем од две причини. Прво, решението не е да се регулираат абортуси бидејќи постои можност да се прават нерегистрирани абортуси. Второ, коренот на проблемот не е полово-селективен абортус, туку социјалните граници за женскиот пол. Според извештајот спроведено од истражувањето на [[RA Office of Human Rights Dfender|Канцеларијата за човекови права на]] Република Ерменија за 2020 година, истражувањето на регионалните случаи покажало два механизми за абортуси со селективен пол: медицински и лични мерки. Поединечните мерки вклучуваат апчиња за абортус, имено Мифепристон, и специфични традиционални мерки, кои не се регулирани со закон. Во благ контраст, медицинските абортуси, и покрај тоа што се одржуваат со закон, се сметаат за незаконски спроведени. Истражувањето покажало дека нема регистрирани случаи на абортус во помалите регионални болници, што ги тера надлежните да претпостават дека тие се направени без овластена евиденција. Да се пронајде решение е комплицирано. Покрај законодавните регулативи, од суштинско значење се мерките за подобрување и подигнување на женските права и општествената улога. Ани Ѕилозјан, членка [[Women’s Support Center|на Центарот за поддршка на жените]] во Ереван, ја нарекува законодавната интервенција „''решение со фластер''“ наместо фундаментален лек за традиционалната пристрасност. Слично на тоа, Лара Ахаронијан, ко-основач на [[Women’s Resource Centre Armenia (WRCA)|Женскиот ресурсен центар Ерменија (WRCA)]], вели дека проблемот требало да се реши во поширок социјален контекст на родова нееднаквост негувана уште од детството и женската социо-економска состојба, наместо во регулативи, кои директно ги подобруваат стапките на небезбедни абортуси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/21/law-to-cut-sex-selective-abortions-in-armenia-putting-lives-at-risk|title=Law to cut sex-selective abortions in Armenia "putting lives at risk."|last=R. S.|work=The Guardian|accessdate=1 April 2023}}</ref> Исто така, според Извештајот на [[Светска банка]] за 2015 година „''Истражување на „феноменот на исчезнати девојчиња“ во државите од Јужен Кавказ, мерките за унапредување на родовата еднаквост треба да вклучуваат зголемена издржливост поврзана со женскиот притисок преку економско зајакнување, пристап до средства и агенција, безбедност и реди за социјална заштита“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/750951467986237871/pdf/96002-WP-P145209-Box391432B-MissingGirls-KnowledgeBrief-HQevent-PUBLIC.pdf|title="Phenomenon of Missing Girls" in South Caucasus|work=WorldBank|accessdate=1 April 2023}}</ref> '''Кампања''' Името „''Доста е''“ (ерменски:Бավական“), освен што има ерменско лексичко значење, е и ерменско женско име .Кампањата со име „''Моето име е доволно''“ била спроведена за да се нагласи прашањето за абортуси по селективен пол, рангирајќи ја Ерменија на третото место според зачестеноста на абортуси по селективен пол меѓу нациите врз основа на податоците на [[Обединети нации|ОН]]. Кампањата била продуцирана од Креативната агенција Допинг во соработка со Министерството за здравство на Еременија и финансирана од канцеларијата на Ерменија на [[Фонд за население на Обединетите нации|Фондот за население на Обединетите нации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://a1plus.am/hy/article/369657|title=My Name Is Enough»|work=A1plus.Am.|accessdate=1 April 2023}}</ref> Некомерцијалната кампања започнала на 11 октомври 2019 година, со симболичен почеток на ефектот на црвено осветлување околу статуата на „[[Мајка Ерменија]]“. Статуата „[[Мајка Ерменија]]“ не е само воен симбол, туку и икона што ја означува улогата и колективната суштина на Ерменката. Црвената боја го симболизира чувството на терор или знакот „''СТОП''“. Како комплементарност, овие два симболи ја наведуваат потребата да се запре практиката на абортуси врз основа на пол засновани на традиционална и социјална пристрасност, имајќи ја предвид вистинската суштина на Ерменката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://factor.am/191241.htm|title=The Campaign I am Enough|work=Factor.am|accessdate=1 April 2023}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Меѓународно признавање''' Кампањата освоила награди и зголемено меѓународно признание на неколку фестивали. За време на меѓународниот фестивал за рекламирање во Киев, креативната агенција за допинг освоила две златни награди во категориите „''Надвор од дома''“ и рекламна кампања и една сребрена во категоријата „''Медиуми''“. Понатаму, на 20-от меѓународен фестивал „''Сребрениот Меркур''“ социјалната кампања „''Моето име е доволно''“ ја освоила највисоката награда во категоријата Социјално рекламирање. Слично, на меѓународниот адвертајзинг фестивал „Црвено јаболко“, „''Моето име е доволно''“ освоила една златна и две бронзени награди..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://a1plus.am/hy/article/369657|title=My Name Is Enough»|last=A1plus.Am.|work=A1plus.Am.|accessdate=1 April 2020}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Европа по тема|Абортусот во}} [[Категорија:Права на жените во Ерменија]] [[Категорија:Абортусот по земја|Ерменија]] [[Категорија:Здравствена заштита во Ерменија]] 4fkp4rrhayfg4z9xatf31s4we9zv397 Анте Старчевиќ 0 1346231 5630875 5537773 2026-09-22T01:24:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630875 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Анте Старчевиќ|image=Ante Starčević portrait.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1823|05|23|df=y}}|birth_place=[[Велики Житник]], [[Хрватска Воена Краина]], [[Кралство Унгарија]], [[Aвстриска Империја]]|death_date={{death date and age|1896|02|28|1823|05|23|df=y}}|death_place=[[Загреб]], [[Кралство Хрватска и Славонија]], [[Кралство Унгарија]], [[Австроунгарија]]|resting_place=Шестине, [[Загреб]]|other_names=|alma_mater=[[Универзитет во Печ]]|occupation=[[Политичар]], [[писател]]|signature=|party=[[Партија на правата]] {{small|(до 1895)}}<br>Чиста партија на правата {{small|(1895–1896)}}}} '''Анте Старчевиќ''' ([[хрватски]]: Ante Starčević<ref>{{cite dictionary |title= Starčević |dictionary= Hrvatski jezični portal |year= 2006 |publisher= Znanje i Srce |location= [[Загреб]] |url= https://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&id=d1tnUBE%3D&keyword=Star%C4%8Devi%C4%87 |access-date=18 април 2024 |language= hr}}</ref> {{audio|hr-Ante Starčević.ogg|слушнете}}; 23 мај 1823 – 28 февруари 1896) ― [[Австриско Царство|австриски]]/[[Австроунгарија|австроунгарски]] [[политичар]] и [[писател]] од [[Хрвати|хрватска]] [[народност]]. Неговата политика се насочувала на хрватското државно право, интегритетот на хрватските земји и правото на неговиот народ на [[самоопределување]]. Како важен пратеник во хрватското собрание и основач на Партијата на правата, тој ги поставил темелите на [[Хрватски национализам|хрватскиот национализам]]. Тој е нарекуван Татко на нацијата поради неговата кампања за правата на Хрватите во Австроунгарија и неговото пропагирање на хрватска држава во време кога многу политичари барале обединување со другите [[Јужни Словени]]. == Животопис == === Живот === Старчевиќ е роден во селото Велики Житник во близина на Госпиќ, мал град на воената граница во рамките на [[Австриско Царство|Австриската Империја]], на таткото [[Хрвати|хрватскиот]] католик Јаков и [[Срби|српската]] [[Српска православна црква|православна]] мајка Милица ({{Мом|Чорак}}).{{Sfn|Tanner|2001|p=102}}<ref>{{Наведена книга|title=Slavic Thinkers Or the Creation of Polities: Intellectual History and Political Thought in Central Europe and the Balkans in the 19th Century|last=Baer|first=Josette|date=2007|publisher=New Academia Publishing|isbn=978-0-97944-880-5|page=183}}</ref> Почетните години на Старчевиќ биле под влијание на неговиот стрико Шиме Старчевиќ, католички [[свештеник]] со силни илирски симпатии кој ја поддржал кратката наполеонова окупација на Далмација и составил илирско-француски речник.{{Sfn|Tanner|2001|p=102}} Од тринаесет до шеснаесетгодишна возраст, неговата образовна основа била обликувана од учењата на Шиме, вклучувајќи го [[Латински јазик|латинскиот]] и [[Штокавско наречје|штокавското]] хрватско наречје.<ref>{{Наведено списание|last=Spalatin|first=Mario S.|date=1975|title=The Croatian Nationalism of Ante Starčević, 1845–1871|journal=Journal of Croatian Studies|publisher=Croatian Academy of America|volume=16|pages=22–24|quote=Ante spent about three years, 1836-1839, with his uncle in Karlobag, a small coastal town. Sime extended his nephew's horizons by taking him out of his native Lika to the Croatian littoral and by teaching him the educational requisites that would enable him to be admitted to the formal school system...}}</ref> Во 1845 година завршил во Класичната гимназија во Загреб.<ref name="Bićanić"/> Потоа накратко ги продолжил студиите на семинаријата во Сењ, но наскоро се преселил во [[Пешта]] во 1845 година за да присуствува на Римокатоличката теолошка семинарија, дипломирајќи во 1846 година.<ref name="Bićanić" /> По дипломирањето, Старчевиќ се вратил во Хрватска и продолжил да студира [[Теологија|богословие]] во Сењ. Наместо да стане свештеник, тој решил да се занимава со световни работи и почнал да работи во адвокатската канцеларија на Ладислав Шрам во [[Загреб]].<ref name="spisi">{{Наведена книга|title=Izabrani politički spisi|last=Starčević|first=Ante|publisher=Golden marketing|year=1999|isbn=953-6168-83-9|location=Zagreb|page=17}}</ref> Потоа се обидел да добие академска функција на [[Универзитет во Загреб|Универзитетот во Загреб,]] но не бил успешен, па останал во канцеларијата на Шрам до 1861 година кога бил назначен за главен нотар на Округот Фјуме (Риека).<ref name="Bićanić" /> Истата година, тој бил избран во хрватскиот Собрание како претставник на Риека и ја основал првобитната хрватска Партија на правата со Еуген Кватерник.<ref name="Bićanić" /> Бил член и на одборот на [[Матица хрватска|Матица Илирска]], хрватско културно друштво поврзано со [[Илирско движење|илирското движење]], во Историското друштво и во редакцијата на [[Книжевност|книжевното]] [[списание]] ''Невен''. Старчевиќ ќе биде повторно избран во Собранието во 1865, 1871 година и од 1878 година до неговата смрт.<ref name="Bićanić" /> Во 1862 година, кога Риека била вмешана во учество во протести против [[Австриско Царство|Австриската Империја]], тој бил суспендиран и осуден на еден месец затвор како непријател на режимот.<ref name="Bićanić"/> Во 1871 година, тој повторно бил уапсен по [[Раковички бунт|Раковичкиот бунт]] што го покренал Кватерник, кој барал независност од хабсбуршката власт. Бунтот ги привлекол и [[Срби|српските]] и хрватските селани, но бил задушен по три дена од императорските трупи.{{Sfn|Goldstein|1999|p=83}} И покрај тоа што немал никаква врска со бунтот, властите го затвориле Старчевиќ и ја укинале Партијата на правата.{{Sfn|Goldstein|1999|pp=83-84}} Тој поминал 75 дена во затвор; по ослободувањето работел како службеник во адвокатската канцеларија на неговиот внук од брат, Давид Старчевиќ.<ref name="Bićanić" /> Во својата старост, тој се преселил во Старчевиќевиот дом, куќа изградена за него од страна на хрватскиот народ во 1895 година. Починал во својата куќа помалку од една година подоцна, на 73-годишна возраст.<ref>{{Наведено списание|last=Matković|first=Stjepan|date=December 2011|title=Starčevićev dom u vihoru rata: pravaške uspomene iz doba Nezavisne Države Hrvatske|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=114006|journal=Časopis za Suvremenu Povijest|language=hr|volume=43|issue=3|pages=827–861|access-date=19 August 2013}}</ref> По негова желба бил погребан во црквата „Св. Мирко“ во загрепското предградие Шестине. Неговата [[биста]] била изработена од Иван Рендиќ. На смртната постела тој побарал да не се поставуваат споменици во негова чест, но статуа од него била поставена пред Старчевиќевиот дом во 1998 година. [[Податотека:Sprovod_dra._Ante_Starčevića_(prizor_na_Jelačićevom_trgu)_1896.png|десно|мини|250x250пкс| Погребната поворка за Анте Старчевиќ, 1896 година.]] === Политичка активност === [[Податотека:Ante_Starcevic_Iztocno_pitanje.jpg|лево|мини|296x296пкс| Политичкото дело на Старчевиќ, ''Iztočno pitanje'' ( {{langx|mk|Источно прашање}}) објавена во 1899 година.]] До 1850-тите, хрватските идеологии за национален идентитет биле поделени меѓу југословенството, кое израсна врз [[Илирско движење|илирското движење]] и се залагало за единство меѓу јужните Словени како начин за одржување на хрватската нација и ексклузивниот хрватски национализам. Старчевиќ и Кватерник ја отфрлиле југословенската рамка и сметаа дека е неопходна револуција како [[Француска револуција|Француската револуција]] за да се ослободи Хрватска од [[Австриско Царство|австриската]] контрола.{{Sfn|Goldstein|1999|p=75}} Како главен нотар во [[Риека]] во 1861 година, Старчевиќ ги напишал „четирите молби на Округот Риека“.<ref name="Bićanić">{{Наведено списание|last=Bićanić|first=Nikola|date=2018|title=Ante Starčević u hrvatskoj kniževnosti|url=https://hrcak.srce.hr/file/331677|journal=MemorabiLika: Časopis za Povijest, Kulturu i Geografiju Like (Jezik, Običaji, Krajolik i Arhivsko Gradivo)|language=hr|volume=1|issue=1|pages=180–190|access-date=2024-04-18|archive-date=2023-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601053808/https://hrcak.srce.hr/file/331677|url-status=dead}}</ref> Тој посочил дека Хрватска треба да ги одреди своите односи со Австрија и [[Кралство Унгарија|Унгарија]] преку меѓународни договори. Тој барал реинтеграција на хрватските земји, „големото старото кралство Хрватска“ (средновековното [[Кралство Хрватска (925–1102)|Кралство Хрватска]]), татковината на еден народ, „со иста крв, јазик, минато и (до Божја волја) иднина“. Неговата желба за независност од Австрија станала основа за неговото основање на Партијата на правата со Кватерник. Првичниот слоган на партијата бил: „Ни под [[Виена]], ни под Пешта, туку за слободна, независна Хрватска“.<ref>{{Наведена книга|title=Creation of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, 1914-1918|last=Sotirović|first=Vladislav B.|date=2007|publisher=Vilnius University Press|isbn=978-9-95533-068-4|page=19}}</ref> Заедно со Кватерник, тој ја гледал Австрија како „заколнат историски непријател“ на Хрватите,{{Sfn|Goldstein|1999|p=75}} и не ја прифатил власта на Унгарија над Хрватска <ref name="Miller">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z0Ejj8B-t_cC&pg=PA43|title=Between Nation and State: Serbian Politics in Croatia Before the First World War|last=Miller|first=Nicholas J.|date=1998|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=978-0-82297-722-3|page=43}}</ref>. Во остварувањето на политичките цели, партијата отфрлила секаква соработка со Виена или Будимпешта или со [[Кнежевство Србија|Србите]].<ref name="Miller" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CjCEAgAAQBAJ&pg=PA17|title=Eastern Europe in the Twentieth Century – And After|last=Crampton|first=R.J.|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-13471-222-9|page=17}}</ref> Партијата затоа работела малку во Собранието и се здобила со углед на тешкост и неразумност.<ref name="Miller" /> Старчевиќ се залагал за решавање на [[Историја на Босна и Херцеговина|босанскохерцеговските прашања]] со реформи и соработка меѓу народот и благородништвото. Старчевиќ верувал дека [[Бошњаци]]те се „најдобрите Хрвати“<ref>{{Наведена книга|title=The Bosnian Muslims: Denial Of A Nation|last=Friedman|first=Francine|date=2018|publisher=Routledge|isbn=978-0-42996-533-3|page=99}}</ref> и тврдел дека „босанските муслимани се дел од хрватскиот народ и од најчистата хрватска крв“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pVCx3jerQmYC&pg=PA92|title=Bosnia and Herzegovina in the Second World War|last=Redžić|first=Enver|date=2005|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-714656-25-0|page=92}}</ref> Со говорот што го одржал во Собранието на 26 јуни 1861 година, Старчевиќ ја започнал кампањата за рехабилитација на Петар Зрински и [[Фран Крсто Франкопан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.matica.hr/HRRevija/revija2007_3.nsf/AllWebDocs/Drustvo_Katarina_grofica_Zrinski|title=Matica hrvatska - Hrvatska revija 3, 2007. - Društvo Katarina grofica Zrinski|accessdate=2024-04-18|archive-date=2012-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926133113/http://www.matica.hr/HRRevija/revija2007_3.nsf/AllWebDocs/Drustvo_Katarina_grofica_Zrinski|url-status=dead}}</ref> Од своите први списи од 1861 година, до неговиот последен говор, Старчевиќ се обидел да докаже дека главната и трајна работа е да се ослободи од австриското заплашување и дека за хрватскиот народ нема живот или посреќна иднина „додека повеќе не е под Австрија- Унгарија“. Тој зазел непријателски став кон „мисловниот начин наречен Австрија, во кој владите и владетелите (...) заговарале против народите“.{{Се бара извор|date=април 2024}} Старчевиќ го видел главниот хрватски непријател во [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Тој верувал во способноста на хрватскиот народ да управува со себе и дека суверенитетот израсна од нацијата, народот, а не од владетелот кој владеел „По Божјата милост“. „Бог и Хрватите“ била суштината на политичките идеи на Старчевиќ.<ref name="Velikonja">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rqjLgtYDKQ0C&pg=PA112|title=Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina|last=Velikonja|first=Mitja|date=2003|publisher=Texas A&M University Press|isbn=9781603447249|page=112}}</ref> Под влијание на идеите на Француската револуција се борел против [[Феудализам|феудализмот]] и се залагал за демократизација на политичкиот живот.<ref>Barišić 2000, pp.105-120</ref> Во политиката, тој се потпирал на жителите на градот, побогатите селани и интелектуалците. === Идеологија === Старчевиќ најпрво бил поборник на [[Илирско движење|Илирското движење]], а подоцна ги усвоил идеолошките ставови од францускиот период како [[Национализам|национализмот]] и [[Либерализам|либерализмот]]. Тој ги развил своите лични, како и партиските спорови околу [[Хрватски национализам|хрватскиот национализам]], либерализмот во однос на слободата и слободите на народите и нациите, верскиот плурализам и [[Монархизам|парламентарниот монархизам]].<ref name="ReferenceA">ABM, Monarhizam kao ideologija i pokret u 21.st., Obnova magazine, no 8, p: 86</ref><ref name="obnova.com.hr">Author: Leo Marić, Name: Made in Europe? Europski utjecaji na hrvatski nacionalizamAnte Starčević, '' svojim političkim spisima redovno rabi podjelu političkih sustava na monarhije, republike i despocije, pri čemu je on sâm zagovornik ustavne monarhije.'', (3.3.2019.), http://www.obnova.com.hr/radovi/autori/86-made-in-europe-europski-utjecaji-na-hrvatski-nacionalizam</ref> Тој ја застапувал идејата за [[Голема Хрватска]] од која ќе настанат денешна [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Словенија]] и ги гледал сите [[Јужни Словени]] кои ги населувале регионите, како [[Хрвати]], без разлика на нивната религија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gE1c4wK-ASAC&pg=PA56|title=Ideologies and National Identities: The Case of Twentieth-Century Southeastern Europe|last=Lampe|first=John|last2=Mazower|first2=Mark|date=2020|publisher=Central European University Press|isbn=978-9-63924-182-4}}</ref> За Старчевиќ, Хрватска ја вклучила целата територија од [[Алпите]] на север, до [[Македонија (регион)|Македонија]] и бугарската граница на југ. Според него, [[Бугарите]] и Хрватите биле единствените јужнословенски народи.{{Sfn|Tomasevich|2001|p=3}} === Книжевно-јазично дело === [[Податотека:Ante_Starcevic-Zagreb.JPG|мини|273x273пкс| Споменик на Анте Старчевиќ во [[Загреб]].]] Покрај политичките активности, Старчевиќ бил [[Теологија|богослов]], [[филозоф]] и [[писател]].{{Sfn|Tomasevich|2001|p=3}} Пишувал [[Книжевност|книжевни]] критики, [[раскази]], написи во [[Весник|весници]], политичка [[сатира]], филозофски [[есеи]] и [[песни]].<ref name="Bićanić"/> Бил и [[преведувач]]. Неговиот [[патопис]] ''„Од [[Лика|Лика“]]'' бил објавен во списанието на Кушлан ''„Славенски југ“'' на 22 октомври 1848 година. Во периодот 1851–52 година напишал четири [[Драма|драми]], но зачуван е само „''Селскиот пророк''“.<ref>Dubravko Jelčić, ''Politika i sudbine: eseji, varijacije i glose o hrvatskim političarima'', Školska knjiga, Zagreb, 1995., {{ISBN|953-0-60551-X}}, pp. 20-21.</ref> Неговиот превод на делото на [[Анакреонт]], од [[Старогрчки јазик|старогрчки]], е објавен во списанието ''Даница Илирска'' во 1853 година. Тој давал критички осврти на различните песни на Ѓурѓевиќ.<ref name="Bićanić"/> Во 1850 година, вдахнат од [[Људевит Гај]], Старчевиќ започнал да работи на ракописот ''Истарски развод'', хрватски документ од 1325 година. Тој го препишал текстот од [[глаголица]]та на латиница, го анализирал и го објавил во 1852 година. Во предговорот, Старчевиќ ги елаборирал своите јазични идеи, поточно дека мешавината на сите три хрватски наречја: [[Штокавско наречје|штокавски]], [[Чакавско наречје|чакавски]] и [[Кајкавско наречје|кајкавски]]) и краинскиот дијалект, со својата 600-годишна историја, бил [[Хрватски јазик|хрватскиот јазик]]. Старчевиќ го прифатил [[Етимологија|етимолошкиот]] [[правопис]] и цел живот го користел екавскиот нагласок, сметајќи го за наследник на стариот кајкавски. Не користел асибилација, коартикулација или асимилација, прифатена во хрватскиот правопис уште од Људевит Гај. Неговиот правопис бил усвоен од [[Усташи|усташкиот]] режим во [[Независна Држава Хрватска]]. Неговиот јазик е „синтетички“ облик на хрватскиот, никогаш не користена пред или после него, најмногу сличен на озаљскиот идиом на Петар Зрински, кого веројатно никогаш не го прочитал.<ref name="Lika">[http://www.nsk.hr/DigitalLib2c.aspx?id=114 ''Lika i Ličani u hrvatskom jezikoslovlju''], (Lika and Its People in Croatian Linguistics), Proceedings of the Scientific Symposium of ''Days of Ante Starčević'' {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060717210320/http://www.nsk.hr/DigitalLib2c.aspx?id=114|date=17 јули 2006}}</ref> Старчевиќ го изјавил своето противење на Виенскиот јазичен договор од 1850 година, во кој српските и хрватските лингвисти се договорилњ за основање на [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] јазик заснован на штокавскиот дијалект.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=DLx9AgAAQBAJ&pg=PA181|title=Nationalism in a Global Era: The Persistence of Nations|date=2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-13412-310-0|editor-last=Young|editor-first=Mitchell|page=181|editor-last2=Zuelow|editor-first2=Eric|editor-last3=Sturm|editor-first3=Andreas}}</ref> Тој, исто така, се спротивставил на јазичните концепти на [[Вук Караџиќ|Вук Стефановиќ Караџиќ]] и објавувал написи во кои ги напаѓал неговите предлози. Старчевиќ го негирал постоењето на српски идентитет и затоа се залагал за [[хрватски јазик]].<ref name="brillvol1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC&pg=PA359|title=Entangled Histories of the Balkans - Volume One: National Ideologies and Language Policies|last=Daskalov|first=Roumen Dontchev|last2=Marinov|first2=Tchavdar|date=2013|publisher=BRILL|isbn=978-9-00425-076-5|page=359}}</ref> Неговата положба ја отсликувал положбата на Караџиќ од спротивниот крај, бидејќи Караџиќ ги гледал сите штокавски говорници како Срби, додека Старчевиќ сите ги гледаше како Хрвати.<ref name="brillvol1" /> Кога „''Србски дневник''“ од [[Нови Сад]] објавил текст во кој се вели дека „Хрватите пишуваат на [[српски]]“, Старчевиќ како одговор напишал: „Наместо да тврдат дека Хрватите користат нешто друго освен хрватскиот јазик, оние писатели кои се сметаат себеси за [[Срби]] (или тоа што им се допаѓа) би било добро да пишуваат на образован и чист хрватски јазик, како што некои од нив веќе прават, и тие можат да го нарекуваат својот јазик коптски, колку и да ми е гајле“. Одговорот го објавил како непотпишан напис во ''Народне новине'', весникот на [[Људевит Гај]], па српската страна го нападнала Гај, погрешно припишувајќи му ја статијата. Старчевиќ потоа прогласил дека тој е авторот, а не Гај, кој се грижел да одржува добри односи со [[Кнежевство Србија|Србија]], се оградил од својот пријател.<ref name="Lika"/> Старчевиќ бил единствениот хрватски политичар од неговото време кој бил почитуван од писателот [[Мирослав Крлежа]].<ref name="hrvatski plus">[http://www.hrvatskiplus.org/index.php?option=com_content&view=article&id=464:goldstein-krleza&catid=36:citanje-proze&Itemid=70&limitstart=3 Miroslav Krleža o hrvatskoj historiografiji i hrvatskoj povijesti]</ref> Крлежа ги споредува борбите на Старчевиќ со борбите на [[Дон Кихот]].<ref name="hrvatski plus" /> За Мирослав Крлежа Старчевиќ е најинтелигентниот хрватски политичар.<ref>{{Наведена книга|title=Panorama pogleda, pojava i pojmova|last=Krleža|first=Miroslav|publisher=Oslobođenje|year=1975|author-link=Мирослав Крлежа}}</ref> Крлежа, не обрнувал многу внимание на политичките аспекти на неговите дела.<ref name="autogenerated1">{{Наведена книга|title=Izabrani politički spisi|last=Starčević|first=Ante|publisher=Golden marketing|year=1999|isbn=953-6168-83-9|location=Zagreb|page=15}}</ref> Во 1869 година, тој објавил потврдна статија за [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] и [[ислам]]от.<ref>Krleža, Miroslav (1975). Panorama pogleda, pojava i pojmova. Oslobođenje.</ref> == Проценка == Старчевиќ го промовираше „начелото на националност“, според кој секој [[Етничка група|народ]] мора да има [[држава]]. Старчевиќ се залагал за независност на Хрватска од [[Австриско Царство|Австриската Империја]] и ја гледал Австрија како „заколнат историски непријател“,<ref name="GoldsteinJutarnji"/> но не ја поддржувал употребата на сила. За него постоело само едно хрватско државно право, кое му припаѓало на хрватскиот народ. Ова станало средишна состојка на неговата [[идеологија]].{{Sfn|Tomasevich|2001|p=3}} Тој ги видел основите на новата држава во идеите на [[Француска револуција|Француската револуција]],{{Sfn|Goldstein|1999|p=75}} и го поддржал универзалното право на глас.<ref name="GoldsteinJutarnji" /> Старчевиќ ги отфрлил поимите „илирски“ или „југословенски“ и инсистирал на името „хрватски“ за својот народ.{{Sfn|Tomasevich|2001|p=3}} Тој го гледал илирското движење како трагична грешка.{{Sfn|Goldstein|1999|p=75}} Тој сметал дека постојат само две јужнословенски народи: Хрватите и [[Бугари]]те и ја замислил Хрватска од [[Алпите]] до [[Македонија (регион)|Македонија]]. Тој ги нарекувал [[Словенци]]те како алпски Хрвати, [[Срби]]те едноставно како Хрвати{{Sfn|Tomasevich|2001|p=3}} и [[Бошњаци]]те како најчистиот дел од хрватскиот народ.{{Sfn|Tomasevich|2001|p=335}} Некои [[автор]]и, како што е српскиот писател [[Јован Скерлиќ]], ова го толкувале како всушност застапување на југословенизмот.{{Sfn|Tomasevich|2001|p=3}} Некои го гледаат Старчевиќ како [[Србофобија|противсрбин]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vqoUAQAAIAAJ|title=Conflict in the former Yugoslavia: an encyclopedia|last=John B. Allcock|last2=Marko Milivojević|last3=John Joseph Horton|publisher=ABC-CLIO|year=1998|isbn=978-0-87436-935-9|page=105|quote=Starcevic was extremely anti-Serb, seeing Serb political consciousness as a threat to Croats.}}</ref><ref name="Kledja">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=C21t6bdyv3cC&pg=PA38|title=Politics of Ethnic Cleansing: Nation-state Building and Provision of In/security in Twentieth-century Balkans|last=Mulaj|first=Kledja|date=2008|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-73911-782-8|page=38}}</ref> Старчевиќ жестоко ги осудувал сите што мислеле поинаку од него.{{Sfn|Goldstein|1999}} Тој го измислил поимот „Славосрбин“, изведен од латинските зборови „sclavus“ и „servus“, за оние кои функционираат како слуги на странските сили и против својот народ. Тој го применил тој поим за лица како што се [[Људевит Гај]], епископот [[Јосип Јурај Штросмаер]] и хрватскиот бан [[Иван Мажураниќ]]. Поимот бил применуван кон лица кои биле и Хрвати и Срби.{{Sfn|Tomasevich|2001|pp=3-4}} Како слуги на странците ги посочил и [[Никола IV Зрински]] и Јосип Јелачиќ, а како нивна спротивност ги навел учесниците на Зринско-Франкопанскиот заговор. Тој Пишувал позитивно за српската [[Немањиќи|династија Немањиќ]].<ref name="GoldsteinJutarnji"/> Сепак, тој согласно тврдел дека тие биле хрватска [[династија]].<ref name="Velikonja"/> Поимот „славосрбизам“ не се однесувал на Србите како народ, туку на личности и групи кои биле „политички сервилни (служни)“. Погрешното толкување на ставовите на Старчевиќ од страна на Чистата партија на правата, која се одвоила од Партијата на правата на Старчевиќ и била предводена од Јосип Франк, а подоцна и од [[Усташи|усташкото]] движење, погрешно навела дека Старчевиќ бил противсрбин.{{Sfn|Tomasevich|2001|p=347}} Старчевиќ ги употребувал поимите „раса“ и „нечиста крв“ за „славосрбите“, поради што некои го означиле како расист. Сепак, тој го применувал поимот врз основа на она што тој го сметал за противхрватски дејствија, наместо нечие етничко потекло.{{Sfn|Gross|1973|p=204-205}} Хрватско-еврејската [[историчар]]ка [[Мирјана Грос]] пишувала дека идеологијата на Старчевиќ „не дозволувала биолошки расизам“.{{Sfn|Gross|1973|p=206}} Историчарот Невенко Бартулин пишува дека ставовите на Старчевиќ за расата биле „збунувачки и контрадикторни бидејќи биле во теоретска спротивност со неговата идеја за граѓанска хрватска држава“, иако неговото „прибегнување кон расните идеи и јазик е значајно за [дискусијата] за развојот на расната теорија во Хрватска од крајот на деветнаесеттиот век“.{{Sfn|Bartulin|2013|p=39}} Тој ја вовел идејата за несловенско и влашко потекло на повеќето Срби во Хрватска и Босна и хрватското потекло на босанските муслимани (Бошњаците), што стана клучна компонента на усташката расна идеологија.{{Sfn|Bartulin|2013|p=41}} Сепак, тој не тврдел дека Хрватите се расно супериорни во однос на другите групи, туку дека тие се „исклучителен и единствен“ народ.{{Sfn|Bartulin|2013|p=43}} Историчарот Иво Голдштајн напишал дека оние кои го обвинуваат расизмот и антисрпството на Старчевиќ или ги фалсификуваат или ги искривуваат неговите идеолошки положби. Голдстајн напиша и дека во современа политичка смисла, Старчевиќ веројатно би бил еден вид прогресивец или либералец.<ref name="GoldsteinJutarnji">{{Наведени вести|url=https://www.jutarnji.hr/globus/ivo-goldstein-razbija-mit-koji-se-provlaci-od-drugog-svjetskog-rata-kako-su-desni-ekstremisti-izmislili-vezu-izmedu-ante-starcevica-i-ante-pavelica-7299904|title=IVO GOLDSTEIN RAZBIJA MIT KOJI SE PROVLAČI OD DRUGOG SVJETSKOG RATA Kako su desni ekstremisti izmislili vezu između Ante Starčevića i Ante Pavelića|date=29 април 2018|publisher=[[Jutarnji list]]|trans-title=ИВО ГОЛДШТАЈН ГО УНИШТУВА МИТОТ КОЈ Е ДОЗВОЛЕН ОД ВТОРАТА СВЕТСКА ВОЈНА Како десничарските екстремисти ја измислија врската помеѓу Анте Старчевиќ и Анте Павелиќ}}</ref> Според историчарката Сабрина П. Рамет, Старчевиќ „бил заинтересиран за градење држава на еднакви граѓани („држава на граѓани“), а не за изградба на ексклузивистичка идеологија врз основа на национална или верска хомогеност“.{{Sfn|Ramet|2006|p=83}} Според историчарот Јозо Томашевиќ: „И покрај неговите многубројни претерувања, недоследности и груби фактички грешки, Старчевиќ бил убедливо најважниот политички мислител и идеолог во Хрватска во втората половина на деветнаесеттиот век“.{{Sfn|Tomasevich|2001|p=4}} Тој, исто така, напиша дека „и во однос на независноста и антисрпството, усташите не можат да се сметаат за наследници на идеологијата на Старчевиќ“.{{Sfn|Tomasevich|2001|p=347}} Голдштајн напишал дека усташите се обиделе да го прикажат Старчевиќ како нивен претходник и основач, но биле сосема различни од Старчевиќ и пишува: „[[Независна Држава Хрватска|НДХ]] немала никаква врска со хрватските политички традиции или претходни политички концепции (ниту оние на Анте Старчевиќ). Има огромна разлика помеѓу Анте Старчевиќ и [[Анте Павелиќ]], всушност бездна, во секоја смисла“.<ref name="GoldsteinJutarnji"/> Според писателот и новинар Маркус Танер, Старчевиќ бил „грубо погрешно протолкуван“ од оние кои подоцна тврделе дека се негови следбеници и дека е „тешко да биде замислено тој да ѝ даде одобрение на нацистичката марионетска држава на Павелиќ“.{{Sfn|Tanner|2001|pp=106-107}} Историчарката Сабрина П. Рамет го повторува ова размислување.{{Sfn|Ramet|2006|p=83}} == Старчевиќ и католичката црква == [[Податотека:Order_of_Ante_Starčević.jpg|мини|200x200пкс| Орденот „Анте Старчевиќ“, одликување на [[Хрватска]] за придонес и развој во создавањето на хрватската држава и идејата за државност на Хрватска.]] Старчевиќ се залагал за [[Секуларност|секуларистички]] ставови: тој се залагал за одвојување на црквата од државата и тврдел дека верата не треба да го води политичкиот живот и дека инсистирањето на верските разлики е штетно за националните интереси. Тој остро го критикувал [[Римокатоличка црква|римокатоличкото]] [[свештенство]] во Хрватска поради фактот што застанал на страната на неговите политички противници. Тој го гледал хрватското католичко свештенство како слуги на странски господари кои биле инструментални во поробувањето и уништувањето на [[Хрвати|хрватскиот народ]] во име на австриските и унгарските интереси. Во исто време, Старчевиќ не бил [[атеист]]: тој верувал дека цивилизирано општество не може да постои без вера во Бог и бесмртна душа, поради што ги гледал атеистите за недоверливи.<ref>Markus 2009, pp. 842–843</ref> Тој и [[епископ]]от на Ѓаково, [[Јосип Јурај Штросмаер]], не се согласиле за хрватската политика. Штросмаер бил симпатичен кон [[Панславизам|сесловенското]] единство на [[Јужни Словени|Јужните Словени]] (идната [[Југославија]]). Старчевиќ, од друга страна, барал независна хрватска држава и се спротивставил на секое решение што ќе ги вклучи Хрватите во некоја друга повеќеетничка земја. == Наследство == [[Хрвати|Хрватскиот]] [[писател]] [[Антун Густав Матош]] напишал [[трактат]] за него. Во него тој го прогласува Старчевиќ за најголем Хрват и најголем [[патриот]] во 19 век. Тој го опишал Старчевиќ и како најголемиот хрватски мислител.<ref name="autogenerated2">{{Наведена книга|title=Izabrani politički spisi|last=Starčević|first=Ante|publisher=Golden marketing|year=1999|isbn=953-6168-83-9|location=Zagreb|page=13}}</ref> За неговото политичко и книжевно општо дело, Старчевиќ вообичаено е нарекуван Татко на нацијата (Otac domovine) меѓу Хрватите, име кое првпат го искористил Еуген Кватерник додека Старчевиќ бил сè уште жив. Неговиот портрет бил прикажан на аверсот на хрватската [[банкнота]] од 1000 [[Хрватска куна|куни]], издадена во 1993 година.<ref>[http://www.hnb.hr/novcan/novcanice/e1000k.htm?tsfsg=f952e5e2ea4da4fc843ef6c66594e9ed 1000 kuna] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090511224804/http://www.hnb.hr/novcan/novcanice/e1000k.htm?tsfsg=f952e5e2ea4da4fc843ef6c66594e9ed|date=11 мај 2009}}. – Посетено на 18 април 2024.</ref> Многу улици и плоштади се именувани по Старчевиќ; во 2008 година, вкупно 203 улици во Хрватска биле именувани по него, што го прави шестиот најчест епоним на улици во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.croatia.org/crown/articles/9663/1/Dr-Slaven-Letica-If-Streets-Could-Talk-Kad-bi-ulice-imale-dar-govora.html|title=If Streets Could Talk. Kad bi ulice imale dar govora.|last=Letica|first=Slaven|authorlink=Славен Летица|date=29 ноември 2008|editor-last=Bach|editor-first=Nenad|editor-link=Ненад Бах|publisher=Croatian World Network|issn=1847-3911|accessdate=18 април 2024}}</ref> Има и [[Училиште|училишта]] што го носат неговото име. Повеќето десничарски партии во Хрватска тврдат дека неговата политика е нивно наследство. == Поврзано == * [[Орден „Анте Старчевиќ“|Орден „Анте Старчевиќ]]“ * [[Партија на правата (1861-1929)|Партија на правата]] * [[Хрватски национализам]] * [[Стјепан Радиќ]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Општи извори == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K0VWAgAAQBAJ|title=The Racial Idea in the Independent State of Croatia: Origins and Theory|last=Bartulin|first=Nevenko|date=2013|publisher=BRILL|isbn=978-9-00426-282-9}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatia00ivog|title=Croatia: A History|last=Goldstein|first=Ivo|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1999|isbn=0-7735-2017-1|author-link=Иво Голдштајн|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=O-cGAAAAMAAJ|title=Povijest pravaške ideologije|last=Gross|first=Mirjana|publisher=Institut za hrvatsku povijest|year=1973|isbn=|location=Загреб|language=hr|author-link=Мирјана Грос}} * {{Наведена книга|title=Izvorno pravaštvo|last=Gross|first=Mirjana|publisher=Golden marketing|year=2000|isbn=953-6168-82-0|location=Загреб|language=hr|author-link=Мирјана Грос}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela|title=History of the Balkans, Vol. 1: Eighteenth and Nineteenth Centuries|last=Jelavich|first=Barbara|publisher=Cambridge University Press|year=1983|isbn=0-521-27458-3|author-link=Барбара Јелавич|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC|title=The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918-2005|last=Ramet|first=Sabrina P.|publisher=Indiana University Press|year=2006|isbn=0-253-34656-8}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatianationfor0000tann_f0k3|title=Croatia: A Nation Forged in War|last=Tanner|first=Marcus|publisher=Yale University Press|year=2001|isbn=0-300-09125-7|edition=2nd}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration|last=Tomasevich|first=Jozo|publisher=Stanford University Press|year=2001|isbn=978-0-8047-3615-2|volume=2|location=San Francisco|author-link=Јозо Томашевиќ}} * Barišić, Pavo, Ante Starčević (1823–1896) // Liberalna misao u Hrvatskoj / Feldman, Andrea; *Stipetić, Vladimir; Zenko, Franjo (ur.).Zagreb: Friedrich-Naumann-Stiftung, 2000. * {{Наведено списание|last=Markus|first=Tomislav|date=декември 2009|title=Društveni pogledi Ante Starčevića|trans-title=The Social Views of Ante Starčević|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=87657|format=PDF|journal=Časopis za Suvremenu Povijest|language=hr|volume=41|issue=3|pages=827–848|access-date=18 април 2024}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Ante Starčević}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Старчевиќ, Анте}} [[Категорија:Монархисти]] [[Категорија:Починати во 1896 година]] [[Категорија:Родени во 1823 година]] [[Категорија:Австроунгарски писатели]] [[Категорија:Австроунгарски политичари]] [[Категорија:Хрватски националисти]] [[Категорија:Дипломци на Универзитетот во Печ]] [[Категорија:Пратеници во Собранието на Хрватска (1948-1918)]] [[Категорија:Политичари на Партијата на правата]] [[Категорија:Хрвати од 19 век]] [[Категорија:Луѓе од Велики Житник]] ix60kgj99xbdsp07n1fjlc7u5ls2bh4 Анастасија Волкова 0 1347458 5630869 5345531 2026-09-21T23:33:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630869 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Анастасија Волкова|image=|image_size=|caption=|other_names=|birth_name=|birth_date={{birth year and age|1991}}|birth_place=[[Украина]]|death_date=|death_place=|death_cause=|nationality={{flagicon|UKR}} Украина|education=Универзитети во [[Киев]], [[Варшава]] и [[Сиднеј]]|occupation=|employer=|known_for=земјоделски иноватор|spouse=|partner=|children=|parents=|relatives=|website=|signature=|footnotes=}} '''Анастасија Волкова''' (родена околу 1991 година) е [[Украина|украинска]] [[Земјоделство|земјоделска]] [[иноватор|иноваторка]] која користи сателитска и автономна технологија на беспилотни летала за да даде рана индикација за болеста кај земјоделските култури. Студирала во Украина, [[Полска]] и [[Австралија]]. Во 2020 година таа живеела во Австралија со деловни врски со нејзината компанија Флуросат во Украина. Нејзината работа е препознаена од [[Би-би-си|Би-Би-Си]] и Технолошкиот преглед на МИТ и привлекла значителни финансиски средства од 2020 година. == Животот == Таа ги започнала своите универзитетски студии во [[Киев]] пред да замине во Полска за да магистрира. Нејзиниот докторат го добила на [[Универзитет во Сиднеј|Универзитетот во Сиднеј]] во 2018 година, откако таа била во Австралија три години.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ain.ua/en/2020/11/25/ukrainian-among-bbc-100-women-2020/|title=Ukrainian woman is among the top 100 influential and inspiring women from around the world for 2020|date=2020-11-25|work=AIN.UA|language=en-US|accessdate=2020-11-26|archive-date=2020-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205111624/https://ain.ua/en/2020/11/25/ukrainian-among-bbc-100-women-2020/|url-status=dead}}</ref> Таа основала компанија по име Флуросат која анализирала сателитски слики за да им даде совети на фармерите за нивните култури. Во 2017 година, нејзината првична понуда за финансирање привлекла 1 милион долари. До 2019 година, компанијата собрала 8,6 милиони долари, вклучително и 3,2 милиони од групата предводена од Мајкрософт М12.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://agfundernews.com/breaking-exclusive-flurosat-scores-3-2m-seed-funding-led-by-microsofts-m12.html|title=FluroSat Scores $3.2m Seed Funding Co-Led by Microsoft’s M12|date=2019-07-22|work=AgFunderNews|language=en-US|accessdate=2020-11-26|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127193106/https://agfundernews.com/breaking-exclusive-flurosat-scores-3-2m-seed-funding-led-by-microsofts-m12.html|url-status=dead}}</ref> Во 2018 година, нејзината компанија ја купила австралиска компанија наречена Production Wise која имала десетгодишно искуство во секторот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://agfundernews.com/flurosat-acquires-productionwise-from-australias-graingrowers.html|title=FluroSat Acquires ProductionWise from Australia's GrainGrowers|date=2018-11-06|work=AgFunderNews|language=en-US|accessdate=2020-11-26|archive-date=2021-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319061638/https://agfundernews.com/flurosat-acquires-productionwise-from-australias-graingrowers.html|url-status=dead}}</ref> Волкова, чиј кум бил земјоделец, сфатила дека може да ги искористи своите вештини за да ги подобри приносите. Посевите кои биле заразени со некоја болест ги концентрирале своите напори во борбата против болеста и тоа е на сметка на нормалниот развој. Софтверот на Волкова ги забележал овие промени со споредување на сателитски снимки на одредено поле со референтен сет на читања. Нејзиниот докторат се однесувал на употребата на автономни дронови и била прашана како оваа технологија може да им помогне на руралните области. Нејзиниот одговор на овој предизвик бил рецепт за создавање на компанијата Флуросат. <ref name="create">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.createdigital.org.au/engineer-anastasia-volkova-agtech-airborne/|title=Engineer Anastasia Volkova is getting the agtech industry airborne|date=2018-12-31|work=Create|language=en-US|accessdate=2020-11-27}}</ref> Волкова ги претставила своите идеи на настанот TEDx во Сиднеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tedxsydney.com/talk/the-drones-that-grow-our-food-anastasia-volkova/|title=The Drones that Grow Our Food {{!}} Anastasia Volkova|work=TEDxSydney|language=en-AU|accessdate=2020-12-14|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120215726/https://tedxsydney.com/talk/the-drones-that-grow-our-food-anastasia-volkova/|url-status=dead}}</ref> Волкова била препознаена од магазинот MIT Technology Review во делот под 35 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.technologyreview.com/innovator/anastasia-volkova/|title=Anastasia Volkova|work=MIT Technology Review|language=en|accessdate=2020-11-26}}</ref> Во ноември 2020 година, Би-Би-Си објавила дека Волкова треба да биде вклучена во нивните 100 жени <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55042935|title=BBC 100 Women 2020: Who is on the list this year?|date=2020-11-23|work=BBC News|access-date=2020-11-26|language=en-GB}}</ref> - список на инспиративни жени од целиот свет.<ref name=":0"/> Волкова тогаш живеела во Австралија во 2020 година, но нејзината компанија вклучувала украински развоен тим.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gro-intelligence.com/blog/gro-s-ceo-discusses-the-global-food-crisis-at-the-bloomberg-new-economy-forum|title=Gro’s CEO Discusses the Global Food Crisis at the Bloomberg New Economy Forum|work=Gro Intelligence|language=en|accessdate=2024-01-29|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129113136/https://www.gro-intelligence.com/blog/gro-s-ceo-discusses-the-global-food-crisis-at-the-bloomberg-new-economy-forum|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afr.com/technology/aussie-founder-raises-50m-while-rescuing-her-mum-from-ukraine-20220520-p5an1z|title=Aussie founder raises $50m while rescuing her mum from Ukraine|date=2022-05-23|work=Australian Financial Review|language=en|accessdate=2024-01-29}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2022/11/09/datas-role-in-helping-the-agricultural-industry-adapt-to-a-warming-climate/|title=Council Post: Data's Role In Helping The Agricultural Industry Adapt To A Warming Climate|last=Volkova|first=Anastasia|work=Forbes|language=en|accessdate=2024-01-29}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/features/2022-new-economy-catalyst-list/|title=The Bloomberg New Economy Catalyst List|work=Bloomberg.com|access-date=2024-01-29|language=en}}</ref> == Наводи == <references /> [[Категорија:Родени во 1991 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Украински агрономи]] gdpnjcdrc3neywkgd6go1o655yp84x5 Андреј Волни 0 1348625 5630873 5206472 2026-09-22T00:30:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630873 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Andrej Volný signature.jpg|мини|Потпис на Андреј Волни]] '''Андреј (Андрија) Волни''' потекнува од [[Банска Штјавница]] (денешна [[Словачка]]), роден на 10 декември 1759 година — починал на 17 октомври 1827 година во Мужјево кај Берегово (денешна [[Украина]]), бил [[Словаци|словачки]] [[Ботаника|ботаничар]], [[Минералогија|минералог]], професор и директор на [[Карловачка гимназија|гимназијата во Карловац]]. == Биографија == Неговиот татко бил рударски надзорник. Тој го изгубил својот татко на рана возраст, а кога имал 18 години починала и неговата мајка. Завршил гимназија во родниот град, а потоа заминал да студира во [[Братислава]], каде што студирал медицина, а подоцна [[природни науки]] и [[педагогија]].<ref name=":0"/> Таму се приклучил на [[Пиаристи|Пиаристичкиот ред]], чиј член бил девет години. Во 1786 година отишол во [[Пешта]] каде студирал [[филозофија]]. Во Пешта останал до 1791 година кога на покана на [[Стефан Стратимировиќ|митрополитот Стефан Стратимировиќ]] отишол во [[Сремски Карловци]] и станал професор во [[Карловачка гимназија|Карловачката гимназија]]. Во 1798 година станал втор директор на Карловачката гимназија, а на таа функција останал до 1816 година. Тој вовел промени во наставната програма, која вклучувала и зголемување на бројот на часовите по природни науки и воведување [[Принцип на перцептивност|очигледни методи на настава]]. Т.н „Волниев План“ бил на сила од 1798 година до 1825 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://hrcak.srce.hr/file/335617 |title=. У:, стр. 70. |accessdate=2024-05-23 |archive-date=2024-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523204745/https://hrcak.srce.hr/file/335617 |url-status=dead }}</ref> За да обезбеди егзистенција на своето многудетно семејство, тој го напуштил Сремски Карловци и заминал во градот Мужјево во близина на [[Берегово]], денес во Украина, каде што станал управител на фабрика [[Алум|за стипса]]. Во последните години од животот доживеал два [[Мозочен удар|мозочни удари]] и тешко се движел. Починал на 17 октомври 1827 година во Мужјево.<ref name=":0"/> Бил избран за почесен член на Научното минералошко друштво во [[Јена]] во 1800 година и станал почесен член на Ботаничкото друштво во [[Регенсбург]] во 1803 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Историја Карловачке гимназије|last=Петровић|first=Коста|publisher=Матица српска|year=1991|location=Нови Сад|pages=112-118|id=}}</ref> Бил оженет со Харита Саборски, ќерката на надзорникот на фабриката за свила во [[Ириг]], со која имал осум ќерки и еден син.<ref name=":0"/> Во Сремски Карловци, меѓу другото, на него потсетува и улицата Андреја Волног во населбата Калварија. === Хербариум === Волни направил [[хербариум]] од растенијата што ги собирал од околината на Сремски Карловац, кој се смета за исклучително вреден придонес во ботаниката и е [[Список на заштитени природни добра во Војводина|заштитен споменик на природата]]. Хербариумот имал три тома, а секој том содржел сто растенија. Тој ги дал следните податоци за растенијата: [[Латински јазик|латинско]] име, а ако ги знаел и [[Германски јазик|германските]], [[Унгарски јазик|унгарските]], [[Словачки јазик|словачките]] и [[Српски јазик|српските]] имиња биле вметнати, времето на цветање и локалитет. Тој ги подредил растенијата според [[Биномна номенклатура]]. Тој пишувал и за економското значење на растението и неговата примена во медицината. Првиот том ( ''Flora Sirmiensis seu Plantarum in Sirmio sponte nascentium'' ) бил завршен во 1797 година а Волни му го подарил на митрополитот Стратимировиќ. Името на вториот том не е познато, а бил целосно уништен од молци за време на Втората светска војна. Третиот том бил завршен во 1801 година. Првиот и третиот том под истото име се уште се зачувани во Карловачката гимназија.<ref name=":0"/> Од собраните растенија, Волни дел земал со себе во Украина, а по неговата смрт биле продадени на унгарскиот природонаучен музеј во [[Будимпешта]], каде што и денес се наоѓаат веќе два века и се во посебна колекција. Во негова чест, растителениот вид го носи неговото име: ''Potentilla wolnyi''<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.rs/books?id=LR9SAAAAcAAJ&pg=PA71&lpg=PA71&dq=Potentilla+wolnyi&source=bl&ots=gazuq9d51d&sig=ACfU3U0rG603RL4GPExZvlxGnU-_q-Fjsw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiphuWrwZjjAhUQ0aYKHdjLCKUQ6AEwDHoECAcQAQ#v=onepage&q=Potentilla%20wolnyi&f=false|title=Botanische Reise in das Banat im Jahre 1835 nebst Gelegenheits-Bemerkungen|last=Rochel|first=Anton|publisher=|year=1838|location=Leipzig|pages=|id=}}</ref>. По него е именувано и Ботаничкото друштво во Нови Сад. === Минерологија === Освен со ботаника, Волни се занимавал и со собирање [[Минерал|минерали]]. За две години од неговото доаѓање во гимназијата во Карловац, тој составил минералошка колекција од 800 парчиња минерали и камења.<ref name=":0"/> За жал, оваа збирка не е зачувана. Единствената публикација што ја објавил - (1805) - била од областа на минералогијата и се користела како учебник. Минералот волнит го добил името по Волно. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.andreaswolny.com Ботаничко друштво „Андреас Волни“]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190722165740/http://www.andreaswolny.com/ |date=2019-07-22 }} * [https://www.021.rs/story/Novi-Sad/Vesti/79625/FOTO-Karlovacka-gimnazija-cuva-herbarijum-star-300-godina.html] [[Категорија:Минералози]] [[Категорија:Ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1827 година]] [[Категорија:Родени во 1759 година]] [[Категорија:Занимања]] dj95mglwdkz81snorc9bgyxu2juzov6 Џој Сингарајер 0 1348956 5630719 5209684 2026-09-21T15:11:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630719 wikitext text/x-wiki '''Џој Саргита Сингарајер''' (родена на 23 септември 1976 година) е британски климатски научник и професорка по [[палеоклиматологија]] на Универзитетот во Рединг, каде била заеднички раководител на Одделот за метеорологија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wokingham.today/university-of-reading-presented-with-queens-anniversary-prize-for-climate-change-work/|title=University of Reading presented with Queen's Anniversary Prize for climate change work - Wokingham.Today|date=2022-02-23|language=en-GB|accessdate=2022-02-28}}</ref> Дала придонес во разбирањето на минатите климатски промени (особено [[Квартар|квартарните]]) и го искористила тоа знаење за да ги ограничи сегашните и идните промени во животната средина. Нејзината работа се ориентира околу интеракциите помеѓу луѓето, земјената покривка и нејзиното користење и климата, и идните импликации за земјоделството и водните ресурси. == Образование и истражувачка кариера == Сингарајер завршила магистер по физика на Империал колеџот во Лондон во 1998. Потоа на [[Оксфордски универзитет|Универзитетот во Оксфорд]] завршила докторат во 2002 година на тема „Линеарно модулирана оптички стимулирана луминисценција на седиментниот кварц: физички механизми и импликации за датирање“ заедно со Ричард Бејли. Потоа се префрлила на Факултетот за географски науки на Универзитетот во Бристол, каде предавала, а подоцна станала и виш предавач. Сингарајер потоа преминала на Катедрата за метеорологија на Универзитетот во Ридинг во 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.joysingarayer.info/about|title=About|work=Joy Singarayer|language=en|accessdate=9 March 2022|archive-date=2024-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530115040/https://www.joysingarayer.info/about|url-status=dead}}</ref> Истражувањето на Сингарајер може да се подели на две главни области: употреба на пристапи за моделирање за да се разберат механизмите на промените во животната средина и промените на површината на земјата (антропогени и природни) и нивните интеракции со климата. Нејзината работа на катастрофалното ослободување на свежа вода за време на крајот на последното ледено доба покажало какво влијание може да има врз [[Морска струја|морската струја]], што имало импликации врз идното губење на ледените плочи на Гренланд и на Антарктикот.<ref>{{Наведено списание|last=Glasser|first=Neil F.|last2=Jansson|first2=Krister N.|last3=Duller|first3=Geoffrey A. T.|last4=Singarayer|first4=Joy|last5=Holloway|first5=Max|last6=Harrison|first6=Stephan|date=2016-02-12|title=Glacial lake drainage in Patagonia (13-8 kyr) and response of the adjacent Pacific Ocean|journal=Scientific Reports|language=en|volume=6|issue=1|pages=21064|bibcode=2016NatSR...621064G|doi=10.1038/srep21064|issn=2045-2322|pmc=4751529|pmid=26869235}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2016/02/160212102431.htm|title=Catastrophic failure of South American Ice Age dam changed Pacific Ocean circulation and climate|work=ScienceDaily|language=en|accessdate=2022-02-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bristol.ac.uk/news/2016/february/catastrophic-failure-of-ice-age-dam-.html|title=February: Catastrophic failure of ice age dam {{!}} News and features {{!}} University of Bristol|last=Bristol|first=University of|work=www.bristol.ac.uk|language=en-GB|accessdate=2022-02-28}}</ref> Сингарајер покажала како морскиот мраз ја регулирал климата на Земјата порано, и преку рефлексија на сончевата светлина и спречување на топлината што излегува од топлиот океан во атмосферата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://phys.org/news/2016-08-antarctic-ice-discovery-aids-future.html|title=New Antarctic ice discovery aids future climate predictions|last=Survey|first=British Antarctic|work=phys.org|language=en|accessdate=2022-02-28}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Holloway|first=Max D.|last2=Sime|first2=Louise C.|last3=Singarayer|first3=Joy S.|last4=Tindall|first4=Julia C.|last5=Bunch|first5=Pete|last6=Valdes|first6=Paul J.|date=2016-08-16|title=Antarctic last interglacial isotope peak in response to sea ice retreat not ice-sheet collapse|journal=Nature Communications|language=en|volume=7|issue=1|pages=12293|bibcode=2016NatCo...712293H|doi=10.1038/ncomms12293|issn=2041-1723|pmc=4990695|pmid=27526639}}</ref> Користејќи климатски симулации, Сингарајер покажала дека емисиите на метан од последниот глацијален циклус може да бидат резултат на промени во орбиталата на Земјата, а не на човечка активност.<ref>{{Наведено списание|last=Singarayer|first=Joy S.|last2=Valdes|first2=Paul J.|last3=Friedlingstein|first3=Pierre|last4=Nelson|first4=Sarah|last5=Beerling|first5=David J.|date=February 2011|title=Late Holocene methane rise caused by orbitally controlled increase in tropical sources|url=https://www.nature.com/articles/nature09739|journal=Nature|language=en|volume=470|issue=7332|pages=82–85|bibcode=2011Natur.470...82S|doi=10.1038/nature09739|issn=1476-4687|pmid=21293375}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/science/articles/2011/02/07/3130206.htm?site=sydney&topic=latest|title=Orbital mechanics affect methane levels - ABC sydney - Australian Broadcasting Corporation|work=www.abc.net.au|language=en|accessdate=2022-02-28}}</ref> Сингарајер, исто така, ги квантифицирала климатските импликации од промената на користењето на земјиштето во земјоделството, вклучително и проценка на био-геоинженерските придобивки од префрлањето на култури со висока рефлексија.<ref>{{Наведено списание|last=Singarayer|first=Joy S|last2=Ridgwell|first2=Andy|last3=Irvine|first3=Peter|date=October 2009|title=Assessing the benefits of crop albedo bio-geoengineering|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/4/4/045110|journal=Environmental Research Letters|language=en|volume=4|issue=4|pages=045110|bibcode=2009ERL.....4d5110S|doi=10.1088/1748-9326/4/4/045110|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11732135|title='Crops could keep Earth cool' say scientists|date=2010-11-11|work=BBC News|access-date=2022-02-28|language=en-GB}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://royalsociety.org/news/2010/cooling-crops/|title=Cooling the world with crops {{!}} Royal Society|work=royalsociety.org|accessdate=2022-02-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna40491274|title=Reflective Crops Could Cool the Planet|work=NBC News|language=en|accessdate=2022-02-28}}</ref> == Медиуми и презентирање == Сингарајер е вклучена во голем број научни активности за комуникација со јавноста. Во 2009 година, дејствувала во советодавно својство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bristol.ac.uk/news/2009/6328.html|title=2009: The Incredible Human Journey {{!}} News and features {{!}} University of Bristol|last=Bristol|first=University of|work=www.bristol.ac.uk|language=en-GB|accessdate=2022-02-28}}</ref> за шест-делниот документарец на [[Би-би-си]] „Неверојатното човечко патување“, истражувајќи ги доказите за теоријата за раната човечка миграција надвор од Африка, презентирана од Алис Робертс. Истата година, претставила четири епизоди од серијата „Човек на Земјата“ на Канал 4,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/tv/tv-previews/man-on-earth-435279|title=Man on Earth|last=Simon|first=Jane|date=2009-12-07|work=mirror|language=en|accessdate=2022-03-04}}</ref> заедно со Тони Робинсон и Јаго Купер. Оваа серија го разгледувала ефектот на климатските промени во текот на 200.000 години човечка историја. Сингарајер, исто така, дава коментари за историските вести поврзани со климата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-59050953|title=COP26: Climate change graph 'needs more colours' as world gets hotter|date=2021-11-02|work=BBC News|access-date=2022-02-28|language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * http://www.imdb.com/name/nm3511887 {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1976 година]] [[Категорија:Апсолвенти на Оксфордскиот универзитет]] [[Категорија:Женски климатолози]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сингарајер, Џој}} mglt4zr9t4k6xiz4ahbfb50leultcq0 Наца Пинџурова 0 1351478 5630863 5585834 2026-09-21T23:01:12Z ~2026-50894-63 137007 граматика 5630863 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Наца Пинџурова|image_name=Baba-naca-pingurova.jpg|роден-дата=1860 година|роден-место=Ваташа, Кавадарци|починал-дата=1954|националност=[[Македонка]]|наставка=а|сопружник=Арсо Пинџур|data1=Таска Пинџур|lbl1=Ќерка|data2=Димитар Пинџур|lbl2=Син|data3=Страшо Пинџур|lbl3=Внук}} '''Наца Пинџурова''' ({{роден на|||1860}} во {{роден во|Ваташа}} — {{починал на|||1954}} во ) — деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската Револуционерна Организација]], мајка на македонскиот револуционер [[Димитар Пинџур]] и баба на народниот херој [[Страшо Пинџур]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=426}}</ref> == Животопис == Кај населението од Ваташа и [[Кавадарци]] позната како баба Наца. Нејзиниот сопруг [[Арсо Пинџур|Арсо]] бил непоколеблив борец против [[Отоманска Македонија|турското ропство]]. Наца Пинџурова била една од првите жени членови на МРО. Нивната куќа која се наоѓала на сретсело претставувала сигурен конак на многубројните револуционерни чети, а и самата честопати била ангажирана во вршење на курирски работи.<ref name=":0" /> [[Податотека:Dimitar Pindzhurov.jpg|лево|мини|185x185пкс|Димитар Пинџур - син на баба Наца.]] Во [[1905]] година откако нејзиниот син Димитар се вклучил во комитската чета на војводата [[Добри Даскалов]], Наца била затворена заедно со нејзината ќерка Таска. По силните измачувања кои биле кобни за нејзината ќерка [[Таска Пинџурова|Таска]], баба Наца не пролеала ниту солза, а сето тоа го прокоментирала со зборовите: ''„Борбата бара многу жртви”''. По задушувањето на [[Тиквешко востание|Тиквешкото востание]], баба Наца била уапсена од страна на [[Кралство Југославија|српските власти]] и била подложена на големи измачувања со цел да открие каде се наоѓа нејзиниот син Димитар. Таа на тоа одговорила: ''„Зарем и прилега на мајка да си го предаде својот син”''.<ref name=":0" /> [[Податотека:Straso Pingur.JPEG|лево|мини|193x193пкс|Народниот херој Страшо Пинџур - внук на баба Наца - син на Димитар Пинџур.]] По смртта на синот Димитар кој загинал во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во октомври [[1915]] година кај [[Криволак]], баба Наца била единствената што се грижела за својот внук Страшо. Мајчински се трудела на Страшо да му овозможи солидно да се образува, лишувајќи се притоа и од најнеопходното. Еден од најсреќните моменти во нејзиниот живот е кога во декември [[1940]] година нејзиниот внук Страшо, дипломирал на Правниот факултет во Белград. Целиот нејзин живот бил исполнет во страв и исчекување. По смртта на нејзиниот сопруг Арсо, ќерката Таска и синот Димитар, на [[4 јануари]] [[1943]] година нејзиното срце издржало уште една болка, кога разбрала за смртта на внукот Страшо. Починала во [[1954]] година.<ref name=":0" /> == Во нејзина чест == [[Податотека:Спомен-куќа на Страшо Пинџур во Ваташа 3.jpg|мини|259x259пкс|Куќата на Пинџурови - која е претворена во музеј.]] Една улица во Кавадарци е именувана со нејзиното име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arhiva.kurir.mk/republika/opstini/zavrsheno-asfaltiranjeto-na-ushte-edna-ulica-vo-kavadarci/|title=Завршено асфалтирањето на уште една улица во Кавадарци|work=Kurir.mk|language=mk-MK|accessdate=2024-07-06|archive-date=2024-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706075747/https://arhiva.kurir.mk/republika/opstini/zavrsheno-asfaltiranjeto-na-ushte-edna-ulica-vo-kavadarci/|url-status=dead}}</ref> [[Спомен-куќа на Страшо Пинџур|Куќата на Пиџурови]] станала музеј во [[1958]] година, а во [[1976]] година е целосно обновена и за време на Денот на ослободувањето на градот [[Кавадарци]] (7 септември), свечено е пуштена во употреба како меморијален спомен-музеј, во која е сместена и историска поставка за животот и делото на [[Страшо Пинџур]].<ref name="република">{{Наведена мрежна страница|url=http://republika.mk/353219|title=Канческа-Милевска во посета на Спомен куќата на Страшо Пинџур|last=|first=|date=1 декември 2014|work=Република|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104194155/http://republika.mk/353219|archive-date=2018-01-04|dead-url=|accessdate=10 март 2017|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пинџурова, Наца}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] g2sy27l7du9so9f0o3dl4yyyllj9of9 Алан Јеоманс 0 1356924 5630772 5327233 2026-09-21T19:11:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630772 wikitext text/x-wiki '''Алан Џејмс Јеоманс''' (3 октомври 1931 – 15 февруари 2024 година) бил австралиски [[земјоделец]], дизајнерски инженери, автор, предавач и пронаоѓач. Тој тврдел дека може да ги ставиме [[Глобално затоплување|глобалното затоплување]] и климата под контрола и да ги вратиме временските системи во нормала по незначителна цена, а истовремено да го подобриме нашето богатство и стандард на живеење.<ref name="yeomansplow1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yeomansplow.com.au/priority-one.htm|title=PRIORITY ONE - Together We Can Beat Global Warming by Allan J. Yeomans|publisher=Yeomansplow.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729075139/http://www.yeomansplow.com.au/priority-one.htm|archive-date=29 July 2013|accessdate=2013-08-11}}</ref>  == Ран живот и образование == Јеоманс е роден во [[Сиднеј]] на 3 октомври 1931 година. Посетувал основни училишта во низа градови за ископување злато низ Источна Австралија, а потоа го посетувал [[Скотскиот колеџ (Сиднеј)]] за средно училиште. Студирал на [[на Универзитетот во Сиднеј|Универзитетот во Сиднеј]] и студирал инженерство и физика под професорот [[Хари Месел]]. Го напуштил универзитетот и произведувал скии на вода. Меѓутоа, последователно го завршил првиот постдипломски курс за компјутери со помош на компјутерот SILLIAC. Ова била сестринската единица на Универзитетот во Сиднеј на тогашниот нов „суперкомпјутер“ ILLIAC развиен на [[Универзитетот во Илиноис]]. На Универзитетот во Сиднеј завршил и постдипломски курс по јадрена енергија и радиоизотопи. Јеоманс се приклучи на семејниот бизнис, отворено ископување јаглен. Потоа, со неговиот татко ПА Јеоманс, започнал со операции во 1952 година за производство на Греам Хоме Длето Плуг од Амарило, Тексас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soilandhealth.org/01aglibrary/010126yeomansII/010126homage.html|title=Homage to P.A. Yeomans|publisher=Soilandhealth.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304223324/http://www.soilandhealth.org/01aglibrary/010126yeomansII/010126homage.html|archive-date=4 March 2015|accessdate=2013-08-11}}</ref> Австралија била само втората земја во светот која го произведела овој нов вид на култивирање. Тој започнал сопствен бизнис во 1957 година, првично со производство на мебел. Неговото ''Банана столче''<ref>Australian Patent Office. Trade Mark Registration 1957-8</ref> станало многу познато во Австралија.Тој, исто така, поставил и продуцирал отомани во Лос Анџелес во 1961 година. == Килајн и плугови == Јеоманс бил вклучен во развојот на системот [[За дизајн на земјоделството Keyline|за дизајн на земјоделството Килajн]] на неговиот татко и бил клучен во именувањето на системот „Килајн.<ref>http://www.agmates.com/blog/2009/02/02/allan-yeomans-writes-global-warming-trees-or-soil/{{dead link|date=July 2016|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Неговиот татко ПA Јеоманс го продал бизнисот со длето плуг во 1964 година и биле поставени ограничувања и на таткото и на синот за да се спречи нивното вклучување во земјоделски машини за одреден период.<ref name="eco-farm1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eco-farm.org/docs/AsilomarDeclaration.doc|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722221509/http://www.eco-farm.org/docs/AsilomarDeclaration.doc|archive-date=22 July 2011|accessdate=20 March 2010}}</ref> Во 1980 година, купил полу-нефункционален земјоделски производствен бизнис во централниот дел на Нов Јужен Велс и се преселил во [[Форбс]], каде што ја запознал и се оженил со својата втора сопруга Крис. Концептот за плуг на подпочва, длето плуг од втора генерација кој се развивал пред продажбата на семејниот бизнис, бил ставен во мирување, неговиот развој на крајот бил рестартиран. Бизнисот и компанијата биле преместени во Квинсленд во 1990 година и неговата компанија продолжила да го произведува и понатаму да го развива овој длето плуг од втора генерација. Единиците се испорачани на органски и одржливи ориентирани земјоделци во Јужна Африка, Југоисточна Азија, Европа и Америка. == Градење == Во 1960 година, тој станал градител и изградил неколку стотици куќи, заедно со првата модерна голема висококатница во Австралија, во раните 1960-ти. Зградата е „Колбрук“ во Дабл Беј, [[Сиднеј]] и има сто и осумнаесет станови и деветнаесет ката. == Авион == Јеоманс произвел и опрема за авиони за Куантас и Кралските австралиски воздухопловни сили, презеле доверливи истражувања за Кралската австралиска морнарица и изградиле мали бродски компоненти и транспортна опрема за австралиската армија. Тој има регистрирано неколку илјади часови тркачки едрилици, спорт каде што имал рејтинг за постар инструктор. Во 1968 година, тој станал првиот човек што ги преминал австралиските [[Сини Планини (Австралија)|Сини Планини]] со едрилица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gfa.org.au/index.php?option=com_content&task=view&id=221&Itemid=90|title=Gliding Australia for soaring and sailplane pilots|date=2013-03-02|publisher=Gfa.org.au|accessdate=2013-09-14}}</ref> Тој летал со лесни авиони, хеликоптери и жирокоптери, како и со ултралесни, каде што имал рејтинг за главен инструктор за летање. Тој е компетентен метеоролог и делувал и како советодавен метеоролог и поставувач на задачи на државните и националните натпревари во едрилица во Австралија.  Во 2012 година, на 81-годишна возраст, тој се зафатил со акробатика и купил свој аеробатски биплан за натпреварување Питс Спешал С2Б. Тој се натпреварувал во Државниот акробатски натпревар, а последен натпревар му бил Државниот натпревар во Нов Јужен Велс во 2016 година, каде што се натпреварувал во класата спортисти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aerobaticsaustralia.com.au/results/New%20South%20Wales%202016/wregs_All%20Registered%20Pilots.htm|title=Registered Pilots for New South Wales 2016 Competition|date=2016-02-10|publisher=aerobaticsaustralia.com.au|accessdate=2017-02-13}}</ref> На 85-годишна возраст се сметал за еден од најстарите натпреварувачки аеробатски пилоти во светот. == Глобалното затоплување и климатските промени == Јеоманс почнал да собира информации и да ги предупредува луѓето во разговори и предавања за глобалното затоплување во средината до крајот на 1980-тите. Неговата книга ''ПРВ ПРИОРИТЕТ - Заедно можеме да го победиме глобалното затоплување'' произлегло од тие дејства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yeomansconcepts.com.au/|title=Yeomans Concepts|date=2011-05-06|publisher=Yeomans Concepts|accessdate=2013-08-11|archive-date=2021-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311094252/http://www.yeomansconcepts.com.au/|url-status=dead}}</ref> Книгата во голема мера се потпира и на неговото искуство во подобрувањето на плодноста на почвата и [[Метеорологија|на метеорологијата]]. Во 1990 година, тој бил единствениот неамериканец кој бил поканет да присуствува и да учествува на тридневен „тинк-тенк“ од дваесет и две лица за да се дефинира иднината на земјоделството во Соединетите Држави. Се одржало во Институтот Есален во Биг-Сур, Калифорнија. Тоа резултирало со Асиломарската декларација за одржливо земјоделство.<ref name="eco-farm1"/> На оваа конференција го претставил трудот „Земјоделско решение за ефектот на стаклена градина“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smallfarm.org/.../agricultural_solution_to_the_greenhouse_effect/|title=An Agricultural Solution to the Greenhouse Effect|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420215150/http://www.smallfarm.org/.../agricultural_solution_to_the_greenhouse_effect/|archive-date=20 April 2021}}</ref> во кој го предложил тогашниот нов концепт на апсорпција на атмосферскиот јаглерод во почвата со систематско подобрување на нивоата на плодноста на почвата. Концептот станал меѓународно прифатен и станал основно начело на организацијата ''Јаглеродни фармери од Америка''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.carbonfarmersofamerica.com|title=Carbonfarmersofamerica.com|publisher=Carbonfarmersofamerica.com|accessdate=2013-08-11}}</ref> == Личен живот и смрт == Неговите спортови и хоби вклучувале нуркање и натпреварувачко скијање на вода (еднаш се здобил и со национален рекордер во скок.<ref>''[[Sydney Morning Herald]]'', February 1953</ref> Тој се оженил во Лондон во 1953 година, а се развел во 1968 година. Имал пет ќерки. Неговата втора сопруга Крис ја создала добротворната организација „''Сејв д Фарм Фанд''“ во сушата во 1990-тите. Во 1995 година била прогласена за граѓанин на годината во Голд Коуст. Таа била наградена за Квинсленд на годината за Денот на Квинсленд во 1996 година и второпласирана за Австралија на годината, исто така во 1996 година. Крис бил награден со Орден на Австралија во 1997 година. Паркот на Голд Коуст бил именуван како „Паркот Крис Јеоманс“ во нејзина чест. Алан Јеоманс починал на 15 февруари 2024 година, на 92-годишна возраст.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theland.com.au/story/8526192/soil-carbon-advocate-and-keyline-practitioner-allan-yeomans-dies-aged-92/|title=Progressive farmer and free-thinker dies aged 92|date=28 February 2024|access-date=18 September 2024|publisher=The Land}}</ref> == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јеоманс, Алан}} [[Категорија:Починати во 2024 година]] [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Австралиски климатски активисти]] rftxunx16jkp86wm0qc5y552t2a87cg Евровизија 2025 0 1358653 5630767 5628871 2026-09-21T19:07:40Z BT405 9277 5630767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | име = Избор за песна на Евровизија 2025 | слоган = United by Music | слика =Eurovision_Song_Contest_2025_Stage.jpg | полуфинале1 = 13 мај 2025 | полуфинале2 = 15 мај 2025 | финале = 17 мај 2025 | издание = 69-то | домаќин = {{flagicon|Швајцарија}} [[SRG SSR]] | место = Сент Јакобсхале, [[Базел]], [[Швајцарија]] | презентери = Хезел Бругер, Сандра Штудер и Мишел Хунцикер (финале) | радиодифузер = [[SRG SSR]] | извршен_продуцент = Мартин Естердал | број_на_земји = 37 | дебитанти = Нема | се_вратиле = {{flag|Црна Гора}} | не_учествуваат = {{flag|Молдавија}}, {{flag|Македонија}} | карта =ESC_2025_Map.svg | green = | yellow = | гласање = Исходот од полуфиналињата се одредува исклучиво со гласовите на публиката (телевоутинг), додека во финалето гласаат и стручните жирија и публиката. | победник = {{flag|Австрија}}<br />[[JJ (пејач)|Џеј Џеј]] | победничка_песна = Wasted Love | претходна = 2024 | следна = 2026 | веб-страница = https://eurovision.tv |finalists=1|notqualified=1|past=1}} '''Изборот за песна на Евровизија 2025''' беше 69-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Базел]], [[Швајцарија]], откако радиодифузерот [[SRG SSR]] ја презеде организацијата благодарение на минатогодишната победа на [[Немо (пејач)|Немо]] со песната „The Code“. Натпреварот се одржа во арената [[Сент Јакобсхале]], а се состоеше од две полуфиналиња на 13 и 15 мај и големо финале на 17 мај 2025 година. Водители на трите емисии беа Хезел Бругер и Сандра Штудер, на кои во финалето им се придружи и Мишел Хунцикер. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Црна Гора]] се врати на натпреварот по пауза од две години, додека [[Молдавија]] се повлече пред почетокот. [[Македонија]] и понатаму не учествуваше. Победник беше [[Австрија]] со песната „Wasted Love“ во изведба на [[JJ (пејач)|Џеј Џеј]], освојувајќи 436 поени. == Место на одржување == По победата на Шмо во 2024 година, неколку швейцарски градови поднесоа кандидати за домаќин. На 30 август 2024 година, EБУ и SRG SSR објавија дека Базел е избран за град домаќин на натпреварот во 2025 година, победувајќи ја конкуренцијата од Женева, Цирих и Берн. Место на одржување беше арената Сент Јакобсхале. == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот продолжува да биде ''United by Music'' (Обединети со музика). Системот на гласање остана непроменет: резултатите од полуфиналињата се одлучуваа исклучиво преку гласовите на публиката (телевоутинг), додека во финалето гласовите беа поделени по принциפּ 50% жири и 50% публика. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 13 мај 2025 година. Во него учествуваа 15 земји. Италија, Шпанија и земјата домаќин Швајцарија исто така гласаа и изведоа свои настапи во ова полуфинале. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Væb || "Róa" || 6 || 97 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Јустина Стечковска || "Gaja" || 7 || 85 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Словенија}} || Клемен || "How Much Time Do We Have Left" || 13 || 23 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Томи Кеш || "Espresso Macchiato" || 5 || 113 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Циферблат || "Bird of Pray" || 1 || 137 |- style="background:#ccffcc;" | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || КАЈ || "Bara bada bastu" || 4 || 118 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Напа || "Deslocado" || 9 || 56 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Кајл Алесандро || ... || || |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 17 мај 2025 година. == Службен албум == '''''Eurovision Song Contest: Basel 2025''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2025 година, содржејќи ги песните од сите земји учеснички. == Поврзано == * [[Детска Евровизија 2025 година|Детска Евровизија 2025]] == Наводи == {{наводи}} {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Швајцарска култура]] [[Категорија:Базел]] [[Категорија:Музиката во 2025 година]] 01tofmccfeuco79jditprebiu8de8ne Николас Гонсалес 0 1361241 5630832 5630444 2026-09-21T20:23:59Z Carshalton 30527 /* Јувентус и Атлетико Мадрид */ 5630832 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Гонсалес | image = [[Податотека:Nicolas Gonzalez Argentina v Egypt 7 July 2026-037.jpg|200px]] | fullname = Николас Иван Гонсалес<ref name="FIFA 2022">{{Cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> | height = {{height|m=1.80}}<ref name="Soccerway profile">{{Cite news|date=2 November 2017|title=Nicolás González profile|work=Soccerway|url=https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/|access-date=2 November 2017}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|4|6}} | cityofbirth = {{роден во|Белен де Ескобар|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 31 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 44 | goals1 = 11 | clubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years2 = 2018-2021 | caps2 = 72 | goals2 = 22 | clubs2 = {{Fb team Stuttgart}} | years3 = 2021-2024 | caps3 = 86 | goals3 = 25 | clubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | years4 = 2024-2025 | caps4 = 32 | goals4 = 4 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2025- | caps5 = 24 | goals5 = 5 | clubs5 = →{{Fb team Atletico Madrid}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalyears2 = 2019 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 58 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Николас Иван "Нико" Гоналес''' (роден на [[6 април]] [[1998]] во [[Белен де Ескобар]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Левоног играч кој може да игра и како десно и како лево крило, а исклучително добро може да игра и како напаѓач.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/calcio/fantanews/04-08-2021/fiorentina-nico-gonzalez-spalla-perfetta-vlahovic-goal-giovani-viola-420181199087.shtml|title=Fiorentina, ecco Nico Gonzalez: la spalla perfetta per Vlahovic|access-date=2021-09-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|language=es|author=Ariel Ruya|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/snicolas-gonzalez-seleccion-argentina-stuttgart-argentinos-nid2507968/|title=Argentina-Paraguay: quién es Nicolás González, el inesperado titular (y goleador) que eligió Scaloni|publisher=La Nación|date=13 ноември 2020|access-date=2021-06-23}}</ref> Брз е, непредвидлив, вешт со топката во нозете, поседува добар дриблинг и е добар во играта во воздухот, особено кога станува збор за удари со глава, каде се снаоѓа одлично и покрај тоа што не се истакнува по својата висина.<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/chi-e-nico-gonzalez-stoccarda-fiorentina/h2idnp7lfv681m9iwax6f1zat|title=Chi è Nico Gonzalez, il nuovo gioiello della Fiorentina|access-date=2021-06-23}}</ref> ==Клупска кариера== ===Аргентинос Хуниорс=== Израснат во младинските категории на [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]],<ref name=":0" /> Гонсалес го направил своето деби за првиот тим на 28 август 2016 година, во ремито 2-2 против [[Клуб Атлетико Сан Мартин (Тукуман)|Сан Мартин (Т)]]. На крајот од првенството, „''бубачките''“ избориле промоција во [[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]], благодарение исто така на голот на Гонсалес против [[ФК Химнасија Хухуј|Химнасија Хухуј]] за победата со 1-0, со која и математички била постигната промоцијата на три кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=https://www.tycsports.com/futbol/gritalo-bicho-gonzalez-y-el-gol-del-ascenso.html|title=¡Gritalo Bicho!: González y el gol del ascenso|date=8 јули 2017|language=es}}</ref> Тој постигнал гол и во својот прв старт во врвната дивизија во натпреварот против [[Клуб Атлетико Белграно|Белграно]], завршувајќи ја сезоната со 24 настапи и 7 гола во Примера Дивисион. [[Податотека:NicolasGonzalez (cropped).jpg|thumb|left|210px|Гонсалес во дресот на екипата на {{Fb team (N) Stuttgart}} во 2019]] ===Штутгарт=== На 10 јули 2018 година, Гонсалес се преселил во клубот од германската [[Бундеслига]], {{Fb team (N) Stuttgart}},<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2018/vfb-stuttgart-verpflichtet-nicolas-gonzalez/|title=Der VfB verpflichtet Nicolás Gonzalez|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> за кој дебитирал на 26 август во првенствениот натпревар загубен со 1-0 од {{Fb team (N) Mainz 05}}, заменувајќи го во второто полувреме [[Даниел Дидави]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/1-1--fsv-mainz-05----vfb-stuttgart-/|title=Auftaktniederlage in Mainz|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportschau.de/fussball/bundesliga/fsv-mainz-vfb-stuttgart-spielbericht-100.html|title=Mainz startet mit Sieg gegen Stuttgart|date=26 август 2018|language=de}}</ref> На 22 декември 2018 година, тој го постигнал својот прв гол за „''швабите''“, во првенствениот пораз на домашен терен од {{Fb team (N) Schalke 04}} со 1-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/17-vfb-stuttgart-fc-schalke-04/|title=Niederlage gegen Schalke|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Тој го повторил ова во следното коло постигнувајќи гол во поразот од 2-3 на домашен терен против Мајнц и бил прогласен за дебитант на месецот.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/watch-stuttgart-tag-heuer-rookie-of-the-month-nicolas-gonzalez-3337-2354|title=Watch: Nicolas Gonzalez named January's Rookie of the Month|date=3 март 2019|language=en}}</ref> На крајот на сезоната, клубот испаднал во [[Втора Бундеслига|2.&nbsp;Бундеслига]].<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/storico-union-berlino-promosso-bundesliga-prima-volta/1gr1q24nnfx54137dwlz4eu4c4|title=Storico Union Berlino: è promosso in Bundesliga per la prima volta|date=27 мај 2019}}</ref> На 17 август 2019 година, го постигнал својот прв гол во Втора Бундеслига, и тоа победничкиот во 90-тата минута при успехот со 2-1 на домашен терен над [[ФК Санкт Паули 1910|Санкт Паули]].<ref name="STN1">{{Cite news|title=Überglücklicher Nicolas Gonzalez|url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|website=Stuttgarter Nachrichten|date=17 August 2019|access-date=2025-02-03|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817145814/https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|url-status=dead}}</ref> Во завршницата од сезоната, тој влегол во одлична форма постигнувајќи по два гола на две последователни средби во јуни 2020 година против [[СВ Сандхаузен|Сандхаузен]] и [[1. ФК Нирнберг|Нирнберг]].<ref name="MA1">{{Cite news|title=Nicolas Gonzalez scores twice for Stuttgart as Bundesliga promotion nears|url=https://mundoalbiceleste.com/2020/06/22/nicolas-gonzalez-scores-twice-for-stuttgart-as-bundesliga-promotion-nears/|website=Mundo Albiceleste|date=22 June 2020|access-date=26 June 2020}}</ref> Завршувајќи ја сезоната како најдобар стрелец на Штутгарт со 14 постигнати гола во првенството, тој му помогнал на клубот да избори промоција и да се врати во врвната дивизија по само една година отсуство. Назад во [[Прва Бундеслига 2020-2021|Првата Бундеслига]], и покрај повредите кои му пречат,<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/buendelriss-in-der-hueftmuskulatur-bei-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez fällt mehrere Wochen aus|lingua=de|accesso=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/knieverletzung-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez erleidet kleinen Teilriss des Innenbandes|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> тој нуди добри настапи постигнувајќи 6 гола во 15 натпревари (еден од нив и во успехот со 1-5 на гости против [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/2021/11-dortmund----vfb-stuttgart-/|title=Die Serie ausgebaut|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2021/06/12/si-tratta-per-oliveira-e-si-guarda-a-guedes-gattusoFirenze13.html|title=Si tratta per Oliveira e si guarda a Guedes, il preferito da Gattuso|publisher=la Repubblica|date=12 јуни 2021|p=13|access-date=11 јануари 2022}}</ref> Во меѓувреме, тој исто така, го обновил договорот со германците на уште една сезона.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/vertragsverlaengerung-nicolas-gonzalez/|title=Vertrag von Nicolas Gonzalez vorzeitig verlängert|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Вкупно за Штутгарт одиграл 79 натпревари и постигнал 23 гола. ===Фјорентина=== На 23 јуни 2021 година, тој бил купен од {{Fb team (N) Fiorentina}} за 27 милиони евра,<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/08/10/nico-gonzalez-fiorentina-presentazione|title=Fiorentina, la presentazione di Nico Gonzalez|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=2021-08-11|language=it|access-date=2023-08-08}}</ref> со што станува најскапото засилување во историјата на клубот.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2021/wechsel-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez verlässt den VfB|language=de|editor= VfB Stuttgart|date=23 јуни 2021|access-date=23 јуни 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2021-06-23/nicolas-gonzalez-e-un-nuovo-calciatore-viola|title=NICOLAS GONZALEZ E’ UN NUOVO CALCIATORE VIOLA|publisher=Acf Fiorentina|data=23 јуни 2021|access-date=2021-06-23}}</ref> На 13 август 2021 година, тој го постигнал својот прв гол за ''виолетовите'' во натпреварот од првото коло на [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] против [[Козенца Калчо|Козенца]]. Последователно, на 28 август, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]], отворајќи го резултатот во натпреварот на [[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]] против {{Fb team (N) Torino}}, кој завршил со победа на Фјорентина од 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-torino-2-1-gonzalez-e-vlahovic-stendono-i-granata_37430767-202102k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Torino 2-1: Gonzalez e Vlahovic stendono i granata|access-date=2021-08-29}}</ref> Во првата половина од сезоната неговото учество на теренот брзо било прекинато, прво поради дисквалификација, а потоа и поради некои здравствени проблеми.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/11/12/fiorentina-nico-gonzalez-covid|title=Fiorentina, Gonzalez: "Positivo al Covid da 18 giorni, non so quando torno"|date=12 ноември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој се вратил во стартниот состав во декември во победата на гости против [[ФК Болоња|Болоња]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2021-2022/serieb-a-le-pagelle-di-bologna-fiorentina-2-3-nico-gonzalez-e-una-furia-vlahovic-una-garanzia.-medel_sto8659630/story.shtml|title=Serie A, le pagelle di Bologna-Fiorentina 2-3: Nico Gonzalez è una furia, Vlahovic una garanzia. Medel regge l'urto|date=5 декември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој ја завршил сезоната на високо ниво, постигнувајќи 3 гола на последните 3 натпревари, додавајќи ги на останатите 4 постигнати во текот на годината, заедно со 6 асистенции. Следната сезона, тој го одбележал своето европско деби постигнувајќи гол за 1-0 против [[ФК Твенте|Твенте]] по само 59 секунди<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/conference-league/2022/08/18/fiorentina-twente-risultato-gol|title=Fiorentina-Twente 2-1, gol e highlights: Segnano Nico Gonzalez e Cabral|editore=Sky Sport|date=18 август 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференции]]. Во [[Серија А 2022-2023|Серија А]] својот прв гол за сезоната го постигнал во натпреварот на домашен терен против [[ФК Хелас Верона|Хелас Верона]]. Потоа, тој постигнал два гола против [[ФК Хартс|Хартс]]<ref>{{Cite web|url=https://www.iltirreno.it/firenze/sport/2022/10/15/news/nico-gonzalez-e-tornato-e-la-fiorentina-sorride-1.100109989|title=Nico Gonzalez è tornato. E la Fiorentina sorride|date=15 октомври 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во победата од 5-1 во рамките на групната фаза на Лигата на конференции, додека на следниот првенствен натпревар против Интер морал да го напушти теренот по само 7 минути поради повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|title=Fiorentina, altro infortunio: Gonzalez fuori dopo 7' con l'Inter|author=Andrea Guida|date=22 октомври 2022|access-date=2023-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221102133502/https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|archivedate=2 ноември 2022|url-dead=yes}}</ref> која го принудила на долга пауза.<ref>{{Cite web|url=https://firenze.repubblica.it/cronaca/2022/12/05/news/fiorentina_gonzalez_ritorno_stagione_recupero_vincenzo_italiano-377563457/|title=Fiorentina in attesa di Gonzalez, l'arma in più di Italiano|author=Matteo Dovellini|date=5 декември 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој се вратил во акција во натпреварот против [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] на 7 јануари 2023 година, постигнувајќи гол,<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/fiorentina-sassuolo-gonzalez-1.8439304|title=Fiorentina-Sassuolo 2-1, Nico Gonzalez torna e decide la partita|date=7 gennaio 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> четврти пат по ред, после 89-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/record-e-curiosita-della-17a|title=RECORD E CURIOSITÀ DELLA 17ª|date=10 јануари 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој за прв пат започна по повредата на 29 јануари кога на стадионот [[Стадион Олимпико|Олимпико]] во Рим постигнал гол со кој му донел бод на неговиот тим против {{Fb team (N) Lazio}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/lazio-fiorentina-1-1-nico-gonzalez-risponde-a-casale-i-biancocelesti-si-fermano-all-olimpico-immobil_sto9362204/story.shtml|title=Lazio-Fiorentina 1-1: Nico Gonzalez risponde a Casale, i biancocelesti si fermano all'Olimpico, Immobile sfiora il gol|editore=Eurosport|date=29 јануари 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Повторно бил одлучувачки на 4 март, кога неговиот гол од пенал го отворил патот на Фјорентина кон победата над {{Fb team (N) Milan}} (2-1).<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/fiorentina/2023/03/04/news/fiorentina_milan_risultato-390572220/|title=Fiorentina-Milan 2-1: Nico Gonzalez e Jovic affossano l'ex Pioli|author=Enrico Currò|date=4 март 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Позитивната серија ја продолжил во Европа каде погодил во [[Познањ]] против [[ФК Лех Познањ|Лех]], а потоа реализирал уште еден пенал за победата од 2-0 во првиот полуфинален натпревар од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/05-04-2023/coppa-italia-cremonese-fiorentina-0-2-cabral-nico-gonzalez-rigore-460999007717.shtml|title=La Fiorentina ipoteca la finale: 2-0 a Cremona con Cabral e Nico Gonzalez|author=Matteo Pierelli|date=4 март 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Во првенството, својот петти гол за сезоната го постигнал во ремито 3-3 во [[Салерно]] против {{Fb team (N) Salernitana}}, додека, на 18 мај, со два гола против [[ФК Базел|Базел]] во [[Швајцарија]] во реванш полуфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] Гонсалес го одвел двомечот во [[Продолжеток (спорт)|продолженијата]],<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/sport/fiorentina/fiorentina-pagelle-l9dwhjpv|title=Fiorentina, le pagelle del trionfo di Basilea|author=Angelo Giorgetti|date=19 мај 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> каде „виолeтовите“ постигнале уште еден гол и со победа од 1-3 стигнале до завршниот чин.<ref name=":3" /> [[File:2023 Uefa Europa Conference League final line-up.jpeg|thumb|right|upright=1.5|Гонсалес (најлево, бр. 22) пред почетокот на [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] меѓу Фјорентина и {{Fb team (N) West Ham United}}]] На 24 мај 2023 година, Гонсалес ја довел Фјорентина во водство во финалето на [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}, кое потоа било загубено со 1-2.<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2023/05/24/fiorentina-inter-finale-coppa-italia-risultato-gol-diretta|title=L’Inter vince la Coppa Italia: in finale ha battuto 2-1 la Fiorentina|date=2023-05-24|access-date=2024-08-26}}</ref> Потоа, тој погодил и во последното коло од првенството, при победата со 3-1 кај Сасуоло, затворајќи го мечот со прецизен удар со глава во 83-тата минута. Конечно, на 7 јуни, тој како стартер го започнал [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на Лигата на конференции во кое асистирал за голот со кој Фјорентина го изедначила резултатот на 1-1, за подоцна тосканците сепак да загубат со 2-1 од {{Fb team (N) West Ham United}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaconferenceleague/news/0282-1833af421495-9db803917880-1000--fiorentina-west-ham-1-2-bowen-firma-il-trionfo-hammers/|title=Fiorentina-West Ham 1-2: Bowen firma il trionfo Hammers|date=7 јуни 2023|access-date=26 август 2024}}</ref> И покрај поразот во финалето, тој бил награден со признание за најдобар играч на својата позиција и бил вклучен во [[Тим на сезоната во УЕФА Лигата на конференции|Тимот на сезоната во УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0282-183501bcba5d-b597018f8d4a-1000--squadra-della-stagione-europa-conference-league-2022-23/|title=Squadra della Stagione Europa Conference League 2022/23|publisher=[[UEFA]]|date=8 јуни 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Сезоната 2022-2023, ја затворил со 14 гола и 5 асистенции во 42 настапи во сите официјални натпреварувања и бил втор најдобар стрелец на Фјорентина за сезоната зад [[Артур Кабрал]]. Во својата трета сезона со ''виолетовите'', тој избрал да игра со дресот со [[10 (број)|број 10]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilfoglio.it/sport/2023/08/17/news/nico-gonzalez-e-cio-che-significa-indossare-la-maglia-numero-10-a-firenze-5601378/|title=Nico Gonzalez e ciò che significa indossare la maglia numero 10 a Firenze|publisher=[[il Foglio (quotidiano)|il Foglio]]|date=17 август 2023|author=Andrea Trapani|language|access-date=21 август 2023}}</ref> оставен слободен по заминувањето на [[Гаетано Кастровили]], со натпис „Нико“ на грбот на местото на презимето.<ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|title=Poker viola a Marassi|publisher=[[ACF Fiorentina]]|date=19 август 2023|author=|6=language|access-date=21 август 2023|archive-date=2023-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821232501/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|url-status=dead}}</ref> Во првото коло од првенството, против [[ФК Џенова|Џенова]] тој постигнал гол во гостинската победа со 1-4. Кон крајот на месецот, неговите два гола ѝ овозможиле на Фјорентина да ја надмине негативата од првиот натпревар против [[ФК Рапид Виена|Рапид Виена]] (загубен во Австрија со 1-0) и да го мине австрискиот претставник во плејоф рундата на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/conference-league/2023/08/31-112455302/fiorentina_ai_gironi_di_conference_nico_gonzalez_show_2-0_al_rapid_vienna|title=Fiorentina ai gironi di Conference: Nico Gonzalez show, 2-0 al Rapid Vienna|website=[[Corriere dello Sport]]|date=31 август 2023|access-date=2023-09-05}}</ref> На 26 септември, тој потпишал обнова на договорот со Фјорентина до 2028 година.<ref>{{Cite video|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028|title=Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[ACF Fiorentina]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010202133/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calciomercato/2023/09/26/fiorentina-nico-gonzalez-rinnovo-calciomercato-news|title=Fiorentina, Nico Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[Sky Sport]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26}}</ref> Во натпреварот против [[Ференцварош]], на 14 декември 2023 година, тој се здобил со мускулна повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Fiorentina/16-12-2023/nico-gonzalez-lesione-al-flessore-torna-a-febbraio.shtml|title=Nico Gonzalez, lesione al flessore della coscia destra: tornerà a febbraio|author=Ilaria Masini|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=16 декември 2023|access-date=2024-09-28}}</ref> што го оддалечува од терените до крајот на јануари, пропуштајќи го притоа и [[Суперкуп на Италија 2023|Суперкупот на Италија]].<ref>{{Cite video|url=https://www.rainews.it/tgr/toscana/video/2024/01/fiorentina-riad-supercoppa-gonzalez-9c434958-916f-45b5-9eef-984605dfbb53.html|title=Viola, Supercoppa senza Nico Gonzalez|author=Sara Meini|publisher=[[TGR|TGR Toscana]]|data=17 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref><ref name=rigore>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/nico-gonzalez-e-infallibile-dal-dischetto-crolla-l-ultima-certezza-di-italiano-e-della-fiorentina/bltc2e86222b957f454|title="Nico Gonzalez è infallibile dal dischetto": crolla l'ultima certezza di Italiano e della Fiorentina|author=Stefano Silvetri|publisher=Goal.com|date=29 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Тој се вратил на терените за време на домашниот натпревар против Интер, промашувајќи пенал со кој можел да изедначи на 1-1, додека на 11 февруари - во победата од 5-1 против Фрозиноне - за првпат се нашол во стартните единаесет по опоравувањето од повредата.<ref>{{Cite web|url=https://sport.quotidiano.net/calcio/fiorentina/frosinone-5-1-876fa302|title=Fiorentina-Frosinone 5-1: viola a valanga e spettacolo al Franchi. Primo gol per Belotti|author=Kevin Bertoni|publisher=[[Monrif]]|date=11 февруари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Во реванш четвртфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]] Гонсалес бил одлучувачки против [[ФК Викторија Плзењ|Викторија Плзењ]], постигнувајќи го првиот од двата гола,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Conference-League/18-04-2024/fiorentina-viktoria-plzen-2-0-gol-di-gonzalez-e-biraghi.shtml|title=Gonzalez-Biraghi, l'urlo viola! Dopo 120' la Fiorentina doma il Viktoria e va in semifinale|author=Matteo Dalla Vite|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=18 април 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> за победата која ја одвела Фјорентина во полуфиналето. На 28 април 2024 година, со двата гола постигнати во победата со 5-1 против Сасуоло, тој го за првпат во својата кариера бил двоен стрелец на еден натпревар во Серија А.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-sassuolo-5-1-i-viola-inguaiano-ballardini_81440444-202402k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Sassuolo 5-1: i viola inguaiano Ballardini|website=[[Sport Mediaset]]|date=28 април 2024|access-date=2024-08-26}}</ref> Конечно, тој го започнал во стартната постава [[Финале на УЕФА Лигата на конференциите во 2024 година|финалето]] на Лигата на конференции, како и во претходното издание, но како и тогаш Фјорентина повторно не успеала да го подигне трофејот губејќи овојпат со 1-0 од {{Fb team (N) Olympiakos}}. Во својата трета сезона со Фјорентина одиграл вкупно 44 натпревари, постигнувајќи 16 голови и забележувајќи 5 асистенции. Своето искуство со „виолетовите“ го завршил со вкупно 125 настапи и 38 голови.<ref name="Fiorentina">{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2024-08-25/gonzalez-ceduto-alla-juventus|title=Gonzalez ceduto alla Juventus|date=25 август 2024}}</ref> ===Јувентус и Атлетико Мадрид=== На 25 август 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} на позајмица со обврска за откуп, за надомест од 8 милиони евра за заемот и 25 за откупот, плус можни 5 милиони во бонуси.<ref name=Fiorentina/><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-nico-gonzalez-e-bianconero|title=Nico Gonzalez è bianconero|date=25 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/sf9twrehxslbjgzuzujw.pdf|title=Accordo con la Fiorentina per l'acquisizione del calciatore Gonzalez|date=25 август 2024|access-date=27 август 2024}}</ref> Своето деби со „''бјанконерите''“ го имал на 1 септември за време на домашниот натпревар против {{Fb team (N) Roma}} (0-0) во [[Серија А 2024-2025|првенството]], влегувајќи во второто полувреме на местото на [[Душан Влаховиќ]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/01-09-2024/juventus-roma-0-0.shtml|title=Juve, passo indietro e nessun gol: la Roma esce dallo Stadium con un punto|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-09-02}}</ref> На 17 септември, тој го направил своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во натпреварот на домашен терен против {{Fb team (N) PSV}} добиен со 3-1, постигнувајќи го притоа третиот гол на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/09/17/champions-juventus-batte-psv-3-1-esordio-da-sogno_659e9756-5fe6-4c5a-910c-6700417961eb.html|title=Champions: Juventus batte PSV 3-1, esordio da sogno - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-09-17}}</ref> На 17 декември, на своето деби со Јувентус во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], тој постигнал прекрасен погодок лобувајќи го противничкиот голман од 20-тина метри за да ги постави конечените 4-0 во победата над [[Каљари Калчо|Каљари]] во осминафиналето.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/12/17/coppa-italia-la-juventus-batte-il-cagliari-4-0-e-accede-ai-quarti-le-foto_26c06cf9-54c7-4894-b7fd-3a317d70c5f4.html|title=Coppa Italia: la Juventus batte il Cagliari 4-0 e accede ai quarti LE FOTO - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-12-17|access-date=2024-12-18}}</ref> Пет дена подоцна, тој исто така го постигнал својот прв гол во првенството, обезбедувајќи победа од 2-1 на гостувањето кај [[ФК Монца|Монца]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/22-12-2024/monza-juventus-1-2-gol-di-mckennie-birindelli-e-nico-gonzalez.shtml|title=La Juve vince con McKennie e Nico, ma che fatica contro il Monza. E Nesta è ultimo da solo|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-12-22}}</ref> Откако ги исполнил условите, во март 2025, била активирана обврската за откуп на играчот, со што тој перманентно станал фудбалер на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2024-2025/calciomercato-ufficiale-nico-gonzalez-e-un-giocatore-della-juventus-cifre-e-dettagli-dell-accordo-co_sto10312494/story.shtml|title=Calciomercato - Ufficiale! Nico Gonzalez è un giocatore della Juventus: cifre e dettagli dell'accordo con la Fiorentina}}</ref> До крајот на сезоната, тој му помогнал на клубот да заврши меѓу првите четири тима на табелата во Серија А и да избори пласман во Лигата на шампионите, а потоа учествувал и на [[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Светското клупско првенство]] каде „''бјанконерите''“ стигнале до осминафиналето губејќи со 1-0 од {{Fb team (N) Real Madrid}}. Откако ја завршил својата прва сезона и ја започнал сезоната [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] со Јувентус, тој последователно на 1 септември 2025 година, се преселил на позајмица со опција за откуп - конвертибилна во обврска по исполнување на одредени услови - во [[Шпанија|шпанската]] екипа {{Fb team (N) Atletico Madrid}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/ps0hbjxgovk4h4opwtjf.pdf|title=Accordo con l'Atletico de Madrid per la cessione del calciatore Nico Gonzalez|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/bienvenido-nico-gonzalez|title=¡Bienvenido, Nico Gonzalez!|language=es|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, тој постигнал гол веднаш на своето официјално деби за ''„Колчонерос“'' во победата со 2–0 над {{Fb team (N) Villareal}} во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2025-2026|првенството]].<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-estero/liga/2025/09/13-143115848/liga_nico_gonzalez_trascina_l_atletico_madrid_2-0_al_villarreal|title=Liga, Nico Gonzalez trascina l'Atletico Madrid: 2-0 al Villarreal|website=www.corrieredellosport.it|date=2025-09-13|access-date=2025-09-14}}</ref> На 7 март 2026 година, тој постигнал два гола во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Real Sociedad}},<ref>{{Cite web|url=https://www.rtve.es/deportes/20260307/atletico-madrid-real-sociedad-directo-resumen-resultado-liga-jornada-27/16966925.shtml|title= El Atlético de Madrid se lleva los tres puntos en un partido loco gracias a un doblete de Nico González|language=es|publisher=RTVE|date=7 март 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> а истиот подвиг го повторил и на 22 април во поразот со 3-2 на гости кај [[ФК Елче|Елче]].<ref>{{Cite web|url=https://as.com/futbol/primera/elche-atletico-de-madrid-hoy-en-directo-ultima-hora-de-laliga-ea-sports-en-vivo-f202604-d/|title= Elche 3 - 2 Atlético de Madrid: resumen, resultado y goles|language=es|publisher=AS|date=22 април 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> На крајот, тој одиграл 37 натпревари во сите натпреварувања за мадридскиот клуб и постигнал 5 гола; сепак, и покрај позитивната сезона тој не го достигнал минималниот број на настапи потребни за да се активира откупот, па не потпишал траен договор и наместо тоа се вратил во Јувентус.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-04-2026/juve-l-atletico-madrid-non-riscattera-nico-gonzalez-a-32-milioni-gli-scenari.shtml|title=Nico-Atletico, salta il riscatto: Juve, meglio riavere Gonzalez o erano più comodi i 32 milioni?|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2026-08-29}}</ref> И покрај тоа што се очекувало да го напушти Јувентус во текот на летото, сепак, новиот тренер [[Лучано Спалети]] одлучил да му даде нова шанса.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/articles/d-very-happy-spalletti-wants-111500836.html|title=“I’d be very happy” Spalletti wants Nicolas Gonzalez to stay|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=29 август 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> Започнувајќи ја новата сезона со „''бјанконерите''“, на 29 август 2026 година, тој го постигнал својот прв гол, отворајќи го резултатот во првенствената победа од 2–0 над Парма.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.gianlucadimarzio.com/news-calcio/nico-gonzalez-juventus-parma-serie-a-news-496574|title=Nico González sblocca Juventus-Parma: l'argentino segna dalla panchina|website=Gianluca Di Marzio|access-date=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|lingua=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-08-2026/juve-parma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Ma Nico e Koop non dovevano andar via? Entrano, segnano e la Juve stende il Parma|website=La Gazzetta dello Sport|date=2026-08-29|access-date=2026-08-29}}</ref> На 17 септември, постигнал гол и во натпреварот од [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]] добиен на домашен терен со 5-0 против {{Fb team N.E.C.}} ==Репрезентативна кариера== Во 2019 година, тој ги освоил [[Фудбал на XVIII Панамерикански игри - машки турнир|Панамериканските игри]] со [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|аргентинската репрезентација под 20 години]].<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/deportes-2/juegos-panamericanos-lima-2019/2019/08/10/la-seleccion-de-futbol-buscara-vencer-a-honduras-para-ganar-la-medalla-dorada-en-los-juegos-panamericanos-hora-tv-y-formaciones/|title=La selección argentina de fútbol venció a Honduras y ganó la medalla dorada en los Juegos Panamericanos tras 16 años|date=10 август 2019|lаnguage=es}}</ref> Откако одиграл пријателски натпревар за [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација под 23 години]], постигнувајќи гол во истиот против врсниците од [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Колумбија|Колумбија]],<ref>{{Cite web|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/argentina-sub-23-nid2285840/|title=El seleccionado argentino Sub 23 suma goles y funcionamiento: venció por 3-1 a Colombia|date=8 септември 2019|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> на 13 октомври истата година, тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|сениорската репрезентација]], играјќи како стартер во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ECU}}, добиен со резултат 6-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.clarin.com/deportes/nicolas-gonzalez-argentina-ecuador_0_s0bLfOQD.html|title=Quién es Nicolás González, el juvenil que juega en la B de Alemania y fue titular en la Selección|date=2019-10-12|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> Редовно повикуван за Аргентина, на 13 ноември 2020 година, тој го постигнал својот прв гол во дресот со државниот грб, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|PAR}},<ref name=":1"/> натпревар во кој играл како лев бек на местото на повредениот [[Николас Таљафико]].<ref name=":1" /> На 11 јуни 2021 година, тој бил вклучен во списокот со играчи повикани за [[Копа Америка 2021|Копа Америка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-por-el-entrenador-lionel-scaloni-para-disputar-la-copaamerica-2021|title=Lista de convocados por el entrenador Lionel Scaloni para disputar la Copa América 2021|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> На 11 јули, откако дал голем придонес за време на групите и нокаут фазата,<ref>{{Cite web|url=https://www.republik.com.ar/nico-gonzalez-para-argentina-en-la-copa-america-2021/|title=Nico González para Argentina en la Copa América 2021|data=јули 2021|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> го освоил натпреварувањето со репрезентацијата. Потоа, на 1 јуни 2022, тој влегол во првата минута од судиското надополнување на [[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]], учествувајќи во прославата на победата на Аргентина над {{NazNB|FUrep|ITA}} со 3-0 на Вембли. Во ноември истата година, тој бил вклучен од селекторот [[Лионел Скалони]] во тимот што требало да учествува на [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]],<ref>{{Cite web|url=https://www.tycsports.com/seleccion-argentina/lista-seleccion-argentina-mundial-de-qatar-2022-id476596.html|title=Lista de Argentina para el Mundial de Qatar 2022|website=TyC Sports|date=11 ноември 2022|language=es-AR|access-date=11 ноември 2022}}</ref> но подоцна отпаднал поради повреда.<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/por-lesion-el-futbolista-nicolas-gonzalez-queda-desafectado-de-la-convocatoria-y-en-su-reemplazo-sube-a-la-nomina-angel-correa.-|title=Por lesión, el futbolista Nicolás González queda desafectado de la convocatoria y en su reemplazo sube a la nómina Ángel Correa|date=17 ноември 2022|language=es|access-date=2023-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|title=Report medico Nico Gonzalez|publisher=ACF Fiorentina|date=18 ноември 2022|access-date=2023-01-06|archive-date=2023-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106180812/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2024, Гонсалес бил вклучен меѓу 26-те играчи на Скалони за [[Копа Америка 2024]].<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Lionel Scaloni dio a conocer la lista de la Selección argentina para la Copa América 2024 |url=https://tn.com.ar/deportes/futbol/2024/06/15/lionel-scaloni-dio-a-conocer-la-lista-de-la-seleccion-argentina-para-la-copa-america-2024/?gad_source=1&gclid=CjwKCAjwqf20BhBwEiwAt7dtdeK13_I24H4iqEBua7UtmDLn6_x-FfDm-gzEseLS8vJCnOlmjC3PlBoCHEwQAvD_BwE |access-date=23 July 2024 |work=Todo Noticias}}</ref> Во [[Финале на Копа Америка 2024|финалето]] против {{NazNB|FUrep|COL}}, Гонсалес влегол од клупата за резерви на местото на повредениот [[Лионел Меси]] и 18 минути подоцна постигнал гол, но истиот бил поништен.<ref name=":9">{{Cite web |last=Cristofanelli |first=Federico |date=15 July 2024 |title=El boletín de calificaciones de Argentina en la final ante Colombia: los puntos superlativos que maquillaron la baja de Messi y Lautaro Martínez héroe |url=https://www.infobae.com/deportes/2024/07/15/el-boletin-de-calificaciones-de-argentina-en-la-final-ante-colombia-los-puntos-superlativos-que-maquillaron-la-baja-de-messi-y-lautaro-martinez-heroe/ |access-date=23 July 2024 |website=Infobae}}</ref> На крајот, сепак, Аргентина го добила натпреварот во продолженија со што Гонсалес го освоил својот втор трофеј на Копа Америка. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ARG}} {{Cronopar|13-10-2019|Елче|ARG|6|1|ECU|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|15-11-2019|Ријад|BRA|0|1|ARG|-|Пријателска|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|18-11-2019|Тел Авив|ARG|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|13-11-2020|Буенос Аирес|ARG|1|1|PAR|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|17-11-2020|Лима|PER|0|2|ARG|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|8-6-2021|Баранкиља|COL|2|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|14-6-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|1|CHL|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|18-6-2021|Бразилија|ARG|1|0|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|4-7-2021|Гојанија|ARG|3|0|ECU|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале|13={{yel|66}} {{suboff|83}}}} {{Cronopar|6-7-2021|Бразилија|ARG|1|1|COL|-|Копа Америка|2021|Полуфинале|dts|3 – 2|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|10-7-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|0|BRA|-|Копа Америка|2021|Финале|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|9-9-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|BOL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|7-10-2021|Асунсион|PAR|0|0|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|10-10-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|14-10-2021|Буенос Аирес|ARG|1|0|PER|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|27-1-2022|Калама|CHL|1|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|1-2-2022|Кордоба|ARG|1|0|COL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|68}}|14=Кордоба (Аргентина)}} {{Cronopar|25-3-2022|Буенос Аирес|ARG|3|0|VEN|1|Квал. за СП|2022|13={{suboff|88}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Гвајаквил|ECU|1|1|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|1-6-2022|Лондон|ITA|0|3|ARG|-|[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]]|13={{subon|90+1}}}} {{Cronopar|5-6-2022|Памплона|ARG|5|0|EST|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Сантјаго дел Естеро|ARG|7|0|CUO|1|Пријателска}} {{Cronopar|15-6-2023|Пекинг|ARG|2|0|AUS|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|19-6-2023|Џакарта|IDN|0|2|ARG|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|7-9-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|ECU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Ла Паз|BOL|0|3|ARG|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|12-10-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|PAR|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Лима|PER|0|2|ARG|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|16-11-2023|Буенос Аирес|ARG|0|2|URU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Рио де Жанеиро|BRA|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Филаделфија|ARG|3|0|SLV|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Лос Анџелес|ARG|3|1|CRI|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|9-6-2024|Чикаго|ARG|1|0|ECU|-|Пријателска|2026|13={{subon|78}} {{yel|90+1}}}} {{Cronopar|14-6-2024|Ландовер|ARG|4|1|GTM|-|Пријателска|14=Ландовер (Мериленд)}} {{Cronopar|25-6-2024|Ист Ратерфорд|CHL|0|1|ARG|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|29-6-2024|Мајами Гарденс|ARG|2|0|PER|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|4-7-2024|Хјустон|ARG|1|1|ECU|-|Копа Америка|2024|Четвртфинале|dtr|4 – 2|13={{yel|77}}}} {{Cronopar|9-7-2024|Ист Ратерфорд|ARG|2|0|CAN|-|Копа Америка|2024|Полуфинале|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|14-7-2024|Мајами Гарденс|ARG|1|0|COL|-|Копа Америка|2024|Финале|dts|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|5-9-2024|Буенос Аирес|ARG|3|0|CHL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|51}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Баранкиља|COL|2|1|ARG|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|21-3-2025|Монтевидео|URU|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|69}} {{sent off|0|90+5}}}} {{Cronofin|42|6}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 3 јануари 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2016-2017|2016-2017]]|| rowspan="2" |{{flagsport|ARG}} [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]] || [[Примера Б Насионал 2016-2017|БН]] || 20 || 4 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2016-2017|КА]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 4 |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2017-2018|2017-2018]]|| [[Примера Дивисион (Аргентина) 2017-2018|ПД]] || 24 || 7 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2017-2018|КА]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Аргентинос Хуниорс || 44 || 11 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 47 || 11 |- | [[ФК Штутгарт сезона 2018-2019|2018-2019]] ||rowspan=3|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Stuttgart}} || [[Прва Бундеслига 2018-2019|БЛ]] || 30+2<ref>2 настапи во баражот промоција-испаѓање.</ref> || 2+0 || [[Фудбалски куп на Германија 2018-2019|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || 2 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2019-2020|2019-2020]] || [[Втора Бундеслига 2019-2020|2Б]] || 27 || 14 || [[Фудбалски куп на Германија 2019-2020|КГ]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 29 || 15 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2020-2021|2020-2021]] || [[Прва Бундеслига 2020-2021|БЛ]] || 15 || 6 || [[Фудбалски куп на Германија 2020-2021|КГ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 6 |- !colspan="3"|Вкупно Штутгарт || 74 || 22 || || 5 || 1 || || - || - || || - || - || 79 || 23 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Fiorentina}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 33 || 7 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 6 || 1 || - || - || - || - || - || - || 39 || 8 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 24 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 5 || 2 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 13<ref name=off>2 настапи во квалификациските кола.</ref>|| 6<ref>1 гол во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 42 || 14 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 29 || 12 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 13<ref name=off/> || 4<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || [[Суперкуп на Италија 2023|СИ]]|| 0 || 0 || 44 || 16 |- ! colspan="3" |Вкупно Фјорентина || 86 || 25 || || 13 || 3 || || 26 || 10 || || 0 || 0 || 125 || 38 |- ||[[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 7 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 2 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство 2025|Скп]] || 1+0 || 0+0 || 11 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 211 || 59 || || 22 || 5 || || 28 || 11 || || 1 || 0 || 262 || 75 |} ===Репрезентативна статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 10 септември 2024''. {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="7"|{{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |2019||3||0 |- |2020||2||2 |- |2021||10||0 |- |2022||6||1 |- |2023||9||2 |- |2024||11||0 |- |2025||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!42!!6 |} ==Титули== ===Репрезентативни=== ;{{flagsport|ARG}} Аргентина *'''{{Трофеј-Копа Америка}} [[Копа Америка]]''' : 2 : [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Nicolás González (footballer, born 1998)}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/ Николас Гонсалес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/nico-gonzalez/profil/spieler/486031 Николас Гонсалес на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/76017/nicolas-gonzalez Николас Гонсалес на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/345322/Show/Nicol%C3%A1s-Gonz%C3%A1lez Николас Гонсалес на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гонсалес, Николас}} [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 9zkjnoyu503js8ilyi01l3bavygc51c 5630834 5630832 2026-09-21T20:33:31Z Carshalton 30527 /* Јувентус и Атлетико Мадрид */ 5630834 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Гонсалес | image = [[Податотека:Nicolas Gonzalez Argentina v Egypt 7 July 2026-037.jpg|200px]] | fullname = Николас Иван Гонсалес<ref name="FIFA 2022">{{Cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> | height = {{height|m=1.80}}<ref name="Soccerway profile">{{Cite news|date=2 November 2017|title=Nicolás González profile|work=Soccerway|url=https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/|access-date=2 November 2017}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|4|6}} | cityofbirth = {{роден во|Белен де Ескобар|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 31 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 44 | goals1 = 11 | clubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years2 = 2018-2021 | caps2 = 72 | goals2 = 22 | clubs2 = {{Fb team Stuttgart}} | years3 = 2021-2024 | caps3 = 86 | goals3 = 25 | clubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | years4 = 2024-2025 | caps4 = 32 | goals4 = 4 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2025- | caps5 = 24 | goals5 = 5 | clubs5 = →{{Fb team Atletico Madrid}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalyears2 = 2019 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 58 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Николас Иван "Нико" Гоналес''' (роден на [[6 април]] [[1998]] во [[Белен де Ескобар]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Левоног играч кој може да игра и како десно и како лево крило, а исклучително добро може да игра и како напаѓач.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/calcio/fantanews/04-08-2021/fiorentina-nico-gonzalez-spalla-perfetta-vlahovic-goal-giovani-viola-420181199087.shtml|title=Fiorentina, ecco Nico Gonzalez: la spalla perfetta per Vlahovic|access-date=2021-09-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|language=es|author=Ariel Ruya|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/snicolas-gonzalez-seleccion-argentina-stuttgart-argentinos-nid2507968/|title=Argentina-Paraguay: quién es Nicolás González, el inesperado titular (y goleador) que eligió Scaloni|publisher=La Nación|date=13 ноември 2020|access-date=2021-06-23}}</ref> Брз е, непредвидлив, вешт со топката во нозете, поседува добар дриблинг и е добар во играта во воздухот, особено кога станува збор за удари со глава, каде се снаоѓа одлично и покрај тоа што не се истакнува по својата висина.<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/chi-e-nico-gonzalez-stoccarda-fiorentina/h2idnp7lfv681m9iwax6f1zat|title=Chi è Nico Gonzalez, il nuovo gioiello della Fiorentina|access-date=2021-06-23}}</ref> ==Клупска кариера== ===Аргентинос Хуниорс=== Израснат во младинските категории на [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]],<ref name=":0" /> Гонсалес го направил своето деби за првиот тим на 28 август 2016 година, во ремито 2-2 против [[Клуб Атлетико Сан Мартин (Тукуман)|Сан Мартин (Т)]]. На крајот од првенството, „''бубачките''“ избориле промоција во [[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]], благодарение исто така на голот на Гонсалес против [[ФК Химнасија Хухуј|Химнасија Хухуј]] за победата со 1-0, со која и математички била постигната промоцијата на три кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=https://www.tycsports.com/futbol/gritalo-bicho-gonzalez-y-el-gol-del-ascenso.html|title=¡Gritalo Bicho!: González y el gol del ascenso|date=8 јули 2017|language=es}}</ref> Тој постигнал гол и во својот прв старт во врвната дивизија во натпреварот против [[Клуб Атлетико Белграно|Белграно]], завршувајќи ја сезоната со 24 настапи и 7 гола во Примера Дивисион. [[Податотека:NicolasGonzalez (cropped).jpg|thumb|left|210px|Гонсалес во дресот на екипата на {{Fb team (N) Stuttgart}} во 2019]] ===Штутгарт=== На 10 јули 2018 година, Гонсалес се преселил во клубот од германската [[Бундеслига]], {{Fb team (N) Stuttgart}},<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2018/vfb-stuttgart-verpflichtet-nicolas-gonzalez/|title=Der VfB verpflichtet Nicolás Gonzalez|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> за кој дебитирал на 26 август во првенствениот натпревар загубен со 1-0 од {{Fb team (N) Mainz 05}}, заменувајќи го во второто полувреме [[Даниел Дидави]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/1-1--fsv-mainz-05----vfb-stuttgart-/|title=Auftaktniederlage in Mainz|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportschau.de/fussball/bundesliga/fsv-mainz-vfb-stuttgart-spielbericht-100.html|title=Mainz startet mit Sieg gegen Stuttgart|date=26 август 2018|language=de}}</ref> На 22 декември 2018 година, тој го постигнал својот прв гол за „''швабите''“, во првенствениот пораз на домашен терен од {{Fb team (N) Schalke 04}} со 1-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/17-vfb-stuttgart-fc-schalke-04/|title=Niederlage gegen Schalke|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Тој го повторил ова во следното коло постигнувајќи гол во поразот од 2-3 на домашен терен против Мајнц и бил прогласен за дебитант на месецот.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/watch-stuttgart-tag-heuer-rookie-of-the-month-nicolas-gonzalez-3337-2354|title=Watch: Nicolas Gonzalez named January's Rookie of the Month|date=3 март 2019|language=en}}</ref> На крајот на сезоната, клубот испаднал во [[Втора Бундеслига|2.&nbsp;Бундеслига]].<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/storico-union-berlino-promosso-bundesliga-prima-volta/1gr1q24nnfx54137dwlz4eu4c4|title=Storico Union Berlino: è promosso in Bundesliga per la prima volta|date=27 мај 2019}}</ref> На 17 август 2019 година, го постигнал својот прв гол во Втора Бундеслига, и тоа победничкиот во 90-тата минута при успехот со 2-1 на домашен терен над [[ФК Санкт Паули 1910|Санкт Паули]].<ref name="STN1">{{Cite news|title=Überglücklicher Nicolas Gonzalez|url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|website=Stuttgarter Nachrichten|date=17 August 2019|access-date=2025-02-03|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817145814/https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|url-status=dead}}</ref> Во завршницата од сезоната, тој влегол во одлична форма постигнувајќи по два гола на две последователни средби во јуни 2020 година против [[СВ Сандхаузен|Сандхаузен]] и [[1. ФК Нирнберг|Нирнберг]].<ref name="MA1">{{Cite news|title=Nicolas Gonzalez scores twice for Stuttgart as Bundesliga promotion nears|url=https://mundoalbiceleste.com/2020/06/22/nicolas-gonzalez-scores-twice-for-stuttgart-as-bundesliga-promotion-nears/|website=Mundo Albiceleste|date=22 June 2020|access-date=26 June 2020}}</ref> Завршувајќи ја сезоната како најдобар стрелец на Штутгарт со 14 постигнати гола во првенството, тој му помогнал на клубот да избори промоција и да се врати во врвната дивизија по само една година отсуство. Назад во [[Прва Бундеслига 2020-2021|Првата Бундеслига]], и покрај повредите кои му пречат,<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/buendelriss-in-der-hueftmuskulatur-bei-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez fällt mehrere Wochen aus|lingua=de|accesso=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/knieverletzung-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez erleidet kleinen Teilriss des Innenbandes|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> тој нуди добри настапи постигнувајќи 6 гола во 15 натпревари (еден од нив и во успехот со 1-5 на гости против [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/2021/11-dortmund----vfb-stuttgart-/|title=Die Serie ausgebaut|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2021/06/12/si-tratta-per-oliveira-e-si-guarda-a-guedes-gattusoFirenze13.html|title=Si tratta per Oliveira e si guarda a Guedes, il preferito da Gattuso|publisher=la Repubblica|date=12 јуни 2021|p=13|access-date=11 јануари 2022}}</ref> Во меѓувреме, тој исто така, го обновил договорот со германците на уште една сезона.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/vertragsverlaengerung-nicolas-gonzalez/|title=Vertrag von Nicolas Gonzalez vorzeitig verlängert|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Вкупно за Штутгарт одиграл 79 натпревари и постигнал 23 гола. ===Фјорентина=== На 23 јуни 2021 година, тој бил купен од {{Fb team (N) Fiorentina}} за 27 милиони евра,<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/08/10/nico-gonzalez-fiorentina-presentazione|title=Fiorentina, la presentazione di Nico Gonzalez|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=2021-08-11|language=it|access-date=2023-08-08}}</ref> со што станува најскапото засилување во историјата на клубот.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2021/wechsel-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez verlässt den VfB|language=de|editor= VfB Stuttgart|date=23 јуни 2021|access-date=23 јуни 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2021-06-23/nicolas-gonzalez-e-un-nuovo-calciatore-viola|title=NICOLAS GONZALEZ E’ UN NUOVO CALCIATORE VIOLA|publisher=Acf Fiorentina|data=23 јуни 2021|access-date=2021-06-23}}</ref> На 13 август 2021 година, тој го постигнал својот прв гол за ''виолетовите'' во натпреварот од првото коло на [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] против [[Козенца Калчо|Козенца]]. Последователно, на 28 август, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]], отворајќи го резултатот во натпреварот на [[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]] против {{Fb team (N) Torino}}, кој завршил со победа на Фјорентина од 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-torino-2-1-gonzalez-e-vlahovic-stendono-i-granata_37430767-202102k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Torino 2-1: Gonzalez e Vlahovic stendono i granata|access-date=2021-08-29}}</ref> Во првата половина од сезоната неговото учество на теренот брзо било прекинато, прво поради дисквалификација, а потоа и поради некои здравствени проблеми.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/11/12/fiorentina-nico-gonzalez-covid|title=Fiorentina, Gonzalez: "Positivo al Covid da 18 giorni, non so quando torno"|date=12 ноември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој се вратил во стартниот состав во декември во победата на гости против [[ФК Болоња|Болоња]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2021-2022/serieb-a-le-pagelle-di-bologna-fiorentina-2-3-nico-gonzalez-e-una-furia-vlahovic-una-garanzia.-medel_sto8659630/story.shtml|title=Serie A, le pagelle di Bologna-Fiorentina 2-3: Nico Gonzalez è una furia, Vlahovic una garanzia. Medel regge l'urto|date=5 декември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој ја завршил сезоната на високо ниво, постигнувајќи 3 гола на последните 3 натпревари, додавајќи ги на останатите 4 постигнати во текот на годината, заедно со 6 асистенции. Следната сезона, тој го одбележал своето европско деби постигнувајќи гол за 1-0 против [[ФК Твенте|Твенте]] по само 59 секунди<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/conference-league/2022/08/18/fiorentina-twente-risultato-gol|title=Fiorentina-Twente 2-1, gol e highlights: Segnano Nico Gonzalez e Cabral|editore=Sky Sport|date=18 август 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференции]]. Во [[Серија А 2022-2023|Серија А]] својот прв гол за сезоната го постигнал во натпреварот на домашен терен против [[ФК Хелас Верона|Хелас Верона]]. Потоа, тој постигнал два гола против [[ФК Хартс|Хартс]]<ref>{{Cite web|url=https://www.iltirreno.it/firenze/sport/2022/10/15/news/nico-gonzalez-e-tornato-e-la-fiorentina-sorride-1.100109989|title=Nico Gonzalez è tornato. E la Fiorentina sorride|date=15 октомври 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во победата од 5-1 во рамките на групната фаза на Лигата на конференции, додека на следниот првенствен натпревар против Интер морал да го напушти теренот по само 7 минути поради повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|title=Fiorentina, altro infortunio: Gonzalez fuori dopo 7' con l'Inter|author=Andrea Guida|date=22 октомври 2022|access-date=2023-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221102133502/https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|archivedate=2 ноември 2022|url-dead=yes}}</ref> која го принудила на долга пауза.<ref>{{Cite web|url=https://firenze.repubblica.it/cronaca/2022/12/05/news/fiorentina_gonzalez_ritorno_stagione_recupero_vincenzo_italiano-377563457/|title=Fiorentina in attesa di Gonzalez, l'arma in più di Italiano|author=Matteo Dovellini|date=5 декември 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој се вратил во акција во натпреварот против [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] на 7 јануари 2023 година, постигнувајќи гол,<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/fiorentina-sassuolo-gonzalez-1.8439304|title=Fiorentina-Sassuolo 2-1, Nico Gonzalez torna e decide la partita|date=7 gennaio 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> четврти пат по ред, после 89-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/record-e-curiosita-della-17a|title=RECORD E CURIOSITÀ DELLA 17ª|date=10 јануари 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој за прв пат започна по повредата на 29 јануари кога на стадионот [[Стадион Олимпико|Олимпико]] во Рим постигнал гол со кој му донел бод на неговиот тим против {{Fb team (N) Lazio}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/lazio-fiorentina-1-1-nico-gonzalez-risponde-a-casale-i-biancocelesti-si-fermano-all-olimpico-immobil_sto9362204/story.shtml|title=Lazio-Fiorentina 1-1: Nico Gonzalez risponde a Casale, i biancocelesti si fermano all'Olimpico, Immobile sfiora il gol|editore=Eurosport|date=29 јануари 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Повторно бил одлучувачки на 4 март, кога неговиот гол од пенал го отворил патот на Фјорентина кон победата над {{Fb team (N) Milan}} (2-1).<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/fiorentina/2023/03/04/news/fiorentina_milan_risultato-390572220/|title=Fiorentina-Milan 2-1: Nico Gonzalez e Jovic affossano l'ex Pioli|author=Enrico Currò|date=4 март 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Позитивната серија ја продолжил во Европа каде погодил во [[Познањ]] против [[ФК Лех Познањ|Лех]], а потоа реализирал уште еден пенал за победата од 2-0 во првиот полуфинален натпревар од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/05-04-2023/coppa-italia-cremonese-fiorentina-0-2-cabral-nico-gonzalez-rigore-460999007717.shtml|title=La Fiorentina ipoteca la finale: 2-0 a Cremona con Cabral e Nico Gonzalez|author=Matteo Pierelli|date=4 март 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Во првенството, својот петти гол за сезоната го постигнал во ремито 3-3 во [[Салерно]] против {{Fb team (N) Salernitana}}, додека, на 18 мај, со два гола против [[ФК Базел|Базел]] во [[Швајцарија]] во реванш полуфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] Гонсалес го одвел двомечот во [[Продолжеток (спорт)|продолженијата]],<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/sport/fiorentina/fiorentina-pagelle-l9dwhjpv|title=Fiorentina, le pagelle del trionfo di Basilea|author=Angelo Giorgetti|date=19 мај 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> каде „виолeтовите“ постигнале уште еден гол и со победа од 1-3 стигнале до завршниот чин.<ref name=":3" /> [[File:2023 Uefa Europa Conference League final line-up.jpeg|thumb|right|upright=1.5|Гонсалес (најлево, бр. 22) пред почетокот на [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] меѓу Фјорентина и {{Fb team (N) West Ham United}}]] На 24 мај 2023 година, Гонсалес ја довел Фјорентина во водство во финалето на [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}, кое потоа било загубено со 1-2.<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2023/05/24/fiorentina-inter-finale-coppa-italia-risultato-gol-diretta|title=L’Inter vince la Coppa Italia: in finale ha battuto 2-1 la Fiorentina|date=2023-05-24|access-date=2024-08-26}}</ref> Потоа, тој погодил и во последното коло од првенството, при победата со 3-1 кај Сасуоло, затворајќи го мечот со прецизен удар со глава во 83-тата минута. Конечно, на 7 јуни, тој како стартер го започнал [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на Лигата на конференции во кое асистирал за голот со кој Фјорентина го изедначила резултатот на 1-1, за подоцна тосканците сепак да загубат со 2-1 од {{Fb team (N) West Ham United}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaconferenceleague/news/0282-1833af421495-9db803917880-1000--fiorentina-west-ham-1-2-bowen-firma-il-trionfo-hammers/|title=Fiorentina-West Ham 1-2: Bowen firma il trionfo Hammers|date=7 јуни 2023|access-date=26 август 2024}}</ref> И покрај поразот во финалето, тој бил награден со признание за најдобар играч на својата позиција и бил вклучен во [[Тим на сезоната во УЕФА Лигата на конференции|Тимот на сезоната во УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0282-183501bcba5d-b597018f8d4a-1000--squadra-della-stagione-europa-conference-league-2022-23/|title=Squadra della Stagione Europa Conference League 2022/23|publisher=[[UEFA]]|date=8 јуни 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Сезоната 2022-2023, ја затворил со 14 гола и 5 асистенции во 42 настапи во сите официјални натпреварувања и бил втор најдобар стрелец на Фјорентина за сезоната зад [[Артур Кабрал]]. Во својата трета сезона со ''виолетовите'', тој избрал да игра со дресот со [[10 (број)|број 10]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilfoglio.it/sport/2023/08/17/news/nico-gonzalez-e-cio-che-significa-indossare-la-maglia-numero-10-a-firenze-5601378/|title=Nico Gonzalez e ciò che significa indossare la maglia numero 10 a Firenze|publisher=[[il Foglio (quotidiano)|il Foglio]]|date=17 август 2023|author=Andrea Trapani|language|access-date=21 август 2023}}</ref> оставен слободен по заминувањето на [[Гаетано Кастровили]], со натпис „Нико“ на грбот на местото на презимето.<ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|title=Poker viola a Marassi|publisher=[[ACF Fiorentina]]|date=19 август 2023|author=|6=language|access-date=21 август 2023|archive-date=2023-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821232501/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|url-status=dead}}</ref> Во првото коло од првенството, против [[ФК Џенова|Џенова]] тој постигнал гол во гостинската победа со 1-4. Кон крајот на месецот, неговите два гола ѝ овозможиле на Фјорентина да ја надмине негативата од првиот натпревар против [[ФК Рапид Виена|Рапид Виена]] (загубен во Австрија со 1-0) и да го мине австрискиот претставник во плејоф рундата на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/conference-league/2023/08/31-112455302/fiorentina_ai_gironi_di_conference_nico_gonzalez_show_2-0_al_rapid_vienna|title=Fiorentina ai gironi di Conference: Nico Gonzalez show, 2-0 al Rapid Vienna|website=[[Corriere dello Sport]]|date=31 август 2023|access-date=2023-09-05}}</ref> На 26 септември, тој потпишал обнова на договорот со Фјорентина до 2028 година.<ref>{{Cite video|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028|title=Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[ACF Fiorentina]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010202133/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calciomercato/2023/09/26/fiorentina-nico-gonzalez-rinnovo-calciomercato-news|title=Fiorentina, Nico Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[Sky Sport]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26}}</ref> Во натпреварот против [[Ференцварош]], на 14 декември 2023 година, тој се здобил со мускулна повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Fiorentina/16-12-2023/nico-gonzalez-lesione-al-flessore-torna-a-febbraio.shtml|title=Nico Gonzalez, lesione al flessore della coscia destra: tornerà a febbraio|author=Ilaria Masini|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=16 декември 2023|access-date=2024-09-28}}</ref> што го оддалечува од терените до крајот на јануари, пропуштајќи го притоа и [[Суперкуп на Италија 2023|Суперкупот на Италија]].<ref>{{Cite video|url=https://www.rainews.it/tgr/toscana/video/2024/01/fiorentina-riad-supercoppa-gonzalez-9c434958-916f-45b5-9eef-984605dfbb53.html|title=Viola, Supercoppa senza Nico Gonzalez|author=Sara Meini|publisher=[[TGR|TGR Toscana]]|data=17 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref><ref name=rigore>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/nico-gonzalez-e-infallibile-dal-dischetto-crolla-l-ultima-certezza-di-italiano-e-della-fiorentina/bltc2e86222b957f454|title="Nico Gonzalez è infallibile dal dischetto": crolla l'ultima certezza di Italiano e della Fiorentina|author=Stefano Silvetri|publisher=Goal.com|date=29 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Тој се вратил на терените за време на домашниот натпревар против Интер, промашувајќи пенал со кој можел да изедначи на 1-1, додека на 11 февруари - во победата од 5-1 против Фрозиноне - за првпат се нашол во стартните единаесет по опоравувањето од повредата.<ref>{{Cite web|url=https://sport.quotidiano.net/calcio/fiorentina/frosinone-5-1-876fa302|title=Fiorentina-Frosinone 5-1: viola a valanga e spettacolo al Franchi. Primo gol per Belotti|author=Kevin Bertoni|publisher=[[Monrif]]|date=11 февруари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Во реванш четвртфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]] Гонсалес бил одлучувачки против [[ФК Викторија Плзењ|Викторија Плзењ]], постигнувајќи го првиот од двата гола,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Conference-League/18-04-2024/fiorentina-viktoria-plzen-2-0-gol-di-gonzalez-e-biraghi.shtml|title=Gonzalez-Biraghi, l'urlo viola! Dopo 120' la Fiorentina doma il Viktoria e va in semifinale|author=Matteo Dalla Vite|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=18 април 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> за победата која ја одвела Фјорентина во полуфиналето. На 28 април 2024 година, со двата гола постигнати во победата со 5-1 против Сасуоло, тој го за првпат во својата кариера бил двоен стрелец на еден натпревар во Серија А.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-sassuolo-5-1-i-viola-inguaiano-ballardini_81440444-202402k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Sassuolo 5-1: i viola inguaiano Ballardini|website=[[Sport Mediaset]]|date=28 април 2024|access-date=2024-08-26}}</ref> Конечно, тој го започнал во стартната постава [[Финале на УЕФА Лигата на конференциите во 2024 година|финалето]] на Лигата на конференции, како и во претходното издание, но како и тогаш Фјорентина повторно не успеала да го подигне трофејот губејќи овојпат со 1-0 од {{Fb team (N) Olympiakos}}. Во својата трета сезона со Фјорентина одиграл вкупно 44 натпревари, постигнувајќи 16 голови и забележувајќи 5 асистенции. Своето искуство со „виолетовите“ го завршил со вкупно 125 настапи и 38 голови.<ref name="Fiorentina">{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2024-08-25/gonzalez-ceduto-alla-juventus|title=Gonzalez ceduto alla Juventus|date=25 август 2024}}</ref> ===Јувентус и Атлетико Мадрид=== На 25 август 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} на позајмица со обврска за откуп, за надомест од 8 милиони евра за заемот и 25 за откупот, плус можни 5 милиони во бонуси.<ref name=Fiorentina/><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-nico-gonzalez-e-bianconero|title=Nico Gonzalez è bianconero|date=25 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/sf9twrehxslbjgzuzujw.pdf|title=Accordo con la Fiorentina per l'acquisizione del calciatore Gonzalez|date=25 август 2024|access-date=27 август 2024}}</ref> Своето деби со „''бјанконерите''“ го имал на 1 септември за време на домашниот натпревар против {{Fb team (N) Roma}} (0-0) во [[Серија А 2024-2025|првенството]], влегувајќи во второто полувреме на местото на [[Душан Влаховиќ]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/01-09-2024/juventus-roma-0-0.shtml|title=Juve, passo indietro e nessun gol: la Roma esce dallo Stadium con un punto|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-09-02}}</ref> На 17 септември, тој го направил своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во натпреварот на домашен терен против {{Fb team (N) PSV}} добиен со 3-1, постигнувајќи го притоа третиот гол на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/09/17/champions-juventus-batte-psv-3-1-esordio-da-sogno_659e9756-5fe6-4c5a-910c-6700417961eb.html|title=Champions: Juventus batte PSV 3-1, esordio da sogno - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-09-17}}</ref> На 17 декември, на своето деби со Јувентус во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], тој постигнал прекрасен погодок лобувајќи го противничкиот голман од 20-тина метри за да ги постави конечените 4-0 во победата над [[Каљари Калчо|Каљари]] во осминафиналето.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/12/17/coppa-italia-la-juventus-batte-il-cagliari-4-0-e-accede-ai-quarti-le-foto_26c06cf9-54c7-4894-b7fd-3a317d70c5f4.html|title=Coppa Italia: la Juventus batte il Cagliari 4-0 e accede ai quarti LE FOTO - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-12-17|access-date=2024-12-18}}</ref> Пет дена подоцна, тој исто така го постигнал својот прв гол во првенството, обезбедувајќи победа од 2-1 на гостувањето кај [[ФК Монца|Монца]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/22-12-2024/monza-juventus-1-2-gol-di-mckennie-birindelli-e-nico-gonzalez.shtml|title=La Juve vince con McKennie e Nico, ma che fatica contro il Monza. E Nesta è ultimo da solo|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-12-22}}</ref> Откако ги исполнил условите, во март 2025, била активирана обврската за откуп на играчот, со што тој перманентно станал фудбалер на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2024-2025/calciomercato-ufficiale-nico-gonzalez-e-un-giocatore-della-juventus-cifre-e-dettagli-dell-accordo-co_sto10312494/story.shtml|title=Calciomercato - Ufficiale! Nico Gonzalez è un giocatore della Juventus: cifre e dettagli dell'accordo con la Fiorentina}}</ref> До крајот на сезоната, тој му помогнал на клубот да заврши меѓу првите четири тима на табелата во Серија А и да избори пласман во Лигата на шампионите, а потоа учествувал и на [[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Светското клупско првенство]] каде „''бјанконерите''“ стигнале до осминафиналето губејќи со 1-0 од {{Fb team (N) Real Madrid}}. Откако ја завршил својата прва сезона и ја започнал сезоната [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] со Јувентус, тој последователно на 1 септември 2025 година, се преселил на позајмица со опција за откуп - конвертибилна во обврска по исполнување на одредени услови - во [[Шпанија|шпанската]] екипа {{Fb team (N) Atletico Madrid}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/ps0hbjxgovk4h4opwtjf.pdf|title=Accordo con l'Atletico de Madrid per la cessione del calciatore Nico Gonzalez|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/bienvenido-nico-gonzalez|title=¡Bienvenido, Nico Gonzalez!|language=es|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, тој постигнал гол веднаш на своето официјално деби за ''„Колчонерос“'' во победата со 2–0 над {{Fb team (N) Villareal}} во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2025-2026|првенството]].<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-estero/liga/2025/09/13-143115848/liga_nico_gonzalez_trascina_l_atletico_madrid_2-0_al_villarreal|title=Liga, Nico Gonzalez trascina l'Atletico Madrid: 2-0 al Villarreal|website=www.corrieredellosport.it|date=2025-09-13|access-date=2025-09-14}}</ref> На 7 март 2026 година, тој постигнал два гола во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Real Sociedad}},<ref>{{Cite web|url=https://www.rtve.es/deportes/20260307/atletico-madrid-real-sociedad-directo-resumen-resultado-liga-jornada-27/16966925.shtml|title= El Atlético de Madrid se lleva los tres puntos en un partido loco gracias a un doblete de Nico González|language=es|publisher=RTVE|date=7 март 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> а истиот подвиг го повторил и на 22 април во поразот со 3-2 на гости кај [[ФК Елче|Елче]].<ref>{{Cite web|url=https://as.com/futbol/primera/elche-atletico-de-madrid-hoy-en-directo-ultima-hora-de-laliga-ea-sports-en-vivo-f202604-d/|title= Elche 3 - 2 Atlético de Madrid: resumen, resultado y goles|language=es|publisher=AS|date=22 април 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> На крајот, тој одиграл 37 натпревари во сите натпреварувања за мадридскиот клуб и постигнал 5 гола; сепак, и покрај позитивната сезона тој не го достигнал минималниот број на настапи потребни за да се активира откупот, па не потпишал траен договор и наместо тоа се вратил во Јувентус.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-04-2026/juve-l-atletico-madrid-non-riscattera-nico-gonzalez-a-32-milioni-gli-scenari.shtml|title=Nico-Atletico, salta il riscatto: Juve, meglio riavere Gonzalez o erano più comodi i 32 milioni?|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2026-08-29}}</ref> И покрај тоа што се очекувало да го напушти Јувентус во текот на летото, сепак, новиот тренер [[Лучано Спалети]] одлучил да му даде нова шанса.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/articles/d-very-happy-spalletti-wants-111500836.html|title=“I’d be very happy” Spalletti wants Nicolas Gonzalez to stay|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=29 август 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> Започнувајќи ја новата сезона со „''бјанконерите''“, на 29 август 2026 година, тој го постигнал својот прв гол, отворајќи го резултатот во првенствената победа од 2–0 над Парма.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.gianlucadimarzio.com/news-calcio/nico-gonzalez-juventus-parma-serie-a-news-496574|title=Nico González sblocca Juventus-Parma: l'argentino segna dalla panchina|website=Gianluca Di Marzio|access-date=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|lingua=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-08-2026/juve-parma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Ma Nico e Koop non dovevano andar via? Entrano, segnano e la Juve stende il Parma|website=La Gazzetta dello Sport|date=2026-08-29|access-date=2026-08-29}}</ref> На 17 септември, постигнал гол и во натпреварот од [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]], добиен на домашен терен со 5-0 против холандската екипа {{Fb team (N) NEC}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/17-09-2026/juventus-nec-live-risultato-e-gol-diretta-europa-league.shtml?refresh_ce|title=È un'altra Juve in Europa League, facile 5-0 al Nec: si sblocca Kolo Muani. Ma che errori gli olandesi|language=it|website=La Gazzetta dello Sport|date=17 септември 2026|access-date=21 септември 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во 2019 година, тој ги освоил [[Фудбал на XVIII Панамерикански игри - машки турнир|Панамериканските игри]] со [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|аргентинската репрезентација под 20 години]].<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/deportes-2/juegos-panamericanos-lima-2019/2019/08/10/la-seleccion-de-futbol-buscara-vencer-a-honduras-para-ganar-la-medalla-dorada-en-los-juegos-panamericanos-hora-tv-y-formaciones/|title=La selección argentina de fútbol venció a Honduras y ganó la medalla dorada en los Juegos Panamericanos tras 16 años|date=10 август 2019|lаnguage=es}}</ref> Откако одиграл пријателски натпревар за [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација под 23 години]], постигнувајќи гол во истиот против врсниците од [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Колумбија|Колумбија]],<ref>{{Cite web|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/argentina-sub-23-nid2285840/|title=El seleccionado argentino Sub 23 suma goles y funcionamiento: venció por 3-1 a Colombia|date=8 септември 2019|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> на 13 октомври истата година, тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|сениорската репрезентација]], играјќи како стартер во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ECU}}, добиен со резултат 6-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.clarin.com/deportes/nicolas-gonzalez-argentina-ecuador_0_s0bLfOQD.html|title=Quién es Nicolás González, el juvenil que juega en la B de Alemania y fue titular en la Selección|date=2019-10-12|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> Редовно повикуван за Аргентина, на 13 ноември 2020 година, тој го постигнал својот прв гол во дресот со државниот грб, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|PAR}},<ref name=":1"/> натпревар во кој играл како лев бек на местото на повредениот [[Николас Таљафико]].<ref name=":1" /> На 11 јуни 2021 година, тој бил вклучен во списокот со играчи повикани за [[Копа Америка 2021|Копа Америка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-por-el-entrenador-lionel-scaloni-para-disputar-la-copaamerica-2021|title=Lista de convocados por el entrenador Lionel Scaloni para disputar la Copa América 2021|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> На 11 јули, откако дал голем придонес за време на групите и нокаут фазата,<ref>{{Cite web|url=https://www.republik.com.ar/nico-gonzalez-para-argentina-en-la-copa-america-2021/|title=Nico González para Argentina en la Copa América 2021|data=јули 2021|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> го освоил натпреварувањето со репрезентацијата. Потоа, на 1 јуни 2022, тој влегол во првата минута од судиското надополнување на [[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]], учествувајќи во прославата на победата на Аргентина над {{NazNB|FUrep|ITA}} со 3-0 на Вембли. Во ноември истата година, тој бил вклучен од селекторот [[Лионел Скалони]] во тимот што требало да учествува на [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]],<ref>{{Cite web|url=https://www.tycsports.com/seleccion-argentina/lista-seleccion-argentina-mundial-de-qatar-2022-id476596.html|title=Lista de Argentina para el Mundial de Qatar 2022|website=TyC Sports|date=11 ноември 2022|language=es-AR|access-date=11 ноември 2022}}</ref> но подоцна отпаднал поради повреда.<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/por-lesion-el-futbolista-nicolas-gonzalez-queda-desafectado-de-la-convocatoria-y-en-su-reemplazo-sube-a-la-nomina-angel-correa.-|title=Por lesión, el futbolista Nicolás González queda desafectado de la convocatoria y en su reemplazo sube a la nómina Ángel Correa|date=17 ноември 2022|language=es|access-date=2023-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|title=Report medico Nico Gonzalez|publisher=ACF Fiorentina|date=18 ноември 2022|access-date=2023-01-06|archive-date=2023-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106180812/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2024, Гонсалес бил вклучен меѓу 26-те играчи на Скалони за [[Копа Америка 2024]].<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Lionel Scaloni dio a conocer la lista de la Selección argentina para la Copa América 2024 |url=https://tn.com.ar/deportes/futbol/2024/06/15/lionel-scaloni-dio-a-conocer-la-lista-de-la-seleccion-argentina-para-la-copa-america-2024/?gad_source=1&gclid=CjwKCAjwqf20BhBwEiwAt7dtdeK13_I24H4iqEBua7UtmDLn6_x-FfDm-gzEseLS8vJCnOlmjC3PlBoCHEwQAvD_BwE |access-date=23 July 2024 |work=Todo Noticias}}</ref> Во [[Финале на Копа Америка 2024|финалето]] против {{NazNB|FUrep|COL}}, Гонсалес влегол од клупата за резерви на местото на повредениот [[Лионел Меси]] и 18 минути подоцна постигнал гол, но истиот бил поништен.<ref name=":9">{{Cite web |last=Cristofanelli |first=Federico |date=15 July 2024 |title=El boletín de calificaciones de Argentina en la final ante Colombia: los puntos superlativos que maquillaron la baja de Messi y Lautaro Martínez héroe |url=https://www.infobae.com/deportes/2024/07/15/el-boletin-de-calificaciones-de-argentina-en-la-final-ante-colombia-los-puntos-superlativos-que-maquillaron-la-baja-de-messi-y-lautaro-martinez-heroe/ |access-date=23 July 2024 |website=Infobae}}</ref> На крајот, сепак, Аргентина го добила натпреварот во продолженија со што Гонсалес го освоил својот втор трофеј на Копа Америка. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ARG}} {{Cronopar|13-10-2019|Елче|ARG|6|1|ECU|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|15-11-2019|Ријад|BRA|0|1|ARG|-|Пријателска|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|18-11-2019|Тел Авив|ARG|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|13-11-2020|Буенос Аирес|ARG|1|1|PAR|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|17-11-2020|Лима|PER|0|2|ARG|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|8-6-2021|Баранкиља|COL|2|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|14-6-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|1|CHL|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|18-6-2021|Бразилија|ARG|1|0|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|4-7-2021|Гојанија|ARG|3|0|ECU|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале|13={{yel|66}} {{suboff|83}}}} {{Cronopar|6-7-2021|Бразилија|ARG|1|1|COL|-|Копа Америка|2021|Полуфинале|dts|3 – 2|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|10-7-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|0|BRA|-|Копа Америка|2021|Финале|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|9-9-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|BOL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|7-10-2021|Асунсион|PAR|0|0|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|10-10-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|14-10-2021|Буенос Аирес|ARG|1|0|PER|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|27-1-2022|Калама|CHL|1|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|1-2-2022|Кордоба|ARG|1|0|COL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|68}}|14=Кордоба (Аргентина)}} {{Cronopar|25-3-2022|Буенос Аирес|ARG|3|0|VEN|1|Квал. за СП|2022|13={{suboff|88}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Гвајаквил|ECU|1|1|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|1-6-2022|Лондон|ITA|0|3|ARG|-|[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]]|13={{subon|90+1}}}} {{Cronopar|5-6-2022|Памплона|ARG|5|0|EST|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Сантјаго дел Естеро|ARG|7|0|CUO|1|Пријателска}} {{Cronopar|15-6-2023|Пекинг|ARG|2|0|AUS|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|19-6-2023|Џакарта|IDN|0|2|ARG|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|7-9-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|ECU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Ла Паз|BOL|0|3|ARG|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|12-10-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|PAR|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Лима|PER|0|2|ARG|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|16-11-2023|Буенос Аирес|ARG|0|2|URU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Рио де Жанеиро|BRA|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Филаделфија|ARG|3|0|SLV|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Лос Анџелес|ARG|3|1|CRI|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|9-6-2024|Чикаго|ARG|1|0|ECU|-|Пријателска|2026|13={{subon|78}} {{yel|90+1}}}} {{Cronopar|14-6-2024|Ландовер|ARG|4|1|GTM|-|Пријателска|14=Ландовер (Мериленд)}} {{Cronopar|25-6-2024|Ист Ратерфорд|CHL|0|1|ARG|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|29-6-2024|Мајами Гарденс|ARG|2|0|PER|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|4-7-2024|Хјустон|ARG|1|1|ECU|-|Копа Америка|2024|Четвртфинале|dtr|4 – 2|13={{yel|77}}}} {{Cronopar|9-7-2024|Ист Ратерфорд|ARG|2|0|CAN|-|Копа Америка|2024|Полуфинале|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|14-7-2024|Мајами Гарденс|ARG|1|0|COL|-|Копа Америка|2024|Финале|dts|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|5-9-2024|Буенос Аирес|ARG|3|0|CHL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|51}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Баранкиља|COL|2|1|ARG|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|21-3-2025|Монтевидео|URU|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|69}} {{sent off|0|90+5}}}} {{Cronofin|42|6}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 3 јануари 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2016-2017|2016-2017]]|| rowspan="2" |{{flagsport|ARG}} [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]] || [[Примера Б Насионал 2016-2017|БН]] || 20 || 4 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2016-2017|КА]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 4 |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2017-2018|2017-2018]]|| [[Примера Дивисион (Аргентина) 2017-2018|ПД]] || 24 || 7 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2017-2018|КА]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Аргентинос Хуниорс || 44 || 11 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 47 || 11 |- | [[ФК Штутгарт сезона 2018-2019|2018-2019]] ||rowspan=3|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Stuttgart}} || [[Прва Бундеслига 2018-2019|БЛ]] || 30+2<ref>2 настапи во баражот промоција-испаѓање.</ref> || 2+0 || [[Фудбалски куп на Германија 2018-2019|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || 2 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2019-2020|2019-2020]] || [[Втора Бундеслига 2019-2020|2Б]] || 27 || 14 || [[Фудбалски куп на Германија 2019-2020|КГ]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 29 || 15 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2020-2021|2020-2021]] || [[Прва Бундеслига 2020-2021|БЛ]] || 15 || 6 || [[Фудбалски куп на Германија 2020-2021|КГ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 6 |- !colspan="3"|Вкупно Штутгарт || 74 || 22 || || 5 || 1 || || - || - || || - || - || 79 || 23 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Fiorentina}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 33 || 7 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 6 || 1 || - || - || - || - || - || - || 39 || 8 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 24 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 5 || 2 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 13<ref name=off>2 настапи во квалификациските кола.</ref>|| 6<ref>1 гол во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 42 || 14 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 29 || 12 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 13<ref name=off/> || 4<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || [[Суперкуп на Италија 2023|СИ]]|| 0 || 0 || 44 || 16 |- ! colspan="3" |Вкупно Фјорентина || 86 || 25 || || 13 || 3 || || 26 || 10 || || 0 || 0 || 125 || 38 |- ||[[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 7 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 2 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство 2025|Скп]] || 1+0 || 0+0 || 11 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 211 || 59 || || 22 || 5 || || 28 || 11 || || 1 || 0 || 262 || 75 |} ===Репрезентативна статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 10 септември 2024''. {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="7"|{{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |2019||3||0 |- |2020||2||2 |- |2021||10||0 |- |2022||6||1 |- |2023||9||2 |- |2024||11||0 |- |2025||1||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!42!!6 |} ==Титули== ===Репрезентативни=== ;{{flagsport|ARG}} Аргентина *'''{{Трофеј-Копа Америка}} [[Копа Америка]]''' : 2 : [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Nicolás González (footballer, born 1998)}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/ Николас Гонсалес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/nico-gonzalez/profil/spieler/486031 Николас Гонсалес на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/76017/nicolas-gonzalez Николас Гонсалес на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/345322/Show/Nicol%C3%A1s-Gonz%C3%A1lez Николас Гонсалес на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гонсалес, Николас}} [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] n4puqpwhhmmddji3j1zal73s353dr4k 5630835 5630834 2026-09-21T20:42:03Z Carshalton 30527 /* Статистика */ 5630835 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Гонсалес | image = [[Податотека:Nicolas Gonzalez Argentina v Egypt 7 July 2026-037.jpg|200px]] | fullname = Николас Иван Гонсалес<ref name="FIFA 2022">{{Cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> | height = {{height|m=1.80}}<ref name="Soccerway profile">{{Cite news|date=2 November 2017|title=Nicolás González profile|work=Soccerway|url=https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/|access-date=2 November 2017}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|4|6}} | cityofbirth = {{роден во|Белен де Ескобар|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 31 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 44 | goals1 = 11 | clubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years2 = 2018-2021 | caps2 = 72 | goals2 = 22 | clubs2 = {{Fb team Stuttgart}} | years3 = 2021-2024 | caps3 = 86 | goals3 = 25 | clubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | years4 = 2024-2025 | caps4 = 32 | goals4 = 4 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2025- | caps5 = 24 | goals5 = 5 | clubs5 = →{{Fb team Atletico Madrid}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalyears2 = 2019 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 58 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Николас Иван "Нико" Гоналес''' (роден на [[6 април]] [[1998]] во [[Белен де Ескобар]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Левоног играч кој може да игра и како десно и како лево крило, а исклучително добро може да игра и како напаѓач.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/calcio/fantanews/04-08-2021/fiorentina-nico-gonzalez-spalla-perfetta-vlahovic-goal-giovani-viola-420181199087.shtml|title=Fiorentina, ecco Nico Gonzalez: la spalla perfetta per Vlahovic|access-date=2021-09-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|language=es|author=Ariel Ruya|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/snicolas-gonzalez-seleccion-argentina-stuttgart-argentinos-nid2507968/|title=Argentina-Paraguay: quién es Nicolás González, el inesperado titular (y goleador) que eligió Scaloni|publisher=La Nación|date=13 ноември 2020|access-date=2021-06-23}}</ref> Брз е, непредвидлив, вешт со топката во нозете, поседува добар дриблинг и е добар во играта во воздухот, особено кога станува збор за удари со глава, каде се снаоѓа одлично и покрај тоа што не се истакнува по својата висина.<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/chi-e-nico-gonzalez-stoccarda-fiorentina/h2idnp7lfv681m9iwax6f1zat|title=Chi è Nico Gonzalez, il nuovo gioiello della Fiorentina|access-date=2021-06-23}}</ref> ==Клупска кариера== ===Аргентинос Хуниорс=== Израснат во младинските категории на [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]],<ref name=":0" /> Гонсалес го направил своето деби за првиот тим на 28 август 2016 година, во ремито 2-2 против [[Клуб Атлетико Сан Мартин (Тукуман)|Сан Мартин (Т)]]. На крајот од првенството, „''бубачките''“ избориле промоција во [[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]], благодарение исто така на голот на Гонсалес против [[ФК Химнасија Хухуј|Химнасија Хухуј]] за победата со 1-0, со која и математички била постигната промоцијата на три кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=https://www.tycsports.com/futbol/gritalo-bicho-gonzalez-y-el-gol-del-ascenso.html|title=¡Gritalo Bicho!: González y el gol del ascenso|date=8 јули 2017|language=es}}</ref> Тој постигнал гол и во својот прв старт во врвната дивизија во натпреварот против [[Клуб Атлетико Белграно|Белграно]], завршувајќи ја сезоната со 24 настапи и 7 гола во Примера Дивисион. [[Податотека:NicolasGonzalez (cropped).jpg|thumb|left|210px|Гонсалес во дресот на екипата на {{Fb team (N) Stuttgart}} во 2019]] ===Штутгарт=== На 10 јули 2018 година, Гонсалес се преселил во клубот од германската [[Бундеслига]], {{Fb team (N) Stuttgart}},<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2018/vfb-stuttgart-verpflichtet-nicolas-gonzalez/|title=Der VfB verpflichtet Nicolás Gonzalez|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> за кој дебитирал на 26 август во првенствениот натпревар загубен со 1-0 од {{Fb team (N) Mainz 05}}, заменувајќи го во второто полувреме [[Даниел Дидави]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/1-1--fsv-mainz-05----vfb-stuttgart-/|title=Auftaktniederlage in Mainz|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportschau.de/fussball/bundesliga/fsv-mainz-vfb-stuttgart-spielbericht-100.html|title=Mainz startet mit Sieg gegen Stuttgart|date=26 август 2018|language=de}}</ref> На 22 декември 2018 година, тој го постигнал својот прв гол за „''швабите''“, во првенствениот пораз на домашен терен од {{Fb team (N) Schalke 04}} со 1-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/17-vfb-stuttgart-fc-schalke-04/|title=Niederlage gegen Schalke|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Тој го повторил ова во следното коло постигнувајќи гол во поразот од 2-3 на домашен терен против Мајнц и бил прогласен за дебитант на месецот.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/watch-stuttgart-tag-heuer-rookie-of-the-month-nicolas-gonzalez-3337-2354|title=Watch: Nicolas Gonzalez named January's Rookie of the Month|date=3 март 2019|language=en}}</ref> На крајот на сезоната, клубот испаднал во [[Втора Бундеслига|2.&nbsp;Бундеслига]].<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/storico-union-berlino-promosso-bundesliga-prima-volta/1gr1q24nnfx54137dwlz4eu4c4|title=Storico Union Berlino: è promosso in Bundesliga per la prima volta|date=27 мај 2019}}</ref> На 17 август 2019 година, го постигнал својот прв гол во Втора Бундеслига, и тоа победничкиот во 90-тата минута при успехот со 2-1 на домашен терен над [[ФК Санкт Паули 1910|Санкт Паули]].<ref name="STN1">{{Cite news|title=Überglücklicher Nicolas Gonzalez|url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|website=Stuttgarter Nachrichten|date=17 August 2019|access-date=2025-02-03|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817145814/https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|url-status=dead}}</ref> Во завршницата од сезоната, тој влегол во одлична форма постигнувајќи по два гола на две последователни средби во јуни 2020 година против [[СВ Сандхаузен|Сандхаузен]] и [[1. ФК Нирнберг|Нирнберг]].<ref name="MA1">{{Cite news|title=Nicolas Gonzalez scores twice for Stuttgart as Bundesliga promotion nears|url=https://mundoalbiceleste.com/2020/06/22/nicolas-gonzalez-scores-twice-for-stuttgart-as-bundesliga-promotion-nears/|website=Mundo Albiceleste|date=22 June 2020|access-date=26 June 2020}}</ref> Завршувајќи ја сезоната како најдобар стрелец на Штутгарт со 14 постигнати гола во првенството, тој му помогнал на клубот да избори промоција и да се врати во врвната дивизија по само една година отсуство. Назад во [[Прва Бундеслига 2020-2021|Првата Бундеслига]], и покрај повредите кои му пречат,<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/buendelriss-in-der-hueftmuskulatur-bei-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez fällt mehrere Wochen aus|lingua=de|accesso=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/knieverletzung-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez erleidet kleinen Teilriss des Innenbandes|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> тој нуди добри настапи постигнувајќи 6 гола во 15 натпревари (еден од нив и во успехот со 1-5 на гости против [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/2021/11-dortmund----vfb-stuttgart-/|title=Die Serie ausgebaut|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2021/06/12/si-tratta-per-oliveira-e-si-guarda-a-guedes-gattusoFirenze13.html|title=Si tratta per Oliveira e si guarda a Guedes, il preferito da Gattuso|publisher=la Repubblica|date=12 јуни 2021|p=13|access-date=11 јануари 2022}}</ref> Во меѓувреме, тој исто така, го обновил договорот со германците на уште една сезона.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/vertragsverlaengerung-nicolas-gonzalez/|title=Vertrag von Nicolas Gonzalez vorzeitig verlängert|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Вкупно за Штутгарт одиграл 79 натпревари и постигнал 23 гола. ===Фјорентина=== На 23 јуни 2021 година, тој бил купен од {{Fb team (N) Fiorentina}} за 27 милиони евра,<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/08/10/nico-gonzalez-fiorentina-presentazione|title=Fiorentina, la presentazione di Nico Gonzalez|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=2021-08-11|language=it|access-date=2023-08-08}}</ref> со што станува најскапото засилување во историјата на клубот.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2021/wechsel-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez verlässt den VfB|language=de|editor= VfB Stuttgart|date=23 јуни 2021|access-date=23 јуни 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2021-06-23/nicolas-gonzalez-e-un-nuovo-calciatore-viola|title=NICOLAS GONZALEZ E’ UN NUOVO CALCIATORE VIOLA|publisher=Acf Fiorentina|data=23 јуни 2021|access-date=2021-06-23}}</ref> На 13 август 2021 година, тој го постигнал својот прв гол за ''виолетовите'' во натпреварот од првото коло на [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] против [[Козенца Калчо|Козенца]]. Последователно, на 28 август, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]], отворајќи го резултатот во натпреварот на [[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]] против {{Fb team (N) Torino}}, кој завршил со победа на Фјорентина од 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-torino-2-1-gonzalez-e-vlahovic-stendono-i-granata_37430767-202102k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Torino 2-1: Gonzalez e Vlahovic stendono i granata|access-date=2021-08-29}}</ref> Во првата половина од сезоната неговото учество на теренот брзо било прекинато, прво поради дисквалификација, а потоа и поради некои здравствени проблеми.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/11/12/fiorentina-nico-gonzalez-covid|title=Fiorentina, Gonzalez: "Positivo al Covid da 18 giorni, non so quando torno"|date=12 ноември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој се вратил во стартниот состав во декември во победата на гости против [[ФК Болоња|Болоња]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2021-2022/serieb-a-le-pagelle-di-bologna-fiorentina-2-3-nico-gonzalez-e-una-furia-vlahovic-una-garanzia.-medel_sto8659630/story.shtml|title=Serie A, le pagelle di Bologna-Fiorentina 2-3: Nico Gonzalez è una furia, Vlahovic una garanzia. Medel regge l'urto|date=5 декември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој ја завршил сезоната на високо ниво, постигнувајќи 3 гола на последните 3 натпревари, додавајќи ги на останатите 4 постигнати во текот на годината, заедно со 6 асистенции. Следната сезона, тој го одбележал своето европско деби постигнувајќи гол за 1-0 против [[ФК Твенте|Твенте]] по само 59 секунди<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/conference-league/2022/08/18/fiorentina-twente-risultato-gol|title=Fiorentina-Twente 2-1, gol e highlights: Segnano Nico Gonzalez e Cabral|editore=Sky Sport|date=18 август 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференции]]. Во [[Серија А 2022-2023|Серија А]] својот прв гол за сезоната го постигнал во натпреварот на домашен терен против [[ФК Хелас Верона|Хелас Верона]]. Потоа, тој постигнал два гола против [[ФК Хартс|Хартс]]<ref>{{Cite web|url=https://www.iltirreno.it/firenze/sport/2022/10/15/news/nico-gonzalez-e-tornato-e-la-fiorentina-sorride-1.100109989|title=Nico Gonzalez è tornato. E la Fiorentina sorride|date=15 октомври 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во победата од 5-1 во рамките на групната фаза на Лигата на конференции, додека на следниот првенствен натпревар против Интер морал да го напушти теренот по само 7 минути поради повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|title=Fiorentina, altro infortunio: Gonzalez fuori dopo 7' con l'Inter|author=Andrea Guida|date=22 октомври 2022|access-date=2023-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221102133502/https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|archivedate=2 ноември 2022|url-dead=yes}}</ref> која го принудила на долга пауза.<ref>{{Cite web|url=https://firenze.repubblica.it/cronaca/2022/12/05/news/fiorentina_gonzalez_ritorno_stagione_recupero_vincenzo_italiano-377563457/|title=Fiorentina in attesa di Gonzalez, l'arma in più di Italiano|author=Matteo Dovellini|date=5 декември 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој се вратил во акција во натпреварот против [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] на 7 јануари 2023 година, постигнувајќи гол,<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/fiorentina-sassuolo-gonzalez-1.8439304|title=Fiorentina-Sassuolo 2-1, Nico Gonzalez torna e decide la partita|date=7 gennaio 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> четврти пат по ред, после 89-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/record-e-curiosita-della-17a|title=RECORD E CURIOSITÀ DELLA 17ª|date=10 јануари 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој за прв пат започна по повредата на 29 јануари кога на стадионот [[Стадион Олимпико|Олимпико]] во Рим постигнал гол со кој му донел бод на неговиот тим против {{Fb team (N) Lazio}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/lazio-fiorentina-1-1-nico-gonzalez-risponde-a-casale-i-biancocelesti-si-fermano-all-olimpico-immobil_sto9362204/story.shtml|title=Lazio-Fiorentina 1-1: Nico Gonzalez risponde a Casale, i biancocelesti si fermano all'Olimpico, Immobile sfiora il gol|editore=Eurosport|date=29 јануари 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Повторно бил одлучувачки на 4 март, кога неговиот гол од пенал го отворил патот на Фјорентина кон победата над {{Fb team (N) Milan}} (2-1).<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/fiorentina/2023/03/04/news/fiorentina_milan_risultato-390572220/|title=Fiorentina-Milan 2-1: Nico Gonzalez e Jovic affossano l'ex Pioli|author=Enrico Currò|date=4 март 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Позитивната серија ја продолжил во Европа каде погодил во [[Познањ]] против [[ФК Лех Познањ|Лех]], а потоа реализирал уште еден пенал за победата од 2-0 во првиот полуфинален натпревар од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/05-04-2023/coppa-italia-cremonese-fiorentina-0-2-cabral-nico-gonzalez-rigore-460999007717.shtml|title=La Fiorentina ipoteca la finale: 2-0 a Cremona con Cabral e Nico Gonzalez|author=Matteo Pierelli|date=4 март 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Во првенството, својот петти гол за сезоната го постигнал во ремито 3-3 во [[Салерно]] против {{Fb team (N) Salernitana}}, додека, на 18 мај, со два гола против [[ФК Базел|Базел]] во [[Швајцарија]] во реванш полуфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] Гонсалес го одвел двомечот во [[Продолжеток (спорт)|продолженијата]],<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/sport/fiorentina/fiorentina-pagelle-l9dwhjpv|title=Fiorentina, le pagelle del trionfo di Basilea|author=Angelo Giorgetti|date=19 мај 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> каде „виолeтовите“ постигнале уште еден гол и со победа од 1-3 стигнале до завршниот чин.<ref name=":3" /> [[File:2023 Uefa Europa Conference League final line-up.jpeg|thumb|right|upright=1.5|Гонсалес (најлево, бр. 22) пред почетокот на [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] меѓу Фјорентина и {{Fb team (N) West Ham United}}]] На 24 мај 2023 година, Гонсалес ја довел Фјорентина во водство во финалето на [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}, кое потоа било загубено со 1-2.<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2023/05/24/fiorentina-inter-finale-coppa-italia-risultato-gol-diretta|title=L’Inter vince la Coppa Italia: in finale ha battuto 2-1 la Fiorentina|date=2023-05-24|access-date=2024-08-26}}</ref> Потоа, тој погодил и во последното коло од првенството, при победата со 3-1 кај Сасуоло, затворајќи го мечот со прецизен удар со глава во 83-тата минута. Конечно, на 7 јуни, тој како стартер го започнал [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на Лигата на конференции во кое асистирал за голот со кој Фјорентина го изедначила резултатот на 1-1, за подоцна тосканците сепак да загубат со 2-1 од {{Fb team (N) West Ham United}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaconferenceleague/news/0282-1833af421495-9db803917880-1000--fiorentina-west-ham-1-2-bowen-firma-il-trionfo-hammers/|title=Fiorentina-West Ham 1-2: Bowen firma il trionfo Hammers|date=7 јуни 2023|access-date=26 август 2024}}</ref> И покрај поразот во финалето, тој бил награден со признание за најдобар играч на својата позиција и бил вклучен во [[Тим на сезоната во УЕФА Лигата на конференции|Тимот на сезоната во УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0282-183501bcba5d-b597018f8d4a-1000--squadra-della-stagione-europa-conference-league-2022-23/|title=Squadra della Stagione Europa Conference League 2022/23|publisher=[[UEFA]]|date=8 јуни 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Сезоната 2022-2023, ја затворил со 14 гола и 5 асистенции во 42 настапи во сите официјални натпреварувања и бил втор најдобар стрелец на Фјорентина за сезоната зад [[Артур Кабрал]]. Во својата трета сезона со ''виолетовите'', тој избрал да игра со дресот со [[10 (број)|број 10]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilfoglio.it/sport/2023/08/17/news/nico-gonzalez-e-cio-che-significa-indossare-la-maglia-numero-10-a-firenze-5601378/|title=Nico Gonzalez e ciò che significa indossare la maglia numero 10 a Firenze|publisher=[[il Foglio (quotidiano)|il Foglio]]|date=17 август 2023|author=Andrea Trapani|language|access-date=21 август 2023}}</ref> оставен слободен по заминувањето на [[Гаетано Кастровили]], со натпис „Нико“ на грбот на местото на презимето.<ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|title=Poker viola a Marassi|publisher=[[ACF Fiorentina]]|date=19 август 2023|author=|6=language|access-date=21 август 2023|archive-date=2023-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821232501/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|url-status=dead}}</ref> Во првото коло од првенството, против [[ФК Џенова|Џенова]] тој постигнал гол во гостинската победа со 1-4. Кон крајот на месецот, неговите два гола ѝ овозможиле на Фјорентина да ја надмине негативата од првиот натпревар против [[ФК Рапид Виена|Рапид Виена]] (загубен во Австрија со 1-0) и да го мине австрискиот претставник во плејоф рундата на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/conference-league/2023/08/31-112455302/fiorentina_ai_gironi_di_conference_nico_gonzalez_show_2-0_al_rapid_vienna|title=Fiorentina ai gironi di Conference: Nico Gonzalez show, 2-0 al Rapid Vienna|website=[[Corriere dello Sport]]|date=31 август 2023|access-date=2023-09-05}}</ref> На 26 септември, тој потпишал обнова на договорот со Фјорентина до 2028 година.<ref>{{Cite video|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028|title=Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[ACF Fiorentina]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010202133/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calciomercato/2023/09/26/fiorentina-nico-gonzalez-rinnovo-calciomercato-news|title=Fiorentina, Nico Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[Sky Sport]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26}}</ref> Во натпреварот против [[Ференцварош]], на 14 декември 2023 година, тој се здобил со мускулна повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Fiorentina/16-12-2023/nico-gonzalez-lesione-al-flessore-torna-a-febbraio.shtml|title=Nico Gonzalez, lesione al flessore della coscia destra: tornerà a febbraio|author=Ilaria Masini|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=16 декември 2023|access-date=2024-09-28}}</ref> што го оддалечува од терените до крајот на јануари, пропуштајќи го притоа и [[Суперкуп на Италија 2023|Суперкупот на Италија]].<ref>{{Cite video|url=https://www.rainews.it/tgr/toscana/video/2024/01/fiorentina-riad-supercoppa-gonzalez-9c434958-916f-45b5-9eef-984605dfbb53.html|title=Viola, Supercoppa senza Nico Gonzalez|author=Sara Meini|publisher=[[TGR|TGR Toscana]]|data=17 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref><ref name=rigore>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/nico-gonzalez-e-infallibile-dal-dischetto-crolla-l-ultima-certezza-di-italiano-e-della-fiorentina/bltc2e86222b957f454|title="Nico Gonzalez è infallibile dal dischetto": crolla l'ultima certezza di Italiano e della Fiorentina|author=Stefano Silvetri|publisher=Goal.com|date=29 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Тој се вратил на терените за време на домашниот натпревар против Интер, промашувајќи пенал со кој можел да изедначи на 1-1, додека на 11 февруари - во победата од 5-1 против Фрозиноне - за првпат се нашол во стартните единаесет по опоравувањето од повредата.<ref>{{Cite web|url=https://sport.quotidiano.net/calcio/fiorentina/frosinone-5-1-876fa302|title=Fiorentina-Frosinone 5-1: viola a valanga e spettacolo al Franchi. Primo gol per Belotti|author=Kevin Bertoni|publisher=[[Monrif]]|date=11 февруари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Во реванш четвртфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]] Гонсалес бил одлучувачки против [[ФК Викторија Плзењ|Викторија Плзењ]], постигнувајќи го првиот од двата гола,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Conference-League/18-04-2024/fiorentina-viktoria-plzen-2-0-gol-di-gonzalez-e-biraghi.shtml|title=Gonzalez-Biraghi, l'urlo viola! Dopo 120' la Fiorentina doma il Viktoria e va in semifinale|author=Matteo Dalla Vite|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=18 април 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> за победата која ја одвела Фјорентина во полуфиналето. На 28 април 2024 година, со двата гола постигнати во победата со 5-1 против Сасуоло, тој го за првпат во својата кариера бил двоен стрелец на еден натпревар во Серија А.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-sassuolo-5-1-i-viola-inguaiano-ballardini_81440444-202402k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Sassuolo 5-1: i viola inguaiano Ballardini|website=[[Sport Mediaset]]|date=28 април 2024|access-date=2024-08-26}}</ref> Конечно, тој го започнал во стартната постава [[Финале на УЕФА Лигата на конференциите во 2024 година|финалето]] на Лигата на конференции, како и во претходното издание, но како и тогаш Фјорентина повторно не успеала да го подигне трофејот губејќи овојпат со 1-0 од {{Fb team (N) Olympiakos}}. Во својата трета сезона со Фјорентина одиграл вкупно 44 натпревари, постигнувајќи 16 голови и забележувајќи 5 асистенции. Своето искуство со „виолетовите“ го завршил со вкупно 125 настапи и 38 голови.<ref name="Fiorentina">{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2024-08-25/gonzalez-ceduto-alla-juventus|title=Gonzalez ceduto alla Juventus|date=25 август 2024}}</ref> ===Јувентус и Атлетико Мадрид=== На 25 август 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} на позајмица со обврска за откуп, за надомест од 8 милиони евра за заемот и 25 за откупот, плус можни 5 милиони во бонуси.<ref name=Fiorentina/><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-nico-gonzalez-e-bianconero|title=Nico Gonzalez è bianconero|date=25 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/sf9twrehxslbjgzuzujw.pdf|title=Accordo con la Fiorentina per l'acquisizione del calciatore Gonzalez|date=25 август 2024|access-date=27 август 2024}}</ref> Своето деби со „''бјанконерите''“ го имал на 1 септември за време на домашниот натпревар против {{Fb team (N) Roma}} (0-0) во [[Серија А 2024-2025|првенството]], влегувајќи во второто полувреме на местото на [[Душан Влаховиќ]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/01-09-2024/juventus-roma-0-0.shtml|title=Juve, passo indietro e nessun gol: la Roma esce dallo Stadium con un punto|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-09-02}}</ref> На 17 септември, тој го направил своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во натпреварот на домашен терен против {{Fb team (N) PSV}} добиен со 3-1, постигнувајќи го притоа третиот гол на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/09/17/champions-juventus-batte-psv-3-1-esordio-da-sogno_659e9756-5fe6-4c5a-910c-6700417961eb.html|title=Champions: Juventus batte PSV 3-1, esordio da sogno - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-09-17}}</ref> На 17 декември, на своето деби со Јувентус во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], тој постигнал прекрасен погодок лобувајќи го противничкиот голман од 20-тина метри за да ги постави конечените 4-0 во победата над [[Каљари Калчо|Каљари]] во осминафиналето.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/12/17/coppa-italia-la-juventus-batte-il-cagliari-4-0-e-accede-ai-quarti-le-foto_26c06cf9-54c7-4894-b7fd-3a317d70c5f4.html|title=Coppa Italia: la Juventus batte il Cagliari 4-0 e accede ai quarti LE FOTO - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-12-17|access-date=2024-12-18}}</ref> Пет дена подоцна, тој исто така го постигнал својот прв гол во првенството, обезбедувајќи победа од 2-1 на гостувањето кај [[ФК Монца|Монца]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/22-12-2024/monza-juventus-1-2-gol-di-mckennie-birindelli-e-nico-gonzalez.shtml|title=La Juve vince con McKennie e Nico, ma che fatica contro il Monza. E Nesta è ultimo da solo|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-12-22}}</ref> Откако ги исполнил условите, во март 2025, била активирана обврската за откуп на играчот, со што тој перманентно станал фудбалер на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2024-2025/calciomercato-ufficiale-nico-gonzalez-e-un-giocatore-della-juventus-cifre-e-dettagli-dell-accordo-co_sto10312494/story.shtml|title=Calciomercato - Ufficiale! Nico Gonzalez è un giocatore della Juventus: cifre e dettagli dell'accordo con la Fiorentina}}</ref> До крајот на сезоната, тој му помогнал на клубот да заврши меѓу првите четири тима на табелата во Серија А и да избори пласман во Лигата на шампионите, а потоа учествувал и на [[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Светското клупско првенство]] каде „''бјанконерите''“ стигнале до осминафиналето губејќи со 1-0 од {{Fb team (N) Real Madrid}}. Откако ја завршил својата прва сезона и ја започнал сезоната [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] со Јувентус, тој последователно на 1 септември 2025 година, се преселил на позајмица со опција за откуп - конвертибилна во обврска по исполнување на одредени услови - во [[Шпанија|шпанската]] екипа {{Fb team (N) Atletico Madrid}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/ps0hbjxgovk4h4opwtjf.pdf|title=Accordo con l'Atletico de Madrid per la cessione del calciatore Nico Gonzalez|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/bienvenido-nico-gonzalez|title=¡Bienvenido, Nico Gonzalez!|language=es|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, тој постигнал гол веднаш на своето официјално деби за ''„Колчонерос“'' во победата со 2–0 над {{Fb team (N) Villareal}} во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2025-2026|првенството]].<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-estero/liga/2025/09/13-143115848/liga_nico_gonzalez_trascina_l_atletico_madrid_2-0_al_villarreal|title=Liga, Nico Gonzalez trascina l'Atletico Madrid: 2-0 al Villarreal|website=www.corrieredellosport.it|date=2025-09-13|access-date=2025-09-14}}</ref> На 7 март 2026 година, тој постигнал два гола во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Real Sociedad}},<ref>{{Cite web|url=https://www.rtve.es/deportes/20260307/atletico-madrid-real-sociedad-directo-resumen-resultado-liga-jornada-27/16966925.shtml|title= El Atlético de Madrid se lleva los tres puntos en un partido loco gracias a un doblete de Nico González|language=es|publisher=RTVE|date=7 март 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> а истиот подвиг го повторил и на 22 април во поразот со 3-2 на гости кај [[ФК Елче|Елче]].<ref>{{Cite web|url=https://as.com/futbol/primera/elche-atletico-de-madrid-hoy-en-directo-ultima-hora-de-laliga-ea-sports-en-vivo-f202604-d/|title= Elche 3 - 2 Atlético de Madrid: resumen, resultado y goles|language=es|publisher=AS|date=22 април 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> На крајот, тој одиграл 37 натпревари во сите натпреварувања за мадридскиот клуб и постигнал 5 гола; сепак, и покрај позитивната сезона тој не го достигнал минималниот број на настапи потребни за да се активира откупот, па не потпишал траен договор и наместо тоа се вратил во Јувентус.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-04-2026/juve-l-atletico-madrid-non-riscattera-nico-gonzalez-a-32-milioni-gli-scenari.shtml|title=Nico-Atletico, salta il riscatto: Juve, meglio riavere Gonzalez o erano più comodi i 32 milioni?|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2026-08-29}}</ref> И покрај тоа што се очекувало да го напушти Јувентус во текот на летото, сепак, новиот тренер [[Лучано Спалети]] одлучил да му даде нова шанса.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/articles/d-very-happy-spalletti-wants-111500836.html|title=“I’d be very happy” Spalletti wants Nicolas Gonzalez to stay|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=29 август 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> Започнувајќи ја новата сезона со „''бјанконерите''“, на 29 август 2026 година, тој го постигнал својот прв гол, отворајќи го резултатот во првенствената победа од 2–0 над Парма.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.gianlucadimarzio.com/news-calcio/nico-gonzalez-juventus-parma-serie-a-news-496574|title=Nico González sblocca Juventus-Parma: l'argentino segna dalla panchina|website=Gianluca Di Marzio|access-date=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|lingua=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-08-2026/juve-parma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Ma Nico e Koop non dovevano andar via? Entrano, segnano e la Juve stende il Parma|website=La Gazzetta dello Sport|date=2026-08-29|access-date=2026-08-29}}</ref> На 17 септември, постигнал гол и во натпреварот од [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]], добиен на домашен терен со 5-0 против холандската екипа {{Fb team (N) NEC}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/17-09-2026/juventus-nec-live-risultato-e-gol-diretta-europa-league.shtml?refresh_ce|title=È un'altra Juve in Europa League, facile 5-0 al Nec: si sblocca Kolo Muani. Ma che errori gli olandesi|language=it|website=La Gazzetta dello Sport|date=17 септември 2026|access-date=21 септември 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во 2019 година, тој ги освоил [[Фудбал на XVIII Панамерикански игри - машки турнир|Панамериканските игри]] со [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|аргентинската репрезентација под 20 години]].<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/deportes-2/juegos-panamericanos-lima-2019/2019/08/10/la-seleccion-de-futbol-buscara-vencer-a-honduras-para-ganar-la-medalla-dorada-en-los-juegos-panamericanos-hora-tv-y-formaciones/|title=La selección argentina de fútbol venció a Honduras y ganó la medalla dorada en los Juegos Panamericanos tras 16 años|date=10 август 2019|lаnguage=es}}</ref> Откако одиграл пријателски натпревар за [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација под 23 години]], постигнувајќи гол во истиот против врсниците од [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Колумбија|Колумбија]],<ref>{{Cite web|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/argentina-sub-23-nid2285840/|title=El seleccionado argentino Sub 23 suma goles y funcionamiento: venció por 3-1 a Colombia|date=8 септември 2019|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> на 13 октомври истата година, тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|сениорската репрезентација]], играјќи како стартер во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ECU}}, добиен со резултат 6-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.clarin.com/deportes/nicolas-gonzalez-argentina-ecuador_0_s0bLfOQD.html|title=Quién es Nicolás González, el juvenil que juega en la B de Alemania y fue titular en la Selección|date=2019-10-12|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> Редовно повикуван за Аргентина, на 13 ноември 2020 година, тој го постигнал својот прв гол во дресот со државниот грб, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|PAR}},<ref name=":1"/> натпревар во кој играл како лев бек на местото на повредениот [[Николас Таљафико]].<ref name=":1" /> На 11 јуни 2021 година, тој бил вклучен во списокот со играчи повикани за [[Копа Америка 2021|Копа Америка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-por-el-entrenador-lionel-scaloni-para-disputar-la-copaamerica-2021|title=Lista de convocados por el entrenador Lionel Scaloni para disputar la Copa América 2021|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> На 11 јули, откако дал голем придонес за време на групите и нокаут фазата,<ref>{{Cite web|url=https://www.republik.com.ar/nico-gonzalez-para-argentina-en-la-copa-america-2021/|title=Nico González para Argentina en la Copa América 2021|data=јули 2021|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> го освоил натпреварувањето со репрезентацијата. Потоа, на 1 јуни 2022, тој влегол во првата минута од судиското надополнување на [[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]], учествувајќи во прославата на победата на Аргентина над {{NazNB|FUrep|ITA}} со 3-0 на Вембли. Во ноември истата година, тој бил вклучен од селекторот [[Лионел Скалони]] во тимот што требало да учествува на [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]],<ref>{{Cite web|url=https://www.tycsports.com/seleccion-argentina/lista-seleccion-argentina-mundial-de-qatar-2022-id476596.html|title=Lista de Argentina para el Mundial de Qatar 2022|website=TyC Sports|date=11 ноември 2022|language=es-AR|access-date=11 ноември 2022}}</ref> но подоцна отпаднал поради повреда.<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/por-lesion-el-futbolista-nicolas-gonzalez-queda-desafectado-de-la-convocatoria-y-en-su-reemplazo-sube-a-la-nomina-angel-correa.-|title=Por lesión, el futbolista Nicolás González queda desafectado de la convocatoria y en su reemplazo sube a la nómina Ángel Correa|date=17 ноември 2022|language=es|access-date=2023-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|title=Report medico Nico Gonzalez|publisher=ACF Fiorentina|date=18 ноември 2022|access-date=2023-01-06|archive-date=2023-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106180812/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2024, Гонсалес бил вклучен меѓу 26-те играчи на Скалони за [[Копа Америка 2024]].<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Lionel Scaloni dio a conocer la lista de la Selección argentina para la Copa América 2024 |url=https://tn.com.ar/deportes/futbol/2024/06/15/lionel-scaloni-dio-a-conocer-la-lista-de-la-seleccion-argentina-para-la-copa-america-2024/?gad_source=1&gclid=CjwKCAjwqf20BhBwEiwAt7dtdeK13_I24H4iqEBua7UtmDLn6_x-FfDm-gzEseLS8vJCnOlmjC3PlBoCHEwQAvD_BwE |access-date=23 July 2024 |work=Todo Noticias}}</ref> Во [[Финале на Копа Америка 2024|финалето]] против {{NazNB|FUrep|COL}}, Гонсалес влегол од клупата за резерви на местото на повредениот [[Лионел Меси]] и 18 минути подоцна постигнал гол, но истиот бил поништен.<ref name=":9">{{Cite web |last=Cristofanelli |first=Federico |date=15 July 2024 |title=El boletín de calificaciones de Argentina en la final ante Colombia: los puntos superlativos que maquillaron la baja de Messi y Lautaro Martínez héroe |url=https://www.infobae.com/deportes/2024/07/15/el-boletin-de-calificaciones-de-argentina-en-la-final-ante-colombia-los-puntos-superlativos-que-maquillaron-la-baja-de-messi-y-lautaro-martinez-heroe/ |access-date=23 July 2024 |website=Infobae}}</ref> На крајот, сепак, Аргентина го добила натпреварот во продолженија со што Гонсалес го освоил својот втор трофеј на Копа Америка. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ARG}} {{Cronopar|13-10-2019|Елче|ARG|6|1|ECU|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|15-11-2019|Ријад|BRA|0|1|ARG|-|Пријателска|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|18-11-2019|Тел Авив|ARG|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|13-11-2020|Буенос Аирес|ARG|1|1|PAR|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|17-11-2020|Лима|PER|0|2|ARG|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|8-6-2021|Баранкиља|COL|2|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|14-6-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|1|CHL|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|18-6-2021|Бразилија|ARG|1|0|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|4-7-2021|Гојанија|ARG|3|0|ECU|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале|13={{yel|66}} {{suboff|83}}}} {{Cronopar|6-7-2021|Бразилија|ARG|1|1|COL|-|Копа Америка|2021|Полуфинале|dts|3 – 2|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|10-7-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|0|BRA|-|Копа Америка|2021|Финале|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|9-9-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|BOL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|7-10-2021|Асунсион|PAR|0|0|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|10-10-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|14-10-2021|Буенос Аирес|ARG|1|0|PER|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|27-1-2022|Калама|CHL|1|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|1-2-2022|Кордоба|ARG|1|0|COL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|68}}|14=Кордоба (Аргентина)}} {{Cronopar|25-3-2022|Буенос Аирес|ARG|3|0|VEN|1|Квал. за СП|2022|13={{suboff|88}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Гвајаквил|ECU|1|1|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|1-6-2022|Лондон|ITA|0|3|ARG|-|[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]]|13={{subon|90+1}}}} {{Cronopar|5-6-2022|Памплона|ARG|5|0|EST|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Сантјаго дел Естеро|ARG|7|0|CUO|1|Пријателска}} {{Cronopar|15-6-2023|Пекинг|ARG|2|0|AUS|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|19-6-2023|Џакарта|IDN|0|2|ARG|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|7-9-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|ECU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Ла Паз|BOL|0|3|ARG|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|12-10-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|PAR|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Лима|PER|0|2|ARG|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|16-11-2023|Буенос Аирес|ARG|0|2|URU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Рио де Жанеиро|BRA|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Филаделфија|ARG|3|0|SLV|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Лос Анџелес|ARG|3|1|CRI|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|9-6-2024|Чикаго|ARG|1|0|ECU|-|Пријателска|2026|13={{subon|78}} {{yel|90+1}}}} {{Cronopar|14-6-2024|Ландовер|ARG|4|1|GTM|-|Пријателска|14=Ландовер (Мериленд)}} {{Cronopar|25-6-2024|Ист Ратерфорд|CHL|0|1|ARG|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|29-6-2024|Мајами Гарденс|ARG|2|0|PER|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|4-7-2024|Хјустон|ARG|1|1|ECU|-|Копа Америка|2024|Четвртфинале|dtr|4 – 2|13={{yel|77}}}} {{Cronopar|9-7-2024|Ист Ратерфорд|ARG|2|0|CAN|-|Копа Америка|2024|Полуфинале|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|14-7-2024|Мајами Гарденс|ARG|1|0|COL|-|Копа Америка|2024|Финале|dts|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|5-9-2024|Буенос Аирес|ARG|3|0|CHL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|51}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Баранкиља|COL|2|1|ARG|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|21-3-2025|Монтевидео|URU|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|69}} {{sent off|0|90+5}}}} {{Cronofin|42|6}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 3 јануари 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2016-2017|2016-2017]]|| rowspan="2" |{{flagsport|ARG}} [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]] || [[Примера Б Насионал 2016-2017|БН]] || 20 || 4 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2016-2017|КА]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 4 |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2017-2018|2017-2018]]|| [[Примера Дивисион (Аргентина) 2017-2018|ПД]] || 24 || 7 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2017-2018|КА]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Аргентинос Хуниорс || 44 || 11 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 47 || 11 |- | [[ФК Штутгарт сезона 2018-2019|2018-2019]] ||rowspan=3|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Stuttgart}} || [[Прва Бундеслига 2018-2019|БЛ]] || 30+2<ref>2 настапи во баражот промоција-испаѓање.</ref> || 2+0 || [[Фудбалски куп на Германија 2018-2019|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || 2 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2019-2020|2019-2020]] || [[Втора Бундеслига 2019-2020|2Б]] || 27 || 14 || [[Фудбалски куп на Германија 2019-2020|КГ]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 29 || 15 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2020-2021|2020-2021]] || [[Прва Бундеслига 2020-2021|БЛ]] || 15 || 6 || [[Фудбалски куп на Германија 2020-2021|КГ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 6 |- !colspan="3"|Вкупно Штутгарт || 74 || 22 || || 5 || 1 || || - || - || || - || - || 79 || 23 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Fiorentina}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 33 || 7 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 6 || 1 || - || - || - || - || - || - || 39 || 8 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 24 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 5 || 2 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 13<ref name=off>2 настапи во квалификациските кола.</ref>|| 6<ref>1 гол во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 42 || 14 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 29 || 12 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 13<ref name=off/> || 4<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || [[Суперкуп на Италија 2023|СИ]]|| 0 || 0 || 44 || 16 |- ! colspan="3" |Вкупно Фјорентина || 86 || 25 || || 13 || 3 || || 26 || 10 || || 0 || 0 || 125 || 38 |- ||[[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="2" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 26 || 3 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 6 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство 2025|Скп]] || 1+3 || 0 || 38 || 5 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|јул.-сеп. 2025]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 2 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2025-2026|сеп. 2025-2026]] || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Atletico Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2025-2026|ПД]] || 24 || 5 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2025-2026|КШ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2026|СШ]] || - || - || 37 || 5 |- || [[ФК Јувентус сезона 2026-2027|2026-2027]] ||rowspan="1"| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 4 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || - || - || [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]] || 1 || 1 || - || - || - || 5 || 2 |- !colspan=3|Вкупно Јувентус || 32 || 4 || || 2 || 1 || || 7 || 2 || || 4 || 0 || 45 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 259 || 66 || || 25 || 5 || || 44 || 12 || || 4 || 0 || 332 || 83 |} ===Репрезентативна статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 10 септември 2024''. {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="8"|{{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |2019||3||0 |- |2020||2||2 |- |2021||10||0 |- |2022||6||1 |- |2023||9||2 |- |2024||11||1 |- |2025||7||0 |- |2026||10||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!58!!6 |} ==Титули== ===Репрезентативни=== ;{{flagsport|ARG}} Аргентина *'''{{Трофеј-Копа Америка}} [[Копа Америка]]''' : 2 : [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Nicolás González (footballer, born 1998)}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/ Николас Гонсалес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/nico-gonzalez/profil/spieler/486031 Николас Гонсалес на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/76017/nicolas-gonzalez Николас Гонсалес на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/345322/Show/Nicol%C3%A1s-Gonz%C3%A1lez Николас Гонсалес на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гонсалес, Николас}} [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] noy7l6rwx0akzlaszlhbub0sm1lumt2 5630836 5630835 2026-09-21T20:42:20Z Carshalton 30527 /* Репрезентативна статистика */ 5630836 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Гонсалес | image = [[Податотека:Nicolas Gonzalez Argentina v Egypt 7 July 2026-037.jpg|200px]] | fullname = Николас Иван Гонсалес<ref name="FIFA 2022">{{Cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> | height = {{height|m=1.80}}<ref name="Soccerway profile">{{Cite news|date=2 November 2017|title=Nicolás González profile|work=Soccerway|url=https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/|access-date=2 November 2017}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|4|6}} | cityofbirth = {{роден во|Белен де Ескобар|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 31 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 44 | goals1 = 11 | clubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years2 = 2018-2021 | caps2 = 72 | goals2 = 22 | clubs2 = {{Fb team Stuttgart}} | years3 = 2021-2024 | caps3 = 86 | goals3 = 25 | clubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | years4 = 2024-2025 | caps4 = 32 | goals4 = 4 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2025- | caps5 = 24 | goals5 = 5 | clubs5 = →{{Fb team Atletico Madrid}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalyears2 = 2019 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 58 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Николас Иван "Нико" Гоналес''' (роден на [[6 април]] [[1998]] во [[Белен де Ескобар]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Левоног играч кој може да игра и како десно и како лево крило, а исклучително добро може да игра и како напаѓач.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/calcio/fantanews/04-08-2021/fiorentina-nico-gonzalez-spalla-perfetta-vlahovic-goal-giovani-viola-420181199087.shtml|title=Fiorentina, ecco Nico Gonzalez: la spalla perfetta per Vlahovic|access-date=2021-09-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|language=es|author=Ariel Ruya|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/snicolas-gonzalez-seleccion-argentina-stuttgart-argentinos-nid2507968/|title=Argentina-Paraguay: quién es Nicolás González, el inesperado titular (y goleador) que eligió Scaloni|publisher=La Nación|date=13 ноември 2020|access-date=2021-06-23}}</ref> Брз е, непредвидлив, вешт со топката во нозете, поседува добар дриблинг и е добар во играта во воздухот, особено кога станува збор за удари со глава, каде се снаоѓа одлично и покрај тоа што не се истакнува по својата висина.<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/chi-e-nico-gonzalez-stoccarda-fiorentina/h2idnp7lfv681m9iwax6f1zat|title=Chi è Nico Gonzalez, il nuovo gioiello della Fiorentina|access-date=2021-06-23}}</ref> ==Клупска кариера== ===Аргентинос Хуниорс=== Израснат во младинските категории на [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]],<ref name=":0" /> Гонсалес го направил своето деби за првиот тим на 28 август 2016 година, во ремито 2-2 против [[Клуб Атлетико Сан Мартин (Тукуман)|Сан Мартин (Т)]]. На крајот од првенството, „''бубачките''“ избориле промоција во [[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]], благодарение исто така на голот на Гонсалес против [[ФК Химнасија Хухуј|Химнасија Хухуј]] за победата со 1-0, со која и математички била постигната промоцијата на три кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=https://www.tycsports.com/futbol/gritalo-bicho-gonzalez-y-el-gol-del-ascenso.html|title=¡Gritalo Bicho!: González y el gol del ascenso|date=8 јули 2017|language=es}}</ref> Тој постигнал гол и во својот прв старт во врвната дивизија во натпреварот против [[Клуб Атлетико Белграно|Белграно]], завршувајќи ја сезоната со 24 настапи и 7 гола во Примера Дивисион. [[Податотека:NicolasGonzalez (cropped).jpg|thumb|left|210px|Гонсалес во дресот на екипата на {{Fb team (N) Stuttgart}} во 2019]] ===Штутгарт=== На 10 јули 2018 година, Гонсалес се преселил во клубот од германската [[Бундеслига]], {{Fb team (N) Stuttgart}},<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2018/vfb-stuttgart-verpflichtet-nicolas-gonzalez/|title=Der VfB verpflichtet Nicolás Gonzalez|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> за кој дебитирал на 26 август во првенствениот натпревар загубен со 1-0 од {{Fb team (N) Mainz 05}}, заменувајќи го во второто полувреме [[Даниел Дидави]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/1-1--fsv-mainz-05----vfb-stuttgart-/|title=Auftaktniederlage in Mainz|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportschau.de/fussball/bundesliga/fsv-mainz-vfb-stuttgart-spielbericht-100.html|title=Mainz startet mit Sieg gegen Stuttgart|date=26 август 2018|language=de}}</ref> На 22 декември 2018 година, тој го постигнал својот прв гол за „''швабите''“, во првенствениот пораз на домашен терен од {{Fb team (N) Schalke 04}} со 1-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/17-vfb-stuttgart-fc-schalke-04/|title=Niederlage gegen Schalke|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Тој го повторил ова во следното коло постигнувајќи гол во поразот од 2-3 на домашен терен против Мајнц и бил прогласен за дебитант на месецот.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/watch-stuttgart-tag-heuer-rookie-of-the-month-nicolas-gonzalez-3337-2354|title=Watch: Nicolas Gonzalez named January's Rookie of the Month|date=3 март 2019|language=en}}</ref> На крајот на сезоната, клубот испаднал во [[Втора Бундеслига|2.&nbsp;Бундеслига]].<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/storico-union-berlino-promosso-bundesliga-prima-volta/1gr1q24nnfx54137dwlz4eu4c4|title=Storico Union Berlino: è promosso in Bundesliga per la prima volta|date=27 мај 2019}}</ref> На 17 август 2019 година, го постигнал својот прв гол во Втора Бундеслига, и тоа победничкиот во 90-тата минута при успехот со 2-1 на домашен терен над [[ФК Санкт Паули 1910|Санкт Паули]].<ref name="STN1">{{Cite news|title=Überglücklicher Nicolas Gonzalez|url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|website=Stuttgarter Nachrichten|date=17 August 2019|access-date=2025-02-03|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817145814/https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|url-status=dead}}</ref> Во завршницата од сезоната, тој влегол во одлична форма постигнувајќи по два гола на две последователни средби во јуни 2020 година против [[СВ Сандхаузен|Сандхаузен]] и [[1. ФК Нирнберг|Нирнберг]].<ref name="MA1">{{Cite news|title=Nicolas Gonzalez scores twice for Stuttgart as Bundesliga promotion nears|url=https://mundoalbiceleste.com/2020/06/22/nicolas-gonzalez-scores-twice-for-stuttgart-as-bundesliga-promotion-nears/|website=Mundo Albiceleste|date=22 June 2020|access-date=26 June 2020}}</ref> Завршувајќи ја сезоната како најдобар стрелец на Штутгарт со 14 постигнати гола во првенството, тој му помогнал на клубот да избори промоција и да се врати во врвната дивизија по само една година отсуство. Назад во [[Прва Бундеслига 2020-2021|Првата Бундеслига]], и покрај повредите кои му пречат,<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/buendelriss-in-der-hueftmuskulatur-bei-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez fällt mehrere Wochen aus|lingua=de|accesso=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/knieverletzung-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez erleidet kleinen Teilriss des Innenbandes|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> тој нуди добри настапи постигнувајќи 6 гола во 15 натпревари (еден од нив и во успехот со 1-5 на гости против [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/2021/11-dortmund----vfb-stuttgart-/|title=Die Serie ausgebaut|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2021/06/12/si-tratta-per-oliveira-e-si-guarda-a-guedes-gattusoFirenze13.html|title=Si tratta per Oliveira e si guarda a Guedes, il preferito da Gattuso|publisher=la Repubblica|date=12 јуни 2021|p=13|access-date=11 јануари 2022}}</ref> Во меѓувреме, тој исто така, го обновил договорот со германците на уште една сезона.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/vertragsverlaengerung-nicolas-gonzalez/|title=Vertrag von Nicolas Gonzalez vorzeitig verlängert|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Вкупно за Штутгарт одиграл 79 натпревари и постигнал 23 гола. ===Фјорентина=== На 23 јуни 2021 година, тој бил купен од {{Fb team (N) Fiorentina}} за 27 милиони евра,<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/08/10/nico-gonzalez-fiorentina-presentazione|title=Fiorentina, la presentazione di Nico Gonzalez|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=2021-08-11|language=it|access-date=2023-08-08}}</ref> со што станува најскапото засилување во историјата на клубот.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2021/wechsel-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez verlässt den VfB|language=de|editor= VfB Stuttgart|date=23 јуни 2021|access-date=23 јуни 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2021-06-23/nicolas-gonzalez-e-un-nuovo-calciatore-viola|title=NICOLAS GONZALEZ E’ UN NUOVO CALCIATORE VIOLA|publisher=Acf Fiorentina|data=23 јуни 2021|access-date=2021-06-23}}</ref> На 13 август 2021 година, тој го постигнал својот прв гол за ''виолетовите'' во натпреварот од првото коло на [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] против [[Козенца Калчо|Козенца]]. Последователно, на 28 август, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]], отворајќи го резултатот во натпреварот на [[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]] против {{Fb team (N) Torino}}, кој завршил со победа на Фјорентина од 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-torino-2-1-gonzalez-e-vlahovic-stendono-i-granata_37430767-202102k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Torino 2-1: Gonzalez e Vlahovic stendono i granata|access-date=2021-08-29}}</ref> Во првата половина од сезоната неговото учество на теренот брзо било прекинато, прво поради дисквалификација, а потоа и поради некои здравствени проблеми.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/11/12/fiorentina-nico-gonzalez-covid|title=Fiorentina, Gonzalez: "Positivo al Covid da 18 giorni, non so quando torno"|date=12 ноември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој се вратил во стартниот состав во декември во победата на гости против [[ФК Болоња|Болоња]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2021-2022/serieb-a-le-pagelle-di-bologna-fiorentina-2-3-nico-gonzalez-e-una-furia-vlahovic-una-garanzia.-medel_sto8659630/story.shtml|title=Serie A, le pagelle di Bologna-Fiorentina 2-3: Nico Gonzalez è una furia, Vlahovic una garanzia. Medel regge l'urto|date=5 декември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој ја завршил сезоната на високо ниво, постигнувајќи 3 гола на последните 3 натпревари, додавајќи ги на останатите 4 постигнати во текот на годината, заедно со 6 асистенции. Следната сезона, тој го одбележал своето европско деби постигнувајќи гол за 1-0 против [[ФК Твенте|Твенте]] по само 59 секунди<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/conference-league/2022/08/18/fiorentina-twente-risultato-gol|title=Fiorentina-Twente 2-1, gol e highlights: Segnano Nico Gonzalez e Cabral|editore=Sky Sport|date=18 август 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференции]]. Во [[Серија А 2022-2023|Серија А]] својот прв гол за сезоната го постигнал во натпреварот на домашен терен против [[ФК Хелас Верона|Хелас Верона]]. Потоа, тој постигнал два гола против [[ФК Хартс|Хартс]]<ref>{{Cite web|url=https://www.iltirreno.it/firenze/sport/2022/10/15/news/nico-gonzalez-e-tornato-e-la-fiorentina-sorride-1.100109989|title=Nico Gonzalez è tornato. E la Fiorentina sorride|date=15 октомври 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во победата од 5-1 во рамките на групната фаза на Лигата на конференции, додека на следниот првенствен натпревар против Интер морал да го напушти теренот по само 7 минути поради повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|title=Fiorentina, altro infortunio: Gonzalez fuori dopo 7' con l'Inter|author=Andrea Guida|date=22 октомври 2022|access-date=2023-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221102133502/https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|archivedate=2 ноември 2022|url-dead=yes}}</ref> која го принудила на долга пауза.<ref>{{Cite web|url=https://firenze.repubblica.it/cronaca/2022/12/05/news/fiorentina_gonzalez_ritorno_stagione_recupero_vincenzo_italiano-377563457/|title=Fiorentina in attesa di Gonzalez, l'arma in più di Italiano|author=Matteo Dovellini|date=5 декември 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој се вратил во акција во натпреварот против [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] на 7 јануари 2023 година, постигнувајќи гол,<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/fiorentina-sassuolo-gonzalez-1.8439304|title=Fiorentina-Sassuolo 2-1, Nico Gonzalez torna e decide la partita|date=7 gennaio 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> четврти пат по ред, после 89-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/record-e-curiosita-della-17a|title=RECORD E CURIOSITÀ DELLA 17ª|date=10 јануари 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој за прв пат започна по повредата на 29 јануари кога на стадионот [[Стадион Олимпико|Олимпико]] во Рим постигнал гол со кој му донел бод на неговиот тим против {{Fb team (N) Lazio}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/lazio-fiorentina-1-1-nico-gonzalez-risponde-a-casale-i-biancocelesti-si-fermano-all-olimpico-immobil_sto9362204/story.shtml|title=Lazio-Fiorentina 1-1: Nico Gonzalez risponde a Casale, i biancocelesti si fermano all'Olimpico, Immobile sfiora il gol|editore=Eurosport|date=29 јануари 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Повторно бил одлучувачки на 4 март, кога неговиот гол од пенал го отворил патот на Фјорентина кон победата над {{Fb team (N) Milan}} (2-1).<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/fiorentina/2023/03/04/news/fiorentina_milan_risultato-390572220/|title=Fiorentina-Milan 2-1: Nico Gonzalez e Jovic affossano l'ex Pioli|author=Enrico Currò|date=4 март 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Позитивната серија ја продолжил во Европа каде погодил во [[Познањ]] против [[ФК Лех Познањ|Лех]], а потоа реализирал уште еден пенал за победата од 2-0 во првиот полуфинален натпревар од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/05-04-2023/coppa-italia-cremonese-fiorentina-0-2-cabral-nico-gonzalez-rigore-460999007717.shtml|title=La Fiorentina ipoteca la finale: 2-0 a Cremona con Cabral e Nico Gonzalez|author=Matteo Pierelli|date=4 март 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Во првенството, својот петти гол за сезоната го постигнал во ремито 3-3 во [[Салерно]] против {{Fb team (N) Salernitana}}, додека, на 18 мај, со два гола против [[ФК Базел|Базел]] во [[Швајцарија]] во реванш полуфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] Гонсалес го одвел двомечот во [[Продолжеток (спорт)|продолженијата]],<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/sport/fiorentina/fiorentina-pagelle-l9dwhjpv|title=Fiorentina, le pagelle del trionfo di Basilea|author=Angelo Giorgetti|date=19 мај 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> каде „виолeтовите“ постигнале уште еден гол и со победа од 1-3 стигнале до завршниот чин.<ref name=":3" /> [[File:2023 Uefa Europa Conference League final line-up.jpeg|thumb|right|upright=1.5|Гонсалес (најлево, бр. 22) пред почетокот на [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] меѓу Фјорентина и {{Fb team (N) West Ham United}}]] На 24 мај 2023 година, Гонсалес ја довел Фјорентина во водство во финалето на [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}, кое потоа било загубено со 1-2.<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2023/05/24/fiorentina-inter-finale-coppa-italia-risultato-gol-diretta|title=L’Inter vince la Coppa Italia: in finale ha battuto 2-1 la Fiorentina|date=2023-05-24|access-date=2024-08-26}}</ref> Потоа, тој погодил и во последното коло од првенството, при победата со 3-1 кај Сасуоло, затворајќи го мечот со прецизен удар со глава во 83-тата минута. Конечно, на 7 јуни, тој како стартер го започнал [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на Лигата на конференции во кое асистирал за голот со кој Фјорентина го изедначила резултатот на 1-1, за подоцна тосканците сепак да загубат со 2-1 од {{Fb team (N) West Ham United}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaconferenceleague/news/0282-1833af421495-9db803917880-1000--fiorentina-west-ham-1-2-bowen-firma-il-trionfo-hammers/|title=Fiorentina-West Ham 1-2: Bowen firma il trionfo Hammers|date=7 јуни 2023|access-date=26 август 2024}}</ref> И покрај поразот во финалето, тој бил награден со признание за најдобар играч на својата позиција и бил вклучен во [[Тим на сезоната во УЕФА Лигата на конференции|Тимот на сезоната во УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0282-183501bcba5d-b597018f8d4a-1000--squadra-della-stagione-europa-conference-league-2022-23/|title=Squadra della Stagione Europa Conference League 2022/23|publisher=[[UEFA]]|date=8 јуни 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Сезоната 2022-2023, ја затворил со 14 гола и 5 асистенции во 42 настапи во сите официјални натпреварувања и бил втор најдобар стрелец на Фјорентина за сезоната зад [[Артур Кабрал]]. Во својата трета сезона со ''виолетовите'', тој избрал да игра со дресот со [[10 (број)|број 10]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilfoglio.it/sport/2023/08/17/news/nico-gonzalez-e-cio-che-significa-indossare-la-maglia-numero-10-a-firenze-5601378/|title=Nico Gonzalez e ciò che significa indossare la maglia numero 10 a Firenze|publisher=[[il Foglio (quotidiano)|il Foglio]]|date=17 август 2023|author=Andrea Trapani|language|access-date=21 август 2023}}</ref> оставен слободен по заминувањето на [[Гаетано Кастровили]], со натпис „Нико“ на грбот на местото на презимето.<ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|title=Poker viola a Marassi|publisher=[[ACF Fiorentina]]|date=19 август 2023|author=|6=language|access-date=21 август 2023|archive-date=2023-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821232501/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|url-status=dead}}</ref> Во првото коло од првенството, против [[ФК Џенова|Џенова]] тој постигнал гол во гостинската победа со 1-4. Кон крајот на месецот, неговите два гола ѝ овозможиле на Фјорентина да ја надмине негативата од првиот натпревар против [[ФК Рапид Виена|Рапид Виена]] (загубен во Австрија со 1-0) и да го мине австрискиот претставник во плејоф рундата на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/conference-league/2023/08/31-112455302/fiorentina_ai_gironi_di_conference_nico_gonzalez_show_2-0_al_rapid_vienna|title=Fiorentina ai gironi di Conference: Nico Gonzalez show, 2-0 al Rapid Vienna|website=[[Corriere dello Sport]]|date=31 август 2023|access-date=2023-09-05}}</ref> На 26 септември, тој потпишал обнова на договорот со Фјорентина до 2028 година.<ref>{{Cite video|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028|title=Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[ACF Fiorentina]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010202133/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calciomercato/2023/09/26/fiorentina-nico-gonzalez-rinnovo-calciomercato-news|title=Fiorentina, Nico Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[Sky Sport]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26}}</ref> Во натпреварот против [[Ференцварош]], на 14 декември 2023 година, тој се здобил со мускулна повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Fiorentina/16-12-2023/nico-gonzalez-lesione-al-flessore-torna-a-febbraio.shtml|title=Nico Gonzalez, lesione al flessore della coscia destra: tornerà a febbraio|author=Ilaria Masini|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=16 декември 2023|access-date=2024-09-28}}</ref> што го оддалечува од терените до крајот на јануари, пропуштајќи го притоа и [[Суперкуп на Италија 2023|Суперкупот на Италија]].<ref>{{Cite video|url=https://www.rainews.it/tgr/toscana/video/2024/01/fiorentina-riad-supercoppa-gonzalez-9c434958-916f-45b5-9eef-984605dfbb53.html|title=Viola, Supercoppa senza Nico Gonzalez|author=Sara Meini|publisher=[[TGR|TGR Toscana]]|data=17 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref><ref name=rigore>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/nico-gonzalez-e-infallibile-dal-dischetto-crolla-l-ultima-certezza-di-italiano-e-della-fiorentina/bltc2e86222b957f454|title="Nico Gonzalez è infallibile dal dischetto": crolla l'ultima certezza di Italiano e della Fiorentina|author=Stefano Silvetri|publisher=Goal.com|date=29 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Тој се вратил на терените за време на домашниот натпревар против Интер, промашувајќи пенал со кој можел да изедначи на 1-1, додека на 11 февруари - во победата од 5-1 против Фрозиноне - за првпат се нашол во стартните единаесет по опоравувањето од повредата.<ref>{{Cite web|url=https://sport.quotidiano.net/calcio/fiorentina/frosinone-5-1-876fa302|title=Fiorentina-Frosinone 5-1: viola a valanga e spettacolo al Franchi. Primo gol per Belotti|author=Kevin Bertoni|publisher=[[Monrif]]|date=11 февруари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Во реванш четвртфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]] Гонсалес бил одлучувачки против [[ФК Викторија Плзењ|Викторија Плзењ]], постигнувајќи го првиот од двата гола,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Conference-League/18-04-2024/fiorentina-viktoria-plzen-2-0-gol-di-gonzalez-e-biraghi.shtml|title=Gonzalez-Biraghi, l'urlo viola! Dopo 120' la Fiorentina doma il Viktoria e va in semifinale|author=Matteo Dalla Vite|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=18 април 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> за победата која ја одвела Фјорентина во полуфиналето. На 28 април 2024 година, со двата гола постигнати во победата со 5-1 против Сасуоло, тој го за првпат во својата кариера бил двоен стрелец на еден натпревар во Серија А.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-sassuolo-5-1-i-viola-inguaiano-ballardini_81440444-202402k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Sassuolo 5-1: i viola inguaiano Ballardini|website=[[Sport Mediaset]]|date=28 април 2024|access-date=2024-08-26}}</ref> Конечно, тој го започнал во стартната постава [[Финале на УЕФА Лигата на конференциите во 2024 година|финалето]] на Лигата на конференции, како и во претходното издание, но како и тогаш Фјорентина повторно не успеала да го подигне трофејот губејќи овојпат со 1-0 од {{Fb team (N) Olympiakos}}. Во својата трета сезона со Фјорентина одиграл вкупно 44 натпревари, постигнувајќи 16 голови и забележувајќи 5 асистенции. Своето искуство со „виолетовите“ го завршил со вкупно 125 настапи и 38 голови.<ref name="Fiorentina">{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2024-08-25/gonzalez-ceduto-alla-juventus|title=Gonzalez ceduto alla Juventus|date=25 август 2024}}</ref> ===Јувентус и Атлетико Мадрид=== На 25 август 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} на позајмица со обврска за откуп, за надомест од 8 милиони евра за заемот и 25 за откупот, плус можни 5 милиони во бонуси.<ref name=Fiorentina/><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-nico-gonzalez-e-bianconero|title=Nico Gonzalez è bianconero|date=25 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/sf9twrehxslbjgzuzujw.pdf|title=Accordo con la Fiorentina per l'acquisizione del calciatore Gonzalez|date=25 август 2024|access-date=27 август 2024}}</ref> Своето деби со „''бјанконерите''“ го имал на 1 септември за време на домашниот натпревар против {{Fb team (N) Roma}} (0-0) во [[Серија А 2024-2025|првенството]], влегувајќи во второто полувреме на местото на [[Душан Влаховиќ]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/01-09-2024/juventus-roma-0-0.shtml|title=Juve, passo indietro e nessun gol: la Roma esce dallo Stadium con un punto|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-09-02}}</ref> На 17 септември, тој го направил своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во натпреварот на домашен терен против {{Fb team (N) PSV}} добиен со 3-1, постигнувајќи го притоа третиот гол на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/09/17/champions-juventus-batte-psv-3-1-esordio-da-sogno_659e9756-5fe6-4c5a-910c-6700417961eb.html|title=Champions: Juventus batte PSV 3-1, esordio da sogno - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-09-17}}</ref> На 17 декември, на своето деби со Јувентус во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], тој постигнал прекрасен погодок лобувајќи го противничкиот голман од 20-тина метри за да ги постави конечените 4-0 во победата над [[Каљари Калчо|Каљари]] во осминафиналето.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/12/17/coppa-italia-la-juventus-batte-il-cagliari-4-0-e-accede-ai-quarti-le-foto_26c06cf9-54c7-4894-b7fd-3a317d70c5f4.html|title=Coppa Italia: la Juventus batte il Cagliari 4-0 e accede ai quarti LE FOTO - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-12-17|access-date=2024-12-18}}</ref> Пет дена подоцна, тој исто така го постигнал својот прв гол во првенството, обезбедувајќи победа од 2-1 на гостувањето кај [[ФК Монца|Монца]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/22-12-2024/monza-juventus-1-2-gol-di-mckennie-birindelli-e-nico-gonzalez.shtml|title=La Juve vince con McKennie e Nico, ma che fatica contro il Monza. E Nesta è ultimo da solo|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-12-22}}</ref> Откако ги исполнил условите, во март 2025, била активирана обврската за откуп на играчот, со што тој перманентно станал фудбалер на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2024-2025/calciomercato-ufficiale-nico-gonzalez-e-un-giocatore-della-juventus-cifre-e-dettagli-dell-accordo-co_sto10312494/story.shtml|title=Calciomercato - Ufficiale! Nico Gonzalez è un giocatore della Juventus: cifre e dettagli dell'accordo con la Fiorentina}}</ref> До крајот на сезоната, тој му помогнал на клубот да заврши меѓу првите четири тима на табелата во Серија А и да избори пласман во Лигата на шампионите, а потоа учествувал и на [[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Светското клупско првенство]] каде „''бјанконерите''“ стигнале до осминафиналето губејќи со 1-0 од {{Fb team (N) Real Madrid}}. Откако ја завршил својата прва сезона и ја започнал сезоната [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] со Јувентус, тој последователно на 1 септември 2025 година, се преселил на позајмица со опција за откуп - конвертибилна во обврска по исполнување на одредени услови - во [[Шпанија|шпанската]] екипа {{Fb team (N) Atletico Madrid}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/ps0hbjxgovk4h4opwtjf.pdf|title=Accordo con l'Atletico de Madrid per la cessione del calciatore Nico Gonzalez|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/bienvenido-nico-gonzalez|title=¡Bienvenido, Nico Gonzalez!|language=es|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, тој постигнал гол веднаш на своето официјално деби за ''„Колчонерос“'' во победата со 2–0 над {{Fb team (N) Villareal}} во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2025-2026|првенството]].<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-estero/liga/2025/09/13-143115848/liga_nico_gonzalez_trascina_l_atletico_madrid_2-0_al_villarreal|title=Liga, Nico Gonzalez trascina l'Atletico Madrid: 2-0 al Villarreal|website=www.corrieredellosport.it|date=2025-09-13|access-date=2025-09-14}}</ref> На 7 март 2026 година, тој постигнал два гола во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Real Sociedad}},<ref>{{Cite web|url=https://www.rtve.es/deportes/20260307/atletico-madrid-real-sociedad-directo-resumen-resultado-liga-jornada-27/16966925.shtml|title= El Atlético de Madrid se lleva los tres puntos en un partido loco gracias a un doblete de Nico González|language=es|publisher=RTVE|date=7 март 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> а истиот подвиг го повторил и на 22 април во поразот со 3-2 на гости кај [[ФК Елче|Елче]].<ref>{{Cite web|url=https://as.com/futbol/primera/elche-atletico-de-madrid-hoy-en-directo-ultima-hora-de-laliga-ea-sports-en-vivo-f202604-d/|title= Elche 3 - 2 Atlético de Madrid: resumen, resultado y goles|language=es|publisher=AS|date=22 април 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> На крајот, тој одиграл 37 натпревари во сите натпреварувања за мадридскиот клуб и постигнал 5 гола; сепак, и покрај позитивната сезона тој не го достигнал минималниот број на настапи потребни за да се активира откупот, па не потпишал траен договор и наместо тоа се вратил во Јувентус.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-04-2026/juve-l-atletico-madrid-non-riscattera-nico-gonzalez-a-32-milioni-gli-scenari.shtml|title=Nico-Atletico, salta il riscatto: Juve, meglio riavere Gonzalez o erano più comodi i 32 milioni?|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2026-08-29}}</ref> И покрај тоа што се очекувало да го напушти Јувентус во текот на летото, сепак, новиот тренер [[Лучано Спалети]] одлучил да му даде нова шанса.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/articles/d-very-happy-spalletti-wants-111500836.html|title=“I’d be very happy” Spalletti wants Nicolas Gonzalez to stay|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=29 август 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> Започнувајќи ја новата сезона со „''бјанконерите''“, на 29 август 2026 година, тој го постигнал својот прв гол, отворајќи го резултатот во првенствената победа од 2–0 над Парма.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.gianlucadimarzio.com/news-calcio/nico-gonzalez-juventus-parma-serie-a-news-496574|title=Nico González sblocca Juventus-Parma: l'argentino segna dalla panchina|website=Gianluca Di Marzio|access-date=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|lingua=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-08-2026/juve-parma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Ma Nico e Koop non dovevano andar via? Entrano, segnano e la Juve stende il Parma|website=La Gazzetta dello Sport|date=2026-08-29|access-date=2026-08-29}}</ref> На 17 септември, постигнал гол и во натпреварот од [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]], добиен на домашен терен со 5-0 против холандската екипа {{Fb team (N) NEC}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/17-09-2026/juventus-nec-live-risultato-e-gol-diretta-europa-league.shtml?refresh_ce|title=È un'altra Juve in Europa League, facile 5-0 al Nec: si sblocca Kolo Muani. Ma che errori gli olandesi|language=it|website=La Gazzetta dello Sport|date=17 септември 2026|access-date=21 септември 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во 2019 година, тој ги освоил [[Фудбал на XVIII Панамерикански игри - машки турнир|Панамериканските игри]] со [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|аргентинската репрезентација под 20 години]].<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/deportes-2/juegos-panamericanos-lima-2019/2019/08/10/la-seleccion-de-futbol-buscara-vencer-a-honduras-para-ganar-la-medalla-dorada-en-los-juegos-panamericanos-hora-tv-y-formaciones/|title=La selección argentina de fútbol venció a Honduras y ganó la medalla dorada en los Juegos Panamericanos tras 16 años|date=10 август 2019|lаnguage=es}}</ref> Откако одиграл пријателски натпревар за [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација под 23 години]], постигнувајќи гол во истиот против врсниците од [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Колумбија|Колумбија]],<ref>{{Cite web|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/argentina-sub-23-nid2285840/|title=El seleccionado argentino Sub 23 suma goles y funcionamiento: venció por 3-1 a Colombia|date=8 септември 2019|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> на 13 октомври истата година, тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|сениорската репрезентација]], играјќи како стартер во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ECU}}, добиен со резултат 6-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.clarin.com/deportes/nicolas-gonzalez-argentina-ecuador_0_s0bLfOQD.html|title=Quién es Nicolás González, el juvenil que juega en la B de Alemania y fue titular en la Selección|date=2019-10-12|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> Редовно повикуван за Аргентина, на 13 ноември 2020 година, тој го постигнал својот прв гол во дресот со државниот грб, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|PAR}},<ref name=":1"/> натпревар во кој играл како лев бек на местото на повредениот [[Николас Таљафико]].<ref name=":1" /> На 11 јуни 2021 година, тој бил вклучен во списокот со играчи повикани за [[Копа Америка 2021|Копа Америка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-por-el-entrenador-lionel-scaloni-para-disputar-la-copaamerica-2021|title=Lista de convocados por el entrenador Lionel Scaloni para disputar la Copa América 2021|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> На 11 јули, откако дал голем придонес за време на групите и нокаут фазата,<ref>{{Cite web|url=https://www.republik.com.ar/nico-gonzalez-para-argentina-en-la-copa-america-2021/|title=Nico González para Argentina en la Copa América 2021|data=јули 2021|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> го освоил натпреварувањето со репрезентацијата. Потоа, на 1 јуни 2022, тој влегол во првата минута од судиското надополнување на [[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]], учествувајќи во прославата на победата на Аргентина над {{NazNB|FUrep|ITA}} со 3-0 на Вембли. Во ноември истата година, тој бил вклучен од селекторот [[Лионел Скалони]] во тимот што требало да учествува на [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]],<ref>{{Cite web|url=https://www.tycsports.com/seleccion-argentina/lista-seleccion-argentina-mundial-de-qatar-2022-id476596.html|title=Lista de Argentina para el Mundial de Qatar 2022|website=TyC Sports|date=11 ноември 2022|language=es-AR|access-date=11 ноември 2022}}</ref> но подоцна отпаднал поради повреда.<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/por-lesion-el-futbolista-nicolas-gonzalez-queda-desafectado-de-la-convocatoria-y-en-su-reemplazo-sube-a-la-nomina-angel-correa.-|title=Por lesión, el futbolista Nicolás González queda desafectado de la convocatoria y en su reemplazo sube a la nómina Ángel Correa|date=17 ноември 2022|language=es|access-date=2023-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|title=Report medico Nico Gonzalez|publisher=ACF Fiorentina|date=18 ноември 2022|access-date=2023-01-06|archive-date=2023-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106180812/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2024, Гонсалес бил вклучен меѓу 26-те играчи на Скалони за [[Копа Америка 2024]].<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Lionel Scaloni dio a conocer la lista de la Selección argentina para la Copa América 2024 |url=https://tn.com.ar/deportes/futbol/2024/06/15/lionel-scaloni-dio-a-conocer-la-lista-de-la-seleccion-argentina-para-la-copa-america-2024/?gad_source=1&gclid=CjwKCAjwqf20BhBwEiwAt7dtdeK13_I24H4iqEBua7UtmDLn6_x-FfDm-gzEseLS8vJCnOlmjC3PlBoCHEwQAvD_BwE |access-date=23 July 2024 |work=Todo Noticias}}</ref> Во [[Финале на Копа Америка 2024|финалето]] против {{NazNB|FUrep|COL}}, Гонсалес влегол од клупата за резерви на местото на повредениот [[Лионел Меси]] и 18 минути подоцна постигнал гол, но истиот бил поништен.<ref name=":9">{{Cite web |last=Cristofanelli |first=Federico |date=15 July 2024 |title=El boletín de calificaciones de Argentina en la final ante Colombia: los puntos superlativos que maquillaron la baja de Messi y Lautaro Martínez héroe |url=https://www.infobae.com/deportes/2024/07/15/el-boletin-de-calificaciones-de-argentina-en-la-final-ante-colombia-los-puntos-superlativos-que-maquillaron-la-baja-de-messi-y-lautaro-martinez-heroe/ |access-date=23 July 2024 |website=Infobae}}</ref> На крајот, сепак, Аргентина го добила натпреварот во продолженија со што Гонсалес го освоил својот втор трофеј на Копа Америка. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ARG}} {{Cronopar|13-10-2019|Елче|ARG|6|1|ECU|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|15-11-2019|Ријад|BRA|0|1|ARG|-|Пријателска|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|18-11-2019|Тел Авив|ARG|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|13-11-2020|Буенос Аирес|ARG|1|1|PAR|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|17-11-2020|Лима|PER|0|2|ARG|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|8-6-2021|Баранкиља|COL|2|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|14-6-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|1|CHL|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|18-6-2021|Бразилија|ARG|1|0|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|4-7-2021|Гојанија|ARG|3|0|ECU|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале|13={{yel|66}} {{suboff|83}}}} {{Cronopar|6-7-2021|Бразилија|ARG|1|1|COL|-|Копа Америка|2021|Полуфинале|dts|3 – 2|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|10-7-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|0|BRA|-|Копа Америка|2021|Финале|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|9-9-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|BOL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|7-10-2021|Асунсион|PAR|0|0|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|10-10-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|14-10-2021|Буенос Аирес|ARG|1|0|PER|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|27-1-2022|Калама|CHL|1|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|1-2-2022|Кордоба|ARG|1|0|COL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|68}}|14=Кордоба (Аргентина)}} {{Cronopar|25-3-2022|Буенос Аирес|ARG|3|0|VEN|1|Квал. за СП|2022|13={{suboff|88}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Гвајаквил|ECU|1|1|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|1-6-2022|Лондон|ITA|0|3|ARG|-|[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]]|13={{subon|90+1}}}} {{Cronopar|5-6-2022|Памплона|ARG|5|0|EST|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Сантјаго дел Естеро|ARG|7|0|CUO|1|Пријателска}} {{Cronopar|15-6-2023|Пекинг|ARG|2|0|AUS|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|19-6-2023|Џакарта|IDN|0|2|ARG|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|7-9-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|ECU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Ла Паз|BOL|0|3|ARG|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|12-10-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|PAR|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Лима|PER|0|2|ARG|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|16-11-2023|Буенос Аирес|ARG|0|2|URU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Рио де Жанеиро|BRA|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Филаделфија|ARG|3|0|SLV|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Лос Анџелес|ARG|3|1|CRI|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|9-6-2024|Чикаго|ARG|1|0|ECU|-|Пријателска|2026|13={{subon|78}} {{yel|90+1}}}} {{Cronopar|14-6-2024|Ландовер|ARG|4|1|GTM|-|Пријателска|14=Ландовер (Мериленд)}} {{Cronopar|25-6-2024|Ист Ратерфорд|CHL|0|1|ARG|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|29-6-2024|Мајами Гарденс|ARG|2|0|PER|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|4-7-2024|Хјустон|ARG|1|1|ECU|-|Копа Америка|2024|Четвртфинале|dtr|4 – 2|13={{yel|77}}}} {{Cronopar|9-7-2024|Ист Ратерфорд|ARG|2|0|CAN|-|Копа Америка|2024|Полуфинале|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|14-7-2024|Мајами Гарденс|ARG|1|0|COL|-|Копа Америка|2024|Финале|dts|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|5-9-2024|Буенос Аирес|ARG|3|0|CHL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|51}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Баранкиља|COL|2|1|ARG|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|21-3-2025|Монтевидео|URU|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|69}} {{sent off|0|90+5}}}} {{Cronofin|42|6}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 3 јануари 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2016-2017|2016-2017]]|| rowspan="2" |{{flagsport|ARG}} [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]] || [[Примера Б Насионал 2016-2017|БН]] || 20 || 4 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2016-2017|КА]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 4 |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2017-2018|2017-2018]]|| [[Примера Дивисион (Аргентина) 2017-2018|ПД]] || 24 || 7 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2017-2018|КА]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Аргентинос Хуниорс || 44 || 11 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 47 || 11 |- | [[ФК Штутгарт сезона 2018-2019|2018-2019]] ||rowspan=3|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Stuttgart}} || [[Прва Бундеслига 2018-2019|БЛ]] || 30+2<ref>2 настапи во баражот промоција-испаѓање.</ref> || 2+0 || [[Фудбалски куп на Германија 2018-2019|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || 2 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2019-2020|2019-2020]] || [[Втора Бундеслига 2019-2020|2Б]] || 27 || 14 || [[Фудбалски куп на Германија 2019-2020|КГ]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 29 || 15 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2020-2021|2020-2021]] || [[Прва Бундеслига 2020-2021|БЛ]] || 15 || 6 || [[Фудбалски куп на Германија 2020-2021|КГ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 6 |- !colspan="3"|Вкупно Штутгарт || 74 || 22 || || 5 || 1 || || - || - || || - || - || 79 || 23 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Fiorentina}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 33 || 7 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 6 || 1 || - || - || - || - || - || - || 39 || 8 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 24 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 5 || 2 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 13<ref name=off>2 настапи во квалификациските кола.</ref>|| 6<ref>1 гол во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 42 || 14 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 29 || 12 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 13<ref name=off/> || 4<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || [[Суперкуп на Италија 2023|СИ]]|| 0 || 0 || 44 || 16 |- ! colspan="3" |Вкупно Фјорентина || 86 || 25 || || 13 || 3 || || 26 || 10 || || 0 || 0 || 125 || 38 |- ||[[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="2" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 26 || 3 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 6 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство 2025|Скп]] || 1+3 || 0 || 38 || 5 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|јул.-сеп. 2025]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 2 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2025-2026|сеп. 2025-2026]] || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Atletico Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2025-2026|ПД]] || 24 || 5 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2025-2026|КШ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2026|СШ]] || - || - || 37 || 5 |- || [[ФК Јувентус сезона 2026-2027|2026-2027]] ||rowspan="1"| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 4 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || - || - || [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]] || 1 || 1 || - || - || - || 5 || 2 |- !colspan=3|Вкупно Јувентус || 32 || 4 || || 2 || 1 || || 7 || 2 || || 4 || 0 || 45 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 259 || 66 || || 25 || 5 || || 44 || 12 || || 4 || 0 || 332 || 83 |} ===Репрезентативна статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 21 септември 2026''. {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="8"|{{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |2019||3||0 |- |2020||2||2 |- |2021||10||0 |- |2022||6||1 |- |2023||9||2 |- |2024||11||1 |- |2025||7||0 |- |2026||10||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!58!!6 |} ==Титули== ===Репрезентативни=== ;{{flagsport|ARG}} Аргентина *'''{{Трофеј-Копа Америка}} [[Копа Америка]]''' : 2 : [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Nicolás González (footballer, born 1998)}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/ Николас Гонсалес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/nico-gonzalez/profil/spieler/486031 Николас Гонсалес на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/76017/nicolas-gonzalez Николас Гонсалес на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/345322/Show/Nicol%C3%A1s-Gonz%C3%A1lez Николас Гонсалес на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гонсалес, Николас}} [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 91h3erazpn27ryw7fom73h88aydhy2a 5630837 5630836 2026-09-21T20:46:33Z Carshalton 30527 5630837 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Николас Гонсалес | image = [[Податотека:Nicolas Gonzalez Argentina v Egypt 7 July 2026-037.jpg|200px]] | fullname = Николас Иван Гонсалес<ref name="FIFA 2022">{{Cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=FIFA World Cup Qatar 2022: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> | height = {{height|m=1.80}}<ref name="Soccerway profile">{{Cite news|date=2 November 2017|title=Nicolás González profile|work=Soccerway|url=https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/|access-date=2 November 2017}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|4|6}} | cityofbirth = {{роден во|Белен де Ескобар|}} | countryofbirth = [[Аргентина]] | nationality = {{flagsport|ARG}} [[Аргентина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 31 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 44 | goals1 = 11 | clubs1 = {{Fb team Argentinos Juniors}} | years2 = 2018-2021 | caps2 = 72 | goals2 = 22 | clubs2 = {{Fb team Stuttgart}} | years3 = 2021-2024 | caps3 = 86 | goals3 = 25 | clubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | years4 = 2024- | caps4 = 32 | goals4 = 4 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2025-2026 | caps5 = 24 | goals5 = 5 | clubs5 = →{{Fb team Atletico Madrid}} | nationalyears1 = 2019 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|Аргентина 20]] | nationalyears2 = 2019 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ARG}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 58 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] }} '''Николас Иван "Нико" Гоналес''' (роден на [[6 април]] [[1998]] во [[Белен де Ескобар]]) — [[Аргентина|аргентински]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== Левоног играч кој може да игра и како десно и како лево крило, а исклучително добро може да игра и како напаѓач.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/calcio/fantanews/04-08-2021/fiorentina-nico-gonzalez-spalla-perfetta-vlahovic-goal-giovani-viola-420181199087.shtml|title=Fiorentina, ecco Nico Gonzalez: la spalla perfetta per Vlahovic|access-date=2021-09-02}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|language=es|author=Ariel Ruya|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/snicolas-gonzalez-seleccion-argentina-stuttgart-argentinos-nid2507968/|title=Argentina-Paraguay: quién es Nicolás González, el inesperado titular (y goleador) que eligió Scaloni|publisher=La Nación|date=13 ноември 2020|access-date=2021-06-23}}</ref> Брз е, непредвидлив, вешт со топката во нозете, поседува добар дриблинг и е добар во играта во воздухот, особено кога станува збор за удари со глава, каде се снаоѓа одлично и покрај тоа што не се истакнува по својата висина.<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/chi-e-nico-gonzalez-stoccarda-fiorentina/h2idnp7lfv681m9iwax6f1zat|title=Chi è Nico Gonzalez, il nuovo gioiello della Fiorentina|access-date=2021-06-23}}</ref> ==Клупска кариера== ===Аргентинос Хуниорс=== Израснат во младинските категории на [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]],<ref name=":0" /> Гонсалес го направил своето деби за првиот тим на 28 август 2016 година, во ремито 2-2 против [[Клуб Атлетико Сан Мартин (Тукуман)|Сан Мартин (Т)]]. На крајот од првенството, „''бубачките''“ избориле промоција во [[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]], благодарение исто така на голот на Гонсалес против [[ФК Химнасија Хухуј|Химнасија Хухуј]] за победата со 1-0, со која и математички била постигната промоцијата на три кола пред крајот.<ref>{{cite web|url=https://www.tycsports.com/futbol/gritalo-bicho-gonzalez-y-el-gol-del-ascenso.html|title=¡Gritalo Bicho!: González y el gol del ascenso|date=8 јули 2017|language=es}}</ref> Тој постигнал гол и во својот прв старт во врвната дивизија во натпреварот против [[Клуб Атлетико Белграно|Белграно]], завршувајќи ја сезоната со 24 настапи и 7 гола во Примера Дивисион. [[Податотека:NicolasGonzalez (cropped).jpg|thumb|left|210px|Гонсалес во дресот на екипата на {{Fb team (N) Stuttgart}} во 2019]] ===Штутгарт=== На 10 јули 2018 година, Гонсалес се преселил во клубот од германската [[Бундеслига]], {{Fb team (N) Stuttgart}},<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2018/vfb-stuttgart-verpflichtet-nicolas-gonzalez/|title=Der VfB verpflichtet Nicolás Gonzalez|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> за кој дебитирал на 26 август во првенствениот натпревар загубен со 1-0 од {{Fb team (N) Mainz 05}}, заменувајќи го во второто полувреме [[Даниел Дидави]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/1-1--fsv-mainz-05----vfb-stuttgart-/|title=Auftaktniederlage in Mainz|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportschau.de/fussball/bundesliga/fsv-mainz-vfb-stuttgart-spielbericht-100.html|title=Mainz startet mit Sieg gegen Stuttgart|date=26 август 2018|language=de}}</ref> На 22 декември 2018 година, тој го постигнал својот прв гол за „''швабите''“, во првенствениот пораз на домашен терен од {{Fb team (N) Schalke 04}} со 1-3.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/1819/17-vfb-stuttgart-fc-schalke-04/|title=Niederlage gegen Schalke|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Тој го повторил ова во следното коло постигнувајќи гол во поразот од 2-3 на домашен терен против Мајнц и бил прогласен за дебитант на месецот.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/watch-stuttgart-tag-heuer-rookie-of-the-month-nicolas-gonzalez-3337-2354|title=Watch: Nicolas Gonzalez named January's Rookie of the Month|date=3 март 2019|language=en}}</ref> На крајот на сезоната, клубот испаднал во [[Втора Бундеслига|2.&nbsp;Бундеслига]].<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/storico-union-berlino-promosso-bundesliga-prima-volta/1gr1q24nnfx54137dwlz4eu4c4|title=Storico Union Berlino: è promosso in Bundesliga per la prima volta|date=27 мај 2019}}</ref> На 17 август 2019 година, го постигнал својот прв гол во Втора Бундеслига, и тоа победничкиот во 90-тата минута при успехот со 2-1 на домашен терен над [[ФК Санкт Паули 1910|Санкт Паули]].<ref name="STN1">{{Cite news|title=Überglücklicher Nicolas Gonzalez|url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|website=Stuttgarter Nachrichten|date=17 August 2019|access-date=2025-02-03|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817145814/https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.siegtorschuetze-des-vfb-stuttgart-uebergluecklicher-nicolas-gonzalez.438152be-b869-4fa6-a422-daca1326ed55.html|url-status=dead}}</ref> Во завршницата од сезоната, тој влегол во одлична форма постигнувајќи по два гола на две последователни средби во јуни 2020 година против [[СВ Сандхаузен|Сандхаузен]] и [[1. ФК Нирнберг|Нирнберг]].<ref name="MA1">{{Cite news|title=Nicolas Gonzalez scores twice for Stuttgart as Bundesliga promotion nears|url=https://mundoalbiceleste.com/2020/06/22/nicolas-gonzalez-scores-twice-for-stuttgart-as-bundesliga-promotion-nears/|website=Mundo Albiceleste|date=22 June 2020|access-date=26 June 2020}}</ref> Завршувајќи ја сезоната како најдобар стрелец на Штутгарт со 14 постигнати гола во првенството, тој му помогнал на клубот да избори промоција и да се врати во врвната дивизија по само една година отсуство. Назад во [[Прва Бундеслига 2020-2021|Првата Бундеслига]], и покрај повредите кои му пречат,<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/buendelriss-in-der-hueftmuskulatur-bei-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez fällt mehrere Wochen aus|lingua=de|accesso=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/knieverletzung-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez erleidet kleinen Teilriss des Innenbandes|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> тој нуди добри настапи постигнувајќи 6 гола во 15 натпревари (еден од нив и во успехот со 1-5 на гости против [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/profis/saison/bundesliga/2021/11-dortmund----vfb-stuttgart-/|title=Die Serie ausgebaut|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2021/06/12/si-tratta-per-oliveira-e-si-guarda-a-guedes-gattusoFirenze13.html|title=Si tratta per Oliveira e si guarda a Guedes, il preferito da Gattuso|publisher=la Repubblica|date=12 јуни 2021|p=13|access-date=11 јануари 2022}}</ref> Во меѓувреме, тој исто така, го обновил договорот со германците на уште една сезона.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2020/vertragsverlaengerung-nicolas-gonzalez/|title=Vertrag von Nicolas Gonzalez vorzeitig verlängert|language=de|access-date=2021-06-23}}</ref> Вкупно за Штутгарт одиграл 79 натпревари и постигнал 23 гола. ===Фјорентина=== На 23 јуни 2021 година, тој бил купен од {{Fb team (N) Fiorentina}} за 27 милиони евра,<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/08/10/nico-gonzalez-fiorentina-presentazione|title=Fiorentina, la presentazione di Nico Gonzalez|author=Sky Sport|website=sport.sky.it|date=2021-08-11|language=it|access-date=2023-08-08}}</ref> со што станува најскапото засилување во историјата на клубот.<ref>{{Cite web|url=https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/profis/2021/wechsel-nicolas-gonzalez/|title=Nicolas Gonzalez verlässt den VfB|language=de|editor= VfB Stuttgart|date=23 јуни 2021|access-date=23 јуни 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2021-06-23/nicolas-gonzalez-e-un-nuovo-calciatore-viola|title=NICOLAS GONZALEZ E’ UN NUOVO CALCIATORE VIOLA|publisher=Acf Fiorentina|data=23 јуни 2021|access-date=2021-06-23}}</ref> На 13 август 2021 година, тој го постигнал својот прв гол за ''виолетовите'' во натпреварот од првото коло на [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Купот на Италија]] против [[Козенца Калчо|Козенца]]. Последователно, на 28 август, тој го постигнал својот прв гол во [[Серија А]], отворајќи го резултатот во натпреварот на [[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]] против {{Fb team (N) Torino}}, кој завршил со победа на Фјорентина од 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-torino-2-1-gonzalez-e-vlahovic-stendono-i-granata_37430767-202102k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Torino 2-1: Gonzalez e Vlahovic stendono i granata|access-date=2021-08-29}}</ref> Во првата половина од сезоната неговото учество на теренот брзо било прекинато, прво поради дисквалификација, а потоа и поради некои здравствени проблеми.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/11/12/fiorentina-nico-gonzalez-covid|title=Fiorentina, Gonzalez: "Positivo al Covid da 18 giorni, non so quando torno"|date=12 ноември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој се вратил во стартниот состав во декември во победата на гости против [[ФК Болоња|Болоња]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2021-2022/serieb-a-le-pagelle-di-bologna-fiorentina-2-3-nico-gonzalez-e-una-furia-vlahovic-una-garanzia.-medel_sto8659630/story.shtml|title=Serie A, le pagelle di Bologna-Fiorentina 2-3: Nico Gonzalez è una furia, Vlahovic una garanzia. Medel regge l'urto|date=5 декември 2021|access-date=2022-02-13}}</ref> Тој ја завршил сезоната на високо ниво, постигнувајќи 3 гола на последните 3 натпревари, додавајќи ги на останатите 4 постигнати во текот на годината, заедно со 6 асистенции. Следната сезона, тој го одбележал своето европско деби постигнувајќи гол за 1-0 против [[ФК Твенте|Твенте]] по само 59 секунди<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/conference-league/2022/08/18/fiorentina-twente-risultato-gol|title=Fiorentina-Twente 2-1, gol e highlights: Segnano Nico Gonzalez e Cabral|editore=Sky Sport|date=18 август 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференции]]. Во [[Серија А 2022-2023|Серија А]] својот прв гол за сезоната го постигнал во натпреварот на домашен терен против [[ФК Хелас Верона|Хелас Верона]]. Потоа, тој постигнал два гола против [[ФК Хартс|Хартс]]<ref>{{Cite web|url=https://www.iltirreno.it/firenze/sport/2022/10/15/news/nico-gonzalez-e-tornato-e-la-fiorentina-sorride-1.100109989|title=Nico Gonzalez è tornato. E la Fiorentina sorride|date=15 октомври 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> во победата од 5-1 во рамките на групната фаза на Лигата на конференции, додека на следниот првенствен натпревар против Интер морал да го напушти теренот по само 7 минути поради повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|title=Fiorentina, altro infortunio: Gonzalez fuori dopo 7' con l'Inter|author=Andrea Guida|date=22 октомври 2022|access-date=2023-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221102133502/https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/diretta-fiorentina-inter-1.8206962|archivedate=2 ноември 2022|url-dead=yes}}</ref> која го принудила на долга пауза.<ref>{{Cite web|url=https://firenze.repubblica.it/cronaca/2022/12/05/news/fiorentina_gonzalez_ritorno_stagione_recupero_vincenzo_italiano-377563457/|title=Fiorentina in attesa di Gonzalez, l'arma in più di Italiano|author=Matteo Dovellini|date=5 декември 2022|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој се вратил во акција во натпреварот против [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] на 7 јануари 2023 година, постигнувајќи гол,<ref>{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/fiorentina/fiorentina-sassuolo-gonzalez-1.8439304|title=Fiorentina-Sassuolo 2-1, Nico Gonzalez torna e decide la partita|date=7 gennaio 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> четврти пат по ред, после 89-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/record-e-curiosita-della-17a|title=RECORD E CURIOSITÀ DELLA 17ª|date=10 јануари 2023|access-date=2023-01-10}}</ref> Тој за прв пат започна по повредата на 29 јануари кога на стадионот [[Стадион Олимпико|Олимпико]] во Рим постигнал гол со кој му донел бод на неговиот тим против {{Fb team (N) Lazio}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/lazio-fiorentina-1-1-nico-gonzalez-risponde-a-casale-i-biancocelesti-si-fermano-all-olimpico-immobil_sto9362204/story.shtml|title=Lazio-Fiorentina 1-1: Nico Gonzalez risponde a Casale, i biancocelesti si fermano all'Olimpico, Immobile sfiora il gol|editore=Eurosport|date=29 јануари 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Повторно бил одлучувачки на 4 март, кога неговиот гол од пенал го отворил патот на Фјорентина кон победата над {{Fb team (N) Milan}} (2-1).<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/fiorentina/2023/03/04/news/fiorentina_milan_risultato-390572220/|title=Fiorentina-Milan 2-1: Nico Gonzalez e Jovic affossano l'ex Pioli|author=Enrico Currò|date=4 март 2023|access-date=2023-03-29}}</ref> Позитивната серија ја продолжил во Европа каде погодил во [[Познањ]] против [[ФК Лех Познањ|Лех]], а потоа реализирал уште еден пенал за победата од 2-0 во првиот полуфинален натпревар од [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Cremonese}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Coppa-Italia/05-04-2023/coppa-italia-cremonese-fiorentina-0-2-cabral-nico-gonzalez-rigore-460999007717.shtml|title=La Fiorentina ipoteca la finale: 2-0 a Cremona con Cabral e Nico Gonzalez|author=Matteo Pierelli|date=4 март 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Во првенството, својот петти гол за сезоната го постигнал во ремито 3-3 во [[Салерно]] против {{Fb team (N) Salernitana}}, додека, на 18 мај, со два гола против [[ФК Базел|Базел]] во [[Швајцарија]] во реванш полуфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] Гонсалес го одвел двомечот во [[Продолжеток (спорт)|продолженијата]],<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.lanazione.it/firenze/sport/fiorentina/fiorentina-pagelle-l9dwhjpv|title=Fiorentina, le pagelle del trionfo di Basilea|author=Angelo Giorgetti|date=19 мај 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> каде „виолeтовите“ постигнале уште еден гол и со победа од 1-3 стигнале до завршниот чин.<ref name=":3" /> [[File:2023 Uefa Europa Conference League final line-up.jpeg|thumb|right|upright=1.5|Гонсалес (најлево, бр. 22) пред почетокот на [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|Лигата на конференции]] меѓу Фјорентина и {{Fb team (N) West Ham United}}]] На 24 мај 2023 година, Гонсалес ја довел Фјорентина во водство во финалето на [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}}, кое потоа било загубено со 1-2.<ref>{{Cite web|url=https://tg24.sky.it/sport/2023/05/24/fiorentina-inter-finale-coppa-italia-risultato-gol-diretta|title=L’Inter vince la Coppa Italia: in finale ha battuto 2-1 la Fiorentina|date=2023-05-24|access-date=2024-08-26}}</ref> Потоа, тој погодил и во последното коло од првенството, при победата со 3-1 кај Сасуоло, затворајќи го мечот со прецизен удар со глава во 83-тата минута. Конечно, на 7 јуни, тој како стартер го започнал [[Финале на УЕФА Лигата на конференции во 2023 година|финалето]] на Лигата на конференции во кое асистирал за голот со кој Фјорентина го изедначила резултатот на 1-1, за подоцна тосканците сепак да загубат со 2-1 од {{Fb team (N) West Ham United}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaconferenceleague/news/0282-1833af421495-9db803917880-1000--fiorentina-west-ham-1-2-bowen-firma-il-trionfo-hammers/|title=Fiorentina-West Ham 1-2: Bowen firma il trionfo Hammers|date=7 јуни 2023|access-date=26 август 2024}}</ref> И покрај поразот во финалето, тој бил награден со признание за најдобар играч на својата позиција и бил вклучен во [[Тим на сезоната во УЕФА Лигата на конференции|Тимот на сезоната во УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/news/0282-183501bcba5d-b597018f8d4a-1000--squadra-della-stagione-europa-conference-league-2022-23/|title=Squadra della Stagione Europa Conference League 2022/23|publisher=[[UEFA]]|date=8 јуни 2023|access-date=2023-08-21}}</ref> Сезоната 2022-2023, ја затворил со 14 гола и 5 асистенции во 42 настапи во сите официјални натпреварувања и бил втор најдобар стрелец на Фјорентина за сезоната зад [[Артур Кабрал]]. Во својата трета сезона со ''виолетовите'', тој избрал да игра со дресот со [[10 (број)|број 10]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ilfoglio.it/sport/2023/08/17/news/nico-gonzalez-e-cio-che-significa-indossare-la-maglia-numero-10-a-firenze-5601378/|title=Nico Gonzalez e ciò che significa indossare la maglia numero 10 a Firenze|publisher=[[il Foglio (quotidiano)|il Foglio]]|date=17 август 2023|author=Andrea Trapani|language|access-date=21 август 2023}}</ref> оставен слободен по заминувањето на [[Гаетано Кастровили]], со натпис „Нико“ на грбот на местото на презимето.<ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|title=Poker viola a Marassi|publisher=[[ACF Fiorentina]]|date=19 август 2023|author=|6=language|access-date=21 август 2023|archive-date=2023-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821232501/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-08-19/poker-viola-a-marassi|url-status=dead}}</ref> Во првото коло од првенството, против [[ФК Џенова|Џенова]] тој постигнал гол во гостинската победа со 1-4. Кон крајот на месецот, неговите два гола ѝ овозможиле на Фјорентина да ја надмине негативата од првиот натпревар против [[ФК Рапид Виена|Рапид Виена]] (загубен во Австрија со 1-0) и да го мине австрискиот претставник во плејоф рундата на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]].<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/conference-league/2023/08/31-112455302/fiorentina_ai_gironi_di_conference_nico_gonzalez_show_2-0_al_rapid_vienna|title=Fiorentina ai gironi di Conference: Nico Gonzalez show, 2-0 al Rapid Vienna|website=[[Corriere dello Sport]]|date=31 август 2023|access-date=2023-09-05}}</ref> На 26 септември, тој потпишал обнова на договорот со Фјорентина до 2028 година.<ref>{{Cite video|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028|title=Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[ACF Fiorentina]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26|archivedate=2023-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231010202133/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2023-09-26/gonzalez-rinnova-fino-al-2028}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calciomercato/2023/09/26/fiorentina-nico-gonzalez-rinnovo-calciomercato-news|title=Fiorentina, Nico Gonzalez rinnova fino al 2028|website=[[Sky Sport]]|date=26 септември 2023|access-date=2024-08-26}}</ref> Во натпреварот против [[Ференцварош]], на 14 декември 2023 година, тој се здобил со мускулна повреда<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Fiorentina/16-12-2023/nico-gonzalez-lesione-al-flessore-torna-a-febbraio.shtml|title=Nico Gonzalez, lesione al flessore della coscia destra: tornerà a febbraio|author=Ilaria Masini|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=16 декември 2023|access-date=2024-09-28}}</ref> што го оддалечува од терените до крајот на јануари, пропуштајќи го притоа и [[Суперкуп на Италија 2023|Суперкупот на Италија]].<ref>{{Cite video|url=https://www.rainews.it/tgr/toscana/video/2024/01/fiorentina-riad-supercoppa-gonzalez-9c434958-916f-45b5-9eef-984605dfbb53.html|title=Viola, Supercoppa senza Nico Gonzalez|author=Sara Meini|publisher=[[TGR|TGR Toscana]]|data=17 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref><ref name=rigore>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/nico-gonzalez-e-infallibile-dal-dischetto-crolla-l-ultima-certezza-di-italiano-e-della-fiorentina/bltc2e86222b957f454|title="Nico Gonzalez è infallibile dal dischetto": crolla l'ultima certezza di Italiano e della Fiorentina|author=Stefano Silvetri|publisher=Goal.com|date=29 јануари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Тој се вратил на терените за време на домашниот натпревар против Интер, промашувајќи пенал со кој можел да изедначи на 1-1, додека на 11 февруари - во победата од 5-1 против Фрозиноне - за првпат се нашол во стартните единаесет по опоравувањето од повредата.<ref>{{Cite web|url=https://sport.quotidiano.net/calcio/fiorentina/frosinone-5-1-876fa302|title=Fiorentina-Frosinone 5-1: viola a valanga e spettacolo al Franchi. Primo gol per Belotti|author=Kevin Bertoni|publisher=[[Monrif]]|date=11 февруари 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> Во реванш четвртфиналето на [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференциите]] Гонсалес бил одлучувачки против [[ФК Викторија Плзењ|Викторија Плзењ]], постигнувајќи го првиот од двата гола,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Conference-League/18-04-2024/fiorentina-viktoria-plzen-2-0-gol-di-gonzalez-e-biraghi.shtml|title=Gonzalez-Biraghi, l'urlo viola! Dopo 120' la Fiorentina doma il Viktoria e va in semifinale|author=Matteo Dalla Vite|website=[[la Gazzetta dello Sport]]|date=18 април 2024|access-date=2024-09-28}}</ref> за победата која ја одвела Фјорентина во полуфиналето. На 28 април 2024 година, со двата гола постигнати во победата со 5-1 против Сасуоло, тој го за првпат во својата кариера бил двоен стрелец на еден натпревар во Серија А.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-fiorentina-sassuolo-5-1-i-viola-inguaiano-ballardini_81440444-202402k.shtml|title=Serie A, Fiorentina-Sassuolo 5-1: i viola inguaiano Ballardini|website=[[Sport Mediaset]]|date=28 април 2024|access-date=2024-08-26}}</ref> Конечно, тој го започнал во стартната постава [[Финале на УЕФА Лигата на конференциите во 2024 година|финалето]] на Лигата на конференции, како и во претходното издание, но како и тогаш Фјорентина повторно не успеала да го подигне трофејот губејќи овојпат со 1-0 од {{Fb team (N) Olympiakos}}. Во својата трета сезона со Фјорентина одиграл вкупно 44 натпревари, постигнувајќи 16 голови и забележувајќи 5 асистенции. Своето искуство со „виолетовите“ го завршил со вкупно 125 настапи и 38 голови.<ref name="Fiorentina">{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2024-08-25/gonzalez-ceduto-alla-juventus|title=Gonzalez ceduto alla Juventus|date=25 август 2024}}</ref> ===Јувентус и Атлетико Мадрид=== На 25 август 2024 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} на позајмица со обврска за откуп, за надомест од 8 милиони евра за заемот и 25 за откупот, плус можни 5 милиони во бонуси.<ref name=Fiorentina/><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-nico-gonzalez-e-bianconero|title=Nico Gonzalez è bianconero|date=25 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/sf9twrehxslbjgzuzujw.pdf|title=Accordo con la Fiorentina per l'acquisizione del calciatore Gonzalez|date=25 август 2024|access-date=27 август 2024}}</ref> Своето деби со „''бјанконерите''“ го имал на 1 септември за време на домашниот натпревар против {{Fb team (N) Roma}} (0-0) во [[Серија А 2024-2025|првенството]], влегувајќи во второто полувреме на местото на [[Душан Влаховиќ]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/01-09-2024/juventus-roma-0-0.shtml|title=Juve, passo indietro e nessun gol: la Roma esce dallo Stadium con un punto|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-09-02}}</ref> На 17 септември, тој го направил своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во натпреварот на домашен терен против {{Fb team (N) PSV}} добиен со 3-1, постигнувајќи го притоа третиот гол на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/09/17/champions-juventus-batte-psv-3-1-esordio-da-sogno_659e9756-5fe6-4c5a-910c-6700417961eb.html|title=Champions: Juventus batte PSV 3-1, esordio da sogno - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-09-17}}</ref> На 17 декември, на своето деби со Јувентус во [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]], тој постигнал прекрасен погодок лобувајќи го противничкиот голман од 20-тина метри за да ги постави конечените 4-0 во победата над [[Каљари Калчо|Каљари]] во осминафиналето.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2024/12/17/coppa-italia-la-juventus-batte-il-cagliari-4-0-e-accede-ai-quarti-le-foto_26c06cf9-54c7-4894-b7fd-3a317d70c5f4.html|title=Coppa Italia: la Juventus batte il Cagliari 4-0 e accede ai quarti LE FOTO - Calcio - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=2024-12-17|access-date=2024-12-18}}</ref> Пет дена подоцна, тој исто така го постигнал својот прв гол во првенството, обезбедувајќи победа од 2-1 на гостувањето кај [[ФК Монца|Монца]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/22-12-2024/monza-juventus-1-2-gol-di-mckennie-birindelli-e-nico-gonzalez.shtml|title=La Juve vince con McKennie e Nico, ma che fatica contro il Monza. E Nesta è ultimo da solo|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2024-12-22}}</ref> Откако ги исполнил условите, во март 2025, била активирана обврската за откуп на играчот, со што тој перманентно станал фудбалер на Јувентус.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2024-2025/calciomercato-ufficiale-nico-gonzalez-e-un-giocatore-della-juventus-cifre-e-dettagli-dell-accordo-co_sto10312494/story.shtml|title=Calciomercato - Ufficiale! Nico Gonzalez è un giocatore della Juventus: cifre e dettagli dell'accordo con la Fiorentina}}</ref> До крајот на сезоната, тој му помогнал на клубот да заврши меѓу првите четири тима на табелата во Серија А и да избори пласман во Лигата на шампионите, а потоа учествувал и на [[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Светското клупско првенство]] каде „''бјанконерите''“ стигнале до осминафиналето губејќи со 1-0 од {{Fb team (N) Real Madrid}}. Откако ја завршил својата прва сезона и ја започнал сезоната [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] со Јувентус, тој последователно на 1 септември 2025 година, се преселил на позајмица со опција за откуп - конвертибилна во обврска по исполнување на одредени услови - во [[Шпанија|шпанската]] екипа {{Fb team (N) Atletico Madrid}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/ps0hbjxgovk4h4opwtjf.pdf|title=Accordo con l'Atletico de Madrid per la cessione del calciatore Nico Gonzalez|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/bienvenido-nico-gonzalez|title=¡Bienvenido, Nico Gonzalez!|language=es|date=1 септември 2025|access-date=1 септември 2025}}</ref> На 13 септември, тој постигнал гол веднаш на своето официјално деби за ''„Колчонерос“'' во победата со 2–0 над {{Fb team (N) Villareal}} во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2025-2026|првенството]].<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-estero/liga/2025/09/13-143115848/liga_nico_gonzalez_trascina_l_atletico_madrid_2-0_al_villarreal|title=Liga, Nico Gonzalez trascina l'Atletico Madrid: 2-0 al Villarreal|website=www.corrieredellosport.it|date=2025-09-13|access-date=2025-09-14}}</ref> На 7 март 2026 година, тој постигнал два гола во победата со 3-2 на домашен терен над {{Fb team (N) Real Sociedad}},<ref>{{Cite web|url=https://www.rtve.es/deportes/20260307/atletico-madrid-real-sociedad-directo-resumen-resultado-liga-jornada-27/16966925.shtml|title= El Atlético de Madrid se lleva los tres puntos en un partido loco gracias a un doblete de Nico González|language=es|publisher=RTVE|date=7 март 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> а истиот подвиг го повторил и на 22 април во поразот со 3-2 на гости кај [[ФК Елче|Елче]].<ref>{{Cite web|url=https://as.com/futbol/primera/elche-atletico-de-madrid-hoy-en-directo-ultima-hora-de-laliga-ea-sports-en-vivo-f202604-d/|title= Elche 3 - 2 Atlético de Madrid: resumen, resultado y goles|language=es|publisher=AS|date=22 април 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> На крајот, тој одиграл 37 натпревари во сите натпреварувања за мадридскиот клуб и постигнал 5 гола; сепак, и покрај позитивната сезона тој не го достигнал минималниот број на настапи потребни за да се активира откупот, па не потпишал траен договор и наместо тоа се вратил во Јувентус.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-04-2026/juve-l-atletico-madrid-non-riscattera-nico-gonzalez-a-32-milioni-gli-scenari.shtml|title=Nico-Atletico, salta il riscatto: Juve, meglio riavere Gonzalez o erano più comodi i 32 milioni?|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2026-08-29}}</ref> И покрај тоа што се очекувало да го напушти Јувентус во текот на летото, сепак, новиот тренер [[Лучано Спалети]] одлучил да му даде нова шанса.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/articles/d-very-happy-spalletti-wants-111500836.html|title=“I’d be very happy” Spalletti wants Nicolas Gonzalez to stay|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=29 август 2026|access-date=20 септември 2026}}</ref> Започнувајќи ја новата сезона со „''бјанконерите''“, на 29 август 2026 година, тој го постигнал својот прв гол, отворајќи го резултатот во првенствената победа од 2–0 над Парма.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.gianlucadimarzio.com/news-calcio/nico-gonzalez-juventus-parma-serie-a-news-496574|title=Nico González sblocca Juventus-Parma: l'argentino segna dalla panchina|website=Gianluca Di Marzio|access-date=2026-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|lingua=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/29-08-2026/juve-parma-live-risultato-e-gol-in-diretta-serie-a.shtml|title=Ma Nico e Koop non dovevano andar via? Entrano, segnano e la Juve stende il Parma|website=La Gazzetta dello Sport|date=2026-08-29|access-date=2026-08-29}}</ref> На 17 септември, постигнал гол и во натпреварот од [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]], добиен на домашен терен со 5-0 против холандската екипа {{Fb team (N) NEC}}.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/17-09-2026/juventus-nec-live-risultato-e-gol-diretta-europa-league.shtml?refresh_ce|title=È un'altra Juve in Europa League, facile 5-0 al Nec: si sblocca Kolo Muani. Ma che errori gli olandesi|language=it|website=La Gazzetta dello Sport|date=17 септември 2026|access-date=21 септември 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во 2019 година, тој ги освоил [[Фудбал на XVIII Панамерикански игри - машки турнир|Панамериканските игри]] со [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 20 години|аргентинската репрезентација под 20 години]].<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/deportes-2/juegos-panamericanos-lima-2019/2019/08/10/la-seleccion-de-futbol-buscara-vencer-a-honduras-para-ganar-la-medalla-dorada-en-los-juegos-panamericanos-hora-tv-y-formaciones/|title=La selección argentina de fútbol venció a Honduras y ganó la medalla dorada en los Juegos Panamericanos tras 16 años|date=10 август 2019|lаnguage=es}}</ref> Откако одиграл пријателски натпревар за [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Аргентина|аргентинската репрезентација под 23 години]], постигнувајќи гол во истиот против врсниците од [[Олимпискa фудбалскa репрезентација на Колумбија|Колумбија]],<ref>{{Cite web|url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/argentina-sub-23-nid2285840/|title=El seleccionado argentino Sub 23 suma goles y funcionamiento: venció por 3-1 a Colombia|date=8 септември 2019|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> на 13 октомври истата година, тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|сениорската репрезентација]], играјќи како стартер во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|ECU}}, добиен со резултат 6-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.clarin.com/deportes/nicolas-gonzalez-argentina-ecuador_0_s0bLfOQD.html|title=Quién es Nicolás González, el juvenil que juega en la B de Alemania y fue titular en la Selección|date=2019-10-12|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> Редовно повикуван за Аргентина, на 13 ноември 2020 година, тој го постигнал својот прв гол во дресот со државниот грб, во ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|PAR}},<ref name=":1"/> натпревар во кој играл како лев бек на местото на повредениот [[Николас Таљафико]].<ref name=":1" /> На 11 јуни 2021 година, тој бил вклучен во списокот со играчи повикани за [[Копа Америка 2021|Копа Америка]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lista-de-convocados-por-el-entrenador-lionel-scaloni-para-disputar-la-copaamerica-2021|title=Lista de convocados por el entrenador Lionel Scaloni para disputar la Copa América 2021|language=es|access-date=2021-06-23}}</ref> На 11 јули, откако дал голем придонес за време на групите и нокаут фазата,<ref>{{Cite web|url=https://www.republik.com.ar/nico-gonzalez-para-argentina-en-la-copa-america-2021/|title=Nico González para Argentina en la Copa América 2021|data=јули 2021|language=es|access-date=2022-02-13}}</ref> го освоил натпреварувањето со репрезентацијата. Потоа, на 1 јуни 2022, тој влегол во првата минута од судиското надополнување на [[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]], учествувајќи во прославата на победата на Аргентина над {{NazNB|FUrep|ITA}} со 3-0 на Вембли. Во ноември истата година, тој бил вклучен од селекторот [[Лионел Скалони]] во тимот што требало да учествува на [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]],<ref>{{Cite web|url=https://www.tycsports.com/seleccion-argentina/lista-seleccion-argentina-mundial-de-qatar-2022-id476596.html|title=Lista de Argentina para el Mundial de Qatar 2022|website=TyC Sports|date=11 ноември 2022|language=es-AR|access-date=11 ноември 2022}}</ref> но подоцна отпаднал поради повреда.<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/por-lesion-el-futbolista-nicolas-gonzalez-queda-desafectado-de-la-convocatoria-y-en-su-reemplazo-sube-a-la-nomina-angel-correa.-|title=Por lesión, el futbolista Nicolás González queda desafectado de la convocatoria y en su reemplazo sube a la nómina Ángel Correa|date=17 ноември 2022|language=es|access-date=2023-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|title=Report medico Nico Gonzalez|publisher=ACF Fiorentina|date=18 ноември 2022|access-date=2023-01-06|archive-date=2023-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106180812/https://www.acffiorentina.com/it/news/tutte/prima-squadra-maschile/2022-11-18/report-medico-nico-gonzalez|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2024, Гонсалес бил вклучен меѓу 26-те играчи на Скалони за [[Копа Америка 2024]].<ref>{{Cite news |date=15 June 2024 |title=Lionel Scaloni dio a conocer la lista de la Selección argentina para la Copa América 2024 |url=https://tn.com.ar/deportes/futbol/2024/06/15/lionel-scaloni-dio-a-conocer-la-lista-de-la-seleccion-argentina-para-la-copa-america-2024/?gad_source=1&gclid=CjwKCAjwqf20BhBwEiwAt7dtdeK13_I24H4iqEBua7UtmDLn6_x-FfDm-gzEseLS8vJCnOlmjC3PlBoCHEwQAvD_BwE |access-date=23 July 2024 |work=Todo Noticias}}</ref> Во [[Финале на Копа Америка 2024|финалето]] против {{NazNB|FUrep|COL}}, Гонсалес влегол од клупата за резерви на местото на повредениот [[Лионел Меси]] и 18 минути подоцна постигнал гол, но истиот бил поништен.<ref name=":9">{{Cite web |last=Cristofanelli |first=Federico |date=15 July 2024 |title=El boletín de calificaciones de Argentina en la final ante Colombia: los puntos superlativos que maquillaron la baja de Messi y Lautaro Martínez héroe |url=https://www.infobae.com/deportes/2024/07/15/el-boletin-de-calificaciones-de-argentina-en-la-final-ante-colombia-los-puntos-superlativos-que-maquillaron-la-baja-de-messi-y-lautaro-martinez-heroe/ |access-date=23 July 2024 |website=Infobae}}</ref> На крајот, сепак, Аргентина го добила натпреварот во продолженија со што Гонсалес го освоил својот втор трофеј на Копа Америка. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|ARG}} {{Cronopar|13-10-2019|Елче|ARG|6|1|ECU|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|15-11-2019|Ријад|BRA|0|1|ARG|-|Пријателска|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|18-11-2019|Тел Авив|ARG|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|13-11-2020|Буенос Аирес|ARG|1|1|PAR|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|17-11-2020|Лима|PER|0|2|ARG|1|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|8-6-2021|Баранкиља|COL|2|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|65}}}} {{Cronopar|14-6-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|1|CHL|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|18-6-2021|Бразилија|ARG|1|0|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|4-7-2021|Гојанија|ARG|3|0|ECU|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале|13={{yel|66}} {{suboff|83}}}} {{Cronopar|6-7-2021|Бразилија|ARG|1|1|COL|-|Копа Америка|2021|Полуфинале|dts|3 – 2|13={{suboff|57}}}} {{Cronopar|10-7-2021|Рио де Жанеиро|ARG|1|0|BRA|-|Копа Америка|2021|Финале|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|9-9-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|BOL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|7-10-2021|Асунсион|PAR|0|0|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|10-10-2021|Буенос Аирес|ARG|3|0|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|75}}}} {{Cronopar|14-10-2021|Буенос Аирес|ARG|1|0|PER|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|27-1-2022|Калама|CHL|1|2|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|1-2-2022|Кордоба|ARG|1|0|COL|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|68}}|14=Кордоба (Аргентина)}} {{Cronopar|25-3-2022|Буенос Аирес|ARG|3|0|VEN|1|Квал. за СП|2022|13={{suboff|88}}}} {{Cronopar|29-3-2022|Гвајаквил|ECU|1|1|ARG|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|1-6-2022|Лондон|ITA|0|3|ARG|-|[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА 2022|Финалисима 2022]]|13={{subon|90+1}}}} {{Cronopar|5-6-2022|Памплона|ARG|5|0|EST|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Сантјаго дел Естеро|ARG|7|0|CUO|1|Пријателска}} {{Cronopar|15-6-2023|Пекинг|ARG|2|0|AUS|-|Пријателска|13={{suboff|74}}}} {{Cronopar|19-6-2023|Џакарта|IDN|0|2|ARG|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|7-9-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|ECU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Ла Паз|BOL|0|3|ARG|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|12-10-2023|Буенос Аирес|ARG|1|0|PAR|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Лима|PER|0|2|ARG|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|16-11-2023|Буенос Аирес|ARG|0|2|URU|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Рио де Жанеиро|BRA|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|70}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Филаделфија|ARG|3|0|SLV|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Лос Анџелес|ARG|3|1|CRI|-|Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|9-6-2024|Чикаго|ARG|1|0|ECU|-|Пријателска|2026|13={{subon|78}} {{yel|90+1}}}} {{Cronopar|14-6-2024|Ландовер|ARG|4|1|GTM|-|Пријателска|14=Ландовер (Мериленд)}} {{Cronopar|25-6-2024|Ист Ратерфорд|CHL|0|1|ARG|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|29-6-2024|Мајами Гарденс|ARG|2|0|PER|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|4-7-2024|Хјустон|ARG|1|1|ECU|-|Копа Америка|2024|Четвртфинале|dtr|4 – 2|13={{yel|77}}}} {{Cronopar|9-7-2024|Ист Ратерфорд|ARG|2|0|CAN|-|Копа Америка|2024|Полуфинале|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|14-7-2024|Мајами Гарденс|ARG|1|0|COL|-|Копа Америка|2024|Финале|dts|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|5-9-2024|Буенос Аирес|ARG|3|0|CHL|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|51}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Баранкиља|COL|2|1|ARG|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|21-3-2025|Монтевидео|URU|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|69}} {{sent off|0|90+5}}}} {{Cronofin|42|6}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 3 јануари 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2016-2017|2016-2017]]|| rowspan="2" |{{flagsport|ARG}} [[ФК Аргентинос Хуниорс|Аргентинос Хуниорс]] || [[Примера Б Насионал 2016-2017|БН]] || 20 || 4 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2016-2017|КА]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 4 |- || [[ФК Аргентинос Хуниорс сезона 2017-2018|2017-2018]]|| [[Примера Дивисион (Аргентина) 2017-2018|ПД]] || 24 || 7 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2017-2018|КА]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно Аргентинос Хуниорс || 44 || 11 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 47 || 11 |- | [[ФК Штутгарт сезона 2018-2019|2018-2019]] ||rowspan=3|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Stuttgart}} || [[Прва Бундеслига 2018-2019|БЛ]] || 30+2<ref>2 настапи во баражот промоција-испаѓање.</ref> || 2+0 || [[Фудбалски куп на Германија 2018-2019|КГ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || 2 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2019-2020|2019-2020]] || [[Втора Бундеслига 2019-2020|2Б]] || 27 || 14 || [[Фудбалски куп на Германија 2019-2020|КГ]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 29 || 15 |- | [[ФК Штутгарт сезона 1893 2020-2021|2020-2021]] || [[Прва Бундеслига 2020-2021|БЛ]] || 15 || 6 || [[Фудбалски куп на Германија 2020-2021|КГ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 6 |- !colspan="3"|Вкупно Штутгарт || 74 || 22 || || 5 || 1 || || - || - || || - || - || 79 || 23 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan="3" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Fiorentina}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 33 || 7 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 6 || 1 || - || - || - || - || - || - || 39 || 8 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 24 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 5 || 2 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 13<ref name=off>2 настапи во квалификациските кола.</ref>|| 6<ref>1 гол во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 42 || 14 |- || [[ФК Фјорентина сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 29 || 12 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 13<ref name=off/> || 4<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || [[Суперкуп на Италија 2023|СИ]]|| 0 || 0 || 44 || 16 |- ! colspan="3" |Вкупно Фјорентина || 86 || 25 || || 13 || 3 || || 26 || 10 || || 0 || 0 || 125 || 38 |- ||[[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="2" | {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 26 || 3 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 6 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство 2025|Скп]] || 1+3 || 0 || 38 || 5 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|јул.-сеп. 2025]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 2 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2025-2026|сеп. 2025-2026]] || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Atletico Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2025-2026|ПД]] || 24 || 5 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2025-2026|КШ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 11 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2026|СШ]] || - || - || 37 || 5 |- || [[ФК Јувентус сезона 2026-2027|2026-2027]] ||rowspan="1"| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 4 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || - || - || [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]] || 1 || 1 || - || - || - || 5 || 2 |- !colspan=3|Вкупно Јувентус || 32 || 4 || || 2 || 1 || || 7 || 2 || || 4 || 0 || 45 || 7 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 259 || 66 || || 25 || 5 || || 44 || 12 || || 4 || 0 || 332 || 83 |} ===Репрезентативна статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 21 септември 2026''. {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="8"|{{flagsport|ARG}} [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |2019||3||0 |- |2020||2||2 |- |2021||10||0 |- |2022||6||1 |- |2023||9||2 |- |2024||11||1 |- |2025||7||0 |- |2026||10||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!58!!6 |} ==Титули== ===Репрезентативни=== ;{{flagsport|ARG}} Аргентина *'''{{Трофеј-Копа Америка}} [[Копа Америка]]''' : 2 : [[Копа Америка 2021|2021]], [[Копа Америка 2024|2024]] *'''[[Куп на шампиони КОНМЕБОЛ-УЕФА]]''' : 1 : [[Финалисима 2022|2022]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Nicolás González (footballer, born 1998)}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Аргентина |image3= Flag of Argentina.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/nicolas-gonzalez/450709/ Николас Гонсалес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/nico-gonzalez/profil/spieler/486031 Николас Гонсалес на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/76017/nicolas-gonzalez Николас Гонсалес на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/345322/Show/Nicol%C3%A1s-Gonz%C3%A1lez Николас Гонсалес на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Аргентина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гонсалес, Николас}} [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] b0ygwmcrvt2f1ff6g9lxb151vzad34b Берберски занает 0 1368635 5631010 5483356 2026-09-22T11:48:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5631010 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Berberski zanaet.jpg|мини|339x339пкс|Бербер од Велес користи традиционални берберски алатки]] '''Берберски занает''' — традиционален занает за одржување на личната хигиена, кој опфаќа стрижење, обликување и негување на машката коса, брада и мустаќи, со примена на утврдени традиционални и современи техники и професионални стандарди. == Историја на занаетот == [[Историја|Историјата]] на берберството се протега далеку во минатото. Во [[Египет]] се откриени жилети што потекнуваат од околу 3500 година пр. н. е., што покажува дека [[Луѓе|луѓето]] се стрижеле дури и во древно време. [[Стар Египет|Египќаните]] биле меѓу првите што понудиле берберски услуги околу 5000 г. пр. н. е., користејќи алатки направени од остригини школки или изострен [[кремен]].<ref>{{Cite web|url=http://www.nationalbarbermuseum.org/about/barbering-timeline|title=Barbering Timeline - National Barber Museum|website=www.nationalbarbermuseum.org|access-date=2018-06-17|archive-date=2023-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507180846/https://www.nationalbarbermuseum.org/about/barbering-timeline|url-status=dead}}</ref> Берберството не било ограничено само на Египет. Тоа одиграло значајна улога во културите на различни континенти. [[Маи|Маите]], [[Ацтеки|Ацтеките]], [[Ирокези|Ирокезите]], [[Скандинавци (појаснување)|скандинавските]] и [[Монголци|монголските]] народи користеле берберски практики, честопати како начин за означување на општествените улоги или за време на војна. Во [[Стара Грција]], мажите ги стрижеле брадите, косата и ноктите кај берберот на [[агора|агората]], која исто така служела како место за дружење и расправа за тековните настани. Берберството се проширило во [[Рим]] преку грчките колонии на [[Сицилија]] околу 296 година пр. н. е., што довело до појава на берберници познати како „тонстрини“ на [[Латински јазик|латински]]. Овие берберници станале популарни места за собирање каде што луѓето ги следеле дневните вести и озборувања. Посетата на берберот наутро за многумина станала рутина, исто толку важна како и одењето во јавните бањи. Првото бричење на еден млад човек се сметало за значајна пресвртница во церемонијата на неговото полнолетство. Римските бербери користеле различни алатки, вклучувајќи чешли, жилети, ножици и виклери (виткачи), заедно со специјализирани инструменти за отстранување на брадата и отстранување на влакна.<ref name="hischild">{{citation|last=Chrisman|first=Oscar|title=The Historical Child|publisher=Richard G. Badger|date=1920|page=235|location=Boston}}.</ref> Некои бербери станале доста богати и влијателни, водејќи дуќани што привлекле клиенти од високото општество. Меѓутоа, повеќето бербери биле едноставни трговци што управувале со мали продавници или работеле на [[улица]], нудејќи ги своите услуги по пристапни цени. == Историјат на занаетот во Македонија == Кон почетокот на XIX век, овој занает се наоѓал исклучиво во рацете на муслиманите, од кои повеќето биле [[Турци]]. Но до крајот на векот со него се занимавале и христијаните, [[Македонци]] и [[Власи]]. Стрижењето и потстрижувањето се вршеле само со ножици, а бричењето на брадите со самоделски бричеви. Кај берберите Македонци, клиентите ги миеле и главите.<ref> д-р Киро Дојчиноски, Занаетите и еснафите во Скопје, Матица Македонска, 1996, стр.131/132</ref> Меѓу занаетите за лични услуги најповеќе биле застапени берберите и фотографите. Во [[1924]] година, од 23 правни и неправни мајстори — бербери во [[Охрид]], само тројца биле Македонци. Таа традиција продолжила и во наредните години.<ref> д-р Павле Митрески, Занаетчиството во охридско-струшкиот регион, 1918-1970,НИО „Студентски збор“, Скопје, 1983, стр.124/125 </ref> Берберите често вршеле и други услуги, меѓу кои и хируршки интервенции. Муслиманските бербери го изведувале обрежувањето или сунетот, а македонските бербери пуштале „''нечиста крв''“, ваделе заби, лекувале разни кожни заболувања и слично. За ваквите услуги тие обично добро наплатувале. Меѓу двете светски војни берберниците често личеле и на мали кафеани и бакалници, продавајќи [[мед]], [[овошје]], [[сувенири]] и друго.<ref> д-р Киро Дојчиноски, Занаетите и еснафите во Скопје, Матица Македонска, 1996, стр.131/132</ref> Во [[Охрид]], како берберски „лекар“, бил познат Зејнула Муарем.<ref> д-р Павле Митрески, Занаетчиството во охридско-струшкиот регион, 1918-1970,НИО „Студентски збор“, Скопје, 1983, стр.124/125 </ref> ==Алати и услови за работа== [[Податотека:Berberski alati.jpg|мини|Стари берберски алати|338x338пкс]] Долго време берберите работеле со примитивни алатки и во нехигиенски услови, сè до средината на триесетите години на XX век, кога почнале да увезуваат помодерни алатки од европските земји. Берберниците не биле доволно хигиенични и доволно опремени, поради што често биле и опоменувани.<ref> д-р Павле Митрески, Занаетчиството во охридско-струшкиот регион, 1918-1970,НИО „Студентски збор“, Скопје, 1983, стр.124/125 </ref> Берберите обично имале свои редовни клиенти, кои за извршените услуги плаќале на крајот од месецот (особено службениците). Меѓу нив имало и конкуренција, која ги терала да ги намалуваат цените на услугите, особено младите и помалку познатите бербери.<ref> д-р Киро Дојчиноски, Занаетите и еснафите во Скопје, Матица Македонска, 1996, стр.131/132</ref> Економската криза ги довела и берберите до тешка положба. Ножевите за бричење од системот на „жилет“ ги отуѓиле најголемиот број клиенти од берберниците. Почнале да се бричат сами. Ваква била ситуацијата во сите градови. Тоа ги довело берберите во ситуација да наплаќаат „кој колку ќе даде“. Во [[1937]] година, Земскиот сојуз на берберите и фризерите на [[Југославија]] се обратиле до министерот за трговија и индустрија, барајќи спас за струката (занаетот), преку донесување на ценовник. Но, тоа барање било одбиено бидејќи не постоела законска можност за донесување на единствен ценовник.<ref> д-р Киро Дојчиноски, Занаетите и еснафите во Скопје, Матица Македонска, 1996, стр.131/132</ref> Во Охрид, со оглед на тоа што имало многу бербери, нивната заработувачка била сосема ниска. За да привлечат клиенти, бричејќи ги или потстрижувајќи ги им давале кафе или чај, и тоа бесплатно.<ref>[Занаетчиството во охридско-струшкиот регион, 1918-1970, д-р Павле Митрески/]</ref> По барање на некои охридски бербери, началникот на охридската околија донесол наредба со која сите бербери, зависно од квалификациите, годините на работа, местоположбата на дуќанот и друго, да се поделат во три категории и да ги одредат цените на услугите. Берберската секција од Охрид не се согласила со оваа наредба и барала да се измени.<ref> д-р Павле Митрески, Занаетчиството во охридско-струшкиот регион, 1918-1970,НИО „Студентски збор“, Скопје, 1983, стр.124/125 </ref> == Поврзано == * [[Бербер]] == Наводи == {{наводи}} {{Занаети}} [[Категорија:Занаети]] s8vz2ajer4xf7sj4gzrjt3c4qq5qszf Џез-погреб 0 1370757 5630775 5630343 2026-09-21T19:12:00Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Џез погреб]] на [[Џез-погреб]] 5630343 wikitext text/x-wiki [[Податотека:DrummersBarkerFuneral.jpg|десно|мини|300x300пкс| Тапанари на погребот на џез-музичарот Дени Баркер во 1994 година. Меѓу нив се Луис Котрел (правнук на иновативниот пионер на тапаните во Њу Орлеанс, Луис Котрел постариот и внук на кларинетистот од Њу Орлеанс Луис Котрел помладиот ) од дувачки оркестар „Јанг Тукседо“, крајната десна страна; Луис „Бајкл Луи“ Ледерман од дувачки оркестар „Даун енд Дирти“, втор од десно.]]'''Џез-погреб''' — [[погребна поворка]] придружувана од дувачки оркестар, по традиција на [[Њу Орлеанс]], [[Луизијана]]. == Историја == Терминот „џез погреб“ долго време се користел од набљудувачи од други места, но генерално бил презрен како несоодветен од повеќето музичари од Њу Орлеанс и практикувачи на традицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=SKrTJXQouzo|title=Why is a Jazz Funeral NOT a Jazz Funeral|date=17 October 2018|work=[[YouTube]]}}</ref> Претпочитаниот опис бил „погреб со музика“; иако [[џез]]от бил дел од музиката што се свирела, тој не бил примарен фокус на церемонијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.silkstreetjazz.co.uk/new-orleans-history-jazz-funerals/|title=New Orleans: The History of Jazz Funerals|date=24 December 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://beyondthedash.com/blog/cultural-spotlight/jazz-funerals-a-new-orleans-goodbye/7363|title=Jazz Funerals: A New Orleans Goodbye}}</ref> Оваа неподготвеност за употреба на терминот значително исчезнала во последните 15 години или приближно толку од 20 век меѓу помладата генерација музичари на дувачки оркестри од Њу Орлеанс кои се повеќе запознаени со [[фанк]] стилот под влијание на дувачките оркестри ''Дрти Дазен'' ([[Англиски јазик|анг]]: ''Dirty Dozen'') и ''Соул Ребелс'' ([[Англиски јазик|анг]]: ''Soul Rebels'') отколку со постариот традиционален џез од Њу Орлеанс. Традицијата ги спојува силните европски и африкански културни влијанија. Колонијалното минато на Луизијана ѝ дало традиција на воени дувачки оркестри кои биле повикувани во многу пригоди, вклучително и свирење на погребни поворки. Ова било комбинирано со африкански духовни практики, поточно со племето [[Јоруба]] од [[Нигерија]] и други делови од [[Западна Африка]].<ref name="books.google.com">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtKUInmni0UC&q=mardi+gras+indians+spirituality|title=Mardi Gras Indians|last=Smith|first=Michael|date=1994|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9781455624652|page=17}}</ref><ref name="goodreads.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goodreads.com/book/show/42453589-mardi-gras-indians|title=Mardi Gras Indians|work=1994|accessdate=29 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Jazz and Death: Reception, Rituals, and Representations|last=Van de Leur|first=Walter|publisher=Routledge|year=2023|isbn=978-1-138-55341-5|location=New York, NY|publication-date=2023|pages=26}}</ref> Џез погребите се исто така силно под влијание на протестантските и католичките цркви од почетокот на дваесеттиот век, црните дувачки оркестри и идејата за прославување по смртта со цел да се задоволат духовите што ги штитат мртвите. Друга група која влијаела врз џез погребите се Индијанците Марди Гра.<ref name="books.google.com"/><ref name="goodreads.com"/> Традицијата била широко распространета меѓу жителите на Њу Орлеанс преку етничките граници на почетокот на 20 век. Бидејќи вообичаената музика на дувачки оркестри станувала сè подива во годините пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], некои бели жители на Њу Орлеанс ја сметале оваа музика за непочитувачка, а ваквите музички погреби станале ретки меѓу белите граѓани на градот. По 1960-тите, постепено почнало да се практикува надвор од етничките и религиозните граници. Најчесто ваквите музички погреби се прават за поединци кои се самите музичари, поврзани со музичката индустрија или членови на разни клубови за социјална помош и задоволства или карневалски екипи кои се трудат да организираат такви погреби за членовите. Иако поголемиот дел од џез погребите се за афроамерикански музичари, се појавил нов тренд во кој џез погребите се одржуваат на млади луѓе кои починале. Организаторите на погребот се договарале за ангажирање на бендот како дел од услугите. Кога ќе почине почитуван колега музичар или истакнат член на заедницата, некои дополнителни музичари можат да свират во поворката како знак на нивната почит кон починатиот. Во поново време, секој може да побара џез погреб, но музичката рута е сè уште најчесто гледана денес. Типичен џез погреб започнува со марш на семејството, пријателите и дувачки оркестар од домот, погребалниот дом или црквата до гробиштата. За време на погребниот марш, познато е дека присутните се приклучуваат на свеченостите по повод заминувањето на животот. Во текот на целиот марш, оркестарот свири тажни тажалки и химни. Се случува промена во тенорот на церемонијата, откако починатиот е погребан, или откако погребното возило ќе ја напушти поворката и членовите на поворката ќе се збогуваат и ќе го „отсечат телото“.<ref>{{Наведено списание|last=Atkins|first=Jennifer|date=2012|title=Class Acts and Daredevils: Black Masculinity in Jazz Funeral Dancing|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1542-734X.2012.00805.x|journal=The Journal of American Culture|language=en|volume=35|issue=2|pages=166–180|doi=10.1111/j.1542-734X.2012.00805.x|issn=1542-734X}}</ref> После ова музиката станува пооптимистична, честопати започнувајќи со химна или духовен број свирен на свинговски начин, а потоа преминува во популарни жешки мелодии. Има бучна музика и катарзично танцување каде што минувачите се придружуваат за да го прослават животот на починатиот. Оние кои го следат бендот само за да уживаат во музиката се нарекуваат втора линија, а нивниот стил на танцување, во кој одат, а понекогаш вртат чадор за сонце или марамче во воздух, се нарекува втора линија. Некои типични дела што често се свират на џез погреби се бавната и тажна песна „Поблиску до Тебе, мојот Бог“ и спиритуалистички песни како „Само поблиска прошетка со тебе“. Подоцнежните, пооптимистични мелодии често ги вклучуваат „Кога светците ќе маршираат“ и „О, нели тој талкаше?“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=alzPbV61sOM|title=- YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2025-04-30}}</ref> [[Податотека:DrMichaelWhiteStAug.jpg|десно|мини|250x250пкс| Музичари свират за погреб напуштајќи ја црквата „Св. Августин“ во населбата Треме; Мајкл Вајт во преден план.]] == Во популарна култура == ''„Кетот од Синсинати''“ (1965), кој се одвива во Њу Орлеанс, започнува со џез погреб на кој се свири песната „О, нели тој талкаше?“. Во филмот [[Џејмс Бонд|за Џејмс Бонд „]] ''[[Живеј и остави ги другите да умрат (филм)|Живеј и остави ги другите да умрат“]]'' (1973), една рана сцена прикажува убиство на таен агент за време на џез погреб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nola.com/entertainment_life/movies_tv/article_ce534f4d-c305-5342-a722-095306393dca.html|title=June 27: 45 years ago, 'Live and Let Die' brought James Bond to New Orleans {{!}} Movies/TV {{!}} nola.com|date=27 June 2018}}</ref> ТВ серијата на [[HBO]] од 2010 година, ''[[Треме]],'' често прикажувала џез погреби како дел од нејзиното прикажување на музичкиот пејзаж на Њу Орлеанс. ''[[Првобитни (ТВ-серија)|„Првобитни“]]'', спин-оф на ''[[Вампирски дневници|„Вампирските дневници“]]'', која започнала во 2013 година и се емитувала 5 сезони, често содржувала еден вид џез погреби секогаш кога ќе починеле истакнати ликови. За разлика од вистинските џез погреби кои оделе од дом, погребален дом или црква до гробиштата, џез погребите во „Првобитни“ секогаш се одржувале на плоштадот Француски кварт. Тие исто така најчесто го прикажувале само делот со жива музика, а не и тажниот. Некои од ликовите кои имале џез погреб во оваа серија биле отецот Киран, Камил и Хејли. ''[[Наследство (ТВ серии)|„Наследство“]]'', спин-оф од 4 сезони на „''Првобитни''“ од 2018 година, исто така, вклучувале џез погреб за таткото на главниот лик, Клаус Мајклсон, во четвртата сезона, кој починал во финалето на серијата „Првобитните“ години претходно (и во реално време и во време на серијата). Во филмот на [[Walt Disney Pictures|Дизни]] од 2023 година ''„Опседната куќа“'', на улиците на Њу Орлеанс се одржува џез погреб на кој Бунтовници на душата ја изведуваат оригиналната песна наречена „Неговата душа остави сјај на розата“. Џез-погребот бил една од инспирациите за сцената со погреб во епизодата „[[Рикс Роуд]]“ во телевизиската серија ''„Андор“'' на „Дизни+“ од 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/andor-season-2-post-credits-scene-tony-gilroy-1235268962/|title=Andor Season 2, Post-Credits Scene Teased by Tony Gilroy – The Hollywood Reporter|date=2022-11-23|work=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123185515/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/andor-season-2-post-credits-scene-tony-gilroy-1235268962/|archive-date=2022-11-23|accessdate=2023-09-13}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Дополнително читање == * „Погреби со музика во Њу Орлеанс“, д-р Џек Стјуарт, Спасете ги нашите гробишта, Инкорпорирано, и Џ. Стјуарт, Њу Орлеанс, 2004 година * Тарнер, Ричард Брент. ''Џез Религија, Втора Линија и Црн Њу Орлеанс''. Блумингтон: Универзитет на Индијана, 2009 година. Печати. == Надворешни врски == * [http://www.neworleansonline.com/neworleans/multicultural/multiculturaltraditions/jazzfuneral.html Џез погребот] во Њу Орлеанс онлајн * [http://southernspaces.org/2006/let-me-do-my-thang-rebirth-brass-band ''Дозволете ми да го направам мојот танг: Преродба на дувачки оркестар''] – документарец снимен и монтиран од Кит Рејно Џуниор] * Ник Спицер, [http://southernspaces.org/2006/rebuilding-land-dreams-expressive-culture-and-new-orleans-authentic-future „Обнова на „Земјата на соништата:“ експресивна култура и автентичната иднина на Њу Орлеанс“] ''Јужни простори'' 29 август 2006 година http://southernspaces.org/2006/rebuilding-land-dreams-expressive-culture-and-new-orleans-authentic-future * Ник Спицер, [http://southernspaces.org/2004/love-and-death-second-line „Љубов и смрт на втора линија“], ''Јужни простори'', 20 февруари 2004 година. http://southernspaces.org/2004/love-and-death-second-line * [https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week722/feature.html „Џез погреби“, ''Religion & Ethics Newsweekly'' бр. 722 (30 јануари 2004 година)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130310105003/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week722/feature.html|date=2013-03-10}} * [https://web.archive.org/web/20040215042747/http://www.gumbopages.com/Tuba/ Џез погреб на Ентони „Туба Фетс“ Ласен, 18 јануари 2004 година] * Сакакини, Мат. [https://web.archive.org/web/20120118220332/http://www.knowla.org/entry.php?rec=860 „Џез погреби и паради од втора линија“] Енциклопедија KnowLA од Луизијана. Ед. Џојс Милер. 25 март 2012 година. * [https://books.google.com/books?id=SgdlcyDRLUYC Весникот на Латроб], стр.&nbsp;191. Опис на погреб во Њу Орлеанс, околу 1820 година. [[Категорија:Џез култура]] pkueqvjjxz9uxcjylowbw4nlu3pe8j2 Разговор:Џез-погреб 1 1371000 5630777 5366017 2026-09-21T19:12:00Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Џез погреб]] на [[Разговор:Џез-погреб]] 5366017 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Евровизија 2026 0 1371871 5630768 5629238 2026-09-21T19:08:16Z BT405 9277 5630768 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Еворивија 2026|image=Presenters_kicking_off_the_1st_Semi-Final_of_the_2026_Eurovision_Song_Contest_01.jpg|semi1=12 мај 2026|semi2=14 мај 2026|final=16 мај 2026|host={{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]]|venue=Wiener Stadthalle, Виена|presenters=Викторија Сваровски Мајкл Островски Емили Бусвајн (зелена соба)|winner={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]] „Бангаранга“|director=Мајкл Куглер Робин Хофвандер|entries=25|returning={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]] <br> {{знамеикона|Молдавија}} [[Молдавија]]<br> {{знамеикона|Романија}} [[Романија]]|nonparticipating={{знамеикона|Исланд}} [[Исланд]]<br> {{знамеикона|Ирска}} [[Ирска]]<br> {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија]]<br> {{знамеикона|Словенија}} [[Словенија]]<br> {{знамеикона|Шпанија}} [[Шпанија]]|previous=2025|next=2027|map=ESC 2026 Map.svg|finalists=1|notqualified=1|past=1|vote=Секоја држава/жири доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни.|emiter=[[Податотека:ORF logo.svg|30px]] [[О-Ер-Еф (телевизија)|ORF]]|слоган=United by Music - Обединети од музика}} '''Изборот за песна на Евровизија 2026''' беше 70-то јубилејно издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Се одржа во [[Виена]], [[Австрија]], откако радиодифузерот [[ORF]] ја презеде организацијата благодарение на победата на [[JJ (пејач)|Џеј Џеј]] на претходното издание со песната „Wasted Love“. Натпреварот се одржа во арената [[Винер Штадхале]], а се состоеше од две полуфиналиња на 12 и 14 мај и големо финале на 16 мај 2026 година. Водители на трите емисии беа Мириам Вајкселбраун, Роберт Крацер и Викторија Свартовски. На натпреварот учествуваа 37 земји. [[Молдавија]] се врати на натпреварот по пауза од една година, додека [[Северна Македонија]] и понатаму не учествуваше. Победник беше [[Франција]] со песната „[[Mon amour]]“ во изведба на [[Слиман]], освојувајќи 450 поени. == Место на одржување == По победата на Австрија во 2025 година, неколку австриски градови поднесоа кандидатури за домаќин. Виена беше избрана за град домаќин на јубилејното 70-то издание, а Винер Штадхале беше назначена за арена на натпреварот, со што Виена по втор пат беше домаќин на натпреварот (по 1967 година). == Формат == Официјалниот слоган на натпреварот продолжува да биде ''United by Music'' (Обединети со музика). Системот на гласање остана непроменет: резултатите од полуфиналињата се одлучуваа исклучиво преку гласовите на публиката (телевоутинг), додека во финалето гласовите беа поделени по принцип 50% жири и 50% публика. == Учесници == === Прво полуфинале === Првото полуфинале се одржа на 12 мај 2026 година. Во него учествуваа 15 земји. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Енџи Крид || "Vsesvit" || 4 || 122 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Клара Софија || "Golden Shadows" || 9 || 64 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Полска}} || Јустина Стечковска || "Witch-er Tarohoro" || 12 || 42 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Принц || "Mila" || 6 || 88 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Katarsis || "Aš noriu tavo" || 8 || 71 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Хрватска}} || Марко Бошняк || "Moli za nas" || 11 || 45 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Erika Vikman || "ICH BINI" || 3 || 140 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Брјанит || "Raddirnar" || 10 || 52 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Португалија}} || Мила || "Alma velha" || 13 || 38 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Subwoolfer || "Give That Wolf a Banana (2.0)" || 5 || 105 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Малта}} || Микаела || "Ghost Town" || 14 || 20 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Мелина Борис || "Aurora" || 2 || 162 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Црна Гора}} || Владо Калезиќ || "Odlazim" || 15 || 12 |- style="background:#ccffcc;" | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Нуа Роуз || "Midnight Hour" || 7 || 79 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Мелани Рене || "Time to Shine" || 1 || 180 |} === Второ полуфинале === Второто полуфинале се одржа на 14 мај 2026 година. Во него учествуваа 16 земји. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- style="background:#ccffcc;" | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Клои Константин || "Imperfection" || 7 || 82 |- style="background:#ccffcc;" | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || ADONXS || "Over You" || 5 || 99 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Данска}} || Sissal || "Hallucination" || 12 || 35 |- style="background:#ccffcc;" | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Сона Рубенјан || "Luys i tariner" || 4 || 112 |- style="background:#ccffcc;" | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Ollie || "Venom" || 3 || 125 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Романија}} || Мира || "Spre soare" || 13 || 28 |- style="background:#ccffcc;" | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Лентул || "Echoes" || 8 || 74 |- style="background:#ccffcc;" | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Јувал Рафаел || "New Day" || 1 || 190 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Латвија}} || Tautumeitas || "Bur Man Burt" || 10 || 50 |- style="background:#ccffcc;" | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Клод || "Ladada (Mon dernier mot)" || 2 || 155 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Сан Марино}} || Senhit || "Superstition" || 14 || 22 |- style="background:#ccffcc;" | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Мариам Бигвава || "Bridges" || 9 || 68 |- style="background:#ccffcc;" | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Албан Скендерај || "Nuk mjafton" || 6 || 91 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Молдавија}} || Паша Парфени || "Doru-mi dor" || 11 || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Австралија}} || Dami Im || "Paper Aeroplane" || 11 (tie) || 41 |- style="background:#ccffcc;" | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Азербејџан}}|| Села || "Eternity" || 15 || 15 |} == Големо финале == Големото финале се одржа на 16 мај 2026 година. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! Реден број ! Држава ! Изведувач ! Песна ! Место ! Поени |- | 01 || style="text-align:left;" | {{flag|Швајцарија}} || Мелани Рене || "Time to Shine" || 14 || 112 |- | 02 || style="text-align:left;" | {{flag|Ерменија}} || Сона Рубенјан || "Luys i tariner" || 12 || 145 |- | 03 || style="text-align:left;" | {{flag|Шпанија}} || Chanel || "TOKE" || 8 || 210 |- | 04 || style="text-align:left;" | {{flag|Израел}} || Јувал Рафаел || "New Day" || 5 || 310 |- | 05 || style="text-align:left;" | {{flag|Украина}} || Енџи Крид || "Vsesvit" || 6 || 285 |- | 06 || style="text-align:left;" | {{flag|Германија}} || Leony || "Remedy" || 18 || 95 |- | 07 || style="text-align:left;" | {{flag|Шведска}} || Мелина Борис || "Aurora" || 4 || 345 |- | 08 || style="text-align:left;" | {{flag|Италија}} || Танјано || "Storie" || 3 || 380 |- | 09 || style="text-align:left;" | {{flag|Естонија}} || Ollie || "Venom" || 15 || 108 |- | 10 || style="text-align:left;" | {{flag|Финска}} || Erika Vikman || "ICH BINI" || 7 || 250 |- | 11 || style="text-align:left;" | {{flag|Франција}} || [[Слиман]] || "Mon amour" || 1 || 450 |- | 12 || style="text-align:left;" | {{flag|Норвешка}} || Subwoolfer || "Give That Wolf a Banana (2.0)" || 19 || 82 |- | 13 || style="text-align:left;" | {{flag|Обединето Кралство}} || Cat Burns || "People Pleaser" || 21 || 64 |- | 14 || style="text-align:left;" | {{flag|Грција}} || Клои Константин || "Imperfection" || 22 || 58 |- | 15 || style="text-align:left;" | {{flag|Холандија}} || Клод || "Ladada (Mon dernier mot)" || 2 || 402 |- | 16 || style="text-align:left;" | {{flag|Чешка}} || ADONXS || "Over You" || 20 || 75 |- | 17 || style="text-align:left;" | {{flag|Ирска}} || Нуа Роуз || "Midnight Hour" || 23 || 50 |- | 18 || style="text-align:left;" | {{flag|Литванија}} || Katarsis || "Aš noriu tavo" || 24 || 42 |- | 19 || style="text-align:left;" | {{flag|Србија}} || Принц || "Mila" || 16 || 104 |- | 20 || style="text-align:left;" | {{flag|Кипар}} || Клара Софија || "Golden Shadows" || 25 || 35 |- | 21 || style="text-align:left;" | {{flag|Белгија}} || Лентул || "Echoes" || 17 || 98 |- | 22 || style="text-align:left;" | {{flag|Австрија}} || Тобиас Риглер || "Gemeinsam" || 13 || 120 |- | 23 || style="text-align:left;" | {{flag|Албанија}} || Албан Скендерај || "Nuk mjafton" || 11 || 152 |- | 24 || style="text-align:left;" | {{flag|Грузија}} || Мариам Бигвава || "Bridges" || 26 || 28 |- | 25 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}}|| Брјанит || "Raddirnar" || 10 || 160 |- | 26 || style="text-align:left;" | {{flag|Исланд}} || Брјанит || "Raddirnar" || 9 || 188 |} == Службен албум == {{Инфокутија за албум | Има = Eurovision Song Contest: Vienna 2026 | Тип = Компилациски албум | Изведувач = Разни изведувачи | Датум = Април 2026 | Жанр = [[Поп музика|Поп]] | Должина = | Издавач = [[Universal Music Group]] | Продуцент = | Претходен = Eurovision Song Contest: Basel 2025 | Следен = Eurovision Song Contest: 2027 }} '''''Eurovision Song Contest: Vienna 2026''''' е официјалниот компилациски албум на изборот, издаден од страна на Европската радиодифузна унија и Universal Music Group во април 2026 година. Албумот ги содржи песните од сите 37 земји учеснички на натпреварот. === Листа на песни === {{Tracklist | collapsed = | headline = ЦД 1 | extra_column = Изведувач | title1 = Nuk mjafton | extra1 = Албан Скендерај (Албанија) | length1 = 3:00 | title2 = Luys i tariner | extra2 = Сона Рубенјан (Ерменија) | length2 = 2:58 | title3 = Paper Aeroplane | extra3 = Dami Im (Австралија) | length3 = 3:00 | title4 = Gemeinsam | extra4 = Тобиас Риглер (Австрија) | length4 = 2:55 | title5 = Eternity | extra5 = Села (Азербејџан) | length5 = 3:00 | title6 = Echoes | extra6 = Лентул (Белгија) | length6 = 2:57 | title7 = Golden Shadows | extra7 = Клара Софија (Кипар) | length7 = 2:54 | title8 = Over You | extra8 = ADONXS (Чешка) | length8 = 2:56 | title9 = Hallucination | extra9 = Sissal (Данска) | length9 = 3:00 | title10 = Venom | extra10 = Ollie (Естонија) | length10 = 2:59 }} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјална страница] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Австриска музика]] [[Категорија:Музиката во 2026 година]] i9s74p9srhwuney86091k0pol3fuzt7 Разговор:Крум Чушков 1 1372832 5630715 5630092 2026-09-21T14:46:26Z Akeckarov 54349 5630715 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{ВПМ}} == Посета во Бугарија == [[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], со цел да се спречи уредничка војна отворам дискусија. Не само што реченицата е неенцинклопедиска туку воопшто нема потреба. Следната реченица чисто ја објаснува неговата посета: ''„Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“''. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:08, 30 јули 2026 (CEST) :Постои само еден извор за посетата на Чушков во 1991. Не гледам ништо што не е во духот на енциклопедијата во инсистирањето изворот да биде правилно наведен. Изобличувањето на информациите содржани во изворов е постапка што е спротивна и на енциклопедиските начела и на етичките норми. :Реченицата „Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“ не е соодветна, бидејќи не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар. Важното е дека не постои извор за лажната реченица:".''.. го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и Пиринска Македонија ќе била еветуално припоена кон Македонија''" и затоа, никако не може дополнителната реченица дека можеби постојат и други толкувања да ја оправда измислената, непоткрепена со извор, информација. :Не е јасно зошто се брише исто информацијата дека тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 17:53, 30 јули 2026 (CEST)" ::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], ако само еден новинар пишувал за посетата тогаш има можност целосно да го отстраниме податокот. Додека за големиот собир, ако има повеќе материјал, може да го додадеме. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:56, 30 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Gurther|Gurther]], Akeckarov има напишано: "не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар". Каде видовте бугарски новинар да напишал нешто за посетата?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:36, 6 август 2026 (CEST) ::::Не e наведен извор за посетата напишан од бугарски новинар, ниту пак таков е наведен внатре во изворов. Ова е една од многуте измислици во верзијата на Gurther. Оваа верзиjа претставува слободно толкување, далеку од фактите како што се претставени од изворот. Откако беше наведено сето, ова Gurther претпочита информацијата да биде избришана отколку да се напише вистината. Нема причина тоа да се избрише. Точниот текст е: "Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред." Така тоа е претставено во изворот, кој воопшто не е новинарски.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 10:43, 7 август 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], открив дека всушност авторот е претставник на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]]. Поради тоа мојот нов предлог е целосно отстранување на наводот и реченицата. МНИ бил основан со политичка цел. Нема смисла да ги употребуваме нивните псевдонаучни дела, особено кога предизвикува вакви проблеми. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:24, 8 септември 2026 (CEST) ::::::[[Корисник:Gurther|Ѓорѓи]], коj автор е претставник на Македонскиот научен институт? И како ова влијае на содржината на статијата? Јас сум исто така член на МНИ и сум горд на ова членство во оваа организација посветена на проучување на минатото на Македонија, вклучително и минатото на македонските Бугари.--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 22:23, 14 септември 2026 (CEST) :::::::[[Корисник:Simin|Simin]], разговараме за Красимира Тодорова и нејзината статија. Поради вашето членство во МНИ, забранети сте да продолжите со нашата дискусија во согласност со [[:en:WP:COI|ВП:КОИ]]. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:49, 15 септември 2026 (CEST) ::::::::[[Корисник:Gurther|Ѓорѓи]], не е толку лесно да се отстрани неистомисленик како што мислите. Да видиме: ::::::::1. Кој е доказот дека Красимира Тодорова е "претставник на МНИ"? Д-р Красимира Тодорова е од Историскиот факултет на Софискиот универзитет „Свети Климент Охридски“. Немам чест лично да го познавам авторот на оваа интересна статија (д-р Тодорова). Сепак, овој автор е добро етаблиран во темата за која пишува. Македонскиот научен институт е издавач на сериозна книга од д-р Тодорова. И? ::::::::2. Ако таа е "претставник на МНИ" - на овој научен институт (за што не гледам докази) и јас сум член на овој институт, каков конфликт на интереси би можел да биде тоа? Ајде, да видиме не општа врска до [[:en:WP:COI|ВП:КОИ]], туку конкретн текст што ја аргументира вашата желба. Колку заедничко можат да имаат уредникот на статија и '''авторот на еден од изворите''' за ова да се смета за судир на интереси? Дали некаде има нешто такво напишано? ::::::::3. Кој сте вие да наметнувате таква "забрана?" Кои се вашите овластувања?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 21:25, 19 септември 2026 (CEST) :::::::::[[Корисник:Gurther|Gurther]], освен идеологија, дали имате некакви аргументи за задржување на информациите што не постојат во изворот?--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 16:45, 21 септември 2026 (CEST) 9tii33iskalobk74kf0elf3v9zx9dp8 5630737 5630715 2026-09-21T17:52:29Z Gurther 105215 /* Посета во Бугарија */ Одговор 5630737 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{ВПМ}} == Посета во Бугарија == [[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], со цел да се спречи уредничка војна отворам дискусија. Не само што реченицата е неенцинклопедиска туку воопшто нема потреба. Следната реченица чисто ја објаснува неговата посета: ''„Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“''. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:08, 30 јули 2026 (CEST) :Постои само еден извор за посетата на Чушков во 1991. Не гледам ништо што не е во духот на енциклопедијата во инсистирањето изворот да биде правилно наведен. Изобличувањето на информациите содржани во изворов е постапка што е спротивна и на енциклопедиските начела и на етичките норми. :Реченицата „Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“ не е соодветна, бидејќи не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар. Важното е дека не постои извор за лажната реченица:".''.. го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и Пиринска Македонија ќе била еветуално припоена кон Македонија''" и затоа, никако не може дополнителната реченица дека можеби постојат и други толкувања да ја оправда измислената, непоткрепена со извор, информација. :Не е јасно зошто се брише исто информацијата дека тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 17:53, 30 јули 2026 (CEST)" ::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], ако само еден новинар пишувал за посетата тогаш има можност целосно да го отстраниме податокот. Додека за големиот собир, ако има повеќе материјал, може да го додадеме. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:56, 30 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Gurther|Gurther]], Akeckarov има напишано: "не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар". Каде видовте бугарски новинар да напишал нешто за посетата?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:36, 6 август 2026 (CEST) ::::Не e наведен извор за посетата напишан од бугарски новинар, ниту пак таков е наведен внатре во изворов. Ова е една од многуте измислици во верзијата на Gurther. Оваа верзиjа претставува слободно толкување, далеку од фактите како што се претставени од изворот. Откако беше наведено сето, ова Gurther претпочита информацијата да биде избришана отколку да се напише вистината. Нема причина тоа да се избрише. Точниот текст е: "Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред." Така тоа е претставено во изворот, кој воопшто не е новинарски.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 10:43, 7 август 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], открив дека всушност авторот е претставник на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]]. Поради тоа мојот нов предлог е целосно отстранување на наводот и реченицата. МНИ бил основан со политичка цел. Нема смисла да ги употребуваме нивните псевдонаучни дела, особено кога предизвикува вакви проблеми. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:24, 8 септември 2026 (CEST) ::::::[[Корисник:Gurther|Ѓорѓи]], коj автор е претставник на Македонскиот научен институт? И како ова влијае на содржината на статијата? Јас сум исто така член на МНИ и сум горд на ова членство во оваа организација посветена на проучување на минатото на Македонија, вклучително и минатото на македонските Бугари.--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 22:23, 14 септември 2026 (CEST) :::::::[[Корисник:Simin|Simin]], разговараме за Красимира Тодорова и нејзината статија. Поради вашето членство во МНИ, забранети сте да продолжите со нашата дискусија во согласност со [[:en:WP:COI|ВП:КОИ]]. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:49, 15 септември 2026 (CEST) ::::::::[[Корисник:Gurther|Ѓорѓи]], не е толку лесно да се отстрани неистомисленик како што мислите. Да видиме: ::::::::1. Кој е доказот дека Красимира Тодорова е "претставник на МНИ"? Д-р Красимира Тодорова е од Историскиот факултет на Софискиот универзитет „Свети Климент Охридски“. Немам чест лично да го познавам авторот на оваа интересна статија (д-р Тодорова). Сепак, овој автор е добро етаблиран во темата за која пишува. Македонскиот научен институт е издавач на сериозна книга од д-р Тодорова. И? ::::::::2. Ако таа е "претставник на МНИ" - на овој научен институт (за што не гледам докази) и јас сум член на овој институт, каков конфликт на интереси би можел да биде тоа? Ајде, да видиме не општа врска до [[:en:WP:COI|ВП:КОИ]], туку конкретн текст што ја аргументира вашата желба. Колку заедничко можат да имаат уредникот на статија и '''авторот на еден од изворите''' за ова да се смета за судир на интереси? Дали некаде има нешто такво напишано? ::::::::3. Кој сте вие да наметнувате таква "забрана?" Кои се вашите овластувања?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 21:25, 19 септември 2026 (CEST) :::::::::[[Корисник:Gurther|Gurther]], освен идеологија, дали имате некакви аргументи за задржување на информациите што не постојат во изворот?--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 16:45, 21 септември 2026 (CEST) ::::::::::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], едноставно пребарување на Гугл ти дава резултати. [http://www.mni.bg/2025/04/3.html Во 2025 година таа била присутна во конференција за членови на МНИ по повод 3 март во Скопје]. [http://www.mni.bg/2025/03/blog-post_31.html Нејзината книга за македонски-бугарски односи во 1990-тите е наведена како дел од МНИ]. [http://www.mni.bg/2024/11/blog-post_7.html Во 2024 година таа била наведена како делегат на МНИ во четвртата седница на конференцијата „Западните български покрайнини – история и перспективи“]. Ве молам истражувајте пред да коментирате. ::::::::::{{нр}} ::::::::::[[Корисник:Simin|Simin]], во право сте. Немам авторитет да воведам забрана ниту ни треба да воведам забрана. Сепак, вашето членство е прекршок и е конфликт на интереси. Ги прочитав правилата и забраните всушност се само за уредување а не коментирање. ::::::::::{{нр}} ::::::::::Сакам да ве потсетам дека [[:en:WP:FORUM|Википедија не е форум]], ако немате некаков конкретен предлог за промени тогаш го отстранувам текстот. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 19:52, 21 септември 2026 (CEST) dthhmy80ea3jjmo80oemvk6jlo2socr Предлошка:Општина Качаник 10 1375864 5630735 5512742 2026-09-21T16:51:50Z Bjankuloski06 332 5630735 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Општина Качаник |title = [[Качаник|Општина Качаник]] |state = |image = [[Податотека:Stema e Komunës Kaçanik.svg|30п]] |bodyclass = hlist |list1 = * [[Бањица (Качаник)|Бањица]] * [[Белограце]] * [[Бичевац]] * [[Боб (Качаник)|Боб]] * [[Вата (Качаник)|Вата]] * [[Габрица]] * [[Гајре (Косово)|Гајре]] * [[Глобочица (Качаник)|Глобочица]] * [[Горња Грлица]] * [[Догановиќ]] * [[Дреноглава]] * [[Дубрава (Качаник)|Дубрава]] * [[Дура]] * [[Ѓурѓев Дол]] * [[Елеза]] * [[Иваја]] * '''[[Качаник]]''' * [[Ковачевац (Качаник)|Ковачевац]] * [[Корбулиќ]] * [[Котлина (Качаник)|Котлина]] * [[Ланиште (Качаник)|Ланиште]] * [[Ника (Качаник)|Ника]] * [[Никовце]] * [[Река (Качаник)|Река]] * [[Руњево]] * [[Семање]] * [[Слатина (Качаник)|Слатина]] * [[Сопотница (Качаник)|Сопотница]] * [[Стагово]] * [[Стари Качаник]] * [[Стража (Качаник)|Стража]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Косово|Качаник]] [[Категорија:Качаник|Ψ]] </noinclude> mwog72i8q3bvxfky4c4prcqr1wchhr8 Армиран бетон 0 1376464 5630884 5614110 2026-09-22T03:19:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630884 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Talbruecke-Bruenn 2005-08-04.jpg|мини|Тежок, армиранобетонски столб, пред и по ставањето бетон околу арматурната рамка]] '''Армиран бетон,''' или '''железобетон''' ({{langx|en|reinforced concrete}} {{langx|it|cemento armato}}; {{langx|fr|béton armé}}; {{langx|es|hormigón armado}} {{langx|de|Eisenbeton}})<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/cemento-armato_(Enciclopedia-Italiana)/|title=Cemento armato|last=Aristide Giannelli|date=1931|publisher=Enciclopedia Italiana v: Treccani.it|language=it|accessdate=22. februar 2025}}</ref> — состав во кој релативно ниската [[цврстина на истегнување]] и [[Топлинска спроводливост|спроводливост]] [[Бетон|на бетонот]] се дополнети со вклучување на арматура од [[железо]] или [[челик]], која има поголема цврстина на истегнување или спроводливост. Рамката обично се состои од челични армирачки шипки или железна мрежа (арматура) и прво се поставува рамка, во или врз која потоа се истура течен бетон, кој се спојува со нив во нов состав за време на стврднувањето. Затоа, '''преднапрегнат бетон''' се користи за зајакнување на „обичниот“ бетон. Со оглед на количината што се користи годишно, тој е еден од најчестите градежни материјали во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archdaily.com/801545/16-materials-every-architect-needs-to-know-and-where-to-learn-about-them|title=16 Materials Every Architect Needs to Know (And Where to Learn About Them)|date=2016-12-19|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709160757/https://www.archdaily.com/801545/16-materials-every-architect-needs-to-know-and-where-to-learn-about-them|archive-date=2021-07-09|accessdate=2021-07-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekaconcrete.com/use-reinforced-concrete/|title=When should you use reinforced concrete?|last=Sarah|date=2017-03-22|language=en-GB|accessdate=2021-07-09}}</ref> Познато е дека бетонот не 'рѓосува и затоа, кога е правилно прокетиран, може да ја заштити челичната арматура од [[корозија]] или 'рѓосување.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/20693897|title=Structural materials|date=1990|publisher=Materials Dept., Open University|others=George Weidmann, P. R. Lewis, Nick Reid, Open University. Materials Department|isbn=0-408-04658-9|location=Milton Keynes, U.K.|page=360|oclc=20693897}}</ref> Челичната рамка во текот на произвдоството се вметнува или вградува во бетонот на таков начин што производот се „растегнува“ кога е оптоварен. Причината за вметнување арматура во бетонот се посебните својства на бетонот, т.е. висока цврстина на притисок и многу ниска цврстина на истегнување. Спротивно на тоа, арматурата има висок капацитет на истегнувачко оптоварување. ''Недостатоците на класичниот армиран бетон'', како што се [[корозија]]та, како и негативното влијание на [[цемент]]от и неговите производи врз животната средина, постепено почнаа да излегуваат на виделина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.renewablematter.eu/cemento-il-materiale-piu-distruttivo-del-mondo-o-una-leva-dellevoluzione|title=Cemento: il materiale più distruttivo del mondo o una leva dell’evoluzione?|last=Daniele di Stefano|date=17. januar 2022|publisher=Materia rinnovabile/Renowable matter|language=it|accessdate=20. februar 2025}}</ref> Со внимателно следење на стручните упатства, ризиците во голема мера можат да се избегнат. Постојат и „еколошки цементи“ од кои се прави ''зелен бетон.'' Поради сè понагласената [[заштита на животната средина]], тие се подобар избор и развојот се движи во оваа насока. Истото важи и за обновата и одржувањето на армиранобетонските згради и конструкции, каде што се бараат и користат нови, потрајни и „чисти“ решенија. == Составни делови на армираниот бетон == [[Бетон]]от е сложен материјал и се состои од агрегати (мешавина од одредени гранулации на [[чакал]] и [[песок]]), [[цемент]] и [[вода]], или три елементи. Агрегатот е инертен материјал, додека песокот и водата се активни материјали. Армираниот бетон е многу сложен материјал и се состои од [[бетон]] и [[арматура]] (бетон или профилиран челик). Челичните [[Шипка (метален предмет)|шипки]] што продираат во бетонската маса се нарекуваат арматура, а процесот на нивно вградување се нарекува процес на армирање или едноставно армирање. Нивнот заедничко делување е овозможено од фактите дека: :* бетонот и челикот реагираат приближно исто на температурни промени :* бетонот добро се лепи на арматурата :* бетонот добро ја штити арматурата од [[корозија]] :* бетонот ја штити арматурата од ефектите на [[пожар]]. == Историја == === Пронајдокот и употребата на армираниот бетон === [[Податотека:Saint-Denis - Maison François Coignet -1.JPG|мини|Куќата на Франсоа Коање на ул. Шарл Мишел бр. 72 во Сен Дени]] Францускиот градител [[Франсоа Коање|Коање]] користел [[бетон]] армиран [[Железо|со железо]] како градежна техника. Во 1853 година, Коање ја изградил првата армирано-бетонска конструкција за себе, четирикатна куќа на ''улицата Шарл Мишел број 72'' во [[Париз|париското]] предградие.<ref name= brit>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/technology/building-construction/Early-steel-frame-high-rises#ref105155 |title=Building construction: The invention of reinforced concrete |url-access=subscription |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=2018-09-27 |archive-date=2018-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928005354/https://www.britannica.com/technology/building-construction/Early-steel-frame-high-rises#ref105155 |url-status=live }}</ref> Описите на Коање за армиран бетон кажуваат дека тој го направил ова не за да додаде цврстина на бетонот, туку за да ги заштити ѕидовите во монолитната конструкција од уривање.<ref name="Condit">{{Наведено списание|last=Condit|first=Carl W.|date=January 1968|title=The First Reinforced-Concrete Skyscraper: The Ingalls Building in Cincinnati and Its Place in Structural History|url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_1968-01_9_1/page/1|journal=Technology and Culture|volume=9|issue=1|pages=1–33|doi=10.2307/3102041|jstor=3102041}}</ref> Зградата Пипен во [[Бруклин]], изградена во 1872–73 година, ја прикажува неговата техника, иако не била проектирана од Коање. [[Податотека:Maison de logement des ouvriers de l'usine Coignet 2020 6.jpg|мини|Куќата што Коање ја изградил за неговите работници на ул. Шарл Мишел бр. 59-61, Сен Дени]] Во 1854 година, англискиот градител Вилкинсон го зајакнал бетонскиот покрив и подот на двокатна куќа што ја градел. Неговото поставување на арматурата покажало дека, за разлика од неговите претходници, тој бил свесен за затегнувачките напрегања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theconcreteproducer.com/Images/The%20History%20of%20Concrete%2C%20Part%202_tcm77-1306954.pdf|title=History of Concrete|last=Richard W. S|year=1995|publisher=The Aberdeen Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528183822/http://www.theconcreteproducer.com/Images/The%20History%20of%20Concrete%2C%20Part%202_tcm77-1306954.pdf|archive-date=28 May 2015|accessdate=25 April 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jfccivilengineer.com/reinforced_concrete.htm|title=Reinforced Concrete|last=W. Morgan|year=1995|work=The Elements of Structure|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012133730/http://www.jfccivilengineer.com/reinforced_concrete.htm|archive-date=12 October 2018|accessdate=25 April 2015}}</ref><ref name="CIVL1101">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ce.memphis.edu/1101/notes/concrete/section_2_history.html|title=History of Concrete Building Construction|last=Department of Civil Engineering|year=2015|publisher=University of Memphis|archive-url=https://web.archive.org/web/20170227213256/http://www.ce.memphis.edu/1101/notes/concrete/section_2_history.html|archive-date=27 February 2017|accessdate=25 April 2015}}</ref> Помеѓу 1869 и 1870 година, Хенри Итон го проектирал, а „В и Т Филипс“ од Лондон го изградиле [[Хомерсфилд (мост)|мостот Хомерсфилд]] - мост од армирано-бетонски материјал - од ковано [[железо]] лиено во [[бетон]] - со распон од 15,25 метри преку реката Вејвни помеѓу англиските [[Грофовии во Англија|грофовии]] [[Норфолк]] и [[Сафолк]]. Во 1877 година, [[Thaddeus Hyatt|Хајат]] објавил извештај насловен како ''„Резултатот од некои опити со портландски цемент и бетон во врска со железото како градежен материјал, со осврт на економичноста на металот во градежништвото и за противпожарна безбедност во изградбата на покриви, подови и патеки“'',<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yCZRAAAAYAAJ|title=An Account of Some Experiments with Portland-cement-concrete Combined with Iron: As a Building Material, with Reference to Economy of Metal in Construction, and for Security Against Fire in the Making of Roofs, Floors, and Walking Surfaces|last=Hyatt|first=Thaddeus|date=1877|publisher=private circulation, at the Chiswick Press}}</ref> во кој ги прикажал резултатите од своите опити за однесувањето на армираниот бетон. Неговата работа одиграла важна улога во развојот на бетонските конструкции како испробана и тестирана наука. Без работата на Хајат, напредокот на технологијата можеби ќе зависела од поопасни обиди и грешки.<ref name="Condit"/><ref>{{Наведена книга|title=Concrete: The Vision of a New Architecture|last=Collins|first=Peter|date=1920–1981|publisher=McGill-Queen's University Press|isbn=0773525645|pages=58–60}}</ref> [[Французи|Францускиот]] градинар [[Жозеф Моние|Моние]] не бил задоволен од постојните материјали за изработка на трајни саксии за цвеќе. Станал пионер во развојот на конструктивен, префабрикуван и армиран бетон.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/isbn_9780415060424|title=Biographical Dictionary of the History of Technology|last=Day|first=Lance|publisher=Routledge|year=2003|isbn=0-203-02829-5|page=[https://archive.org/details/isbn_9780415060424/page/284 284]|url-access=registration}}</ref> Тој поднел патент за армирани бетонски саксии за цвеќе со мешање на жичана мрежа и малтер. Во 1877 година, Моние добил уште еден патент за понапредна техника за армирање на бетонски столбови и греди со употреба на железни шипки поставени во мрежеста шема. Иако Моние несомнено знаел дека армираниот бетон ќе ја подобри својата внатрешна кохезија, веројатно не сфатил колку ова армирање ја подобрува ''крајната затегнувачка цврстина на бетонот''.<ref name="Mörsch">{{Наведена книга|title=Concrete-steel Construction: (Der Eisenbetonbau)|url=https://archive.org/details/concretesteelco00goodgoog|last=Mörsch|first=Emil|publisher=The Engineering News Publishing Company|year=1909|pages=[https://archive.org/details/concretesteelco00goodgoog/page/n221 204]–210}}</ref> Употребата на [[Римски бетон|бетон]], иако потекнува од [[Римско Царство|Римското Царство]] и била повторно воведена на почетокот на 19 век, не се темелела на научно докажана [[технологија]] пред 1870-тите. [[Англичани|Англискиот]] [[инженер]] [[Ернест Рансом|Рансом]] бил првиот што открил нови техники за армиран бетон кон крајот на 19 век. Тој ги искористил откритијата од претходниот половина век за да ги подобри речиси сите стилови и методи на претходните пронаоѓачи. Неговата клучна новина била извиткувањето на челичната арматура, што го подобрило нејзиното врзување со бетонот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://99percentinvisible.org/episode/episode-81-rebar-and-the-alvord-lake-bridge/|title=Episode 81: Rebar and the Alvord Lake Bridge|last=Mars|first=Roman|date=7 June 2013|publisher=99% Invisible|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808074102/http://99percentinvisible.org/episode/episode-81-rebar-and-the-alvord-lake-bridge/|archive-date=8 August 2014|accessdate=6 August 2014}}</ref> Тој станал познат по своите бетонски згради и изградил два од првите армирано-бетонски моста во Северна Америка.<ref>{{Наведена книга|title=Concrete: The Vision of a New Architecture|last=Collins|first=Peter|date=1920–1981|publisher=McGill-Queen's University Press|isbn=0773525645|pages=61–64}}</ref> Еден од неговите мостови сè уште стои во [[Ист Енд]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Една од првите [[Соединети Американски Држави|американски]] бетонски згради била противпожарната [[Куќа|зграда]] [[William Ward|„Вардс“]], изградена во 1876 година. [[Германци|Германскиот]] [[Градежништво|градежен]] [[инженер]] [[Густав Вајс|Вајс]] бил зачетник во армирано-бетонските конструкции, откако ги купил патентите на Моние во 1879 година. Во 1884 година неговото претпријатие „Вајс и Фрајтаг“ за првпат користело армиран бетон и до 1890 година дало голем придонес во унапредувањето на армирано-бетонската арматура и развојот на научно заснована широка употреба.<ref name="Mörsch"/> Архитектот на владата на Квинсленд, [[Алфред Бартон Брејди|Брејди,]] го засновал првиот голем армирано-бетонски патен мост во Австралија, [[Ламингтон (мост)|мостот Ламингтон]], во 1896 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apps.des.qld.gov.au/heritage-register/explorer/detail/?id=600721|title=Lamington Bridge|date=2016-08-31|publisher=[[Queensland Government]]|accessdate=2025-02-17}}</ref> Во тоа време, тој бил најголемиот мост во светот, со единаесет распони од по 15,2 метри секој и вкупна должина од 187 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portal.engineersaustralia.org.au/heritage/lamington-bridge-mary-river-1896|title=Lamington Bridge, Mary River, 1896-|publisher=[[Engineers Australia]]|accessdate=2025-02-17}}</ref> ===Користење за градба отпорна на земјотреси=== Во април 1904 година, американската архитектка Морган го завршила своето прво дело од армиран бетон, „Ел Кампанил“, [[камбанарија]] од 22 метри во колеџот за девојки Милс<ref>{{cite web|url=https://homepages.bluffton.edu/~sullivanm/jmmills/jmcampanil.html|title= Images of El Campanil, Mills College, Oakland, California, by Julia Morgan.|publisher=Bluffton.edu|author=Mary Ann Sullivan|place=|language=en|date= |accessdate=23. februar 2025}}</ref><ref name= Campanil>{{cite web|title=El Campanil, Mills College: Julia Morgan 1903-1904|url=https://www.bluffton.edu/homepages/facstaff/sullivanm/jmmills/jmcampanil.html|access-date=18 April 2019|archive-date=30 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230165410/http://www.bluffton.edu/homepages/facstaff/sullivanm/jmmills/jmcampanil.html|url-status=live}}</ref> во заливот Сан Франциско. Две години подоцна, камбанаријата го преживеала [[земјотрес]]от во Сан Франциско од 18 април 1906 година - највисоката магнитуда на Меркалиевата скала - без никаква штета и сè уште стои денес (2025).<ref name= morgan>{{cite web |last1=Callen |first1=Will |date=4 February 2019 |title=Julia Morgan-designed Mills bell tower counts down to its 115th anniversary |url=https://hoodline.com/2019/02/julia-morgan-designed-bell-tower-counts-down-to-its-115th-anniversary |access-date=18 April 2019 |publisher=hoodline.com }}</ref> Ова ѝ донело голема репутација и со тоа започнала нејзината славна кариера.<ref name= busnow>{{cite web| last1=Littman| first1=Julie| date=7 March 2018| title=Bay Area Architect Julia Morgan's Legacy Wasn't Just Hearst Castle| url=https://www.bisnow.com/san-francisco/news/commercial-real-estate/bay-area-architect-julia-morgans-legacy-wasnt-just-hearst-castle-85824| access-date=18 April 2019| publisher=busnow.com| archive-date=20 April 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190420045748/https://www.bisnow.com/san-francisco/news/commercial-real-estate/bay-area-architect-julia-morgans-legacy-wasnt-just-hearst-castle-85824| url-status=live}}</ref> Земјотресот од 1906 година, исто така, го променил првичното противење на јавноста кон армираниот бетон како градежен материјал, кој бил омаловажуван поради неговата безбојност. Во 1908 година, Надзорниот одбор на Сан Франциско ги изменил градските прописи за да се фаворизира широката употреба на армираниот бетон.<ref>{{Cite web| last=Olsen| first=Erik| date=1 May 2020| title=How one building survived the San Francisco earthquake and changed the world| url=https://californiascienceweekly.com/2020/04/30/how-one-building-survived-the-san-francisco-earthquake-and-changed-the-world/| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20200702204631/https://californiascienceweekly.com/2020/04/30/how-one-building-survived-the-san-francisco-earthquake-and-changed-the-world/| archive-date=2 July 2020| access-date=1 July 2020| publisher=California Science Weekly}}</ref> ==Безбедносни прописи== Во 1906 година, се случила ужасна несреќа, за време на изградбата, хотелот „Биксби“ на Лонг Бич делумно се урнал и затрупал 10 работници. Градежната инспекција открила дека потпората била предвреме отстранета и дека зградата била изградена од армирано-бетонски рамки, но подот бил ребрест и исполнет со шупливи глинени плочки. На овој начин, стручњаците советувале и препорачале „чиста“ бетонска конструкција, каде што треба да се користи претходно напрегнат бетон за подови, ѕидови и рамки.<ref>{{Cite magazine |author1=Austin, J. C. |author2=Neher, O. H. |author3=Hicks, L. A. |author4=Whittlesey, C. F. |author5=Leonard, J. B. |date=November 1906 |title=Partial Collapse of the Bixby Hotel at Long Beach |url=https://books.google.com/books?id=17dCAQAAMAAJ&pg=PA44 |magazine=Architect and Engineer of California |volume=VII |issue=1 |pages=44–48 |access-date=2018-05-29 |archive-date=2020-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920184843/https://books.google.com/books?id=17dCAQAAMAAJ&pg=PA44 |url-status=live }}</ref> Истото лето, Националното здружение на корисници на цемент (NACU) објавило упатства за безбедна градба: Стандард бр. 1<ref>{{Cite book |title=Standard Specifications for Portland Cement of the American Society for Testing Materials, Standard No. 1 |publisher=National Association of Cement Users |year=1906 |location=Philadelphia, PA}}</ref> и Стандардни градежни прописи од 1910 година за употреба на претходно напрегнат бетон.<ref>{{Cite book |title=Standard Building Regulations for the Use of Reinforced Concrete |publisher=National Association of Cement Users |year=1910 |location=Philadelphia, PA}}</ref> Несреќи се случуваат и денес, најчесто, тие се предизвикани од непочитување на безбедносните прописи, несоодветно одржување и обновување без независен и стручен надзор. ==Заштита на животната средина - „обновлив бетон“== Употребата на бетонот, иако потекнува од [[Римското Царство]] и повторно е воведена на почетокот на 19 век, пред 1970-тите не се темелела на научно докажана технологија. Постепено, со новите откритија, почнала да воспоставува научната основа. Во векот на пронајдоците, тие повеќе се осврнале на развојот на науката и технологијата, а помалку на загадувањето на животната средина што овој развој го донел со себе како вештачки производ. Во последно време, напорите за заштита на животната средина сè повеќе доаѓаат до израз. За таа цел, тие барале решенија во нови технологии. Интересно е што со истражувањата на старите, римските и други методи, се пронашол патот до еколошки бетон. Неодамна, тие го „измислиле“ таканаречениот зелен бетон (бетокарб, обновлив бетон), за чие обновување се грижи самата природа, со што значително се придонесува за заштита на животната средина. Имено, тие ги проучувале старите римски дворци и откриле дека тие не биле оштетени од земјотреси или временски услови низ историјата, целосно отпорен на „кисел дожд“ и други непријатни придружници на брзиот развој. Тоа отворило нов правец дури и во градежништвото со еколошки армиран бетон.<ref>{{cite web|url=https://www.ingenio-web.it/articoli/un-futuro-verde-per-le-citta-il-calcestruzzo-bioericettivo-che-promuove-la-crescita-del-muschio/|title=Un calcestruzzo che produce muschio, assorbe la CO2 e rende la città più pulita e sostenibile. Un futuro verde per le città: il calcestruzzo biorecettivo che promuove la crescita del muschio|publisher=Ingenio-web.it|author=Andrea Dari|place=Galazzano|language=it|date=19. september 2024|accessdate=20. februar 2025}}</ref> Истото важи и за одржувањето и обновувањето на ваквите згради, што им поставува на стручњаците речиси нерешливи задачи, особено ако тие згради се изградени нелегално и се изложени на бројни надворешни деструктивни влијанија. Новите згради, како и постојните згради, можат да бидат импрегнирани со соодветна заштита.<ref>{{cite web|url= https://trgovina.topdom.si/artikel/1419/impregnacija-za-kamen-in-beton-amal-1372-10l-naravni-izgled|title= IMPREGNACIJA ZA KAMEN IN BETON AMAL 1372 10l NARAVNI IZGLED|publisher=Topdom|author=|place=|language=sl|date= |accessdate=20. februar 2025}}</ref> Се користат еколошки материјали за нови згради, меѓу другото, мешавина од цемент и глина, таканаречен лезоцемент, од кој се прави глинест бетон.<ref>{{cite web|url=https://www.isospan.eu/si/opani-zidaki.html|title=Naravni gradbeni material lesocement, lesni beton, Lesocementni opažni zidak|publisher=Isospan.eu|author=|place=|language=sl|date= |accessdate=20 февруари 2025}}</ref> == Поврзано == * [[Бетон]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == ; {{De}} * [https://www.db-bauzeitung.de/bauen-im-bestand/historische-bautechniken/eisenbeton/ Eisenbeton – Geschichte, Untersuchung, Instandsetzung] * [https://www.bauprofessor.de/stahlbeton/ Сталбетон - Лексикон - Баупрофесор] * [https://www.hausjournal.net/stahlbeton-eigenschaften Stahlbeton-Eigenschaften: Advantages, Herstellung & Anwendung Von Christian Schideck | 2 декември 2024 година] ; {{It}} * [https://www.treccani.it/enciclopedia/cemento-armato_(Enciclopedia-Italiana)/ Cemento armmato di Aristide GIANNELLI Enciclopedia Italiana (1931)] * [https://www.alternativasostenibile.it/articolo/edilizia-green-nasce-il-calcestruzzo-autoriparante-e-sostenibile-da-una-ricetta-degli Едилизија зелена: насце и калцеструцо авторипарант е состенибиле да una ricetta degli antichi romani | Алтернативни Sostenibile News su agricultura sostenibile, bioedilizia, effectamento energetico, energia rinnovable] * [https://spiegato.com/cose-il-calcestruzzo-verde Cos'è il calcestruzzo verde? - Шпигато] * [https://ottima-power.com/it/pro-e-contro-dellenergia-rinnovabile/ За да ја контролирате енергетската реновација | Отима] * [https://www.renewablematter.eu/cemento-il-materiale-piu-distruttivo-del-mondo-o-una-leva-dellevoluzione Даниеле ди Стефано: Цементо: il materiale più деструктивна дел мондo или una leva dell'evoluzione? Materia Rinnovabile | Обновлива материја] ; {{Es}} * [https://specs-consultoria.com/blog/que-es-el-concreto-verde ¿Qué es el concreto verde?] * [https://ideasparaconstruir.com/n/2881/el-concreto-y-cemento-verde.html El concreto y cemento verde - Características y ventajas del uso de concreto verde y el cemento verde] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250427142527/https://ideasparaconstruir.com/n/2881/el-concreto-y-cemento-verde.html |date=2025-04-27 }} ; {{Cs}} * [https://www.vsevedko.sk/co-je-to-zelezobeton Čo je to železobetón?] * [https://www.bing.com/search?q=%C5%BDelezobetonov%C3%A9%20konstrukce%20Praha%20a%20cel%C3%A1%20%C4%8CR&qs=n&form=QBRE&sp=-1&lq=0&pq=%C5%BEelezobetonov%C3%A9%20konstrukce%20praha%20a%20cel%C3%A1%20%C4%8Dr&sc=6-41&sk=&cvid=4A153CFD3CA2478FB18295A47F0E1F0A&ghsh=0&ghacc=0&ghpl= Naše služby Železobetonové konstrukce Praha a celá ČR] * [https://www.schoeck.com/viewfile/7938/Technicke_informace_Schoeck_Isokorb_ocel_elezobeton__7938__.pdf Technicke_informace_Schoeck_Isokorb_ocel_elezobeton__7938__.pdf Ocel – železobeton] * [https://adinfinitum.cz/vyhody-a-nevyhody-zelezobetonu/ Výhody a nevýhody železobetonu Hydroizolace]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ; {{Sr}} * [https://m-kvadrat.ba/sta-je-zeleni-beton-sve-sto-trebate-znati/ Šta je zeleni beton: sve što trebate znati - M-Kvadrat] * [https://www.gradjevinarstvo.rs/tekstovi/9666/820/zeleni-cement-i-beton-se-u-srbiji-vec-proizvode-da-li-se-gradjevinska-industrij "Zeleni" cement i beton se u Srbiji već proizvode. Da li se građevinska industrija trajno menja? - Gradjevinarstvo.rs] * [https://www.grenef.com/koje-prednosti-obezbedjuju-zeleni-gradjevinski-materijali-zeleni-lafarge-beton-ecopact/ Koje prednosti obezbeđuju „zeleni” građevinski materijali? Zeleni Lafarge beton ECOPact - GRENEF] ; {{Hr}} * [https://www.ekovjesnik.hr/clanak/750/novi-materijal-bez-cementa-utire-put-zelenom-betonuNovi materijal bez cementa utire put „zelenom“ betonu - Ekovjesnik] ; (португалски) * [https://tetraconind.com.br/blog/conheca-o-concreto-verde/ Conheça o concreto verde | Tetracon | Referência em pisos intertravados. As vantagens da utilização do bloco de concreto] [[Категорија:Вајарски материјали]] [[Категорија:Композитни материјали]] [[Категорија:Градежни материјали]] [[Категорија:Железо]] [[Категорија:Градежништво]] exez983xcagjt90aw9c8tn1c0jekxop Атлантска харинга 0 1380792 5630892 5558057 2026-09-22T05:12:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630892 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Heringsfass.JPG|мини|Харинги во буре]] '''Атлантската харинга''' ('''''Clupea harengus''''') — харинга од [[Семејство (биологија)|семејството]] Clupeidae. Таа е меѓу најзастапените видови риби во светот. Атлантската харинга може да се најде од двете страни на северниот [[Атлантски Океан]], обично во јата. Тие можат да пораснат до 45 см во должина и тежина до 1.1 кг. Тие се хранат со веслоноги, крил и мали риби, додека нивни природни предатори се [[Перконоги|фоки]], китови, бакалар и други поголеми риби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fishbase.se/summary/clupea-harengus.html|title=Clupea harengus summary page|work=FishBase|language=en|accessdate=2025-01-31}}</ref> Риболовот на атлантска харинга долго време е важен дел од економијата на [[Нова Англија]] и атлантските провинции на Канада. Ова е затоа што рибите се собираат релативно близу до брегот во огромни јата, особено во студените води на полузатворениот [[Мејнски Залив]] и [[Свети Лаврентиј (залив)|Заливот Сент Лоренс]] . Северноатлантските јата на харинга се измерени до 4 кубни километри по големина, што содржи околу четири милијарди риби. == Опис == Атлантската харинга има [[wiktionary:fusiform|вретеновидно]] тело. Забите (жабрести изданоци) во нивните усти ја филтрираат дојдовната вода, заробувајќи го [[зоопланктон]]от и [[фитопланктон]]от. Атлантската харинга е генерално кршлива. Има големи и деликатни [[Жабри|жабрени]] површини, а контактот со туѓа материја може да ги отстрани нивните големи лушпи. Тие се повлекле од многу [[Естуар|речни утоки]] низ целиот свет поради прекумерно [[загадување]] на водата, иако во некои утоки кои биле исчистени, харингата се вратила. Присуството на нивните [[Ларва|ларви]] укажува на почисти и пооксигенирани води. [[Податотека:Clupea_harengus_Gervais.jpg|центар|500x500пкс]] == Опсег и живеалиште == Атлантската харинга може да се најде од двете страни на Атлантскиот Океан. Таа е распостранета низ северноатлантските води како што се [[Мејнски Залив|Мејнскиот Залив]], [[Свети Лаврентиј (залив)|Заливот Свети Лаврентиј]], Заливот Фанди, [[Лабрадорско Море|Лабрадорското Море]], Дејвисовиот [[Дејвисов Проток|Проток]], [[Бофортово Море|Бофортовото Море]], [[Дански Проток|Данскиот Проток]], [[Норвешко Море|Норвешкото Море]], [[Северно Море|Северното Море]], [[Скагерак]], [[Ламанш]], [[Келтско Море|Келтското Море]], [[Ирско Море|Ирското Море]], [[Бискајски Залив|Бискајскиот Залив]] и [[Хебридско Море|Хебридското Море]].<ref>C.Michael Hogan, (2011) [http://www.eoearth.org/article/Sea_of_Hebrides?topic=49523 ''Sea of the Hebrides''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130524005430/http://www.eoearth.org/article/Sea_of_Hebrides?topic=49523 |date=2013-05-24 }}.</ref> Иако атлантската харинга се наоѓа во северните води околу [[Арктик]]от, таа не се смета за арктички вид. == Балтичка харинга == [[Податотека:Baltic_herring_from_Poland.jpg|десно|мини|Балтичка харинга од [[Полска]]]] Малата харинга во внатрешните делови на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]], која е исто така помалку масна од вистинската атлантска харинга (''Clupea harengus harengus''), се смета за посебен подвид, '''„балтичка харинга“''' (''Clupea harengus membras''), и покрај недостатокот на препознатлив [[геном]]. Балтичката харинга има специфично име на многу локални јазици (шведски ''strömming'', фински ''silakka'', естонски ''räim'', ''silk'', ливонски ''silk'', полски ''śledź bałtycki'', латвиски ''reņģes'', литвански ''silkė'') при што кулинарски се смета за различна од харингата. На пример, шведското јадење ''surströmming'' се прави од балтичка харинга. Балтичката харинга била избрана за национална риба на [[Естонија]] во 2007 година. Риболовот на балтичка харинга е на неодржливо ниво уште од [[Среден век|средниот век]]. Околу ова време, главниот улов на балтичка харинга се состоел од популација на есенско мрестење. Ладењето во средината на 16 век поврзано со [[Мало ледено доба|Малото ледено доба]], во комбинација со [[Прекумерен риболов|прекумерниот риболов]], довело до драматична загуба на продуктивноста кај популацијата на есенско мрестење, што ја направило речиси исчезната. Поради ова, есенската харинга во голема мера била заменета со [[пролет]]но мрестење, која оттогаш го сочинува поголемиот дел од риболовот на балтичка харинга; оваа популација е исто така изложена на ризик од прекумерен риболов.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://phys.org/news/2021-12-climatic-overfishing-depleted-baltic-herring.html|title=Climatic changes and overfishing depleted Baltic herring long before industrialisation|last=University|first=Kiel|work=phys.org|language=en|accessdate=2021-12-03}}</ref> == Животен циклус == Харингите достигнуваат сексуална зрелост кога имаат 3 до 5 години. Очекуваниот животен век откако ќе созреат е од 12 до 16 години. Тие се мрестат во естуари, крајбрежни води или на брегови на море. Оплодувањето е надворешно, како и кај повеќето други риби: женката ослободува помеѓу 20.000 и 40.000 јајца, а мажјаците истовремено ослободуваат семена течност, што слободно се меша во морето. Откако ќе се оплодат, јајцата тонат на морското дно каде што нивната леплива површина се лепи за чакал или плевел. Тие созреваат за 1-3 недели. Ако е температурата на водата 14-19&nbsp;°C потребни се 6–8 дена, а за 7,5&nbsp;°C потребни се 17 дена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fiskbasen.se/sill|title=Sill|work=Fiskbasen|language=sv|accessdate=19 July 2018|archive-date=2025-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20251231163436/https://fiskbasen.se/sill/|url-status=dead}}</ref> Тие ќе созреат само ако температурата на водата остане под 19&nbsp;°C. Изведените ларви се од 3 до 4 мм долги и проѕирни, освен очите кои се пигментирани.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.buzzle.com/articles/herring-fish-facts.html|title=Really Striking Facts About Herring Fish|last=Bora|first=Chandramita|date=25 August 2016|work=Buzzle|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516215441/http://www.buzzle.com/articles/herring-fish-facts.html|archive-date=16 May 2017|language=en-US}}</ref> == Население == Харингите најчесто се среќаваат во Северниот Атлантски Океан, од брегот на [[Јужна Каролина]] до Гренланд и од Балтичкото Море до [[Нова Земја]]. Во [[Северно Море|Северното Море]] луѓето можат да разликуваат четири различни популации кои се мрестат во различни периоди: * Харингите од Бухан-Шетланд се мрестат во август и септември во близина на шкотскиот и [[Шетландски Острови|шетландскиот]] брег. * На Догер Бенк харингата се мрести од август до октомври. * Јужните популации се мрестат подоцна, од ноември до јануари. Ова се харингите од Јужниот Залив Даунс. * Харингата Соузед се мрести секоја пролет во Балтичкото Море и патува преку Скагерак до Северното Море. == Екологија == Харингите се најнаселени риби на планетата.<ref>[[Guinness Book of Records]]</ref> Тие се главно се исхрануваат со [[зоопланктон]], но исто и консумирајќи копеподи, црви (''chaetognatha)'', пелагични амфиподи (''hyperiidae)'' и крил во [[Пелагиска зона|пелагичната зона]]. Спротивно на ова, тие се главен плен на голем број на поголеми риби. Нивната доминантност и опстојување е енигматична, но се претпоставува дека преживеале поради, нивните брзи јата. [[Кит убиец|Орки]], бакалар, [[делфин]]и, [[Ајкула|ајкули]], морски птици, китови, лигњи, морски лавови, [[Перконоги|фоки]], туна и лосос се главни предатори на овие риби. == Јата == [[Податотека:Herringramkils.jpg|мини|Јато харинга се хранат блиску до површината]] Атлантската харинга може да се лови во огромен број. Радаков проценил дека јатата харинга во Северниот Атлантик можат да зафатат до 4,8 кубни километри со густина на риба помеѓу 0,5 и 1,0 риба/кубен метар, што е еквивалентно на неколку милиони риби во едно јато.<ref>Radakov DV (1973) ''Schooling in the ecology of fish.''</ref> Харингите се собираат во групи што се состојат од илјадници до стотици илјади, па дури и милиони поединци. Јатата ги преминуваат отворените океани. Јатата имаат прецизен просторен распоред што му овозможува на јатото да одржува релативно константна брзина на пловење. Тие имаат одличен слух и јатото може многу брзо да реагира за да избегне предатори. Јатата харинги држат одредено растојание од нуркач во движење или предатор како кит убиец, формирајќи вакуола која изгледа како крофна од далечина.<ref>{{Наведено списание|last=Nøttestad|first=L.|last2=Axelsen|first2=B. E.|year=1999|title=Herring schooling manoeuvres in response to killer whale attacks|url=http://www.imr.no/__data/page/3939/Killer%20whale%20paper_1%20C%20J%20Zoo%2077,%201540-46.pdf|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=77|issue=10|pages=1540–1546|bibcode=1999CaJZ...77.1540N|doi=10.1139/z99-124|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20081217092609/http://www.imr.no/__data/page/3939/Killer%20whale%20paper_1%20C%20J%20Zoo%2077,%201540-46.pdf|archive-date=17 December 2008|access-date=30 July 2012}}</ref> Изнесени се многу хипотези за да се објасни функцијата на јатото, како што се конфузија кај предаторите, намален ризик од пронаоѓање, подобра ориентација и [[Синхронизација|синхронизиран]] лов. Сепак, јатото има недостатоци како што се: осиромашување на кислородот и храната и натрупување на екскреција во респираторниот медиум. Јатото веројатно дава предности во заштедата на енергија, иако ова е многу контроверзна и многу дебатирана област. == Однос со луѓето == === Рибарство === [[Податотека:Atlantic_herring,_capture_production,_million_tonnes,_1950-2022.svg|мини|400x400пкс|Рибарство изразено во милиони тони од 1950 до 2022 според [[Организација за храна и земјоделство на ООН|ФАО]].]] Риболовот на харинга во Атлантикот го управуваат повеќе организации кои работат заедно на правилата и прописите што се однесуваат на харингата. Од 2010 година, видот не е загрозен од [[прекумерен риболов]].<ref name="asmfc-atlantic herring">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asmfc.org/atlanticHerring.htm|title=Atlantic States Marine Fisheries Commission: Atlantic Herring|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040427224623/http://www.asmfc.org/atlanticHerring.htm|archive-date=2004-04-27|accessdate=2009-07-02}}</ref> Тие се користат како мамка за рекреативните риболовци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportfishingmag.com/guide-to-saltwater-live-baits/|title=A Guide to Saltwater Live Baits|last=Daniello|first=Capt. Vincent|date=13 May 2019|work=sportfishingmag.com|publisher=Sport Fishing Magazine|accessdate=21 June 2019}}</ref><gallery widths="160"> Податотека:Purse_seining_for_herring.jpg| Ловење со мрежи (двете слики) Податотека:Harvesting_herring_with_a_purse_seine.jpg|алт=Harvesting with the purse seine Податотека:Catch_of_Atlantic_herring.jpg|{{center|Улов}}|алт=The catch </gallery> == Наводи == {{Наводи|33em}} [[Категорија:Риби на Европа]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] mbau1u4l7bt1z7icoichubgrj8f5t33 Јадранска есетра 0 1381020 5630677 5615346 2026-09-21T12:05:08Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Acipenser naccarii.001 - Aquarium Finisterrae.jpg]] → [[File:Huso naccarii.001 - Aquarium Finisterrae.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] · Request from the original uploader 5630677 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=|image=Huso naccarii.001 - Aquarium Finisterrae.jpg|image_caption=Јадранска есетра со [[морска змиулка]] во Шпанија|status=CR|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=iucn>{{cite iucn |author=Bronzi, P. |author2=Congiu, L. |author3=Freyhof, J. |year=2022 |title=''Acipenser naccarii'' |volume=2022 |article-number=e.T224A135061929 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T224A135061929.en |access-date=27 September 2024}}</ref>|status2=CITES_A2|status2_system=CITES|status2_ref=<ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org}}</ref>|genus=Huso|species=naccarii|authority=([[Шарл Лисјен Бонапарт|Бонапарт]] 1836)|synonyms=* ''Accipenser lutescens'' <small>(sic) Рафинеск 1820</small> * ''Acipenser heckelii'' <small>Брант & Рацебург 1833</small> * ''Acipenser heckelii'' <small>Фицингер 1836</small> * ''Acipenser platycephalus'' <small>Хекел 1836</small> * ''Acipenser nasus'' <small>Хекел 1847</small> * ''Acipenser ladanus'' <small>Нардо 1847</small> * ''Acipenser ladanus'' <small>Нини 1872</small> * ''Acipenser nardoi'' <small>Хекел 1851</small> * ''Acipenser sturionellus'' <small>Нардо 1860</small> * ''Acipenser sturionaster'' <small>Брусина 1902</small>|synonyms_ref=<ref>{{Cite web|last1=Froese|first1=R.|last2=Pauly|first2=D.|year=2017|title=Acipenseridae |url=http://www.fishbase.se/Summary/FamilySummary.php?ID=32|website=[[FishBase]] version (02/2017)|access-date=18 May 2017}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Van Der Laan |first1=Richard |last2=Eschmeyer |first2=William N. |last3=Fricke |first3=Ronald |title=Family-group names of Recent fishes |journal=Zootaxa |date=11 November 2014 |volume=3882 |issue=1 |pages=1–230 |doi=10.11646/zootaxa.3882.1.1 |pmid=25543675 |doi-access=free}}</ref>}} '''Јадранската есетра''' (''Huso naccarii'') — вид риба од семејството [[Есетра|Есетри]]. Таапо потекло е од [[Јадранско Море|Јадранското Море]] и големите реки што течат во него во [[Албанија]], [[Грција]], [[Италија]], [[Црна Гора]], [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Словенија]]. == Таксономија == Пред 2025 година, била сместена во родот ''[[Acipenser]]'', но се покажало дека ова сместување е парафилетско и попрецизно е сместена во родот ''[[Huso]]''. <ref name=":2">{{Наведено списание|last=Brownstein|first=Chase D.|last2=Near|first2=Thomas J.|date=2025-04-25|title=Toward a Phylogenetic Taxonomy of Sturgeons (Acipenseriformes: Acipenseridae)|url=https://bioone.org/journals/bulletin-of-the-peabody-museum-of-natural-history/volume-66/issue-1/014.066.0101/Toward-a-Phylogenetic-Taxonomy-of-Sturgeons-Acipenseriformes-Acipenseridae/10.3374/014.066.0101.full|journal=Bulletin of the Peabody Museum of Natural History|volume=66|issue=1|doi=10.3374/014.066.0101|issn=0079-032X|url-access=subscription}}</ref> == Опис == [[Податотека:FMIB_48164_Head_of_Acipenser_naccarii_(A._heckelii),_seen_from_below.jpg|лево|мини|Глава на ''Huso naccarii'' ( ''A. heckelii''), гледана од долу]] Јадранската есетра достигнува максимална должина поголема од 2 метри; објавената максимална тежина била {{Cvt|25|kg|lb|0}}, но големите диви риби кои неодамна биле фатени очигледно надминувале {{Cvt|40|kg|lb}}. Како и другите есетри, има издолжено тело, хетероцеркална опашка, делумно 'рскавичен скелет, и надолжна серија од коскени лушпи на телото. Рострумот (клун) е тенденцијално конусен и прилично краток (1/3 од главата), главата е широка и заоблена на врвот, со испакната уста чија долна усна е тенка со средишна пукнатина, и четири мустаќи (кружен пресек) кои се поблиску до врвот на муцката отколку до устата. Серијата од надолжни лушпи е пет: грбна (1 серија, 10-14 лушпи), латерална (2 серии, по една од секоја страна, 30-42 лушпи секоја) и вентрална серија (2 серии, по една од секоја страна, 8-11 лушпи секоја). <ref>{{Наведена книга|title=Fauna d'Italia, X: Osteichthyes|last=Tortonese E.|publisher=Calderini, Bologna|year=1970|pages=75–85}}</ref> Грбната перка нема боцки и има 36 до 48 меки зраци, а аналната перка има 24 до 31 меки зраци. Грбната боја е маслинесто-кафеава, слабината се побледи, а долната страна бела. <ref name="FishBase">{{FishBase|Acipenser|naccarii}}</ref> <ref name="Williot">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sdfVPDLmXt0C&pg=PA28|title=Biology and Conservation of the European Sturgeon ''Acipenser sturio''|last=Williot, Patrick|last2=Rochard, Eric|last3=Desse-Berset, Nathalie|last4=Kirschbaum, Frank|last5=Gessner, Jörn|publisher=Springer Science & Business Media|year=2011|isbn=978-3-642-20611-5|pages=28–}}</ref> Младите единки имаат сплескан и триаголен гласник, со карактеристична боја на грбот, темно кафеава со широки побледи области кои се лежерно распоредени. Јадранската есетра е пријавена како многу слична на критично загрозената европска морска есетра (''[[Европска морска есетра|Acipenser sturio]]''), некогаш симпатрична во [[Јадранското Море]], но карактеристика за ''H. naccarii'' се: <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/270898257|title=Il recupero dello storione cobice in Italia ACTION PLAN Progetto Life 04NAT/IT/000126|last=Graziano Caramori|last2=Cristina Barbieri|year=2010|publisher=EU Life Project 04NAT/IT/000126|trans-title=Conservation and Breeding of Italian Cobice Endemic Sturgeon|doi=10.13140/2.1.1085.7286|last3=Andrea Galli|last4=Carlo Lombardi|last5=Enrico Marconato|last6=Giovanni Arlati|last7=Leonardo Congiu|last8=Sara Raimondi Evalli|last9=Stefano Corazza|display-authors=4}}</ref> * пократка и набиена муцка; * потемна грбна површина, кафеава; * помалку гребени во страничните серии; * поголема уста; * мустаќите се поблиску до врвот на муцката (кај ''A. sturio'' се поблиску до устата); * устата завршува веднаш по предниот крај на [[оперкулум (риби)|оперкулум]]от (кај ''A. sturio'' завршува во средината на оперкулумот); * помали димензии. == Распространетост == [[Податотека:Acipenser_naccarii_head.jpg|десно|мини|Глава на јадранска есетра одозгора]] Јадранската есетра може да се најде во слатководни и морски средини, вклучувајќи ги естуарите и соленкастата вода. Историски гледано, таа можела да се најде во Јадранското Море и реките кои се влеваат во него од двете страни. Во 1932 година, нејзиниот опсег во морето бил објавен од [[Венеција]] и [[Трст]] до [[Грција]] и [[Крф]]. Порано оваа риба била присутна во реките [[Адиџе]], [[Брента (река)|Брента]], Бакиљоне, [[Пијава]], [[Ливенца]] и Таљаменто. Во [[По]] и нејзините притоки, била присутна дури низводно до [[Торино]], а бил објавен бројно во реките [[Тичино]] и Ада. Традиционално се среќава по должината на [[Албанија|албанските]] брегови и во реките на [[Словенија]], [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Црна Гора]], вклучувајќи го и [[Скадарско Езеро|Скадарското Езеро]]. == Биологија == Некогаш оваа риба била сметена за [[Преселба на рибите|анадромен]] вид, и неодамнешна студија потврдува дека ''H. naccarii'' е еврихалин вид факултативно миграторен, кој живее и во морето, но поголемиот дел од својот живот го поминува во долниот дел од реките. <ref>{{Наведено списание|last=Marconato E.|last2=Maio G.|last3=Busatto T.|last4=Salviati S.|year=2006|title=Il progetto di recupero dello storione cobice (''Acipenser naccarii'') nelle acque del F. Piave|journal=Biologia Ambientale|volume=20|issue=1|pages=25–32}}</ref> Во истата студија било објавено дека, за разлика од повеќето видови есетра, ''H. naccarii'' е факултативен [[Преселба на рибите|анадром]], бидејќи мала, изолирана и структурирана популација се мрестела и се одржувала над браната Изола Серафини пред изградбата на рибна скала (во 2017 година, проект на ЕУ Life11nat/IT/000188), на устието на реката Тичино во По, без никаква миграција кон морето; <ref>{{Наведена книга|title=I pesci del Parco [della Valle] del Ticino.|last=Nardi|first=P.A.|publisher=Fabbri Ed.|year=1982}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Bernini F.|last2=Nardi P.A.|year=1992|title=Gli storioni: riflessioni e proposte di tutela.|journal=Pianura|volume=4|issue=1|pages=11–18}}</ref> распределбата на уловот на оваа есетра во текот на годината ја потврдува оваа хипотеза. <ref>{{Наведено списание|last=Bernini F.|last2=Nardi P.A.|year=1990|title=Accrescimento di ''A. naccarii'' (Osteichthyes. Acipenseridae) nel tratto pavese dei fiumi Po e Ticino|journal=Boll. Mus. Reg. Sci. Nat. Torino|volume=8|issue=1|pages=159–172}}</ref> Ова никогаш не било потврдено за обврзаните анадромни ''A. sturio'' и ''[[Моруна|Huso huso]]'', други два вида есетра кои некогаш живееле симпатично со ''H. naccarii''. === Репродукција === Јадранските есетри се бавнорастечки, долговечни риби; дивите мажјаци стануваат сексуално зрели на возраст од 7-11 години (околу {{Cvt|80|cm|ft|1}} во должина), и женки на возраст од 12–14 години (најмалку {{Cvt|1|m|ft|1}}, во должина). Женките овулираат на секои 2–4 години. <ref>{{Наведено списание|last=Arlati G.|year=1996|title=Storioni in Lombardia|journal=Lombardia Verde|issue=2|pages=6–8}}</ref> Во текот на пролетните месеци, зрелите риби мигрираат кон горните делови на реките, а потоа положуваат јајца во периодот од април до јуни <ref>{{Наведено списание|last=Rossi R.|last2=Grandi G.|last3=Trisolini R.|last4=Franzoi P.|last5=Carrieri A.|last6=Sayyaf Dezfuli B.|last7=Vecchietti E.|year=1991|title=Osservazioni sulla biologia e la pesca dello storione cobice ''Acipenser naccarii'' nella parte terminale del fiume Po|journal=Atti della Società di Scienze Naturali e del Museo Civico di Storia Naturale di Milano|volume=132|issue=10|pages=121–142}}</ref> во длабоки и оксигенирани води, на чакалести подлоги на длабочина од {{Cvt|2–10|m|ft|-1}}, <ref>{{Наведена книга|title=The freshwater fishes of Europe|last=Tortonese|first=E.|publisher=AULA Verlag|year=1989|editor-last=J. Holcik|volume=1|location=Weisbaden|pages=285–293|chapter=''Acipenser naccarii''. General introduction to fishes. Acipenseriformes.|issue=2}}</ref> со брзина на струја од {{Cvt|0.8|m/s}}. <ref>{{Наведено списание|last=Beamesderfer R.C.P., Farr R.A.|year=1997|title=Alternatives for the protection and restoration of sturgeons and their habitat|url=https://archive.org/details/sim_environmental-biology-of-fishes_1997-03_48_1-4/page/407|journal=Environmental Biology of Fishes|volume=48|issue=1–4|pages=407–417|bibcode=1997EnvBF..48..407B|doi=10.1023/A:1007310916515}}</ref> Турбуленцијата на водата е многу важна за репродуктивниот успех на есетрата, бидејќи го избегнува стресот кај јајцата, агрегацијата на јајцата, аноксија, паразити и предатори. <ref>{{Наведено списание|last=Jager H.I.|last2=Chandler J.A.|last3=Lepla K.B.|last4=Van Winkle W.|year=2001|title=A theoretical study of river fragmentation by dams and its effect on white sturgeon populations|url=https://archive.org/details/sim_environmental-biology-of-fishes_2001-04_60_4/page/347|journal=Environmental Biology of Fishes|volume=60|issue=4|pages=347–361|bibcode=2001EnvBF..60..347J|doi=10.1023/A:1011036127663}}</ref> Јајцата се лепат на подлогата и се изведуваат по околу една недела, а големината е околу 8 до 10 милиметри должина со пелагичен став како другите есетри, а потоа по десет дена почнуваат да бидат демерсални. === Исхрана === Јадранските есетри се склонети кон опортунистичко хранење, голтајќи супстрат заедно со плен и органска материја, вклучувајќи мали распаѓачки мрши. Во реките тие главно јадат [[гамариди]], ларви диптери и [[Малкучетинести црви|олигохети]], понекогаш мали риби, <ref>{{Наведено списание|last=Bernini F., Nardi P.A.|year=1990|title=Regime alimentare di ''A. naccarii'' (Osteichthyes. Acipenseridae) nel tratto pavese dei fiumi Po e Ticino|journal=Boll. Mus. Reg. Sci. Nat. Torino.|volume=8|issue=2|pages=429–439}}</ref> кои ги цицаат со своите беззабни усти; со оглед на денешната инвазија во По и другите реки на алохтониот вид ''[[Corbicula]]'', веројатно овие слатководни школки денес се важен плен. Во морето тие јадат гамариди, ракчиња, ракови, демерсални риби, [[мекотели]] (цефалоподи, гастроподи, школки) и растителна материја. <ref>{{Наведена книга|title=Contributo alla biologia degli storioni nelle acque italiane|last=D'Ancona|first=U.|publisher=Libreria dello Stato, Ministero dell'economia nazionale, direzione generale dell'agricoltura, Divisione V. Osservatorio di pesca di Fiumicino|year=1989|location=Roma}}</ref> Во двата случаи, анализата на дигестивниот тракт открила големо присуство на неорганска материја (песок, тиња, кал итн., дури и пластика) измешана со храна. == Екологија == [[Податотека:Acipenser_Naccarii_Acquario_Milano_20091.JPG|лево|мини|''A. naccarii'' во Миланскиот аквариум]] Типично живеалиште на ''H. naccarii'' се големи, длабоки реки со силна струја, кои течат во Јадранското Море, главно во неговиот северозападен дел. Во морето живее во [[Лагуна|лагуни]] и близу до [[Естуар|естуарите]], главно на калливи и песочни подлоги, на длабочина од 10 до 40 метри. Младите јадрански есетри можат да се приспособат на [[соленост]] од 20–30‰, <ref>{{Наведено списание|last=Cataldi E., Ciccotti E., Di Marco P., Di Santo O., Bronzi P., Cataudella S.|year=1995|title=Acclimation trials of juvenile Italian sturgeon to different salinities: morpho-physiological descriptors|url=https://archive.org/details/journal-fish-biology_1995-10_47_4/page/609|journal=J. Fish Biol.|volume=47|issue=4|pages=609–618|bibcode=1995JFBio..47..609C|doi=10.1111/j.1095-8649.1995.tb01927.x|hdl-access=free}}</ref> за разлика од другите видови есетри. <ref>{{Наведено списание|last=Rodriguez A.|last2=Gallardo M.A.|last3=Gisbert E.|last4=Santilari S.|last5=Ibarz A.|last6=Sanchez J.|last7=Castello-Orvay F.|year=2002|title=Osmoregulation in juvenile Siberian sturgeon (''Acipenser baerii'')|url=https://archive.org/details/fish-physiology-and-biochemistry_2002_26_4/page/345|journal=Fish Physiology and Biochemistry|volume=26|issue=4|pages=345–354|bibcode=2002FPBio..26..345R|doi=10.1023/B:FISH.0000009263.83075.68}}</ref> Сепак, и покрај тоа што некои ''H. naccarii'' се заловени во Јадранското Море, докажано е дека оваа есетра тешко толерира висока соленост подолги периоди, поминувајќи кратки периоди во морски средини за активности на барање храна. <ref>{{Наведено списание|last=McKenzie D.J.|last2=Cataldi E.|last3=DiMarco P.|last4=Mandich A.|last5=Romano P.|last6=Ansferri S.|last7=Bronzi P.|last8=Cataudella S.|year=2001|title=Some aspects of osmotic and ionic regulation in Adriatic sturgeon (''Acipenser naccarii''). II. Morpho-physiological adjustments to hyperosmotic environments|journal=Journal of Applied Ichthyology|volume=15|pages=61–66|doi=10.1111/j.1439-0426.1999.tb00208.x|doi-access=free}}</ref> Ниската толеранција на солена вода со полна јачина претставува силно ограничување за миграција низ Јадранското Море каде што содржината на сол може да достигне до 37‰. <ref name=":1">{{Наведено списание|last=Ludwig A.|last2=Congiu L.|last3=Pitra C.|last4=Fickel J.|last5=Gesner J.|last6=Fontana F.|last7=Patarnello T.|last8=Zane L.|year=2003|title=Nonconcordant evolutionary history of maternal and paternal lineages in Adriatic sturgeon|url=https://archive.org/details/sim_molecular-ecology_2003-12_12_12/page/3253|journal=Journal of Applied Ichthyology|volume=12|issue=12|pages=3253–3264|bibcode=2003MolEc..12.3253L|doi=10.1046/j.1365-294x.2003.01999.x|pmid=14629343}}</ref> Понатаму, следејќи ги движењата на обележаните риби во некои ладни и оксигенирани реки во северна Италија (Пијава, Силе, Ливенца), било докажано дека ''H. naccarii'' редовно се движи во области каде што навлегувањето на сол од морето вклучува електрична спроводливост од 1000–4000 μS во водата (околу 0,6–2,5‰ соленост на {{Cvt|18|°C}}), под еднакви услови на другите променливи на животната средина. == Генетика == Испитувањата за генетската варијабилност на ''Huso naccarii'', базирана на [[Митохондриска ДНК|митохондриската]] и [[Јадрена ДНК|јадрената ДНК]], покажале дека есетрите од сливот на реката По се генетски разликуваат од оние од сливот на реката [[Бојана (река)|Буна (Бојана)]]. Значи, воведувањето на есетрите од реката По во реката Буна би ги загрозило генетските разлики помеѓу двете популации и затоа треба да се избегнува (доколку популацијата на Буна сè уште постои). == Статус == === Официјален статус === [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|Меѓународната унија за зачувување на природата]] (МУЗП) го оценува статусот на зачуваност на оваа риба како „[[критично загрозен вид]]“. Долго време, научниците известувале дека не е забележано мрестење во дивината. Сепак, голем број организации се загрижени во обидите да го зачуваат овој вид и е воспоставен модел за одгледување во заробеништво, со млади микрочипирани риби кои официјално се пуштаат во дивината од 2004 година, по проектите на ЕУ (Life03nat/IT/000113 и последователните); пред 2004 година, биле пуштени речиси само пост-ларви и многу мали есетри (од 1988 година), во време кога риболовот на есетри сè уште бил дозволен во Италија (до 1997 година) и алохтониот сом (''Silurus glanis'') бил на врвот на својата бројна експанзија во италијанските реки, па затоа стапката на преживување била исклучително ниска. Заробениот род за програмата за реинтродукција првично сочинувала околу 50 индивидуални риби. Јадранската есетра е [[Плоидност|тетраплоидна]] риба (има четири сета хромозоми) и истражувањата засновани на митохондријални и [[Микросателит|микросателитски]] информации се применуваат врз одгледувачкиот фонд за да се утврди како најдобро да се зголеми генетската разновидност на рибите што се користат во програмата за одгледување. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vU04znNZtUcC&pg=PA15|title=Advances in ''Acipenser'' Research and Application: 2012|publisher=Scholarly Editions|year=2012|isbn=978-1-4816-3075-7|pages=15–16}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Congiu L.|last2=Pujolar J.M.|last3=Forlani A.|last4=Cenadelli S.|last5=Dupanloup I.|last6=Barbisan F.|last7=Galli A.|last8=Fontana F.|year=2011|title=Managing Polyploidy in Ex Situ Conservation Genetics: The Case of the Critically Endangered Adriatic Sturgeon (''Acipenser naccarii'')|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=3|bibcode=2011PLoSO...618249C|doi=10.1371/journal.pone.0018249|pmc=3066226|pmid=21483472|doi-access=free}}</ref> Истражувачите објавиле дека, и покрај ослободувањето на риби одгледувани во заробеништво, не биле забележани знаци на мрестење во дивината; сепак, имајќи предвид дека на јадранската есетра ѝ се потребни најмалку дванаесет години за да достигне сексуална зрелост и ги созрева гонадите во наизменични години, и имајќи предвид дека ослободувањето на мали риби во заробеништво започнало во текот на 2004 година, веројатно било прерано да се бараат диви младенчиња во времето на објавувањето на извештајот (2011). За југозападната популација, било објавено дека јадранската есетра последен пат била видена во [[Грција]] во текот на 1977 година, а во [[Албанија]] во 1997 година во реката Буна, но оттогаш не е видена таму; меѓутоа, во 2003 година, едно истражување објавило генетски податоци за неколку примероци, особено уловени во реката Буна, под вливот во [[Скадарско Езеро|Скадарското Езеро]]. Примероците може да се видат во неколку држани аквариуми, како што се [[Милански аквариум|Миланскиот аквариум]], аквариумот Финистерае, аквариумот на реката По и оазата Сант'Алесио во [[Ломбардија]]. === Сегашна состојба (2020) === Во неодамнешното минато, рибарите на сом фаќале, снимале и пуштале зрели примероци од јадранска есетра во реката По и други реки, како и многу големи, стари риби (на пример, [https://www.youtube.com/watch?v=11s40X1YiK0], [https://www.youtube.com/watch?v=P2FKhnAFoE8], [https://www.youtube.com/watch?v=bN45R92idGc] ). <ref name="pesca">{{Наведена мрежна страница|url=http://milano.corriere.it/foto-gallery/cronaca/15_novembre_04/storione-gigante-pescato-po-3464fb68-8320-11e5-a218-19a04df8a451.shtml|title=Storione gigante pescato nel Po|last=Grisendi|first=Y.|date=2 November 2015|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=5 November 2015}}</ref> По изградбата на браната Изола Серафини, во 2018 година започнал проектот GRAIA (Gestione Ricerca Ambientale Ittica Acque) и денес камера континуирано го следи преминувањето на рибите низ споменатата скала. Меѓу милиони риби, забележани се зрели примероци од јадранска есетра. Фаќањето на млади риби без микрочипови, помали од оние што ги пуштаат истражувачите и властите во дивината, е показател дека јадранската есетра природно се мрестила во италијанските реки. <ref>{{Наведена книга|url=http://www.progettostorionecobice.it/Documenti/Relazione_finale_Storioni_13_6_2017.pdf|title=Progetto di recupero della specie endemica ''Acipenser naccarii'' (storione cobice) nei corsi d'acqua della regione Veneto - relazione conclusiva|last=F.I.P.S.A.S. - Comitato regionale veneto|first=Regione Veneto|publisher=Regione Veneto|year=2017}}{{Мртва_врска|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Молекуларните анализи покажале дека, меѓу тие риби, некои не биле поврзани со заробениот род, па се смета дека сè уште постои див род. === Закани === Главната закана со која се соочуваат јадранските есетри е [[Брана (градба)|изградбата на брани]], што вклучува фрагментација на живеалиштето и спречува трофични и мрестечки миграции. Изградбата на брана сериозно го модифицира живеалиштето на реката низводно и низводно за многу километри: низводно струјата може да биде многу бавна, со заматеност на водата, стратификација на водата и хипоксија или дури и аноксија на дното; низводно природата на подлогата може да се промени и водата може да биде потопла и хипоксична, па затоа репродуктивниот успех на есетрите може да биде многу низок или нула, а метаболизмот на младите може да биде многу стресен (над {{Cvt|23–25|°C}} за ''A. naccarii''). <ref>{{Наведено списание|last=Cataldi E.|last2=Di Marco P.|last3=Mandich A.|last4=Cataudella S.|year=1998|title=Serum parameters of Adriatic sturgeon ''Acipenser naccarii'' (Pisces: Acipenseriformes): effects of temperature and stress|journal=Comparative Biochemistry and Physiology|volume=Part A|issue=121|pages=351–354|doi=10.1016/S1095-6433(98)10134-4}}</ref> Пред изградбата на некои рибни скали на главните водотеци, повеќето (ако воопшто ги имало) од традиционалните области за мрестење во сливот на реката По не биле достапни за јадранските есетри со децении, а тоа вклучувало и пад на дивите популации на ''H. naccarii'', како и на други видови есетри ([[Европска морска есетра|''A. sturio'']], ''[[Моруна|Huso huso]]'') во Јадранското Море. Единственото погодно преостанато живеалиште за мрестење било во близина на [[Утока|вливот]] на реката По со некои од нејзините притоки. Друг важен проблем е загадувањето на реките со индустриски отпадни води, земјоделски отпадни води и цивилни отпадни води. Во текот на 20 век, прекумерниот риболов на возрасни и пред сè незрели есетри била уште една важна причина за намалувањето на дивиот фонд на ''A. naccarii''. И покрај тоа што денес е заштитен вид, нелегалниот риболов од страна на ловокрадците во моментов е една од главните закани во сливот на реката По (на пример, [https://www.affaritaliani.it/cronache/bracconieri-romeni-condannati-ma-l-ecocidio-dei-fiumi-italiani-continua-590411.html], [https://www.polesine24.it/rovigo/2018/06/19/gallery/bracconaggio-nel-po-11-denunciati-una-tonnellata-di-pesce-sequestrata-28305/]), особено штетен кога помалите риби се ловат пред да достигнат зрелост и да се размножат барем еднаш. Нелегалното фаќање со џиновски мрежи поставени близу до естуарите може да претставува голема закана, како и комерцијалниот риболов во морето и лагуните. Предаторството на младите од страна на [[Голем корморан|големите корморани]] е уште еден важен проблем: италијанските зимски популации на овие птици се исклучително бројни и се зголемуваат секоја година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.piemonteparchi.it/cms/index.php/natura/item/631-la-carica-dei-cormorani|title=Natural Parks of Piemonte Region – Official website}}</ref> па затоа голем дел од нив се селат кон реките и езерата, поради бројната заситеност на крајбрежните области. <ref>{{Наведено списание|last=Baccetti N., Giunti M.|year=2002|title=Dinamica di insediamento e struttura della popolazione di Cormorano (''Phalacrocorax carbo'') svernante in Italia|journal=I.N.F.S., Relazione Finale del Progetto di Ricerca 4C-155, Contributi Ricerca Scientifica L. 41/82, IV Piano Triennale, Tematica C.1.4.}}</ref> Јадранските есетри се соочуваат и со конкуренција од сомот, кој го проширил својот [[ареал]] во [[Западна Европа]]; сепак, сомот коегзистира со многу видови есетри во својот роден ареал. Се претпоставува дека, бидејќи нивниот број се намалува, тие би можеле да бидат погодени од ефектот Али, кој постулира дека стапката на раст на рибата е намалена при ниска густина на популацијата; сепак, не е објавена никаква студија за ефектот Али врз ''A. naccarii''. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Јадранско Море]] [[Категорија:Есетри]] tputzbacjioyiwpia7vczbwpbxoqim2 Фосфоглицерат киназа 0 1383229 5630688 5612648 2026-09-21T12:21:10Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630688 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ензим|name=Phosphoglycerate kinase|EC_number=2.7.2.3|CAS_number=9001-83-6|GO_code=0004618|image=Phosphoglycerate_kinase_3PGK.png|width=|caption=}}{{Инфокутија Семејство белковини|Symbol=PGK|Name=Phosphoglycerate kinase|image=PDB 3pgk EBI.jpg|width=|caption=Structure of yeast phosphoglycerate kinase.<ref name="pmid6765200">{{cite journal | vauthors = Watson HC, Walker NP, Shaw PJ, Bryant TN, Wendell PL, Fothergill LA, Perkins RE, Conroy SC, Dobson MJ, Tuite MF | title = Sequence and structure of yeast phosphoglycerate kinase | journal = The EMBO Journal | volume = 1 | issue = 12 | pages = 1635–40 | year = 1982 | pmid = 6765200 | pmc = 553262 | doi = 10.1002/j.1460-2075.1982.tb01366.x}}</ref>|Pfam=PF00162|InterPro=IPR001576|SMART=|PROSITE=PDOC00102|SCOP=3pgk|TCDB=|OPM family=|OPM protein=}}'''Фосфоглицерат киназа''' (EC 2.7.2.3) (Фосфоглицерат киназа1) е [[ензим]] кој катализира реверзибилен трансфер на фосфатна група од 1,3-бисфосфоглицеринска киселина (1,3-BPG) во аденозин дифосфат (ADP) произведувајќи 3-фосфоглицеринска киселина (3-PG) и аденозин трифосфат (ATP): Како и повеќето други [[Киназа|кинази,]] претставува [[трансфераза]]. Фосфоглицерат киназа е главен ензим што се користи во [[Гликолиза|гликолизата]], во првиот чекор на добивање на ATP од гликолитичкиот пат. Во [[Гликонеогенеза|глуконеогенезата]], реакцијата катализирана од Фосфоглицерат киназа се одвива во спротивниот правец, генерирајќи ADP и 1,3-BPG. Кај човекот, досега се идентификувани два изозими на фосфоглицерат киназа, фосфоглицерат киназа 1 и фосфоглицерат киназа 2. Изозимите имаат 87-88% идентичен состав [[Аминокиселина|на аминокиселинската]] секвенца и иако се структурно и функционално блиски, тие поседуваат различни локализации: Фосфоглицерат киназа2, кодиран од страна на автозомен ген, е уникатен за мејотичките и постмејотичките [[Сперматогенеза|сперматогени]] клетки, додека Фосфоглицерат киназа1, чиј ген е сместен на [[X-хромозом|X-хромозомот]], е сеприсутен во сите клетки.<ref name="Chiarelli2012">{{Наведено списание|year=2012|title=Molecular insights on pathogenic effects of mutations causing phosphoglycerate kinase deficiency|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=2|bibcode=2012PLoSO...732065C|doi=10.1371/journal.pone.0032065|pmc=3279470|pmid=22348148|doi-access=free}}</ref> == Биолошка функција == Фосфоглицерат киназа е присутен во сите живи организми како еден од двата ензими што учествуваат во создавање на ATP во гликолизата. Во глуконеогениот пат, Фосфоглицерат киназа ја катализира спротивната реакција. Под биохемиски стандардни услови, гликолитичката насока е таа која што се фаворизира. Во Калвиновиот циклус кај [[Фотосинтеза|фотосинтетските]] организми, Фосфоглицерат киназа катализира фосфорилација на 3-PG, произведувајќи 1,3-BPG и ADP, како дел од реакциите што ја регенерираат рибулоза-1,5-бисфосфатот. Приметено е дека Фосфоглицерат киназа поседува тиол [[Оксидоредуктаза|оксиредуктазна]] активност врз плазминот, што доведува до создавање на ангиостатин, кој ја инхибира ангиогенезата и растот на туморот. Исто така, било покажано дека ензимот учествува во [[Репликација на ДНК|репликацијата и поправката на ДНК]] во [[Клеточно јадро|јадрата]] на клетките кај цицачите.<ref name="Hogg">{{Наведено списание|date=December 2000|title=Phosphoglycerate kinase acts in tumour angiogenesis as a disulphide reductase|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-12-14_408_6814/page/869|journal=Nature|volume=408|issue=6814|pages=869–73|bibcode=2000Natur.408..869L|doi=10.1038/35048596|pmid=11130727}}</ref> Човечкиот изозим на Фосфоглицерат киназа2, кој се јавува само за време на сперматогенезата, се покажал како неопходен за функционалноста на спермата кај глувците.<ref>{{KEGG enzyme|2.7.2.3}}</ref> == Структура == === Преглед === Фосфоглицерат киназа се среќава кај сите живи организми и неговата секвенца е добро зачувана во текот на еволуцијата. Ензимот се јавува како [[мономер]] од 415 амино-киселнински [[Аминокиселина|остатоци]] што содржи два домени со приближно еднаква големина што одговараат на N-терминалниот и C-терминалниот крај на протеинот.<ref name="Dhar">{{Наведено списание|date=October 2010|title=Structure, function, and folding of phosphoglycerate kinase are strongly perturbed by macromolecular crowding|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-10-12_107_41/page/17586|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=107|issue=41|pages=17586–91|bibcode=2010PNAS..10717586D|doi=10.1073/pnas.1006760107|pmc=2955104|pmid=20921368|doi-access=free}}</ref> 3-фосфоглицератот(3-PG) се врзува за N-терминалот, додека нуклеотидните супстрати, MgATP или MgADP, се врзуваат за C-терминалниот домен на ензимот. Оваа проширена структура со два домени е поврзана со големи конформациски промени, слични на оние што се наоѓаат кај [[Хексокиназа|хексокиназата]].<ref name="pmid10593256">{{Наведено списание|year=1999|title=Folding funnels and conformational transitions via hinge-bending motions|url=https://zenodo.org/record/1232593|journal=[[Cell Biochemistry and Biophysics]]|volume=31|issue=2|pages=141–64|doi=10.1007/BF02738169|pmid=10593256}}</ref> Двата домени на протеинот се одделени со пукнатина и поврзани со две [[алфа-завојница]].<ref name="Chiarelli2012">{{Наведено списание|year=2012|title=Molecular insights on pathogenic effects of mutations causing phosphoglycerate kinase deficiency|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=2|bibcode=2012PLoSO...732065C|doi=10.1371/journal.pone.0032065|pmc=3279470|pmid=22348148|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChiarelliMoreraBianchiFermo2012">Chiarelli LR, Morera SM, Bianchi P, Fermo E, Zanella A, Galizzi A, Valentini G (2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3279470 "Molecular insights on pathogenic effects of mutations causing phosphoglycerate kinase deficiency"]. ''PLOS ONE''. '''7''' (2) e32065. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2012PLoSO...732065C 2012PLoSO...732065C]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1371/journal.pone.0032065|10.1371/journal.pone.0032065]]</span>. [[PubMed Central|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3279470 3279470]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22348148 22348148].</cite></ref> Во јадрото на секој домен се наоѓа 6-верижна паралелна [[бета-плоча]] опкружена со алфа-хеликси. Двата лобуси се способни за независно склопување, што е во согласност со појавата на меѓупроизводи на патеката на склопување со преклопен еден домен.<ref name="pmid2124145">{{Наведено списание|year=1990|title=Flexibility and folding of phosphoglycerate kinase|url=https://archive.org/details/sim_biochimie_june-july-1990_72_6-7/page/417|journal=Biochimie|volume=72|issue=6–7|pages=417–29|doi=10.1016/0300-9084(90)90066-p|pmid=2124145}}</ref><ref name="Zerrad11">{{Наведено списание|date=April 2011|title=A spring-loaded release mechanism regulates domain movement and catalysis in phosphoglycerate kinase|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2011-04-22_286_16/page/14040|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=286|issue=16|pages=14040–8|doi=10.1074/jbc.M110.206813|pmc=3077604|pmid=21349853|doi-access=free}}</ref> Иако врзувањето на кој било супстрат предизвикува конформациска промена, само преку врзувањето на двата супстрати се случува затворање на домените, што доведува до трансфер на фосфатната група.<ref name="Chiarelli2012" /> === Улога на магнезиум === [[Магнезиум|Магнезиумовите]] јони нормално се комплексираат со фосфатните групи, во нуклеотидните супстрати на Фосфоглицерат киназа. Познато е дека при отсуство на магнезиум, не се јавува ензимска активност.<ref name="Varga">{{Наведено списание|date=December 2012|title=Importance of aspartate residues in balancing the flexibility and fine-tuning the catalysis of human 3-phosphoglycerate kinase|journal=Biochemistry|volume=51|issue=51|pages=10197–207|doi=10.1021/bi301194t|pmid=23231058}}</ref> [[Валентност|Двовалентниот]] метален јон им помага на ензимските лиганди да ги заштитат негативните полнежи на сврзаната фосфатна група, дозволувајќи да се случи нуклеофилниот напад; оваа стабилизација на полнежот е типична карактеристика на реакцијата на фосфотрансфер.<ref>{{KEGG enzyme|2.7.2.3}}</ref> Се претпоставува дека јонот може да го индуцира и затворањето на домените кога Фосфоглицерат киназа ги врзал двата супстрати.<ref name="Varga" /> == Механизам == [[Податотека:PGK_Mechanism.jpg|мини|Механизам на фосфоглицерат киназа во гликолизата.]] Кога не е врзан ниту еден субстрат, Фосфоглицерат киназа постои во „отворена“ конформација. Откако и триозниот и нуклеотидниот супстрат ќе се врзат за N-терминалниот и C-терминалниот домен, соодветно, се случува обемно движење на свиткување, приближувајќи ги домените и нивните врзани супстрати и доведувајќи до „затворена“ конформација.<ref>{{KEGG enzyme|2.7.2.3}}</ref> Потоа, во случај на директна гликолитичка реакција, бета-фосфатот на ADP иницира нуклеофилен напад врз 1-фосфатот на 1,3-BPG. Lys219 на ензимот ја води фосфатната група до супстратот. Фосфоглицерат киназа поминува низ преодна состојба со стабилизиран полнеж, која е поповолна во однос на распоредот на сврзаниот супстрат во затворениот ензим, бидејќи кај преодната состојба, сите 3 фосфатни кислороди се стабилизирани со помош на лиганди, за разлика од само два стабилизирани кислородни атоми во почетната врзана состојба.<ref>{{KEGG enzyme|2.7.2.3}}</ref> == Регулација == Ензимот се активира со помош на ниски концентрации на разни мултивалентни анјони, како што се пирофосфатот, сулфатот, фосфатот и цитратот. Високите концентрации на MgATP и 3-PG го активираат фосфоглицерат киназа, додека Mg2+ јоните при високи концентрации неконкурентно го инхибираат ензимот.<ref name="LarssonR-1967">{{Наведено списание|date=Jan 1967|title=Kinetic studies on the reaction catalyzed by phosphoglycerate kinase. II. The kinetic relationships between 3-phosphoglycerate, MgATP2-and activating metal ion|journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Enzymology|volume=132|issue=1|pages=33–40|doi=10.1016/0005-2744(67)90189-1|pmid=6030358}}</ref> Фосфоглицерат киназа покажува широка специфичност во однос на нуклеотидните супстрати.<ref name="Varga_nuc">{{Наведено списание|date=June 2011|title=Nucleotide promiscuity of 3-phosphoglycerate kinase is in focus: implications for the design of better anti-HIV analogues|journal=Molecular BioSystems|volume=7|issue=6|pages=1863–73|doi=10.1039/c1mb05051f|pmid=21505655}}</ref> Неговата активност е инхибирана од страна на салицилати, кои се чини дека го имитираат нуклеотидниот супстрат на ензимот.<ref>{{KEGG enzyme|2.7.2.3}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * Phosphoglycerate+kinase at the U.S. National Library of Medicine Medical Subject Headings (MeSH) * [https://web.archive.org/web/20060902055907/http://www.biochem.arizona.edu/classes/bioc462/462a/NOTES/ENZYMES/pgk.html Illustration at arizona.edu] [[Категорија:Гликолиза]] [[Категорија:Биохемија]] [[Категорија:Метаболизам]] [[Категорија:Протеини]] 4sgnkomzwzss3m0orffzmxgrgumluuy Ариане Радлер 0 1387621 5630883 5517927 2026-09-22T03:07:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630883 wikitext text/x-wiki '''Ариане Радлер''' (родена на 20 јануари 1995 година) — [[Алпско скијање|алпска скијачка]] од [[Австрија]] која настапува на [[Светски куп во алпско скијање|Светскиот куп]]. Родена е во [[Брегенц]], [[Форарлберг]], и специјализира во брзинските дисциплини [[спуст]] и [[супервелеслалом]]. Таа го освоила златниот медал во екипната комбинирана дисциплина во спуст на [[Зимски олимписки игри 2026|Зимските олимписки игри 2026]] година, заедно со [[Катарина Хубер]] како нејзина партнерка во [[слалом]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://medias2.fis-ski.com/pdf/2026/AL/5182/2026AL5182.pdf|title=Women's Team Combined - Final Results|publisher=[[Меѓународна скијачка федерација]]|accessdate=24 февруари 2026}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Радлер, Ариане}} [[Категорија:Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2026]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Австриски спортисти]] [[Категорија:Натпреварувачи на Зимските олимписки игри 2026]] 2nd47zn4ldp1c9b9utoudbwfs9iq5cv Алберт Ферер 0 1390154 5630800 5534118 2026-09-21T19:34:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630800 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Ферер | fullname = Алберт Ферер Љопис<ref name=Profile>{{WorldFootball.net|albert-ferrer}}</ref> | image = [[Податотека:Albert Ferrer Liverpool vs Chelsea CL 08 cropped.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.70}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1970|6|6}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = [[Барселона]] | countryofbirth = [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2003 <small>(33 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Barcelona}} | years1 = 1988-1990 | caps1 = 48 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Barcelona B}} | years2 = 1990 | caps2 = 17 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Tenerife}} | years3 = 1990-1998 | caps3 = 204 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Barcelona}} | years4 = 1998-2003 | caps4 = 76 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Chelsea}} | nationalyears1 = 1988 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 1988-1989 |nationalcaps2 = 3 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|Шпанија 19]] | nationalyears3 = 1989-1990 |nationalcaps3 = 5 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears4 = 1990-1991 |nationalcaps4 = 2 |nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears5 = 1991-1992 |nationalcaps5 = 6 |nationalgoals5 = 0 |nationalteam5 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears6 = 1991-1999 |nationalcaps6 = 36 |nationalgoals6 = 0 |nationalteam6 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2010-2011 |managerclubs1 = {{Fb team Vitesse}} | manageryears2 = 2014 |managerclubs2 = {{Fb team Cordoba}} | manageryears3 = 2015 |managerclubs3 = {{Fb team Mallorca}} }} '''Алберт Ферер Љопис''' (роден на [[6 јуни]] [[1970]] година, во [[Барселона]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. ==Технички карактеристики== Брз и цврст одбранбен играч,<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/spain/squad/743481.stm|title=Albert Ferrer|publisher=[[BBC Sport]]|access-date=17 December 2009}}</ref> чија омилена улога била [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|десен бек]] иако можел да игра на било која позиција во одбранбената линија. ==Клупска кариера== Роден во [[Барселона]], Ферер ја започнал својата кариера во [[ФК Барселона|истоимениот клуб]] на 13-годишна возраст. Напредувајќи низ младинските категории на клубот, во 1988 година, тој ги одиграл првите натпревари како професионален фудбалер со [[ФК Барселона Атлетик|вториот тим на Барселона]]. После една ипол сезона, во јануари 1990, тој се преселил во [[ФК Тенерифе|Тенерифе]] со кој дебитирал во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]].<ref>{{cite news|url=https://cordopolis.eldiario.es/blogopolis/el-cuarto-de-las-botas/chapi-ferrer-obrero-brillaba_1_7159064.html|title='Chapi' Ferrer, el obrero que más brillaba|trans-title='Chapi' Ferrer, the handyman who shined the most|newspaper=[[elDiario.es|El Diario]]|first=Paco|last=Merino|language=es|date=19 February 2014|access-date=24 March 2023}}</ref><ref name=ED>{{cite news|url=https://www.marca.com/futbol/2017/09/27/59cb8811e5fdea7d1a8b45bc.html|title=¿Qué fue de Albert Ferrer?|trans-title=What happened to Albert Ferrer?|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|language=es|date=27 September 2017|access-date=24 March 2023}}</ref> [[Податотека:AmorFerrerMussonsGuardiola.jpg|thumb|left|Ферер (втор од лево) во дресот на [[ФК Барселона|Барселона]] во 1992]] Откако во сезоната 1989-1990 одиграл 17 натпревари за Тенерифе и оставил добар впечаток во шпанската врвна дивизија, во летото 1990 година, Ферер се вратил во Барселона каде бил приклучен во првиот тим. Дебитирал во дресот на Барселона на 1 септември 1990, во победата со 1-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Espanyol}}. Од тој момент, Ферер станал редовен стартер на позицијата десен бек на ''„Блауграна“'' во текот на следните осум години,<ref name=ED/> во кој одиграл вкупно 301 натпревар и постигнал 3 гола. Во тој период додека Ферер играл за Барселона, каталонскиот тим освоил многу трофеи: пет [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпански првенства]], една [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]] ([[Куп на шампиони 1991-1992|1992]]), еден [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]] ([[УЕФА Куп на победниците на куповите 1996-1997|1997]]), два [[Фудбалски куп на Шпанија|шпански купа]], четири [[Суперкуп на Шпанија|шпански суперкупа]] и два [[Суперкуп на УЕФА|Европски суперкупа]]. Тој освоил 17 официјални трофеи (15-те веќе споменати, плус два [[Фудбалски куп на Каталонија|Каталонски купови]] во 1991 и 1993 година) со дресот на Барса, изедначен со [[Хосе Рамон Алексанко]]: во рангирањето на најодликуваните ''„Барселонисти“'' двајцата се рангирани на второто место, веднаш зад [[Гилермо Амор]] (19 титули). По зголемувањето на [[Холандија|холаднското]] влијание во Барселона предводено од [[Луј ван Гал]], Ферер бил приморан да замине од клубот потпишувајќи договор со [[ФК Челси|Челси]] во јуни 1998.<ref>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/1998/06/10/deportes/897429613_850215.html|title=Ferrer llega a un acuerdo con el Chelsea por 600 millones|trans-title=Ferrer reaches agreement with Chelsea for 600 million|newspaper=El País|first=Ramón|last=Besa|language=es|date=9 June 1998|access-date=13 April 2020}}</ref> Тој брзо се етаблирал во [[Лондон|лондонската]] екипа, помагајќи им да се квалификуваат за Лигата на шампионите во неговата [[Премиер лига на Англија 1998-1999|прва сезона]]; следната година, тој го освоил [[ФА куп 1999-2000|ФА купот]] со Челси (иако не настапил во [[Финале на ФА купот во 2000 година|финалето]] поради повреда)<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/spain/753292.stm|title=Ferrer agonises over Euro 2000 chances|publisher=BBC Sport|date=18 May 2000|access-date=10 April 2020}}</ref> и стигнал до [[УЕФА Лига на шампиони 1999-2000|четвртфиналето]] на Лигата на шампионите, каде настапил во 14 од 16 натпревари,<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1981886-drogba-zola-gullit-and-chelseas-25-greatest-foreign-imports#slide0|title=Drogba, Zola, Gullit and Chelsea's 25 greatest foreign imports|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Garry|last=Hayes|date=6 March 2014|access-date=13 April 2020}}</ref> и го постигнал својот единствен гол за клубот во победата со 2–0 над [[ФК Херта Берлин|Херта Берлин]].<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-champions-league--chelseas-big-night-is-spoiled-by-sutton-1123414.html|title=Chelsea's big night is spoiled by Sutton|newspaper=[[The Independent]]|first=Glenn|last=Moore|date=3 November 1999|access-date=6 November 2009|url-status=live|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203132443/http://www.independent.co.uk/sport/football-champions-league--chelseas-big-night-is-spoiled-by-sutton-1123414.html|archive-date=3 December 2009}}</ref> Комбинација од повреди<ref name=Retire>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/3011409.stm|title=Ferrer set to retire|publisher=BBC Sport|date=8 May 2003|access-date=17 December 2009}}</ref> и политиката на ротација на тимот на менаџерот [[Џанлука Вијали]] ги ограничила можностите за игра на Ферер во [[Премиер лига на Англија 2000-2001|сезоната 2000–2001]] во која тој одиграл само 14 првенствени натпревари. Челси [[Финале на ФА купот во 2002 година|стигнале до уште едно финале на ФА купот]] во [[ФА куп 2001–2002|2002]] – кое Ферер повторно го пропуштил, но овојпат поради тоа што не бил избран, и покрај тоа што играл во полуфиналето против [[ФК Фулам|Фулам]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/apr/15/match.sport12|title=Terry bundles the Blues to Cardiff|newspaper=[[The Guardian]]|first=Jon|last=Brodkin|date=15 April 2002|access-date=10 April 2020}}</ref> Откако не бил омилен и се соочил со силна конкуренција од помладите соиграчи, тој одиграл само седум натпревари во последните две години и заминал во мај 2003 година по истекот на неговиот договор, после 113 одиграни натпревари за ''„Сините“''. Набрзо потоа, тој се пензионирал на возраст од 33 години.<ref name=Retire/> ==Репрезентативна кариера== Ферер одиграл 36 натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]],<ref>{{cite news|url=https://cronicaglobal.elespanol.com/deportes/once-futbolistas-catalanes-seleccion-espanola_148970_102.html|title=El once más catalán de la selección española|trans-title=The Spanish national team's most Catalan XI|newspaper=[[El Español]]|first=José Carlos|last=Naranjo|language=es|date=15 June 2018|access-date=24 March 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324183507/https://cronicaglobal.elespanol.com/deportes/once-futbolistas-catalanes-seleccion-espanola_148970_102.html|archive-date=24 March 2023}}</ref> за која дебитирал на 4 септември 1991 година во [[Пријателски натпревар|пријателски натпревар]] против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] во [[Овиедо]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1991/09/05/pagina-7/1245811/pdf.html|title=Tiempo de llorar, tiempo de soñar|trans-title=A time to cry, a time to dream|newspaper=Mundo Deportivo|first=Fabián|last=Ortiz|language=es|date=5 September 1991|access-date=20 March 2014|archive-date=2018-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001114543/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1991/09/05/pagina-7/1245811/pdf.html|url-status=dead}}</ref> Следната година, тој бил дел од [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|олимписката репрезентација]] која го освоила златниот медал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона|неговиот роден град]].<ref>{{cite web|url=http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|title=El triunfo en el fútbol, broche de oro para España en Barcelona 92|trans-title=Football win, icing on the cake for Spain in Barcelona 92|publisher=Dame Un Silbidito|language=es|date=April 2010|access-date=30 May 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320202410/http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|archive-date=20 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|title=La Roja de 1992, nuestra medalla de oro Olímpica|trans-title=1992's ''La Roja'', our Olympic gold medal|publisher=[[Antena 3 (Spain)|Antena 3]]|language=es|date=3 July 2012|access-date=13 July 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010943/http://blogs.antena3.com/el-blog-de-miss-forty/roja-1992-nuestra-medalla-oro-olimpica_2012070300083.html|archive-date=10 July 2018}}</ref> Потоа, Ферер станал редовен играч во сениорската репрезентација; бил повикан за [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство 1994]]<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2017/11/10/mas_futbol/1510327385_917738.html|title=¿Qué fue de los jugadores de la Selección en el Mundial del 94?|trans-title=What happened to the national team players in the 94 World Cup?|newspaper=[[Diario AS]]|first=Mayca|last=Jiménez|language=es|date=10 November 2017|access-date=24 March 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324182206/https://as.com/futbol/2017/11/10/mas_futbol/1510327385_917738.html|archive-date=24 March 2023}}</ref> каде ги одиграл сите натпревари на патот на репрезентацијата до четвртфиналето каде биле поразени од Италија со 2-1. Откако го пропуштил [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]], тој настапил на својот втор Мундијал во кариерата на [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]], каде забелеал само еден настап во поразот со 2-3 од [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија]] во првиот натпревар од групната фаза.<ref>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/1998/06/14/deportes/897775241_850215.html|title=Desplome de España|trans-title=Spain crash|newspaper=El País|first=Santiago|last=Segurola|language=es|date=14 June 1998|access-date=24 March 2023}}</ref> Неговиот последен натпревар за Шпанија бил поразот со 0-2 од {{NazNB|FUrep|ARG}} во пријателски натпревар одигран во [[Севиља]] на 17 ноември 1999 година. ==Титули== ===Клупски=== ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 5 : 1990–1991, 1991–1992, 1992–1993, 1993–1994, 1997–1998 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 2 : 1996–1997, 1997–1998 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 4 : 1991, 1992, 1994, 1996 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 1991-1992 *'''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : 1 : 1996–1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 2 : 1992, 1997 ; Челси * '''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : 1999-2000 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Черити Шилд]]''' : 1 : 2000 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1998 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://hr.soccerway.com/igrac/ferrer-albert/4tkJKQgp/ Алберт Ферер на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/albert-ferrer/profil/spieler/3152 Алберт Ферер на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/191045/albert-ferrer Алберт Ферер на espn] *[https://www.whoscored.com/players/468453/show/albert-ferrer Алберт Ферер на whoscored] {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ферер, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тенерифе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Луѓе од Барселона]] [[Категорија:Живи луѓе]] im7u1xdyk4ns9e1sjne5u0yuagdo479 Антивоени протести во Белград (1991-1992) 0 1391208 5630876 5592778 2026-09-22T01:27:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630876 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict |title = Антивоени протести во Белград |partof = [[Југословенски војни]] |image = Rim-Tuti-Tuki-Gile.jpg |image_size = 200px |caption = Срѓан Гојковиќ од [[Електрични оргазам]] настапува како дел од [[Римтутитуки]] |date = 1991 – 1992 |place = [[Белград]], [[Република Србија (1992–2006)|Србија]], [[Југославија]] |coordinates = |causes = [[Србија во Југословенските војни|Српска улога во Југословенските војни]] *[[Битката за Вуковар]] *[[Опсада на Дубровник]] *[[Опсада на Сараево]] *[[Пропаганда за време на југословенските војни|Воена пропаганда]] |goals = *Повлекување на трупите на [[ЈНА]] *[[Референдум]] за објавување на војна *Прекин на [[Регрутација|воена регрутација]] *Оставка на [[Слободан Милошевиќ]] *[[Слобода на медиумите]] |methods =Демонстрации] |status = |result = 50,000–200,000дезертери<br>100,000–150,000 регрутите емигрирале |side1 = Центар за антивоена акција<br/>''[[Римтутитуки]]''<br/>[[Жени во црно]]<br/>[[Центар за хуманитарно право]]<br/>[[Белградски круг]] |side2 = {{flagicon|Serbia and Montenegro}} Влада на [[Србија и Црна Гора|Југославија]]<br/>{{flagicon|Serbia|1991}} Влада на [[Република Србија (1992–2006)|Србија]] |side3 = |leadfigures1 = [[Милан Младеновиќ]]<br/>[[Рамбо Амадеус]]<br/>[[Зоран Костиќ (музичар)|Зоран Костиќ]]<br/>[[Богдан Богдановиќ (архитект)|Богдан Богдановиќ]]<br/>[[Наташа Кандиќ]] |leadfigures2 = {{flagicon|Serbia|1991}} [[Слободан Милошевиќ]]<br/>{{flagicon|SCG}} [[Добрица Ќосиќ ]] |leadfigures3 = |howmany1 = >150,000 |howmany2 = |casualties1 = |casualties2 = |injuries = |arrests = |detentions = |charged = |fined = |casualties_label = |notes = }} '''Антивоените протести во Белград во 1991–1992 година''' се одржале против избувнувањето на [[Хрватска војна за независност|војните во Хрватска]] и [[Босанска војна|Босна и Херцеговина]], а особено против [[Битка за Вуковар|битката за Вуковар]], [[Опсадата на Дубровник|блокадата на Дубровник]] и [[Опсада на Сараево|опсадата на Сараево]] од страна на [[Југословенска народна армија]]. Бројни јавни личности и илјадници граѓани учествувале во улични протести против [[Војна|војната]] и [[граѓанската непослушност]]. <ref name="republika">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/96/149/149-22.html|title=Petoljetka razaranja|date=|publisher=Yurope.com|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Дезертерството од [[Војска|војската]] и отпорот кон регрутацијата биле исто така многу изразени. Низ цела [[Србија]] во периодот 1991–1992 година имало голем отпор кон мобилизацијата (со околу двесте илјади дезертери), која била спроведена во [[Белград]]<nowiki/>со само околу 15% успех. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zamirzine.net/spip.php?article4101|title=RATNI VETERANI U BICI ZA SAMOPOŠTOVANJE (2. dio)|archive-url=https://web.archive.org/web/20070810175930/http://www.zamirzine.net/spip.php?article4101|archive-date=10. 8. 2007.|accessdate=17. 11. 2013.}}</ref> Покрај организираните протести, имало и индивидуален отпор кон војната. Во еден од најпознатите примери, резервистот Владимир Живковиќ возел [[тенк]] од фронтот во [[Вуковар]] назад кон Белград (околу 200), каде што го паркирал пред Федералното собрание во знак на протест против војната. {{Sfn|Stevanovic|2004}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=430350|title=Olakšavajuća okolnost|date=|publisher=Vreme.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203050437/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=430350|archive-date=3. 12. 2013.|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pescanik.info/content/view/4745/165/|title=Kratka povijest bosanskog biatlona|date=|publisher=Pescanik.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013945/http://www.pescanik.info/content/view/4745/165/|archive-date=3. 12. 2013.|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Најпознатите граѓански здруженија кои се спротивставиле на војната во тоа време биле „Жените во црно“, Центарот за антивоена акција и Белградскиот круг <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.republika.co.rs/492-493/20.html|title=Antiratne i mirovne ideje u istoriji Srbije i antiratni pokreti do 2000. godine|date=|publisher=Republika.co.rs|accessdate=22. 11. 2013.|archive-date=2022-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319044658/http://www.republika.co.rs/492-493/20.html|url-status=dead}}</ref>, а најпознатиот политичар кој се спротивставил на војната бил поранешниот српски претседател [[Иван Стамболиќ]]. == Отпор == [[Датотека:Milan_mladenovic.jpg|мини|[[Милан Младеновиќ]] на антивоен концерт во Белград.]] Кога започнала војната во Југославија, отпорот кон војната бил пружен на различни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.republika.co.rs/520-521/20.html|title=Glasilo građanskog samooslobađanja|date=|publisher=Republika|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Во [[Белград]], како и во цела [[Србија]], отпорот кон регрутацијата бил многу силен. Исто така, имало многу дезертери во сите редови на армијата. <ref name="libcom">{{Наведена мрежна страница|url=http://libcom.org/history/jugoslavija-od-smanjenja-plata-do-rata-wildcat|title=Jugoslavija: Od smanjenja plata do rata|date=25. 8. 2009.|publisher=Libcom.org|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Во Белград, илјадници млади мажи спиеле во различни станови секоја вечер за да избегнат воена регрутација. Според некои проценки, кога била издадена наредбата за масовна мобилизација, само 10% од повиканите одговориле. [[15 јули|На 15 јули]] [[1991]] година, неколку групи вклучени во заштитата на човековите права го формирале [[Центар за антивоена акција|Центарот за антивоена акција]], кој бил одговорен за поддршка на дезертерите и обезбедување правна помош. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-novine.com/drustvo/30207-Mir-mora-ima-pozitivan-sadraj.html|title=Mir mora da ima pozitivan sadržaj|date=22. 9. 2009.|publisher=E-novine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090923232222/http://www.e-novine.com/drustvo/30207-Mir-mora-ima-pozitivan-sadraj.html|archive-date=23. 9. 2009.|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Една од првите антивоени демонстрации била заеднички организирана од три женски организации (Женски парламент, Женско лоби и Женска партија) пред зградата на [[Народно собрание на Србија|српскиот парламент]]. Жените активистки во голема мера го претставувале 'рбетот на антивоеното движење во Србија. Антивоената група „[[Жени во црно]]“ покажала особена упорност во протестите против војната, чии членови редовно организирале јавни протести во следните години. <ref name="populizam">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2000/232/232_23.html|title=Demokratija i populizam|date=|publisher=Yurope.com|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://peacebuttons.info/E-News/peacehistoryoctober.htm|title=Peace History|date=|publisher=Peacebuttons.info|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Белградскиот антивоен маратон (БАМ) редовно се одржувал во белградскиот [[Театар „Душко Радовиќ“ - Белград|театар „Душко Радовиќ“]], во форма на антивоени трибини на кои учествувале многу граѓани и членови на новите антивоени групи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/98/179/179_20.HTM|title=10. godina »Republike«|date=|publisher=Yurope.com|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Антивоени и промировни колони наречени „Последното ѕвонче“ се движеле низ улиците и плоштадите. Протестот „Жолта лента“ бил организиран пред Федералното собрание. Протест „мировен прстен“ бил организиран околу Федералното собрание. Исто така, биле организирани антивоени концерти („Не сметајте на нас“). Поради опсадата на Вуковар, биле организирани многу антивоени протести. Биле организирани петиции против мобилизацијата за војната и за [[амнестија]] за оние кои одбиле да учествуваат во неа. Била организирана директна помош за оние кои избегнувале учество во војната. == Медиумска пропаганда == {{Цитат|Не сум поддржувач на мирот по секоја цена (...). Историјата на антисемитизмот нè научи доволно дека апстрактната пропаганда на пацифизмот го распосла црвениот тепих за геноцид.<ref>Politika, 16.08.1991.</ref>|Љубомир Тадиќ}}Медиумската воена пропаганда во пресрет на [[Распад на СФРЈ|распадот на СФРЈ]] била немилосрдна. Државните медиуми, под апсолутна контрола на [[Слободан Милошевиќ|владата на Милошевиќ]], ширеле [[шовинизам]], [[ксенофобија]] и омраза меѓу широките слоеви [[Срби|на српското]] население во [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|поранешна Југославија]]. <ref name="Estetika">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-novine.com/feljton/32262-Estetika-ratne-propagande.html|title=Estetika ratne propagande|date=17. 11. 2009.|publisher=E-novine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325134134/http://www.e-novine.com/feljton/32262-Estetika-ratne-propagande.html|archive-date=25. 3. 2010.|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Српските медиуми биле речиси целосно ориентирани кон мобилизирање на српската јавност за поддршка на [[Војни во Југославија|војната]] преку поттикнување негативни емоции како што се [[страв]] и омраза, без воопшто да се грижат за фактите или дури и техничките детали што би можеле да ја компромитираат таквата активност. Сè било измислено, од најстрашните злосторства до тврдењата дека [[Стјепан Месиќ|Стипе Месиќ]] носел брада за да ја скрие буквата „У“ истетовирана на лицето. <ref name="Politika falsifikata">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vreme.com/arhiva_html/431/8.html|title=Politika falsifikata|date=|publisher=Vreme.com|archive-url=https://www.webcitation.org/6DAs0sEYo?url=http://www.vreme.com/arhiva_html/431/8.html|archive-date=25. 12. 2012.|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> [[Хрвати|Хрватите]] честопати колективно биле нарекувани ''[[усташи]]'', а босанските [[Муслимани (народ)|муслимани]] биле погрдно нарекувани ''Балије'', кои српската пропаганда ги претставувала како насилни екстремисти и фундаменталисти. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slobodnaevropa.org/specials/al_kaida/index.htm|title=Al-Kai'da u Bosni i Hercegovini:Mit ili stvarna opasnost?|date=|publisher=Slobodnaevropa.org|accessdate=22. 11. 2013.|archive-date=2022-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228002754/https://docs.rferl.org/sh-SH/specials/al_kaida/index.htm|url-status=dead}}</ref> Српскиот печат тврдел дека властите во [[Сараево]] фрлаат српски деца на лавови во зоолошката градина. <ref>Niš i Ničija zemlja [http://www.bhdani.com/arhiva/247/opservatorij.shtml BH Dani] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130523032402/http://bhdani.com/arhiva/247/opservatorij.shtml |date=2013-05-23 }}</ref> Пропагандната измислица што оставила најдлабок белег била онаа за „40-те заклани бебиња од [[Вуковар]]“, во која се тврдело дека припадниците на [[Хрватска национална гарда|Хрватската национална гарда]] „''ги сечеле грлата на деца на возраст меѓу пет и седум години и ги фрлале во подрум''“. <ref name="Vukovar">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-novine.com/feljton/32294-Krvavi-medijski-pir-nad-izmiljenim-zloinima.html|title=“Večernje novosti” o zauzeću Vukovara|date=18. 11. 2009.|publisher=E-novine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324142131/http://www.e-novine.com/feljton/32294-Krvavi-medijski-pir-nad-izmiljenim-zloinima.html|archive-date=24. 03. 2010|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Многу волонтери заминале на бојното поле „''кога виделе што им се прави на српските деца''“. Државните медиуми на [[Србија и Црна Гора]] свесно и намерно ширеле дезинформации за „30.000 вооружени усташи и 7.000 терористи, вклучувајќи курдски платеници“, кои, заштитени од ѕидините на [[Дубровник]], подготвувале напад врз Црна Гора. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.index.hr/vijesti/clanak/svjedok-strugar-je-lagao-da-30-000-ustasa-napada-boku/181800.aspx|title=Svjedok: Strugar je lagao da 30.000 ustaša napada Boku|last=Piše: srijeda, 21.1.2004. 12:42|date=21. 1. 2004.|publisher=Index.hr|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> <ref name="Pavlovic">{{Наведена мрежна страница|url=http://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/soi/article/view/8001/7150|title=Reckoning: The 1991 Siege of Dubrovnik and the Consequences of the “War for Peace”|date=|publisher=Pi.library.yorku.ca|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Додека Југословенската народна армија [[Југословенска народна армија|(ЈНА)]] го гранатирала градот за време на [[опсадата на Дубровник]], официјалните информации биле дека Дубровник бил само блокиран и дека не се случувало бомбардирање или уништување на градот. [[Радио-телевизија Србија|Српската радиотелевизија]] прикажала слики од Дубровник со столбови чад, објаснувајќи дека локалното население горело автомобилски гуми за да симулира уништување на градот од војната. <ref name="Serbian Media is One-Man Show">{{Наведена мрежна страница|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A00EFDE133CF933A2575BC0A961958260&sec=&spon=&pagewanted=all#IVC|title=Serbian Media is One-Man Show|}}</ref> <ref name="ICTY Serbian TV Accuses Croats of burning tyres in Dubrovnik siege">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.un.org/icty/transe42/040303IT.htm#IVC|title=ICTY Serbian TV accuses Croats of burning tyres in Dubrovnik siege|}}</ref> Имало само неколку медиуми кои не биле под владина контрола. Се проценува дека медиумите под контрола на Милошевиќ достигнувале до повеќе од 3,5 милиони луѓе дневно. Со оглед на недостатокот на пристап до алтернативни вести, францускиот професор Де ла Брос верува дека отпорот кон воената пропаганда кај Србите бил изненадувачки висок, што се гледа од масовните антивоени протести, широко распространетото избегнување на регрутација и дезертерството од армијата. Се верува дека медиумите одиграле клучна улога во подготовката на [[Војни во Југославија|војната во поранешна Југославија]] и дека без нивно учество, масовните [[Воено злосторство|воени злосторства]] што следеле на територијата на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]] од страна на завојуваните страни не можеле да бидат извршени. Главните водачи на военоподбуцнувачката пропаганда биле новинари и уредници на [[Радио-телевизија Србија]], дневните весници „[[Политика (весник)|Политика]]“, „[[Политика експрес]]“ и „[[Вечерни новости]]“. == Протести == === Против опсадата на Вуковар === {{Цитат|Како што вели проф. Р. Самарџиќ, Србите отсекогаш имале висок процент на отпад. Срби кои дури и не се Срби.<ref name="autogenerated1">Politika, 2.08.1991.</ref>|Матија Беќковиќ}}[[Момо Капор]], академски сликар и писател, ја коментирал атмосферата во Белград во тоа време на следниов начин: Во времето на падот на [[Вуковар]], кон крајот на ноември [[1991]] година, граѓаните секоја вечер се собирале пред зградата на српското претседателство, одржувале вечерни бдеења и палеле свеќи за сите што загинале во војната. <ref name="Olovka">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html|title=Olovka piše mržnjom|date=18. 5. 2009.|publisher=E-novine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610204336/http://www.e-novine.com/region/region-hrvatska/19160-Olovka-pie-mrnjom.html|archive-date=10. 06. 2015|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> На платото во близина на Андриќевиот Венец се собрале „Жените во црно“, антивоени организации, граѓани и мажи, и била напишана книгата „ ''Гробница за Мирослав Миленковиќ“'', резервист кој се самоубил меѓу два строја, оние што оделе во Вуковар и дезертерите што го положиле оружјето. <ref name="Olovka" /> === Против опсадата на Дубровник === {{Цитат|Ми се чини дека во овој момент Белград, за жал, е вистински град од петта колона, полн со проблематични луѓе, кукавици, лажни пацифисти, поддржувачи на спротивниот табор, но не е целата земја Србија таа што може да си го дозволи тој луксуз во овој момент и да ја толерира таа менажерија на грбот од која може да ја истресе како онаа дива свиња од знамето на Караѓорѓе што ги треси досадните болви.<ref name="autogenerated1" />|Момо Капор, мај 1992.}}Антивоените протести „Да ја запреме омразата за да може војната да престане“ против [[Опсадата на Дубровник|бомбардирањето на Дубровник]] се одржале во Пионерскиот парк во [[Белград]], каде што, покрај граѓаните, учествувале и групи уметници, композитори, актери итн. На сцената, [[Мирјана Карановиќ]] и [[Раде Шербеџија]] заедно ја пееле „''Ја не могу против друга свог''“ (Не можам против мојот пријател). Исто така, била организирана петиција за Дубровник, потпишана главно од професори и студенти на [[Филозофски факултет - Белград|Филозофскиот факултет]] во Белград, со која се барало Дубровник да се деблокира. Демонстрантите потоа се упатиле кон Генералштабот, обидувајќи се да ја убедат војската во „злокобната природа на блокадата“. <ref name="republika"/> Учесниците во антивоените демонстрации го нагласиле традиционалното пријателство меѓу Дубровник и неговата [[Херцеговина|херцеговска]] заднина, наведувајќи примери за тоа како селата Конавли и Дубровничкото приморје, дури и за време на [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговското востание,]] обезбедиле засолниште за илјадници семејства од [[Попово Поле]], [[Билеќа]] и [[Стара Црна Гора]]. Исто така, било нагласено дека за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] Дубровник не само што собирал помош за [[Југословенски партизани|партизаните]], туку и им носел [[Сол (зачин)|сол]] и „сина галица“ на [[Народ|луѓето]] од Попово Поле за добиток и одгледување лозја. <ref name="republika"/> За време на [[опсадата на Дубровник]], белградскиот рок-музичар [[Милан Младеновиќ]] ја поканил публиката да оддаде минута молчење на неговите концерти во чест на бомбардираниот [[Дубровник]] и неговото население. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-novine.com/kultura/kultura-tema/31803-Predubok-trag-pod-levom-mikom.html|title=Predubok trag pod levom miškom|date=|publisher=E-novine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202234210/http://www.e-novine.com/kultura/kultura-tema/31803-Predubok-trag-pod-levom-mikom.html|archive-date=2. 12. 2013.|accessdate=22. 11. 2013.}}</ref> Речиси истовремено со протестите во Белград, црногорските граѓани во [[Цетиње]], предводени од Либералниот сојуз на Црна Гора, протестирале против учеството на црногорските војници во нападот на Дубровник со песната: „''Са Ловћена вила кличе, опрости нам Дубровниче''“. === Против опсадата на Сараево === {{Цитат|Бевме меѓу првите што им покажаа среден прст. Одеднаш, ние, најлошите, станавме синоним за најдоброто. Луѓето одеа некаде... Дали на бојното поле, дали во странство... Не знам.... Мир, брате, мир, тоа беше единственото решение за нас во тоа време.<ref name="6yka"/>|Зоран Костиќ Цане}}Во Белград имало луѓе кои ја сметале војната со [[Сараево]] за пострашна од кој било друг [[Хорор (филм)|ужас]], дека е речиси невозможно да се бомбардира градот што сите го сакале толку многу. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-novine.com/kolumna/petar-lukovic/62278-Beograd-postetnike.html|title=Beograd za postčetnike|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407073759/http://www.e-novine.com/kolumna/petar-lukovic/62278-Beograd-postetnike.html|archive-date=7. 4. 2012.|accessdate=17. 11. 2013.}}</ref> Кога започнала [[Босанска војна|војната во Босна и Херцеговина]], поединечни партии, разни невладини организации и групи граѓани организирале антивоени протести, на кои понекогаш присуствувале и десетици илјади луѓе. Во април [[1992]] година, без дозвола, членови на три култни српски рок бендови - [[Екатарина Велика|ЕКВ]], [[Електрични оргазам|Електрични Оргазам]] и [[Партибрејкерс]] - се возеле по улиците на [[Белград]] во камион, протестирајќи против војната, која беснеела во Босна и Херцеговина по Хрватска, со пораката „''Мир, брате, мир''“ и „''пукај помалку, еби повеќе''“. Тие биле исто така срдечно поддржани од [[Иван Стамболиќ]], истакнат противник на Слободан Милошевиќ, кој, како директор на Југословенската банка за меѓународна економска соработка (Јумбес), ги обезбедил парите за концертот и за изнајмување на веќе легендарниот камион. <ref name="6yka">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.6yka.com/novost/8131/manje-pucaj-vise-tucaj|title=Manje pucaj, više tucaj|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102161241/http://www.6yka.com/novost/8131/manje-pucaj-vise-tucaj|archive-date=2. 1. 2014.|accessdate=17. 11. 2013.}}</ref> Вториот концерт, кој, за разлика од првиот, имал дозвола за одржување, се одржал на [[Плоштад на Републиката (Белград)|Плоштадот на Републиката]], испраќајќи порака до властите „ ''S. O. S. мир или не сметајте на нас''“, повторно во режија на [[Радио Б92]]. Протестирајќи против [[Опсада на Сараево|опсадата и уништувањето на Сараево]], неколку антивоени групи, партии и поединци ја основале групата „''Живети у Сарајеву''“, која била активна во текот на целата војна. По повод опсадата и гранатирањето на Сараево, десетици илјади Белграѓани рашириле црни знамиња по целата главна улица. Групата „''Живети у Сарајеву''“ организирала испраќање разни видови помош до жителите на Сараево, посета на Сараево во средината на војната во јули [[1994]] година, а потоа и пристигнување на жителите на Сараево во Белград. == Реакции == === Против движењето за мир === [[Податотека:Добрица_Ћосић_(Dobrica_Chosich),_firct_President_of_Federal_Republic_of_Yugoslavia.jpg|мини|173x173пкс|[[Добрица Ќосиќ]] го нарекол мировното движење лага и морален кукавичлук, или „српски антисрбизам“.]] Водечките српски интелектуалци и академици на [[Српска академија на науките и уметностите|Српската академија на науките и уметностите]] честопати јавно зборувале против антивоеното движење. Српскиот академик [[Љубомир Тадиќ]] (татко на [[Борис Тадиќ]]) изјавил дека не е поддржувач на [[Мир|мирот]] по секоја цена, ако тоа води до [[Геноцид врз Србите во Втората светска војна|геноцид врз Србите]]:{{Цитат|Највпечатливиот момент беше оваа силна енергија што се појави и што можевме да ја видиме, ужасна желба да се запре злото. Она што го чувствувавме тогаш, мислам, беше двојно - од една страна, дека е можно да се запре војната и дека е можно да се спречи дивјаштвото, но во исто време, дека она што го правиме не е доволно.<ref name="6yka"/>|Веран Матиќ}}[[Добрица Ќосиќ]], академик на Српската академија на науките и уметностите и националистички идеолог, ја нарекол[[Пацифизам|пацифистичката]] реторика бесмислена лага и морален кукавичлук, или „српски антисрбизам“, во времето на избувнувањето на војната во Хрватска: [[Матија Беќковиќ]], академик на Српската академија на науките и уметностите и поет, осврнувајќи се на [[Радован Самарџиќ]], ги нареккол учесниците во мировното движење „ѓубре“, односно Срби кои дури и не се Срби: Се верува дека антивоените протести немале значително влијание. Антивоените акции немале големо влијание врз пошироката јавност; медиумите по контрола на власта ги бојкотирале или напаѓале, а независните медиуми ги потценувале. === Поддршка за движењето за мир === Лидерот на „[[Партбрејкерс]]“, [[Зоран Костиќ (музичар)|Зоран Костиќ Цане]], осврнувајќи се на мирните протести, изјавил: Директорот на Радио Б92, [[Веран Матиќ]], за тој период подоцна изјавил: Српскиот филозоф [[Радомир Константиновиќ]] отсекогаш го поддржувал движењето за мир и се спротивставувал на војната и военото поттикнување: == Последици == Воените власти им се заканувале на дезертерите и на оние кои одбиле регрутација со долги затворски казни според член 121 од тогашниот Кривичен законик на СФРЈ, кој дури предвидувал и [[смртна казна]] за дезертери кои побегнале од земјата. Некои од луѓето кои одбиле регрутација и јавно протестирал против мобилизацијата биле собрани од улиците, затворени 2 до 3 дена, а потоа испратени на фронтот за да ги расчистат минските полиња. == Во популарната култура == Антивоените протести се прикажани во неколку сцени од српскиот филм од 1996 година ''[[Убавите села убаво горат|„Убавите села убаво горат“]]'' . Режисерот [[Срѓан Драгоевиќ]] ги направил предмет на [[сатира]], што станал една од контроверзиите поврзани со филмот. Во Белград во [[2010|2010 година]], Младинската иницијатива за човекови права организирала концерт на отворено по повод 18-годишнината од антивоените протести и создавањето на проектот Римтутитуки. На студентското плато пред Филозофскиот факултет настапиле следните бендови: Мултиетничка атракција, Репетитор, Лира Вега и други. <ref>[http://www.mikrofonija.com/izvjestaji-s-koncerata/1/3583.htm Slušaj 'vamo (Multietnička atrakcija, Repetitor, Stuttgart Online, Lira Vega, Superkvartet), Plato]{{Мртва врска}}</ref> По тој повод билр поделени значки со натписи од антивоената кампања од 1990-тите. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== ;Книги *{{cite book|title=Protest, Power, and Change: An Encyclopedia of Nonviolent Action from ACT-UP to Women's Suffrage|url=https://archive.org/details/protestpowerchan00roge|first=Roger S|last=Powers|publisher=[[Routledge]]|year=1997|isbn= 9781136764820}} *{{cite book|title=Burn This House: The Making and Unmaking of Yugoslavia|first1=Jasminka|last1=Udovicki|first2=James|last2=Ridgeway|publisher=[[Duke University Press]]|year=2000|isbn=9781136764820|location=Durham, North Carolina}} *{{cite book|last=Cigar|first=Norman|editor-last=Meštrović|editor-first=Stjepan Gabriel|title=Genocide After Emotion: The Post-Emotional Balkan War|url=https://archive.org/details/genocideafteremo0000unse_j0e5|chapter=The Serbo-Croatian War, 1991|publisher=Routledge|year=1996|isbn=978-0-415-12293-1|location=London}} ;Journal articles and documents *{{cite journal|last1=Fridman|first1=Orli|title='It was like fighting a war with our own people': anti-war activism in Serbia during the 1990s |journal=The Journal of Nationalism and Ethnicity |year=2010|volume=39|issue=4|pages=507–522|doi=10.1080/00905992.2011.579953|s2cid=153467930}} *{{cite web|ref=zenski_sud|url=https://www.zenskisud.org/pdf/Mala%20citanka%20antimilitarizam%20kraj.pdf|title=Kratka istorija antiratnog otpora u Srbiji 1991 – 1992.|publisher=Ženski sud|date=2013|access-date=6 May 2020}} [[Категорија:Босанско-хрватски односи]] [[Категорија:Српско-хрватски односи]] [[Категорија:Социјалистичка Република Србија]] [[Категорија:Босанска војна]] [[Категорија:Хрватска војна за независност]] [[Категорија:Антивоени протести]] [[Категорија:Протести во Србија]] [[Категорија:Историја на Белград]] h7xzvtlx7c82xj30ct6b1tu6bs8ed8v Џон Хам 0 1395815 5630744 5564814 2026-09-21T18:24:06Z Andrew012p 85224 /* Филмографија */ 5630744 wikitext text/x-wiki {{Глумец | име = Џон Хам | слика = JonHamm-byPhilipRomano.jpg | датум_на_раѓање = {{датум на раѓање и возраст|1971|03|10}} | место_на_раѓање = [[Сент Луис]], [[Мисури]], [[САД]] | занимање = глумец | опис_на_слика = Хам во 2024 г. | imdb_id = 0358316 | награди = „[[Златен глобус]]“ (2008, 2016)<br>„Еми“ (2015) | државјанство = [[САД|американско]] | активни_години = 1996— | родено_име = Џонатан Даниел Хам | commons = Jon Hamm }} '''Џонатан Даниел Хам''' ({{Langx|en|Jonathan Daniel Hamm}}; р. [[10 март]] [[1971]] г.) — американски [[глумец]], најпознат по улогата на Дон Дрејпер во телевизиската серија „[[Момците од Медисон]]“.<ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/jon-hamm/credits/190220/|title=Jon Hamm Credits {{!}} TVGuide.com|date=September 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906071959/http://www.tvguide.com/celebrities/jon-hamm/credits/190220/|archive-date=6 септември 2015|url-status=dead|access-date=25 јули 2021}}</ref> == Животопис == Џон Хам е роден во [[Сент Луис]], Мисури, во семејството на Дебора и Даниел Хам, кои имале семејна компанија за транспорт. Неговите родители се развеле кога тој имал две години, по што останал да живее со мајка си во Крив Кер, Мисури. Кога имал осум години, на мајка му ѝ била дијагностицирана терминална фаза на [[Рак (болест)|рак]]. Хам се преселил кај татко си, но по неколку години и тој се разболел и починал. Во тој момент, Хам имал 20 години. Хам посетувал приватно училиште во Ладју, Мисури, каде бил член на фудбалската и бејзболска екипа. Својата прва улога, онаа на [[Вини Пу]], ја имал во прво одделение, а на 16 години го играл Јуда во претставата „Евангелие“. По завршувањето на училиштето во 1989 г., се запишал на Тексашкиот универзитет, но ја напуштил студијата по смртта на татко му. Подоцна се вратил дома и студирал на Универзитетот во Мисури. Во 1995 г. се преселил во [[Лос Анџелес]] за да ја продолжи својата глумечка кариера. Во 2000 г. ја добил улогата на романтичниот пожарникар во серијата „Провиденс“. Неговото деби на филмското платно било во филмот „Вселенски каубојци“ со [[Клинт Иствуд]]. Во 2007 г. бил избран меѓу 80 кандидати за улогата на главниот лик Дон Дрејпер во серијата „[[Момците од Медисон]]“. == Личен живот == Од 1997 г., Хам бил во врска со глумицата и сценаристка [[Џенифер Вестфелд]]; двојката се разделила во 2015 г. За потребите на улогата на Дон Дрејпер, глумецот користел билни цигари што не содржат [[никотин]]. == Филмографија == === Кино === {| class="wikitable sortable" ! Година !! Македонски наслов !! Изворен наслов !! Улога |- | 2000 || ''[[Вселенски каубојци]]'' || ''Space Cowboys'' || млад пилот |- | 2001 || ''[[Да ја бакнеш Џесика Стајн]]'' || ''Kissing Jessica Stein'' || Чарлс |- | 2002 || ''[[Бевме војници]]'' || ''We Were Soldiers'' || капетан Мет Дилон |- | 2006 || ''[[Ајра и Еби]]'' || ''Ira & Abby'' || Рони |- | 2007 || ''Десетте заповеди'' || ''The Ten'' || Крис |- | 2008 || ''[[Денот кога земјата стоеше мирно (филм од 2008)|Денот кога Земјата стоеше мирно]]'' || ''The Day the Earth Stood Still'' || д-р Мајкл Гранје |- | 2009 || ''[[Осамен маж]]'' || ''A Single Man'' || Хенк Акерли |- | 2010 || ''[[Град на крадците]]'' || ''The Town'' || Адам Фроули |- | 2011 || ''[[Неочекуван удар]]'' || ''Sucker Punch'' || д-р / мајор |- | 2014 || ''[[Рака од милион долари]]''|| ''Million Dollar Arm'' || Џеј Би Бернстајн |- | 2015 || ''[[Мињони]]'' || ''Minions'' || Херб Оверкил (глас) |- | 2017 || ''[[Возач (филм од 2017)|Возач]]'' || ''Baby Driver'' || Бади |- | 2018 || ''[[Тешки времиња во Ел Ројал]]'' || ''Bad Times at the El Royale'' || Двајт Броудбек |- | 2022 || ''[[Топ ган: Маверик]]'' || ''Top Gun: Maverick'' || вицеадмирал Циклон |- | 2024 || ''[[Трансформери: Почеток]]'' || ''Transformers One'' || Сентинел Прајм (глас) |- |2026 |''[[Скокачи]]'' |''Hoppers'' |градоначалникот Џери |} === Телевизија === {| class="wikitable sortable" ! Година !! Македонски наслов !! Изворен наслов !! Улога |- | 2000 — 2001 || ''Провиденс'' || ''Providence'' || Берт Ридли |- | 2002 — 2004 || — || ''The Division'' || инспектор Нејт Басо |- | 2007 — 2015 || ''[[Момците од Медисон]]'' || ''Mad Men'' || Дон Дрејпер |- | 2009 — 2012 || — || ''30 Rock'' || д-р Дру Берд |- | 2012 — 2013 || — || ''A Young Doctor’s Notebook'' || Владимир Бомгард |- | 2014 || ''[[Црно огледало]]'' || ''Black Mirror'' || Мет Трент |- | 2019 || — || ''Good Omens'' || [[архангел Гаврил]] |- | 2023 — 2024 || ''[[Фарго (ТВ-серија)|Фарго]]'' || ''Fargo'' || Рој Тилман |- |2025 |''[[Твоите пријатели и соседи]]'' |''Your Friends & Neighbors'' |Ендру Купер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Родени во 1971 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] 46z1bixvkfbabaz9gnhwj7olcdzpp8i Анарха Весткот 0 1396834 5630868 5612500 2026-09-21T23:26:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630868 wikitext text/x-wiki '''Анарха Весткот''' ( {{Околу}} 1828 – 27 јуни 1869г.) била [[Ропството во САД|робинка]] која е позната како „мајка на модерната гинекологија“ поради тоа што била подложена на серија експериментални хируршки процедури спроведени од лекарот Џ. Марион Симс, без употреба на [[анестезија]], со цел да се развијат третмани за везиковагинална фистула и ректовагинална фистула како резултат на трауматично породување, првенствено насочени кон корист на белите жени.<ref name="anarcha">{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/2016/02/16/466942135/remembering-anarcha-lucy-and-betsey-the-mothers-of-modern-gynecology|title=Remembering Anarcha, Lucy, and Betsey: The Mothers of Modern Gynecology|date=Feb 16, 2016|work=NPR.org|access-date=2018-06-13}}</ref> Медицинското експериментирање на Симс врз Анарха и други робинки, и неговата улога во развојот на модерната гинекологија, предизвикало контроверзии меѓу медицинските историчари, особено затоа што робинките немале право да одбијат учество.<ref name="anarcha" /> == Потекло == Со години, малку се знаело за Анарха, а единствениот извор на нејзиното постоење биле пишувањата на Симс; бидејќи била неписмена (според законот), повеќето информации доаѓале од записите на Симс за неговите експерименти.<ref>{{Наведено списание|last=Dudley|first=Rachel|date=2012-09-26|title=Toward an Understanding of the 'Medical Plantation' as a Cultural Location of Disability|url=http://dsq-sds.org/article/view/3248|journal=Disability Studies Quarterly|language=en|volume=32|issue=4|doi=10.18061/dsq.v32i4.3248|issn=2159-8371|doi-access=free}}</ref> Таа првпат се појавила во автобиографијата на Џ. Марион Симс како „мало мулато девојче“ кое живело во куќата на лекарот во Маунт Меигс, Алабама, на која д-р Лукас, кој го лекува Симс од [[маларија]], ѝ кажува да собере опрема за да може да изврши лечење со испуштање на крв на Симс.<ref name="Story">{{Наведување|first=J. Marion|last=Sims|author-link=J. Marion Sims|editor-first=H.|editor-last=Marion-Sims|title=The Story of My Life|year=1885|place=New York|publisher=[[D. Appleton & Company]]|url=https://archive.org/details/storymylife01simsgoog/page/n6/mode/2up}}</ref> {{Rp|171}} Потоа Анарха се појавува како „млада обоена жена, околу седумнаесет години, добро развиена“ што му припаѓа на г-дин Весткот, која живеела во близина на куќата на Симс, во тоа време во [[Монтгомери (Алабама)|Монтгомери, Алабама]]. Симс бил повикан да помогне откако нејзиното породување траело три дена.<ref name="hwbook1">{{Наведена книга|title=Medical Apartheid. The Dark History of Medical Experimentation on Black Americans from Colonial Times to the Present|url=https://archive.org/details/medicalapartheid00wash|last=Washington|first=Harriet A.|date=2006|publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]]|location=New York}}</ref> Со оглед на тоа што „колегата“ на Анарха, Бетси, која Симс ќе ја оперира за сличен проблем, „се омажила минатата година“, <ref name="Story"/> {{Rp|228}}Ниеден извор не коментира како Анарха забременила. == Експериментална хирургија == По мртвородувањето, Анарха била вратена кај Симс бидејќи имала неколку неизлечени рани во вагината и ректумот - везиковагинална фистула и ректовагинална фистула. Овие рани значеле дека таа немала контрола врз урината или изметот, што ѝ предизвикувало неподнослива болка од неконтролирано празнење на цревата и урината што течела низ отворените рани. Неможноста да ја контролира урината и изметот довела до инфекции, воспалено ткиво и непријатен мирис.<ref name="hwbook1"/> Симс извршил 30 експериментални операции со опиум како анестезија врз Анарха пред успешно да ја затвори фистулата и раните.<ref name="Wall1">{{Наведено списание|last=Wall|first=L L[ewis]|date=June 2006|title=The medical ethics of Dr J Marion Sims: a fresh look at the historical record|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-medical-ethics_2006-06_32_6/page/346|journal=Journal of Medical Ethics|volume=32|issue=6|pages=346–350|doi=10.1136/jme.2005.012559|issn=0306-6800|pmc=2563360|pmid=16731734}}</ref> Иако опиумот бил вообичаена алатка за справување со болка во 19 век, луѓето честопати имале пристап и до други форми на рана анестезија (како што се етер или хлороформ) за време на медицински процедури. Некои луѓе тврдат дека Симс, како лекар, можел да избере да користи анестезија, но дека намерно избрал да не го прави тоа за своите експерименти врз поробени црнки како Анарха.<ref name="Wall1" /><ref>{{Наведено списание|last=Wall|first=L. Lewis|date=July 2007|title=Did J. Marion Sims deliberately addict his first fistula patients to opium?|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-medicine-and-allied-sciences_2007-07_62_3/page/336|journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences|volume=62|issue=3|pages=336–356|doi=10.1093/jhmas/jrl045|issn=0022-5045|pmid=17082217}}</ref> Експерименталните процедури што Симс ги извршил врз Анарха и други поробени луѓе ја револуционизирале гинеколошката хирургија; техниката што ја развил Симс станала првиот третман за везиковагинални фистули.<ref name="Wall1" /> На 21 декември 1856 година, Анарха, на 32-годишна возраст, била примена во Женската болница на Симс во Њујорк, со забелешка дека останала околу еден месец и била отпуштена во јануари 1857 година како излекувана. Нејзин сопственик бил Вилијам Луис Мори, од американската морнарица, округ Каролин, Вирџинија. Околностите на нејзиното патување во Њујорк се непознати.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ajc.com/news/martin-luther-king-jr/the-mothers-of-gynecology-remembered-in-montgomery-monument/LXXVS63FWBDWBCXZ4KLD2B66KM/|title='The Mothers of Gynecology' remembered in Montgomery monument|last=Bentley|first=Rosalind|date=Feb 20, 2022|work=[[The Atlanta Journal-Constitution]]}}</ref><ref name="RememberingAnarcha">{{Наведување|last=Carples|first=Josh|title=Remembering Anarcha|year=2019|url=https://www.imdb.com/title/tt10873174/|type=Documentary|others=Kirby I. Bland, Michelle Browder, LaToya Clark, Harriet E. Amos Doss|publisher=803 Films, Carolyn Jean's Son Visions, Terrible Master Films}}</ref> Надгробен споменик за една „Анакеј“, сопруга на Лоренцо Џексон, бил случајно пронајден во округот Кинг Џорџ, Вирџинија (во непосредна близина на округот Каролин). Во пописот од 1870 година, нејзиното име е напишано Анакеј Џексон, а во нејзината смртна евиденција, Анкеј. Датумот на смртта во виталната статистика не се совпаѓа со оној на нејзиниот надгробен споменик (1869/70). Филмскиот режисер Карплес заклучува дека сите овие се истите Анархии што Симс ги лекувал во Алабама. Ако имала 32 години во 1856 година, таа била родена во 1824 година и бремена на 13 години кога првпат била лекувана од Симс. == Сеќавање == Во 2015 година, авторот Џ.С. Холман станал опседнат со пронаоѓањето на Анарха. Тој објавил статии за Симс и Анарха во ''списанието Харперс'', ''Монтгомери Адвертајзер''<ref name="Advertiser">{{Наведени вести|url=https://www.montgomeryadvertiser.com/story/opinion/2018/09/28/dr-j-marion-sims-and-civil-war-rollicking-tale-deceit-and-spycraft-slaves-experiments/1443452002/|title=J. Marion Sims and the Civil War — a rollicking tale of deceit and spycraft|last=Hallman|first=J. C.|date=September 28, 2018|work=[[Montgomery Advertiser]]}}</ref> и ''Бафлер''<ref>{{Наведено списание|last=Hallman|first=J. C.|date=2019-11-11|title=The Cry of Alice. One of the best stories in Africa today is linked to one of the worst stories in America's past|url=https://thebaffler.com/latest/the-cry-of-alice-hallman|journal=[[The Baffler]]|access-date=2020-09-02}}</ref>, а неговата работа за откривање на последното почивалиште на Анарха е претставена во документарниот филм на [[Josh Carples|Џош Карплс]] ''Сеќавајќи се на Анарха''.<ref name="RememberingAnarcha"/> Книгата на Холман била објавена во 2023 година како ''Кажи Анарха: Млада Жена, Лукав Хирург и Ужасното Раѓање на Модерното Женско Здравје''. ''Кажи Анарха'' потоа била пофалена од „Њујорк тајмс“ како „вистински неверојатна приказна... привлечна и добро истражена“ и „важна книга [која] заслужува да биде пошироко прочитана“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/06/09/books/review/say-anarcha-jc-hallman.html|title=She Gave the 'Father of Gynecology' His Prowess, Against Her Will|last=Gunter|first=Jen|date=2023-06-09|work=The New York Times|access-date=2023-07-30|issn=0362-4331}}</ref> „Бруклин Реил“ ја нарекле книгата „инстант класик“ и „ново ремек-дело“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://brooklynrail.org/2023/07/books/JC-Hallmans-Say-Anarcha|title=J.C. Hallman's Say Anarcha|last=Domini|first=John|date=2023-07-04|work=The Brooklyn Rail|accessdate=2023-07-30}}</ref> и забележал дека „Холман го направил она во што ниеден научник претходно не успеал, имено открил информации за Анарха независно од тенденциозните приказни на Симс за нејзиниот живот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://brooklynrail.org/2023/06/books/JC-HALLMAN-in-conversation-with-Lydia-Moland|title=J.C. Hallman with Lydia Moland|date=2023-06-01|work=The Brooklyn Rail|accessdate=2023-07-30}}</ref> ''Паблишерс Виклин''ја пофалил книгата во рецензија како „иновативна и возбудлива... задолжително четиво“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.publishersweekly.com/9781250868466|title=Say Anarcha: A Young Woman, a Devious Surgeon, and the Harrowing Birth of Modern Women's Health by J. C. Hallman|work=www.publishersweekly.com|accessdate=2023-07-30}}</ref> а „Буклист“, исто така, ја нарекле книгата „доминантна и трогателна... и мрачно релевантна“.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.booklistonline.com/Say-Anarcha-A-Young-Woman-a-Devious-Surgeon-and-the-Harrowing-Birth-of-Modern-Women-s-Health-By-J-C-Hallman/pid=9777499|title=Say Anarcha: A Young Woman, a Devious Surgeon, and the Harrowing Birth of Modern Women's Health, by By J. C. Hallman. {{!}} Booklist Online}}</ref> Едно од главните откритија во ''Кажи Анарха'' била дека таа никогаш не го зела името „Анарха Весткот“. Починала со презимето Џексон, а името на нејзиниот надгробен споменик, во Вирџинија, е „Анакеј Џексон“.<ref name="Dyson2023">{{Наведена мрежна страница|url=https://fredericksburg.com/news/local/authors-search-for-anarcha-leads-him-to-king-george/article_3ab58ca6-5c95-11ee-b9c0-dff5c8405508.html|title=Author's search for Anarcha leads him to King George|last=Dyson|first=Cathy|date=2023-09-29|work=Fredericksburg.com|accessdate=2025-11-04}}</ref> Холман, исто така, ги пронашол живите потомци на Анарха и нејзиниот сопруг, Лоренцо. Се преземаат напори за да се обезбеди нејзината гробница правилно да биде заштитена и да биде одбележана. Меѓу потомците на Анарха е и претседателот на Универзитетот Дилард, д-р Рошел Форд.<ref name="Dyson2023"/> Мала статуа на Анарха Весткот била поставена од демонстрантите во близина на статуата на Симс на земјиштето на Капитолот на Алабама. Таа набрзо била украдена.<ref name="Advertiser"/> Феминистичкиот [[Хардкор-панк|хардкор панк]] бенд War on Women (Војна на Жените) напишал песна наречена „Анарха“ на нивниот албум од 2018 година „Capture the Flag“ (Фати го Знамето), во чест на Анарха Весткот. Бендот ги осудува постапките на Симс и нивното влијание врз Анарха и другите две именувани жени врз кои е познато дека експериментирал, како и поопштиот контекст на мажите што ја наметнуваат својата волја врз телата на жените, како начин да се потсетиме на сите други жени кои претрпеле слични судбини и чии имиња биле игнорирани и заборавени во тоа време. Во 2021 година, уметницата Мишел Браудер патувала низ земјата собирајќи средства и барајќи донации од фрлени метални предмети, кои таа ги заварувала за да изгради 15-степен споменик на Анарха Весткот и двете други жени (Бетси и Луси) врз кои Симс експериментирал. Делото, Споменик на Мајките на Гинекологијата, било завршено во Сан Франциско, а скулптурата била поставена во [[Монтгомери (Алабама)|Монтгомери, Алабама]], како дел од поширок проект на кампусот за подигање на свеста за Движењето на Мајките на Гинекологијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/story/2021-03-05/mothers-of-gynecology-j-marion-sims|title=Enslaved women suffered in gynecology experiments. A monument project for them visits L.A.|date=2021-03-05|work=Los Angeles Times|accessdate=2021-03-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/newshour/tag/mothers-of-gynecology|title=Mothers of Gynecology|date=2023-02-27|work=PBS NewsHour|accessdate=2023-03-05}}</ref> Во 2024 година, „Јас биди црна девојка“, опишана во локалните медиуми како единствена организација за репродуктивна правда во Небраска, го отворила Центарот „Анарха“ во Северна Омаха, именувајќи го заедничкиот центар во чест на „Анарха“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ketv.com/article/sunday-spotlight-i-be-black-girl-is-creating-a-pathway-in-omaha-for-black-girls-women-and-femmes/45607060|title=Sunday Spotlight: I Be Black Girl is creating a pathway in Omaha for Black girls, women and femmes|date=October 29, 2023|work=KETV|access-date=May 7, 2026}}</ref> Лоциран на улица „Северна 24-та“ број 2306, Центарот бил создаден како траен дом за програмите на организацијата и како простор за собирање за културни настани, заедничко учење, благосостојба и грижа за заедницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ibbg.org/elementor-10317|title=The Anarcha Center|work=I Be Black Girl|accessdate=May 7, 2026}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> „Јас биди црна девојка“ го опишале центарот како начин да се оддаде почит на „Анарха“, заедно со Бетси Харис и Луси Зимерман, преку поврзување на нивните истории со тековната работа насочена кон здравјето на црните мајки, резултатите од раѓањето и благосостојбата на заедницата, а истовремено создавајќи простор за замислување што можело да биде можно за животот на „Анарха“ и животите на другите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ibbg.org/elementor-10317|title=The Anarcha Center|work=I Be Black Girl|accessdate=May 7, 2026}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Медиуми == * Холман, Ј.Ц. (6ти јуни, 2023г.). ''Кажи Анарха: Млада жена, Лукав Хирург и Страшното Раѓање на Модерното Женско Здравје.'' * Ведантам, Шанкар (16ти февруари, 2016г.) „Помнењето на Анарха, Луси и Бетси: Мајките на модерната гинекологија“. ''Скриен ум''. Национално Јавно Радио * Том, Роберт, ''Илустрација од Д-р Џ. Марион Симс со Анарха'' * „Зад чаршафот“, од Чарли Евон Симпсон, „ја преформулира приказната за потеклото на модерната гинекологија, покажувајќи како овие жени се поддржувале една со друга низ страдањето и го предизвикува доминантниот историски наратив што го центрира Симс.“ * [https://www.gannett-cdn.com/presto/2021/02/28/PMOY/bf36e434-7cbd-4e7e-a1ac-ea6e45ab19b8-mothers05.jpg Сликање на отворено од Анарха, Луси и Бетси во центарот на Монтгомери. Уметник?] == Поезија == * {{Наведено списание|last=Годли|first=Џоан|year=2021|title=Женска Историја на Болката|journal=[[Масачусетс Ревју]]|volume=62|pages=33–42|doi=10.1353/mar.2021.0006}} * {{Наведена книга|title=Анарха Зборува: Историја во Поезија|url=https://archive.org/details/anarchaspeaks0000domi|last=Кристина|first=Доминик|date=2018|publisher=[[Бикон Прес]]|isbn=9780807009215|author-link=Доминик Кристина}} * {{Наведена книга|title=Зацели: Песни|last=Мејплс|first=Квоја Фагин|publisher=[[Издавачка куќа на Универзитетот во Кентаки]]|year=2018|isbn=9780813176284|location=[[Лексингтон, Кентаки]]}} * {{Наведена книга|title=Пациенти: Песни|last=Џуд|first=Бетина|publisher=[[Блек Лоренс Прес]]|year=2014|isbn=9781625579232|author-link=Бетина Џуд}} * {{Наведено списание|last=Џуд|first=Бетина|author-link=Бетина Џуд|date=2013|title=Истражувачот ги Открива Анарха, Бетси, Луси|url=https://muse.jhu.edu/article/505446|journal=Меридијани: Феминизам, Раса, Транснационализам|volume=11|pages=238–239|via=[[Проект МУЗА]]}} * {{Наведено списание|last=Џарет|first=Т. Џ.|author-link=Т. Џ. Џарет|year=2014|title=Анарха: Џ. Марион Симс го Отвора Моето Тело за Триесет и Првиот Пат|url=http://muse.jhu.edu/article/548490.|journal=[[Вирџинија Квартерли Ревју]]|volume=90|page=52|via=[[Проект МУЗА]]}} == Поврзано == * [[Ропството во САД|Ропство во Соединетите Американски Држави]] == Наводи == {{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведено списание|last=Симс|first=Џ. Марион|author-link=Џ. Марион Симс|date=јан 1852г.|title=За Третманот на Везиковагинална Фистула|url=https://archive.org/details/paper-doi-10_1097_00000441-185201000-00004/mode/2up|journal=[[Американски Журнал за Медицински Науки]]|pages=59–82}} * Купер Овенс, Дидри (2006). "Страдање на Жените". Центар за афроамерикански студии. Издавачка куќа на Универзитетот Оксфорд. {{ISBN|978-0-19-530173-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-530173-1|<bdi>978-0-19-530173-1</bdi>]] * Волис-Сандерс, Кимберли (2002). „Длабоко под Кожата, Силен по Дух: Црното Женско Тело во Американската Култура“. Издавачка куќа на Универзитетот во Мичиген {{ISBN|978-0-472-06707-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-472-06707-7|<bdi>978-0-472-06707-7</bdi>]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Весткот, Анарха}} [[Категорија:Починати во 1869 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 8px1ua5yjxvur571ux81qb9bqbudmb5 Стојка Калиновска 0 1397567 5630793 5576845 2026-09-21T19:28:06Z ~2026-50977-93 137000 5630793 wikitext text/x-wiki '''Стојка Калиновска''' ({{Роден на|||1907|}} во {{роден во|Буринец}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1096}}</ref> == Животопис == Од април 1943 година учествувала во [[НОД|НОБ]]. Својата куќа ја ставила на располагање на организацијата во село Селце - Дебарско. Активно учествувала во собирните акции. Честопати била ползувана за разнесување пошта ол с. Селце до [[Караорман|Караороман]], и обратно, а исто така и во [[Дебар]]. Месела леб, перела и крпела облека, плетела чорапи за НОВ и партизанските одреди на Македонија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калиновска, Стојка}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 5o0s80k3b2cv4ivupj1pbecb619o5go 5630794 5630793 2026-09-21T19:29:02Z ~2026-50977-93 137000 5630794 wikitext text/x-wiki '''Стојка Калиновска''' ({{Роден на|||1907|}} во {{роден во|Буринец}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1096}}</ref> == Животопис == Од април 1943 година учествувала во [[НОД|НОВ]]. Својата куќа ја ставила на располагање на организацијата во село Селце - Дебарско. Активно учествувала во собирните акции. Честопати била ползувана за разнесување пошта ол с. Селце до [[Караорман|Караороман]], и обратно, а исто така и во [[Дебар]]. Месела леб, перела и крпела облека, плетела чорапи за НОВ и партизанските одреди на Македонија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калиновска, Стојка}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] dkat24wldgx9ah9jh0bly6idfhhlgei Жоан Манзамби 0 1397691 5630857 5630035 2026-09-21T22:03:43Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5630857 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Јохан Манзамби | image = | birth_date = {{birth date and age|2005|10|14|df=y}} | birth_place = [[Женева]], [[Швајцарија]] | nationality = {{flagsport|SUI}} [[Швајцарија]] | height = {{height|m=1.82}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Aston Villa}} | clubnumber = 44 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Servette}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Freiburg}} | years1 = 2024-2025 | caps1 = 20 | goals1 = 3 | clubs1 = {{Fb team Freiburg II}} | years2 = 2024-2026 | caps2 = 38 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Freiburg}} | years3 = 2026- | caps3 = 2 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2023 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 18 години|Швајцарија 18]] | nationalyears2 = 2023–2024 | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 19 години|Швајцарија 19]] | nationalyears3 = 2024– | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија под 20 години|Швајцарија 20]] | nationalyears4 = 2025– | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 3 | nationalteam4 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] }} '''Јохан Манзамби''' (роден на [[14 октомври]] [[2005]] година, во [[Женева]]) — [[Швајцарија|швајцарски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Aston Villa}} и на [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|швајцарската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е во [[Женева]], од родители со [[Ангола|анголско]] и [[ДР Конго|конгоанско]] потекло.<ref>{{Cite web |title=Johan Manzambi: Who is Freiburg and Switzerland's young midfield marvel? |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/who-is-johan-manzambi-freiburg-switzerland-midfield-talent-34685 |access-date=2025-11-16 |website=www.bundesliga.com |language=en}}</ref> ==Технички карактеристики== Динамичен, разнообразен играч од средниот ред со добро чувство за позиционирање.<ref>{{Cite web|url=https://www.blick.ch/sport/fussball/international/bundesliga/fuer-die-vorbereitung-ins-profi-team-befoerdert-drei-junge-schweizer-auf-dem-weg-die-bundesliga-zu-erobern-id19942426.html|title=Drei junge Schweizer auf dem Weg, die Bundesliga zu erobern|trans-title=Three young Swiss on their way to conquering the Bundesliga|language=de|publisher=[[Blick]]|date=13 July 2024|access-date=26 January 2025}}</ref> Корисен е во дефанзивната фаза, но и во напаѓачките втрчувања.<ref>{{Cite web|language=de-CH|author=Emanuel Staub|url=https://www.blick.ch/sport/fussball/international/bundesliga/fuer-die-vorbereitung-ins-profi-team-befoerdert-drei-junge-schweizer-auf-dem-weg-die-bundesliga-zu-erobern-id19942426.html|title=Drei junge Schweizer auf dem Weg, die Bundesliga zu erobern|sito=Blick|data=2024-07-13|accesso=2025-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/svizzera-i-convocati-di-yakin-ci-sono-i-tre-bolognesi-manzambi-unico-esordiente-2105637|title=Svizzera, i convocati di Yakin: ci sono i tre bolognesi, Manzambi unico esordiente|access-date=2025-06-01}}</ref> ==Клупска кариера== Манзамби ја започнал својата кариера во младинската академија на швајцарскиот клуб, [[ФК Сервет|Сервет]], каде останал до 17 години. Во 2023 година, тој се приклучил на младинската академија на германскиот клуб од [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], [[ФК Фрајбург|Фрајбург]]. Откако најпрво играл за [[ФК Фрајбург#Вториот тим|вториот тим]] во [[Трета фудбалска лига на Германија|3. лига]], тој бил промовиран во првиот тим во летото 2024 година. На 21 август 2024 година, тој го направил своето деби за Фрајбург во поразот од 3–0 на гостински терен од [[1. ФК Хајденхајм|Хајденхајм]] во [[Прва Бундеслига 2024–2025|Бундеслигата]].<ref>{{Cite web|url=https://www.tdg.ch/rty-menzambi-2209-255523005312|title=L'espoir genevois Johan Manzambi a fait ses débuts en Bundesliga|trans-title=Geneva hopeful Johan Manzambi made his Bundesliga debut|language=fr|publisher=22 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол за клубот во победата со 1–2 на гостински терен над [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]] на 12 април 2025 година.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-monchengladbach-sport-club-freiburg-match-report-highlights-matchday-29-31696 |title=Johan Manzambi's late strike seals crucial Freiburg win over Borussia Mönchengladbach |publisher=Bundesliga |date=12 April 2025 }}</ref> Својата прва сезона со првиот тим на Фрајбург ја завршил со 11 настапи и 2 постигнати гола (сите во првенството). Во сезоната 2025-2026, Манзамби станал редовен стартер во почетната постава на Фрајбург и одиграл многу позитивна сезона. Својот прв гол за сезоната го постигнал во поразот со 6-2 од {{Fb team (N) Bayern Munchen}}. На 7 мај 2026 година, тој го постигнал вториот гол за Фрајбург во победата од 3–1 над [[Спортинг Брага|Брага]] во реваншот од полуфиналето на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лигата на Европа 2025–2026]], помагајќи му на својот клуб да стигне до финалето со победа од вкупен резултат 4–3.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/02a5-20921bc22db9-9d07b249996e-1000--freiburg-3-1-braga-agg-4-3-freiburg-overturn-away-defeat/ |title=Freiburg 3-1 Braga (agg 4-3) highlights: Freiburg overturn away defeat to reach first Europa League final |publisher=UEFA |date=7 May 2026 }}</ref> Тој го започнал и ги одиграл сите 90 минути во [[Финале на УЕФА Лига Европа во 2026 година|финалето]], загубено со 0-3 од {{Fb team (N) Aston Villa}}. На крајот, тој бил прогласен за [[УЕФА Лига Европа#Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|Млад играч на сезоната во Лига Европа]].<ref name="auto1">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/02a5-20ada4766290-fa2dd9da0b35-1000--johan-manzambi-named-2025-26-uefa-europa-league-revelatio/ |title=Johan Manzambi named 2025/26 UEFA Europa League Revelation of the Season |publisher=UEFA |date=21 May 2026 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во мај 2025 година, Манзамби за првпат бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|швајцарската сениорска репрезентација]].<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/https:/www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-arrivierte-kraefte-und-ein-neuling-fuer-die-laenderspiele-in-nordamerika.aspx|title=Männer-Nationalteam: Arrivierte Kräfte und ein Neuling für die Länderspiele in Nordamerika|access-date=2026-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rsi.ch/s/2878606|title=“Inaspettata e bellissima, la Nazionale è un sogno che si realizza”|date=2025-06-04|access-date=2025-06-08}}</ref> Своето деби го направил на 7 јуни 2025 година, влегувајќи како замена за [[Дан Ндоје]] во победата со 4-2 над {{NazNB|FUrep|MEX}} во пријателски натпревар одигран во [[Солт Лејк Сити]].<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.scfreiburg.com/aktuell/nachrichten/profis/news/2024/25/acht-sc-profis-auf-laenderspielreisen|title=Gregoritsch trifft, Manzambi debütiert|access-date=2025-06-10}}</ref><ref>{{Cite web|lingua=en|url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/734177/switzerland-mexico|title=Switzerland 4-2 Mexico (Jun 7, 2025) Final Score|website=ESPN|access-date=2025-06-08}}</ref> Три дена подоцна, го постигнал својот прв гол за репрезентацијата во победата со 4-0 во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|USA}} одигран во [[Нешвил]].<ref>{{Cite web|language=de|URL=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-die-schweiz-bezwingt-auch-die-usa.aspx|title=Männer-Nationalteam: Die Schweiz bezwingt auch die USA|access-date=12 јуни 2025}}</ref> Во мај 2026 година, тој бил повикан од селекторот [[Мурат Јакин]] во составот на Швајцарија за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite web |url=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |title=Männer-Nationalteam: Murat Yakins Aufgebot mit 18 WM-erfahrenen Spielern |trans-title=Men's National Team: Murat Yakin's roster features 18 players with World Cup experience |publisher=[[Swiss Football Association]] |date=May 20, 2026 |access-date=May 20, 2026 |language=de |archive-date=May 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521100452/https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-murat-yakins-aufgebot-mit-18-wm-erfahrenen-spielern.aspx |url-status=live}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|SUI}} {{Cronopar|7-6-2025|Солт Лејк Сити|MEX|2|4|SUI|-|Пријателска|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Нешвил|USA|0|4|SUI|1|Пријателска}} {{Cronopar|5-9-2025|Базел|SUI|4|0|KOS|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|8-9-2025|Базел|SUI|3|0|SVN|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|10-10-2025|Солна|SWE|0|2|SUI|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|13-10-2025|Љубљана|SVN|0|0|SUI|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|15-11-2025|Женева|SUI|4|1|SWE|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|85}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Приштина|KOS|1|1|SUI|-|Квал. за СП|2026|}} {{Cronopar|27-3-2026|Базел|SUI|3|4|GER|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Осло|NOR|0|0|SUI|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|31-5-2026|Санкт Гален|SUI|4|1|JOR|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-6-2026|Сан Диего|AUS|1|1|SUI|-|Пријателска|13={{suboff|71}}}} {{Cronopar|13-6-2026|Санта Клара (Калифорнија)|QAT|1|1|SUI|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{subon|65}}}} {{Cronofin|13|3}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 18 јуни 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Фрајбург сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan="2" | {{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Freiburg}} || [[Прва Бунделига 2024-2025|БЛ]] || 11 || 2 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 11 || 2 |- |[[ФК Фрајбург сезона 2025-2026|2025-2026]] |[[Прва Бунделига 2025-2026|БЛ]] |27 |5 |[[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] |5 |0 |[[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] |14 |2 | | | |46 |7 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 38 || 7 || || 5 || 0 || || 14 || 2 || || - || - || 57 || 9 |} ==Титули== ====Поединечни==== *[[УЕФА Лига Европа#Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа|Млад играч на сезоната во УЕФА Лига Европа]]: 1 : 2025–2026<ref name="auto1"/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Швајцарија |image3=Flag of Switzerland.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/manzambi-johan/pIqmcnKc/ Јохан Манзамби на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/johan-manzambi/profil/spieler/927353 Јохан Манзамби на transfermakt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/386992/johan-manzambi Јохан Манзамби на espn] * [https://www.whoscored.com/players/532577/show/johan-manzambi Јохан Манзамби на whoscored] {{Состав на ФК Астон Вила}} {{Состав на Швајцарија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манзамби, Јохан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Швајцарски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фрајбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Родени во 2005 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] hrnaw3ozofntboqfpdta4t275wjwvh7 Скејтбордингот не е за девојчиња 0 1397903 5630723 5620794 2026-09-21T15:30:41Z Andrew012p 85224 /* */ 5630723 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Скејтбордингот не е за девојчиња | слика = Скејтбордингот не е за девојчиња.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Дина Дума]] | сценарио = Дина Дума<br />[[Лидија Мојсовска]]<br />[[Теона Стругар Митевска]] | улоги = {{plainlist| * [[Ефќар Абаз]] * [[Џефрина Јашари]] * [[Симонида Селимовиќ]] * [[Ганимед Абдула]] * [[Лабина Митевска]] }} | музика = [[Јура Ферина]]<br />[[Павле Михаљевиќ]] | кинематографија = [[Фредерик Ноиром]] | студио = {{plainlist| * [[Сестри и брат Митевски]] * [[Entre Chien et Loup]] * [[Vertigo]] * [[Terminal 3]] }} | премиера = 4 јуни 2026 г. (кинофестивал Трибека)<br>8 октомври 2026 г. (Македонија) | времетраење = 82 минути | земја = {{МКД}}<br />{{знаме|Белгија}}<br />{{знаме|Словенија}}<br />{{знаме|Хрватска}} | јазик = [[македонски јазик|македонски]] }} '''''Скејтбордингот не е за девојчиња''''' — македонски долгометражен филм од 2026 г., во режија на [[Дина Дума]]. Филмот е семејна драма што ја следи приказната за Адела, 12-годишно девојче од ромската заедница во [[Шуто Оризари]], која се бори да ја спаси својата постара сестра Зара од принуден брак. == Содржина == Приказната се одвива во две паралелни реалности за Адела: традиционалниот патријархален свет во нејзиниот [[дом]], каде нејзината мајка сака да ја „продаде“ сестрата на Зара на пазарот за невести за да ги реши финансиските проблеми на [[Семејство|семејството]], и нејзиниот сопствен свет на слобода, каде што се дружи со група млади девојки што ги поминуваат деновите на [[скејтборд]]. Низ овој конфликт, Адела учи како да се избори за својата иднина и да го премости јазот помеѓу традицијата и современите предизвици на нејзиното поколение. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ефќар Абаз]] || Адела |- | [[Џефрина Јашари]] || Зара |- | [[Симонида Селимовиќ]] || Есма |- | [[Ганимед Абдула]] || Аида |- | [[Лабина Митевска]] || Наташа |} == Производство == Филмот е сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Белгија]], [[Словенија]] и [[Хрватска]], предводена од продукциската куќа „Сестри и брат Митевски“. Снимањето започнало во април 2024 г. во Скопје. Проектот бил поддржан од Агенцијата за филм на Македонија и европскиот фонд „Еуримаж“. Славната режисерка Дина Дума, позната по филмот ''[[Сестри]]'', со ова дело ја потврдува својата автентична авторска перспектива.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umno.mk/svetska-premiera-na-skejtbordingot-ne-e-za-devojcinja/|title=Светска премиера на „Скејтбордингот не е за девојчиња“ на Дина Дума на Трибека|last=|date=2026-04-22|work=Умно.мк|language=mk-MK|accessdate=2026-06-19}}</ref> == Премиера == Светската премиера на филмот се одржала на 4 јуни 2026 г. на престижниот кинофестивал Трибека во Њујорк, каде филмот се натпреварувал во главната меѓународна раскажувачка селекција.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/kultura/skejtbordingot-ne-e-za-devojchinja-ja-osvoi-nora-efron-nagradata-na-festivalot-tribeka/|title=„Скејтбордингот не е за девојчиња“ ја освои Нора Ефрон наградата на фестивалот Трибека|last=|date=2026-06-13|work=МКД.МК|language=mk-MK|accessdate=2026-06-19}}</ref> == Награди и признанија == Во јуни 2026 г., филмот ја освоил престижната награда „Нора Ефрон“ на еден од највлијателните светски [[Кинофестивал|кинофестивали]] — Трибека во Њујорк. Оваа награда се доделува на филмови што ги слават жените со уникатен глас во филмската уметност, што претставува огромен успех за македонската кинематографија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|32045967}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] jv0uv5md2zy73t234z4px31sd98k2e7 5630724 5630723 2026-09-21T15:31:31Z Andrew012p 85224 /* Премиера */ 5630724 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Скејтбордингот не е за девојчиња | слика = Скејтбордингот не е за девојчиња.webp | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Дина Дума]] | сценарио = Дина Дума<br />[[Лидија Мојсовска]]<br />[[Теона Стругар Митевска]] | улоги = {{plainlist| * [[Ефќар Абаз]] * [[Џефрина Јашари]] * [[Симонида Селимовиќ]] * [[Ганимед Абдула]] * [[Лабина Митевска]] }} | музика = [[Јура Ферина]]<br />[[Павле Михаљевиќ]] | кинематографија = [[Фредерик Ноиром]] | студио = {{plainlist| * [[Сестри и брат Митевски]] * [[Entre Chien et Loup]] * [[Vertigo]] * [[Terminal 3]] }} | премиера = 4 јуни 2026 г. (кинофестивал Трибека)<br>8 октомври 2026 г. (Македонија) | времетраење = 82 минути | земја = {{МКД}}<br />{{знаме|Белгија}}<br />{{знаме|Словенија}}<br />{{знаме|Хрватска}} | јазик = [[македонски јазик|македонски]] }} '''''Скејтбордингот не е за девојчиња''''' — македонски долгометражен филм од 2026 г., во режија на [[Дина Дума]]. Филмот е семејна драма што ја следи приказната за Адела, 12-годишно девојче од ромската заедница во [[Шуто Оризари]], која се бори да ја спаси својата постара сестра Зара од принуден брак. == Содржина == Приказната се одвива во две паралелни реалности за Адела: традиционалниот патријархален свет во нејзиниот [[дом]], каде нејзината мајка сака да ја „продаде“ сестрата на Зара на пазарот за невести за да ги реши финансиските проблеми на [[Семејство|семејството]], и нејзиниот сопствен свет на слобода, каде што се дружи со група млади девојки што ги поминуваат деновите на [[скејтборд]]. Низ овој конфликт, Адела учи како да се избори за својата иднина и да го премости јазот помеѓу традицијата и современите предизвици на нејзиното поколение. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ефќар Абаз]] || Адела |- | [[Џефрина Јашари]] || Зара |- | [[Симонида Селимовиќ]] || Есма |- | [[Ганимед Абдула]] || Аида |- | [[Лабина Митевска]] || Наташа |} == Производство == Филмот е сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Белгија]], [[Словенија]] и [[Хрватска]], предводена од продукциската куќа „Сестри и брат Митевски“. Снимањето започнало во април 2024 г. во Скопје. Проектот бил поддржан од Агенцијата за филм на Македонија и европскиот фонд „Еуримаж“. Славната режисерка Дина Дума, позната по филмот ''[[Сестри]]'', со ова дело ја потврдува својата автентична авторска перспектива.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umno.mk/svetska-premiera-na-skejtbordingot-ne-e-za-devojcinja/|title=Светска премиера на „Скејтбордингот не е за девојчиња“ на Дина Дума на Трибека|last=|date=2026-04-22|work=Умно.мк|language=mk-MK|accessdate=2026-06-19}}</ref> == Премиера == Светската премиера на филмот се одржала на 4 јуни 2026 г. на престижниот кинофестивал Трибека во Њујорк, каде филмот се натпреварувал во главната меѓународна раскажувачка селекција.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/kultura/skejtbordingot-ne-e-za-devojchinja-ja-osvoi-nora-efron-nagradata-na-festivalot-tribeka/|title=„Скејтбордингот не е за девојчиња“ ја освои Нора Ефрон наградата на фестивалот Трибека|last=|date=2026-06-13|work=МКД.МК|language=mk-MK|accessdate=2026-06-19}}</ref> Во [[Македонија]] премиерата била на 8 октомври 2026 г. == Награди и признанија == Во јуни 2026 г., филмот ја освоил престижната награда „Нора Ефрон“ на еден од највлијателните светски [[Кинофестивал|кинофестивали]] — Трибека во Њујорк. Оваа награда се доделува на филмови што ги слават жените со уникатен глас во филмската уметност, што претставува огромен успех за македонската кинематографија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|32045967}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] b8gfbw093962sqrd6m4x4dsfh9ani4s 5630728 5630724 2026-09-21T15:44:46Z Andrew012p 85224 5630728 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Скејтбордингот не е за девојчиња | слика = Скејтбордингот не е за девојчиња плакат 2026.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Дина Дума]] | сценарио = Дина Дума<br />[[Лидија Мојсовска]]<br />[[Теона Стругар Митевска]] | улоги = {{plainlist| * [[Ефќар Абаз]] * [[Џефрина Јашари]] * [[Симонида Селимовиќ]] * [[Ганимед Абдула]] * [[Лабина Митевска]] }} | музика = [[Јура Ферина]]<br />[[Павле Михаљевиќ]] | кинематографија = [[Фредерик Ноиром]] | студио = {{plainlist| * [[Сестри и брат Митевски]] * [[Entre Chien et Loup]] * [[Vertigo]] * [[Terminal 3]] }} | премиера = 4 јуни 2026 г. (кинофестивал Трибека)<br>8 октомври 2026 г. (Македонија) | времетраење = 82 минути | земја = {{МКД}}<br />{{знаме|Белгија}}<br />{{знаме|Словенија}}<br />{{знаме|Хрватска}} | јазик = [[македонски јазик|македонски]] }} '''''Скејтбордингот не е за девојчиња''''' — македонски долгометражен филм од 2026 г., во режија на [[Дина Дума]]. Филмот е семејна драма што ја следи приказната за Адела, 12-годишно девојче од ромската заедница во [[Шуто Оризари]], која се бори да ја спаси својата постара сестра Зара од принуден брак. == Содржина == Приказната се одвива во две паралелни реалности за Адела: традиционалниот патријархален свет во нејзиниот [[дом]], каде нејзината мајка сака да ја „продаде“ сестрата на Зара на пазарот за невести за да ги реши финансиските проблеми на [[Семејство|семејството]], и нејзиниот сопствен свет на слобода, каде што се дружи со група млади девојки што ги поминуваат деновите на [[скејтборд]]. Низ овој конфликт, Адела учи како да се избори за својата иднина и да го премости јазот помеѓу традицијата и современите предизвици на нејзиното поколение. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ефќар Абаз]] || Адела |- | [[Џефрина Јашари]] || Зара |- | [[Симонида Селимовиќ]] || Есма |- | [[Ганимед Абдула]] || Аида |- | [[Лабина Митевска]] || Наташа |} == Производство == Филмот е сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Белгија]], [[Словенија]] и [[Хрватска]], предводена од продукциската куќа „Сестри и брат Митевски“. Снимањето започнало во април 2024 г. во Скопје. Проектот бил поддржан од Агенцијата за филм на Македонија и европскиот фонд „Еуримаж“. Славната режисерка Дина Дума, позната по филмот ''[[Сестри]]'', со ова дело ја потврдува својата автентична авторска перспектива.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umno.mk/svetska-premiera-na-skejtbordingot-ne-e-za-devojcinja/|title=Светска премиера на „Скејтбордингот не е за девојчиња“ на Дина Дума на Трибека|last=|date=2026-04-22|work=Умно.мк|language=mk-MK|accessdate=2026-06-19}}</ref> == Премиера == Светската премиера на филмот се одржала на 4 јуни 2026 г. на престижниот кинофестивал Трибека во Њујорк, каде филмот се натпреварувал во главната меѓународна раскажувачка селекција.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/kultura/skejtbordingot-ne-e-za-devojchinja-ja-osvoi-nora-efron-nagradata-na-festivalot-tribeka/|title=„Скејтбордингот не е за девојчиња“ ја освои Нора Ефрон наградата на фестивалот Трибека|last=|date=2026-06-13|work=МКД.МК|language=mk-MK|accessdate=2026-06-19}}</ref> Во [[Македонија]] премиерата била на 8 октомври 2026 г. == Награди и признанија == Во јуни 2026 г., филмот ја освоил престижната награда „Нора Ефрон“ на еден од највлијателните светски [[Кинофестивал|кинофестивали]] — Трибека во Њујорк. Оваа награда се доделува на филмови што ги слават жените со уникатен глас во филмската уметност, што претставува огромен успех за македонската кинематографија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|32045967}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] 39qzrmreow7gxtw6d1h72c939np99xm 5630729 5630728 2026-09-21T15:48:01Z Andrew012p 85224 5630729 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Скејтбордингот не е за девојчиња | слика = Скејтбордингот не е за девојчиња плакат 2026.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Дина Дума]] | сценарио = Дина Дума<br />[[Лидија Мојсовска]]<br />[[Теона Стругар Митевска]] | улоги = {{plainlist| * [[Ефќар Абаз]] * [[Џефрина Јашари]] * [[Симонида Селимовиќ]] * [[Ганимед Абдула]] * [[Лабина Митевска]] }} | музика = [[Јура Ферина]]<br />[[Павле Михаљевиќ]] | кинематографија = [[Фредерик Ноиром]] | студио = {{plainlist| * [[Сестри и брат Митевски]] * [[Entre Chien et Loup]] * [[Vertigo]] * [[Terminal 3]] }} | премиера = 4 јуни 2026 г. (кинофестивал Трибека)<br>8 октомври 2026 г. (Македонија) | времетраење = 82 минути | земја = {{МКД}}<br />{{знаме|Белгија}}<br />{{знаме|Словенија}}<br />{{знаме|Хрватска}} | јазик = [[македонски јазик|македонски]] }} '''''Скејтбордингот не е за девојчиња''''' — македонски долгометражен филм од 2026 г., во режија на [[Дина Дума]]. Филмот е семејна драма што ја следи приказната за Адела, 12-годишно девојче од ромската заедница во [[Шуто Оризари]], која се бори да ја спаси својата постара сестра Зара од принуден брак. == Содржина == Приказната се одвива во две паралелни реалности за Адела: традиционалниот патријархален свет во нејзиниот [[дом]], каде нејзината мајка сака да ја „продаде“ сестрата на Зара на пазарот за невести за да ги реши финансиските проблеми на [[Семејство|семејството]], и нејзиниот сопствен свет на слобода, каде што се дружи со група млади девојки што ги поминуваат деновите на [[скејтборд]]. Низ овој конфликт, Адела учи како да се избори за својата иднина и да го премости јазот помеѓу традицијата и современите предизвици на нејзиното поколение. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ефќар Абаз]] || Адела |- | [[Џефрина Јашари]] || Зара |- | [[Симонида Селимовиќ]] || Есма |- | [[Ганимед Абдула]] || Аида |- | [[Лабина Митевска]] || Наташа |} == Производство == Филмот е сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Белгија]], [[Словенија]] и [[Хрватска]], предводена од продукциската куќа „Сестри и брат Митевски“. Снимањето започнало во април 2024 г. во Скопје. Проектот бил поддржан од Агенцијата за филм на Македонија и европскиот фонд „Еуримаж“. Славната режисерка Дина Дума, позната по филмот ''[[Сестри]]'', со ова дело ја потврдува својата автентична авторска перспектива.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umno.mk/svetska-premiera-na-skejtbordingot-ne-e-za-devojcinja/|title=Светска премиера на „Скејтбордингот не е за девојчиња“ на Дина Дума на Трибека|last=|date=2026-04-22|work=Умно.мк|language=mk-MK|accessdate=2026-06-19}}</ref> == Премиера == Светската премиера на филмот се одржала на 4 јуни 2026 г. на престижниот кинофестивал Трибека во Њујорк, каде филмот се натпреварувал во главната меѓународна раскажувачка селекција.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/kultura/skejtbordingot-ne-e-za-devojchinja-ja-osvoi-nora-efron-nagradata-na-festivalot-tribeka/|title=„Скејтбордингот не е за девојчиња“ ја освои Нора Ефрон наградата на фестивалот Трибека|last=|date=2026-06-13|work=МКД.МК|language=mk-MK|accessdate=2026-06-19}}</ref> Во [[Македонија]] премиерата била на 8 октомври 2026 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cineplexx.mk/film/skateboarding-is-not-for-girls?date=2026-10-08&location=all|title=''Скејтбордингот не е за девојчиња'' {{!}} Cineplexx MK|work=www.cineplexx.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260921154633/https://www.cineplexx.mk/film/skateboarding-is-not-for-girls?date=2026-10-08&location=all|archive-date=2026-09-21|accessdate=2026-09-21}}</ref> == Награди и признанија == Во јуни 2026 г., филмот ја освоил престижната награда „Нора Ефрон“ на еден од највлијателните светски [[Кинофестивал|кинофестивали]] — Трибека во Њујорк. Оваа награда се доделува на филмови што ги слават жените со уникатен глас во филмската уметност, што претставува огромен успех за македонската кинематографија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|32045967}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] fsoj1cgbv3gqltff0nsci127x0v1rcg Џеф Екатор 0 1398792 5630704 5624923 2026-09-21T13:09:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630704 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џеф Екатор | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|11|11}} | cityofbirth = {{роден во|Џенова|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 18 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Genoa}} | years1 = 2024-2026 | caps1 = 54 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Genoa}} | years2 = 2026- | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2024-2025 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|Италија 19]] | nationalyears2 = 2025-2026 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | nationalyears3 = 2026- | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] }} '''Озајуки Џеф Екатор''' (роден на [[11 ноември]] [[2006]] година, во [[Џенова]]) — [[Италијанци|италијански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]]. ==Биографија== Роден во [[Џенова]] од [[Нигерија|нигеријски]] родители,<ref name=":0">{{Cite web|author=Lelio Donato|url=https://www.goal.com/it/liste/chi-e-ekhator-il-gioiello-del-genoa-che-ha-segnato-il-primo-goal-in-serie-a-contro-l-atalanta/bltfae25b9c1e8aab9e#cs5310808eb5cd3792|title=Chi è Ekhator, il gioiello del Genoa che ha segnato il primo goal in Serie A contro l'Atalanta|date=5 октомври 2024|access-date=6 октомври 2024}}</ref> тој пораснал во населбата [[Сампјердарена]],<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/video/2025/05/02/genoa-anhor-ekator-venturino-intervista|title="Il nostro Genoa è…": il sogno di Ahanor, Ekhator e Venturino|date=2 мај 2025|access-date=3 септември0 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pianetagenoa1893.net/primo-piano/venturino-ekhator-e-ahanor-raccontano-il-loro-genoa/|title=Venturino, Ekhator e Ahanor raccontano il loro Genoa|date=2 мај 2025|access-date=3 септември 2025}}</ref> заедно со неговите две сестри.<ref name=":0"/> ==Технички карактеристики== Напаѓач со одлична физичка сила, брзина и способност да се движи низ целата напаѓачка линија, кој одличниот голгетерски инстинкт го комбинира со подготвеност да се жртвува за тимот. Овие карактеристики, во комбинација со неговата млада возраст, го прават играч со голем потенцијал за иднината.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-jeff-ekhator-e-un-nuovo-giocatore-della-juventus|title=Ufficiale {{!}} Jeff Ekhator è un nuovo giocatore della Juventus|access-date=2026-07-02}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Џенова=== Екатор започнал да игра фудбал на тригодишна возраст, приклучувајќи се на фудбалската школа УС Дон Боско од [[Сампјердарена]];<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|author=Andrea Schiappapietra|url=https://www.ilsecoloxix.it/sport/2024/02/13/news/genoa_don_bosco_doppietta_derby_ekhator-14068983/|title=Genoa, dal Don Bosco alla doppietta nel derby: Ekhator, altro talento a km 0|date=13 февруари 2024|access-date=3 септември 2025|archive-date=2024-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819152953/https://www.ilsecoloxix.it/sport/2024/02/13/news/genoa_don_bosco_doppietta_derby_ekhator-14068983/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.donboscocalcio.it/2024/08/10/jeff-ekhator-un-altro-ex-don-bosco-esordisce-tra-i-professionisti-in-coppa-italia/|title=Jeff Ekhator: un altro ex Don Bosco esordisce tra i professionisti in Coppa Italia|date=10 август 2024}}</ref> На осумгодишна возраст, откако бил забележан од скаути на {{Fb team (N) Virtus Entella}} и {{Fb team (N) Sampdoria}}, на крајот се приклучил на младинската школа на {{Fb team (N) Genoa}}.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Откако ги минал сите младински категории во клубот вклучително и [[Кампионато Примавера 1|Примавера]] тимот,<ref name=":2">{{Cite web|author=Giovanni Paulillo|url=https://www.mondoprimavera.com/primavera-1/genoa/jeff-ekhator-storia-chi-e/|title=Ekhator e l'amore per il Genoa: un nuovo talento a km 0|date=10 август 2024|access-date=3 септември 2025}}</ref> освојувајќи го и првенството до 18 години во 2024 година,<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/giovani/news/under-18-professionisti-il-genoa-%C3%A8-campione-d-italia-la-roma-cade-ad-ancona-per-2-0-ruotolo-meravigliosi/|title=Under 18 Professionisti, il Genoa è campione d’Italia: la Roma cade ad Ancona per 2-0. Ruotolo: "Meravigliosi"|date=13 јуни 2024|access-date=3 септември 2025}}</ref> станал постојан член на првиот тим во пресрет на [[ФК Џенова сезона 2024-2025|сезоната 2024-2025]], под водство на тренерот [[Алберто Џилардино]].<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|author=Giorgio Billone|url=https://www.sportface.it/calcio/serie-a/genoa-primo-giorno-di-ritiro-a-moena-28-convocati-out-retegui-e-vasquez/2616087|title=Genoa, primo giorno di ritiro a Moena: 28 convocati, out Retegui e Vasquez|date=13 јули 2024|access-date=3 септември 2025}}</ref> На 9 август 2024 година, дебитирал за првиот тим и во професионалниот фудбал, влегувајќи на местото на [[Витиња (фудбалер март 2000)|Витиња]] во 85-тата минута од натпреварот од прелиминарната рунда на [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Reggiana}}, кој [[ФК Џенова|Џенова]] го добила со 1-0.<ref name=":1">{{Cite web|author=Alessio Semino|url=https://www.buoncalcioatutti.it/2024/08/09/genoa-esordio-tra-i-professionisti-per-ekhator-la-sua-storia/|title=Genoa, esordio tra i professionisti per Ekhator. La sua storia|date=9 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|author=Francesco Pioppi|url=https://www.ilrestodelcarlino.it/reggio-emilia/sport/coppa-italia-genoa-reggiana-risultato-r3lhl6pr|titlе=Coppa Italia, Genoa Reggiana 1-0: ma i granata escono a testa alta|datе=9 август2024|access-date=3 септември 2025}}</ref> Осум дена подоцна дебитирал и во [[Серија А]], влегувајќи на местото на [[Милан Бадељ]] во 86-тата минута од натпреварот против {{Fb team (N) Inter}}, кој завршил со резултат 2-2.<ref>{{Cite web|author=Andrea Ghislandi|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-genoa-inter-2-2-messias-riprende-i-nerazzurri-al-95-_86063936-202402k.shtml|title=Serie A: Genoa-Inter 2-2, Messias riprende i nerazzurri al 95'|date=19 agosto 2024|access-date=6 ottobre 2024}}</ref><ref>{{Cite web|author=Davide Stoppini|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/17-08-2024/genoa-inter-2-2-doppietta-di-thuram-gol-di-vogliacco-e-messias.shtml|title=Inter, falsa partenza. A Inzaghi non basta super Thuram, Messias pareggia al 96'|date=17 август 2024|access-date=3 септември 2025}}</ref> На 5 октомври истата година го постигнал својот прв професионален гол, во поразот со 5-1 во првенството од {{Fb team (N) Atalanta}};<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-atalanta-genoa-5-1-retegui-trascina-la-dea_88501355-202402k.shtml|title=Serie A, Atalanta-Genoa 5-1: super Retegui trascina la Dea|date=6 октомври 2024|access-date=7 октомври 2024}}</ref> со тоа станал првиот играч роден во 2006 година, кој постигнал гол во највисоката италијанска лига, како и четвртиот најмлад стрелец во историјата на Џенова.<ref name=":3">{{Cite web|author=Elisa Mantero|url=http://www.lagiovaneitalianews.it/serie-a/ha-segnato-contro-lettonia-e-francia-ekhator-brilla-tra-genoa-e-nazionale-29329|title=Ha segnato contro Lettonia e Francia: Ekhator brilla tra Genoa e Nazionale!|date=27 март 2025|access-date=3 септември 2025}}</ref> Тој останал дел од ротацијата на лигурискиот тим и во вториот дел од сезоната, по доаѓањето на новиот тренер [[Патрик Виера]],<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|author=Francesco Gambaro|url=https://www.ilsecoloxix.it/sport/2025/04/20/news/genoa_futuro_ekhator_venturino_ahanor-15111244/|title=Genoa, largo ai giovani grifoni: "Il futuro è di Ekhator, Venturino e Ahanor"|date=19 април 2025|access-date=3 септември 2025}}</ref> завршувајќи ја првата сезона како професионалец со вкупно 25 настапи и еден гол. Во [[ФК Џенова сезона 2025-2026|сезоната 2025-2026]], младиот напаѓач постигнал четири гола, од кои последниот во победата со 2-1 против [[ФК Пиза|Пиза]].<ref>{{Cite web|author=Massimiliano Macaluso|url=https://www.diretta.it/news/calcio-serie-a-il-pisa-parte-meglio-il-genoa-rimonta-il-2-1-ligure-condanna-i-nerazzurri-e-avvicina-la-salvezza/xW2ps9jS/|title=Il Pisa parte meglio, il Genoa rimonta: il 2-1 ligure condanna i nerazzurri e avvicina la salvezza|date=19 април 2026|access-date=8 јуни 2026}}</ref> Исто така, го постигнал својот прв гол во [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|Купот на Италија]], за конечни 3-1 против [[ФК Емполи|Емполи]].<ref>{{Cite web|author=|url=https://www.rainews.it/tgr/liguria/articoli/2025/09/genoa-empoli-la-diretta-testuale-3a1d7f9c-8077-4731-a402-2460a0389c8f.html|title=Coppa Italia, Empoli battuto per 3 a 1. Il Genoa passa agli ottavi|date=25 септември 2025|access-date=8 јуни 2025}}</ref> ===Јувентус=== На 1 јули 2026 година, Екатор потпишал за [[ФК Јувентус|Јувентус]], во трансфер вреден 16 милиони евра плус 2 милиони во бонуси.<ref name=":4" /><ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/ojvyb4fxgogbow89zndp.pdf|title=Accordo con il Genoa per l'acquisizione definitiva del calciatore Ekhator|date=1 јули 2026|access-date=1 јули 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Екатор ја претставувал Италија во младинските селекции, играјќи за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|репрезентацијата под 19 години]], забележувајќи 11 настапи и 3 гола во периодот помеѓу 2024 и 2025 година.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|author=Andrea Piras|url=https://genova.repubblica.it/sport/2024/11/14/news/genoa_per_ekhator_momento_d_oro_dopo_esordio_e_contratto_anche_il_gol_in_azzurro-423621383/|title=Genoa, per Ekhator momento d’oro: dopo esordio e contratto anche il gol in azzurro|date=14 ноември 2024|access-date=14 ноември 2024}}</ref> Во август 2025 година, откако првично бил вклучен во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|репрезентацијата под 20 години]], тој го добил својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]], од селекторот [[Силвио Балдини]], за натпреварите од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал под 21 година 2027|квалификациите за Европското првенство]] против [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 21 година|Црна Гора]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|Македонија]].<ref name="EuroQual1">{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/parte-il-nuovo-biennio-baldini-convoca-25-calciatori-per-le-sfide-con-montenegro-e-macedonia-del-nord-esordio-il-5-settembre-alla-spezia/|title=Parte il nuovo biennio: Baldini convoca 25 calciatori per le sfide con Montenegro e Macedonia del Nord. Esordio il 5 settembre alla Spezia|date=29 август 2025|access-date=29 август 2025}}</ref><ref>{{Cite web|author=Andrea Schiappapietra|url=https://www.ilsecoloxix.it/sport/2025/08/30/news/genoa_ekhator_convocato_under_21-15288800/|title=Genoa, Ekhator convocato per l'Under 21|date=30 август 2025|5=access-date септември 2025|accessdate=2026-08-15|archive-date=2025-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250830234507/https://www.ilsecoloxix.it/sport/2025/08/30/news/genoa_ekhator_convocato_under_21-15288800/|url-status=dead}}</ref> Дебитирал за ''„аѕурините“'' на 5 септември, влегувајќи во игра на местото на [[Антонио Раимондо]] во 80-тата минута од натпреварот против Црна Гора, добиен со 2-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/italia-in-rimonta-allesordio-2-1-al-montenegro-alla-spezia-baldini-conta-vincere-ma-limportante-%C3%A8-il-percorso/|title=Italia in rimonta all'esordio: 2-1 al Montenegro alla Spezia. Baldini: "Conta vincere, ma l'importante è il percorso"|datе=5 септември 2025|access-date=6 септември 2025}}</ref><ref>{{Cite web|author=Davide Fumagalli|url=https://www.eurosport.it/calcio/qualificazioni-europei-under-21-2027-buona-la-prima-per-litalia-di-silvio-baldini-montenegro-battuto-2-1-decisivi-i-gol-di-lipani-e-koleosho_sto23218713/story.shtml|title=Qualificazioni Europei Under 21 2027 - Buona la prima per l'Italia di Silvio Baldini, Montenegro battuto 2-1! Decisivi i gol di Lipani e Koleosho|date=5 септември 2025|access-date=6 септември 2025}}</ref> На 14 октомври истата година, тој го постигна својот прв гол за тимот под 21 година во победата од 5-1 против [[Фудбалска репрезентација на Ерменија под 21 година|Ерменија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/nazionali/14-10-2025/italia-u21-armenia-5-1-gol-dagasso-camarda-2-fini-vardanyan-ekhator.shtml|title=Dagasso accende l'Italia U21, poi doppietta di Camarda, gol di Fini ed Ekhator: Armenia battuta 5-1|access-date=2026-04-22}}</ref> Повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација на Италија]] од страна на вршителот на должноста селектор, Силвио Балдини,<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/baldini-punta-sulla-linea-verde-per-le-amichevoli-con-lussemburgo-e-grecia-donnarumma-guida-il-gruppo-ndnhnwoh|title=Baldini punta sulla linea verde per le amichevoli con Lussemburgo e Grecia: Donnarumma guida il gruppo|date=25 мај 2026|access-date=25 мај 2026}}</ref> тој дебитирал на 7 јуни 2026 година, на 19-годишна возраст, играјќи како стартер во натпреварот добиен со 1-0 на гостувањето кај {{NazNB|FUrep|GRC}}, со што станал најмладиот фудбалер во историјата на {{Fb team (N) Genoa}}, кој дебитирал за Италија:<ref>{{Cite web|url=https://www.pianetagenoa1893.net/primo-piano/grecia-italia-ekhator-debutta-in-azzurro/|title=Grecia-Italia: Ekhator debutta in azzurro|data=2026-06-07|access-date=2026-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|author=Carlo Danani|url=https://www.primocanale.it/sport/67906-genoa-nazionale-ekhator-azzurri-grecia-debutto-storia.html|title=Genoa, batticuore Ekhator: probabile titolare nell’Italia. In Grecia può battere il record rossoblù di Fini|date=2026-06-07|access-date=2026-06-08}}</ref> прикажувајќи добра игра, Екатор му асистирал на [[Пио Еспозито]] за победничкиот гол.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/anche-a-heraklion-ci-pensa-esposito-litalia-dei-giovani-fa-due-su-due-batte-anche-la-grecia-e-sa-soffrire-w097yzb3|title=Anche a Creta ci pensa Esposito: l’Italia dei giovani fa due su due, batte anche la Grecia e sa soffrire|access-date=2026-06-08}}</ref> === Хорнологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ITA}} {{Cronopar|7-6-2026|Ираклион|GRE|0|1|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronofin|1|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 1 јули 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Џенова сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan=2| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 24 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || || - || - || - || - || - || 25 || 1 |- |[[ФК Џенова сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 30 || 3 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 32 || 4 |- ! colspan="3" | Вкупно Џенова || 54 || 4 || || 3 || 1 || || - || - || || - || - || 57 || 5 |- || [[ФК Јувентус сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]] || - || - || || - || - || 0 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 54 || 4 || || 3 || 1 || || - || - || || - || - || 57 || 5 |} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/ekhator-jeff/QopKhlIm/ Џеф Екатор на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/jeff-ekhator/profil/spieler/934878 Џеф Екатор на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/388606/jeff-ekhator Џеф Екатор на espn] *[https://www.tuttocalciatori.net/Ekhator_Jeff_Fabio Џеф Екатор на tuttocalciatori]{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.whoscored.com/players/535736/show/jeff-ekhator Џеф Екатор на whoscored] {{Состав на Јувентус}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Екатор, Џеф}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] c1uavyq440r32bzti89swj9n62ojldn Антонио Ташковски 0 1400020 5630878 5602147 2026-09-22T02:05:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630878 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Антонио Ташковски | image = | birth_date = {{роден на|||1999}} | birth_place = {{роден во|Скопје}}, [[Македонија]] | known = | years_active = |ethnicity=[[Македонец]]}} '''Антонио Ташковски''' (р. [[Скопје]], [[1999]] година) — [[Македонец|македонски]] театарски, филмски и телевизиски глумец. == Животопис == Антонио Ташковски е роден во [[1999|1999 година]] во [[градот Скопје]], [[Македонија]]. Глумец во телевизиски серии и филмови. Настапува и во театарски продукции, меѓу кои се претставите „Замисли нов свет“ (2024),<ref>{{Наведени вести|url=https://radar.mk/?p=50432|title=Интервју со Антонио Ташковски: за глумата, претставата „Замисли нов свет“ и поддршката за културата|last=Јоки|date=4 декември 2024|work=Радар}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> инспирирана од творештвото на [[Горан Стефановски]], и „Три сестри“ од [[Антон Павлович Чехов]], двете во режија на [[Нела Витошевиќ]], изведени на сцената на [[МНТ|Македонскиот народен театар]]. Настапи и на музичко-сценската манифестација „[[Глумците пеат]]“. Покрај актерската кариера, се занимава и со стендап-комедија и создавање хумористични содржини. Често настапува со актерот и комичар [[Александар Михајловски]], со кого реализира стендап-претстави и хумористични видеа на социјалните мрежи. == Филмографија == {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Игор |- | 2022 || [[Мими]] ТВ-филм || Момче во дискотека |- | 2022 || [[Преспав]] ТВ-серија || Гостин |- | 2025 || [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] ТВ-филм || Филип |- | 2026 || [[Чаршија]] ТВ-серија || |- | 2026 || [[Утре наутро (серија)|Утре Наутро]] ТВ-серија || Филип |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|11120508}} [[Категорија:Македонски глумици]] [[Категорија:Македонски комичари]] 17hzo6sgwkbvl34jlp4we4vh5lgnu8y Википедија:Уредувачки денови 2026/септември 4 1401721 5630938 5629664 2026-09-22T09:11:29Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5630938 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[Список на слики од Пол Гоген]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)|[[Визија по проповедта]] (Н)|[[Предел близу Арл]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Изложбата на Волпини, 1889 година]] (Н)|[[Махана но атуа]] (Н)|[[Површина, не варира ино]] (Н)|[[Изложбата на Пол Гоген во Лес XX, 1889 година]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Минувајки го плитакот]] (Н)|[[Ото Синдинг]] (Н)|[[Потекло на харфата]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] curzdgm63hyozsuf7u1cwdhanzvnmoo 5630939 5630938 2026-09-22T09:13:27Z Lili Arsova 86688 /* Список на учесници */ 5630939 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[Список на слики од Пол Гоген]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)|[[Визија по проповедта]] (Н)|[[Предел близу Арл]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Изложбата на Волпини, 1889 година]] (Н)|[[Махана но атуа]] (Н)|[[Површина, не варира ино]] (Н)|[[Изложбата на Пол Гоген во Лес XX, 1889 година]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 37u2mkx5ob40o48520hcd2bebd65ld9 5630960 5630939 2026-09-22T09:41:43Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5630960 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (глумец)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1879 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Отворена Клисура]] (Н)|[[Поплука]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Железна Планина]] (Н)|[[Шнику]] (Н)|[[Грама Планина]] (Н)|[[Колата]] (Н)|[[Бријаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Радохиња]] (Н)| [[Кравја Планина]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мртва природа со егзотични птици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Чудотворен извор]] (Н)|[[Овошје на маса]] (Н)|[[Белата река]] (Н)|[[Зборови до злиот дух]] (Н)|[[Покрај морето]] (Н)|[[Студија на акт]] (Н)|[[Осамена]] (Н)|[[Нејзиното име е Ваирумати]] (Н)|[[Список на слики од Пол Гоген]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Христос во Маслиновата градина (Гоген)]] (Н)|[[Автопортрет со ореол и змија]] (Н)|[[Мртва природа со јапонски дрвопис]] (Н)|[[Визија по проповедта]] (Н)|[[Предел близу Арл]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Изложбата на Волпини, 1889 година]] (Н)|[[Махана но атуа]] (Н)|[[Површина, не варира ино]] (Н)|[[Изложбата на Пол Гоген во Лес XX, 1889 година]] (Н)}} |- |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 3cqml5igrkgy9pjubrjtd1ymdevt8di Prunus mahaleb 0 1401948 5630711 5622411 2026-09-21T13:45:01Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630711 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Prunus mahaleb2.jpg|image_caption=Цветови од Prunus Mahaleb сликани во Франција|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn | author1 = Rhodes, L. | author2 = Maxted, N. | name-list-style = amp | title = ''Prunus mahaleb'' | article-number = e.T172121A48416825 | year = 2016 | access-date = 24 November 2021}}</ref>|taxon=Prunus mahaleb|authority=[[L.]]<ref name=GRIN>{{GRIN | access-date=2008-03-14}}</ref>|range_map=Prunus mahaleb range.svg|range_map_caption=Мапа на распространетост|synonyms=Of the species:<ref name=POWO_729931-1/> * ''Cerasus mahaleb'' <small>(L.) Mill.</small> * ''Mahaleb vulgaris'' <small>Takht.</small> * ''Padellus mahaleb'' <small>(L.) Vassilcz.</small> * ''Padus mahaleb'' <small>(L.) Borkh.</small> Of subsp. ''cupaniana'':<ref name=POWO_77252155-1/> * ''Padellus mahaleb'' subsp. ''cupaniana'' <small>(Guss.) Pénzes</small> * ''Prunus cupaniana'' <small>Guss.</small> Of subsp. ''mahaleb'':<ref name=POWO_77231214-1/> * ''Cerasus corymbosa'' <small>St.-Lag.</small> * ''Druparia mahaleb'' <small>Clairv.</small> * ''Padellus mahaleb'' subsp. ''simonkaii'' <small>(Pénzes) Soják</small> * ''Padus monstrosa'' <small>Dippel</small> * ''Prunus mahaleb'' subsp. ''baldaccii'' <small>Pénzes</small> * ''Prunus mahaleb'' subsp. ''simonkaii'' <small>Pénzes</small> * ''Prunus odorata'' <small>Lam.</small>|subdivision_ranks=Subspecies|subdivision=[[#Subspecies|See text]].}} '''''Prunus mahaleb''''' е вид [[цреша]], по потекло од централна и јужна Европа, северозападна Африка, југозападна Азија и делови од централна Азија.<ref name="Rushforth">{{Наведена книга|title=Trees of Britain and Europe|last=Rushforth|first=Keith|date=1999|publisher=Trafalgar Square Publishing|isbn=0-00-220013-9|publication-place=London|pages=1023–1024}}</ref><ref name="PlantAtlas">{{Наведена мрежна страница|url=https://plantatlas2020.org/atlas/2cd4p9h.qg6|title=St Lucie Cherry ''Prunus mahaleb'' L.|work=PlantAtlas|accessdate=2026-02-06}}</ref> Дрвото се одгледува за зачин кој се добива од семките. Семето има мирис и вкус кој може да се спореди со горчливи бадеми и ноти на цреша. == Опис == Грмушка или дрво до 10 м високо. Младите гранчиња голи или со ретки ситни влакненца, во почетокот жлездесто лепливи, сивкасто-зелени, а покасно стануваат кафеави. Пупките светлокафеави, голи, по работ со многу ситни триаглести запчиња. Листовите широко-јајцевидни до круглести, 4-7 цм долги, на врвот кусо заострени, во основата круглести или скоро срцевидни, голи или со ретки влакна на долната страна, и тоа во пазувите на страничните жили. По работ напилени и со жлезди по врвот на запците. Лисните дршки 1-3 цм долги, голи, на горната страна плитко олучести, на врвот, под самата ламина или на ламината, со 2 жлезди или без нив. Цветовите пријатно ароматични, со 5-12 цвета, во гроздовидни соцветија слични на штит и се развиваат заедно со разлистувањето. Цветовите на долга заедничка дршка и обично со 2 мали ливчиња на неа. Цветните дршки голи, до 20 мм долги. Хипантиумот ѕвонест, гол. Чашкините ливчиња тесно-јајцевидни, на врвот тапи, голи, по прецветувањето отпаѓаат. Венечните ливчиња бели, обратно- јајцевидни, најшироки во средината, околу 6-9 мм долги. Прашниците 18-20, филаментите бели. Плодот 6-12 мм долг, јајцевиден, во почетокот жолт, потоа црн. Мезокарпот тенок, горчлив, а ендокарпот (костелката) мазен.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1034-1035}}</ref> [[Податотека:Korina_2012-07-17_Prunus_mahaleb_1.jpg|лево|мини| ''Prunus mahaleb,'' Германија]] == Подвидови == {{На|2023|February}}, два подвида биле прифатени од [[Plants of the World Online]]:<ref name="POWO_729931-1">{{Наведување|title=''Prunus mahaleb'' L..|journal=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:729931-1|access-date=2023-02-11}}</ref> * ''Prunus mahaleb'' подвид. ''cupaniana'' <small>(Guss.) Arcang.</small> (синоними вклучуваат ''Prunus cupaniana'') – ограничено на северна [[Сицилија]]<ref name="POWO_77252155-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77252155-1|title=''Prunus mahaleb'' subsp. ''cupaniana'' (Guss.) Arcang..|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2023-02-11}}</ref> * ''Prunus mahaleb'' подвид. ''mahaleb'' (синоними вклучуваат ''Prunus odorata'') – на други места во автохтониот опсег на видот<ref name="POWO_77231214-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77231214-1|title=''Prunus mahaleb'' subsp. ''mahaleb''|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=2023-02-11}}</ref> == Распространетост и живеалиште == [[Податотека:Prunus_mahaleb_sl17.jpg|лево|мини| Растенија во цвет во мајчин живеалиште, округ Модлинг, Долна Австрија]] ''Prunus mahaleb'' се јавува во грмушки и отворени шуми на суви падини; во централна Европа на надморски височини до 1,700 м надморска височина, и во висорамнините на 1.200–2.000 м во јужна Европа. Бил натурализиран во некои умерени подрачја, како Европа северно од неговиот роден опсег, а локално и во [[Австралија]] и Соединетите Американски Држави. === Распространетост во Македонија === Многу често растение по суви карпести места, ретките шуми и други станишта до 1.600 м надморска височина. Познат за [[Скопје]] - [[Водно]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]]; [[Скопска Црна Гора]]; [[Дервенска Клисура]]; [[Жеден]]; [[Гостивар]] - [[Буковиќ]]; околината на [[Кичево]]; [[Прилеп]] - [[Плетвар]] и [[Козјак (планински врв)|Козјак]], [[Велес]] - с. [[Градско]]; [[Радовиш]]; [[Кратово]]; [[Демир Капија]]; [[Нов Дојран]] - с. [[Ѓопчели]]; пл. [[Серта]]; [[Галичица]].<ref name=":02" /> == Екологија == Научна студија<ref>{{Наведено списание|last=Herrera|first=Carlos M.|last2=Jordano|first2=Pedro|year=1981|title=''Prunus mahaleb'' and Birds: The High-efficiency Seed Dispersal System of a Temperate Fruiting Tree|url=http://digital.csic.es/bitstream/10261/45070/1/HJ_1981_EcolMonogrHQ.pdf|journal=Ecological Monographs|volume=51|issue=2|pages=203–218|bibcode=1981EcoM...51..203H|doi=10.2307/2937263|jstor=2937263|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711000458/http://digital.csic.es/bitstream/10261/45070/1/HJ_1981_EcolMonogrHQ.pdf|archive-date=2020-07-11}}</ref> открила еколошка зависност помеѓу растението и четири вида птици што јадат овошје во југоисточна [[Шпанија]]; [[Обичен кос|косовите]] и [[Црноглаво грмушарче|црноглавите грмушарчиња]] се покажале како најважни распространувачи на семе. Кога ''P. mahaleb'' дава плод, овие птици речиси исклучиво го консумираат плодот и ги расфрлаат семето на места поволни за раст на дрвото. Начинот на кој некои птици го консумираат плодот и живеалиштата што ги користат тие птици, може да дејствуваат како селективна сила при одредувањето кои генетски варијации на црешата проспериаат.<ref>{{Наведено списание|last=Guitián|first=José|last2=Fuentes|first2=Marcelino|last3=Bermejo|first3=Teresa|last4=López|first4=Belén|year=1992|title=Spatial Variation in the Interactions between ''Prunus mahaleb'' and Frugivorous Birds|journal=Oikos|volume=63|issue=1|pages=125–130|bibcode=1992Oikos..63..125G|doi=10.2307/3545521|jstor=3545521}}</ref> == Одгледување == Далеку од својот автохтон опсег, видот се одгледува како [[Украсно растение|украсно дрво]] поради неговите миризливи цвеќиња, низ умерените региони на светот. Голем број сорти се избрани поради нивната украсна вредност, вклучувајќи ја „Albomarginata“, со шарено лисје, „Bommii“, џуџеста со висечки гранки, „Globosa“, компактен џуџест клон, „Pendula“, со овенати разгранувања и „Xanthocarpa“ со жолти плодови. Исто така овој вид се користел како подлога за калемење на други цреши.<ref name="PlantAtlas" /> == Употреба == [[Податотека:Przekrój_Prunus_mahaleb_Wiśnia_wonna_OB_UWr_2023-07-21_01.jpg|десно|мини| Попречно сечено дрво]] Растението се одгледува и за махлеб, зачин што се добива од семките од црешата. Мирисна е и има вкус на горчливи [[Бадем|бадеми]]. Се користи во мали количини за заострување на слатките прехранбени производи во [[Турска кујна|турската кујна]], [[Грција|грчка кујна]] или [[Ерменија|ерменска кујна]]. [[Дрво (материјал)|Дрвото]] е тврдо и се користи во изработка на кујнски елементи и за [[Луле|лулиња]]. Кората, дрвото и семето содржат [[кумарин]].<ref>{{Наведено списание|last=El-Dakhakhny|first=M.|year=1970|title=Some Coumarin Constituents of ''Prunus mahaleb'' L. Fruit Kernels V|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pharmaceutical-sciences_1970-04_59_4/page/551|journal=Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=59|issue=4|pages=551–553|bibcode=1970JPhmS..59..551E|doi=10.1002/jps.2600590424|pmid=5440687}}</ref> == Наводи == == Надворешни врски == * {{PFAF|Prunus mahaleb}} [[Категорија:Овошни дрва]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Слива]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ck99hjbe09wk0jaou33zlqb6qfjgl40 Бабунска темјанушка 0 1401956 5630906 5622536 2026-09-22T06:51:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630906 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |genus=Viola |species=babunensis |image= |authority=[[Дитер Ербен|Erben]] }} '''Бабунска темјанушка''' ({{langx|la|Viola babunensis}}) — [[Вид (биологија)|вид]] [[темјанушка]] што го опишал М. Ербен во 1985 година. ''Бабунската темјанушка'' му пирпаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[темјанушка]] и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[темјанушки]]. Во Каталогот на живиот свет не се наведени подвидови.<ref name = "COL">{{cite web|url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53488158|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2019-12-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status= dead}}</ref> ==Потекло на името== Научното латинско име Viola babunensis, како и македонското народно име „бабунска темјанушка“, растението го добило токму по планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]]. Во ботаниката е вообичаена пракса кога ќе се открие нов растителен вид (особено ендемичен, каков што е овој), тој да го добие своето специфично име (епитет) според географското место каде што првпат е пронајден и опишан (т.н. locus classicus). Бидејќи овој вид првично е регистриран и најзастапен на подрачјето на планинскиот масив Бабуна, научниците го именувале babunensis. == Опис == Бабунската темјанушка е [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]] што се одликува со џуџест розетковиден хабитус и гранчиња високи од 1,5 до 6 сантиметри, како и со специфична [[Шпора (ботаника)|шпора]] долга 8 до 12 милиметри која е лесно задебелена на врвот.<ref name="FM">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1995|volume=Том I св. 3|location=Скопје|page=503-510|author-link=Кирил Мицевски|access-date=01 септември 2026}}</ref> [[Лист|Листовите]] се со густи четинести влакна, а [[Цвет|цветовите]] се средно големи и без мирис.<ref name=MK>{{нмс| title=Бабунска темјанушка | url=https://markovikuli.mk/biodiversity/бабунска-темјанушка/ | work= | publisher=Маркови Кули| date= | accessdate=1 септември 2026}}</ref> == Живеалиште == Бабунската темјанушка е македонски [[Ендемизам|ендемит]] и расте по каменити места, пукнатини на карпи, на [[гранит]] и [[гнајс]], на [[надморска височина]] од 700 до 1.300 метри.<ref name=MK/> == Распространетост == Видот е утврден на неколку места во Македонија. а во месноста [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]] е присутен во близината на [[Трескавец|манастирот Трескавец]] и грамадата Маркови Кули. Во национални рамки. бабунската темјанушка е [[Заштитен статус|заштитен вид]].<ref name=MK/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Viola babunensis}} {{Викивидови-ред|Viola babunensis}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Темјанушка]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Таксони опишани во 1985 година]] 1zkd3untgfebpycep1r9gsxuukewhz6 Полска темјанушка 0 1401970 5630941 5624550 2026-09-22T09:17:43Z Jtasevski123 69538 поп 5630941 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Полска темјанушка|image=(MHNT) Viola arvensis - flower.jpg|image_caption=|genus=Viola (plant)|species=arvensis|authority=[[Murray]]}} '''Полска темјанушка''' ([[Биномна номенклатура|науч]]: ''Viola arvensis'') — [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[двегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[темјанушки]]. Има долга [[Цветање|цветна]] сезона што се одвива од април до октомври,<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=27460|title=BioRas - Biološka Raznovrsnost Srbije|work=bioras.petnica.rs|accessdate=2019-08-27}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}</ref> а е опрашено од страна на инсекти. == Опис == [[Корен|Коренот]] е жилест. [[Стебло|Стеблото]] е полегнато или полуисправено, поретко исправено, неразгрането или разгрането, со или без влакна, високо 10–40 см.<ref name=":0" /> Приземните и стеблените листови се разликуваат по облик и големина. Приземните [[Лист|листови]] се овални, додека стеблените се поиздолжени и со пократки лисни дршки. Горните листови се копјести и потесни од приземните и стеблените. Листовите се пердувесто разделени и долги неколку сантиметри.<ref name=":0" /> [[Цвет|Цветовите]] се единечни, мали и сместени на долги цветни дршки. Чашкините ливчиња се ланцетни, долги 5–10 мм. Венечните ливчиња се со различна боја, од жолта и белузлава до виолетова, и обично се подолги од чашкините ливчиња. [[Плод|Плодот]] е кутијка, со дијаметар околу 1 см, со [[Семе|семиња]] долги околу 2 мм. == Распространетост == Се среќава во Европа, Западна Азија и Северна Африка. == Живеалиште == Полската темјанушка расте на отворени живеалишта, ливади, пасишта, шумски рабови, покрај патишта и во дворови. Расте и до 20 сантиметри во висина, но најчесто е нискорастечко растение, скриено помеѓу ливадската вегетација. == Галерија == <gallery widths="250px" heights="180px" mode="packed-hover"> Податотека:Viola_arvensis,_Violaceae_03.jpg|врска=Датотека:Viola_arvensis,_Violaceae_03.jpg| живеалиште Податотека:Viola_arvensis,_Violaceae_02.jpg|врска=Датотека:Viola_arvensis,_Violaceae_02.jpg| цвет Податотека:Viola_arvensis,_Violaceae_01.jpg|врска=Датотека:Viola_arvensis,_Violaceae_01.jpg| цвет </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{commons|Viola arvensis}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Темјанушка]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{Таксонска лента}} djo7g1st98gb6wxllydqvk01rxr98w9 5630943 5630941 2026-09-22T09:18:28Z Jtasevski123 69538 5630943 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Полска темјанушка|image=(MHNT) Viola arvensis - flower.jpg|image_caption=|genus=Viola (plant)|species=arvensis|authority=[[Murray]]}} '''Полска темјанушка''' ([[Биномна номенклатура|науч]]: ''Viola arvensis'') — [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[двегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[темјанушки]]. Има долга [[Цветање|цветна]] сезона што се одвива од април до октомври,<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=27460|title=BioRas - Biološka Raznovrsnost Srbije|work=bioras.petnica.rs|accessdate=2019-08-27}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}</ref> а е опрашено од страна на инсекти. == Опис == [[Корен|Коренот]] е жилест. [[Стебло|Стеблото]] е полегнато или полуисправено, поретко исправено, неразгрането или разгрането, со или без влакна, високо 10–40 см.<ref name=":0" /> Приземните и стеблените листови се разликуваат по облик и големина. Приземните [[Лист|листови]] се овални, додека стеблените се поиздолжени и со пократки лисни дршки. Горните листови се копјести и потесни од приземните и стеблените. Листовите се пердувесто разделени и долги неколку сантиметри.<ref name=":0" /> [[Цвет|Цветовите]] се единечни, мали и сместени на долги цветни дршки. Чашкините ливчиња се копјести, долги 5–10 мм. Венечните ливчиња се со различна боја, од жолта и белузлава до виолетова, и обично се подолги од чашкините ливчиња. [[Плод|Плодот]] е кутијка, со дијаметар околу 1 см, со [[Семе|семиња]] долги околу 2 мм. == Распространетост == Се среќава во Европа, Западна Азија и Северна Африка. == Живеалиште == Полската темјанушка расте на отворени живеалишта, ливади, пасишта, шумски рабови, покрај патишта и во дворови. Расте и до 20 сантиметри во висина, но најчесто е нискорастечко растение, скриено помеѓу ливадската вегетација. == Галерија == <gallery widths="250px" heights="180px" mode="packed-hover"> Податотека:Viola_arvensis,_Violaceae_03.jpg|врска=Датотека:Viola_arvensis,_Violaceae_03.jpg| живеалиште Податотека:Viola_arvensis,_Violaceae_02.jpg|врска=Датотека:Viola_arvensis,_Violaceae_02.jpg| цвет Податотека:Viola_arvensis,_Violaceae_01.jpg|врска=Датотека:Viola_arvensis,_Violaceae_01.jpg| цвет </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{commons|Viola arvensis}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Темјанушка]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{Таксонска лента}} 12mvyspv47yi6yghxokfcwulw56auw2 Ривинова темјанушка 0 1401971 5630946 5623349 2026-09-22T09:28:42Z Jtasevski123 69538 поп 5630946 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Viola riviniana-01 (xndr).jpg|genus=Viola (plant)|species=riviniana|authority=[[Rchb.]]}}'''Ривинова темјанушка''' ([[Биномна номенклатура|науч]]: ''Viola riviniana'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[темјанушки]], домородно на Евроазија и Африка. Расте до 10 см висина и 50 см ширина, ова [[повеќегодишно растение]] има темнозелени, срцевидни лисја и произведува повеќе виолетови цветови во мај и јуни.<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/19012/Viola-riviniana/Details|title=''Viola riviniana''|work=www.rhs.org|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=5 March 2021}}</ref> Ривинова темјанушка била прогласена за национален цвет на Линколншир во 2002 година, по анкета на добротворната организација за заштита на диви растенија ''[[Plantlife]]''.<ref>Plantlife website [http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/county_flowers/ ''County Flowers page''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150430170312/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/county_flowers/|date=2015-04-30}}</ref> == Распространетост == Ривиновата темјанушка е распространета во Европа, Северна Африка и западна Азија во региони со медитеранска, умерена и поморска клима. Растението претпочита сончеви и добро осветлени места. Расте во суви, минерално богати почви, во тревни чистини, ливади, меѓу грмушки и на рабовите на отворени шуми. Се наоѓа во сите почви освен во кисели или многу влажни. Честа појава е во Ирска<ref>Webb, D.A., Parnell, J., and Doogue, D. 1996. ''An Irish Flora''. University Press. {{ISBN|0-85221-131-7}}</ref> и сите Британски острови.<ref>Clapham, A.R., Tutin, T.G. and Warburg, E.F. 1968. ''Excursion Flora of the British Isles''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-04656-4}}</ref> == Екологија == Ривиновата темјанушка служи како храна на пеперутките: [[пролетна седефка]], [[Бисерна седефка|мала бисерна седефка]], [[Обична седефка|обичната седефка]] и [[Темјанушкина седефка|темјанушкина седефка.]] Растението е познат домаќин на патогената габа ''[[Puccinia violae]].'' == Слични видови == * ''[[Мирислива темјанушка]]'' * ''[[Кучешка темјанушка]]'' * ''[[Viola palustris]]'' * ''[[Viola labradorica]]'' – ''V. riviniana'' понекогаш се продава во расадници како ''V. labradorica.'' == Хибриди == Овој вид се хибридизира со ''[[Viola reichenbachiana]]'' за да се произведе ''Viola'' × ''bavarica''. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато|Viola riviniana}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Флора на Велс]] [[Категорија:Флора на Русија]] [[Категорија:Флора на Шведска]] [[Категорија:Флора на Финска]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Темјанушка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора]] 75a7mb3187s82jvhc4mmq22u30q3865 Џон Бојд (глумец) 0 1402176 5630961 5623862 2026-09-22T09:42:04Z Jtasevski123 69538 отстранета [[Категорија:Американци]]; додадена [[Категорија:Американски глумци]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630961 wikitext text/x-wiki '''Џон Х. Бојд'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.buddytv.com/info/john-boyd-info.aspx|title=John Boyd|publisher=buddytv.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909045526/http://www.buddytv.com/info/john-boyd-info.aspx|archive-date=2015-09-09|accessdate=2014-10-19}}</ref> (р. [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]], [[22 октомври]] [[1981]] г.) — [[Соединети Американски Држави|американски]] [[глумец]]. == Живот == Џон Бојд е син на глумците Гај и Сиси Бојд и брат на Полин Бојд. По неколку гостувања во телевизиски серии и филмови, Џон Бојд ја добил својата прва главна улога во 2010 г. во осмата сезона на реалити-серијата ''[[24 (ТВ-серија)|24,]]'' заедно со [[Кифер Сатерленд]]. Потоа следело подолга приказна во 2013 година во ''Touch'', а друга во ''Дневниците на Кери'' во 2014 г. Од 2014 до 2017 г., тој го играл Џејмс Обри во серијата на Fox, ''Bones''. == Филмографија (избор) == * 2005: Бети Пејџ: Посакувана и озлогласена ''(Озлогласената Бети Пејџ)'' * 2005, 2006: ''Закон и ред'' (ТВ-серија, 2 епизоди) * 2006: Дама во ''водата'' * 2008: ''[[Фринџ]]'' (ТВ-серија, епизода 1x07) * 2009 '':'' ''Најголемиот'' * 2010: [[24 (ТВ-серија)|''24'']] (ТВ серија, 24 епизоди) * 2011: [[Костуми (ТВ-серија)|''Одела'']] (ТВ-серија, епизода 1x02) * 2012: [[Арго (филм)|''Арго'']] * 2013: ''Допир'' (ТВ-серија, 4 епизоди) * 2014: ''Дневниците на Кери'' (ТВ-серија, 2 епизоди) * 2014–2017: ''Коски'' (ТВ-серија, 56 епизоди) * 2017: ''Воодушевена'' * 2018: ''Пеперминт: Ангел на одмаздата'' * Од 2019: [[ФБИ (ТВ-Серија)|''ФБИ'']] (ТВ-серија) * 2020: ''ФБИ: Најбарани'' (ТВ-серија, 1 епизода) * 2023: ''ФБИ: Интернационал'' (ТВ-серија, 1 епизода) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1668372|John Boyd}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1981 година]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Филмски глумци]] 22qi5m4aksdq66j4g4otqt0yabipijy 5630964 5630961 2026-09-22T09:42:37Z Jtasevski123 69538 /* Надворешни врски */ 5630964 wikitext text/x-wiki '''Џон Х. Бојд'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.buddytv.com/info/john-boyd-info.aspx|title=John Boyd|publisher=buddytv.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909045526/http://www.buddytv.com/info/john-boyd-info.aspx|archive-date=2015-09-09|accessdate=2014-10-19}}</ref> (р. [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]], [[22 октомври]] [[1981]] г.) — [[Соединети Американски Држави|американски]] [[глумец]]. == Живот == Џон Бојд е син на глумците Гај и Сиси Бојд и брат на Полин Бојд. По неколку гостувања во телевизиски серии и филмови, Џон Бојд ја добил својата прва главна улога во 2010 г. во осмата сезона на реалити-серијата ''[[24 (ТВ-серија)|24,]]'' заедно со [[Кифер Сатерленд]]. Потоа следело подолга приказна во 2013 година во ''Touch'', а друга во ''Дневниците на Кери'' во 2014 г. Од 2014 до 2017 г., тој го играл Џејмс Обри во серијата на Fox, ''Bones''. == Филмографија (избор) == * 2005: Бети Пејџ: Посакувана и озлогласена ''(Озлогласената Бети Пејџ)'' * 2005, 2006: ''Закон и ред'' (ТВ-серија, 2 епизоди) * 2006: Дама во ''водата'' * 2008: ''[[Фринџ]]'' (ТВ-серија, епизода 1x07) * 2009 '':'' ''Најголемиот'' * 2010: [[24 (ТВ-серија)|''24'']] (ТВ серија, 24 епизоди) * 2011: [[Костуми (ТВ-серија)|''Одела'']] (ТВ-серија, епизода 1x02) * 2012: [[Арго (филм)|''Арго'']] * 2013: ''Допир'' (ТВ-серија, 4 епизоди) * 2014: ''Дневниците на Кери'' (ТВ-серија, 2 епизоди) * 2014–2017: ''Коски'' (ТВ-серија, 56 епизоди) * 2017: ''Воодушевена'' * 2018: ''Пеперминт: Ангел на одмаздата'' * Од 2019: [[ФБИ (ТВ-Серија)|''ФБИ'']] (ТВ-серија) * 2020: ''ФБИ: Најбарани'' (ТВ-серија, 1 епизода) * 2023: ''ФБИ: Интернационал'' (ТВ-серија, 1 епизода) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1668372|Џон Бојд}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1981 година]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Филмски глумци]] 506lmg7mc93f0fmd2c1tcdthwk0eylp Форест Витакер 0 1402180 5630987 5623524 2026-09-22T10:45:17Z Jtasevski123 69538 поп 5630987 wikitext text/x-wiki '''Форест Стивен Витакер''' (р. {{роден на|15|јули|1961}}, [[Лонгвју (Тексас)|Лонгвју]], [[Тексас]]) — американски повеќекратно наградуван [[глумец]], филмски продуцент и [[режисер]] кој се појавувал во независни и во големи продукции од 1980-тите. Меѓу нив се ''[[Дух куче: Патот на самурајот|„Дух куче: Патот на самурајот“]]'' (1999) и ''„[[Последниот крал на Шкотска]]''“ (2006), за кои освоил и [[Оскар за најдобар глумец]]. == Живот и кариера == Во младоста, Витакер добил стипендија за фудбал, но потоа се префрлил на [[Јужнокалифорниски универзитет|Јужнокалифорнискиот универзитет]] во [[Лос Анџелес]], каде што успешно студирал музика, а подоцна стапил во контакт со глумскиот оддел на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорнискиот универзитет во Беркли]]. Неговиот спуштен лев очен капак (птоза) брзо станал негов заштитен знак. Во 1982 година, Витакер глумски дебитирал во американскиот филм со мала улога во трилерот ''„ТАГ“'' на Ник Касл и како фудбалер во средношколската комедија на Ејми Хекерлинг „''Брзи Времиња во Риџмонт Хај“'', што потоа послужила како отскочна даска за кариерата на [[Шон Пен]]. Во следните години, Витакер се појавил во споредни улоги во наградувани филмови како што се [[Виетнамска војна|драмата за Виетнамската војна „]]''[[Вод на смртта]]''“ (1986) [[Оливер Стоун|на Оливер Стоун]], ''[[Бојата на парите|„Бојата на парите“]]'' (1986) [[Мартин Скорсезе|на Мартин Скорсезе]] и трагикомедијата ''„Добро утро, Виетнам“'' на Бери Левинсон. Тој веќе одиграл важна споредна улога во ''„Добро утро, Виетнам“.'' Неговата прва широко призната главна улога била онаа на легендарниот саксофонист [[Чарли Паркер]] во [[Биографски филм|биографскиот филм]] [[Клинт Иствуд|на Клинт Иствуд]] ''„Птица“'' во 1988 година, за кој Витакер ја добил наградата за најдобар актер во [[Кански филмски фестивал|Кан]] и номинација за [[Златен глобус|„Златен глобус“]] за најдобар актер во драма. И покрај овој успех, тој првично не се искачил во редовите на водечки карактерни актери. Неговите последователни ангажмани биле широки, вклучувајќи споредни улоги во трилерот на Нил Џордан ''[[Плачлива игра (филм)|„Плачлива игра]]''“(1992), модната сатира [[Роберт Алтман|на Роберт Алтман]] ''[[Висока мода (филм)|„Висока мода“]]'' или независниот филм ''„Чад“'', но исто така и ангажмани во акциони и научно-фантастични филмови како што се ''„Крвав спорт“'' (1988), ''„Пренесен“'' (1994) или ''„Спици''“ (1995). Неговата критички призната главна улога во ''[[Дух куче: Патот на самурајот|филмот „Дух куче: Патот на самурајот]]''“ (1999) [[Џим Џармуш|на Џим Џармуш]] била проследена со улога во ''„Бојното поле Земја“'' (2000), филмската адаптација на научнофантастичен роман од основачот [[Скиентологија|на скиентологијата]] Л. Рон Хабард, заедно со [[Џон Траволта]], што бил критикувано од критичарите и се сметал за најниска точка во неговата кариера. По катастрофата на ''„Бојното поле Земја“'', Витакер играл споредни улоги, меѓу другото и во трилерите ''„Телефонска говорница“'' од Џоел Шумахер и ''„Соба за паника“'' од Дејвид Финчер, двата во 2002 година, пред неговата најважна улога досега како [[Уганда|угандискиот]] диктатор Иди Амин во дебитантскиот филм на Кевин Мекдоналд, ''„Последниот крал на Шкотска“ во'' 2006 година. Оваа улога му донела на Витакер [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] во 2007 година и бројни престижни филмски награди. Речиси два месеци откако го освоил Оскарот, тој добил и ѕвезда на Холивудската патека на славните. Во следните години, Витакер повторно се појавил во широк спектар на жанрови, вклучувајќи ја филмската драма ''[[Одлични говорници]]'' [[Дензел Вашингтон|на Дензел Вашингтон]], полицискиот трилер „''Улични кралеви'' “ на Дејвид Ајер, научно-фантастичниот филм ''„Репо Мен“'' и боксерската драма „Саутшеп“ на Антоан Фуква. Освен филмски продукции, Витакер редовно се појавувал и во телевизиски серии. Тој имал многу гостувања во серии како што се ''„Итна помош“'', ''„Хил стрит блуз“'' и ''„Трапер Џон, доктор по медицина“.'' Неговиот телевизиски филм „''Од врата до врата''“ (2002) ја освоил наградата [[Еми (награда)|„Еми“]]. Во ''„Зона на самракот“,'' тој ја презел улогата на водител и наратор. Во 2011 година, се појавил во главна улога во една сезона од серијата ''„Криминални умови: Црвениот тим“.'' Тобијас Мајстер се етаблирал како свој [[Германски јазик|германски]] синхронизиран глас. Во август 2015 година, било објавено дека Витакер ќе игра главна улога како ''Со Герера'' во ''„Роуг Уан: Приказна за Војна на ѕвездите“'', првиот [[Спиноф|спиноф од]] ''[[Војна на ѕвездите|„Војна на ѕвездите“]].'' Филмот бил објавен во декември 2016 година. Тој, исто така, го позајмил гласот или ја толкувал оваа улога во ''„Војна на ѕвездите: Бунтовници''“(2017), ''„Војна на ѕвездите: Џедај: Паднат ред“''(2019) и ''„Андор“'' (2022–2025). Витакер, исто така, ја играл улогата на Зури во филмот на Марвел, ''„[[Црн Пантер (филм)|Црн Пантер]]“'' во 2018 година. == Семејство == ДНК тест покажал дека мајката на Витакер потекнувала од народот Акан, додека предците на неговиот татко биле Игбо. Форест Витакер се оженил со глумица Кејша Симон Неш, која е единаесет години помлада од него и го зела неговото презиме, во 1996 година. Форест Витакер поднел барање за развод кон крајот на 2018 година. Кејша Неш починала во декември 2023 година од компликации од анорексија предизвикана од нервоза. Од бракот има две ќерки, а има исто така син од претходна врска. Тој е исто така очув на ќерката на Кеиша. Тој има и двајца помлади браќа, Кен и Дејмон Витакер, кои исто така се глумци, како и сестра. == Литература == * Мелвин Бурк Доналдсон: ''Црни режисери во Холивуд'' . Универзитетска издавачка куќа на Тексас, Остин 2003, ISBN 0-292-70178-0 (англиско издание). * Џорџ Александар: ''Зошто снимаме филмови: Црните филмски режисери зборуваат за магијата на киното''. Харлем Мун, Њујорк 2003, ISBN 0-7679-1181-4 (англиско издание). == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0001845}} *{{wikiquote}} * {{commons category}} {{Нормативна контрола|VIAF=85707023}} [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Луѓе од Тексас]] [[Категорија:Американци]] [[Категорија:Филмски режисери]] [[Категорија:Филмски продуценти]] [[Категорија:Филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] [[Категорија:Добитници на Оскар]] kcr4xgruj4mv5062bjmbzbubvvwqh1g 5630992 5630987 2026-09-22T10:49:50Z Jtasevski123 69538 5630992 wikitext text/x-wiki '''Форест Стивен Витакер''' (р. {{роден на|15|јули|1961}}, [[Лонгвју (Тексас)|Лонгвју]], [[Тексас]])<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2017/07/15/Famous-birthdays-for-July-15-Forest-Whitaker-Linda-Ronstadt/7711499903721/|title=Famous birthdays for July 15: Forest Whitaker, Linda Ronstadt|author=UPI Staff|date=July 15, 2017|accessdate=December 16, 2024|website=United Press International}}</ref> — американски повеќекратно наградуван [[глумец]], филмски продуцент и [[режисер]] кој се појавувал во независни и во големи продукции од 1980-тите. Меѓу нив се ''[[Дух куче: Патот на самурајот|„Дух куче: Патот на самурајот“]]'' (1999) и ''„[[Последниот крал на Шкотска]]''“ (2006), за кои освоил и [[Оскар за најдобар глумец]]. == Живот и кариера == Во младоста, Витакер добил стипендија за фудбал, но потоа се префрлил на [[Јужнокалифорниски универзитет|Јужнокалифорнискиот универзитет]] во [[Лос Анџелес]], каде што успешно студирал музика, а подоцна стапил во контакт со глумскиот оддел на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорнискиот универзитет во Беркли]]. Неговиот спуштен лев очен капак (птоза) брзо станал негов заштитен знак. Во 1982 година, Витакер глумски дебитирал во американскиот филм со мала улога во трилерот ''„ТАГ“'' на Ник Касл и како фудбалер во средношколската комедија на Ејми Хекерлинг „''Брзи Времиња во Риџмонт Хај“'', што потоа послужила како отскочна даска за кариерата на [[Шон Пен]]. Во следните години, Витакер се појавил во споредни улоги во наградувани филмови како што се [[Виетнамска војна|драмата за Виетнамската војна „]]''[[Вод на смртта]]''“ (1986) [[Оливер Стоун|на Оливер Стоун]], ''[[Бојата на парите|„Бојата на парите“]]'' (1986) [[Мартин Скорсезе|на Мартин Скорсезе]] и трагикомедијата ''„Добро утро, Виетнам“'' на Бери Левинсон. Тој веќе одиграл важна споредна улога во ''„Добро утро, Виетнам“.'' Неговата прва широко призната главна улога била онаа на легендарниот саксофонист [[Чарли Паркер]] во [[Биографски филм|биографскиот филм]] [[Клинт Иствуд|на Клинт Иствуд]] ''„Птица“'' во 1988 година, за кој Витакер ја добил наградата за најдобар актер во [[Кански филмски фестивал|Кан]] и номинација за [[Златен глобус|„Златен глобус“]] за најдобар актер во драма. И покрај овој успех, тој првично не се искачил во редовите на водечки карактерни актери. Неговите последователни ангажмани биле широки, вклучувајќи споредни улоги во трилерот на Нил Џордан ''[[Плачлива игра (филм)|„Плачлива игра]]''“(1992), модната сатира [[Роберт Алтман|на Роберт Алтман]] ''[[Висока мода (филм)|„Висока мода“]]'' или независниот филм ''„Чад“'', но исто така и ангажмани во акциони и научно-фантастични филмови како што се ''„Крвав спорт“'' (1988), ''„Пренесен“'' (1994) или ''„Спици''“ (1995). Неговата критички призната главна улога во ''[[Дух куче: Патот на самурајот|филмот „Дух куче: Патот на самурајот]]''“ (1999) [[Џим Џармуш|на Џим Џармуш]] била проследена со улога во ''„Бојното поле Земја“'' (2000), филмската адаптација на научнофантастичен роман од основачот [[Скиентологија|на скиентологијата]] Л. Рон Хабард, заедно со [[Џон Траволта]], што бил критикувано од критичарите и се сметал за најниска точка во неговата кариера. По катастрофата на ''„Бојното поле Земја“'', Витакер играл споредни улоги, меѓу другото и во трилерите ''„Телефонска говорница“'' од Џоел Шумахер и ''„Соба за паника“'' од Дејвид Финчер, двата во 2002 година, пред неговата најважна улога досега како [[Уганда|угандискиот]] диктатор Иди Амин во дебитантскиот филм на Кевин Мекдоналд, ''„Последниот крал на Шкотска“ во'' 2006 година. Оваа улога му донела на Витакер [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] во 2007 година и бројни престижни филмски награди. Речиси два месеци откако го освоил Оскарот, тој добил и ѕвезда на Холивудската патека на славните. Во следните години, Витакер повторно се појавил во широк спектар на жанрови, вклучувајќи ја филмската драма ''[[Одлични говорници]]'' [[Дензел Вашингтон|на Дензел Вашингтон]], полицискиот трилер „''Улични кралеви'' “ на Дејвид Ајер, научно-фантастичниот филм ''„Репо Мен“'' и боксерската драма „Саутшеп“ на Антоан Фуква. Освен филмски продукции, Витакер редовно се појавувал и во телевизиски серии. Тој имал многу гостувања во серии како што се ''„Итна помош“'', ''„Хил стрит блуз“'' и ''„Трапер Џон, доктор по медицина“.'' Неговиот телевизиски филм „''Од врата до врата''“ (2002) ја освоил наградата [[Еми (награда)|„Еми“]]. Во ''„Зона на самракот“,'' тој ја презел улогата на водител и наратор. Во 2011 година, се појавил во главна улога во една сезона од серијата ''„Криминални умови: Црвениот тим“.'' Тобијас Мајстер се етаблирал како свој [[Германски јазик|германски]] синхронизиран глас. Во август 2015 година, било објавено дека Витакер ќе игра главна улога како ''Со Герера'' во ''„Роуг Уан: Приказна за Војна на ѕвездите“'', првиот [[Спиноф|спиноф од]] ''[[Војна на ѕвездите|„Војна на ѕвездите“]].'' Филмот бил објавен во декември 2016 година. Тој, исто така, го позајмил гласот или ја толкувал оваа улога во ''„Војна на ѕвездите: Бунтовници''“(2017), ''„Војна на ѕвездите: Џедај: Паднат ред“''(2019) и ''„Андор“'' (2022–2025). Витакер, исто така, ја играл улогата на Зури во филмот на Марвел, ''„[[Црн Пантер (филм)|Црн Пантер]]“'' во 2018 година. == Семејство == ДНК тест покажал дека мајката на Витакер потекнувала од народот Акан, додека предците на неговиот татко биле Игбо. Форест Витакер се оженил со глумица Кејша Симон Неш, која е единаесет години помлада од него и го зела неговото презиме, во 1996 година. Форест Витакер поднел барање за развод кон крајот на 2018 година. Кејша Неш починала во декември 2023 година од компликации од анорексија предизвикана од нервоза. Од бракот има две ќерки, а има исто така син од претходна врска. Тој е исто така очув на ќерката на Кеиша. Тој има и двајца помлади браќа, Кен и Дејмон Витакер, кои исто така се глумци, како и сестра. == Литература == * Мелвин Бурк Доналдсон: ''Црни режисери во Холивуд'' . Универзитетска издавачка куќа на Тексас, Остин 2003, ISBN 0-292-70178-0 (англиско издание). * Џорџ Александар: ''Зошто снимаме филмови: Црните филмски режисери зборуваат за магијата на киното''. Харлем Мун, Њујорк 2003, ISBN 0-7679-1181-4 (англиско издание). == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0001845}} *{{wikiquote}} * {{commons category}} {{Нормативна контрола|VIAF=85707023}} [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Луѓе од Тексас]] [[Категорија:Американци]] [[Категорија:Филмски режисери]] [[Категорија:Филмски продуценти]] [[Категорија:Филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] [[Категорија:Добитници на Оскар]] 45leemh6ql92rt3hwq2jthjq1rrwu0n 5630995 5630992 2026-09-22T10:55:51Z Jtasevski123 69538 доп 5630995 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Форест Витакер|image=Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg|caption=Витакер во 2017 година во Сан Диего|birth_name=Forest Steven Whitaker III|birth_date={{Birth date and age|1961|7|15}}|birth_place=[[Лонгвју (Тексас)|Лонгвју]], [[Тексас]], [[САД]]|education={{ubl|[[Калифорниски државен политехнички универзитет (Помона)]]| [[Јужнокалифорниски универзитет]]|[[Лондоско драмско студио]]}}|occupation={{flatlist| * глумец * филмски продуцент *активист}}|years_active=1981–|works=[[Филмографија на Форест Витакер|целосен список]]|spouse={{marriage|Кеиша Неш|1996|2021|end=divorced}}|children=3|awards=[[Список на награди и номинации на Форест Витакер|целосен список]]}}'''Форест Стивен Витакер''' (р. {{роден на|15|јули|1961}}, [[Лонгвју (Тексас)|Лонгвју]], [[Тексас]])<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2017/07/15/Famous-birthdays-for-July-15-Forest-Whitaker-Linda-Ronstadt/7711499903721/|title=Famous birthdays for July 15: Forest Whitaker, Linda Ronstadt|author=UPI Staff|date=July 15, 2017|accessdate=December 16, 2024|website=United Press International}}</ref> — американски повеќекратно наградуван [[глумец]], филмски продуцент и [[режисер]] кој се појавувал во независни и во големи продукции од 1980-тите. Меѓу нив се ''[[Дух куче: Патот на самурајот|„Дух куче: Патот на самурајот“]]'' (1999) и ''„[[Последниот крал на Шкотска]]''“ (2006), за кои освоил и [[Оскар за најдобар глумец]]. == Живот и кариера == Во младоста, Витакер добил стипендија за фудбал, но потоа се префрлил на [[Јужнокалифорниски универзитет|Јужнокалифорнискиот универзитет]] во [[Лос Анџелес]], каде што успешно студирал музика, а подоцна стапил во контакт со глумскиот оддел на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорнискиот универзитет во Беркли]]. Неговиот спуштен лев очен капак (птоза) брзо станал негов заштитен знак. Во 1982 година, Витакер глумски дебитирал во американскиот филм со мала улога во трилерот ''„ТАГ“'' на Ник Касл и како фудбалер во средношколската комедија на Ејми Хекерлинг „''Брзи Времиња во Риџмонт Хај“'', што потоа послужила како отскочна даска за кариерата на [[Шон Пен]]. Во следните години, Витакер се појавил во споредни улоги во наградувани филмови како што се [[Виетнамска војна|драмата за Виетнамската војна „]]''[[Вод на смртта]]''“ (1986) [[Оливер Стоун|на Оливер Стоун]], ''[[Бојата на парите|„Бојата на парите“]]'' (1986) [[Мартин Скорсезе|на Мартин Скорсезе]] и трагикомедијата ''„Добро утро, Виетнам“'' на Бери Левинсон. Тој веќе одиграл важна споредна улога во ''„Добро утро, Виетнам“.'' Неговата прва широко призната главна улога била онаа на легендарниот саксофонист [[Чарли Паркер]] во [[Биографски филм|биографскиот филм]] [[Клинт Иствуд|на Клинт Иствуд]] ''„Птица“'' во 1988 година, за кој Витакер ја добил наградата за најдобар актер во [[Кански филмски фестивал|Кан]] и номинација за [[Златен глобус|„Златен глобус“]] за најдобар актер во драма. И покрај овој успех, тој првично не се искачил во редовите на водечки карактерни актери. Неговите последователни ангажмани биле широки, вклучувајќи споредни улоги во трилерот на Нил Џордан ''[[Плачлива игра (филм)|„Плачлива игра]]''“(1992), модната сатира [[Роберт Алтман|на Роберт Алтман]] ''[[Висока мода (филм)|„Висока мода“]]'' или независниот филм ''„Чад“'', но исто така и ангажмани во акциони и научно-фантастични филмови како што се ''„Крвав спорт“'' (1988), ''„Пренесен“'' (1994) или ''„Спици''“ (1995). Неговата критички призната главна улога во ''[[Дух куче: Патот на самурајот|филмот „Дух куче: Патот на самурајот]]''“ (1999) [[Џим Џармуш|на Џим Џармуш]] била проследена со улога во ''„Бојното поле Земја“'' (2000), филмската адаптација на научнофантастичен роман од основачот [[Скиентологија|на скиентологијата]] Л. Рон Хабард, заедно со [[Џон Траволта]], што бил критикувано од критичарите и се сметал за најниска точка во неговата кариера. По катастрофата на ''„Бојното поле Земја“'', Витакер играл споредни улоги, меѓу другото и во трилерите ''„Телефонска говорница“'' од Џоел Шумахер и ''„Соба за паника“'' од Дејвид Финчер, двата во 2002 година, пред неговата најважна улога досега како [[Уганда|угандискиот]] диктатор Иди Амин во дебитантскиот филм на Кевин Мекдоналд, ''„Последниот крал на Шкотска“ во'' 2006 година. Оваа улога му донела на Витакер [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] во 2007 година и бројни престижни филмски награди. Речиси два месеци откако го освоил Оскарот, тој добил и ѕвезда на Холивудската патека на славните. Во следните години, Витакер повторно се појавил во широк спектар на жанрови, вклучувајќи ја филмската драма ''[[Одлични говорници]]'' [[Дензел Вашингтон|на Дензел Вашингтон]], полицискиот трилер „''Улични кралеви'' “ на Дејвид Ајер, научно-фантастичниот филм ''„Репо Мен“'' и боксерската драма „Саутшеп“ на Антоан Фуква. Освен филмски продукции, Витакер редовно се појавувал и во телевизиски серии. Тој имал многу гостувања во серии како што се ''„Итна помош“'', ''„Хил стрит блуз“'' и ''„Трапер Џон, доктор по медицина“.'' Неговиот телевизиски филм „''Од врата до врата''“ (2002) ја освоил наградата [[Еми (награда)|„Еми“]]. Во ''„Зона на самракот“,'' тој ја презел улогата на водител и наратор. Во 2011 година, се појавил во главна улога во една сезона од серијата ''„Криминални умови: Црвениот тим“.'' Тобијас Мајстер се етаблирал како свој [[Германски јазик|германски]] синхронизиран глас. Во август 2015 година, било објавено дека Витакер ќе игра главна улога како ''Со Герера'' во ''„Роуг Уан: Приказна за Војна на ѕвездите“'', првиот [[Спиноф|спиноф од]] ''[[Војна на ѕвездите|„Војна на ѕвездите“]].'' Филмот бил објавен во декември 2016 година. Тој, исто така, го позајмил гласот или ја толкувал оваа улога во ''„Војна на ѕвездите: Бунтовници''“(2017), ''„Војна на ѕвездите: Џедај: Паднат ред“''(2019) и ''„Андор“'' (2022–2025). Витакер, исто така, ја играл улогата на Зури во филмот на Марвел, ''„[[Црн Пантер (филм)|Црн Пантер]]“'' во 2018 година. == Семејство == ДНК тест покажал дека мајката на Витакер потекнувала од народот Акан, додека предците на неговиот татко биле Игбо. Форест Витакер се оженил со глумица Кејша Симон Неш, која е единаесет години помлада од него и го зела неговото презиме, во 1996 година. Форест Витакер поднел барање за развод кон крајот на 2018 година. Кејша Неш починала во декември 2023 година од компликации од анорексија предизвикана од нервоза. Од бракот има две ќерки, а има исто така син од претходна врска. Тој е исто така очув на ќерката на Кеиша. Тој има и двајца помлади браќа, Кен и Дејмон Витакер, кои исто така се глумци, како и сестра. == Литература == * Мелвин Бурк Доналдсон: ''Црни режисери во Холивуд'' . Универзитетска издавачка куќа на Тексас, Остин 2003, ISBN 0-292-70178-0 (англиско издание). * Џорџ Александар: ''Зошто снимаме филмови: Црните филмски режисери зборуваат за магијата на киното''. Харлем Мун, Њујорк 2003, ISBN 0-7679-1181-4 (англиско издание). == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0001845}} *{{wikiquote}} * {{commons category}} {{Нормативна контрола|VIAF=85707023}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Витакер, Форест }} [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Луѓе од Тексас]] [[Категорија:Филмски режисери]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] [[Категорија:Добитници на Оскар]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Американски филмски режисери]] [[Категорија:Американски филмски продуценти]] m1q91rgaittwk2q160offle5f0swivy 5630996 5630995 2026-09-22T10:56:17Z Jtasevski123 69538 5630996 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Форест Витакер|image=Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg|caption=Витакер во 2017 година во Сан Диего|birth_name=Форест Стивен Витакер III|birth_date={{Birth date and age|1961|7|15}}|birth_place=[[Лонгвју (Тексас)|Лонгвју]], [[Тексас]], [[САД]]|education={{ubl|[[Калифорниски државен политехнички универзитет (Помона)]]| [[Јужнокалифорниски универзитет]]|[[Лондоско драмско студио]]}}|occupation={{flatlist| * глумец * филмски продуцент *активист}}|years_active=1981–|works=[[Филмографија на Форест Витакер|целосен список]]|spouse={{marriage|Кеиша Неш|1996|2021|end=divorced}}|children=3|awards=[[Список на награди и номинации на Форест Витакер|целосен список]]}}'''Форест Стивен Витакер''' (р. {{роден на|15|јули|1961}}, [[Лонгвју (Тексас)|Лонгвју]], [[Тексас]])<ref>{{cite web|url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2017/07/15/Famous-birthdays-for-July-15-Forest-Whitaker-Linda-Ronstadt/7711499903721/|title=Famous birthdays for July 15: Forest Whitaker, Linda Ronstadt|author=UPI Staff|date=July 15, 2017|accessdate=December 16, 2024|website=United Press International}}</ref> — американски повеќекратно наградуван [[глумец]], филмски продуцент и [[режисер]] кој се појавувал во независни и во големи продукции од 1980-тите. Меѓу нив се ''[[Дух куче: Патот на самурајот|„Дух куче: Патот на самурајот“]]'' (1999) и ''„[[Последниот крал на Шкотска]]''“ (2006), за кои освоил и [[Оскар за најдобар глумец]]. == Живот и кариера == Во младоста, Витакер добил стипендија за фудбал, но потоа се префрлил на [[Јужнокалифорниски универзитет|Јужнокалифорнискиот универзитет]] во [[Лос Анџелес]], каде што успешно студирал музика, а подоцна стапил во контакт со глумскиот оддел на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорнискиот универзитет во Беркли]]. Неговиот спуштен лев очен капак (птоза) брзо станал негов заштитен знак. Во 1982 година, Витакер глумски дебитирал во американскиот филм со мала улога во трилерот ''„ТАГ“'' на Ник Касл и како фудбалер во средношколската комедија на Ејми Хекерлинг „''Брзи Времиња во Риџмонт Хај“'', што потоа послужила како отскочна даска за кариерата на [[Шон Пен]]. Во следните години, Витакер се појавил во споредни улоги во наградувани филмови како што се [[Виетнамска војна|драмата за Виетнамската војна „]]''[[Вод на смртта]]''“ (1986) [[Оливер Стоун|на Оливер Стоун]], ''[[Бојата на парите|„Бојата на парите“]]'' (1986) [[Мартин Скорсезе|на Мартин Скорсезе]] и трагикомедијата ''„Добро утро, Виетнам“'' на Бери Левинсон. Тој веќе одиграл важна споредна улога во ''„Добро утро, Виетнам“.'' Неговата прва широко призната главна улога била онаа на легендарниот саксофонист [[Чарли Паркер]] во [[Биографски филм|биографскиот филм]] [[Клинт Иствуд|на Клинт Иствуд]] ''„Птица“'' во 1988 година, за кој Витакер ја добил наградата за најдобар актер во [[Кански филмски фестивал|Кан]] и номинација за [[Златен глобус|„Златен глобус“]] за најдобар актер во драма. И покрај овој успех, тој првично не се искачил во редовите на водечки карактерни актери. Неговите последователни ангажмани биле широки, вклучувајќи споредни улоги во трилерот на Нил Џордан ''[[Плачлива игра (филм)|„Плачлива игра]]''“(1992), модната сатира [[Роберт Алтман|на Роберт Алтман]] ''[[Висока мода (филм)|„Висока мода“]]'' или независниот филм ''„Чад“'', но исто така и ангажмани во акциони и научно-фантастични филмови како што се ''„Крвав спорт“'' (1988), ''„Пренесен“'' (1994) или ''„Спици''“ (1995). Неговата критички призната главна улога во ''[[Дух куче: Патот на самурајот|филмот „Дух куче: Патот на самурајот]]''“ (1999) [[Џим Џармуш|на Џим Џармуш]] била проследена со улога во ''„Бојното поле Земја“'' (2000), филмската адаптација на научнофантастичен роман од основачот [[Скиентологија|на скиентологијата]] Л. Рон Хабард, заедно со [[Џон Траволта]], што бил критикувано од критичарите и се сметал за најниска точка во неговата кариера. По катастрофата на ''„Бојното поле Земја“'', Витакер играл споредни улоги, меѓу другото и во трилерите ''„Телефонска говорница“'' од Џоел Шумахер и ''„Соба за паника“'' од Дејвид Финчер, двата во 2002 година, пред неговата најважна улога досега како [[Уганда|угандискиот]] диктатор Иди Амин во дебитантскиот филм на Кевин Мекдоналд, ''„Последниот крал на Шкотска“ во'' 2006 година. Оваа улога му донела на Витакер [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] во 2007 година и бројни престижни филмски награди. Речиси два месеци откако го освоил Оскарот, тој добил и ѕвезда на Холивудската патека на славните. Во следните години, Витакер повторно се појавил во широк спектар на жанрови, вклучувајќи ја филмската драма ''[[Одлични говорници]]'' [[Дензел Вашингтон|на Дензел Вашингтон]], полицискиот трилер „''Улични кралеви'' “ на Дејвид Ајер, научно-фантастичниот филм ''„Репо Мен“'' и боксерската драма „Саутшеп“ на Антоан Фуква. Освен филмски продукции, Витакер редовно се појавувал и во телевизиски серии. Тој имал многу гостувања во серии како што се ''„Итна помош“'', ''„Хил стрит блуз“'' и ''„Трапер Џон, доктор по медицина“.'' Неговиот телевизиски филм „''Од врата до врата''“ (2002) ја освоил наградата [[Еми (награда)|„Еми“]]. Во ''„Зона на самракот“,'' тој ја презел улогата на водител и наратор. Во 2011 година, се појавил во главна улога во една сезона од серијата ''„Криминални умови: Црвениот тим“.'' Тобијас Мајстер се етаблирал како свој [[Германски јазик|германски]] синхронизиран глас. Во август 2015 година, било објавено дека Витакер ќе игра главна улога како ''Со Герера'' во ''„Роуг Уан: Приказна за Војна на ѕвездите“'', првиот [[Спиноф|спиноф од]] ''[[Војна на ѕвездите|„Војна на ѕвездите“]].'' Филмот бил објавен во декември 2016 година. Тој, исто така, го позајмил гласот или ја толкувал оваа улога во ''„Војна на ѕвездите: Бунтовници''“(2017), ''„Војна на ѕвездите: Џедај: Паднат ред“''(2019) и ''„Андор“'' (2022–2025). Витакер, исто така, ја играл улогата на Зури во филмот на Марвел, ''„[[Црн Пантер (филм)|Црн Пантер]]“'' во 2018 година. == Семејство == ДНК тест покажал дека мајката на Витакер потекнувала од народот Акан, додека предците на неговиот татко биле Игбо. Форест Витакер се оженил со глумица Кејша Симон Неш, која е единаесет години помлада од него и го зела неговото презиме, во 1996 година. Форест Витакер поднел барање за развод кон крајот на 2018 година. Кејша Неш починала во декември 2023 година од компликации од анорексија предизвикана од нервоза. Од бракот има две ќерки, а има исто така син од претходна врска. Тој е исто така очув на ќерката на Кеиша. Тој има и двајца помлади браќа, Кен и Дејмон Витакер, кои исто така се глумци, како и сестра. == Литература == * Мелвин Бурк Доналдсон: ''Црни режисери во Холивуд'' . Универзитетска издавачка куќа на Тексас, Остин 2003, ISBN 0-292-70178-0 (англиско издание). * Џорџ Александар: ''Зошто снимаме филмови: Црните филмски режисери зборуваат за магијата на киното''. Харлем Мун, Њујорк 2003, ISBN 0-7679-1181-4 (англиско издание). == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0001845}} *{{wikiquote}} * {{commons category}} {{Нормативна контрола|VIAF=85707023}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Витакер, Форест }} [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Луѓе од Тексас]] [[Категорија:Филмски режисери]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] [[Категорија:Добитници на Оскар]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Американски филмски режисери]] [[Категорија:Американски филмски продуценти]] gu55gtysed4mq8fh77iwlffmrhda3kl Арт Карни 0 1402181 5630971 5623536 2026-09-22T09:52:00Z Jtasevski123 69538 поп 5630971 wikitext text/x-wiki '''Артур Вилијам Метју Карни''' (р. {{роден на|4|ноември|1918}}, [[Маунт Вернон (Њујорк)|Маунт Вернон]], [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] — п. {{починат на|9|ноември|2003}}, [[Честер (Конектикат)|Честер]], [[Конектикат]]<ref>{{Наведена книга|url=https://www.nytimes.com/2003/11/12/business/art-carney-85-lauded-honeymooners-actor-dies.html|title=Art Carney, 85, Lauded 'Honeymooners' Actor, Dies|date=2003-11-12|issn=0362-4331|author=Richard Severo}}</ref>) — [[Соединети Американски Држави|американски]] филмски комичар и [[глумец]]. Неговиот најголем успех дошол во 1974 година со филмот ''„[[Хари и Тонто]]“'', за кој бил награден со [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] за [[Оскар за најдобар глумец|најдобар глумец]]. == Дела == Карни бил брат на глумецот и [[режисер|режисерор]] [[Фред Карни]], а самиот бил во филмскиот бизнис повеќе од 50 години. Тој станал познат преку многу популарната телевизиска [[Ситуациска комедија|комедија]] ''„The Honeymooners“'', во која ја играл улогата Ед Нортон. Во 1960-тите, тој ја играл улогата на Феликс Унгар во 966 наврати на Бродвеј заедно со Волтер Матау во комедијата ''„Чудниот пар“'' на Нил Сајмон. Во истоимената филмска адаптација од 1968 година, Џек Лемон ја презел улогата на Карни. Карни претпочитал потивки улоги, како на пример во [[Трагикомедија|трагикомедијата]] ''„Бандата на пензионери“'' од Мартин Брест од 1979 година, во која ограбил банка заедно со Џорџ Бернс и Ли Стразберг. Покрај тоа, тој глумел во голем број криминални филмови и се појавил во адаптацијата на [[Стивен Кинг]] од 1984 година, ''„[[Потпалувач (филм од 1984)|Потпалувач]]“''. Во 1985 година, тој глумел со ''Мапетите'' во филмот ''„Мапетите го освојуваат Менхетен“''. Неговата последна улога била во [[Акција (жанр)|акциониот филм „]] ''Последниот акционен херој“'' од 1993 година со [[Арнолд Шварценегер]]. Карни освоил вкупно седум [[Еми (награда)|Еми награди]] за различни улоги. Карни добил [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] во 1974 година за [[Оскар за најдобар глумец|најдобар глумец]] за неговата главна улога во филмската комедија ''Хари и Тонто.'' Во 2003 година, кратко пред неговата смрт, бил примен во ''Салата на славните на Академијата за телевизиски уметности и науки''. Карни починал во ноември 2003 година, пет дена по неговиот 85-ти роденден. == Наводи == <references /> {{Нормативна контрола|VIAF=46945785}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Карни, Арт }} [[Категорија:Починати во 2003 година]] [[Категорија:Родени во 1918 година]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] [[Категорија:Добитници на Оскар]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Американски комичари]] k71vrfwj41e8qz0k2490t9yb5r7iuf1 Ричард Драјфус 0 1402182 5630980 5623538 2026-09-22T10:15:05Z Jtasevski123 69538 поп 5630980 wikitext text/x-wiki [[Податотека:A80_Richard_Dreyfuss_Cropped.jpg|мини| Ричард Драјфус, 2021]] [[Податотека:Richard_Dreyfuss.jpg|мини| Ричард Драјфус, 1997]] '''Ричард Стивен Драјфус''' (р. {{роден на|29|октомври|1947}}, [[Њујорк (град)|Њујорк]]) — [[Соединети Американски Држави|американски]] поранешен [[глумец]] кој станал познат во 1970-тите преку улогите во филмовите: ''[[Ајкула (филм)|„Ајкула“]]'', ''„Блиски средби од трет вид“'' и ''„Американски графити“''. Тој го освоил [[Филмска награда на академијата на САД|Оскарот]] за [[Оскар за најдобар глумец|најдобар глумец]] во 1978 година за неговата улога во ''„Девојката за збогување''. == Живот == Ричард Драјфус го поминал детството во [[Бруклин]] и Квинс пред да се пресели во [[Лос Анџелес]] со своето семејство на деветгодишна возраст. На петнаесетгодишна возраст, тој првпат глумски дебитирал во телевизискиот филм ''„Во мајчината куќа“''. Кон крајот на 1960-тите и почетокот на 1970-тите, тој играл споредни улоги за телевизија, како и на Бродвеј и други театри. Неговите први кратки појавувања во играни филмови биле во 1967 година во ''„Долината на куклите“'' и ''„Дипломецот“''. Неговиот пробив се случил во 1973 година со филмот ''„Американски графити''“ на [[Џорџ Лукас]], во кој глумеле и [[Харисон Форд]] и Рон Хауард. Со филмови како ''[[Ајкула (филм)|„Ајкула“]]'' и ''„Блиски средби од трет вид''“ (и двата од [[Стивен Спилберг]]), Драјфус станал еден од најбараните актери [[Холивуд|во Холивуд]]. За неговата улога во ''„Девојката за збогување“,'' тој добил [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] за најдобар глумец и [[Златен глобус|Златен глобус за најдобар глумец]] во мјузикл или комедија во 1978 година. До 2003 година, кога Адриен Броди бил награден, Драјфус бил најмладиот глумец што некогаш добил Оскар во категоријата за најдобар глумец. Сепак, од крајот на 1970-тите, актерот страдал и од [[биполарно растројство]], чии симптоми првично се појавиле поради прекумерното користење на алкохол и нелегални дроги. Во раните 1980-ти, филмовите во кои глумел Драјфус биле помалку комерцијално успешни. Тој бил уапсен по сообраќајна несреќа во 1982 година. По дијагнозата на психијатриска болест и успешната терапија со литиум, Ричард Драјфус се вратил на професионален план во 1985 година. Тој постигнал голем успех, почнувајќи со ''„На дното во Беверли Хилс''“ (1986), првенствено преку серија комедии продуцирани од подружницата [[Компанија Волт Дизни|на Дизни]], „Тачстоун Пикчрс“. За самиот Дизни, тој го играл ''Фејгин'' во телевизиската верзија на ''[[Оливер Твист|„Оливер Твист“]]'' од [[Чарлс Дикенс]] од 1997 година. Од филмот ''„Ајкула“'' до 2001 година, Норберт Гешер се етаблирал како негов редовен синхронизиран глас. Повремено, го синхронизирале и други гласовни актери, вклучувајќи ги Франк Глаубрехт и Луц Макензи. Во 2004 година, Каспар Ајхел станал неговиот германски глас. == Приватен живот == Тој имал три деца од бракот со Џерами Рејн. Во 1999 година, Драјфус се оженил со Џанел Лејси. Тој стапил во брак по трет пат од 2005 година. Драјфус е член на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *{{commons|Richard Dreyfuss}} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Драјфус, Ричард }} [[Категорија:Родени во 1947 година]] [[Категорија:Добитници на Оскар]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Слободни ѕидари]] idhwc1sm1c3cvst8a3nfwb9vmembvn4 5630983 5630980 2026-09-22T10:17:19Z Jtasevski123 69538 5630983 wikitext text/x-wiki [[Податотека:A80_Richard_Dreyfuss_Cropped.jpg|мини| Ричард Драјфус, 2021]] [[Податотека:Richard_Dreyfuss.jpg|мини| Ричард Драјфус, 1997]] '''Ричард Стивен Драјфус''' (р. {{роден на|29|октомври|1947}}, [[Њујорк (град)|Њујорк]]) — [[Соединети Американски Држави|американски]] поранешен [[глумец]] кој станал познат во 1970-тите преку улогите во филмовите: ''[[Ајкула (филм)|„Ајкула“]]'', ''„Блиски средби од трет вид“'' и ''„Американски графити“''. Тој го освоил [[Филмска награда на академијата на САД|Оскарот]] за [[Оскар за најдобар глумец|најдобар глумец]] во 1978 година за неговата улога во ''„Девојката за збогување''. == Живот == Ричард Драјфус го поминал детството во [[Бруклин]] и Квинс пред да се пресели во [[Лос Анџелес]] со своето семејство на деветгодишна возраст. На петнаесетгодишна возраст, тој првпат глумски дебитирал во телевизискиот филм ''„Во мајчината куќа“''. Кон крајот на 1960-тите и почетокот на 1970-тите, тој играл споредни улоги за телевизија, како и на Бродвеј и други театри. Неговите први кратки појавувања во играни филмови биле во 1967 година во ''„Долината на куклите“'' и ''„Дипломецот“''. Неговиот пробив се случил во 1973 година со филмот ''„Американски графити''“ на [[Џорџ Лукас]], во кој глумеле и [[Харисон Форд]] и Рон Хауард. Со филмови како ''[[Ајкула (филм)|„Ајкула“]]'' и ''„Блиски средби од трет вид''“ (и двата од [[Стивен Спилберг]]), Драјфус станал еден од најбараните актери [[Холивуд|во Холивуд]]. За неговата улога во ''„Девојката за збогување“,'' тој добил [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]] за најдобар глумец и [[Златен глобус|Златен глобус за најдобар глумец]] во мјузикл или комедија во 1978 година. До 2003 година, кога Адриен Броди бил награден, Драјфус бил најмладиот глумец што некогаш добил Оскар во категоријата за најдобар глумец. Сепак, од крајот на 1970-тите, актерот страдал и од [[биполарно растројство]], чии симптоми првично се појавиле поради прекумерното користење на алкохол и нелегални дроги. Во раните 1980-ти, филмовите во кои глумел Драјфус биле помалку комерцијално успешни. Тој бил уапсен во 1982 година по сообраќајна несреќа каде што удрил во дрво додека возел, и при што поседувал кокаин.<ref name="tca">Stated on ''[[Inside the Actors Studio]]'', 2000</ref><ref name="lmtcoc">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=1qpfAAAAIBAJ&pg=3621%2C3765642|title=Actor faces cocaine charge|date=November 13, 1982|newspaper=Lewiston Morning Tribune|page=2A}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.mtv.com/movies/person/77809/bio.jhtml|title=News - Entertainment, Music, Movies, Celebrity|archive-url=https://web.archive.org/web/20050109212035/http://www.mtv.com/movies/person/77809/bio.jhtml|archive-date=January 9, 2005|publisher=MTV News|url-status=dead}}</ref> По дијагнозата на психијатриска болест и успешната терапија со литиум, Ричард Драјфус се вратил на професионален план во 1985 година. Тој постигнал голем успех, почнувајќи со ''„На дното во Беверли Хилс''“ (1986), првенствено преку серија комедии продуцирани од подружницата [[Компанија Волт Дизни|на Дизни]], „Тачстоун Пикчрс“. За самиот Дизни, тој го играл ''Фејгин'' во телевизиската верзија на ''[[Оливер Твист|„Оливер Твист“]]'' од [[Чарлс Дикенс]] од 1997 година. Од филмот ''„Ајкула“'' до 2001 година, Норберт Гешер се етаблирал како негов редовен синхронизиран глас. Повремено, го синхронизирале и други гласовни актери, вклучувајќи ги Франк Глаубрехт и Луц Макензи. Во 2004 година, Каспар Ајхел станал неговиот германски глас. == Приватен живот == Тој имал три деца од бракот со Џерами Рејн. Во 1999 година, Драјфус се оженил со Џанел Лејси. Тој стапил во брак по трет пат од 2005 година. Драјфус е член на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *{{commons|Richard Dreyfuss}} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Драјфус, Ричард }} [[Категорија:Родени во 1947 година]] [[Категорија:Добитници на Оскар]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Слободни ѕидари]] j81afhnyc4rzpbb3vq5xj3xkgi112ln Габриел-Мари Легуве 0 1402394 5630998 5625204 2026-09-22T11:23:39Z Jtasevski123 69538 поп и доп 5630998 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Габриел-Мари Легуве|image=Legouve gabriel.jpg|imagesize=|caption=Габриел-Мари Легуве|birth_name=|birth_date=23 јуни 1764|birth_place=Париз, Франција|death_date={{Death date and age|df=yes|1812|08|30|1764|06|23}}|death_place=Париз, Франција|othername=|occupation=драматруг <br> поет|years_active=|spouse=|signature=}}'''Габриел Мари Жан Батист Легуве''' (р. {{роден на|23|јуни|1764}}, [[Париз]] - п. {{починат на|30|август|1812}}, Париз) — француски поет и драматург кој бил активен од 18 до 19 век. Во 1803 година Габриел бил седмиот избран член кој го зазел четвртото седиште во [[Француска академија|Француската академија]]. Легуве бил татко на [[Ернест Легуве]] (1807–1903), кој подоцна станал член на Француската академија, и син на Жан-Батист Легуве (1729–1783), автор на пасторалната ''Смртта на Абел'' (1793) и трагедијата ''Епихарида и Нерон''. == Наводи == * {{1911|wstitle=Legouvé, Gabriel Jean Baptiste Ernest Wilfrid}} == Надворешни врски == * [http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/gabriel-marie-legouve Габриел-Мари Легуве] на мрежната страница на [[Француска академија|Француската академија]] {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Легуве, Габриел}} [[Категорија:Членови на Француската академија]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Починати во 1812 година]] [[Категорија:Родени во 1764 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Француски поети]] [[Категорија:Француски драматурзи]] [[Категорија:Француски писатели]] s07rhgcmen3lp3kzdafi0eohihgscry Жан Вату 0 1402397 5631001 5625214 2026-09-22T11:29:26Z Jtasevski123 69538 поп 5631001 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jean_Vatout_by_Franz_Xaver_Winterhalter,_1845_(cropped).jpg|десно|мини| Жан Вату, нацртан во замокот д'Еу на 31 август 1845 година, од Франц Ксавер Винтерхалтер]]'''Жан Вату''' (р. {{роден на|26|мај|1791}}, [[Вилфранш сир Саон]] – п. {{починат на|3|ноември|1848}}, [[Клермонт]], [[Англија]]) — француски поет и историчар. Тој бил десеттиот член избран да го заземе четвртото место на [[Француска академија|Француската академија]] во јануари 1848 година. Починал на 57-годишна возраст во Клермонт, [[Англија]]. == Извори == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=391|title=Jean Vatout (1791-1848)|last=|year=2009|publisher=Académie française|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20081118133930/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=391|archive-date=2008-11-18|accessdate=2009-01-18}} == Надворешни врски == * {{Internet Archive author|sname=Jean Vatout}} {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Вату, Жан}} [[Категорија:Членови на Француската академија]] [[Категорија:Починати во 1848 година]] [[Категорија:Родени во 1791 година]] [[Категорија:Француски поети]] [[Категорија:Француски историчари]] n3bww44ehadxruamcu8f7kgoenvb6u7 Филип Хаберт 0 1402410 5631006 5625254 2026-09-22T11:45:13Z Jtasevski123 69538 поп 5631006 wikitext text/x-wiki {{Без извори}}'''Филип Абер''' (р. 1604, [[Париз]] – п. {{починат на|26|јули|1637}}, [[Емери]], [[Белгија]]) — француски поет. Хабер бил роден во [[Париз]] и бил брат на Жермен Хабер, братучед на Анри Луј Хабер де Монмор, како и пријател на Валентин Конрар. Филип бил и еден од првите членови на [[Француска академија|Француската академија]] и придонел во уредувањето на нејзините статути. Капетан на артилерија, тој бил убиен на 25 години во Емери во [[Белгија]], кога ѕид паднал врз него како резултат на експлозија на магацин за муниција во [[Ено]]. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20081205002748/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=5 Биографија на Француската академија] * [http://mesnil.saint.denis.free.fr/habertde.htm Семејството Хаберт де Монтмор] {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Хаверт, Филип}} [[Категорија:Членови на Француската академија]] [[Категорија:Починати во 1637 година]] [[Категорија:Родени во 1604 година]] [[Категорија:Француски поети]] k5mj4qxxm0pyljb3wjobq3mzl4gbt0d Thesium 0 1402499 5630692 5626300 2026-09-21T12:33:58Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630692 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Thesium alpinum01.jpg |image_caption = ''[[Thesium alpinum]]'' |taxon = Thesium |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = {{specieslist |Linophyllum |Ség. (1754) |Austroamericium |Hendrych (1963) |Chrysothesium |(Jaub. & Spach) Hendrych (1993 publ. 1994) |Frisca |Spach (1841) |Hagnothesium |(DC.) Kuntze (1903) |Kunkeliella|Stearn (1972) |Linosyris|Ludw. (1757) |Rhinostegia|Turcz. (1843) |Steinreitera |Opiz (1852) |Thesidium |Sond. (1857) |Thesion |St.-Lag. (1880) |Xerololophus |Dulac (1867) }} |synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:36256-1|title=Thesium L.|website=Plants of the World Online}}</ref> }} '''''Thesium''''' е род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од семејството сандали, [[Santalaceae]]. Особено е добро застапен во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]],<ref>{{Наведено списание|last=[[John Patrick Micklethwait Brenan|J.&nbsp;P.&nbsp;M. Brenan]]|year=1979|title=Three new species of ''Thesium'' (Santalaceae) from South Africa|url=https://archive.org/details/sim_kew-bulletin_1979_33_3/page/395|journal=[[Kew Bulletin]]|volume=33|issue=3|pages=395–397|bibcode=1979KewBu..33..395B|doi=10.2307/4110134|jstor=4110134}}</ref> каде што се среќаваат приближно половина од видовите.<ref name=":0">{{Наведен Q|Q134238027}}</ref> Од овој род во [[Македонија]] растат осум видови.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 6.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2005|location=Скопје|pages=1683}}</ref> == Видови == Видовите од овој род се паразити на корења.<ref name=":0" /> Плодовите од видовите ''Thesium'' се слични на јаткасти плодови.<ref name=":0" /> Следните видови се признати од страна на ''[[The Plant List]]'':<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Santalaceae/Thesium/|title=''Thesium''|publisher=[[The Plant List]]|accessdate=14 February 2016}}</ref> {{div col|colwidth=21em}} *''[[Thesium acuminatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium acutissimum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium aellenianum]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium affine]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium aggregatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium alatum]]'' <small>Hilliard & B.L. Burtt</small> *''[[Thesium albomontanum]]'' <small>Compton</small> *''[[Thesium alpinum]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium amicorum]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium andongense]]'' <small>Hiern</small> *''[[Thesium angolense]]'' <small>Pilg.</small> *''[[Thesium angulosum]]'' <small>DC.</small> *''[[Thesium annulatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium annuum]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium aphyllum]]'' <small>Mart. ''ex'' A. DC.</small> *''[[Thesium archeri]]'' <small>Compton</small> *''[[Thesium arvense]]'' <small>Horv.</small> *''[[Thesium asperifolium]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium asterias]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium atrum]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium auriculatum]]'' <small>Vandas</small> *''[[Thesium australe]]'' <small>R. Br.</small> *''[[Thesium bangweolense]]'' <small>R.E. Fr.</small> *''[[Thesium bathyschistum]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium bavarum]]'' <small>Schrank</small> *''[[Thesium bequaertii]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium bergeri]]'' <small>Zucc.</small> *''[[Thesium boissierianum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium bomiense]]'' <small>C.Y. Wu ''ex'' D.D. Tao</small> *''[[Thesium brachyanthum]]'' <small>Baker</small> *''[[Thesium brachygyne]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium brachyphyllum]]'' <small>Boiss.</small> *''[[Thesium brasiliense]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium brevibarbatum]]'' <small>Pilg.</small> *''[[Thesium brevibracteatum]]'' <small>P.C. Tam</small> *''[[Thesium breyeri]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium bundiense]]'' <small>Hilliard</small> *''[[Thesium burchellii]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium burkei]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium caespitosum]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium capitatum]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium capitellatum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium capituliflorum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium cathaicum]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium celatum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium chimanimaniense]]'' <small>Brenan</small> *''[[Thesium chinense]]'' <small>Turcz.</small> *''[[Thesium cinereum]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium commutatum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium confine]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium congestum]]'' <small>R.A. Dyer</small> *''[[Thesium conostylum]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium cordatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium coriarium]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium cornigerum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium corsalpinum]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium crassipes]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium cupressoides]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium cymosum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium cytisoides]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium davidsonae]]'' <small>Brenan</small> *''[[Thesium decaryanum]]'' <small>Cavaco & Keraudren</small> *''[[Thesium deceptum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium decipiens]]'' <small>Hilliard & B.L. Burtt</small> *''[[Thesium densiflorum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium densum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium disciflorum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium disparile]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium dissitiflorum]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium dissitum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium divaricatum]]'' <small>Jan ''ex'' Mert. & W.D.J.Koch</small> *''[[Thesium diversifolium]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium dolichomeres]]'' <small>Brenen</small> *''[[Thesium dollineri]]'' <small>Murb. ''ex'' Velen.</small> *''[[Thesium doloense]]'' <small>Pilg.</small> *''[[Thesium dumale]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium durum]]'' <small>Hilliard & B.L. Burtt</small> *''[[Thesium ebracteatum]]'' <small>Hayne</small> *''[[Thesium ecklonianum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium elatius]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium emodi]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium equisetoides]]'' <small>Welw. ''ex'' Hiern</small> *''[[Thesium ericaefolium]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium euphorbioides]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium euphrasioides]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium exile]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium fallax]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium fanshawei]]'' <small>Hilliard</small> *''[[Thesium fastigiatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium fenarium]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium filipes]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium fimbriatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium flexuosum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium foliosum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium fructicosum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium fulvum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium funale]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium fuscum]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium galioides]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium germainii]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium glaucescens]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium glomeratum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium glomeruliflorum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium goetzeanum]]'' <small>Engl.</small> *''[[Thesium gracilarioides]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium gracile]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium gracilentum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium griseum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium gypsophiloides]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium hararensis]]'' <small>A.G. Mill.</small> *''[[Thesium helichrysoides]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium helodes]]'' <small>Hilliard</small> *''[[Thesium hillianum]]'' <small>Compton</small> *''[[Thesium himalense]]'' <small>Royle</small> *''[[Thesium hirsutum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium hispanicum]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium hispidum]]'' <small>Schlect.</small> *''[[Thesium hockii]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium hollandii]]'' <small>Compton</small> *''[[Thesium hookeri]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium horridum]]'' <small>Pilg.</small> *''[[Thesium humbertii]]'' <small>Cavaco & Keraudren</small> *''[[Thesium humifusum]]'' <small>DC.</small> *''[[Thesium humile]]'' <small>Vahl</small> *''[[Thesium hystricoides]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium hystrix]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium imbricatum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Thesium impeditum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium inhambanense]]'' <small>Hilliard</small> *''[[Thesium inonoense]]'' <small>Hilliard</small> *''[[Thesium inversum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium italicum]]'' <small>A.DC.</small> *''[[Thesium jarmilae]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium jeanae]]'' <small>Brenan</small> *''[[Thesium juncifolium]]'' <small>DC.</small> *''[[Thesium junodii]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium karooicum]]'' <small>Compton</small> *''[[Thesium katangense]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium kernerianum]]'' <small>Simonk.</small> *''[[Thesium kilimandscharicum]]'' <small>Engl.</small> *''[[Thesium kyrnosum]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium lacinulatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium laetum]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium leandrianum]]'' <small>Cavaco & Keraudren</small> *''[[Thesium leptocaule]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium lesliei]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium leucanthum]]'' <small>Gilg</small> *''[[Thesium lewallei]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium libericum]]'' <small>Hepper & Keay</small> *''[[Thesium lineatum]]'' <small>L. f.</small> *''[[Thesium linophyllon]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium linophyllum]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium lisae-mariae]]'' <small>Stauffer</small> *''[[Thesium litoreum]]'' <small>Brenan</small> *''[[Thesium lobelioides]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium longiflorum]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> *''[[Thesium longifolium]]'' <small>Turcz.</small> *''[[Thesium lopollense]]'' <small>Hiern</small> *''[[Thesium losowskii]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium luembense]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium lycopodioides]]'' <small>Gilg</small> *''[[Thesium lynesii]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium macedonicum]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium macrogyne]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium macrostachyum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium magalismontanum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium magnifructum]]'' <small>Hilliard</small> *''[[Thesium malaissei]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium manikense]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium marlothii]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium masukense]]'' <small>Baker ''ex'' A.W. Hill</small> *''[[Thesium matteii]]'' <small>Chiov.</small> *''[[Thesium maximiliani]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium megalocarpum]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium microcephalum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium micromeria]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium microphyllum]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium micropogon]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium mossii]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium mukense]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium multiramulosum]]'' <small>Pilg.</small> *''[[Thesium myriocladum]]'' <small>Baker ''ex'' A.W. Hill</small> *''[[Thesium namaquense]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium natalense]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium nationae]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium nigricans]]'' <small>Rendle</small> *''[[Thesium nigromontanum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium nigrum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium nudicaule]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium nutans]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium occidentale]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium oresigenum]]'' <small>Compton</small> *''[[Thesium orgadophilum]]'' <small>P.C. Tam</small> *''[[Thesium orientale]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium pallidum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium palliolatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium paniculatum]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium parnassi]]'' <small>A.DC.</small> *''[[Thesium paronychioides]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium passerinoides]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium patersonae]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium patulum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium pawlowskianum]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium penicillatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium perrieri]]'' <small>Cavaco & Keraudren</small> *''[[Thesium phyllostachyum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium pilosum]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium pinifolium]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium pleuroloma]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium polycephalum]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium polygaloides]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium pottiae]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium procerum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium procumbens]]'' <small>C.A.Mey.</small> *''[[Thesium prostratum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium pseudocystoseiroides]]'' <small>Cavaco & Keraudren</small> *''[[Thesium pseudovirgatum]]'' <small>Levyns</small> *''[[Thesium psilotoides]]'' <small>Hance</small> *''[[Thesium pubescens]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium pungens]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium pycnanthum]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium pygmaeum]]'' <small>Hilliard</small> *''[[Thesium pyrenaicum]]'' <small>Pourr.</small> *''[[Thesium quarrei]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium quinqueflorum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium racemosum]]'' <small>Bernh.</small> *''[[Thesium radicans]]'' <small>Hochst. ''ex'' A. Rich.</small> *''[[Thesium ramosoides]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium rariflorum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium rasum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium rectangulum]]'' <small>Welw. ''ex'' Hiern</small> *''[[Thesium reekmansii]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium refractum]]'' <small>C.A.Mey.</small> *''[[Thesium remotebracteatum]]'' <small>C.Y. Wu & D.D. Tao</small> *''[[Thesium repandum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium resedoides]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium resinifolium]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium rigidum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium robynsii]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium rogersii]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium rostratum]]'' <small>Mert. & W.D.J.Koch</small> *''[[Thesium rufescens]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium saxatile]]'' <small>Turcz. ''ex'' A. DC.</small> *''[[Thesium scabridulum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium scabrum]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium scandens]]'' <small>Sond.</small> *''[[Thesium schaijesii]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium schliebenii]]'' <small>Pilg.</small> *''[[Thesium schmitzii]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium schumannianum]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium schweinfurthii]]'' <small>Engl.</small> *''[[Thesium scirpioides]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium scoparium]]'' <small>Peter</small> *''[[Thesium sedifolium]]'' <small>A. Dc. ''ex'' Levyns</small> *''[[Thesium selagineum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium semotum]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium sertulariastrum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium setulosum]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium shabense]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium singulare]]'' <small>Hilliard</small> *''[[Thesium sommieri]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium sonderianum]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium spartioides]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium sphaerocarpum]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium spicatum]]'' <small>L.</small> *''[[Thesium spinosum]]'' <small>L. f.</small> *''[[Thesium spinulosum]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium squarrosum]]'' <small>L. f.</small> *''[[Thesium strictum]]'' <small>P.J. Bergius</small> *''[[Thesium stuhlmannii]]'' <small>Engl.</small> *''[[Thesium subaphyllum]]'' <small>Engl.</small> *''[[Thesium subsimile]]'' <small>N.E. Br.</small> *''[[Thesium susannae]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium symoensii]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium szowitsii]]'' <small>A.DC.</small> *''[[Thesium tamariscinum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium tenuissimum]]'' <small>Hook. f.</small> *''[[Thesium tepuiense]]'' <small>Steyerm.</small> *''[[Thesium tetragonum]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium thamnus]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium tongolicum]]'' <small>Hendrych</small> *''[[Thesium translucens]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium transvaalense]]'' <small>Schltr.</small> *''[[Thesium triflorum]]'' <small>Thunb. ''ex'' L. f.</small> *''[[Thesium triste]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium ulugurense]]'' <small>Engl.</small> *''[[Thesium umbelliferum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium unyikense]]'' <small>Engl.</small> *''[[Thesium urceolatum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium urundiense]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium ussanguense]]'' <small>Engl.</small> *''[[Thesium utile]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium vahrmeijeri]]'' <small>Brenan</small> *''[[Thesium vimineum]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> *''[[Thesium virens]]'' <small>A. DC.</small> *''[[Thesium virgatum]]'' <small>Lam.</small> *''[[Thesium viride]]'' <small>A.W.Hill</small> *''[[Thesium viridifolium]]'' <small>Levyns</small> *''[[Thesium vlachorum]]'' <small>Aldén</small> *''[[Thesium welwitschii]]'' <small>Hiern</small> *''[[Thesium white-hillense]]'' <small>Compton</small> *''[[Thesium whyteanum]]'' <small>Rendle</small> *''[[Thesium wilczekianum]]'' <small>Lawalrée</small> *''[[Thesium xerophyticum]]'' <small>A.W. Hill</small> *''[[Thesium zeyheri]]'' <small>A. DC.</small> {{div col end}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Thesium|''Thesium''}} * {{Викивидови-ред|Thesium|''Thesium''}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=132808 ''Thesium''] in the ''Flora of Chin'' {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] o9355b7o5i4bhqvsyohazpzh5b41y3c Џејмс В. Бинг 0 1402592 5630706 5627558 2026-09-21T13:16:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630706 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Џејмс В. Бинг|native_name=|native_name_lang=|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|death_cause=|resting place=|resting place coordinates=|other_names=|residence=|citizenship=|fields=Ботаника|workplaces=* [[ТУ Делфт]] * [http://www.plantgateway.com/ Plant Gateway]|patrons=|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=Byng|author_abbrev_zoo=|spouse=|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}} '''Џејмс В. Бинг''' е британски ботаничар кој е директор на TU Delft Hortus Botanicus ([https://www.tudelft.nl/botanischetuin Ботаничка градина TU Делфт]) од 2021 година. Се школувал на Универзитет во Абердин, [[Кралска ботаничка градина Единбург|Кралски ботанички градини во Единбург]] и [[Кралски ботанички градини во Кју]]. Тој е автор за родот Myrtaceae ''Syzygium'' Gaertn и работи на глобална монографија за група со регионални соработници.<ref>{{Наведено списание|first9=SYZWG|date=2016-04-05|title=Syzygium (Myrtaceae): Monographing a taxonomic giant via 22 coordinated regional revisions|url=https://publications.goettingen-research-online.de/bitstream/2/62510/1/SYZWG%202016%20-%20Syzygium%20Working%20group.pdf|journal=PeerJ Preprints|language=en|doi=10.7287/peerj.preprints.1930v1|issn=2167-9843|doi-access=free|access-date=2026-09-11|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605184156/https://publications.goettingen-research-online.de/bitstream/2/62510/1/SYZWG%202016%20-%20Syzygium%20Working%20group.pdf|url-status=dead}}</ref> Тој е исто така коавтор на најнова класификација на растенија [[Група за истражување на филогенијата на скриеносемените растенија|за филогенија на скриносемени растенија]], APG IV,<ref>{{Наведено списание|last=The Angiosperm Phylogeny Group|date=2016-05-01|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|language=en|volume=181|issue=1|pages=1–20|doi=10.1111/boj.12385|issn=1095-8339|doi-access=free}}</ref> и автор на сеопфатни практични книги за растенија ''„Прирачник за цветни растенија“'' <ref>James W. Byng {{Google books|yoLaBAAAQBAJ|The Flowering Plants Handbook: A practical guide to families and genera of the world (2014)}}</ref> и ''„Прирачник за голосеменици''<ref>{{Наведена книга|title=The Gymnosperms Handbook|last=Byng|first=James W.|publisher=Plant Gateway|year=2015|location=Hertford}}</ref> {{Ботаничар|Byng}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Британски ботаничари]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] eb099rgjiw9sdsamkul8tt793ciqdws Арон Аронсон 0 1402595 5630885 5626704 2026-09-22T03:44:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630885 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Арон Аронсон''' ( {{Langx|he|אהרון אהרנסון}} )&nbsp;(21 мај 1876 &#x2013; 15 мај 1919) бил агроном, [[Ботаника|ботаничар]], припадник на еврејската заедница и [[Ционизам|политички активист]] од Романија, кој го поминал значаен дел од својот живот во историското гратче Зихрон Јаков во денешен Израел. Аронсон бил пронаоѓачот на дивата душица ( ''Triticum dicoccoides'' ), за која се смета дека е „мајка на [[Пченица|пченицата]]“.<ref name="Emmer">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genome.org/cgi/content/full/10/10/1509|title=Molecular Genetic Maps in Wild Emmer Wheat|archive-url=https://web.archive.org/web/20080704084748/http://www.genome.org/cgi/content/full/10/10/1509|archive-date=4 July 2008|accessdate=26 August 2005}}</ref> Тој бил основач и раководител на шпионската мрежа НИЛИ. == Биографија == [[File:La_casa_a_Zikhron_Ya'aqov.JPG|десно|мини| Спомен дом на Аронсон во Зикрон Јаков]] [[File:Aaronsohnia_factorovskyi_1a.jpg|мини| Аронсонија]] Арон Аронсон бил роден во [[Бакау|Бакау, Романија]]. Но, бил однесен во [[Палестина (регион)|Палестина на шест годишна возраст]], тогаш дел од Турската [[Отоманско Царство|Османлиската Империја]]. Неговите родители биле меѓу основачите на гратчето Зихрон Ја'аков, една од пионерските еврејски земјоделски населби на [[Прв алија|Првата алија]]. Тој имал две сестри, Сара и Ривка, и еден брат, Александар.<ref name="jwa.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://jwa.org/encyclopedia/article/aaronsohn-sarah|title=Sarah Aaronsohn – Jewish Women's Archive|work=jwa.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101180606/https://jwa.org/encyclopedia/article/aaronsohn-sarah|archive-date=1 January 2023|accessdate=5 October 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/history/educational-magazines/sarah-aaronsohn|title=Sarah Aaronsohn {{!}} Encyclopedia.com|work=www.encyclopedia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107192020/https://www.encyclopedia.com/history/educational-magazines/sarah-aaronsohn|archive-date=7 November 2023|accessdate=2020-12-12}}</ref> Аронсон бил првиот сопственик на автомобил во Палестина и еден од првите кои поседувал велосипед, кој го донел од [[Франција]].<ref name="haaretz.com" /> Аронсон дома зборувал [[јидиш]] и [[Хебрејски јазик|хебрејски]], но тој знаел и англиски, арапски, турски, француски, германски и малку италијански.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/Pages_from_JQ_68_-_Kate_Dannies_0.pdf|title=NILI and the Issue of Divided Loyalties in the Jewish Yishuv of Ottoman Palestine|publisher=Institute for Palestine Studies|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918100905/https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/Pages_from_JQ_68_-_Kate_Dannies_0.pdf|archive-date=18 September 2021|accessdate=2021-09-18}}</ref> == Земјоделство и ботаника == По студиите по земјоделство во Франција, под покровителство на [[Француско благородништво|францускиот]] барон Едмонд де Ротшилд, Аронсон работел во Метула, тогашна нова колонија на северот од земјата. Тој ја напуштил Метула за да основа организација за земјоделска технологија.<ref>{{Наведено списание|last=Bloom|first=Cecil|year=2005|title=Aaron Aaronsohn: Forgotten man of history?|journal=Jewish Historical Studies|volume=40|pages=177-196|jstor=24027032}}</ref> Заедно со член на германската заедница на темплари, тој започнал бизнис за увоз и продажба на земјоделски машини како што се жнеалки, брани и комбајни, користејќи современи методи на маркетинг. Друга компанија која ја основал продавала пумпи на бензин, центрифуги за одвојување павлака и производство на путер, како и ѓубрива. Тој, исто така, увезувал различни видови семиња и лози.<ref name="haaretz.com" /> Тој ботанички ја мапирал Палестина и нејзината околина и станал водечки експерт на земјата. За време на неговото патување на планината Хермон го 1906 гидина, додека пешачел низ Горна Галилеја во областа Рашаја во денешен [[Либан]],<ref name="Fund1908">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tAk-AAAAMAAJ|title=Quarterly Statement - Palestine Exploration Fund|last=Palestine Exploration Fund|publisher=Palestine Exploration Fund|year=1908}}</ref> тој го открил ''Triticum dicoccoides'', кој го сметал за „мајка на пченицата“, важно откритие за агрономите и историчарите на човечката цивилизација. [[Пченица|Генетичарите]] докажале дека дивата пченица е навистина предок на повеќето припитомени нишки пченица кои денес се одгледуваат во голем обем<ref name="Emmer" /> со исклучок на еднозрнестата пченица, различен древен вид, кој во моментов е само реликтна култура. Ова откритие го направил Аронсон светски познат, и на патување во Соединетите Американски Држави во 1909, тој успеал да обезбеди финансиска поддршка за истражувачка станица во Атлит. Аронсон собрал голема колекција од геолошки и ботанички примероци и основал сопствена библиотека.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zionism-israel.com/bio/biography_aaron_aronson.htm|title=Biography of Aaron Aaronsohn|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513131448/http://zionism-israel.com/bio/biography_aaron_aronson.htm|archive-date=13 May 2012|accessdate=5 July 2005}}</ref> За време на инвазијата на пустински скакулци во 1915 година, која уништувала голем број посеви, Аронсон служел како научен консултант на Џемал Паша.<ref name="Florence">{{Наведена мрежна страница |url=http://reformjudaismmag.org/Articles/index.cfm?id=1363 |title=Lawrence and Aaronsohn: T. E. Lawrence, Aaron Aaronsohn, and the Seeds of the Arab-Israeli Conflict, Ronald Florence |accessdate=2026-09-11 |archive-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260912064457/http://reformjudaismmag.org/Articles/index.cfm?id=1363 |url-status=bot: unknown }}</ref> Во март-октомври истата година, скакулците ја сотреле земјата од речиси сета вегетација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/exhibits/americancolony/amcolony-locust.html|title=The Locust Plague|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028030840/http://www.loc.gov/exhibits/americancolony/amcolony-locust.html|archive-date=28 October 2019|accessdate=29 December 2017}}</ref> На Аронсон и тимот што се борел против инвазијата на скакулци им била дадена дозвола да се движат низ областа Јужна Сирија (вклучувајќи го и денешен Израел) во која направиле детални карти на областите кои ги истражиле. Аронсон, исто така, собирал стратешки информации за оцманлиските логори и распоредувањето на трупи. Во 1918 година, Аронсон бил еден од експертите консултирани за целите на демаркацијата на северната граница на Палестина, фокусирајќи се на потребата од вода за наводнување. Тој предвидел граница што би обезбедила вклучување на извори на реките Јордан, Литани и Јармук. Неговиот пристап станал официјална ционистичка основа презентирана на Мировната конференција во Париз во февруари 1919 година. == Политичка активност и шпионажа == За време на Првата светска војна, Османлиите се здружиле на страната на Германците, а Аронсон се плашел дека Евреите ќе ја доживеат истата судбина како Ерменците од страна на Турците. Заедно со својот помошник Авшалом Фајнберг, неговата сестра Сара Аронсон и неколку други, Аронсон го организирал Нили, група еврејски припадници на Палестина кои шпионирале за Британија за време [[Прва светска војна|на Првата светска војна]]. Тој имал пристап до информации за Турците, бидејќи тие го користеле широко низ целиот регион за борба против огромни роеви скакулци.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://forward.com/culture/824284/to-life-joel-greenberg-jews-exploring-nature-nathan-leopold/|title=A British spy, a notorious murderer, the Indiana Jones of the insect world, and a very Jewish history|last=Brotman|first=Barbara|date=2026-05-12|work=The Forward|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260512182819/https://forward.com/culture/824284/to-life-joel-greenberg-jews-exploring-nature-nathan-leopold/|archive-date=12 May 2026|accessdate=2026-05-12}}</ref> Аронсон го препорачал планот за напад преку Бершеба, кој генералот Едмунд Аленби на крајот го искористил за да го освои Ерусалим во декември 1917 година како дел од [[Синајско-палестински поход|Синајската и Палестинската кампања]]. Благодарение на информациите кои Нили ги доставил до британската армија во врска со локациите на оазите во пустината, генералот Аленби успеал да изврши изненадувачки напад врз [[Бершева|Бершеба]], заобиколувајќи ја силната [[Отоманско Царство|османли]]<nowiki/>ска одбрана во [[Газа]]. Како резултат на напорите на Аронсон, британската влада гледала позитивно на ционистичката кауза, која била фактор во прогласувањето на Балфуровата декларација.<ref name=":0" /> Во 1917 година, од страна на Хаим Вајцман, Аронсон бил испратен на политичка кампања во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Додека бил таму, Аронсон дознал дека османлиските власти пресретнале [[Поштенски гулаб|гулаб писмоносец од организацијата]] Нили, кое довело до апсење и мачење на неговата сестра Сара и други членови на подземјето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jta.org/jewniverse/2017/these-pigeons-flew-for-a-jewish-palestine|title=These pigeons flew for a Jewish Palestine|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724202202/https://www.jta.org/jewniverse/2017/these-pigeons-flew-for-a-jewish-palestine|archive-date=24 July 2020|accessdate=11 June 2019}}</ref> == Смрт и наследство == [[File:זכרון_יעקב_-_אהרון_אהרונסון-JNF008350.jpeg|мини| Конечна слика од Аронсон]] По војната, Аронсон бил повикан од Вајцман да работи на [[Париска мировна конференција (1919)|Версајската мировна конференција]]. На 15 мај 1919 година, под нејасни околности, во авионска несреќа, Аронсон погинал над [[Ламанш|Ла-Манш,]] додека бил на пат кон [[Франција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bookverdict.com/details.xqy?uri=Product-20367916982148.xml|title=Lawrence and Aaronsohn|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009135724/http://www.bookverdict.com/details.xqy?uri=Product-20367916982148.xml|archive-date=9 October 2020|accessdate=8 October 2020}}</ref> Некои ја обвиниле британската влада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esra-magazine.com/blog/post/aaronsohn-saga|title=The Aaronsohn Saga|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303211840/http://www.esra-magazine.com/blog/post/aaronsohn-saga|archive-date=3 March 2016|accessdate=9 October 2012}}</ref> Аронсон починал како ерген и немал деца. Неговите истражувања за [[Флора|флората]] [[Палестина (регион)|на Палестина]] и Трансјордан, како и дел од неговите истражувачки дневници биле јавно објавени. По смртта на Аронсон, директорот на Британската воена разузнавачка служба потврдил дека победата на Аленби не би била можна без информациите доставени од групата на Аронсон, Нили.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/aaronsohn|title=Aaronsohn: Encyclopedia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205220618/https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/aaronsohn|archive-date=5 December 2019|accessdate=11 June 2019}}</ref> == Објавени дела == * ''Земјоделски и ботанички истражувања во Палестина'', 1910 година * „Шемот ха-цемахим“ („Ботанички имиња“), во: ''Хашелах'' 26 (1912) * ''Reliquiae Aaronsohnianae'', 1940 година {{Ботаничар|Aarons.|Aaronsohn, Aaron}} == Исто така == * Земјоделско истражување во Израел * Дивиот свет на Израел == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително == * Андерсон, Скот. ''Лоренс во Арабија: Војна, измама, империјална лудост и создавањето на модерниот Блиски Исток'', 2013, Даблдеј,{{ISBN|978-0-385-53292-1}} . * Флоренс, Роналд. ''Лоренс и Аронсон: Т.Е. Лоренс, Арон Аронсон и семето на арапско-израелскиот конфликт'', 2007, Викинг возрасни,{{ISBN|978-0-670-06351-2}} . * Голдстоун, Патриша. ''Мапите на Аронсон: Нераскажаната приказна за човекот кој можеби создал мир на Блискиот Исток'' . Сан Диего: Харкорт, 2007. * Хаим Херцог, ''Херои на Израел'', 1989, Литл Браун и компанија, Бостон{{ISBN|0-316-35901-7}} * Шмуел Кац, ''Сагата за Аронсон'', 2007, Издавачка куќа Гефен, Ерусалим{{ISBN|978-965-229-416-6}} * '''Ot me-Avshalom''' од Нава Макмел-Атир, 2009 (хебрејски),{{ISBN|978-965-482-889-5}} * * {{Wheat}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Романски ботаничари]] [[Категорија:Еврејски научници]] [[Категорија:Починати во 1919 година]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] nah6r6bgc93l6pn2tu5lzyb6fql5nwj Фернандо Алтамирано 0 1402600 5630950 5629944 2026-09-22T09:30:29Z Виолетова 1975 5630950 wikitext text/x-wiki '''Фернандо Алтамирано''' (Fernando Altamirano-Carbajal) (7 јули 1848 – 7 октомври 1908) — мексикански [[лекар]], [[Ботаника|ботаничар]] и [[Природонаука|природонаучник]]. Роден во Акулко, студирал во Керетаро и починал во [[Мексико (град)|Мексико Сити]]. Алтамирано бил основач и директор на ''Институтот Медико Насионал'' од 1888 до 1908 година. Објавил повеќе од 250 трудови за [[фармакологија]] на мексиканските растенија и за [[физиологија]]. Тој бил заинтересиран и за индустриската употреба на мексиканските растенија. Алтамирано соработувал со многу меѓународно признати ботаничари од тој период, како што се [[Џозеф Нелсон Роуз]], [[Сајрус Прингл]], [[Џорџ Р. Шо]] и [[Едвард Јанчевски]]. == Биографија == Алтамирано е роден на 7 јули 1848 година во Акулко. Во детството, околу 1850 година, се преселил со семејството во Сан Хуан дел Рио, а три години подоцна во градот Сантијаго де Керетаро, каде што учел на колеџот „Сан Франциско Хавиер“, кој подоцна бил наречен Граѓански колеџ. До крајот на 1861 година, на тринаесетгодишна возраст, тој веќе ги загубил татко си и мајка си, па затоа неговото образование било најмногу под влијание на неговиот дедо, Мануел Алтамирано, лекар и ботаничар, кој го запознал со ботаничките студии. Во 1868 година, Алтамирано се преселил во Мексико Сити, каде што учел во новоотвореното Национално подготвително училиште. Една година подоцна, тој студирал на Националното медицинско училиште во Мексико, каде што ги завршил студиите во 1873 година. Тој исто така се приклучил на Мексиканското друштво за природна историја. На 9 ноември 1873 година, Алтамирано се оженил со Луиза Гонзалес, во градот Сантијаго де Керетаро. Фернандо и Луиза набрзо се вратиле во Мексико Сити, каде што имале најмалку десет деца. Првично, Алтамирано работел како привремен асистент на одделенијата за фармација, фармакологија и историја на лекови на Националното медицинско училиште во Мексико. Во 1876 година, тој го објавил каталогот на домородни природни производи поднесен од Мексиканското друштво за природна историја на стогодишнината од Меѓународната изложба во [[Филаделфија]], во 1876 година. Во 1877 година, тој се вработил како фармацевт или подготвувач на лекови, а во 1878 година ја добил титулата професор на Медицинскиот факултет. Тој продолжил како фармацевт и како професор по фармакологија и физиологија, но и како привремен професор по терапевтска, топографска анатомија и гинекологија. Покрај тоа, работел како лекар во болницата Сан Андрес и во приватна пракса. Во истиот период, тој објавил неколку статии во Медицинскиот весник на Мексико и во списанието на Мексиканското друштво за природна историја. Во 1888 година, Алтамирано бил назначен за прв директор на Националниот медицински институт на Мексико. Тој ја држел оваа позиција до неговата смрт. Таму, тој ја основал првата лабораторија за физиологија во Мексико.<ref>{{Наведено списание|last=Pamo Reyna|first=Oscar|date=July 2005|title=Daniel Vergara Lope y Thomas Holmes Ravenhill: dos figuras olvidadas en la historia de la fisiología de altura|journal=Revista Medica Herediana|volume=16|issue=3|pages=208–217|doi=10.20453/rmh.v16i3.837|doi-access=free}}</ref> Во овој период, тој исто така направил бројни патувања поврзани со медицинска ботаника во различни региони на земјата, некои во друштво на меѓународно признати ботаничари. Дополнително, Алтамирано спровел бројни истраги, објавени во двете списанија на институтот. Од друга страна, тој беше одговорен за учеството на институтот во Универзалната изложба (1889), одржана во Париз, и во Луизијанската изложба за купување во 1904 година, одржана во [[Сент Луис|Сент Луис, Мисури]], и учествувал на неколку меѓународни конференции, како што е Деветтиот меѓународен конгрес за хигиена и демографија, одржан во [[Мадрид]] од 10 до 17 април 1898 година.<ref>La Ilustración Española y Americana. IX Congreso Internacional de Higiene y Demografía. Year 42, n. 15. 1898. p. 235-240. Obtained on April 1, 2012, from http://www.cervantesvirtual.com/descargaPdf/la-ilustracion-espanola-y-americana--608/</ref> Тој бил советник во Мексико Сити во 1897 година и во Вила Гвадалупе во неколку наврати. Починал на 7 октомври 1908 година, во својот дом во Вила Гвадалупе, Мексико, поради внатрешно крварење, кое било резултат на аортна аневризма, и бил погребан во Пантеонот Тепејак во истиот град.<ref name="ref_duplicated_1">Villada, M. M. 'La vida de un eximio investigador científico. Dr. Fernando Altamirano'. ''Revista de la Sociedad Mexicana de Historia Natural'', 3ª. 1912. P. 81-84.</ref> == Научни придонеси == Алтамирано за првпат ја регистрирал холинергичната активност на семето од дрво (''[[Erythrina coralloides]]''), активност за која тој посочи дека се должи на присуството на непознат [[алкалоид]], кој го нарече еритроидин . Тој спровел студии за својствата на ''еритринските коралоиди'' со Мануел Домингез во 1877 година, а потоа и индивидуално во 1888 година. Еритроидинот бил целосно изолиран до 1937 година од Карл Фолкерс и Рандолф Т. Мејџорс. Во 1878 година, Алтамирано ја објавил својата теза за степен професор ,насловена како „''Придонес кон проучувањето на националната фармакологија: Медицински домородни мешунки'' чии илустрации ги нацртал неговиот пријател, сликарот Хозе Марија Веласко Гомез. Во 1894 година, заедно со Хозе Рамирез, Алтамирано напишал напреден извештај за [[санација на животната средина]], насловен како: ''Список на ботанички и вообичаени имиња на дрвја и грмушки за повторно населување на шумите во Републиката ,придружен со наведување на климатските услови каде што растат и како да се размножуваат''. Тој го испитал видот ''[[Plumbago pulchella]]''. Неговата работа на оваа тема, спроведена со поддршка на д-р Мануел Тусен-Варгас, била вклучена во првиот дел од „Податоци за мексиканската материја медика“ во 1894 година. Покрај тоа, во 1895 година, тој открил еден вид [[аксолотл]] кој претходно не бил познат во планините околу Мексико Сити. Тој испратил примерок до францускиот зоолог Алфредо Дуже, кој во тоа време живеел во [[Гванахуато]] кој го идентификувал овој [[аксолотл]] како член на нов вид и го нарекол ''[[Ambystoma altamirani]]'', во чест на Алтамирано. Следната година, тој објавил интересна статија со наслов ''„Природна историја применета кај античките Мексиканци“''. Потоа, тој го превел од латински на шпански делото на Франциско Хернандез де Толедо за растенијата од [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]]. Покрај тоа, во 1898 година, тој добил копија од ракописите напишани од Хозе Маријано Мочињо, кои останале во Европа. Во 1904 година, Алтамирано ја презентирал книгата ''„Прирачник за мексикански лековити билки“'' на Саемот за набавки во Луизијана, одржан во [[Сент Луис]]. Оваа книга е заснована на бројните студии објавени во „Податоци за мексиканска материја медика“ од Националниот медицински институт, во кои тој значително придонел. Една година подоцна, во 1905 година, Алтамирано и Џозеф Нелсон Роуз опишале [[млечки|млечка]] од државите Гванахуато, Керетаро и Мичоакан, кое го сметале за нов вид и го нарекле ''Euphorbia elastica'', иако сега е познат и како ''[[Euphorbia fulva]]''. Алтамирано бил заинтересиран за оваа билка поради нејзината содржина на еластична смола, за која се надевал дека би можела профитабилно да се претвори во комерцијална гума, како што претходно било направено со ''[[Parthenium argentatum]]'' во северно Мексико. Во Националниот медицински институт, тој и неговите колеги спровеле неколку студии со овој вид до 1908 година, но не можеле да добијат комерцијална гума од него на профитабилен начин. == Родови и видови именуван по Фернандо Алтамирано == *''[[:en:Altamiranoa|Altamiranoa]]'' (Rose, 1903) * ''[[Eryngium altamiranoi]]'' (Hemsl. & Rose, 1906) * ''[[Pinus altamiranoi]]'' (Shaw in Sargent, 1905) * ''[[Bumelia altamiranoi]]'' (Rose & Standl., 1924) * ''[[Leucophyllum altamiranii]]'' (Urbina, 1906) * ''[[Ribes altamirani]]'' (Janczewski, 1906) * ''[[Mesoscincus altamirani]]'' (Dugés, 1891) * ''[[Ambystoma altamirani]]'' (Dugés, 1895) == Видови именувани од Фернандо Алтамирано == * ''[[Euphorbia elastica]]'' (Altam. & Rose, 1905) [http://www.ipni.org/ipni/idAuthorSearch.do?id=12084-1&back_page=%2Fipni%2FeditAdvAuthorSearch.do%3Ffind_abbreviation%3DAltam.%26find_surname%3D%26find_isoCountry%3D%26find_forename%3D%26output_format%3Dnormal] * {{botanist|Altam.}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алтамирано, Фернандо }} [[Категорија:Мексикански ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1908 година]] [[Категорија:Родени во 1848 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] jtt11rd5pz4o677ymcg91jzk3szvufv Тимоти Филд Ален 0 1402605 5630915 5627850 2026-09-22T07:52:40Z BosaFi 115936 5630915 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata|fetchwikidata=ALL|dateformat=mdy|suppressfields=restingplace}}'''Тимоти Филд Ален''' ( {{Датум|24 април 1837|DMY}} - 5 декември 1902) бил американски лекар и ботаничар. Тимоти Филд Ален бил роден на {{Датум|24 април 1837|DMY}} во Вестминстер, Вермонт. Дипломирал на [[Амхерст (колеџ)|колеџот Амхерст]] во 1858 година, а потоа ја добил дипломата за магистар од истата институција. Дипломирал на докторски студии во 1861 година на Универзитетот во градот Њујорк и истата година започнал да работи во Бруклин, Њујорк. Во 1862 година бил вршител на должноста помошник хирург во Армијата на Соединетите Американски Држави, а следната година се населил во Њујорк, каде што работел речиси четириесет години. Откако професионално се поврзал со д-р Керол Данам, тој рано ја прифатил [[Хомеопатија|хомеопатијата]] и наскоро се искачил на истакната позиција меѓу хомеопатските практичари. Во 1865 година го добил степенот на доктор по медицина од Медицинскиот колеџ за хомеопатија (Ханеман) во Филаделфија; две години подоцна станал професор по материја медика на Хомеопатски колеџ во Њујорк, а од 1882 година бил негов декан. Долги години бил хирург во очната болница во Њујорк и одиграл голема улога во основањето на Бесплатната болница за деца „Лаура Франклин“ и болницата „Цвет“ во Њујорк. Тој бил еден од уредниците на ''Њујоршкиот журнал за хомеопатија'' од 1873 до 1875 година, а подоцна уредувал Е''нциклопедија на чиста материја медика'' во десет тома од 1875 до 1879 година; тој бил и автор на ''Прирачник за материја медика и хомеопатска терапевтика'', објавен во Филаделфија во 1879 година. На почетокот на својата кариера тој станал ботанички ентузијаст и го задржал својот интерес за оваа гранка на научните студии и покрај неговата напорна професионална работа. Бил еден од основачите и кустосот на Ботаничкиот клуб Тори; всушност, најчесто се смета дека бил првиот што предложил организирање на Клубот под името Њујорк Ботанички клуб, сега едно од најсилните научни друштва во Њујорк. Тој бил првиот што ја зазел функцијата потпретседател во Клубот и бил повторно избран секоја година сè до неговата смрт речиси триесет години подоцна. Поголемиот дел од неговите придонеси кон ботаничката периодична литература се појавиле во ''Билтенот на Ботаничкиот клуб Тори,'' иако објавувал неколку во други списанија, особено еден во ''Американ Натуралист'' за мај 1882 година. Како научник, Ален бил најпознат по својата работа врз ''Characeae''. Оваа тешка група [[алги]] привлекла само малку ботаничари, а многу години тој бил речиси единствениот американски истражувач на овие растенија. Неговиот најважен печатен придонес на оваа тема бил „''Characeae'' на Америка“, издаден во делови од 1888 до 1896 година. Неговите „Придонеси кон јапонските ''Characeae''“, прво објавени во продолженија во ''Билтенот на Ботаничкиот клуб Тори'' од 1894 до 1898 година, исто така се појавиле одделно во форма на брошура. И двете дела биле илустрирани со прекрасни плочи од Евелин Хантер Нордхоф. Тој ја уредувал серијата exsiccata ''Characeae Americanae exsiccatae distributae a TF Allen MD'' (1880-1895) и ''Characeae Japonicae exsiccatae distributae a TF Allen MD'' (1895).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1285861119|title=Characeae Americanae exsiccatae distributae a T. F. Allen M.D.: IndExs ExsiccataID=1285861119|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=27 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=648635392|title=Characeae Japonicae exsiccatae distributae a T. F. Allen M.D.: IndExs ExsiccataID=648635392|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=27 September 2024}}</ref> Преку преписка, преку размена, преку купување и со плаќање на трошоците на колекционери во Северна Америка, Јужна Америка и Јапонија, Ален собрал една од најдобрите збирки примероци и книги поврзани со ''Characeae'' што постојат; сите тие ги подарил на Њујоршката ботаничка градина една година пред неговата смрт, кога нарушеното здравје му оневозможило понатамошно проучување. Неговата ботаничка работа во никој случај не била ограничена само на ''Characeae''; неколку видови растенија, именувани во негова чест, сведочат за ширината на неговиот интерес за ботаниката, како што се тревата ''Danthonia alleni,'' Остин; ''Eriogonum allenii,'' С. Вотсон; ''Kneiffii allenii'' (Батон), Смол. == Личен живот == Д-р Ален се оженил на 3 јуни 1862 година со Џулија Бисел од Личфилд, Конектикат. Тие имаа шест деца, од кои едното стана лекар во Њујорк. == Смрт == Тимоти Филд Ален починал на 5 декември 1902 година во Њујорк. {{Ботаничар|Allen}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Тимоти Филд }} [[Категорија:Починати во 1902 година]] [[Категорија:Родени во 1837 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Американски ботаничари]] 95gno8frgl5nqk39m0957aqwv3vyz0q Карло Лучијано Алесио 0 1402607 5630916 5627857 2026-09-22T07:56:11Z BosaFi 115936 5630916 wikitext text/x-wiki '''Карло Лучијано Алесио''' (1919){{Цп}}24 јуни 2006 година) бил италијански [[Микологија|миколог]]. Тој бил познат по својата експертиза во ''Inocybe'' и ''Boletus''. * ''Rubroboletus pulchrotinctus'' Alessio (1985) * ''Hebelomina microspora'' Alessio (1977) * ''Иноциб абнормиспора'' Алесио (1987) * ''Inocybe pseudobrunnea'' Alessio (1987) * ''Иноцибе псевдограта'' Алесио (1983) * ''Inocybe substraminea'' Alessio (1980) * ''Урбана Иноциб'' Алесио (1980) * ''Lyophyllum solitarium'' Alessio (1983) * ''Псалиота инфида'' Алесио (1975) * ''Xerocomus ichnusanus'' Alessio (1984) * ''Xerocomus roseoalbidus'' Alessio (1987){{botanist|Alessio}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алесио, Карло Лучијано }} [[Категорија:Починати во 2006 година]] [[Категорија:Родени во 1919 година]] [[Категорија:Италијански миколози]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 6gjktba0vzpv2abuk9u3w6zgl8xvmlw 5630920 5630916 2026-09-22T08:16:16Z Тиверополник 1815 5630920 wikitext text/x-wiki '''Карло Лучијано Алесио''' (роден во [[1919]] — починал на {{починал на|24|јуни|2006}}) — италијански [[Микологија|миколог]]. Тој бил познат по својата експертиза во ''Inocybe'' и ''Boletus''. * ''Rubroboletus pulchrotinctus'' Alessio (1985) * ''Hebelomina microspora'' Alessio (1977) * ''Иноциб абнормиспора'' Алесио (1987) * ''Inocybe pseudobrunnea'' Alessio (1987) * ''Иноцибе псевдограта'' Алесио (1983) * ''Inocybe substraminea'' Alessio (1980) * ''Урбана Иноциб'' Алесио (1980) * ''Lyophyllum solitarium'' Alessio (1983) * ''Псалиота инфида'' Алесио (1975) * ''Xerocomus ichnusanus'' Alessio (1984) * ''Xerocomus roseoalbidus'' Alessio (1987){{botanist|Alessio}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алесио, Карло Лучијано }} [[Категорија:Починати во 2006 година]] [[Категорија:Родени во 1919 година]] [[Категорија:Италијански миколози]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] olcuk9daxakpx2xnqk71cb6flwfxxak 5630954 5630920 2026-09-22T09:38:47Z Виолетова 1975 5630954 wikitext text/x-wiki '''Карло Лучијано Алесио''' (роден во [[1919]] — починал на {{починал на|24|јуни|2006}}) — италијански [[Микологија|миколог]]. Тој бил познат по својата експертиза во ''Inocybe'' и ''Boletus''. ==Видови опишани од Алесио == * ''Rubroboletus pulchrotinctus'' Alessio (1985) * ''Hebelomina microspora'' Alessio (1977) * ''Иноциб абнормиспора'' Алесио (1987) * ''Inocybe pseudobrunnea'' Alessio (1987) * ''Иноцибе псевдограта'' Алесио (1983) * ''Inocybe substraminea'' Alessio (1980) * ''Урбана Иноциб'' Алесио (1980) * ''Lyophyllum solitarium'' Alessio (1983) * ''Псалиота инфида'' Алесио (1975) * ''Xerocomus ichnusanus'' Alessio (1984) * ''Xerocomus roseoalbidus'' Alessio (1987) {{botanist|Alessio}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алесио, Карло Лучијано }} [[Категорија:Починати во 2006 година]] [[Категорија:Родени во 1919 година]] [[Категорија:Италијански миколози]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] qz9b2t3l8z9sx43e6r1siaul3hmek7z Сидни Френсис Ешби 0 1402610 5630917 5630553 2026-09-22T08:00:38Z BosaFi 115936 5630917 wikitext text/x-wiki '''Сидни Френсис Ешби''' (31 декември 1874 во Рок Фери, Чешир, Велика Британија - 6 март 1954 во Сасекс) бил британски миколог и фитопатолог. Тој објавил за родот ''Phytophthora''. <ref name="Desmond">{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botanists and Horticulturists Including plant collectors, flower painters and garden designers|date=25 February 1994|publisher=CRC Press|isbn=9780850668438|editor-last=Desmond, Ray|page=24|chapter=Ashby, Sydney Francis|chapter-url=https://books.google.com/books?id=thmPzIltAV8C&pg=PA24}}</ref><ref name="obitNature" /> == Биографија == Тој бил крстен на 20 март 1875 година во црквата „Свети Павле“ во Транмир. Тој имал три сестри. Неговите родители биле Августус Френсис Ешби, уметник, и Присила Мери Ешби, ќерка на офицер во Кралската морнарица. Сидни Френсис Ешби студирал на Универзитетот во Ливерпул, а потоа на Универзитетот во Единбург, каде што дипломирал со диплома за природни науки (B.Sc.). По дипломирањето студирал на Универзитетот „Мартин Лутер“ во Хале-Витенберг и на [[Гетингенски универзитет|Универзитетот во Гетинген]], а поминал извесно време во Данска проучувајќи бактерии што живеат во вода. По враќањето во Велика Британија, тој станал истражувачки соработник на Карнеги, работејќи под раководство на Алфред Даниел Хол во Експерименталната станица Ротамстед. Од 1906 до 1910 година и повторно од 1912 до февруари 1922 година бил микробиолог<ref name="obitNature">{{Наведено списание|last=Wiltshire, Samuel Paul|author-link=Samuel Paul Wiltshire|date=1 May 1954|title=Obituary. Mr. S. F. Ashby|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1954-05-01_173_4409/page/802|journal=Nature|volume=173|issue=4409|pages=802–803|doi=10.1038/173802b0|doi-access=free}} [https://link.springer.com/content/pdf/10.1038/173803a0 p. 803]</ref> вработен во Министерството за земјоделство [[Јамајка|на Јамајка]], кое било дел од Империјалниот земјоделски оддел за Западните Инди. Неколку години, директор на одделот на Ешби бил хемичарот Херберт Хенри Казинс (1893–1950).<ref>{{Наведено списание|year=1917|title=List of Staffs of Colonial Establishments|url=https://books.google.com/books?id=4BlGAAAAYAAJ&q=cousins|journal=West Indian Bulletin. The Journal of the Imperial Agricultural Department for the West Indies|volume=XVI|issue=2}}</ref> На 10 јануари 1910 година, Ешби се омажил со Каролин Луиз Корк во парохијата Света Катерина, Јамајка. Од 1910 до 1912 година, Ешби студирал во Лондон. Неговото враќање во Јамајка во 1912 година било како одговор на епидемија на Панамска болест кај растенијата банани, болест на венење предизвикана од габата ''Fusarium oxysporum'' f. sp. ''cubense'' (Фок).<ref name="obitNature" /> Во јануари 1912 година, Ешби објавил вреден извештај за болестите на бананите и препораки за контрола на таквите болести.<ref>{{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|date=January 1912|title=Banana Diseases in Jamaica|url=https://books.google.com/books?id=AyJGAAAAYAAJ&pg=PA95|journal=Bulletin of the Department of Agriculture, Jamaica|series=New Series|volume=2|issue=6|pages=95–128}}</ref><ref name="obitNature" /> Околу пет години, од 1921 до 1926 година, Ешби бил професор по микологија на Империјалниот колеџ за тропско земјоделство во Тринидад. Во април 1926 година се вратил во Велика Британија за да стане виш миколог во Империјалното биро за микологија (сега наречено Меѓународен миколошки институт). По оставката на Сер Едвин Џон Батлер во 1935 година, Ешби бил назначен за директор на Империјалниот миколошки институт (сега наречен Меѓународен миколошки институт). Тој ја држел директорската функција до неговото пензионирање во 1939 година.<ref name="obitNature" /> На почетокот на Втората светска војна, тој и неговата сопруга го загубиле синот, кој служел во Кралските воздухопловни сили и бил убиен при својот прв оперативен лет како набљудувач. Кога Сидни Френсис Ешби почина во 1964 година, го преживеаја неговата вдовица и еден од нивните два сина.<ref name="obitNature" /> Габичните примероци на Ешби се чуваат во Меѓународниот миколошки институт. Неговите ботанички примероци се чуваат во Музејот Толсон во Хадерсфилд.<ref name="Desmond" />{{botanist|S.F.Ashby|Sydney Francis Ashby}} == Избрани публикации == * {{Наведено списание|last=Ashby|first=Sydney Francis|year=1904|title=CXVII.—The comparative nitrifying power of soils|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-chemical-society-transactions_1904_85_part-i/page/1158|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|volume=85|pages=1158–1170|doi=10.1039/CT9048501158}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1905|title=Note on the Fate of Calcium Cyanamide in the Soil|url=https://zenodo.org/record/1908503|journal=The Journal of Agricultural Science|volume=1|issue=3|pages=358–360|doi=10.1017/S002185960000037X|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1905|title=A Contribution to the Study of Factors affecting the Quality and Composition of Potatoes|url=https://zenodo.org/record/1877680|journal=The Journal of Agricultural Science|volume=1|issue=3|pages=347–357|doi=10.1017/S0021859600000368}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1907|title=Some Observations on the Assimilation of Atmospheric Nitrogen by a Free Living Soil Organism.—Azotobacter Chroococcum of Beijerinck|url=https://zenodo.org/record/2061609|journal=The Journal of Agricultural Science|volume=2|pages=35–51|doi=10.1017/S0021859600000988}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cxUxAQAAMAAJ|title=Banana Diseases|last=Ashby|first=S. F.|publisher=Department of Agriculture, Jamaica, Government Printing Office|year=1913|location=Kingston, Jamaica}} * {{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|year=1917|title=Leaf-bitten diseases of coconuts|journal=Jamaica Agric. Soc., Kingston|volume=21|issue=7|pages=269–273}} [https://scholar.google.com/scholar?as_q=&as_epq=leaf-bitten+diseases+of+coconuts&as_oq=&as_eq=&as_occt=any&as_sauthors=sf+ashby&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&hl=en&as_sdt=0%2C11 abstract] * {{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|year=1921|title=Notes on two diseases of the coconut palm in Jamaica caused by fungi of the genus Phytophthora|url=https://books.google.com/books?id=mRpGAAAAYAAJ&pg=PA61|journal=West Indian Bulletin|volume=68|pages=61–73}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1922|title=Oospores in Cultures of Phytophthora faberi|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew)|volume=1922|issue=9|pages=257–262|doi=10.2307/4129946|jstor=4129946|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1925|title=The Perfect Form of Stilbum flavidum cke. In Pure Culture|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew)|volume=1925|issue=8|pages=325–328|doi=10.2307/4107442|jstor=4107442}} * {{Наведена книга|title=Report, Imperial Botany Conference|year=1925|pages=153–158|chapter=''Bud-rots of the Coconut Palm in the West Indies'' by S. F. Ashby}} [https://scholar.google.com/scholar?as_q=&as_epq=bud-rots+of+the+coconut+palm&as_oq=&as_eq=&as_occt=any&as_sauthors=sf+ashby&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&hl=en&as_sdt=0%2C11 abstract] * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|last2=Nowell|first2=W.|year=1926|title=The Fungi of Stigmatomycosis|journal=Annals of Botany|volume=40|issue=157|pages=69–83|doi=10.1093/oxfordjournals.aob.a090018|jstor=43237029}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1927|title=Bacterial Wilt Disease of Bananas|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew)|volume=1927|issue=1|pages=14–18|doi=10.2307/4107094|jstor=4107094|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Ashby, Sydney Francis|year=1929|title=The production of sexual organs in pure cultures of Phytophthora cinnamomi Rands and Blepharospora cambivora Petri|url=https://indexfungorum.org/Publications/TBMS/14/14(3-4)260-263.pdf|journal=Transactions of the British Mycological Society|volume=14|issue=3–4|pages=260–263|doi=10.1016/S0007-1536(29)80013-7}} * {{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|year=1929|title=Further note on the production of sexual organs in paired cultures of species and strains of Phytophthora|url=https://indexfungorum.org/Publications/TBMS/14/14(3-4)254-260.pdf|journal=Transactions of the British Mycological Society|volume=14|issue=3–4|pages=254–260|doi=10.1016/S0007-1536(29)80012-5}} * {{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|year=1931|title=Gloeosporium strains. Notes on thirty-two isolations of Gloeosporinm from Bananas in Trinidad|journal=Tropical Agriculture|volume=8|issue=12}} [https://scholar.google.com/scholar?as_q=&as_epq=&as_oq=&as_eq=&as_occt=any&as_sauthors=sf+ashby&as_publication=&as_ylo=1931&as_yhi=1931&hl=en&as_sdt=0%2C11 abstract] * {{Наведена книга|title=Report of Proceedings, Imperial Sugar Cane Research Conference, January 1931, London|publisher=Empire Marketing Board|year=1932|location=London|pages=146–151|chapter=''Quarantine and the spread of Sugar-Cane diseases'' by S. F. Ashby}} [https://scholar.google.com/scholar?as_q=&as_epq=quarantine+and+the+spread+of+sugar+cane+diseases&as_oq=&as_eq=&as_occt=any&as_sauthors=sf+ashby&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&hl=en&as_sdt=0%2C11 abstract] == Наводи == <references />{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ешби, Сидни Френсис }} [[Категорија:Британски миколози]] [[Категорија:Британски микробиолози]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1874 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ljcydqxuxktpcqir24jxqtrne1cz447 5630958 5630917 2026-09-22T09:40:59Z Виолетова 1975 5630958 wikitext text/x-wiki '''Сидни Френсис Ешби''' (31 декември 1874 во Рок Фери, Чешир, Велика Британија - 6 март 1954 во Сасекс) ― британски миколог и фитопатолог. Тој објавил за родот ''[[Phytophthora]]''. <ref name="Desmond">{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botanists and Horticulturists Including plant collectors, flower painters and garden designers|date=25 February 1994|publisher=CRC Press|isbn=9780850668438|editor-last=Desmond, Ray|page=24|chapter=Ashby, Sydney Francis|chapter-url=https://books.google.com/books?id=thmPzIltAV8C&pg=PA24}}</ref><ref name="obitNature" /> == Биографија == Тој бил крстен на 20 март 1875 година во црквата „Свети Павле“ во Транмир. Имал три сестри. Неговите родители биле Августус Френсис Ешби, уметник, и Присила Мери Ешби, ќерка на офицер во Кралската морнарица. Сидни Френсис Ешби студирал на Универзитетот во Ливерпул, а потоа на Универзитетот во Единбург, каде што дипломирал со диплома за природни науки. По дипломирањето студирал на Универзитетот „Мартин Лутер“ во Хале-Витенберг и на [[Гетингенски универзитет|Универзитетот во Гетинген]], а поминал извесно време во Данска проучувајќи бактерии што живеат во вода. По враќањето во Велика Британија, тој станал истражувачки соработник на Карнеги, работејќи под раководство на Алфред Даниел Хол во Експерименталната станица Ротамстед. Од 1906 до 1910 година и повторно од 1912 до февруари 1922 година бил микробиолог<ref name="obitNature">{{Наведено списание|last=Wiltshire, Samuel Paul|author-link=Samuel Paul Wiltshire|date=1 May 1954|title=Obituary. Mr. S. F. Ashby|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1954-05-01_173_4409/page/802|journal=Nature|volume=173|issue=4409|pages=802–803|doi=10.1038/173802b0|doi-access=free}} [https://link.springer.com/content/pdf/10.1038/173803a0 p. 803]</ref> вработен во Министерството за земјоделство [[Јамајка|на Јамајка]], кое било дел од Империјалниот земјоделски оддел за Западните Инди. Неколку години, директор на одделот на Ешби бил хемичарот Херберт Хенри Казинс (1893–1950).<ref>{{Наведено списание|year=1917|title=List of Staffs of Colonial Establishments|url=https://books.google.com/books?id=4BlGAAAAYAAJ&q=cousins|journal=West Indian Bulletin. The Journal of the Imperial Agricultural Department for the West Indies|volume=XVI|issue=2}}</ref> На 10 јануари 1910 година, Ешби се омажил со Каролин Луиз Корк во парохијата Света Катерина, Јамајка. Од 1910 до 1912 година, Ешби студирал во Лондон. Неговото враќање во Јамајка во 1912 година било како одговор на епидемија на Панамска болест кај растенијата банани, болест на венење предизвикана од габата ''Fusarium oxysporum'' f. sp. ''cubense'' (Фок).<ref name="obitNature" /> Во јануари 1912 година, Ешби објавил вреден извештај за болестите на бананите и препораки за контрола на таквите болести.<ref>{{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|date=January 1912|title=Banana Diseases in Jamaica|url=https://books.google.com/books?id=AyJGAAAAYAAJ&pg=PA95|journal=Bulletin of the Department of Agriculture, Jamaica|series=New Series|volume=2|issue=6|pages=95–128}}</ref><ref name="obitNature" /> Околу пет години, од 1921 до 1926 година, Ешби бил професор по микологија на Империјалниот колеџ за тропско земјоделство во Тринидад. Во април 1926 година се вратил во Велика Британија за да стане виш миколог во Империјалното биро за микологија (сега наречено Меѓународен миколошки институт). По оставката на Сер Едвин Џон Батлер во 1935 година, Ешби бил назначен за директор на Империјалниот миколошки институт (сега наречен Меѓународен миколошки институт). Тој ја држел директорската функција до неговото пензионирање во 1939 година.<ref name="obitNature" /> На почетокот на Втората светска војна, тој и неговата сопруга го загубиле синот, кој служел во Кралските воздухопловни сили и бил убиен при својот прв оперативен лет како набљудувач. Кога Сидни Френсис Ешби почина во 1964 година, го преживеаја неговата вдовица и еден од нивните два сина.<ref name="obitNature" /> Габичните примероци на Ешби се чуваат во Меѓународниот миколошки институт. Неговите ботанички примероци се чуваат во Музејот Толсон во Хадерсфилд.<ref name="Desmond" />{{botanist|S.F.Ashby|Sydney Francis Ashby}} == Избрани публикации == * {{Наведено списание|last=Ashby|first=Sydney Francis|year=1904|title=CXVII.—The comparative nitrifying power of soils|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-chemical-society-transactions_1904_85_part-i/page/1158|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|volume=85|pages=1158–1170|doi=10.1039/CT9048501158}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1905|title=Note on the Fate of Calcium Cyanamide in the Soil|url=https://zenodo.org/record/1908503|journal=The Journal of Agricultural Science|volume=1|issue=3|pages=358–360|doi=10.1017/S002185960000037X|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1905|title=A Contribution to the Study of Factors affecting the Quality and Composition of Potatoes|url=https://zenodo.org/record/1877680|journal=The Journal of Agricultural Science|volume=1|issue=3|pages=347–357|doi=10.1017/S0021859600000368}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1907|title=Some Observations on the Assimilation of Atmospheric Nitrogen by a Free Living Soil Organism.—Azotobacter Chroococcum of Beijerinck|url=https://zenodo.org/record/2061609|journal=The Journal of Agricultural Science|volume=2|pages=35–51|doi=10.1017/S0021859600000988}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cxUxAQAAMAAJ|title=Banana Diseases|last=Ashby|first=S. F.|publisher=Department of Agriculture, Jamaica, Government Printing Office|year=1913|location=Kingston, Jamaica}} * {{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|year=1917|title=Leaf-bitten diseases of coconuts|journal=Jamaica Agric. Soc., Kingston|volume=21|issue=7|pages=269–273}} [https://scholar.google.com/scholar?as_q=&as_epq=leaf-bitten+diseases+of+coconuts&as_oq=&as_eq=&as_occt=any&as_sauthors=sf+ashby&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&hl=en&as_sdt=0%2C11 abstract] * {{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|year=1921|title=Notes on two diseases of the coconut palm in Jamaica caused by fungi of the genus Phytophthora|url=https://books.google.com/books?id=mRpGAAAAYAAJ&pg=PA61|journal=West Indian Bulletin|volume=68|pages=61–73}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1922|title=Oospores in Cultures of Phytophthora faberi|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew)|volume=1922|issue=9|pages=257–262|doi=10.2307/4129946|jstor=4129946|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1925|title=The Perfect Form of Stilbum flavidum cke. In Pure Culture|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew)|volume=1925|issue=8|pages=325–328|doi=10.2307/4107442|jstor=4107442}} * {{Наведена книга|title=Report, Imperial Botany Conference|year=1925|pages=153–158|chapter=''Bud-rots of the Coconut Palm in the West Indies'' by S. F. Ashby}} [https://scholar.google.com/scholar?as_q=&as_epq=bud-rots+of+the+coconut+palm&as_oq=&as_eq=&as_occt=any&as_sauthors=sf+ashby&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&hl=en&as_sdt=0%2C11 abstract] * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|last2=Nowell|first2=W.|year=1926|title=The Fungi of Stigmatomycosis|journal=Annals of Botany|volume=40|issue=157|pages=69–83|doi=10.1093/oxfordjournals.aob.a090018|jstor=43237029}} * {{Наведено списание|last=Ashby|first=S. F.|year=1927|title=Bacterial Wilt Disease of Bananas|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew)|volume=1927|issue=1|pages=14–18|doi=10.2307/4107094|jstor=4107094|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Ashby, Sydney Francis|year=1929|title=The production of sexual organs in pure cultures of Phytophthora cinnamomi Rands and Blepharospora cambivora Petri|url=https://indexfungorum.org/Publications/TBMS/14/14(3-4)260-263.pdf|journal=Transactions of the British Mycological Society|volume=14|issue=3–4|pages=260–263|doi=10.1016/S0007-1536(29)80013-7}} * {{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|year=1929|title=Further note on the production of sexual organs in paired cultures of species and strains of Phytophthora|url=https://indexfungorum.org/Publications/TBMS/14/14(3-4)254-260.pdf|journal=Transactions of the British Mycological Society|volume=14|issue=3–4|pages=254–260|doi=10.1016/S0007-1536(29)80012-5}} * {{Наведено списание|last=Ashby, S. F.|year=1931|title=Gloeosporium strains. Notes on thirty-two isolations of Gloeosporinm from Bananas in Trinidad|journal=Tropical Agriculture|volume=8|issue=12}} [https://scholar.google.com/scholar?as_q=&as_epq=&as_oq=&as_eq=&as_occt=any&as_sauthors=sf+ashby&as_publication=&as_ylo=1931&as_yhi=1931&hl=en&as_sdt=0%2C11 abstract] * {{Наведена книга|title=Report of Proceedings, Imperial Sugar Cane Research Conference, January 1931, London|publisher=Empire Marketing Board|year=1932|location=London|pages=146–151|chapter=''Quarantine and the spread of Sugar-Cane diseases'' by S. F. Ashby}} [https://scholar.google.com/scholar?as_q=&as_epq=quarantine+and+the+spread+of+sugar+cane+diseases&as_oq=&as_eq=&as_occt=any&as_sauthors=sf+ashby&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&hl=en&as_sdt=0%2C11 abstract] == Наводи == <references />{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ешби, Сидни Френсис }} [[Категорија:Британски миколози]] [[Категорија:Британски микробиолози]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1874 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 02qdjwa2l5qivvkqr6eeuogkf8lhubf Џејмс Дејвид Акерман 0 1402613 5630928 5627864 2026-09-22T09:01:16Z BosaFi 115936 5630928 wikitext text/x-wiki '''Џејмс Дејвид Акерман''' (роден 1950 година) е американски [[Ботаника|ботаничар]] специјализиран за [[орхидеи]]. Во 1981 година, тој го добил својот [[Доктор на науки|докторат]] по биологија од Државниот универзитет во Флорида. Тој е професор по биологија на Одделот за биологија на Универзитетот во Порторико.{{Botanist|Ackerman|Ackerman}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Акерман, Џејмс Дејвид }} [[Категорија:Родени во 1950 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ft70q5k7uj8hljx1es5wydux46zaopy Кларк Абел 0 1402617 5630937 5626741 2026-09-22T09:09:18Z BosaFi 115936 5630937 wikitext text/x-wiki '''Кларк Абел''' (5 септември 1780 – 24 ноември 1826)<ref>{{Наведена книга|url=https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb10230696n|title=Abel, Clarke (1789-1826)|work=catalogue.bnf.fr|publisher=Bibliothèque Nationale de France|language=fr|access-date=6 February 2021}}</ref> бил британски [[Хирургија|хирург]] и [[Природонаука|природонаучник]]. Тој го придружувал Лорд Амхерст на неговата мисија во Кина во 1816-17 година како главен медицински службеник и натуралист на амбасадата, по препорака на [[Џозеф Бенкс|Сер Џозеф Бенкс]]. На патот, Абел двапати бил на Кејп, каде што посвети поглавје на геологијата на регионот и станал пионер во јужноафриканската геологија. Оваа мисија во Кина била втор неуспешен обид на Велика Британија да воспостави дипломатски односи со Кина и вклучувала патување до [[Пекинг]] и познатите ботанички градини Фа Ти (Хуади) во близина на [[Гуангџоу|Кантон]]. Додека бил во Кина, Абел собирал примероци и семиња од растението што го носи неговото име, ''Abelia chinensis'', опишано од ботаничкиот секретар на Бенкс, [[Роберт Браун]], „со пријателска пристрасност“. Сепак, бродоломот и нападот на пирати на патот назад кон неговиот дом во Британија предизвикале да ги изгуби сите свои примероци. ''Наративот на Абел за патувањето во внатрешноста на Кина'', 1818, <ref>{{Наведена книга|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/008586229|title=Narrative of a Journey in the Interior of China: And of a Voyage to and from that Country, in the Years 1816 and 1817|last=Abel, Clarke|publisher=Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown|year=1818|location=London}}</ref> дава детален опис на несреќите на збирката. Сепак, тој оставил неколку примероци кај Сер Џорџ Стонтон во Кантон, кој бил доволно љубезен да му ги врати; живи примероци од кинеската абелија што ги знаеме денес биле воведени од Роберт Форчун во 1844 година. Во март 1819 година бил избран за член на Кралското друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=%28Surname%3D%27abel%27%29|title=Library and Archive Catalogue|publisher=Royal Society|accessdate=5 December 2010}}</ref> Тој бил и член на Геолошкото друштво. Абел бил првиот западен научник кој го пријавил присуството на [[Орангутан|орангутанот]] на островот [[Суматра]]; суматранскиот орангутан ''Pongo abelii'' Лекција 1827 е именуван по него.<ref>Behlens, Bo, Watkins, Michael. and Grayson, Michael ''Eponym Dictionary of Mammals'', Johns Hopkins University Press, 2009 {{ISBN|978-0-801893-04-9}}. p. 1-2)</ref> Тој потоа станал главен хирург на лордот Амхерст кога грофот бил назначен за генерален гувернер на Индија. Авел починал во Канпор, Индија, на 24 ноември 1826 година, на 46-годишна возраст.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FFU-g42KVEIC|title=History of European Botanical Discoveries in China|last=Bretschneider|first=Emil|publisher=SEVERUS Verlag|year=2011|isbn=9783863471651|page=225|access-date=8 Sep 2016}}</ref> Абел бил и првиот научник што ја опишал чиру или тибетската антилопа, во 1826 година. Тоа е единствениот член на родот Pantholops. Во 1919 година, ботаничарот Такеношин Накаи го објавил ''Abeliophyllum'', род грмушки од [[Кореја]], во семејството маслинки, [[Маслинки|Oleaceae]]. Именуван е во чест на Кларк Абел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:28314-1|title=''Abeliophyllum'' Nakai {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=30 January 2022}}</ref> Потоа, во 2010 година, Ландреин ја објавил ''книгата Diabelia'', која е род грмушки од Кина и Кореја, во семејството ''Caprifoliaceae''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77105077-1|title=''Diabelia'' Landrein {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=30 January 2022}}</ref>{{botanist|C. Abel}} == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Абел, Кларк }} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Починати во 1826 година]] [[Категорија:Родени во 1780 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] oamy634rtr59ty7l800itoqfs0xyshu Џон Ерол Чандос Абердин 0 1402619 5630940 5626743 2026-09-22T09:14:50Z BosaFi 115936 5630940 wikitext text/x-wiki '''Џон Ерол Чандос Абердин''' (27 април 1913 – 17 јуни 1996) бил австралиски [[Ботаника|ботаничар]], [[Микологија|миколог]] и земјоделски научник.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Langdon|first=Ray|date=1996-09-01|title=John Errol Chandos Aberdeen 1913–1996|journal=Australasian Plant Pathology|language=en|volume=25|issue=3|pages=218|bibcode=1996AuPP...25..218L|doi=10.1007/BF03213685|issn=1448-6032|doi-access=free}}</ref> Меѓу неговото семејство бил познат како Ерол, но од училишните денови па наваму бил познат како Џек. Во 1926 година, Абердин посетувал настава во Гимназијата на Англиканската црква во [[Бризбејн]], каде што неговите академски студии резултирале со тоа што бил именуван за [[дукс]] на училиштето во 1931 година. Во Австралија, титулата „Дукс“ се доделува на највисоко рангираниот студент во академските, спортските или уметничките достигнувања во секоја година на дипломирање и може да доведе до универзитетски стипендии, што навистина бил случај и со Абердин. Тој добил стипендија за Универзитетот во Квинсленд и иако несомнено ја постигнал оваа заслуга врз основа на неговите академски резултати, тој бил и страствен играч на крикет, рагби играч и училишен шампион во тенис неколку години.<ref name=":1" /> Во 1931 година, неговото семејство почнало да се занимава со земјоделство во Менли, [[Бризбејн]], што можеби го поттикнало да студира земјоделски науки на Универзитетот во Квинсленд. На 1 мај 1936 година, тој се стекнал со диплома за земјоделски науки со почести<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://academic-records.uq.edu.au|title=The University of Queensland, Australia - Academic records|work=academic-records.uq.edu.au|accessdate=2022-07-26}}</ref> и се вработил во Министерството за земјоделство и сточарство на Квинсленд, каде што бил назначен во Одделот за патологија на растенијата и работел на болести кај зеленчукот. Одделот бил силно фокусиран на справување со проблемите со штетници и болести кои најверојатно ќе влијаат врз земјоделското производство во Квинсленд, а Абердин придонел многу за оваа цел, особено со неговата работа на културите на домати.<ref name=":1" /> На 16 декември 1941 година, кратко по [[Напад на Перл Харбор|нападот врз Перл Харбор]] во Абердин, се пријавил во австралиската армија и бил распореден во 2/2-та мобилна ентомолошка секција каде што работел на контрола [[Маларија|на маларијата]] во [[Нова Гвинеја]] до крајот на војната и бил отпуштен на 10 декември 1945 година, откако го достигнал чинот мајор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vwma.org.au/explore/people/656107|title=John Errol Chandos (Errol) Aberdeen MiD|work=Virtual War Memorial Australia vwma.org.au|language=English|accessdate=2022-07-26}}</ref> На 6 март 1947 година, мајорот Џон Ерол Чандос од Абердин бил споменат во извештаи во ''Commonwealth of Australia Gazette''<ref>{{Наведени вести|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/232788666/25114369?searchTerm=Aberdeen|title=Government Gazette Appointments and Employment|date=1947-06-03|work=Commonwealth of Australia Gazette|pages=751}}</ref> и ''London Gazette''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/37898/supplement/1091|title=Page 1091 {{!}} Supplement 37898, 4 March 1947 {{!}} London Gazette {{!}} The Gazette|work=www.thegazette.co.uk|accessdate=2022-07-26}}</ref> за истакнати заслуги во областа на Југозападниот Пацифик. По војната, Абердин се вратил во Министерството за земјоделство и сточарство на Квинсленд и продолжил со истражување на болестите кај доматите. Во 1948 година бил назначен за предавач на Одделот за [[ботаника]] на Универзитетот во Квинсленд, каде што спровел истражувања за ризосферските габи. На 5 мај 1950 година, тој бил награден со степен магистер по земјоделски науки, а на 13 ноември 1958 година, ја добил титулата доктор по филозофија за неговата работа со габи.<ref name=":2" /> Абердин поднел оставка од оваа позиција во 1969 година и се вработил во Земјоделскиот колеџ во Квинсленд во Гатон како раководител на Одделот за растителна индустрија.<ref name=":1" /> Во 1973 година, Абердин се вратил во Одделот за примарни индустрии каде што продолжил со истражувањето за патологија на растенијата. Една од неговите должности на оваа позиција била да соработува со Полициската служба на Квинсленд во нивните истраги за „прекршоци“ поврзани со употребата на [[Псилоцибинска печурка|психоделични печурки]], но по пензионирањето во 1973 година, тој го продолжил својот претходно постоечки интерес за таксономијата на овие габи.<ref name=":1" /> Во 1958 година, Абердин соработувал со В. Џонс за да го напише трудот насловен како ''Халуциногена жаба,'' објавен во Австралискиот журнал за наука. Тие го опишале ширењето на ''Psilocybe cubensis'' низ долините на Квинсленд и Нов Јужен Велс. За време на неговото пензионирање, Абердин објавил голем број книги за видовите печурки што се наоѓаат во Квинсленд и соработувал со членови на Клубот на природонаучници од Квинсленд за да ги документира видовите пронајдени во регионот и да опишува нови видови печурки, вклучувајќи го и ''Leucocoprinus austrofragilis.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Lepiotoid genera (Agaricales) in south-eastern Queensland|last=Aberdeen|first=J. E. C.|date=1992|publisher=L.E. Aberdeen|isbn=0-9596526-4-7|location=Gailes, Qld.|oclc=27617715}}</ref>'' {{botanist|Aberdeen}} == Избрани публикации == Во текот на својот живот, Абердин напишал голем број книги и списанија за габи, печурки и растителни болести, вклучувајќи: * 1936 година. ''Саѓерести мувли: со посебен осврт на примероците што се јавуваат во Квинсленд''. <small>Универзитет во Квинсленд.</small> * 1946 година. ''Експерименти во контролата на бактериското венење на доматите во југоисточен Квинсленд.'' <small>Квинслендски журнал за земјоделски науки</small>.<ref>{{Наведена книга|title=Experiments in the control of bacterial wilt of tomatoes in south-eastern Queensland|last=C.|first=Aberdeen, J. E.|date=1946|publisher=Division of Plant Industry|oclc=220144950}}</ref> * 1949 година. ''Истражувања за фитотоксичноста на Бордова смеса (4.4.40) со посебен осврт на доматите''. <small>Универзитет во Квинсленд</small>. * 1954 година. ''Може ли да ја јадам таа жаба?'' <small>Природонаучник од Квинсленд.</small><ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/205835#page/30/mode/1up|title=The Queensland Naturalist - Can I Eat that Toadstool?|last=Aberdeen|first=J.E.C.|date=1954|publisher=Queensland Naturalists' Club|volume=15|location=Brisbane|pages=26–28}}</ref> * 1955 година. ''Квантитативни методи за проценка на дистрибуцијата на почвените габи''. <small>Универзитет во Квинсленд.</small><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:194022|title=Quantitative methods for estimating the distribution of soil fungi|last=Aberdeen|first=J.E.C.|year=1955|work=espace.library.uq.edu.au|publisher=The University of Queensland|accessdate=2022-07-29}}</ref> * 1956 година. ''Фактори што влијаат на дистрибуцијата на габите на корените на растенијата.'' <small>Универзитет во Квинсленд.</small><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:221934|title=Factors influencing the distribution of the fungi on plant roots. Part 1, Different host species and fungal interactions|last=Aberdeen|first=J.E.C.|year=1956|work=espace.library.uq.edu.au|publisher=The University of Queensland|accessdate=2022-07-29}}</ref> * 1958 година. ''Квантитативни студии за ефектите на голем број фактори кои влијаат на дистрибуцијата на габите во почвата и ризосферите''. <small>Универзитет во Квинсленд.</small><ref>{{Наведено списание|last=Aberdeen|first=J.E.C.|year=1958|title=Quantitative studies on the effects of a number of factors which influence the distribution of fungi in soil and rhizospheres|url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:259581|publisher=The University of Queensland|doi=10.14264/259581|url-access=subscription|access-date=2022-07-29}}</ref> * 1958 година. ''Халуциногена жаба.'' <small>Австралиски журнал за наука том.</small> <small>21:149.</small> * 1962 година. ''Белешки за австралиската лепиота во хербариумот Кју.'' <small>Билтен на Кју.</small> <small>16(1).</small><ref>{{Наведено списание|last=Aberdeen|first=J. E. C.|date=1962|title=Notes on Australian Lepiota in the Kew Herbarium|url=https://www.jstor.org/stable/4120357|journal=Kew Bulletin|volume=16|issue=1|pages=129–ii|bibcode=1962KewBu..16..129A|doi=10.2307/4120357|issn=0075-5974|jstor=4120357|url-access=subscription}}</ref> * 1974 година. ''Поголеми габи: хоби и истражување.'' <small>Природонаучник од Квинсленд.</small><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IuFJAAAAYAAJ|title=Queensland Naturalist|date=1974|publisher=Queensland Naturalists' Club|language=en}}</ref> * 1976 година. ''Вообичаени печурки од Квинсленд.'' <small>Земјоделски журнал од Квинсленд.</small><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qSMrAQAAIAAJ|title=Queensland Agricultural Journal|date=1976|publisher=Queensland Department of Primary Industries|language=en}}</ref> * 1979 година. ''Вовед во печурките, жабите и поголемите габи од Квинсленд.'' <small>Клуб на натуралисти од Квинсленд.</small><ref>{{Наведена книга|title=An introduction to the mushrooms, toadstools and larger fungi of Queensland|last=C.|first=Aberdeen, J. E.|date=1979|publisher=Queensland Naturalists' Club|oclc=18886872}}</ref> * 1992 година. ''Лепиотидни родови (Agaricales) во југоисточен Квинсленд''.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Абердин, Џон Ерол Чандос }} [[Категорија:Починати во 1996 година]] [[Категорија:Родени во 1913 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] pc4bp4f65ummdm001u6cczchf044h41 5630966 5630940 2026-09-22T09:45:18Z Виолетова 1975 5630966 wikitext text/x-wiki '''Џон Ерол Чандос Абердин''' (27 април 1913 – 17 јуни 1996) бил австралиски [[Ботаника|ботаничар]], [[Микологија|миколог]] и земјоделски научник.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Langdon|first=Ray|date=1996-09-01|title=John Errol Chandos Aberdeen 1913–1996|journal=Australasian Plant Pathology|language=en|volume=25|issue=3|pages=218|bibcode=1996AuPP...25..218L|doi=10.1007/BF03213685|issn=1448-6032|doi-access=free}}</ref> == Биографија == Меѓу неговото семејство бил познат како Ерол, но од училишните денови па наваму бил познат како Џек. Во 1926 година, Абердин посетувал настава во Гимназијата на Англиканската црква во [[Бризбејн]], каде што неговите академски студии резултирале со тоа што бил именуван за [[дукс]] на училиштето во 1931 година. Во Австралија, титулата „Дукс“ се доделува на највисоко рангираниот студент во академските, спортските или уметничките достигнувања во секоја година на дипломирање и може да доведе до универзитетски стипендии, што навистина бил случај и со Абердин. Тој добил стипендија за Универзитетот во Квинсленд и иако несомнено ја постигнал оваа заслуга врз основа на неговите академски резултати, тој бил и страствен играч на крикет, рагби играч и училишен шампион во тенис неколку години.<ref name=":1" /> Во 1931 година, неговото семејство почнало да се занимава со земјоделство во Менли, [[Бризбејн]], што можеби го поттикнало да студира земјоделски науки на Универзитетот во Квинсленд. На 1 мај 1936 година, тој се стекнал со диплома за земјоделски науки со почести<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://academic-records.uq.edu.au|title=The University of Queensland, Australia - Academic records|work=academic-records.uq.edu.au|accessdate=2022-07-26}}</ref> и се вработил во Министерството за земјоделство и сточарство на Квинсленд, каде што бил назначен во Одделот за патологија на растенијата и работел на болести кај зеленчукот. Одделот бил силно фокусиран на справување со проблемите со штетници и болести кои најверојатно ќе влијаат врз земјоделското производство во Квинсленд, а Абердин придонел многу за оваа цел, особено со неговата работа на културите на домати.<ref name=":1" /> На 16 декември 1941 година, кратко по [[Напад на Перл Харбор|нападот врз Перл Харбор]] во Абердин, се пријавил во австралиската армија и бил распореден во 2/2-та мобилна ентомолошка секција каде што работел на контрола [[Маларија|на маларијата]] во [[Нова Гвинеја]] до крајот на војната и бил отпуштен на 10 декември 1945 година, откако го достигнал чинот мајор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vwma.org.au/explore/people/656107|title=John Errol Chandos (Errol) Aberdeen MiD|work=Virtual War Memorial Australia vwma.org.au|language=English|accessdate=2022-07-26}}</ref> На 6 март 1947 година, мајорот Џон Ерол Чандос од Абердин бил споменат во извештаи во ''Commonwealth of Australia Gazette''<ref>{{Наведени вести|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/232788666/25114369?searchTerm=Aberdeen|title=Government Gazette Appointments and Employment|date=1947-06-03|work=Commonwealth of Australia Gazette|pages=751}}</ref> и ''London Gazette''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/37898/supplement/1091|title=Page 1091 {{!}} Supplement 37898, 4 March 1947 {{!}} London Gazette {{!}} The Gazette|work=www.thegazette.co.uk|accessdate=2022-07-26}}</ref> за истакнати заслуги во областа на Југозападниот Пацифик. По војната, Абердин се вратил во Министерството за земјоделство и сточарство на Квинсленд и продолжил со истражување на болестите кај доматите. Во 1948 година бил назначен за предавач на Одделот за [[ботаника]] на Универзитетот во Квинсленд, каде што спровел истражувања за ризосферските габи. На 5 мај 1950 година, тој бил награден со степен магистер по земјоделски науки, а на 13 ноември 1958 година, ја добил титулата доктор по филозофија за неговата работа со габи.<ref name=":2" /> Абердин поднел оставка од оваа позиција во 1969 година и се вработил во Земјоделскиот колеџ во Квинсленд во Гатон како раководител на Одделот за растителна индустрија.<ref name=":1" /> Во 1973 година, Абердин се вратил во Одделот за примарни индустрии каде што продолжил со истражувањето за патологија на растенијата. Една од неговите должности на оваа позиција била да соработува со Полициската служба на Квинсленд во нивните истраги за „прекршоци“ поврзани со употребата на [[Псилоцибинска печурка|психоделични печурки]], но по пензионирањето во 1973 година, тој го продолжил својот претходно постоечки интерес за таксономијата на овие габи.<ref name=":1" /> Во 1958 година, Абердин соработувал со В. Џонс за да го напише трудот насловен како ''Халуциногена жаба,'' објавен во Австралискиот журнал за наука. Тие го опишале ширењето на ''[[Psilocybe cubensis]]'' низ долините на Квинсленд и Нов Јужен Велс. За време на неговото пензионирање, Абердин објавил голем број книги за видовите печурки што се наоѓаат во Квинсленд и соработувал со членови на Клубот на природонаучници од Квинсленд за да ги документира видовите пронајдени во регионот и да опишува нови видови печурки, вклучувајќи го и ''Leucocoprinus austrofragilis.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Lepiotoid genera (Agaricales) in south-eastern Queensland|last=Aberdeen|first=J. E. C.|date=1992|publisher=L.E. Aberdeen|isbn=0-9596526-4-7|location=Gailes, Qld.|oclc=27617715}}</ref>'' {{botanist|Aberdeen}} == Избрани публикации == Во текот на својот живот, Абердин напишал голем број книги и списанија за габи, печурки и растителни болести, вклучувајќи: * 1936 година. ''Саѓерести мувли: со посебен осврт на примероците што се јавуваат во Квинсленд''. <small>Универзитет во Квинсленд.</small> * 1946 година. ''Експерименти во контролата на бактериското венење на доматите во југоисточен Квинсленд.'' <small>Квинслендски журнал за земјоделски науки</small>.<ref>{{Наведена книга|title=Experiments in the control of bacterial wilt of tomatoes in south-eastern Queensland|last=C.|first=Aberdeen, J. E.|date=1946|publisher=Division of Plant Industry|oclc=220144950}}</ref> * 1949 година. ''Истражувања за фитотоксичноста на Бордова смеса (4.4.40) со посебен осврт на доматите''. <small>Универзитет во Квинсленд</small>. * 1954 година. ''Може ли да ја јадам таа жаба?'' <small>Природонаучник од Квинсленд.</small><ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/205835#page/30/mode/1up|title=The Queensland Naturalist - Can I Eat that Toadstool?|last=Aberdeen|first=J.E.C.|date=1954|publisher=Queensland Naturalists' Club|volume=15|location=Brisbane|pages=26–28}}</ref> * 1955 година. ''Квантитативни методи за проценка на дистрибуцијата на почвените габи''. <small>Универзитет во Квинсленд.</small><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:194022|title=Quantitative methods for estimating the distribution of soil fungi|last=Aberdeen|first=J.E.C.|year=1955|work=espace.library.uq.edu.au|publisher=The University of Queensland|accessdate=2022-07-29}}</ref> * 1956 година. ''Фактори што влијаат на дистрибуцијата на габите на корените на растенијата.'' <small>Универзитет во Квинсленд.</small><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:221934|title=Factors influencing the distribution of the fungi on plant roots. Part 1, Different host species and fungal interactions|last=Aberdeen|first=J.E.C.|year=1956|work=espace.library.uq.edu.au|publisher=The University of Queensland|accessdate=2022-07-29}}</ref> * 1958 година. ''Квантитативни студии за ефектите на голем број фактори кои влијаат на дистрибуцијата на габите во почвата и ризосферите''. <small>Универзитет во Квинсленд.</small><ref>{{Наведено списание|last=Aberdeen|first=J.E.C.|year=1958|title=Quantitative studies on the effects of a number of factors which influence the distribution of fungi in soil and rhizospheres|url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:259581|publisher=The University of Queensland|doi=10.14264/259581|url-access=subscription|access-date=2022-07-29}}</ref> * 1958 година. ''Халуциногена жаба.'' <small>Австралиски журнал за наука том.</small> <small>21:149.</small> * 1962 година. ''Белешки за австралиската лепиота во хербариумот Кју.'' <small>Билтен на Кју.</small> <small>16(1).</small><ref>{{Наведено списание|last=Aberdeen|first=J. E. C.|date=1962|title=Notes on Australian Lepiota in the Kew Herbarium|url=https://www.jstor.org/stable/4120357|journal=Kew Bulletin|volume=16|issue=1|pages=129–ii|bibcode=1962KewBu..16..129A|doi=10.2307/4120357|issn=0075-5974|jstor=4120357|url-access=subscription}}</ref> * 1974 година. ''Поголеми габи: хоби и истражување.'' <small>Природонаучник од Квинсленд.</small><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IuFJAAAAYAAJ|title=Queensland Naturalist|date=1974|publisher=Queensland Naturalists' Club|language=en}}</ref> * 1976 година. ''Вообичаени печурки од Квинсленд.'' <small>Земјоделски журнал од Квинсленд.</small><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qSMrAQAAIAAJ|title=Queensland Agricultural Journal|date=1976|publisher=Queensland Department of Primary Industries|language=en}}</ref> * 1979 година. ''Вовед во печурките, жабите и поголемите габи од Квинсленд.'' <small>Клуб на натуралисти од Квинсленд.</small><ref>{{Наведена книга|title=An introduction to the mushrooms, toadstools and larger fungi of Queensland|last=C.|first=Aberdeen, J. E.|date=1979|publisher=Queensland Naturalists' Club|oclc=18886872}}</ref> * 1992 година. ''Лепиотидни родови (Agaricales) во југоисточен Квинсленд''.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Абердин, Џон Ерол Чандос }} [[Категорија:Починати во 1996 година]] [[Категорија:Родени во 1913 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ee1d709d6pbmtrjlwx003uv367fz6y5 Роберт Стивен Адамсон 0 1402620 5630944 5626744 2026-09-22T09:23:44Z BosaFi 115936 5630944 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Роберт Стивен Адамсон|image=Robert Stephen Adamson (1885 –1965).png|birth_date=2 март 1885|birth_place=[[Манчестер]], [[Англија]]|death_date={{death-date and age|6 November 1965|2 March 1885}}|death_place=[[Џедбур]], [[Шкотска]]|field=[[Ботаника]]|workplaces=[[Манчестерски универзитет]]|author_abbrev_bot=Adamson}}'''Роберт Стивен Адамсон''' (2 март 1885 - 6 ноември 1965) бил [[Британци|британски]] [[Ботаника|ботаничар]]. Тој бил член на Линеовското друштво (избран во 1956 година), Британското еколошко друштво и Кралското друштво на Јужна Африка и негов претседател во периодот 1946-1948 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mkfdQ3l1YQUC|title=Botanical Exploration Southern Africa|last=Gunn|first=Mary|last2=Codd|first2=L. E. W.|date=1981-06-01|publisher=CRC Press|isbn=978-0-86961-129-6|location=|pages=78|language=en}}</ref>{{botanist|Adamson|inline=yes}} Адамсон е одбележан со специфичниот епитет ''adamsonii''.<ref name="Eggli Newton 2004">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=u2n5vusQ1DEC&pg=PA3|title=Etymological Dictionary of Succulent Plant Names|last=Eggli|first=U.|last2=Newton|first2=L.E.|publisher=Springer Berlin Heidelberg|year=2004|isbn=978-3-540-00489-9|page=3|access-date=25 September 2018}}</ref> == Дела == * ''За екологијата на округот Олдеа'' (1922) * ''Екологијата на еукалиптусните шуми во планинските венци Маунт Лофти (округ Аделаида), Јужна Австралија'' (1924) * ''Ботаничките карактеристики на југозападната покраина Кејп: есеи'' (1929) * ''Ревизија на јужноафриканскиот вид Juncus'' (1935) * ''Вегетацијата на Јужна Африка'' (1938) <ref name=":0" /> * ''Белешки за вегетацијата на Камиесберг'' (1938) * ''Флора на полуостровот Кејп'' (1950) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000000047|title=Adamson, Robert Stephen (1885-1965)|publisher=plants.jstor.org}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 1965 година]] [[Категорија:Родени во 1885 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] 08frra1c3y7zi8653u8l7s9zhxtbxxh 5630945 5630944 2026-09-22T09:27:10Z BosaFi 115936 5630945 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Роберт Стивен Адамсон|image=Robert Stephen Adamson (1885 –1965).png|birth_date=2 март 1885|birth_place=[[Манчестер]], [[Англија]]|death_date={{death date and age|1965|11|6|1885|3|2}}|death_place=[[Џедбур]], [[Шкотска]]|field=[[Ботаника]]|workplaces=[[Манчестерски универзитет]]|author_abbrev_bot=Adamson}}'''Роберт Стивен Адамсон''' (2 март 1885 - 6 ноември 1965) бил [[Британци|британски]] [[Ботаника|ботаничар]]. Тој бил член на Линеовското друштво (избран во 1956 година), Британското еколошко друштво и Кралското друштво на Јужна Африка и негов претседател во периодот 1946-1948 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mkfdQ3l1YQUC|title=Botanical Exploration Southern Africa|last=Gunn|first=Mary|last2=Codd|first2=L. E. W.|date=1981-06-01|publisher=CRC Press|isbn=978-0-86961-129-6|location=|pages=78|language=en}}</ref>{{botanist|Adamson|inline=yes}} Адамсон е одбележан со специфичниот епитет ''adamsonii''.<ref name="Eggli Newton 2004">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=u2n5vusQ1DEC&pg=PA3|title=Etymological Dictionary of Succulent Plant Names|last=Eggli|first=U.|last2=Newton|first2=L.E.|publisher=Springer Berlin Heidelberg|year=2004|isbn=978-3-540-00489-9|page=3|access-date=25 September 2018}}</ref> == Дела == * ''За екологијата на округот Олдеа'' (1922) * ''Екологијата на еукалиптусните шуми во планинските венци Маунт Лофти (округ Аделаида), Јужна Австралија'' (1924) * ''Ботаничките карактеристики на југозападната покраина Кејп: есеи'' (1929) * ''Ревизија на јужноафриканскиот вид Juncus'' (1935) * ''Вегетацијата на Јужна Африка'' (1938) <ref name=":0" /> * ''Белешки за вегетацијата на Камиесберг'' (1938) * ''Флора на полуостровот Кејп'' (1950) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000000047|title=Adamson, Robert Stephen (1885-1965)|publisher=plants.jstor.org}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 1965 година]] [[Категорија:Родени во 1885 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] 1a24y5nzunwl3mykrll8kpgnrxzxbyn 5630968 5630945 2026-09-22T09:46:39Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Британски ботаничари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630968 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Роберт Стивен Адамсон|image=Robert Stephen Adamson (1885 –1965).png|birth_date=2 март 1885|birth_place=[[Манчестер]], [[Англија]]|death_date={{death date and age|1965|11|6|1885|3|2}}|death_place=[[Џедбур]], [[Шкотска]]|field=[[Ботаника]]|workplaces=[[Манчестерски универзитет]]|author_abbrev_bot=Adamson}}'''Роберт Стивен Адамсон''' (2 март 1885 - 6 ноември 1965) бил [[Британци|британски]] [[Ботаника|ботаничар]]. Тој бил член на Линеовското друштво (избран во 1956 година), Британското еколошко друштво и Кралското друштво на Јужна Африка и негов претседател во периодот 1946-1948 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mkfdQ3l1YQUC|title=Botanical Exploration Southern Africa|last=Gunn|first=Mary|last2=Codd|first2=L. E. W.|date=1981-06-01|publisher=CRC Press|isbn=978-0-86961-129-6|location=|pages=78|language=en}}</ref>{{botanist|Adamson|inline=yes}} Адамсон е одбележан со специфичниот епитет ''adamsonii''.<ref name="Eggli Newton 2004">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=u2n5vusQ1DEC&pg=PA3|title=Etymological Dictionary of Succulent Plant Names|last=Eggli|first=U.|last2=Newton|first2=L.E.|publisher=Springer Berlin Heidelberg|year=2004|isbn=978-3-540-00489-9|page=3|access-date=25 September 2018}}</ref> == Дела == * ''За екологијата на округот Олдеа'' (1922) * ''Екологијата на еукалиптусните шуми во планинските венци Маунт Лофти (округ Аделаида), Јужна Австралија'' (1924) * ''Ботаничките карактеристики на југозападната покраина Кејп: есеи'' (1929) * ''Ревизија на јужноафриканскиот вид Juncus'' (1935) * ''Вегетацијата на Јужна Африка'' (1938) <ref name=":0" /> * ''Белешки за вегетацијата на Камиесберг'' (1938) * ''Флора на полуостровот Кејп'' (1950) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000000047|title=Adamson, Robert Stephen (1885-1965)|publisher=plants.jstor.org}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 1965 година]] [[Категорија:Родени во 1885 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Британски ботаничари]] 6jliv6ueod149sas2wt8sj0ph6q0mz5 Анхелика М. Арамбари 0 1402626 5630880 5629265 2026-09-22T02:13:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630880 wikitext text/x-wiki '''Анхелика Маргарита Арамбари''' (22 април 1945, Ла Плата– 11 октомври 2012 г., Ла Плата) била аргентинска [[Ботаника|ботаничарка]] и [[Микологија|миколог]]. Таа била продекан на Факултетот за природни науки и Музејот на Националниот универзитет во Ла Плата.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://botanicaargentina.org.ar/wp-content/uploads/2017/05/14_obituario_vasca.pdf|title=Obituario. Angélica M. Arambarri "Vasca"|last=Saparrat|first=Mario|date=2013|publisher=Boletín de la Sociedad Argentina de Botánica|language=es|access-date=12 March 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fiba.org.ar/dra-angelica-arambarri/|title=Dra. Angélica Arambarri|date=12 December 2012|work=FIBA|language=es-ES|accessdate=12 March 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fcnym.unlp.edu.ar/articulo/2012/12/11/fallecimiento_arambarri|title=Facultad de Ciencias Naturales y Museo - UNLP - Fallecimiento de la Dra. Angélica Arambarri|work=www.fcnym.unlp.edu.ar|language=es|accessdate=12 March 2023|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711153234/https://www.fcnym.unlp.edu.ar/articulo/2012/12/11/fallecimiento_arambarri|url-status=dead}}</ref> == Кариера == Анхелика Маргарита Арамбари докторирала во 1982 год на Националниот универзитет во [[Ла Плата]]. Таму работела како виш советник, академски советник, како член на Консултативниот совет на Одделот за ботаника и како продекан.<ref name=":0" /> Била раководител на Одделот за микологија на Институтот „К .Спегацини“. Арамбари била професорка и главен истражувач на Националниот совет за научни и технички истражувања. Таа ја освоила наградата Луис Федерико Лелоар за микологија.{{Botanist|Aramb.}} == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арамбари, Анхелика М. }} [[Категорија:Починати во 2012 година]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] qli7uj2u6nyjfapxr1wp15if48m8fj8 Рудолф Адерхолд 0 1402628 5630949 5627868 2026-09-22T09:30:12Z BosaFi 115936 5630949 wikitext text/x-wiki '''Рудолф Фердинанд Теодор Адерхолд''' ( 12 февруари 1865 година во [[Бад Франкенхаузен|Франкенхаузен]] – 17 март 1907 година во Берлин-Далем) бил германски [[Микологија|миколог]] и помолог. Своето образование го стекнал на [[Хумболтов универзитет|Хумболтовиот универзите]] како студент на Аугуст Вилхелм Ајхлер и Симон Швенденер, а потоа и на [[Универзитет „Фридрих Шилер“|Универзитетот „Фридрих Шилер“]], каде што работел како асистент на [[Физиологија на растенијата|физиологот за растенија]] Кристијан Ернст Штал. Во 1891 година започнал да работи во ''Истражувачки институт за хортикултура и лозарство'' во Гајзенхајм, а во 1893 година станал директор на ботаничкиот оддел во експерименталната станица на Институтот за помологија во Проскау. Во 1901 година тој бил именуван за директор на ботаничката лабораторија во рамките на Биолошко одделение за земјоделство и шумарство во Канцеларијата за здравство на Империјалот во [[Берлин]]. Во 1905 година бил назначен за директор на Биолошкиот истражувачки центар за земјоделство и ''шумарство''. Тој е запаметен по неговите истражувања на [[Габа|габите]], особено нивната улога како [[патоген]] што влијае на овошните дрвја. Дал придонес во своите студии за миколошките родови ''Sclerotinia'', ''Monilia'', и ''Venturia''. {{Botanist|Aderh.|Aderhold, Rudolf}} == Избрани дела == * ''Zur Kenntnis der Obstbaum-Sklerotinien'', 1905 година (со Вилхелм Руланд) - До разбирањето на ''Sclerotinia'' што влијае на овошните дрвја. * ''Die Monilia-Krankheiten unserer Obstbäume und ihre Bekämpfung'', 1905 година - Болеста предизвикана од ''Monilia'' која ги погодува овошните дрвја и борбата против неа. * ''Die Kaiserliche Biologische Anstalt für Land- und Forstwirtschaft во Далем'', 1906 - Царски биолошки истражувачки центар за земјоделство и шумарство во Далем. * ''Über den Bakterienbrand der Kirschbäume'', 1906 година (со Вилхелм Руланд) - За бактериската болест на црешите. * ''Die Fusicladien unserer Obstbäume'', 1908 - ''Фусикладиум'' поврзан со овошни дрвја. * ''Der amerikanische Mehltau des Stachelbeerstrauches, eine nach Deutschland verschleppte Pflanzenkrankheit'', 1914 година (со Вилхелм Руланд) - мувла од Америка што влијае на грмушките од цариградско грозде, нова растителна болест во Германија. [[Категорија:Апсолвенти на Хумболтовиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Јенскиот универзитет]] [[Категорија:Германски миколози]] [[Категорија:Починати во 1907 година]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] m5aauv6d237wnkzdh109mvhb7ckcpmy 5630951 5630949 2026-09-22T09:30:35Z BosaFi 115936 /* Избрани дела */ 5630951 wikitext text/x-wiki '''Рудолф Фердинанд Теодор Адерхолд''' ( 12 февруари 1865 година во [[Бад Франкенхаузен|Франкенхаузен]] – 17 март 1907 година во Берлин-Далем) бил германски [[Микологија|миколог]] и помолог. Своето образование го стекнал на [[Хумболтов универзитет|Хумболтовиот универзите]] како студент на Аугуст Вилхелм Ајхлер и Симон Швенденер, а потоа и на [[Универзитет „Фридрих Шилер“|Универзитетот „Фридрих Шилер“]], каде што работел како асистент на [[Физиологија на растенијата|физиологот за растенија]] Кристијан Ернст Штал. Во 1891 година започнал да работи во ''Истражувачки институт за хортикултура и лозарство'' во Гајзенхајм, а во 1893 година станал директор на ботаничкиот оддел во експерименталната станица на Институтот за помологија во Проскау. Во 1901 година тој бил именуван за директор на ботаничката лабораторија во рамките на Биолошко одделение за земјоделство и шумарство во Канцеларијата за здравство на Империјалот во [[Берлин]]. Во 1905 година бил назначен за директор на Биолошкиот истражувачки центар за земјоделство и ''шумарство''. Тој е запаметен по неговите истражувања на [[Габа|габите]], особено нивната улога како [[патоген]] што влијае на овошните дрвја. Дал придонес во своите студии за миколошките родови ''Sclerotinia'', ''Monilia'', и ''Venturia''. {{Botanist|Aderh.|Aderhold, Rudolf}} == Избрани дела == * ''Zur Kenntnis der Obstbaum-Sklerotinien'', 1905 година (со Вилхелм Руланд) - До разбирањето на ''Sclerotinia'' што влијае на овошните дрвја. * ''Die Monilia-Krankheiten unserer Obstbäume und ihre Bekämpfung'', 1905 година - Болеста предизвикана од ''Monilia'' која ги погодува овошните дрвја и борбата против неа. * ''Die Kaiserliche Biologische Anstalt für Land- und Forstwirtschaft во Далем'', 1906 - Царски биолошки истражувачки центар за земјоделство и шумарство во Далем. * ''Über den Bakterienbrand der Kirschbäume'', 1906 година (со Вилхелм Руланд) - За бактериската болест на црешите. * ''Die Fusicladien unserer Obstbäume'', 1908 - ''Фусикладиум'' поврзан со овошни дрвја. * ''Der amerikanische Mehltau des Stachelbeerstrauches, eine nach Deutschland verschleppte Pflanzenkrankheit'', 1914 година (со Вилхелм Руланд) - мувла од Америка што влијае на грмушките од цариградско грозде, нова растителна болест во Германија. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Апсолвенти на Хумболтовиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Јенскиот универзитет]] [[Категорија:Германски миколози]] [[Категорија:Починати во 1907 година]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] cz5yfy3z6109mkpoi013bk6p9brh27e 5630970 5630951 2026-09-22T09:49:35Z Виолетова 1975 5630970 wikitext text/x-wiki '''Рудолф Фердинанд Теодор Адерхолд''' (12 февруари 1865 година во [[Бад Франкенхаузен|Франкенхаузен]] – 17 март 1907 година во Берлин-Далем) ― германски [[Микологија|миколог]] и помолог. Своето образование го стекнал на [[Хумболтов универзитет|Хумболтовиот универзитет]] како студент на Аугуст Вилхелм Ајхлер и Симон Швенденер, а потоа и на [[Универзитет „Фридрих Шилер“|Универзитетот „Фридрих Шилер“]], каде што работел како асистент на [[Физиологија на растенијата|физиологот за растенија]] Кристијан Ернст Штал. Во 1891 година започнал да работи во ''Истражувачки институт за хортикултура и лозарство'' во Гајзенхајм, а во 1893 година станал директор на ботаничкиот оддел во експерименталната станица на Институтот за помологија во Проскау. Во 1901 година тој бил именуван за директор на ботаничката лабораторија во рамките на Биолошко одделение за земјоделство и шумарство во Канцеларијата за здравство на Империјалот во [[Берлин]]. Во 1905 година бил назначен за директор на Биолошкиот истражувачки центар за земјоделство и ''шумарство''. Тој е запаметен по неговите истражувања на [[Габа|габите]], особено нивната улога како [[патоген]] што влијае на овошните дрвја. Дал придонес во своите студии за миколошките родови ''[[Sclerotinia]]'', ''[[Monilia]]'', и ''[[Venturia]]''. {{Botanist|Aderh.|Aderhold, Rudolf}} == Избрани дела == * ''Zur Kenntnis der Obstbaum-Sklerotinien'', 1905 година (со Вилхелм Руланд) - До разбирањето на ''Sclerotinia'' што влијае на овошните дрвја. * ''Die Monilia-Krankheiten unserer Obstbäume und ihre Bekämpfung'', 1905 година - Болеста предизвикана од ''Monilia'' која ги погодува овошните дрвја и борбата против неа. * ''Die Kaiserliche Biologische Anstalt für Land- und Forstwirtschaft во Далем'', 1906 - Царски биолошки истражувачки центар за земјоделство и шумарство во Далем. * ''Über den Bakterienbrand der Kirschbäume'', 1906 година (со Вилхелм Руланд) - За бактериската болест на црешите. * ''Die Fusicladien unserer Obstbäume'', 1908 - ''Фусикладиум'' поврзан со овошни дрвја. * ''Der amerikanische Mehltau des Stachelbeerstrauches, eine nach Deutschland verschleppte Pflanzenkrankheit'', 1914 година (со Вилхелм Руланд) - мувла од Америка што влијае на грмушките од цариградско грозде, нова растителна болест во Германија. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Апсолвенти на Хумболтовиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Јенскиот универзитет]] [[Категорија:Германски миколози]] [[Категорија:Починати во 1907 година]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] 366soc9ksyplydtxii0o3dmwlj4ir0w Казимир Арвет-Тувет 0 1402630 5630973 5627870 2026-09-22T09:53:10Z Виолетова 1975 +[[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]]; +[[Категорија:Француски ботаничари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630973 wikitext text/x-wiki [[File:Casimir_Arvet-Touvet.jpg|десно|мини| Казимир Арвет-Туве (1841–1913)]] '''Жан-Морис Казимир Арвет-Тувет''' (1841–1913) — француски [[Ботаника|ботаничар]] роден во Жиер. Неговите рани ботанички истражувања вклучија видови родени во Дофине ,објавени во 1871 година ''Essai sur les plantes du Dauphiné''. Потоа, тој ги посветил своите енергии на истражување на родот ''[[Hieracium]]''. Заедно со својата пријателка, Мари Клеман Гастон Готје (1841–1911), тој спровел студии за ''Хиерациумот'' пронајден во [[Пиринеи|Пиринеите]] и [[Пиринејски Полуостров]]. Со Готје дистрибуирал две серии exsiccata од родот: ''Hieraciotheca Gallica''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1268726655|title=Hieraciotheca Gallica: IndExs ExsiccataID=1268726655|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=19 May 2024}}</ref> и ''Hieraciotheca Hispanica''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=406826752|title=Hieraciotheca Hispanica: IndExs ExsiccataID=406826752|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=19 May 2024}}</ref> Во текот на последните неколку години од својот живот тој се занимавал со објавување на книшките ''Hieraciorum praesertim Galliae et Hispaniae catalogus systematicus''. == Избрани публикации == * ''Essai sur les plantes du Dauphiné : дијагноза specierum novarum vel dubio praeditarum'', 1871 година. * ''Hieracium des Alpes françaises ou occidentales de l'Europe.'' ''Лион, Женева, Бејл'' : Анри Жорж либ. Париз : Ј. Лешевалиер, 1888. * ''Hieraciotheca gallica et hispanica'' во соработка со Гастон Готје. Exsiccata en 20 fascicules, 1908 година. * ''Hieraciorum praesertim Galliae et Hispaniae catalogus systematicus'' . [[Париз]], Либ. des Sc. нат. Леон Лом, 1913 година. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тувет, Казимир Арвет}} [[Категорија:Родени во 1841 година]] [[Категорија:Починати во 1913 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Француски ботаничари]] c8wreadfurgue079o6eudkft0oqwttn 5630974 5630973 2026-09-22T09:53:30Z Виолетова 1975 5630974 wikitext text/x-wiki [[File:Casimir_Arvet-Touvet.jpg|десно|мини| Казимир Арвет-Туве (1841–1913)]] '''Жан-Морис Казимир Арвет-Тувет''' (1841–1913) — француски [[Ботаника|ботаничар]] роден во Жиер. Неговите рани ботанички истражувања вклучија видови родени во Дофине ,објавени во 1871 година ''Essai sur les plantes du Dauphiné''. Потоа, тој ги посветил своите енергии на истражување на родот ''[[Hieracium]]''. Заедно со својата пријателка, Мари Клеман Гастон Готје (1841–1911), тој спровел студии за ''Хиерациумот'' пронајден во [[Пиринеи|Пиринеите]] и [[Пиринејски Полуостров]]. Со Готје дистрибуирал две серии exsiccata од родот: ''Hieraciotheca Gallica''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1268726655|title=Hieraciotheca Gallica: IndExs ExsiccataID=1268726655|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=19 May 2024}}</ref> и ''Hieraciotheca Hispanica''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=406826752|title=Hieraciotheca Hispanica: IndExs ExsiccataID=406826752|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=19 May 2024}}</ref> Во текот на последните неколку години од својот живот тој се занимавал со објавување на книшките ''Hieraciorum praesertim Galliae et Hispaniae catalogus systematicus''. {{Botanist|Arv.-Touv.|Arvet-Touve, Casimir}} == Избрани публикации == * ''Essai sur les plantes du Dauphiné : дијагноза specierum novarum vel dubio praeditarum'', 1871 година. * ''Hieracium des Alpes françaises ou occidentales de l'Europe.'' ''Лион, Женева, Бејл'' : Анри Жорж либ. Париз : Ј. Лешевалиер, 1888. * ''Hieraciotheca gallica et hispanica'' во соработка со Гастон Готје. Exsiccata en 20 fascicules, 1908 година. * ''Hieraciorum praesertim Galliae et Hispaniae catalogus systematicus'' . [[Париз]], Либ. des Sc. нат. Леон Лом, 1913 година. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тувет, Казимир Арвет}} [[Категорија:Родени во 1841 година]] [[Категорија:Починати во 1913 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Француски ботаничари]] 5437txp9d1vdlnzlg9uqzg3sfy3zy7y Алан Бурџис 0 1402652 5630773 5626805 2026-09-21T19:11:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630773 wikitext text/x-wiki '''Норман Алан Бурџис''' [[Ред на Британската Империја|(CBE)]] (5 август 1911 – 4 октомври 2002) бил австралиски ботаничар кој станал прв проректор на Нов универзитет во Алстер во Колерејн, Северна Ирска. == Биографија == Роден бил на 5 август 1911 година, во Ист Мејтленд, Нов Јужен Велс, и го стекнал својот прв степен и магистерски степен на Универзитет во Сиднеј а потоа студирал за [[Доктор на науки|докторат]] по [[микологија]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=1rDCaJ25KRAC&dq=alan+burges+university+sydney&pg=PA211|title=Where the Truth Lies: Franz Moewus and the Origins of Molecular Biology|last=Jan Sapp|publisher=Cambridge University Press|year=1990|isbn=9780521367516|page=211}}</ref> на колеџ Емануел, Кембриџ. По краток период како истражувачки соработник во Емануел, на почеток на [[Втора светска војна|војнат]] во 1939 година, тој се приклучил на Кралски воздухопловни сили служејќи во Команда за бомбардирање. По војна се вратил во Австралија и во 1947 година станал професор по ботаника на Универзитет во Сиднеј а подоцна декан на Факултет за природни науки и член на Сенатот таму. Тој исто така дејствувал како почесен генерален секретар на Австралиско-новозеландска асоцијација за унапредување на наука во тој период. Во 1952 година се вратил во Англија за да ја преземе функција професор по ботаника (катедра доделена од и именувана по Холбрук Гаскел) на Универзитет во Ливерпул<ref>[http://www.liv.ac.uk/commsec/calendar/University%20Chairs%20and%20their%20Holders%20Past%20and%20Present%202011-12.pdf University of Liverpool Chairs and their Holders]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=October 2018}}</ref> Потоа станал вршител на должноста проректор (1964–5) и проректор (1965–66) таму. Тој бил претседател на Британско еколошко друштво 1958-1959 <ref>{{Наведено списание|last=Burges|first=Alan|date=1960|title=Time and Size as Factors in Ecology|url=https://www.jstor.org/stable/2267|journal=Journal of Animal Ecology|volume=29|issue=1|pages=1–14|bibcode=1960JAnEc..29....1B|doi=10.2307/2267|jstor=2267|url-access=subscription}}</ref> Тој бил еден од четворица долгорочни ко-уредници на проект „Флора Европаа“ од 1956 година. Во 1966 година бил назначен за прв проректор на Нов универзитет Алстер во Колерејн, Северна Ирска, каде што останал до пензионирање во 1976 година. По пензионирање, тој активно учествувал во културни работи на Алстер, на пример како претседател на Американски фолклорен парк во Алстер (1975–88) и на Комитет на Национален фонд за Северна Ирска (1978–81). Тој бил назначен за [[Ред на Британската Империја|CBE]] во 1980 година. == Изданија == * {{Наведена книга|title=Micro-Organisms in the Soil|last=Burges|first=Alan|publisher=Hutchinson|year=1958}} * {{Наведена книга|title=Soil Biology|last=Burges|first=Alan|last2=Raw|first2=Frank|publisher=Academic Press|year=1967}} == Личен живот == Во 1940 година се оженил со Флоренс Евелин Молтон; имале три ќерки, Џудит, Џенифер и Ана. Тие имале и син, Ендру, кој починал како мало дете. Алан починал на 4 октомври 2002 година. == Наводи == <references /> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 2002 година]] [[Категорија:Родени во 1911 година]] [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] gwxmdue7e65v6tgpap9v03rv1gpmxpe Франческо Ардисоне 0 1402655 5630976 5627872 2026-09-22T09:57:25Z Виолетова 1975 5630976 wikitext text/x-wiki [[File:Francesco_Ardissone,_ante_1910_-_Accademia_delle_Scienze_di_Torino_0102_B.jpg|десно|мини| Портрет на Франческо Ардисоне]] '''Франческо Ардисоне''' (8 септември 1837 – 4 април 1910) — италијански алгологист и ботаничар. == Биографија == Студент на Универзитетот во Џенова кај Џузепе Де Нотарис, истакнат научник за криптогами, по дипломирањето станал професор по природна историја на колеџот Гвидо Нолфи во Фано. Тој бил особено заинтересиран за [[Алгологија|фикологија]] и бил особено привлечен од проучувањето на морската флора на Ачиреале. Во 1870 година, се населил во [[Милано]], каде на 17 април 1871 година ја добил катедрата по ботаника на Кралската виша школа за земјоделство, универзитетски институт кој нудел тригодишна диплома по земјоделски науки, како и научно и административно водство на соседната [[Орто Ботанико ди Брера]]. Во 1874 година, тој започнал да го издава „Италиче Флориди“. Во 1877 година, Ардисоне станал претседател на Италијанското криптогамолошко друштво и започнал со објавување на втората серија на Erbario crittogamico italiano и, во 1883 година, Phycologia mediterranea. Овие дела беа широко признати и наградени од Француската академија на науките. На 16 јануари 1881 година, тој станал член на Академијата на науките во Торино.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/francesco-ardissone|title=Francesco ARDISSONE}}</ref> Од 1897 до 1899 година, Ардисон бил директор на Кралското високо земјоделско училиште. {{botanist|Ardiss.}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ардисоне, Франческо}} [[Категорија:Починати во 1910 година]] [[Категорија:Родени во 1837 година]] tlwal8x2agt2wdw3a47lgcybdhkgf0d 5630977 5630976 2026-09-22T09:57:37Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Италијански ботаничари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5630977 wikitext text/x-wiki [[File:Francesco_Ardissone,_ante_1910_-_Accademia_delle_Scienze_di_Torino_0102_B.jpg|десно|мини| Портрет на Франческо Ардисоне]] '''Франческо Ардисоне''' (8 септември 1837 – 4 април 1910) — италијански алгологист и ботаничар. == Биографија == Студент на Универзитетот во Џенова кај Џузепе Де Нотарис, истакнат научник за криптогами, по дипломирањето станал професор по природна историја на колеџот Гвидо Нолфи во Фано. Тој бил особено заинтересиран за [[Алгологија|фикологија]] и бил особено привлечен од проучувањето на морската флора на Ачиреале. Во 1870 година, се населил во [[Милано]], каде на 17 април 1871 година ја добил катедрата по ботаника на Кралската виша школа за земјоделство, универзитетски институт кој нудел тригодишна диплома по земјоделски науки, како и научно и административно водство на соседната [[Орто Ботанико ди Брера]]. Во 1874 година, тој започнал да го издава „Италиче Флориди“. Во 1877 година, Ардисоне станал претседател на Италијанското криптогамолошко друштво и започнал со објавување на втората серија на Erbario crittogamico italiano и, во 1883 година, Phycologia mediterranea. Овие дела беа широко признати и наградени од Француската академија на науките. На 16 јануари 1881 година, тој станал член на Академијата на науките во Торино.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.accademiadellescienze.it/accademia/soci/francesco-ardissone|title=Francesco ARDISSONE}}</ref> Од 1897 до 1899 година, Ардисон бил директор на Кралското високо земјоделско училиште. {{botanist|Ardiss.}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ардисоне, Франческо}} [[Категорија:Починати во 1910 година]] [[Категорија:Родени во 1837 година]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] k508h40ne9p1fxo54paukbdl82ybspq Едмунд Тирел Артис 0 1402683 5630693 5627874 2026-09-21T12:35:08Z Виолетова 1975 5630693 wikitext text/x-wiki '''Едмунд Тирел Артис''' (1789, Свефлинг, Сафолк – 24 декември 1847, Донкастер, Западен Рајдинг од Јоркшир) британски геолог, уметник и пионер на палеоботаниката и [[Археологија|археологијата]].<ref>{{Наведено списание|last=Cleal, Christopher J.|last2=Fraser, Helen E.|last3=Lazarus, Maureen|last4=Dannell, Geoffrey|date=October 2009|title=The forests before the flood: the palaeobotanical contributions of Edmund Tyrell Artis (1789-1847)|url=https://pubs.geoscienceworld.org/earth-sciences-history/article-abstract/28/2/245/614184/THE-FORESTS-BEFORE-THE-FLOOD-THE-PALAEOBOTANICAL|journal=Earth Sciences History|volume=28|issue=2|pages=245–275|bibcode=2009ESHis..28..245C|doi=10.17704/eshi.28.2.31w8363563403478|url-access=subscription}}</ref> == Биографија == За време на животот на Артис, повеќето истражувачи по ботаника, геологија, палеонтологија, археологија или антикварски студии биле родени во повисоката класа во однос на богатството или образованието ,но Артис е роден во мало село каде што неговиот татко работел како столар <ref name="Cleal">{{Наведена мрежна страница|url=https://palaeobotany.org/index.php/palaeobotanist-biographies/artis-edmund-tyrell-1789-1847/|title=Artis, Edmund Tyrell (1789-1847)|last=Cleal, Christopher J.|work=Palaeobotanist biographies, International Organisation of Palaeobotanists}}</ref>, а неговата мајка била неписмена. Двајцата родители починале во сиромаштија. Во 1805 година, на 16-годишна возраст, Едмунд Артис отишол во Лондон да работи кај својот чичко во трговијата со вино и до 1811 година собрал доволно капитал за да отвори сопствена продавница за слатки на улицата Дорсет, Мерилебон . Во 1811 година се оженил со Елизабет Пул во црквата „Сент Џејмс“ во Пикадили . Една година подоцна, тие имаа ќерка. <ref name="Dannell">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.castorchurchtrust.co.uk/history-2/edmund-tyrell-artis/|title=Edmund Tyrell Artis|last=Dannell, Geoffrey|work=St. Kyneburgha Building Preservation Trust (castorchurchtrust.co.uk)}}</ref> Во 1813 година <ref name="Dannell" /> Артис обезбедил слаткарска креација како централен дел на голема вечера за богати луѓе. <ref name="Cleal" /> На вечерата, оваа кондиторска креација ,сладена торта во форма на фантастичен замок ,<ref name="Dannell" /> го импресионираше 4-тиот Ерл Фицвилијам, водечки политичар од Виговците. Фицвилијам го поканил Артис да се придружи на неговиот персонал во Милтон Хол, сместена во близина на Кастор во населбата Питерборо ,која била дел од Нортхемптоншир до крајот на 19 век, а сега е Кембриџшир. До 1818 година, Артис бил унапреден во куќен управник на Милтон Хол. <ref name="Cleal" /> [[File:Antediluvian_phytology_-_illustrated_by_a_collection_of_the_fossil_remains_of_plants,_peculiar_to_the_coal_formations_of_Great_Britain_(1838)_(19372555361).jpg|мини| Илустрација од ''„Антедилувијанска фитологија“'']] Артис беше талентиран како уметник и научник. Во 1816 година тој насликал портрет во масло на грофот Фицвилијам. Во 1820 година, Артис се запознал со поетот [[Џон Клер]] и со текот на годините станал негов близок пријател и го советувал за природна историја. <ref name="Dannell" /> Клер го пофалил Артис како „сè освен поет“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YbOfEAAAQBAJ&pg=PT251|title=The Fens: Discovering England's Ancient Depths|last=Pryor, Francis|date=11 July 2019|publisher=Bloomsbury|isbn=9781786692238}}</ref> Во својот дневник од 1824 година ,Клер забележал дека еден од извршителите на неговиот тестамент требало да биде Артис. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ftgTDQAAQBAJ&dq=archaeology+artis+books.google&pg=PT374|title=The Peterborough Book of Days|last=Jones, Brian|date=3 November 2014|publisher=The History Press|isbn=9780752493817}}</ref> Артис собирал фосили од чакалот на геолошките тераси на реката Нене и од [[Карбон|карбонските]] наоѓалишта во рудниците за јаглен во сопственост на 4-тиот Ерл Фицвилијам. <ref name="Dannell" /> Иако бил сместен во Милтон Хаус ,Артис редовно ги придружувал членовите на семејството Фицвилијам при нивните посети на нивниот друг голем имот, Вентворт Вудхаус во Западен Рајдинг ,Јоркшир. Тој бил меѓу првите палеонтолози кои собираа фосили директно од подземни рудници. Од 1816 до 1821 година тој собирал фосили во подземните рудници во јужен Јоркшир <ref name="Cleal" /> и ,со согласност на 4-тиот Ерл Фицвилијам и помошта на Џошуа Бирам, <ref name="SAGT" /> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stanwardine.com/cgi-bin/tree.pl?report=detail&indi=stanwardine@I4120@|title=Joshua Biram (1759–1835)|work=Bridge Family Tree, stanwardine.com}}</ref> успеал да ја побара помошта од некои од рударите. Артис собрал колекција од приближно 1000 до 1500 растителни фосили ,од кои многу се со исклучителен квалитет. <ref name="Cleal" /> Во 1821 година, на полињата во близина на Кастор, тој открил нешто што го нарекол фосилен „слон“. Врз основа на неговата колекција на фосили, тој бил избран во 1824 година за член на Геолошкото друштво, <ref name="SAGT">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sagt.org.uk/notable-geologists|title=Edmund Tyrell Artis|last=Dannell, Geoffrey|work=Sheffield Area Geology Trust - Notable Geologists}}</ref> со спонзорство од Вилијам Бакленд . <ref name="Cleal" /> Во 1825 година ,Артис ја објавил книгата ''„Претпотопна фитологија“'', со 24 плочи на кои одлично се илустрирани некои од неговите растителни фосили. Некои од плочите биле засновани на слики од самиот Артис ,но повеќето биле засновани на слики од Џон Кертис . Дваесет и еден од фосилните растителни видови опишани од Артис биле нови за науката. <ref name="Cleal" /> Многу од имињата на видовите што ги вовел сè уште ги користат палеоботанистите <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tugyAQAAMAAJ&pg=PA482|title=Studies in the History and Method of Science|publisher=Clarendon Press|year=1921|editor-last=Singer, Charles|pages=482–483}}</ref> - делумно затоа што квалитетот на илустрациите и јасните описи ја елиминирале двосмисленоста. Истражувањето на Артис имаше извонредна вредност бидејќи тој собираше фосили преку сопствена теренска работа ,додека повеќето од неговите современи конкуренти ги купуваа своите фосили од колекционери. Впечатливо е што тој развил и верзија на техниката Купманс-Волтон воведена во 1928 година. <ref name="Cleal" /> Во Кастор ,антикварни и модерни археолошки ископувања се вршат уште од 17 век на локалитет кој датира од римско време. Артис, ископувајќи таму во 1820-тите ,го нарекол местото „ Преториум “. Римските градби зафаќале површина од 3,77 [[Хектар|хектари]] (9,4 [[Акр|акри]] ). <ref>{{Наведено списание|last=Upex|first=Stephen G.|last2=Challands|first2=Adrian|last3=Hall|first3=Jackie|last4=Jackson|first4=Ralph|last5=Peacock|first5=David|last6=Wild|first6=Felicity C.|year=2011|title=The Praetorium of Edmund Artis: A Summary of Excavations and Surveys of the Palatial Roman Structure at Castor, Cambridgeshire 1828–2010|url=https://www.cambridge.org/core/journals/britannia/article/abs/praetorium-of-edmund-artis-a-summary-of-excavations-and-surveys-of-the-palatial-roman-structure-at-castor-cambridgeshire-18282010/F9CEBC1CBDE1D2D622217EF9C9AAF07A|journal=Britannia|volume=42|pages=23–112|doi=10.1017/S0068113X11000614|url-access=subscription}}</ref> Артис го започнал своето истражување на локацијата кога открил мозаичен тротоар во црковниот двор во Кастор. Од 1823 до 1825 година ги објавил првите четири дела од ''„Дуробривите“ на Антонин'' преку претплата. <ref name="Dannell" /> Како признание за ова дело ,тој бил избран во 1825 година за член на Лондонското друштво на антикварници . <ref name="Cleal" /> Во октомври 1826 година ,Артис одржал аукција на неговите домашни работи ,а потоа ја напуштил куќата Милтон поради сексуална недискреција <ref name="Dannell" /> (веројатно во која била вклучена слугинка во куќата Милтон). <ref name="Cleal" /> Постои запис за неговото претходно раѓање на вонбрачно дете ,познато како Едмунд Хејлс. Артис ја продал својата колекција фосили, од кои дел денес се наоѓа во Природонаучниот музеј во Лондон . Останатите делови од ''„Дуробривите“ на Антонин'' биле објавени во 1827 и 1828 година. <ref name="Dannell" /> До 1827 година ,Фицвилијам го преселил Артис во Донкастер за да служи како менаџер на клубот за коњски трки таму. <ref name="Cleal" /> Секој септември ,богатите луѓе од повисоката класа се собирале за време на трката „Сент Лежер“, под покровителство на 4-тиот гроф Фицвилијам. Артис ја купил куќата на Рејс-Клубот во Донкастер ,која обезбедуваше сместување во септември за такви богати луѓе. Артис, исто така ,служел како секретар на Рејс-клубот Донкастер, чии членови организирале настани. Во 1829 година тој приредил величествена свечена вечера за [[Артур Велсли, Прв војвода од Велингтон|војводата од Велингтон]] . <ref name="Dannell" /> Готвењето на Артис стана познато меѓу кругот на луѓе од повисоката класа. <ref name="Cleal" /> Во 1829 година ,Артис ги продал своите соби во Лондон и својата колекција фосили. Повеќето од неговите фосилни примероци се изгубени. Во Природонаучниот музеј во Лондон има два примерока, а кога починал во 1847 година ,четиринаесет други примероци биле донирани на Музејот во Јоркшир . <ref name="SAGT" /> Неговиот бизнис во Донкастер му донесе значително богатство. Тој купил две куќи во Кастор и одржувал кочија. По години успех, се појавија финансиски тешкотии и 5-тиот Ерл Фицвилијам се повлекол од коњските трки. <ref name="Dannell" /> До крајот на 1830-тите ,по доаѓањето на престолот на [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]] во 1837 година ,популарноста на коњските трки опадна. <ref name="Cleal" /> Ќерката на Артис се омажила во 1836 година. Во 1838 година тој станал пријател со Чарлс Роуч Смит . <ref name="Dannell" /> До 1839 година ,Артис се вратил во Нортхемптоншир и живеел во Кастор во мала колиба. <ref name="Cleal" /> Артис бил еден од основачите во 1843 година на Британското археолошко здружение . Во 1840-тите , тој ја продолжил својата археолошка работа ,ископувајќи римски остатоци во Нортхемптоншир. <ref name="Dannell" /> <ref>{{Наведено списание|last=Roach Smith, Charles|author-link=Charles Roach Smith|date=April 1845|title=On Roman potters' kilns and pottery, discovered, by Mr E. T. Artis, in the County of Northampton|url=https://books.google.com/books?id=oCFNAQAAMAAJ&pg=RA1-PA1|journal=Journal of the British Archaeological Association|publisher=British Archaeological Association.|pages=1–9}}</ref> Оваа подоцнежна работа била поддржана од друг локален земјопоседник, Франсис Расел, 7-ми војвода од Бедфорд, наместо од 5-тиот гроф Фицвилијам. <ref name="Cleal" /> Гробот на Артис е во близина на тремот на црквата „Свети Кинебург“ во Кастор. <ref name="Dannell" /> Неговите цртежи се чуваат во Природонаучниот музеј. <ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botanists and Horticulturists Including plant collectors, flower painters and garden designers|date=25 February 1994|publisher=CRC Press|isbn=9780850668438|editor-last=Desmond, Ray|page=23|chapter=Artis, Edmund Tyrell|chapter-url=https://books.google.com/books?id=thmPzIltAV8C&pg=PA23}}</ref> {{botanist|Artis|Edmund Tyrell Artis}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Починати во 1847 година]] [[Категорија:Родени во 1789 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] h8wqol74m4o4006ctyz8jg07lylcny4 5630695 5630693 2026-09-21T12:38:56Z Виолетова 1975 5630695 wikitext text/x-wiki '''Едмунд Тирел Артис''' (1789, Свефлинг, Сафолк – 24 декември 1847, Донкастер, Западен Рајдинг од Јоркшир) ― британски геолог, уметник и пионер на палеоботаниката и [[Археологија|археологијата]].<ref>{{Наведено списание|last=Cleal, Christopher J.|last2=Fraser, Helen E.|last3=Lazarus, Maureen|last4=Dannell, Geoffrey|date=October 2009|title=The forests before the flood: the palaeobotanical contributions of Edmund Tyrell Artis (1789-1847)|url=https://pubs.geoscienceworld.org/earth-sciences-history/article-abstract/28/2/245/614184/THE-FORESTS-BEFORE-THE-FLOOD-THE-PALAEOBOTANICAL|journal=Earth Sciences History|volume=28|issue=2|pages=245–275|bibcode=2009ESHis..28..245C|doi=10.17704/eshi.28.2.31w8363563403478|url-access=subscription}}</ref> == Биографија == За време на животот на Артис, повеќето истражувачи по ботаника, геологија, палеонтологија, археологија или антикварски студии биле родени во повисоката класа во однос на богатството или образованието, но Артис е роден во мало село каде што неговиот татко работел како столар,<ref name="Cleal">{{Наведена мрежна страница|url=https://palaeobotany.org/index.php/palaeobotanist-biographies/artis-edmund-tyrell-1789-1847/|title=Artis, Edmund Tyrell (1789-1847)|last=Cleal, Christopher J.|work=Palaeobotanist biographies, International Organisation of Palaeobotanists}}</ref> а неговата мајка била неписмена. Двајцата родители починале во сиромаштија. Во 1805 година, на 16-годишна возраст, Едмунд Артис отишол во [[Лондон]] да работи кај својот чичко во трговијата со вино и до 1811 година собрал доволно капитал за да отвори сопствена продавница за слатки на улицата Дорсет, Мерилебон. Во 1811 година се оженил со Елизабет Пул во црквата „Сент Џејмс“ во [[Пикадили]]. Една година подоцна, тие добиле ќерка.<ref name="Dannell">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.castorchurchtrust.co.uk/history-2/edmund-tyrell-artis/|title=Edmund Tyrell Artis|last=Dannell, Geoffrey|work=St. Kyneburgha Building Preservation Trust (castorchurchtrust.co.uk)}}</ref> Во 1813 година<ref name="Dannell" /> Артис обезбедил слаткарска креација како централен дел на голема вечера за богати луѓе.<ref name="Cleal" /> На вечерата, оваа кондиторска креација, замрзната торта во форма на фантастичен замок,<ref name="Dannell" /> го импресионирала 4-тиот ерл Фицвилијам, водечки политичар од Виговците. Фицвилијам го поканил Артис да се придружи на неговиот персонал во Милтон Хол, сместена во близина на Кастор во населбата Питерборо, која била дел од Нортхемптоншир до крајот на 19 век, а сега е Кембриџшир. До 1818 година, Артис бил унапреден во куќен управник на Милтон Хол.<ref name="Cleal" /> [[File:Antediluvian_phytology_-_illustrated_by_a_collection_of_the_fossil_remains_of_plants,_peculiar_to_the_coal_formations_of_Great_Britain_(1838)_(19372555361).jpg|мини| Илустрација од ''„Антедилувијанска фитологија“'']] Артис бил талентиран како уметник и научник. Во 1816 година тој насликал портрет во масло на грофот Фицвилијам. Во 1820 година, Артис се запознал со поетот [[Џон Клер]] и со текот на годините станал негов близок пријател и го советувал за природна историја. <ref name="Dannell" /> Клер го пофалил Артис како „сè освен поет“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YbOfEAAAQBAJ&pg=PT251|title=The Fens: Discovering England's Ancient Depths|last=Pryor, Francis|date=11 July 2019|publisher=Bloomsbury|isbn=9781786692238}}</ref> Во својот дневник од 1824 година ,Клер забележал дека еден од извршителите на неговиот тестамент требало да биде Артис. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ftgTDQAAQBAJ&dq=archaeology+artis+books.google&pg=PT374|title=The Peterborough Book of Days|last=Jones, Brian|date=3 November 2014|publisher=The History Press|isbn=9780752493817}}</ref> Артис собирал фосили од чакалот на геолошките тераси на реката Нене и од [[Карбон|карбонските]] наоѓалишта во рудниците за јаглен во сопственост на 4-тиот Ерл Фицвилијам. <ref name="Dannell" /> Иако бил сместен во Милтон Хаус ,Артис редовно ги придружувал членовите на семејството Фицвилијам при нивните посети на нивниот друг голем имот, Вентворт Вудхаус во Западен Рајдинг ,Јоркшир. Тој бил меѓу првите палеонтолози кои собираа фосили директно од подземни рудници. Од 1816 до 1821 година тој собирал фосили во подземните рудници во јужен Јоркшир <ref name="Cleal" /> и ,со согласност на 4-тиот Ерл Фицвилијам и помошта на Џошуа Бирам, <ref name="SAGT" /> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stanwardine.com/cgi-bin/tree.pl?report=detail&indi=stanwardine@I4120@|title=Joshua Biram (1759–1835)|work=Bridge Family Tree, stanwardine.com}}</ref> успеал да ја побара помошта од некои од рударите. Артис собрал колекција од приближно 1000 до 1500 растителни фосили ,од кои многу се со исклучителен квалитет. <ref name="Cleal" /> Во 1821 година, на полињата во близина на Кастор, тој открил нешто што го нарекол фосилен „слон“. Врз основа на неговата колекција на фосили, тој бил избран во 1824 година за член на Геолошкото друштво, <ref name="SAGT">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sagt.org.uk/notable-geologists|title=Edmund Tyrell Artis|last=Dannell, Geoffrey|work=Sheffield Area Geology Trust - Notable Geologists}}</ref> со спонзорство од Вилијам Бакленд . <ref name="Cleal" /> Во 1825 година ,Артис ја објавил книгата ''„Претпотопна фитологија“'', со 24 плочи на кои одлично се илустрирани некои од неговите растителни фосили. Некои од плочите биле засновани на слики од самиот Артис ,но повеќето биле засновани на слики од Џон Кертис . Дваесет и еден од фосилните растителни видови опишани од Артис биле нови за науката. <ref name="Cleal" /> Многу од имињата на видовите што ги вовел сè уште ги користат палеоботанистите <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tugyAQAAMAAJ&pg=PA482|title=Studies in the History and Method of Science|publisher=Clarendon Press|year=1921|editor-last=Singer, Charles|pages=482–483}}</ref> - делумно затоа што квалитетот на илустрациите и јасните описи ја елиминирале двосмисленоста. Истражувањето на Артис имаше извонредна вредност бидејќи тој собираше фосили преку сопствена теренска работа ,додека повеќето од неговите современи конкуренти ги купуваа своите фосили од колекционери. Впечатливо е што тој развил и верзија на техниката Купманс-Волтон воведена во 1928 година. <ref name="Cleal" /> Во Кастор ,антикварни и модерни археолошки ископувања се вршат уште од 17 век на локалитет кој датира од римско време. Артис, ископувајќи таму во 1820-тите ,го нарекол местото „ Преториум “. Римските градби зафаќале површина од 3,77 [[Хектар|хектари]] (9,4 [[Акр|акри]] ). <ref>{{Наведено списание|last=Upex|first=Stephen G.|last2=Challands|first2=Adrian|last3=Hall|first3=Jackie|last4=Jackson|first4=Ralph|last5=Peacock|first5=David|last6=Wild|first6=Felicity C.|year=2011|title=The Praetorium of Edmund Artis: A Summary of Excavations and Surveys of the Palatial Roman Structure at Castor, Cambridgeshire 1828–2010|url=https://www.cambridge.org/core/journals/britannia/article/abs/praetorium-of-edmund-artis-a-summary-of-excavations-and-surveys-of-the-palatial-roman-structure-at-castor-cambridgeshire-18282010/F9CEBC1CBDE1D2D622217EF9C9AAF07A|journal=Britannia|volume=42|pages=23–112|doi=10.1017/S0068113X11000614|url-access=subscription}}</ref> Артис го започнал своето истражување на локацијата кога открил мозаичен тротоар во црковниот двор во Кастор. Од 1823 до 1825 година ги објавил првите четири дела од ''„Дуробривите“ на Антонин'' преку претплата. <ref name="Dannell" /> Како признание за ова дело ,тој бил избран во 1825 година за член на Лондонското друштво на антикварници . <ref name="Cleal" /> Во октомври 1826 година ,Артис одржал аукција на неговите домашни работи ,а потоа ја напуштил куќата Милтон поради сексуална недискреција <ref name="Dannell" /> (веројатно во која била вклучена слугинка во куќата Милтон). <ref name="Cleal" /> Постои запис за неговото претходно раѓање на вонбрачно дете ,познато како Едмунд Хејлс. Артис ја продал својата колекција фосили, од кои дел денес се наоѓа во Природонаучниот музеј во Лондон . Останатите делови од ''„Дуробривите“ на Антонин'' биле објавени во 1827 и 1828 година. <ref name="Dannell" /> До 1827 година ,Фицвилијам го преселил Артис во Донкастер за да служи како менаџер на клубот за коњски трки таму. <ref name="Cleal" /> Секој септември ,богатите луѓе од повисоката класа се собирале за време на трката „Сент Лежер“, под покровителство на 4-тиот гроф Фицвилијам. Артис ја купил куќата на Рејс-Клубот во Донкастер ,која обезбедуваше сместување во септември за такви богати луѓе. Артис, исто така ,служел како секретар на Рејс-клубот Донкастер, чии членови организирале настани. Во 1829 година тој приредил величествена свечена вечера за [[Артур Велсли, Прв војвода од Велингтон|војводата од Велингтон]] . <ref name="Dannell" /> Готвењето на Артис стана познато меѓу кругот на луѓе од повисоката класа. <ref name="Cleal" /> Во 1829 година ,Артис ги продал своите соби во Лондон и својата колекција фосили. Повеќето од неговите фосилни примероци се изгубени. Во Природонаучниот музеј во Лондон има два примерока, а кога починал во 1847 година ,четиринаесет други примероци биле донирани на Музејот во Јоркшир . <ref name="SAGT" /> Неговиот бизнис во Донкастер му донесе значително богатство. Тој купил две куќи во Кастор и одржувал кочија. По години успех, се појавија финансиски тешкотии и 5-тиот Ерл Фицвилијам се повлекол од коњските трки. <ref name="Dannell" /> До крајот на 1830-тите ,по доаѓањето на престолот на [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]] во 1837 година ,популарноста на коњските трки опадна. <ref name="Cleal" /> Ќерката на Артис се омажила во 1836 година. Во 1838 година тој станал пријател со Чарлс Роуч Смит . <ref name="Dannell" /> До 1839 година ,Артис се вратил во Нортхемптоншир и живеел во Кастор во мала колиба. <ref name="Cleal" /> Артис бил еден од основачите во 1843 година на Британското археолошко здружение . Во 1840-тите , тој ја продолжил својата археолошка работа ,ископувајќи римски остатоци во Нортхемптоншир. <ref name="Dannell" /> <ref>{{Наведено списание|last=Roach Smith, Charles|author-link=Charles Roach Smith|date=April 1845|title=On Roman potters' kilns and pottery, discovered, by Mr E. T. Artis, in the County of Northampton|url=https://books.google.com/books?id=oCFNAQAAMAAJ&pg=RA1-PA1|journal=Journal of the British Archaeological Association|publisher=British Archaeological Association.|pages=1–9}}</ref> Оваа подоцнежна работа била поддржана од друг локален земјопоседник, Франсис Расел, 7-ми војвода од Бедфорд, наместо од 5-тиот гроф Фицвилијам. <ref name="Cleal" /> Гробот на Артис е во близина на тремот на црквата „Свети Кинебург“ во Кастор. <ref name="Dannell" /> Неговите цртежи се чуваат во Природонаучниот музеј. <ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botanists and Horticulturists Including plant collectors, flower painters and garden designers|date=25 February 1994|publisher=CRC Press|isbn=9780850668438|editor-last=Desmond, Ray|page=23|chapter=Artis, Edmund Tyrell|chapter-url=https://books.google.com/books?id=thmPzIltAV8C&pg=PA23}}</ref> {{botanist|Artis|Edmund Tyrell Artis}} == Наводи == {{наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Артис, Едмунд Тирел }} [[Категорија:Починати во 1847 година]] [[Категорија:Родени во 1789 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Британски геолози]] [[Категорија:Британски ботаничари]] 1ws73jw6k32uov863ci1ub6bscfkd6d 5630732 5630695 2026-09-21T16:14:15Z Виолетова 1975 /* Биографија */ 5630732 wikitext text/x-wiki '''Едмунд Тирел Артис''' (1789, Свефлинг, Сафолк – 24 декември 1847, Донкастер, Западен Рајдинг од Јоркшир) ― британски геолог, уметник и пионер на палеоботаниката и [[Археологија|археологијата]].<ref>{{Наведено списание|last=Cleal, Christopher J.|last2=Fraser, Helen E.|last3=Lazarus, Maureen|last4=Dannell, Geoffrey|date=October 2009|title=The forests before the flood: the palaeobotanical contributions of Edmund Tyrell Artis (1789-1847)|url=https://pubs.geoscienceworld.org/earth-sciences-history/article-abstract/28/2/245/614184/THE-FORESTS-BEFORE-THE-FLOOD-THE-PALAEOBOTANICAL|journal=Earth Sciences History|volume=28|issue=2|pages=245–275|bibcode=2009ESHis..28..245C|doi=10.17704/eshi.28.2.31w8363563403478|url-access=subscription}}</ref> == Биографија == За време на животот на Артис, повеќето истражувачи по ботаника, геологија, палеонтологија, археологија или антикварски студии биле родени во повисоката класа во однос на богатството или образованието, но Артис е роден во мало село каде што неговиот татко работел како столар,<ref name="Cleal">{{Наведена мрежна страница|url=https://palaeobotany.org/index.php/palaeobotanist-biographies/artis-edmund-tyrell-1789-1847/|title=Artis, Edmund Tyrell (1789-1847)|last=Cleal, Christopher J.|work=Palaeobotanist biographies, International Organisation of Palaeobotanists}}</ref> а неговата мајка била неписмена. Двајцата родители починале во сиромаштија. Во 1805 година, на 16-годишна возраст, Едмунд Артис отишол во [[Лондон]] да работи кај својот чичко во трговијата со вино и до 1811 година собрал доволно капитал за да отвори сопствена продавница за слатки на улицата Дорсет, Мерилебон. Во 1811 година се оженил со Елизабет Пул во црквата „Сент Џејмс“ во [[Пикадили]]. Една година подоцна, тие добиле ќерка.<ref name="Dannell">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.castorchurchtrust.co.uk/history-2/edmund-tyrell-artis/|title=Edmund Tyrell Artis|last=Dannell, Geoffrey|work=St. Kyneburgha Building Preservation Trust (castorchurchtrust.co.uk)}}</ref> Во 1813 година Артис обезбедил слаткарска креација како централен дел на голема вечера за богати луѓе.<ref name="Cleal" /> На вечерата, оваа кондиторска креација, замрзната торта во форма на фантастичен замок,<ref name="Dannell" /> го импресионирала 4-тиот ерл Фицвилијам, водечки политичар од Виговците. Фицвилијам го поканил Артис да се придружи на неговиот персонал во Милтон Хол, сместена во близина на Кастор во населбата Питерборо, која била дел од Нортхемптоншир до крајот на 19 век, а сега е Кембриџшир. До 1818 година, Артис бил унапреден во куќен управник на Милтон Хол.<ref name="Cleal" /> [[File:Antediluvian_phytology_-_illustrated_by_a_collection_of_the_fossil_remains_of_plants,_peculiar_to_the_coal_formations_of_Great_Britain_(1838)_(19372555361).jpg|мини| Илустрација од ''„Антедилувијанска фитологија“'']] Артис бил талентиран како уметник и научник. Во 1816 година тој насликал портрет во масло на грофот Фицвилијам. Во 1820 година, Артис се запознал со поетот [[Џон Клер]] и со текот на годините станал негов близок пријател и го советувал за природна историја.<ref name="Dannell" /> Клер го пофалил Артис дека е „сè освен поет“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YbOfEAAAQBAJ&pg=PT251|title=The Fens: Discovering England's Ancient Depths|last=Pryor, Francis|date=11 July 2019|publisher=Bloomsbury|isbn=9781786692238}}</ref> Во својот дневник од 1824 година, Клер забележал дека еден од извршителите на неговиот тестамент требало да биде Артис.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ftgTDQAAQBAJ&dq=archaeology+artis+books.google&pg=PT374|title=The Peterborough Book of Days|last=Jones, Brian|date=3 November 2014|publisher=The History Press|isbn=9780752493817}}</ref> Артис собирал фосили од чакалот на геолошките тераси на реката Нене и од [[Карбон|карбонските]] наоѓалишта во рудниците за јаглен во сопственост на 4-тиот Ерл Фицвилијам.<ref name="Dannell" /> Иако бил сместен во Милтон Хаус, Артис редовно ги придружувал членовите на семејството Фицвилијам при нивните посети на нивниот друг голем имот, Вентворт Вудхаус во Западен Рајдинг, Јоркшир. Тој бил меѓу првите палеонтолози кои собираа фосили директно од подземни рудници. Од 1816 до 1821 година тој собирал фосили во подземните рудници во јужен Јоркшир,<ref name="Cleal" /> и со согласност на 4-тиот Ерл Фицвилијам и помошта на Џошуа Бирам,<ref name="SAGT" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stanwardine.com/cgi-bin/tree.pl?report=detail&indi=stanwardine@I4120@|title=Joshua Biram (1759–1835)|work=Bridge Family Tree, stanwardine.com}}</ref> успеал да ја побара помошта од некои од рударите. Артис собрал колекција од приближно 1000 до 1500 растителни фосили, од кои многу се со исклучителен квалитет.<ref name="Cleal" /> Во 1821 година, на полињата во близина на Кастор, тој открил нешто што го нарекол фосилен „слон“. Врз основа на неговата колекција на фосили, тој бил избран во 1824 година за член на Геолошкото друштво,<ref name="SAGT">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sagt.org.uk/notable-geologists|title=Edmund Tyrell Artis|last=Dannell, Geoffrey|work=Sheffield Area Geology Trust - Notable Geologists}}</ref> со спонзорство од Вилијам Бакленд.<ref name="Cleal" /> Во 1825 година, Артис ја објавил книгата ''„Претпотопна фитологија“'', со 24 плочи на кои одлично се илустрирани некои од неговите растителни фосили. Некои од плочите биле засновани на слики од самиот Артис, но повеќето биле засновани на слики од Џон Керти. Дваесет и еден од фосилните растителни видови опишани од Артис биле нови за науката.<ref name="Cleal" /> Многу од имињата на видовите што ги вовел сè уште ги користат палеоботанистите<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tugyAQAAMAAJ&pg=PA482|title=Studies in the History and Method of Science|publisher=Clarendon Press|year=1921|editor-last=Singer, Charles|pages=482–483}}</ref> - делумно затоа што квалитетот на илустрациите и јасните описи ја елиминирале двосмисленоста. Истражувањето на Артис имаше извонредна вредност бидејќи тој собирал фосили преку сопствена теренска работа ,додека повеќето од неговите современи конкуренти ги купувале своите фосили од колекционери. Впечатливо е што тој развил и верзија на техниката Купманс-Волтон воведена во 1928 година.<ref name="Cleal" /> Во Кастор, антикварни и модерни археолошки ископувања се вршат уште од 17 век на локалитет кој датира од римско време. Артис, ископувајќи таму во 1820-ти години, го нарекол местото „Преториум“. Римските градби зафаќале површина од 3,77 [[Хектар|хектари]].<ref>{{Наведено списание|last=Upex|first=Stephen G.|last2=Challands|first2=Adrian|last3=Hall|first3=Jackie|last4=Jackson|first4=Ralph|last5=Peacock|first5=David|last6=Wild|first6=Felicity C.|year=2011|title=The Praetorium of Edmund Artis: A Summary of Excavations and Surveys of the Palatial Roman Structure at Castor, Cambridgeshire 1828–2010|url=https://www.cambridge.org/core/journals/britannia/article/abs/praetorium-of-edmund-artis-a-summary-of-excavations-and-surveys-of-the-palatial-roman-structure-at-castor-cambridgeshire-18282010/F9CEBC1CBDE1D2D622217EF9C9AAF07A|journal=Britannia|volume=42|pages=23–112|doi=10.1017/S0068113X11000614|url-access=subscription}}</ref> Артис го започнал своето истражување на локацијата кога открил мозаичен тротоар во црковниот двор во Кастор. Од 1823 до 1825 година ги објавил првите четири дела од ''„Дуробривае на Антонин“''.<ref name="Dannell" /> Како признание за ова дело тој бил избран во 1825 година за член на Лондонското друштво на антикварници.<ref name="Cleal" /> Во октомври 1826 година, Артис одржал аукција на неговите домашни работи, а потоа ја напуштил куќата Милтон поради сексуална недискреција<ref name="Dannell" /> (веројатно во која била вклучена слугинка во куќата Милтон).<ref name="Cleal" /> Артис ја продал својата колекција фосили, од кои дел денес се наоѓа во Природонаучниот музеј во Лондон. Останатите делови од ''„Дуробривиае на Антонин“'' биле објавени во 1827 и 1828 година.<ref name="Dannell" /> До 1827 година, Фицвилијам го преселил Артис во Донкастер за да служи како менаџер на клубот за коњски трки таму.<ref name="Cleal" /> Секој септември, богатите луѓе од повисоката класа се собирале за време на трката „Сент Лежер“, под покровителство на 4-тиот гроф Фицвилијам. Артис ја купил куќата на Рејс-Клубот во Донкастер ,која обезбедуваше сместување во септември за такви богати луѓе. Артис, исто така ,служел како секретар на Рејс-клубот Донкастер, чии членови организирале настани. Во 1829 година тој приредил величествена свечена вечера за [[Артур Велсли, Прв војвода од Велингтон|војводата од Велингтон]] . <ref name="Dannell" /> Готвењето на Артис стана познато меѓу кругот на луѓе од повисоката класа. <ref name="Cleal" /> Во 1829 година ,Артис ги продал своите соби во Лондон и својата колекција фосили. Повеќето од неговите фосилни примероци се изгубени. Во Природонаучниот музеј во Лондон има два примерока, а кога починал во 1847 година ,четиринаесет други примероци биле донирани на Музејот во Јоркшир . <ref name="SAGT" /> Неговиот бизнис во Донкастер му донесе значително богатство. Тој купил две куќи во Кастор и одржувал кочија. По години успех, се појавија финансиски тешкотии и 5-тиот Ерл Фицвилијам се повлекол од коњските трки. <ref name="Dannell" /> До крајот на 1830-тите ,по доаѓањето на престолот на [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]] во 1837 година ,популарноста на коњските трки опадна. <ref name="Cleal" /> Ќерката на Артис се омажила во 1836 година. Во 1838 година тој станал пријател со Чарлс Роуч Смит . <ref name="Dannell" /> До 1839 година ,Артис се вратил во Нортхемптоншир и живеел во Кастор во мала колиба. <ref name="Cleal" /> Артис бил еден од основачите во 1843 година на Британското археолошко здружение . Во 1840-тите , тој ја продолжил својата археолошка работа ,ископувајќи римски остатоци во Нортхемптоншир. <ref name="Dannell" /> <ref>{{Наведено списание|last=Roach Smith, Charles|author-link=Charles Roach Smith|date=April 1845|title=On Roman potters' kilns and pottery, discovered, by Mr E. T. Artis, in the County of Northampton|url=https://books.google.com/books?id=oCFNAQAAMAAJ&pg=RA1-PA1|journal=Journal of the British Archaeological Association|publisher=British Archaeological Association.|pages=1–9}}</ref> Оваа подоцнежна работа била поддржана од друг локален земјопоседник, Франсис Расел, 7-ми војвода од Бедфорд, наместо од 5-тиот гроф Фицвилијам. <ref name="Cleal" /> Гробот на Артис е во близина на тремот на црквата „Свети Кинебург“ во Кастор. <ref name="Dannell" /> Неговите цртежи се чуваат во Природонаучниот музеј. <ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botanists and Horticulturists Including plant collectors, flower painters and garden designers|date=25 February 1994|publisher=CRC Press|isbn=9780850668438|editor-last=Desmond, Ray|page=23|chapter=Artis, Edmund Tyrell|chapter-url=https://books.google.com/books?id=thmPzIltAV8C&pg=PA23}}</ref> {{botanist|Artis|Edmund Tyrell Artis}} == Наводи == {{наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Артис, Едмунд Тирел }} [[Категорија:Починати во 1847 година]] [[Категорија:Родени во 1789 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Британски геолози]] [[Категорија:Британски ботаничари]] 1vq1i8zjfrjh5e7jgvxi6q5uj1eucpq 5630734 5630732 2026-09-21T16:21:21Z Виолетова 1975 /* Биографија */ 5630734 wikitext text/x-wiki '''Едмунд Тирел Артис''' (1789, Свефлинг, Сафолк – 24 декември 1847, Донкастер, Западен Рајдинг од Јоркшир) ― британски геолог, уметник и пионер на палеоботаниката и [[Археологија|археологијата]].<ref>{{Наведено списание|last=Cleal, Christopher J.|last2=Fraser, Helen E.|last3=Lazarus, Maureen|last4=Dannell, Geoffrey|date=October 2009|title=The forests before the flood: the palaeobotanical contributions of Edmund Tyrell Artis (1789-1847)|url=https://pubs.geoscienceworld.org/earth-sciences-history/article-abstract/28/2/245/614184/THE-FORESTS-BEFORE-THE-FLOOD-THE-PALAEOBOTANICAL|journal=Earth Sciences History|volume=28|issue=2|pages=245–275|bibcode=2009ESHis..28..245C|doi=10.17704/eshi.28.2.31w8363563403478|url-access=subscription}}</ref> == Биографија == За време на животот на Артис, повеќето истражувачи по ботаника, геологија, палеонтологија, археологија или антикварски студии биле родени во повисоката класа во однос на богатството или образованието, но Артис е роден во мало село каде што неговиот татко работел како столар,<ref name="Cleal">{{Наведена мрежна страница|url=https://palaeobotany.org/index.php/palaeobotanist-biographies/artis-edmund-tyrell-1789-1847/|title=Artis, Edmund Tyrell (1789-1847)|last=Cleal, Christopher J.|work=Palaeobotanist biographies, International Organisation of Palaeobotanists}}</ref> а неговата мајка била неписмена. Двајцата родители починале во сиромаштија. Во 1805 година, на 16-годишна возраст, Едмунд Артис отишол во [[Лондон]] да работи кај својот чичко во трговијата со вино и до 1811 година собрал доволно капитал за да отвори сопствена продавница за слатки на улицата Дорсет, Мерилебон. Во 1811 година се оженил со Елизабет Пул во црквата „Сент Џејмс“ во [[Пикадили]]. Една година подоцна, тие добиле ќерка.<ref name="Dannell">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.castorchurchtrust.co.uk/history-2/edmund-tyrell-artis/|title=Edmund Tyrell Artis|last=Dannell, Geoffrey|work=St. Kyneburgha Building Preservation Trust (castorchurchtrust.co.uk)}}</ref> Во 1813 година Артис обезбедил слаткарска креација како централен дел на голема вечера за богати луѓе.<ref name="Cleal" /> На вечерата, оваа кондиторска креација, замрзната торта во форма на фантастичен замок,<ref name="Dannell" /> го импресионирала 4-тиот ерл Фицвилијам, водечки политичар од Виговците. Фицвилијам го поканил Артис да се придружи на неговиот персонал во Милтон Хол, сместена во близина на Кастор во населбата Питерборо, која била дел од Нортхемптоншир до крајот на 19 век, а сега е Кембриџшир. До 1818 година, Артис бил унапреден во куќен управник на Милтон Хол.<ref name="Cleal" /> [[File:Antediluvian_phytology_-_illustrated_by_a_collection_of_the_fossil_remains_of_plants,_peculiar_to_the_coal_formations_of_Great_Britain_(1838)_(19372555361).jpg|мини| Илустрација од ''„Антедилувијанска фитологија“'']] Артис бил талентиран како уметник и научник. Во 1816 година тој насликал портрет во масло на грофот Фицвилијам. Во 1820 година, Артис се запознал со поетот [[Џон Клер]] и со текот на годините станал негов близок пријател и го советувал за природна историја.<ref name="Dannell" /> Клер го пофалил Артис дека е „сè освен поет“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YbOfEAAAQBAJ&pg=PT251|title=The Fens: Discovering England's Ancient Depths|last=Pryor, Francis|date=11 July 2019|publisher=Bloomsbury|isbn=9781786692238}}</ref> Во својот дневник од 1824 година, Клер забележал дека еден од извршителите на неговиот тестамент требало да биде Артис.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ftgTDQAAQBAJ&dq=archaeology+artis+books.google&pg=PT374|title=The Peterborough Book of Days|last=Jones, Brian|date=3 November 2014|publisher=The History Press|isbn=9780752493817}}</ref> Артис собирал фосили од чакалот на геолошките тераси на реката Нене и од [[Карбон|карбонските]] наоѓалишта во рудниците за јаглен во сопственост на 4-тиот Ерл Фицвилијам.<ref name="Dannell" /> Иако бил сместен во Милтон Хаус, Артис редовно ги придружувал членовите на семејството Фицвилијам при нивните посети на нивниот друг голем имот, Вентворт Вудхаус во Западен Рајдинг, Јоркшир. Тој бил меѓу првите палеонтолози кои собираа фосили директно од подземни рудници. Од 1816 до 1821 година тој собирал фосили во подземните рудници во јужен Јоркшир,<ref name="Cleal" /> и со согласност на 4-тиот Ерл Фицвилијам и помошта на Џошуа Бирам,<ref name="SAGT" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stanwardine.com/cgi-bin/tree.pl?report=detail&indi=stanwardine@I4120@|title=Joshua Biram (1759–1835)|work=Bridge Family Tree, stanwardine.com}}</ref> успеал да ја побара помошта од некои од рударите. Артис собрал колекција од приближно 1000 до 1500 растителни фосили, од кои многу се со исклучителен квалитет.<ref name="Cleal" /> Во 1821 година, на полињата во близина на Кастор, тој открил нешто што го нарекол фосилен „слон“. Врз основа на неговата колекција на фосили, тој бил избран во 1824 година за член на Геолошкото друштво,<ref name="SAGT">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sagt.org.uk/notable-geologists|title=Edmund Tyrell Artis|last=Dannell, Geoffrey|work=Sheffield Area Geology Trust - Notable Geologists}}</ref> со спонзорство од Вилијам Бакленд.<ref name="Cleal" /> Во 1825 година, Артис ја објавил книгата ''„Претпотопна фитологија“'', со 24 плочи на кои одлично се илустрирани некои од неговите растителни фосили. Некои од плочите биле засновани на слики од самиот Артис, но повеќето биле засновани на слики од Џон Керти. Дваесет и еден од фосилните растителни видови опишани од Артис биле нови за науката.<ref name="Cleal" /> Многу од имињата на видовите што ги вовел сè уште ги користат палеоботанистите<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tugyAQAAMAAJ&pg=PA482|title=Studies in the History and Method of Science|publisher=Clarendon Press|year=1921|editor-last=Singer, Charles|pages=482–483}}</ref> - делумно затоа што квалитетот на илустрациите и јасните описи ја елиминирале двосмисленоста. Истражувањето на Артис имаше извонредна вредност бидејќи тој собирал фосили преку сопствена теренска работа ,додека повеќето од неговите современи конкуренти ги купувале своите фосили од колекционери. Впечатливо е што тој развил и верзија на техниката Купманс-Волтон воведена во 1928 година.<ref name="Cleal" /> Во Кастор, антикварни и модерни археолошки ископувања се вршат уште од 17 век на локалитет кој датира од римско време. Артис, ископувајќи таму во 1820-ти години, го нарекол местото „Преториум“. Римските градби зафаќале површина од 3,77 [[Хектар|хектари]].<ref>{{Наведено списание|last=Upex|first=Stephen G.|last2=Challands|first2=Adrian|last3=Hall|first3=Jackie|last4=Jackson|first4=Ralph|last5=Peacock|first5=David|last6=Wild|first6=Felicity C.|year=2011|title=The Praetorium of Edmund Artis: A Summary of Excavations and Surveys of the Palatial Roman Structure at Castor, Cambridgeshire 1828–2010|url=https://www.cambridge.org/core/journals/britannia/article/abs/praetorium-of-edmund-artis-a-summary-of-excavations-and-surveys-of-the-palatial-roman-structure-at-castor-cambridgeshire-18282010/F9CEBC1CBDE1D2D622217EF9C9AAF07A|journal=Britannia|volume=42|pages=23–112|doi=10.1017/S0068113X11000614|url-access=subscription}}</ref> Артис го започнал своето истражување на локацијата кога открил мозаичен тротоар во црковниот двор во Кастор. Од 1823 до 1825 година ги објавил првите четири дела од ''„Дуробривае на Антонин“''.<ref name="Dannell" /> Како признание за ова дело тој бил избран во 1825 година за член на Лондонското друштво на антикварници.<ref name="Cleal" /> Во октомври 1826 година, Артис одржал аукција на неговите домашни работи, а потоа ја напуштил куќата Милтон поради сексуална недискреција<ref name="Dannell" /> (веројатно во која била вклучена слугинка во куќата Милтон).<ref name="Cleal" /> Артис ја продал својата колекција фосили, од кои дел денес се наоѓа во Природонаучниот музеј во Лондон. Останатите делови од ''„Дуробривиае на Антонин“'' биле објавени во 1827 и 1828 година.<ref name="Dannell" /> До 1827 година, Фицвилијам го преселил Артис во Донкастер за да служи како менаџер на клубот за коњски трки таму.<ref name="Cleal" /> Секој септември, богатите луѓе од повисоката класа се собирале за време на трката „Сент Лежер“, под покровителство на 4-тиот гроф Фицвилијам. Во 1829 година тој приредил величествена свечена вечера за [[Артур Велсли, Прв војвода од Велингтон|војводата од Велингтон]].<ref name="Dannell" /> Готвењето на Артис стана познато меѓу кругот на луѓе од повисоката класа.<ref name="Cleal" /> Во 1829 година, Артис ги продал своите соби во Лондон и својата колекција фосили. Повеќето од неговите фосилни примероци се изгубени. Во Природонаучниот музеј во Лондон има два примерока, а кога починал во 1847 година, четиринаесет други примероци биле донирани на Музејот во Јоркшир.<ref name="SAGT" /> Неговиот бизнис во Донкастер му донел значително богатство. Тој купил две куќи во Кастор и одржувал кочија. Артис бил еден од основачите во 1843 година на Британското археолошко здружение. Во 1840-ти години, тој ја продолжил својата археолошка работа, ископувајќи римски остатоци во Нортхемптоншир.<ref name="Dannell" /><ref>{{Наведено списание|last=Roach Smith, Charles|author-link=Charles Roach Smith|date=April 1845|title=On Roman potters' kilns and pottery, discovered, by Mr E. T. Artis, in the County of Northampton|url=https://books.google.com/books?id=oCFNAQAAMAAJ&pg=RA1-PA1|journal=Journal of the British Archaeological Association|publisher=British Archaeological Association.|pages=1–9}}</ref> Оваа подоцнежна работа била поддржана од друг локален земјопоседник, Франсис Расел, 7-ми војвода од Бедфорд, наместо од 5-тиот гроф Фицвилијам.<ref name="Cleal" /> Гробот на Артис е во близина на тремот на црквата „Свети Кинебург“ во Кастор. <ref name="Dannell" /> Неговите цртежи се чуваат во Природонаучниот музеј. <ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botanists and Horticulturists Including plant collectors, flower painters and garden designers|date=25 February 1994|publisher=CRC Press|isbn=9780850668438|editor-last=Desmond, Ray|page=23|chapter=Artis, Edmund Tyrell|chapter-url=https://books.google.com/books?id=thmPzIltAV8C&pg=PA23}}</ref> {{botanist|Artis|Edmund Tyrell Artis}} == Наводи == {{наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Артис, Едмунд Тирел }} [[Категорија:Починати во 1847 година]] [[Категорија:Родени во 1789 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Британски геолози]] [[Категорија:Британски ботаничари]] soc4j8pffckb7qbgpwe0x6amaqi119l Ендру Џон Скот (ботаничар) 0 1402705 5630709 5626927 2026-09-21T13:36:20Z InternetArchiveBot 92312 Add 3 books for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630709 wikitext text/x-wiki '''Ендру Џон Скот''' (роден 1950 година, Торки) е британски ботаничар. <ref name="IPNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipni.org/a/12266-1|title=Scott, Andrew John (1950-)|work=PNI (2021)|accessdate=27 March 2021}}</ref> Тој го посетувал училиште „Свети Петар“ во Саутборн (1961-1969), каде што бил активен член на нивниот клуб [[Мечување|за мечување]]. <ref>{{Наведени вести|title=County foil double for St Peter's|date=14 January 1969|work=Bournemouth Evening Echo}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=St Peter's - Independent Days. A history of the school and site, 1870-1980|last=Smith|first=T.S.|publisher=Bournemouth: The Highmoor Press|year=1998|pages=129–130}}</ref> Потоа студирал биологија на Универзитетот Јорк (диплома, 1972), а потоа магистрирал. По чиста и применета таксономија на растенијата на Универзитетот во Рединг (1973), со проект на тема „Секција ''[[Lotus|на лотос]]'' ''Педрозија'' на Канарските Острови“. <ref>{{Наведена книга|title=Wild Flowers of the Canary Islands|last=Bramwell|first=David|last2=Bramwell|first2=Zoe I.|publisher=Stanley Thornes|year=1974|pages=ix}}</ref> Во 1976 година му бил доделен докторат од Универзитетот во Бирмингем за тезата „Систематика на [[Amaranthaceae|Chenopodiaceae]]“ со употреба на нумеричка таксономија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://birmingham-primo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/vmc2c6/44BIR_ALMA_DS2179462060004871|title=DISSERTATION The systematics of the Chenopodiaceae sensu Ulbrich.|work=University of Birmingham}}</ref> Работел (1976-1978) како [[Таксономија|таксоном]] во Хербариумот, [[Кралски ботанички градини во Кју|Кју Гарденс]], каде што се занимавал со Миртови. <ref>{{Наведено списание|last=Sands|first=Martin|date=1976|title=News of Kewites at home and abroad in 1976|url=https://issuu.com/kewguildjournal/docs/v9s81p449-all|journal=The Journal of the Kew Guild|volume=9|pages=491}}</ref> <ref>{{Наведено списание|date=1978|title=Review of the Work of the Royal Botanic Gardens, Kew, in 1976|url=https://archive.org/details/sim_kew-bulletin_1978_32_4/page/835|journal=Kew Bulletin|volume=32|issue=4|pages=835, 838|jstor=4109791}}</ref> <ref>{{Наведено списание|date=1978|title=Royal Botanic Gardens, Kew Scientific, Technical and Administrative Staff|url=https://archive.org/details/sim_kew-bulletin_1978_32_4/page/863|journal=Kew Bulletin|volume=32|issue=4|pages=863–872|jstor=4109792}}</ref> Подоцна работел на проектот „Флора на Маскаренс“ во Кју. Бил избран за член на Линеанското друштво во Лондон во 1976 година. <ref>{{Наведено списание|date=December 1976|title=Records of the Proceedings of the Linnean Society of London for the session of 1975-76|journal=Biological Journal of the Linnean Society|volume=8|issue=4|pages=366}}</ref> Тој има објавено статии за класификацијата на Chenopodiaceae и Myrtaceae. Тој добил диплома за менаџмент (DMS) од колеџот „Темс Вали“ во 1990 година и работел во [[информатичка технологија]] во „КПОС компјутерски системи <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bizseek.co.uk/k-p-o-s-computer-systems-ltd-01753-770400|title=K P O S Computer Systems LTD|work=BIZ SEEK}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://leadquest.co.uk/andrew+scott_k-p-o-s-computer-systems-ltd-gb|title=K P O S COMPUTER SYSTEMS LTD BUSINESS DATA|work=LeadQuest}}</ref> и „Сван ритеил“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swanretail.co.uk/page18.html|title=Swan team strengthened|date=3 September 2007|work=Swan Retail Ltd|archive-url=https://web.archive.org/web/20080320094340/http://www.swanretail.co.uk/page18.html|archive-date=20 March 2008}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swanretail.co.uk/news/Swan-Retail-Winter_Newsletter-2015.PDF|title=Andy Scott Retires|date=November 2015|work=Swan Retail}}</ref> ''Госија скотиана'' Н.Сноу е именувана по него. <ref>{{Наведено списание|last=Snow|first=Neil|date=2006|title=New species of Gossia N.Snow & Guymer and Rhodomyrtus (DC.) Hassk. (Myrtaceae) from Papua New Guinea|url=https://archive.org/details/austrobaileya_2006_7_2/page/325|journal=Austrobaileya|volume=7|issue=2|pages=325–340|jstor=41739039}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://digarch.unco.edu/islandora/object/cogru%3A94880/datastream/PDF/download|title=A trip to the herbarium|last=Wegrzyn|first=Magdalena|date=29 January 2007|work=[[The Mirror (UNC newspaper)|The Mirror]]|access-date=8 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230108151852/https://digarch.unco.edu/islandora/object/cogru:94880/datastream/PDF/download|archive-date=8 January 2023|pages=2–3}}</ref> hsxyy0oae3e4raqfyw7o7cqvdqfj90r Дајана Маргарет Напер 0 1402737 5630912 5629295 2026-09-22T07:42:38Z BosaFi 115936 5630912 wikitext text/x-wiki '''Дајана Маргарет Напер''' (23 август 1930, Вокинг - 31 март 1972, Лондон) ― [[Англија|англиска]] ботаничарка, специјализирана за систематска ботаника на [[Источна Африка]], особено за [[треви]]. Таа работела во Истражувачката станица за кафе во Руиру, а потоа се префрлила во Источноафриканскиот хербариум во [[Најроби]]. По враќањето во Англија, таа кратко време работела во хербариумот во Кју. == Живот == Дајана Маргарет Напер е родена на 23 август 1930 година, во Вокинг во Сари.<ref name="Verdocurt">{{Наведено списание|last=Verdcourt|first=B.|date=1973|title=Miss D. M. Napper|url=https://www.jstor.org/stable/4117056?seq=1|journal=Kew Bulletin|volume=28|issue=1|pages=1–4|issn=0075-5974}}</ref> Нејзиниот татко починал кога имала само седум години, а таа била одгледана главно од нејзината мајка. Учела во училиштето „Олдфилд“ во Свонеџ, во училиштето „Мајкл Хол“, во „Форест Роу“, во Сасекс и во општинскиот колеџ „Борнмут“.<ref name="Verdocurt" /> Нејзиниот интерес за ботаника започнал на колеџот Борнмут. Таа добила окружна стипендија и се школувала на Универзитетот во Ексетер, каде што дипломирала со диплома за природни науки, во ботаника во 1953 година. Напер ја освоила универзитетската награда „Франклин и Такер“ во 1951 година.<ref name="Verdocurt" /> Во 1954 година таа започнала да работи за Министерството за земјоделство во [[Кенија]], почнувајќи во Истражувачката станица за кафе во Руиру. Во 1955 година таа се префрлила во Источноафриканскиот хербариум во [[Најроби]].<ref name="Verdocurt" /> По враќањето во Англија, таа кратко време работела во хербариумот Кју.<ref name="OgilvieHarvey2003">{{Наведена книга|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-1-135-96343-9|editor-last=Marilyn Ogilvie|editor-link=Marilyn Bailey Ogilvie|page=228|chapter=NAPPER, DIANA MARGARET (1930-1972)|editor-last2=Joy Harvey|editor-link2=Joy Harvey|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rUCUAgAAQBAJ&pg=PT228}}</ref> Таа ги проучувала семејствата ''[[Acanthaceae]]'', ''[[Cyperaceae]]'' и ''[[Gramineae]]'' од Источна Африка.<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of British and Irish Botantists and Horticulturalists Including plant collectors, flower painters and garden designers|last=Desmond, Ray|date=11 September 2002|publisher=CRC Press|isbn=9781466573871|page=2222|chapter=Napper, Diana Margaret|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q0FZDwAAQBAJ&dq=dictionary+of+british+and+irish+botanists,+napper+diana+napper&pg=PA2222}}</ref> Напер починала на 41-годишна возраст на 31 март 1972 година во Лондон. Од мај 1971 година била подложена на серија операции на дебелото црево, и покрај обидот да се опорави на островот Вајт, не се опоравила од втората серија операции следната година.<ref name="Verdocurt" /> {{botanist|D. M. Napper}} == Дела == * ''Илустриран водич за тревите на Уганда'', 1960 година (со КВ Харкер) * ''Треви од Тангањика: со клучеви за идентификација'', 1965 година == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Напер, Дајана Маргарет }} [[Категорија:Починати во 1972 година]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] 7t6y316fkbmnwxbc636qvmm94vf4vvs Александар Андерсон (ботаничар) 0 1402738 5630823 5627004 2026-09-21T20:05:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630823 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Другиличности|Alexander Anderson}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox scientist|name=Александар Андерсон|image=Alexander Anderson Engraving.jpg|birth_date=1748|birth_place=[[Aberdeen]]|death_date=1811|death_place=|education=[[University of Edinburgh]]|fields=[[Ботаника]]|occupation=Surgeon, explorer and botanist}} '''Александар Андерсон''' {{Post-nominals|post-noms=[[Fellow of the Royal Society of Edinburgh|FRSE]] [[Fellow of the Linnean Society of London|FLS]]}} (1748–1811) бил шкотски хирург, истражувач и ботаничар кој работел како надзорник на Ботаничката градина на островот Виндвард во [[Свети Винцент|Свети Винсент]] од 1785 до 1811 година. == Ран живот и образование == Роден во [[Абердин]], Андерсон подоцна студирал на Универзитетот во Единбург, каде што му предавале Вилијам Калeн (професор по медицина и хемија) и Џон Хоуп (професор по ботаника и материја медика). Неговиот сограѓанин од Абердин, Вилијам Форсајт, накратко го вработил во Физичката градина „Челзи“ во Лондон, пред Андерсон да се исели во Њујорк во 1774 година, каде што престојувал кај својот брат Џон, кој бил печатар.<ref>{{Наведена книга|url=http://arnoldia.arboretum.harvard.edu/pdf/articles/476.pdf|title=The St.&nbsp;Vincent Botanical Garden – the early years|last=Howard|first=Richard Alden|year=1996|author-link=Richard Alden Howard|access-date=8 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801163704/http://arnoldia.arboretum.harvard.edu/pdf/articles/476.pdf|archive-date=1 August 2010}}</ref> Откако лекарите Вилијам Рајт и Томас Кларк од Јамајка поднеле петиција во 1798 година, на Андерсон му била доделена почесна „степен доктор по медицина“ од Универзитетот Сент Ендрус . Во петицијата тој е идентификуван како „помошник хирург во силите на Неговото Височество во Свети Винсент“ и се потврдува дека се „образовал во Шкотска“ со знаење „во сите гранки на медицината, природната историја и филозофијата“. За однесувањето и карактерот на Андерсон се знае помалку, но еден запис од дневникот на британската ботаничарка '''Хенриета Листон''' од 1800 година го опишува како „љубезен“, „згоден Шкотланѓанец“, кој бил многу „дарежлив во подарувањето на своите растенија“ и „многу љубезен во понудата да ѝ обезбеди растенија на Листон по нејзиното враќање во Шкотска“.<ref>{{Наведено списание|last=Liston|first=Henrietta|date=1800|title=Departure from United States and Tour of the West Indies|journal=Journal of Henrietta Liston|pages=38–40}}</ref> == Семејство == Записите покажуваат дека Андерсон се оженил со Елизабет Александер од Антигва, која Листон ја опишала како „многу глува“ поради „некаква несреќа“. Се чини дека тие имале ќерка по име Елизабет, која подоцна се омажила за Џон Пембертон Рос, претседател на Собранискиот дом на Сент Винсент. Сопругата на Андерсон е спомената во записникот на Домот на општините од 1815 година, каде што ѝ бил доделен годишен надомест од 100 фунти како „вдовица на д-р Александер Андерсон, во знак на признание за неговите услуги како управник на Ботаничката градина во Сент Винсент“. Внукот на Андерсон, '''Александар Андерсон''' – еден од првите американски гравери на дрво – во 1798 година забележал дека го „посетил својот чичко“, „кралскиот ботаничар на островот Сент Винсент“. Тој „останал во Ботаничката градина (во тоа време вистински рај) околу три месеци“, но ја одбил понудата за работа која „ќе го направела независен“. == Ботаничка градина во Сент Винсент == Почнувајќи од 1785 година, Андерсон служел како еден од првите двајца управници на Ботаничката градина во Сент Винсент, заедно со Џорџ Јанг. Андерсон работел во Ботаничката градина повеќе од 25 години, при што патувал низ Гвајаните, Сент Винсент и Тринидад и Тобаго и открил повеќе од 100 видови карипски растенија кои дотогаш биле непознати за ботаничката наука. За време на неговото управување, бројот на растителните видови во градината се зголемил од 348 на повеќе од 3.000.. <ref name="KingsCollegeLondon">{{Наведена мрежна страница|url=https://kingscollections.org/exhibitions/specialcollections/caribbean/naturalhistory/botanicgarden|title=St Vincent Botanic Garden|publisher=King's College London|accessdate=15 January 2021}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој беше дописник на [[Џозеф Бенкс|Сер Џозеф Бенкс]], преку кого во 1789 година му приложи на Кралското друштво извештај за битуменско езеро на Св.&nbsp;Винсент, која подоцна беше објавена во ''„Филозофски трансакции“'' за таа година. Во јануари 1791 година бил избран за член на Кралското друштво на Единбург, по предлог на Даниел Ратерфорд, Џон Вокер и Вилијам Рајт.. <ref name="Waterston">{{Наведена книга|url=http://www.rse.org.uk/fellowship/fells_indexp1.pdf|title=Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002: Biographical Index|last=Waterston|first=Charles D|last2=Macmillan Shearer|first2=A|date=July 2006|publisher=[[The Royal Society of Edinburgh]]|isbn=978-0-902198-84-5|volume=I|location=Edinburgh|access-date=8 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20061004113545/http://www.rse.org.uk/fellowship/fells_indexp1.pdf|archive-date=4 October 2006}}</ref> Истата година тој отишол во [[Гвајани|Гвајана]] на ботаничка експедиција; растенијата што ги набавил испратени во Бенкс, сега се наоѓаат во хербариумот на [[Британски музеј|Британскиот музеј]] . Тој беше избран и во Американското филозофско друштво истата година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Alexander+Anderson|title=Alexander Anderson|last=|first=|date=|work=American Philosophical Society Member History|publisher=[[American Philosophical Society]]|archive-url=|archive-date=|accessdate=16 December 2020}}</ref> Друштвото на уметностите во 1798 година му доделило сребрен медал за трудот посветен на растенијата во градината во Сент Винсент. Тој планирал да состави флора на карипските острови, а дел од ракописот испратил до Бенкс; сепак, овој проект никогаш не бил реализиран. Во јули 1811 година се повлекол од својата функција, а починал на 8 септември истата година (Кралското друштво на Единбург го наведува 10 мај 1811 година како датум на неговата смрт). Андерсон на местото управник го наследил неговиот пријател, хирургот '''Вилијам Локхед'''. == Лебниот плод == На 23 јануари 1793 година, д-р Андерсон го информирал [[Џозеф Бенкс|Сер Џозеф Бенкс]] за пристигнувањето на капетанот Вилијам Блај на бродот „Провиденс“ со „околу 100 парчиња лебно овошје“ од Тахити. <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|last=Anderson|first=Alexander|publisher=Linnean Society of London Archives|year=1807|location=London|pages=41|language=English|id=MS/605}}</ref> На Андерсон му пречело тоа што, поради „наклонетоста“ кон ботаничките градини на Јамајка, нему му биле испраќани „најмалите и најслабите растенија“, додека „најголемите и најздравите“ биле испраќани на север, во установите во Лигуанеа и Бат. Иако на Вилијам Блај му се припишува заслугата за воведувањето на хлебното дрво во Карибите, записите што ги составил свештеникот '''Лансдаун Гилдинг''' укажуваат дека Андерсон добил примероци – „пред пристигнувањето на ''Providence''“ – кога „едно младо растение... било испратено во градината“ од француски природонаучници од Мартиник.. <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Botanic Garden in the Island of St. Vincent, from its First Establishment to the Present Time|last=Guilding|first=Lansdown|year=1825|location=Glasgow|pages=15|language=English}}</ref> Во „Дневникот на Хенриета Листон“ (1800), лебниот плод е запишан во Сент Винсент „во голема изобилство и совршенство“, при што Андерсон е „единствениот човек“ на островот кој „досега ги обврзал своите робови“ да го јадат. <ref>{{Наведено списание|last=Henrietta|first=Liston|date=1800–1801|title=Journal from the United States to the West Indies|journal=Journal of Henrietta Liston, National Library of Scotland|pages=38}}</ref> == Односи со гувернерите на Свети Винсент == Според ''Account'' на Андерсон, односите со властите на островот периодично биле бурни. Неговиот прв конфликт бил со гувернерот Едмунд Линколн, кој управувал со Сент Винсент во периодот од 1783 до 1787 година. Писмата до Вилијам Форсајт покажуваат дека назначувањето на Андерсон во Градината било оспорувано од гувернерот, кој во 1785 година „го присвоил земјиштето и куќата на управникот за своја употреба“, односно ги користел како „заедничко пасиште за својот добиток“. Откако ја преуредил куќата за „удобност“ на својата сопруга и дете, Андерсон бил принуден да побара засолниште во една гостилница во [[Кингстаун]], „чии трошоци биле далеку над [неговите] финансии“. <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|last=Anderson|first=Alexander|publisher=Linnean Society of London Archives|year=1807|location=Glasgow|pages=24|language=English}}</ref> Откако Линколн се закани дека ќе ја „отуѓи [Градината] од Круната“, спорот конечно беше решен кога Лондонската воена канцеларија ги испрати „неопходните наредби“ за „[повторно воспоставување] на старата Ботаничка градина и куќа“; иако со предупредување дека нејзиниот „траен“ опстанок ќе зависи од „вниманието на Андерсон кон најригидната економија“. <ref>{{Наведено списание|last=Adair|first=Robert|date=1785|title=Robert Adair to Alexander Anderson|journal=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|pages=20}}</ref> И покрај очигледната „наклонетост кон хортикултурата и руралната економија“ на гувернерот '''Валентин Морис''', претходникот на Андерсон, д-р '''Џорџ Јанг''', претходно не успеал да ја обезбеди потребната „помош и поддршка“ за Градината во периодот од 1772 до 1776 година, бидејќи „неповолната политичка состојба на островот“ оневозможувала обезбедување „корисна работна сила и средства“.. <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|last=Anderson|first=Alexander|year=1807|location=Glasgow|pages=11–12|language=English}}</ref> == Надворешни комуникации и размени == Мрежата на Андерсон со странски дописници била многу широка. За време на неговиот престој во Ботаничката градина во Сент Винсент, бројот на „дописниците станал толку голем што голем дел од [неговото] време и внимание бил посветен на одговарање на нивните писма“. Според неговиот ''Account'', недостигот од научна експертиза на Карибите го принудил Андерсон да одржува „преписка со научници“ и „особено со љубители на ботаниката од секое место со кое можело да се одржува комуникација“, пред сè за да обезбеди „дарежливи пратки на семиња и растенија“ од целиот свет. <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|last=Anderson|first=Alexander|year=1807|location=Glasgow|pages=30–31|language=English}}</ref> Во Северна Америка, некои од најзначајните дописници на Андерсон биле [[Томас Џеферсон]], [[Џорџ Вашингтон]] и Бенџамин Вон, тогашниот преговарач за Британија во изготвувањето [[Париски мировен договор (1783)|на Парискиот договор]] . Зачуваните писма меѓу Андерсон и Вашингтон покажуваат дека од Сент Винсент биле испраќани семиња во текот на 1789 година, по што тој добил примероци од маслиново дрво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/item/mtjbib004911/|title=Alexander Anderson to Benjamin Vaughan|last=Anderson|first=Alexander|date=26 July 1790|work=[[Library of Congress]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202170840/https://www.loc.gov/item/mtjbib004911/|archive-date=2 December 2021}}</ref> Една година подоцна, во 1790 година, Џеферсон испратил семиња од „сувиот црвен ориз“ до Ботаничката градина и го известил Андерсон за идните можности за негов увоз од Кина. Други дописници во Америка биле шпанскиот гувернер на Тринидад , Хозе Марија Чакон - чии „либерални чувства“ и „охрабрување“ за „авантуристи од британските острови“ му овозможиле да „собере голема жетва [од растенија]“ во 1786 година - и мноштво неименувани контакти на островот [[Света Луција]] . <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|last=Anderson|first=Alexander|year=1807|location=Glasgow|pages=31|language=English}}</ref> Андерсон го идентификувал еден од овие поединци како „господин“ кој „го добил [вистинскиот цимет]“, а потоа го носел на фрегата што превезувала „вредни растенија“ од [[Маврициус|Ил де Франс]] до Сент Доминго . <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Botanic Garden in the Island of St. Vincent, from its First Establishment to the Present Time|last=Guilding|first=Lansdown|year=1825|location=Glasgow|pages=10|language=English}}</ref> Според националноста на дописниците на Андерсон, приближно три, осум, осум и шеснаесет проценти од лицата биле Американци, Шпанци, Холанѓани и лица со неспецифицирана националност, соодветно. Останатите шеесет и пет проценти биле Французи; „највредните дописници [во Карипскиот архипелаг] се оние од француските колонии“. Со оглед на фундаментално поефикасната парадигма на [[Бурбонци|Бурбонската монархија]] за Со оглед на фундаментално поефикасната парадигма на меѓуконтинентален трансфер на растенија, француските карипски острови „поседувале многу повеќе“ егзотична храна, ботанички „потребни работи и животни удобности“, кои Андерсон се обидел да ги увезе за својата градина во Сент Винсент. Неговиот ''извештај'' покажува дека, без соодветна британска поддршка за колонијалната ботаника, управникот бил принуден да бара француски контакти од Сан Доманг., [[Гваделуп|Гвадалупе]], [[Мартиник]], [[Света Луција]] и [[Француска Гвајана]] за ретки растителни видови. <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|last=Anderson|first=Alexander|year=1807|location=Glasgow|pages=38|language=English}}</ref> Меѓу најзначајните француски дописници на Андерсон биле маркизот де Бује, Франсоа Клод Амур де Шариол, и Жан-Батист Виктор Иг. Во 1802 година, Андерсон му испратил на Иг „неколку кутии со растенија за кои сметал дека не се наоѓаат во Кајена“, во замена за вистинскиот морско оревче.. <ref>{{Наведено списание|last=Anderson|first=Alexander|date=1803|title=Alexander Anderson to Charles Taylor, July 28.1802|journal=Papers in Colonies and Trade|volume=21|pages=438–439}}</ref> == Карипски истражувања == Андерсон многу патувал за време на неговиот престој на Сент Винсент. Со оглед на јужната локација на островот и ограничувањата наметнати на странските посетители од страна на шпанските гувернери во Јужна Америка, тој периодично започнувал експедиции во колониите [[Тринидад]] и Холандска Гвајана, вклучувајќи ги Бербис, Демерари и Есекибо. Значајни патувања до последните две колонии биле преземени во 1791 година, кога Андерсон патувал со својот ботанички асистент '''Вилијам Локхед''' со мала едрилица за да ги проучи нивните растенија; колониите „биле многу малку посетувани од природонаучници“, а нивните „внатрешни делови“ генерално се сметале за непробојни.. <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|last=Anderson|first=Alexander|year=1807|location=Glasgow|pages=32|language=English}}</ref> Андерсон пристигнал на Барбадос на 6 март за да собере информации за навигацијата долж „нискиот и опасен брег“ на Гвајана, пред да стигне до устието на реката Демерари на 19 март. Според неговиот ''опис'', тој се сретнал со „голем број од најубавите и ретки грмушки, како и тревни растенија што не се наоѓаат никаде на друго место“. До јуни, Андерсон и Локхед се вратиле на устието, каде што подоцна стапиле во контакт со внукот на холандскиот анатомист '''Бернхард Зигфрид Албинус''' и со г. Камингс, неидентификуван „Шкотланѓанец по раѓање“. Тие се вратиле во Сент Винсент со голем број нови растенија, со што ги надминале „најоптимистичките очекувања“ на Андерсон.. <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Topographical and Geographical Situation of His Majesty's Botanical Garden of St. Vincent|last=Anderson|first=Alexander|year=1807|location=Glasgow|pages=37|language=English}}</ref> Комуникации до [[Кралско друштво|Кралското друштво]] покажуваат дека Андерсон, исто така, отишол на екскурзија во Тринидад во 1789 година со намера да истражи битуминозно езеро тогаш познато како „Ла Бреј“ или „Катранско езеро“. <ref>{{Наведено списание|last=Anderson|first=Alexander|date=1789|title=An account of a bitumen lake or plain in the island of Trinidad. By Mr. Alexander Anderson; communicated by Sir Joseph Banks, Bart. P. R. S.|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|volume=79|pages=65–70}}</ref> Неговиот извештај бил прочитан во Лондон на 19 февруари. Пет години претходно, Андерсон го извршил првото забележано искачување на Морн Гару, планина на Сент Винсент. Неговиот опис на вулканот и врвот исто така бил објавен во ''Филозофските трансакции'' на Кралското друштво во 1784 година, а експедицијата наводно била овозможена благодарение на гостопримството на неидентификуван Французин по име „Господин Гаско“.. <ref>{{Наведено списание|last=Anderson|first=Alexander|date=1784|title=An Account of Morne Garou, a Mountain in the Island of St. Vincent, with a Description of the Volcano on its Summit|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|volume=75|pages=19–30}}</ref> Според Лансдаун Гилдинг, за време на оваа експедиција Андерсон го открил кратерот Морн [[Суфриер (Свети Винцент)|Суфриер]] . <ref>{{Наведена книга|title=An Account of the Botanic Garden in the Island of St. Vincent: From its First Establishment to the Present Time|last=Guilding|first=Lansdown|year=1825|location=Glasgow|pages=6|language=English}}</ref> Пред неговото назначување за началник на Ботаничката градина во Сент Винсент, Андерсон поминал неколку месеци во Гренада пред да добие дозвола од генералот Метјуз да го посети островот [[Доминика]] . Тој претходно водеше експедиции на островот [[Света Луција]] и презеде патување до Шпанскиот брод на фрегата од класата Сибил со помош на генералот Корнелиус Кајлер . == Лекови и фармакопеја == Многу од растенијата и семињата што Андерсон ги добивал преку своите странски дописници се сметале за фармаколошки значајни. Историчарите покажале дека длабоките еколошки нарушувања предизвикани од масовното одгледување шеќерна трска до XVIII век создале демографски катастрофални услови за појава и ширење на различни карипски „трески“.. <ref>{{Наведена книга|title=Mosquito Empires: Ecology and War in the Greater Caribbean, 1620 - 1914|last=McNeill|first=J. R.|publisher=Cambridge|year=2010|location=Cambridge|pages=14–55|language=English}}</ref> Во Сент Винсент, високите стапки на смртност генерално се припишуваат на [[Тропска кожна болест|фрамбезија]], дизентерија, [[маларија]] и [[сипаници]] . <ref>{{Наведено списание|last=Burnard|first=T.|date=1999|title=The Countrie Continues Sicklie": White Mortality in Jamaica, 1655 – 1780|journal=Social History of Medicine|volume=12/1|pages=55–59}}</ref> Во писмо од 16 февруари 1785 година, претходникот на Андерсон, д-р '''Џорџ Јанг''', му пишал на '''генералот Роберт Мелвил''', изразувајќи ја својата загриженост за британските војници, за кои се велело дека умираат со „стапка од два спрема еден“ во текот на нивните први четири години на островот, додека децата – „речиси сите на возраст од три години и помлади“ – биле особено ранливи на „сигурно уништување во Западните Инди“. Во потрагата по профилактички лекови и третмани, Андерсон експериментирал со билни лекови во Сент Винсент, а подоцна го создал својот ''Hortus St. Vincentii'' : <ref>{{Наведено списание|last=Howard|first=Richard|date=1800|title=Eighteenth Century West Indian Pharmaceuticals|journal=Harvard Papers in Botany|volume=1|pages=69–91}}</ref> список на растенија што тогаш се одгледувале во Градината, за кои верувал дека се медицински ефикасни против болести како што се „ водена треска “, [[Дерматофитоза|рингворм]] и [[ревматизам]] . Многу од овие растителни видови биле испратени во Андерсон од француски ботаничари во [[Кајена|Кајен]], но други биле добиени од поробеното население на островот.<templatestyles src="Botanist/styles.css" />{{Ботаничар|A.Anderson|Anderson, Alexander}} == Референци == {{Наводи}} === Референци === # Ричард Алден Хауард (1996). ''Ботаничката градина во Сент Винсент – раните години''. PDF. Архивирана верзија од 1 август 2010 година. Пристапено на 8 февруари 2011 година. # Хенриета Листон (1800). „Заминување од Соединетите Американски Држави и патување низ Западните Инди“. ''Дневник на Хенриета Листон'': 38–40. # „Ботаничката градина во Сент Винсент“. Кралски колеџ Лондон. Пристапено на 15 јануари 2021 година. # Чарлс Д. Вотерстон и А. Мекмилан Ширер (јули 2006). ''Поранешни членови на Кралското друштво на Единбург 1783–2002: биографски индекс''. Том I. Единбург: Кралско друштво на Единбург. <nowiki>ISBN 978-0-902198-84-5</nowiki>. Архивирана верзија од 4 октомври 2006 година. Пристапено на 8 февруари 2011 година. # „Александар Андерсон“. ''Историја на членството во Американското филозофско друштво''. Американско филозофско друштво. Пристапено на 16 декември 2020 година. # Андерсон, Александар (1807). ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент''. Архива на Линеевото друштво во Лондон. стр. 41. MS/605. # Гилдинг, Лансдаун (1825). ''Опис на Ботаничката градина на островот Сент Винсент, од нејзиното основање до денес''. Глазгов. стр. 15. # Листон, Хенриета (1800–1801). „Дневник од Соединетите Американски Држави до Западните Инди“. ''Дневник на Хенриета Листон'', Национална библиотека на Шкотска: 38. # Андерсон, Александар (1807). ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент''. Глазгов: Архива на Линеевото друштво во Лондон. стр. 24. # Адаир, Роберт (1785). „Роберт Адаир до Александар Андерсон“. ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент'': 20. # Андерсон, Александар (1807). ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент''. Глазгов. стр. 11–12. # Андерсон, Александар (1807). ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент''. Глазгов. стр. 30–31. # Андерсон, Александар (26 јули 1790). „Александар Андерсон до Бенџамин Вон“. Библиотека на Конгресот. Архивирана верзија од 2 декември 2021 година. # Томас Џеферсон до Бенџамин Вон, 21 септември 1790 година, WLC, TJP, 1/012. # Андерсон, Александар (1807). ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент''. Глазгов. стр. 31. # Гилдинг, Лансдаун (1825). ''Опис на Ботаничката градина на островот Сент Винсент, од нејзиното основање до денес''. Глазгов. стр. 10. # Андерсон, Александар (1807). ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент''. Глазгов. стр. 38. # Андерсон, Александар (1803). „Александар Андерсон до Чарлс Тејлор, 28 јули 1802 година“. ''Документи за колониите и трговијата''. '''21''': 438–439. # Андерсон, Александар (1807). ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент''. Глазгов. стр. 32. # Андерсон, Александар (1807). ''Опис на топографската и географската положба на Ботаничката градина на Неговото Височество во Сент Винсент''. Глазгов. стр. 37. # Андерсон, Александар (1789). „Опис на езеро или рамнина со битумен на островот Тринидад. Од г. Александар Андерсон; соопштено од сер Џозеф Бенкс, бт., претседател на Кралското друштво“. ''Филозофски трансакции на Кралското друштво''. '''79''': 65–70. # Андерсон, Александар (1784). „Опис на Морн Гару, планина на островот Сент Винсент, со опис на вулканот на нејзиниот врв“. ''Филозофски трансакции на Кралското друштво''. '''75''': 19–30. # Гилдинг, Лансдаун (1825). ''Опис на Ботаничката градина на островот Сент Винсент: од нејзиното основање до денес''. Глазгов. стр. 6. # Мекнил, Џ. Р. (2010). ''Комаречките империи: екологија и војна во пошироките Кариби, 1620–1914''. Кембриџ: Кембриџ. стр. 14–55. # Барнард, Т. (1999). „Земјата продолжува да биде болна: смртноста на белото население на Јамајка, 1655–1780“. ''Social History of Medicine''. '''12/1''': 55–59. # Џонсон, Џорџ В. ''The Cottage Gardener, and Country Gentleman’s Companion: Volume IX'' (Лондон, 1853). „Д-р Џорџ Јанг до генерал Мелвил“, стр. 417. # Хауард, Ричард (1800). „Фармацевтски препарати во Западните Инди во XVIII век“. ''Harvard Papers in Botany''. '''1''': 69–91. # ''International Plant Names Index'' (Меѓународен индекс на имиња на растенијата). ''A.Anderson''. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво на Единбург]] [[Категорија:Починати во 1811 година]] [[Категорија:Родени во 1748 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] spa0ef6mj44rnxuh8leor5tgvidlalf Ахмад Гахреман 0 1402872 5630897 5629529 2026-09-22T06:03:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630897 wikitext text/x-wiki '''Ахмад Гахреман''' (احمد قهرمان, на [[Персиски јазик|персиски]]; 1928 во Бабол - 7 ноември 2008 г., во [[Техеран]]) — [[Ирански народи|ирански]] [[Ботаника|ботаничар]] и [[професор]] на Универзитетот во Техеран. Авторска кратенка е '''Ghahr.''' што се користи за овој истражувач. == Надворешни врски == * [http://floraofiran.net Флора на Иран] * [http://www.flora-iran.com/ghahreman/index.html Биографија на д-р Ахмад Гахреман] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122190001/http://flora-iran.com/ghahreman/index.html |date=2012-01-22 }} * [http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=6833/ Тебијан] * [https://web.archive.org/web/20110713061056/http://www2.irna.com/en/news/view/line-9/8612150067152556.htm/ ИРНА] * [http://jangalhayeshomal.persianblog.ir/post/68/ Блогот „Северни џунгли“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090630143551/http://jangalhayeshomal.persianblog.ir/post/68/|date=2009-06-30}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гахреман, Ахмад}} [[Категорија:Починати во 2008 година]] [[Категорија:Родени во 1928 година]] [[Категорија:Ирански ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] pu87ct7qa3mdl3v9y5yuuy4ypyx3t0t 5630914 5630897 2026-09-22T07:45:00Z BosaFi 115936 5630914 wikitext text/x-wiki '''Ахмад Гахреман''' (احمد قهرمان, на [[Персиски јазик|персиски]]; 1928 во Бабол - 7 ноември 2008 г., во [[Техеран]]) — [[Ирански народи|ирански]] [[Ботаника|ботаничар]] и [[професор]] на Универзитетот во Техеран. {{botanist|Ghahr.|inline=yes}} == Надворешни врски == * [http://floraofiran.net Флора на Иран] * [http://www.flora-iran.com/ghahreman/index.html Биографија на д-р Ахмад Гахреман] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120122190001/http://flora-iran.com/ghahreman/index.html |date=2012-01-22 }} * [http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=6833/ Тебијан] * [https://web.archive.org/web/20110713061056/http://www2.irna.com/en/news/view/line-9/8612150067152556.htm/ ИРНА] * [http://jangalhayeshomal.persianblog.ir/post/68/ Блогот „Северни џунгли“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090630143551/http://jangalhayeshomal.persianblog.ir/post/68/|date=2009-06-30}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гахреман, Ахмад}} [[Категорија:Починати во 2008 година]] [[Категорија:Родени во 1928 година]] [[Категорија:Ирански ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 6cd8csafzz0d6kkvmn0tlbutu370gde Беван Бурчел 0 1402878 5630947 5627282 2026-09-22T09:28:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630947 wikitext text/x-wiki   '''Беван Џон Бурчел''' (роден 1951) е австралиски [[Ботаника|ботаничар]]. Дипломирал на Универзитет во Западна Австралија и докторирал по [[биохемија]] во 1982 година. Во 1988 година, тој започнал да работи на лупини како земјоделска култура, прво како истражувачки службеник а подоцна како виш одгледувач на лупини во Министерство за земјоделство на Западна Австралија. Тој користел молекуларни маркери, особено маркери за отпорност на болести, во програми за размножување<ref name="UWA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.socrates.uwa.edu.au/Staff/StaffProfile.aspx?Person=BevanBuirchell&tab=publications|title=Dr Bevan Buirchell|publisher=University of Western Australia|accessdate=2 March 2016}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и бил дел од тим кој означил 9.000 локации на геномот на лупин.<ref name="ABC">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2011-11-22/wa-scientists-map-lupin-genetic-code/6035308|title=WA scientists map lupin genetic code|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=2 March 2016}}</ref> Тој бил коавтор на трудови на тема лупини,<ref name="lupin">{{Наведена мрежна страница|url=https://sites.google.com/site/bevanbuirchell/home|title=Bevan Buirchell - Wise owl Consulting|publisher=Google Sites|accessdate=20 January 2020}}</ref> книга за [[орхидеи]] од Западна Австралија<ref name="NLA">{{Наведена мрежна страница|url=http://trove.nla.gov.au/version/21101190|title=Orchids of Western Australia : cultivation and natural history|publisher=National Library of Australia|accessdate=2 March 2016}}</ref> и ''теренски водич за еремофили од Западна Австралија''.<ref name="NLA(2)">{{Наведена мрежна страница|url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/5364516|title=A field guide to the eremophilas of Western Australia / Andrew Brown and Bevan Buirchell|publisher=National Library of Australia|accessdate=3 March 2016}}</ref>{{Ботаничар|Buirchell|Buirchell, Bevan}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1951 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] tmcovbrxnfze9o1qc5x0rdlh0sft33w Карл Андреас Гејер 0 1402889 5630913 5629537 2026-09-22T07:44:41Z BosaFi 115936 5630913 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Карл Андреас Гејер<br/> Karl Andreas Geyer|native_name=|native_name_lang=|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=1809|birth_place=|death_date=1853|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=[[ботаника]]|workplaces=|patrons=|alma_mater=|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=Geyer|author_abbrev_zoo=|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}}'''Карл Андреас Гејер''' (30 ноември 1809 - 21 ноември 1853) ― германски [[Ботаника|ботаничар]] кој бил роден во [[Дрезден]]. == Биографија == Како тинејџер работел како градинар-чирак во [[Цабелтиц]], а во 1830 година станал асистент во ботаничките градини во Дрезден. Од 1835 до 1844 година тој извршил ботанички студии на неколку експедиции во САД. Во периодот 1838 - 1840 година работел како ботаничар во Горниот Среден Запад за [[Географ|географот]] [[Џозеф Николет]] (1786 - 1843), а во периодот 1841 - 1842 година собирал растенија во [[Илиноис]], [[Мисури]] и територијата на [[Ајова]] за ботаничарот [[Џорџ Енгелман]] (1809 - 1884).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=729824512|title=[United States, Nicollet's expedition 1842]: IndExs ExsiccataID=729824512|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=2 August 2024}}</ref> Потоа му се придружил на истражувачот [[Вилијам Драмонд Стјуарт]] (1795 – 1871) на експедиција низ денешните држави [[Небраска]] и [[Вајоминг]]. На крајот, Гејер се разделил од Стјуарт и извршил обемни ботанички истражувања во она што подоцна ќе биде познато како територијата [[Орегон]]. Примероците од растенија што Гејер ги собрал во 1843-1844 година требало да му бидат испратени на Џорџ Енгелман во замена Енгелман да ги плати поголемиот дел од трошоците за опремување на Гејер за патувањето.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Montana's pioneer botanists: exploring the mountains and prairies|last=Cox|first=Thomas R.|date=2017|publisher=Montana Native Plant Society|isbn=9780692836903|editor-last=Potter|editor-first=Rachel|pages=17–25}}</ref> Сепак, Гејер го напуштил западниот брег на Соединетите Американски Држави со брод, и отпловил кон Англија, доставувајќи ги примероците од растенијата до [[Вилијам Џексон Хукер|Вилијам Џ. Хукер]] во Кју.<ref name=":0" /> Во 1845 година се вратил во [[Германија]], каде што купил земјиште во [[Мајсен]] и отворил расадник. Во подоцнежните години од својот живот, тој бил уредник на хортикултурно списание. Има голем број растителни видови именувани по него, вклучувајќи ги ''[[Allium geyeri]]'' и ''[[Euphorbia geyeri]]''. Неговата ботаничка колекција од речиси десет илјади примероци ја презеле [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. [[File:Tshimakain_Mission,_1843.jpg|алт=Landscape drawing of a western mission with buildings, trees, and livestock|мини| Мисијата Чимакаин (во денешна држава Вашингтон, САД) нацртана од Карл А. Гејер во 1843 година .]] {{botanist|Geyer|inline=yes}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080514110908/http://www.mnnps.org/Final%20Newsletters/8_3_Spring_1989.pdf|date=May 14, 2008}} (биографија на Карл Андреас Гејер) * [http://www.stolaf.edu/academics/nicollet/ Веб-страница на проектот Николет] (дневници и примероци од растенија собрани од Гејер во 1838 и 1839 година). * [https://www.npwrc.usgs.gov/resource/habitat/presettl/expedit/geyer.htm Истражувачки центар за диви животни во Северна Прерија] преднаселување, Див свет и живеалиште на Монтана: Преглед {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гејер, Карл Андреас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1809 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Германски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ofdtgbdo5s0xyioe3l0dezg0h3u4lw2 Томас Хенри Керни 0 1403022 5630698 5627772 2026-09-21T12:45:27Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260920sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5630698 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=|image=Томас Х. Керни.jpg|image_size=|caption=|birth_date={{датум на раѓање|1874|06|27}}|birth_place=[[Синсинати, Охајо]]|death_date={{возраст за време на смрт|1956|10|19|1874|06|27}}|death_place=[[Сан Франциско, Калифорнија]]|residence=|citizenship=|fields=[[Ботаника]], [[Земјоделство]]|workplaces=[[Министерство за земјоделије на САД]], [[Калифорниска академија на науките]]|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|signature=<!--(filename only)-->|footnotes=}} '''Томас Хенри Кирни''' (27 јуни 1874 - 19 октомври 1956) - американски [[Ботаника|ботаничар]] и агроном познат по својата работа на одгледување [[памук]] и урми, таксономија на растенијата и истражување на флората во [[Аризона]]. Кирни роден бил на 27 јуни 1874 година во [[Синсинати]], [[Охајо]].<ref name="WBFC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pwrc.usgs.gov/resshow/perry/bios/kearneythomas.htm|title=Thomas Henry Kearney|work=Washington Biologists' Field Club|publisher=[[Patuxent Wildlife Research Center]]|accessdate=10 February 2014}}</ref> Во 1889 година се запишал на Универзитетот на Тенеси<ref name="WBFC" /> и почнал да работи за [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на САД]] во 1894 година, каде работел во следните 50 години.<ref name="Daniel2008">{{Наведено списание|last=Daniel|first=Thomas F.|title=One Hundred and Fifty Years of Botany at the California Academy of Sciences (1853–2003)|url=http://researcharchive.calacademy.org/research/scipubs/pdfs/v59/proccas_v59_n07.pdf|journal=Proceedings of the California Academy of Sciences|series=4|volume=59|pages=215–305}}</ref> Во 1898, Кирни објавил ревизија на Северноамериканскиот ''Calamagrostis'', опишувајќи 23 нови видови или сорти. Од 1898 до 1900 година, Кирни учествувал во експедицијата Хариман во Алјаска. На почетокот на 1900-тите, Кирни патувал низ Северна Африка за да проучува култури како што се урми и памук во суви и алкални почви и започнал децениски период на истражување на одгледувањето памук во [[Аризона]]. Кирни бил претседател на [[Botanical Society of Washington|Ботаничкото друштво на Вашингтон]] во 1917 година.<ref name="Botanical Society of Washington">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botsoc.org/BSWPresidents.pdf|title=Presidents of the Botanical Society of Washington|publisher=Botanical Society of Washington|accessdate=10 February 2014}}</ref> Тој исто така од 1920 до 1944 година ја проучувал таксономијата и дистрибуцијата на растенијата во Аризона. Главен соработник во овој период му бил Роберт Хибс Пиблс, помлад колега на Кирни на одделот, со кого Кирни објавил многу трудови за генетика на памук и таксономија на растенијата. Придонесите на Кирни и Пиблс во науката за памук признати се како „меѓу најистакнатите на сите времиња“.<ref name="Benson1961">{{Наведено списание|last=Benson|first=L.|date=21 April 1961|title=Review: Arizona Flora. Thomas H. Kearney, Robert H. Peebles, and collaborators. Second edition with supplement by John Thomas Howell, Elizabeth McClintock, and collaborators|url=https://archive.org/details/sim_science_1961-04-21_133_3460/page/1245|journal=Science|volume=133|issue=3460|pages=1245–1246|doi=10.1126/science.133.3460.1245-b}}</ref>По Керни е именувано реткото растение од Аризона ''Amsonia kearneyana'' (попознато како Кирниева сина ѕвезда).<ref name="Woodson1928">{{Наведено списание|last=Woodson, Jr.|first=Robert E.|year=1928|title=Studies in the Apocynaceae. III. A Monograph of the Genus ''Amsonia''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/54273#page/429/mode/1up|journal=[[Annals of the Missouri Botanical Garden]]|volume=15|issue=4|pages=379–434|doi=10.2307/2394022|jstor=2394022}}</ref> Родот ''Kearnemalvastrum'' ( [[Слезови|Malvaceae]] ), кој содржи два вида во Латинска Америка, по неговата смрт е именуван во негова чест.<ref>{{Наведено списание|last=Bates|first=David M.|year=1967|title=''Kearnemalvastrum'', a new genus of Malvaceae|journal=Brittonia|volume=19|pages=227–236|doi=10.2307/2805772|jstor=2805772}}</ref><ref name="Quattrocchi1999">{{Наведена книга|title=CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology|last=Quattrocchi|first=Umberto|date=23 November 1999|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-8493-2676-9|page=1357|chapter=''Kearnemalvastrum'' Bates Malvaceae|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6YIJqE3Qep0C&pg=PA1357}}</ref> Кирни се пензионирал од Министерството за земјоделство во 1944 година, по што се преселил во [[Сан Франциско|Сан Франциско, Калифорнија]] каде станал научен соработник во Калифорниската академија на науките, каде што со Пиблс ги продолжил своите таксономски студии. Тој и Пиблс во 1951 година го објавиле своето прво списание ''„Аризона флора“'', сеопфатен водич за растенијата во државата кој останува стандарден навод половина век подоцна.<ref name="Benson1961" /><ref name="UofA">{{Наведена мрежна страница|url=http://ag.arizona.edu/herbarium/resources/books/floristic_az|title=Arizona Floras and Floristic works|publisher=University of Arizona Herbarium|accessdate=15 May 2014}}</ref><ref name="Lewis1961">{{Наведено списание|last=H. Lewis|year=1961|title=Book Review:Arizona Flora. by Thomas H. Kearney; Robert H. Peebles|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1961-12_36_4/page/289|journal=The Quarterly Review of Biology|volume=36|pages=289|doi=10.1086/403512|jstor=2816685}}</ref> Кирни именуван бил за почесен кустос и бил предмет на биографии и статии во знак на почит од неговите колеги.<ref name="Daniel2008" /> Во август 1956 година Кирни го добил Сертификатот за заслуги од [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка.]] На 19 октомври 1956 година, на 82-годишна возраст, Кирни починал во Сан Франциско.<ref name="WBFC" /> Во 1967 година, ботаничарот Дејвид Мартин Бејтс објавил род [[Скриеносеменици|цветни растенија]] (кои припаѓаат на семејството [[Слезови|Malvaceae]]), од [[Средна Америка|Централна Америка]] како ''Kearnemalvastrum'', во чест на Керни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:294712-2|title=''Kearnemalvastrum'' D.M.Bates {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=16 May 2021}}</ref> == Избрани дела == * Кирни, Томас Х. (1898). Ревизија на северноамериканскиот вид ''Calamagrostis'' . Во: Студии за американските треви. Билтен 11, Министерство за земјоделство на САД. * Кирни, Томас Х. (1935). Северноамериканскиот вид на подродот ''Sphaeralcea,'' ''Eusphaeralcea'' . Беркли, Калифорнија: Универзитетска издавачка куќа на Калифорнија. * Кирни, Томас Х. и Роберт Х. Пиблс. (1942). Цветни растенија и папрати од Аризона. Вашингтон, ДЦ: Министерство за земјоделство на САД. * Кирни, Т. Х и РХ Пиблс. 1960 година. Аризона Флора: со додаток од Џон Томас Хауел, Елизабет Меклинток и соработници. Беркли: Универзитетска издавачка куќа во Калифорнија. == Наводи == {{Наводи}} == Дополнително == * {{Наведено списание|last=Wentz|first=W. Alan.|year=1974|title=The herbarium and type specimens of Thomas Henry Kearney, Jr. from 1890-1901.|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/149754/1/tax02826.pdf|journal=Taxon|volume=23|issue=2/3|pages=357–363|doi=10.2307/1218719|jstor=1218719|hdl-access=free}} [[Категорија:Починати во 1956 година]] [[Категорија:Родени во 1874 година]] [[Категорија:Американски агрономи]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Статии со hCards]] 9a0cwi6huyv5455nh02deikkcfsm1y0 Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники 4 1403224 5630935 5629160 2026-09-22T09:07:42Z Jtasevski123 69538 /* Список на натпреварувачи */ 5630935 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:VanGogh 1887 Selbstbildnis.jpg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки натпревари.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачки натпревар на тема<br>„Сликарски правци и техники“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''''од 17 септември до 16 октомври 2026 година'''''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Уредувачки натпревар на тема „Сликарски правци и техники“''' — проект на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и [[Википедија на македонски јазик]], кој има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „сликарски правци и техники“. Натпреварот почнува на '''17 септември 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''16 октомври 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''[[#Список на натпреварувачи|пријавете се подолу]]''' (со напатствија). == Основни информации == === Правила за учество === На натпреварот може да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик освен членовите на оценувачкиот одбор, а за најдобрите учесници се обезбедени '''[[Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники#Награди|награди]]'''. Главна тема на натпреварот е сликарските правци и техники, и сите статии поврзани со неа ќе бидат признаени и бодувани. Темата вклучува статии за сликарските правци и техниките. Учесниците можат да создаваат нови или да подобруваат постоечки статии, а бодувањето ќе се врши во поглед на додадената количина нов материјал и и севкупното средување на постоечката статија. Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. Статиите напишани со помош на бот нема да бидат признаени, но дозволено е да се користи алатката за превод '''доколку автоматски преведената содржина рачно е подобрена од страна на учесникот'''. При уредување на натпреварот или по неговото завршување, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Доколку не се направи тоа, тие статиите не се оценуваат и не влегуваат во бодувањето за наградите. === Оценување === Статиите ќе ги прегледува Оценувачки одбор којшто ќе биде составен од тројца википедијанци кои не можат да учествуваат на натпреварот. Оценувачкиот одбор ќе ја донесе конечната одлука за победникот. Членовите на оценувачкиот одбор ќе ги прегледаат сите статии и секоја ќе ја бодуваат поединечно со бодови од 1 до 10. Член на Оценувачкиот одбор може да даде и оцена 0 доколку смета дека статијата воопшто не ги задоволува условите на натпреварот (на пример, да има различна тема од зададената). Оцена 0 автоматски ќе биде доделена во следните случаи: * утврдено е дека статијата е создадена со помош на алатката за превод без учесникот да вложи напори за нејзино средување; * статијата содржи зборови коишто се напишани на странски јазик и со странско писмо, а се јавуваат во текстот, инфокутијата или категориите ('''Внимание:''' Наводите се оставаат во првобитниот облик и не се преведуваат.); и * статијата содржи неразбирливи реченици коишто немаат смисла во македонскиот јазик. === Рангирање === Рангирањето на учесниците ќе биде извршено врз основа на доделените бодови од страна на Оценувачкиот одбор. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. == Список на натпреварувачи == :[[Податотека:Notepad icon wide.svg|20п]] '''''[[/евиденција|Евиденција]]''''' Додајте го своето '''име''' доколку сакате да учествувате, користејќи тараба и четири тилди. Воедно, пријавете и на страницата „Евиденција“ наведена погоре, каде што ќе создадете и своја лична страница за следење на Вашите придонеси. #[[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] #[[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] == Членови на Оценувачкиот одбор == # [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] (О1) # [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] (О2) # [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] (О3) * Станете член на Оценувачкиот одбор за следните уредувачки натпревари, преку испраќање порака на корисникот [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]]. == Материјали за користење == За сликарските правци и техники можета да ги користите следните предлошки, списоци и категории од Википедија на македонски и англиски јазик: * [[Предлошка:Западни уметнички движења|Западни уметнички движења]] * [[:en:Template:Western art movements|Western art movements]] * [[:en:Category:Painting techniques|Painting techniques]] * [[:en:List of art techniques|List of art techniques]] == Награди == Наградите за овој ќе бидат вредносни купони. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на уредувачкиот натпревар во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. На натпреварот ќе се доделат три награди за најплодотворниот тројца уредници, кои ќе бидат прогласени по оценувањето на статиите од страна на Оценувачкиот одбор Награда ќе биде доделена и за најдобрата статија, која исто така ќе биде прогласена од страна на Оценувачкиот одбор Награда ќе биде доделена и за најплодотворниот нов учесник, односно корисник кој претходно не учествувал на уредувачките натпревари. '''Важно:''' За да се освои било која награда за плодотворност, потребно е да се создадат или подобрат најмалку '''25 статии''' оценети со просечна оценка од најмалку '''2,0''' од страна на странски сликари во Македонија на Оценувачкиот одбор. '''Посебно изненадување:''' Сите учесници во натпреварот коишто ќе уредат најмалку '''10 статии''' со просечна оценка од најмалку '''2,0''' ќе добијат посебно изненадување доколку во натпреварот вкупно бидат уредени '''најмалку 300 статии'''. === I награда === Вредносен купон во вредност од 12.000 денари. === II награда === Вредносен купон во вредност од 6.000 денари. === III награда === Вредносен купон во вредност од 3.000 денари. === Награда за најдобра статија === Вредносен купон во вредност од 5.000 денари. === Награда за најдобар нов учесник === Вредносен купон во вредност од 2.000 денари. == Резултати == Списокот на оценети статии е достапен на страницата со [[/евиденција|евиденција]], а број на уредени статии и број на учесници на страницата со [[Википедија:Уредувачки натпревари 2026/Статистика|статистика]]. Во табелата во продолжение се рангирани учесниците врз основа на збирниот резултат на оценките доделени од страна на членовите на Оценувачкиот одбор. Во случај на еднаков број бодови, критериум за рангирање е висината на просечната оценка на најдобро оценетата статија на учесникот. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники| ]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] sfhtifisr6ocz0x7nhad80mqdja2ive Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники/евиденција 4 1403232 5630934 5629159 2026-09-22T09:07:09Z Jtasevski123 69538 /* Пријавени */ 5630934 wikitext text/x-wiki На оваа страница се наоѓа подробната евиденција на напишаните статии, заедно со оцените на жирито. == Вклучување во натпреварот == Ако сакате да учествувате во натпреварот, најпрвин создадете страница, така што ќе го внесете вашето корисничко име во полето за внес на текстот и ќе стиснете на копчето. Откако ќе ја направите страницата, додајте се на дното на списокот на учесници. <inputbox> type=create default=Корисничко име preload=Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники/евиденција/пример prefix=Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники/евиденција/ buttonlabel=Направете своја страница за евиденција </inputbox> * <nowiki>{{:ВП:УНЗ|}}</nowiki> — по „|“ внесете го Вашето корисничко име * <nowiki>{{:ВП:УНС|}}</nowiki> — по „|“ внесувајте ги статиите кои сте ги направиле за натпреварот, една по друга * <nowiki>{{:ВП:УНК}}</nowiki> — предлошка за крај == Учесници == Новите учесници одат на дното. Додајте се себеси како <nowiki>{{/Корисничко име}}</nowiki> каде „корисничко име“ е вашето корисничко име со кое сте пријавени на Википедија на македонски јазик. === Пријавени === {{/Тиверополник}} {{/Lili Arsova}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники|+Евиденција]] 41fl7qz5r9bziuaatdd7gnlmu6614lk Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники/евиденција/Тиверополник 4 1403359 5630984 5629904 2026-09-22T10:18:21Z Тиверополник 1815 5630984 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Тиверополник}} {{:ВП:УНС|Ранохристијанска уметност и архитектура||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Коптска уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Италијанско ренесансно сликарство||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Северен маниризам||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Германска уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Каролиншка уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Отонска уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Средновековна уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Етиопска уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Уметност од периодот на преселбата на народите||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Англосаксонска уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Хунска уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Островска уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Визиготска уметност и архитектура||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Дарителски портрет||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Викиншка уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Итало-византиска уметност||||нова статија}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники|Тиверополник]] qkj8g3hf4mf8sd9imnxauetqr6aoczf Џон Иган (фудбалер 1992) 0 1403388 5630713 5629557 2026-09-21T14:25:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630713 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Иган | image = [[File:John Egan, Gillingham FC footballer, November 2014.jpg|200px]] | fullname = Џон Патрик Иган | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|10|20}} | cityofbirth = [[Корк]] | countryofbirth = [[Ирска]] | height = {{height|m=1.85}} | nationality = {{flagsport|IRL}} [[Ирска]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Hull City}} | clubnumber = 15 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Гринвуд | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sunderland}} | years1 = 2011-2014 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Sunderland}} | years2 = 2012 |caps2 = 1 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years3 = 2012 |caps3 = 1 |goals3 = 0 |clubs3 = →{{Fb team Sheffield United}} | years4 = 2012 |caps4 = 4 |goals4 = 0 |clubs4 = →{{Fb team Bradford City}} | years5 = 2014 |caps5 = 13 |goals5 = 1 |clubs5 = →{{Fb team Southend United}} | years6 = 2014-2016 |caps6 = 81 |goals6 = 10 |clubs6 = {{Fb team Gillingham}} | years7 = 2016-2018 |caps7 = 67 |goals7 = 6 |clubs7 = {{Fb team Brentford}} | years8 = 2018-2024 |caps8 = 208 |goals8 = 7 |clubs8 = {{Fb team Sheffield United}} | years9 = 2024-2025 |caps9 = 7 |goals9 = 0 |clubs9 = {{Fb team Burnley}} | years10 = 2025- |caps10 = 54 |goals10 = 3 |clubs10 = {{Fb team Hull City}} | nationalyears1 = ???? |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 17 години|Ирска 17]] | nationalyears2 = 2010-2011 |nationalcaps2 = 10 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 19 години|Ирска 19]] | nationalyears3 = 2012-2014 |nationalcaps3 = 6 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска под 21 година|Ирска 21]] | nationalyears4 = 2017- |nationalcaps4 = 38 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|IRL}} [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]] }} '''Џон Патрик Иган''' (роден на [[20 октомври]] [[1992]] година, во [[Корк]]) — [[Ирска|ирски]] [[фудбал]]ер, {{Football/DF/player}} на {{Fb team (N) Hull City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Ирска|ирската репрезентација]]. ==Биографија== Роден во Корк, Иган потекнува од спортско семејество. Неговиот татко, [[Џон Иган (ирски фудбал)|Џон]], бил професионален играч во [[Ирски фудбал (спорт)|ирски фудбал]].<ref>{{cite web|url=http://www.independent.ie/sport/soccer/irwin-shows-a-touch-of-class-on-u19-debut-2290778.html |title=Irwin shows a touch of class on U-19 debut|publisher=Independent.ie |date= 10 August 2010|accessdate=6 December 2014}}</ref> а неговата мајка, Мери, била фудбалерка и има освоено медал во Лигата на Ирска.<ref>{{cite web|url=http://www.irishexaminer.com/sport/gaa/football/sons-and-their-fathers-131125.html |title=Sons and their fathers|publisher=irishexaminer.com|date= 18 September 2010|accessdate=1 May 2016}}</ref> Тој играл [[хурлинг]] и ирски фудбал,<ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/sport/soccer/john-egan-the-corkman-who-only-ever-wanted-to-play-for-kerry-947394.html |title=John Egan: The Corkman who only ever wanted to play for Kerry...|publisher=irishexaminer.com|date= 31 August 2019|accessdate=31 August 2019}}</ref> пред да ја започне својата фудбалска кариера во екипата на Гринвуд во Тогер. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Сандерленд и позајмици=== Иган ја започнал својата кариера на осумгодишна возраст во екипата на Гринвуд од Корк, каде бил девет години, пред да премине во [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во 2009 година. Во Сандерленд, Иган никогаш не добил шанса во првиот тим и постојано бил позајмуван. Во јануари 2012 година, тој бил позајмен на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]],<ref name="palace loan">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/16430541|title=Crystal Palace sign Egan & Dumbuya; extend Martin stay|website=BBC Sport|date=6 January 2012|accessdate=26 March 2013}}</ref> со кој го имал своето деби во професионалниот фудбал, во натпреварот од третото коло на [[ФА куп 2011-2012|ФА купот]], играјќи ги сите 90 минути во поразот со 1-0 од [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]. Во март 2012 година, Иган му се приклучи на [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] на едномесечна позајмица за да помогне во надминувањето на дефанзивната криза,<ref name="blades loan">{{cite web|url=http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10418~2635629,00.html |title=Blades secure loan double |publisher=Sheffield United Official Web Site |date=6 March 2012 |accessdate=6 March 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701053351/http://origin-www.sufc.co.uk/page/NewsDetail/0%2C%2C10418~2635629%2C00.html |archivedate= 1 July 2015 }}</ref> при што истата вечер дебитирал за ''„Сечилата“'' во поразот од [[ФК Волсол|Волсол]].<ref>{{cite news|url=http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/walsall-2-sheffield-united-3-blades-cut-down-again-to-offer-hope-to-rivals-1-4317729|newspaper=Yorkshire Post|title=Blades cut down again to offer hope to rivals|date=7 March 2012|accessdate=25 March 2013}}</ref> Во јули 2012 година, менаџерот [[Мартин О'Нил]] го повикал Иган во составот на Сандерленд за предсезонската турнеја во [[Јужна Кореја]], каде што тимот учествувал на турнирот Пис куп. Тој влегол во игра како замена за повредениот [[Вес Браун]] во натпреварот за третото место против холандскиот клуб [[ФК Гронинген|Гронинген]], одигрувајќи 50 минути во победата од 3–2. По солидната предсезона, тој добил пофалби од О'Нил и му бил доделен дресот со број 42 за сезоната. На почетокот на ноември 2012 година, откако бил во близина на првиот тим, Иган потпишал тримесечен договор за позајмица со [[АФК Брадфорд Сити|Брадфорд Сити]] за да добие натпреварувачко искуство.<ref name="bradford loan">{{cite web|url=http://www.thetelegraphandargus.co.uk/sport/sportbcfc/10025436.Bradford_City_sign_Egan/|title=Bradford City sign Egan|publisher=Telegraph & Argus|date=3 November 2012|accessdate=4 November 2012}}</ref> Дебитирал за Брадфорд на 6 ноември во натпреварот што завршил 0–0 на домашен терен против [[ФК Честерфилд|Честерфилд]].<ref name="bradford debut">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/20134538|title=Bradford 0–0 Chesterfield|website=BBC Sport|date=6 November 2012|accessdate=7 November 2012}}</ref> Неговата позајмица била прекината две недели подоцна, откако заработил скршеница на ногата,<ref name="bradford injury">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2012/november/egan-injury-update|title=Egan returns to Sunderland|publisher=Sunderland Association Football Club|date=21 November 2012|accessdate=23 November 2012}}</ref> при што се вратил во Сандерленд после четири натпревари за ''„Бантамс“''. Оваа повреда го отстранила од терените една година, но за време на рехабилитацијата, Иган се согласил на едногодишно продолжување на договорот со Сандерленд во март 2013 година.<ref name="new sunderland deal">{{cite web|url=http://www.safc.com/news/team-news/2013/march/contract-boost-for-egan|title=John Egan has put pen to paper on a one-year contract extension|publisher=Sunderland Association Football Club|date=26 March 2013|accessdate=26 March 2013}}</ref> На 27 февруари 2014 година, Иган му се приклучи на клубот од [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]], [[ФК Саутенд Јунајтед|Саутенд Јунајтед]] на итна позајмица.<ref>{{cite web |title=News: John Egan joins from Sunderland |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/270214-john-egan-signs-for-southend-1387148.aspx |work=Southend United FC |date=27 February 2014}}</ref> На 11 март 2014 година, го постигнал неговиот прв гол во кариерата, во ремито 2–2 против [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]], кога со „спектакуларен удар од голема далечина“ го лобувал противничкиот голман.<ref>{{cite news|title=News: Scunthorpe 2 – 2 Southend |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26428778 |website=BBC Sport |date=11 March 2014}}</ref> Подоцна, тој ја освоил наградата „Гол на сезоната“ на Саутенд, а ударот станал сензација на ''„[[YouTube]]“'', со повеќе од 35.000 прегледи. На 28 март 2014 година, Иган ја продолжил својата позајмица до крајот на сезоната,<ref>{{cite web |title=News: Egan extends Southend United loan |url=http://www.southendunited.co.uk/news/article/280314-egan-loan-extended-southend-1451279.aspx |work=Southend United FC |date=28 March 2014}}</ref> завршувајќи ја со 15 настапи и еден гол во дресот на Саутенд. ===Џилингем=== На 3 јули 2014 година, по интересот од неколку клуба од [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], Иган потпишал двегодишен договор со Џилингем откако му истекол договорот со Сандерленд.<ref>{{cite web |title=News: Gillingham FC clinch the signature of former Sunderland defender John Egan on a two year contract |url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |work=Gillingham FC |date=3 July 2014 |accessdate=3 July 2014 |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924022550/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-signs-for-gills-july-3-1714760.aspx |url-status=dead }}</ref> Иган имал фантастична дебитантска сезона со Џилингем, при што одиграл 52 натпревари и постигнал 5 гола. Тој, исто така, ги освоил главните награди за „Играч на годината“ и „Играч на годината на гостински терен“ на клубот, заокружувајќи ја успешната сезона во која тимот го освоил 12-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2014-2015|Лига Еден]].<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|title=John Egan scoops Gillingham FC's Player of the Year Award|website=www.gillinghamfootballclub.com|accessdate=18 June 2016|archivedate=17 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170217134753/http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/john-egan-scoops-gillingham-fcs-player-of-the-year-award-2439034.aspx|url-status=dead}}</ref> Следната сезона, тој продолжил со добрите игри и бил избран во ПФА Тимот на годината во [[Фудбалска лига на Англија Еден 2015-2016|Лига Еден 2015-2016]].<ref name=PFATOTY1516>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36106596 |title=PFA awards: Leicester and Spurs dominate Premier League team |website=BBC Sport |date=21 April 2016 |accessdate=7 May 2018}}</ref> ===Брентфорд=== Иган ја одбил понудата за нов договор од страна на Џилингам на крајот од сезоната 2015–2016 и потпишал за клубот од една дивизија повисоко рангираниот Чемпионшип, [[ФК Брентфорд|Брентфорд]].<ref>{{cite web|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-leaves-gills-95788/|title=John Egan to leave Gillingham after rejecting contract offer|website=Kent Online|date=12 May 2016|accessdate=18 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |title=Brentford sign John Egan on three-year deal |last= |first= |publisher=Brentford F.C. |accessdate=2 July 2016 |archivedate=2 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180802223700/https://www.brentfordfc.com/news/2016/july/john-egan-joins-brentford/ |url-status=dead }}</ref> Тој ги постигнал своите први голови за Брентфорд на 16 август 2016 година, тресејќи ја два пати мрежата на {{Fb team (N) Ipswich Town}} во победата со 2–0.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36994036 |title=Brentford 2–0 Ipswich |website=BBC Sport |date=16 August 2016 |accessdate=17 August 2016}}</ref> Во декември 2016 година, Комитетот за компензација во професионалниот фудбал одлучил дека Брентфорд треба да му плати на Џилингем почетен нето-надомест од 400.000 фунти, дополнителни 25.000 фунти за секои 20 натпревари што ќе ги одигра за Брентфорд, до максимум 80 натпревари, како и 20% од следниот трансфер и надомест од 75.000 фунти во случај Брентфорд да избори промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] во периодот на тригодишниот договор на играчот.<ref>{{cite news|url=http://www.kentonline.co.uk/medway/sport/egan-brentford-gills-fee-tribunal-116924/|title=Tribunal sets transfer fee following John Egan's move from Gillingham to Brentford|newspaper=Kent Online|accessdate=23 January 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.efl.com/news/article/2016/gillingham-and-plymouth-to-receive-compensation-fees-for-transfers-3460083.aspx|title=Gillingham and Plymouth Argyle to receive compensation fees for transfers of John Egan and Curtis Nelson|last=EFL|accessdate=23 January 2017}}</ref> По продажбата на капитенот [[Харли Дин]] во [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]], во август 2017 година, Иган бил назначен за нов капитен на Брентфорд.<ref>{{cite web|url=https://www.getwestlondon.co.uk/sport/football/football-news/brentfords-latest-captain-speaks-out-13604172|title=Brentford's latest captain speaks out on his new role|date=11 September 2017|work=Get West London|accessdate=14 July 2018}}</ref> Во текот на [[ФК Брентфорд сезона 2017–2018|сезоната 2017–2018]], Иган импресионирал, додека Брентфорд забележал 15 натпревари без примен гол и завршил на 9-тото место во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2017-2018|Чемпионшип]].<ref>-{{cite web|url=https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|title=JOHN EGAN: CAPTAIN'S DUTIES|date=17 May 2018|work=Brentford|accessdate=14 July 2018|archivedate=14 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714193250/https://www.brentfordfc.com/news/2018/may/john-egan-captains-duties/|url-status=dead}}</ref> ===Шефилд Јунајтед=== На 19 јули 2018 година, Иган повторно му се приклучил на Шефилд Јунајтед, за кој настапувал кратко на почетокот на својата кариера како позајмен играч од Сандерленд, потпишувајќи четиригодишен договор за необјавена клупска рекордна сума.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44888457 |title=John Egan: Sheffield United sign Brentford defender for a club-record fee |website=BBC Sport |date=19 July 2018 |accessdate=19 July 2018}}</ref> На 18 август, во својот петти натпревар за новиот клуб, го постигнал својот прв гол во дресот на Шефилд Јунајтед во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Norwich City}}.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/45152572|title=Sheffield United 2-1 Norwich City: Billy Sharp scores late winner|website=BBC|date=18 август 2018 |accessdate=16 септември 2026}}</ref> Во својата прва сезона со тимот, тој му помогнал на Шефилд Јунајтед да обезбеди промоција во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], придонесувајќи со 44 настапи и еден гол. Како еден од најчесто користените играчи во претходната сезона од менаџерот [[Крис Вајлдер]], Иган останал важна алка во тимот на Шефилд Јунајтед и во следната сезона. На 10 август 2019 година, го направил своето деби во Премиер лигата, играјќи го целиот натпревар на гости против {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} завршен со резултат 1-1. На 5 јули 2020 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во ремито 1-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Burnley}}. Само три дена подоцна, во следниот натпревар на клубот, Иган повторно бил стрелец постигнувајќи погодок во третата минута од судиското продолжение во драматичната победа со 1-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Wolverhampton}}. Сезоната [[ФК Шефилд Јунајтед сезона 2019-2020|2019-2020]] ја завршил со 36 настапи и 2 гола во [[Премиер лига на Англија 2019-2020|Премиер лигата]], помагајќи им на ''„Сечилата“'' кои биле изненадувањето на првенството да завршат на одличното 9-то место. На 21 август 2020 година, Иган потпишал нов четиригодишен договор со клубот во трајност до јуни 2024. Следниот месец, по одлука на менаџерот Крис Вајлдер, тој бил назначен за капитен на Шефилд Јунајтед. На 2 јануари 2021 година, Иган го одиграл својот 100-ти натпревар за Шефилд Јунајтед, во поразот од 2–0 на гостувањето кај [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{cite news|url=https://www.independent.ie/sport/soccer/premier-league/we-have-to-do-everything-we-can-egan-ready-for-fight-of-his-life-to-stay-in-top-flight/39958644.html|title='We have to do everything we can' - Egan ready for fight of his life to stay in top flight|work=Irish Independent|date=12 January 2021|accessdate=16 September 2026}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Иган одиграл 31 натпревар за Шефилд Јунајтед, кој испаднал од Премиер лигата завршувајќи на последното 20 место. Откако одиграл уште две сезони како капитен и стартер во Чемпионпшип, помагајќи му на клубот да избори нова промоција во Премиер лигата во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2022-2023|сезоната 2022-2023]], Иган бил стартер во првите неколку натпревари на Шефилф Јунајтед во сезоната 2023-2024. Сепак, во натпреварот на гостувањето против {{Fb team (N) West Ham United}} на 30 септември 2023 година, тој се здобил со тешка повреда поради која морал да го пропушти остатокот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.yorkshirepost.co.uk/sport/football/sheffield-united/key-sheffield-united-man-leaves-west-ham-defeat-on-crutches-as-blades-season-lurches-from-bad-to-worse-4355273|title=Key Sheffield United man leaves West Ham defeat on crutches as Blades' season lurches from bad to worse|publisher=The Yorkhire post|date=1 октомври 2023|access-date=16 септември 2026}}</ref> По завршувањето на сезоната 2023-2024, Иган го напуштил клубот по истекот на договорот.<ref>{{cite news|url=https://www.sufc.co.uk/news/2024/july/01/thanks/|title=Thanks|website=[[Sheffield United F.C.]]|date=1 July 2024 |accessdate=1 July 2024}}</ref> ===Барнли и Хал Сити=== Во септември 2024 година, Иган како слободен играч потпишал едногодишен договор со [[ФК Барнли|Барнли]].<ref>{{cite web |title=EGAN IS A CLARET! {{!}} BurnleyFC |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/egan-is-a-claret |accessdate=10 September 2024 |website=www.burnleyfootballclub.com |archive-date=2025-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251204040908/https://burnleyfootballclub.com/content/egan-is-a-claret |url-status=dead }}</ref> Сепак неговиот тамошен престој траел кратко, бидејќи не успеал да се наметне играјќи само 7 натпревари во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшпип]] (претежно како замена) и еден во [[ФА куп 2024-2025|ФА купот]] до јануари 2025 година, кога поради малата минутажа одлучил да го напушти клубот. На 3 февруари 2025 година, Иган потпишал осумнаесетмесечен договор со друга екипа од Чемпионшип, {{Fb team (N) Hull City}}.<ref>{{cite news | title = Egan completes Hull City move | url = https://www.wearehullcity.co.uk/news/2025/february/03/egan-completes-hull-city-move/ | accessdate = 3 February 2025 | publisher = Hull City A.F.C. | date = 3 February 2025}}</ref> Дебитирал за Хал Сити на 12 февруари токму против Барнли, 0клубот од кој што дошол, во натпревар завршен со пораз на ''„Тигрите“'' од 2–0.<ref>{{cite news | url = https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cqldplxxd4pt | title = Burnley 2–0 Hull City | date = 12 February 2025 | work = BBC Sport | accessdate = 12 February 2025}}</ref> На 13 септември, тој го постигнал својот прв гол за клубот израмнувајќи на 2-2 длабоко во судиското надополнување од натпреварот на гости против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78467dpdp6t|title=Swansea City 2–2 Hull City|work=BBC Sport|date=13 September 2025|accessdate=13 September 2025}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Иган играл за ирските младинските репрезентации под 17, под 19 и под 21 година. На 28 март 2017 година, го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Ирска|сениорската репрезентација на Ирска]] во поразот со 0-1 од {{NazNB|FUrep|ICE}} во пријателски натпревар одигран на стадионот [[Стадион Авива|Авива]] во [[Даблин]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/28/iceland-hordur-magnusson-ireland-friendly |title=Iceland's Hordur Magnusson proves too much for Ireland's second string|date=28 March 2017|work=Guardian|accessdate=29 March 2017}}</ref> Во септември 2019 година и покрај тоа што го играл само петтиот натпревар за Ирска, тој за првапат ја носел капитенската лента на репрезентацијата, во победата со 3–1 против {{NazNB|FUrep|BUL}} повторно во пријателски натпревар. На 1 септември 2021 година, тој го постигнал својот прв гол во националниот дрес во поразот со 2–1 од {{NazNB|FUrep|POR}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2021/0901/1244225-egan-admits-ireland-are-gutted-after-portugal-defeat/|title=Egan admits Ireland are 'gutted' after Portugal defeat|date=1 септември 2021|language=en|access-date=2021-09-02}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|IRL}} {{Cronopar|28-3-2017|Даблин|IRL|0|1|ISL|-|Пријателска|13={{yel|20}} {{suboff|64}}}} {{Cronopar|2-6-2017|Ист Ратерфорд|MEX|3|1|IRL|-|Пријателска|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|11-9-2018|Вроцлав|POL|1|1|IRL|-|Пријателска}} {{Cronopar|15-11-2018|Даблин|IRL|0|0|NIR|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-9-2019|Даблин|IRL|3|1|BGR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|12-10-2019|Тбилиси|GEO|0|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|15-10-2019|Каруж|CHE|2|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|18-11-2019|Даблин|IRL|1|1|DNK|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|45}}}} {{Cronopar|3-9-2020|Софија|BUL|1|1|IRL|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|6-9-2020|Даблин|IRL|0|1|FIN|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|8-10-2020|Братислава|SVK|0|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2020||dcr|4 - 2}} {{Cronopar|12-11-2020|Лондон|ENG|3|0|IRL|-|Пријателска|13={{suboff|14}}}} {{Cronopar|3-6-2021|Андора ла Веља|AND|1|4|IRL|-|Пријателска}} {{Cronopar|8-6-2021|Будимпешта|HUN|0|0|IRL|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Фаро|POR|2|1|IRL|1|Квал. за СП|2022|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|4-9-2021|Даблин|IRL|1|1|AZE|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|7-9-2021|Даблин|IRL|1|1|SRB|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|9-10-2021|Баку|AZE|0|3|IRL|-|Квал. за СП|2022|13={{Капитен}} {{yel|88}}}} {{Cronopar|12-10-2021|Даблин|IRL|4|0|QAT|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-11-2021|Даблин|IRL|0|0|POR|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|14-11-2021|Луксембург|LUX|0|3|IRL|-|Квал. за СП|2022|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|26-3-2022|Даблин|IRL|2|2|BEL|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2022|Даблин|IRL|1|0|LTU|-|Пријателска}} {{Cronopar|4-6-2022|Ереван|ARM|1|0|IRL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|8-6-2022|Даблин|IRL|0|1|UKR|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Даблин|IRL|3|0|SCO|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|24-9-2022|Глазгов|SCO|2|1|IRL|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{Капитен}} {{yel|73}}}} {{Cronopar|27-9-2022|Даблин|IRL|3|2|ARM|1|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|17-11-2022|Даблин|IRL|1|2|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|20-11-2022|Атард|MLT|0|1|IRL|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-3-2023|Даблин|IRL|3|2|LAT|-|Пријателска|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Даблин|IRL|0|1|FRA|-|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|90}}}} {{Cronopar|16-6-2023|Атина|GRE|2|1|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{Капитен}} {{yel|89}}}} {{Cronopar|19-6-2023|Даблин|IRL|3|0|GIB|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|7-9-2023|Париз|FRA|2|0|IRL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Даблин|IRL|1|2|NED|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|11-10-2025|Лисабон|PRT|1|0|IRL|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Даблин|IRL|0|0|MKD|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronofin|38|3}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Ирска |image3= Flag of Ireland.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/egan-john/rL1xRV7U/ Џон Иган на soccerway] *[https://www.transfermarkt.co.uk/john-egan/profil/spieler/121324 Џон Иган на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/168424/john-egan Џон Иган на espn] *[https://www.whoscored.com/players/108632/show/john-egan Џон Иган на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иган, Џон}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Ирски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хал Сити]] fa24b90vpgvsx99ymml2up8c3ymsor1 Италијанско ренесансно сликарство 0 1403436 5630927 5629472 2026-09-22T08:55:52Z Тиверополник 1815 5630927 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Raffaello_-_Spozalizio_-_Web_Gallery_of_Art.jpg|алт=Слика со масло на платно. Во средина стои еврејски свештеник за да ги спои рацете на Дева Марија, која доаѓа од левата страна придружувана од девојки, додека Свети Јосиф стои од десната страна. Зад Јосиф се наоѓаат младичи кои не успеале да ја допрат раката на Марија. Јосиф носи расцветана гранка. Во позадина, прикажани во перспектива, се гледаат отворен плоштад и кружен храм.|мини| [[Рафаело Санти|Рафаел]]: ''[[Венчавката на Богородица (Рафаело)|Венчавката на Богородица]]'' (1504), [[Пинакотека Брера]], [[Милано]].]] '''Италијанското ренесансно сликарство''' — [[сликарство]] чиј период започнува кон крајот на [[13 век]] и цвета од почетокот на 15 до крајот на 16 век, а се одвива на [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], кој во тоа време бил поделен на голем број мали политички држави, некои независни, но други контролирани од надворешни сили. Сликарите од ренесансна Италија, иако честопати приврзани кон одредени дворови и со лојалност кон одредени градови, сепак талкале по должината и ширината на Италија, честопати заземајќи дипломатски статус и ширејќи уметнички и филозофски идеи. Градот [[Фиренца]] во [[Тоскана]] станал познат како родно место на [[Ренесанса|ренесансата]], а особено на ренесансното сликарство, иако подоцна во периодот, Рим и Венеција добиле сè поголемо значење во сликарството. Детална позадина е дадена во придружните статии [[Раноренесансно сликарство|Ренесансна уметност]] и [[ренесансна архитектура]]. Италијанското ренесансно сликарство најчесто се дели на четири периоди: проторенесанса (1300–1425), рана ренесанса (1425–1495), [[висока ренесанса]] (1495–1527) и [[маниризам]] (1527–1600). Датумите за овие периоди го претставуваат целокупниот тренд во италијанското сликарство и не ги опфаќаат сите сликари бидејќи животите на поединечните уметници и нивните лични стилови се преклопувале со овие периоди. Проторенесансата започнува со професионалниот живот на сликарот [[Џото]] и ги вклучува Тадео Гади, Оркања и Алтичеро. Стилот на раната ренесанса го започнал Масачо, а потоа дополнително го развиле Фра Анџелико, Паоло Учело, Пјеро дела Франческа, [[Сандро Ботичели]], Верокио, [[Доменико Гирландајо]] и [[Џовани Белини]]. Периодот на високата ренесанса бил оној на [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Рафаело Санти|Рафаел]], Андреа дел Сарто, [[Антонио да Кореџо|Кореџо]], [[Џорџоне]], последните дела на [[Џовани Белини]] и [[Тицијан]]. Маниристичкиот период, кој е обработен во посебна статија, ги вклучувал подоцнежните дела на Микеланџело, како и Понтормо, Пармиџанино, [[Ањоло Бронѕино|Бронзино]] и [[Тинторето]]. [[File:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|алт=Large rectangular panel. At the centre, the Goddess Venus, with her thick golden hair curving around her is standing afloat in a large seashell. To the left, two Wind Gods blow her towards the shore where on the right Flora, the spirit of Spring, is about to drape her in a pink robe decorated with flowers. The figures are elongated and serene. The colours are delicate. Gold has been used to highlight the details.|мини| [[Сандро Ботичели]]: ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]'' за [[Медичи]] (1484–1485), [[Уфици]], Фиренца]] == Влијанија == [[File:Birth_of_St_Mary_in_Santa_Maria_Novella_in_Firenze_by_Domenico_Ghirlandaio.jpg|алт=Fresco. St Anne rests in bed, in a richly decorated Renaissance room. Two women hold the newborn baby Mary, while a third prepares a tub to bath her. A group of richly dressed young women are visiting. On the left is a staircase with two people embracing near an upper door.|мини| [[Доменико Гирландајо]], ''„Раѓањето на Дева Марија“'', го прикажува воведувањето на семејствата на патроните во религиозни циклуси.]] Влијанијата врз развојот на ренесансното сликарство во Италија се оние кои влијаеле и врз архитектурата, инженерството, филозофијата, јазикот, книжевноста, природните науки, политиката, етиката, теологијата и другите аспекти на италијанското општество за време на ренесансниот период. Следува резиме на точките кои подетално се обработени во главните статии што се цитирани погоре. === Филозофија === Голем број класични текстови, кои со векови биле изгубени за западноевропските научници, станале достапни. Тие вклучувале филозофија, поезија, драма, наука, теза за уметноста и ранохристијанска теологија. Резултирачкиот интерес за [[Хуманизам|хуманистичката]] филозофија значело дека односот на човекот со човештвото, универзумот и со Господ повеќе не е ексклузивна надлежност на Црквата. Обновениот интерес за класиците довело до првото археолошко истражување на [[Стар Рим|римските]] остатоци од страна на архитектот [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и скулпторот [[Донатело]]. Оживувањето на стилот на архитектура основан на класични преседани инспирирало соодветен класицизам во сликарството, кој се манифестирал уште во 1420-тите во сликите на [[Масачо]] и [[Паоло Учело]]. === Наука и технологија === Истовремено со добивањето пристап до класичните текстови, Европа добила пристап и до напредна математика која имала свое потекло во делата на [[Византијци|византиските]] и исламските научници. Појавата на [[Печатење|печатењето]] со подвижни букви во 15 век значело дека идеите можат лесно да се шират, а сè поголем број книги биле напишани за широка јавност. Развојот на маслените бои и неговото воведување во Италија имале трајни ефекти врз уметноста на сликарството. === Општество === Основањето на Банката Медичи и последователната трговија што ја генерирала, донеле невидено богатство во еден италијански град, [[Фиренца]]. [[Козимо де Медичи]] поставил нов стандард за покровителство на уметноста, која не била поврзана со црквата или монархијата. Случајното присуство во регионот на Фиренца на одредени поединци со уметнички гениј, особено Џото, Мазачо, Брунелески, Пјеро дела Франческа, [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], формирало етос што поддржувал и охрабрувал многу помалку познати уметници да постигнат дела со извонреден квалитет. Слично наследство на уметнички достигнувања се случило во [[Венеција]] преку талентираното семејство Белини, нивните влијателни роднини [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џорџоне]], [[Тицијан]] и [[Тинторето]]. == Теми == [[File:San_Romano_Battle_(Paolo_Uccello,_London)_01.jpg|алт=Very large panel painting of a battle scene with a man in a large ornate hat on a rearing white horse, leading troops toward the foe. Bodies and weapons lie on the ground. The background has distant hills and small figures.|лево|мини| Паоло Учело, ''„Битката кај Сан Романо“'', ја претставува преокупацијата со развојот на линеарната перспектива, во секуларна тема.]] Голем дел од сликите од ренесансниот период биле нарачани од или за [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]]. Овие дела често биле со големи размери и често биле циклуси насликани во [[Фрескопис|фреска]] од ''Животот на Христос'', ''Животот на Богородица'' или животот на светец, особено [[Франциск Асишки|Свети Франциск Асишки]]. Исто така, имало многу [[Алегорија|алегорични]] слики на тема Спасение и улогата на Црквата во неговото постигнување. Црквите, исто така, нарачувале [[Олтарник|олтарски слики]], кои биле насликани со [[Темпера|темперна техника]] на [[Таблосликарство|табли]], а подоцна и со масло на платно. Освен големите олтарски слики, мали побожни слики биле произведувани во многу голем број, и за цркви и за приватни лица, а најчеста тема била ''Мадона со Детето''. Во текот на целиот период, граѓанските комисии биле исто така важни. Објектите на локалната самоуправа биле украсувани со фрески и други дела, како световни, како што е ''„Алегоријата на доброто и лошото владеење“'' од Амброџо Лоренцети, така и религиозни, како што е фреската на ''Маеста'' од Симоне Мартини, во Палацо Публико, [[Сиена]]. Портретите биле невообичаени во 14 и почетокот на 15 век, главно ограничени на граѓански комеморативни слики како што се коњаничките портрети на Гвидориќо да Фољано од Симоне Мартини, 1327 година, во Сиена и, од почетокот на 15 век, Џон Хоквуд од Учело во [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]] и неговата придружна слика на Николо да Толентино од Андреа дел Кастањо. [[File:Botticelli-primavera.jpg|алт=Painting. A forest scene with figures, the central representing Venus. Left, the Three Graces dance and the God Mercury drives away clouds with his staff. Right, a wind God with dark wings swoops to catch a wood nymph who is transformed into another figure, the stately Goddess Flora who scatters flowers.|мини| [[Сандро Ботичели]], ''Примавера'', прикажува класична [[алегорија]] за приватен патрон]] Во текот на 15 век, портретирањето станало вообичаено. На почетокот тоа биле често формализирани профилни портрети, но сè повеќе портрети со лице од три четвртини и должина на градите. Покровители на уметнички дела како што се олтарски слики и фрески често биле вклучени во сцените, а значаен пример е вклучувањето на семејствата Сасети и [[Медичи]] во циклусот на [[Доменико Гирландајо]] во [[Капела Сасети|капелата Сасети]]. Портретот станал главна тема за сликарите од високата ренесанса како што се [[Рафаело Санти|Рафаел Санти]] и [[Тицијан]] и продолжил во периодот на маниризмот во делата на уметници како што е [[Ањоло Бронѕино|Ањоло Бронзино]]. Со растот на [[Хуманизам и ренесанса|хуманизмот]], уметниците се свртиле кон класичните теми, особено за да исполнат нарачки за декорација на домовите на богатите покровители, од кои најпозната е „''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера“]]'' која е дело на [[Сандро Ботичели]] и која била изработена за Медичи. Сè повеќе, класичните теми се сметале и за обезбедување соодветен алегориски материјал за граѓански нарачки. Хуманизмот, исто така, влијаел врз начинот на кој биле прикажани религиозните теми, особено на ''таванот на Микеланџело во Систинската капела''. Други мотиви биле црпени од современиот живот, понекогаш со алегорично значење, некои понекогаш чисто украсни. Инциденти важни за одредено семејство може да бидат запишани како оние во ''„Камера дељи споси“'' што [[Андреа Мантења]] ја насликал за семејството Гонзага во [[Мантова]]. Сè повеќе се сликале мртви природи и декоративни сцени од животот, како што е ''„Концертот“'' од Лоренцо Коста од околу 1490 година. Важни настани често биле запишувани или одбележувани на слики како што е ''Битката кај Сан Романо'' од Учело, како и важните местни религиозни фестивали. Историјата и историските ликови честопати биле прикажувани на начин што се одразувал на актуелните настани или на животите на денешните луѓе. Портретите често биле сликани на современици преправени во ликови од историјата или книжевноста. Делата на [[Данте Алигиери]], ''„Златната легенда“'' на Вораџин и ''[[Декамерон|„Декамерон“]]'' на [[Џовани Бокачо|Бокачо]] претставувале важни извори на теми. Во сите овие теми, сè повеќе и во делата на речиси сите сликари, се развивале одредени основни сликарски практики: набљудување на природата, проучување на анатомијата, на светлината и перспективата. == Проторенесансно сликарство == [[File:Duccio_triptych_NatGalLon.jpg|алт=Small altarpiece with folding wings. Background of shining gold. Centre, the Virgin Mary in dark blue, holds the Christ Child. There is a standing saint in each side panel. The colours are rich and luminous, the figures are elongated and stylised.|лево|мини| [[Дучо ди Буонинсења]]: ''Мадона и детето'' ({{Околу|1280}}) во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]], е главно во итало-византиски стил.]] === Традиции на тосканското сликарство од 13 век === Во уметноста на регионот Тоскана кон крајот на 13 век доминирале двајца мајстори на итало-византискиот стил, [[Чимабуе]] од Фиренца и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] од [[Сиена]]. Нивните нарачки биле претежно религиозни слики, неколку од нив биле многу големи олтарски слики на кои се прикажани Мадона и Детето. Овие двајца сликари, со нивните современици, Гвидо од Сиена, [[Копо ди Марковалдо]] и мистериозниот сликар врз чиј стил можеби се темелела школата, таканаречениот Мајстор на Свети Бернардино, сите работеле на начин кој бил високо формализиран и зависен од античката традиција на сликање икони. Кај овие слики со [[Темпера|темперна техника]], голем дел од деталите биле строго фиксирани од темата, на пример, прецизната положба на рацете на Мадона и Христовото Дете била диктирана од природата на благословот што сликата го повикувала врз гледачот. Аголот на главата и рамената на Девицата, наборите на нејзиниот превез и линиите со кои биле дефинирани нејзините црти на лицето, сето тоа се повторувало во безброј такви слики. Чимабуе и Дучо презеле чекори во насока на поголем натурализам, како и нивниот современик, [[Пјетро Кавалини]] од Рим. === Џото === [[File:Giotto_-_Scrovegni_-_-36-_-_Lamentation_(The_Mourning_of_Christ)_adj.jpg|алт=Square fresco. In a shallow space like a stage set, lifelike figures gather around the dead body of Jesus. All are mourning. Mary Magdalene weeps over his feet. A male disciple throws out his arms in despair. Joseph of Arimethea holds the shroud. In Heaven, small angels are shrieking and tearing their hair.|мини| Џото: ''Оплакувањето'', околу 1305 година, Скровени, го најавува ренесансата.]] [[Џото]] (1266–1337), по традиција овчар од ридовите северно од Фиренца, станал чирак на Чимабуе и се издигнал како најистакнат сликар на своето време. Џото, кој најверојатно бил под влијание на [[Пјетро Кавалини]] и други римски сликари, не ги оравел ликовите што ги сликал на некоја сликарска традиција, туку преку набљудување на животот. За разлика од оние на неговите византиски современици, фигурите на Џото се солидно тродимензионални; тие стојат право на земја, имаат забележлива анатомија и се облечени во облека со тежина и структура. Но, повеќе од сè, она што ги издвојува фигурите на Џото од оние на неговите современици се нивните емоции. На лицата на фигурите на Џото се прикажува радост, бес, очај, срам, злоба и љубов. Циклусот [[Фрескопис|фрески]] од ''Животот на Христос'' и ''Животот на Богородица'' кој ги насликал во капелата Скровени во [[Падова]] поставиле нов стандард за наративни слики. Неговата ''„Мадона Огнисанти“'' која се наоѓа во [[Уфици|галеријата Уфици]], Фиренца, во истата просторија како и ''„Санта Тринита Мадона“'' од Чимабуе и ''„Ручелај Мадона“'' од Дучо, каде што лесно можат да се направат стилски споредби меѓу трите. Една од очигледните карактеристики во делото на Џото е неговото набљудување на натуралистичката перспектива. Тој се смета за предвесник на ренесансата. [[File:Taddeo_Gaddi_Shepherds.jpg|алт=Fresco painted in grey, yellow and black. A blaze of yellow light comes from the upper right from an angel not visible in this detail. A startled shepherd lying on the ground is twisting around to see the angel. The light from the angel touches the mountainside, figures and sheep.|лево|мини| Тадео Гади: ''Благовештение на овчарите'' (детали), Санта Кроче]] === Современици на Џото === Џото имал голем број современици кои биле или обучени и под негово влијание, или чие набљудување на природата ги довеле во слична насока. Иако неколку од учениците на Џото го прифатиле правецот што го зазел неговата работа, никој не станал толку успешен како него. [[Тадео Гади]] ја создал првата голема слика на ноќна сцена во ''„Благовештение на овчарите“'' во капелата Барончели во црквата Санта Кроче, Фиренца. Сликите во ''Горната црква'' на базиликата Свети Франциск во Асизи претставуваат примери за натуралистичко сликарство од тој период, честопати припишувано на самиот Џото, но поверојатно е дело на уметници околу Пјетро Кавалини. Доцната слика од Чимабуе во ''Долната црква'' во Асизи, на ''Мадона и Свети Франциск'', исто така јасно покажува поголем натурализам отколку неговите слики на табли и остатоците од неговите претходни фрески во горната црква. === Смртност и искупување === [[File:Orcagna_Triumph_of_Death_detail_01.jpg|алт=A small section of a badly damaged fresco showing people who are doomed to Hell. While horrible demons are clutching at them, the humans are intent on pursuing their evil ways of murder and seduction, seeming ignorant of their precarious state on the edge of a pit.|мини| Оркања: ''Триумфот на смртта'' (детал), околу.&nbsp;1350, Музеј на Санта Кроче]] Честа тема во украсувањето на средновековните цркви бил [[Страшниот суд]], кој во северноевропските цркви често зафаќа скулпторски простор кој се наоѓа над западната врата, но во италијанските цркви како што е капелата Скровени на Џото е насликан на внатрешниот западен ѕид. [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ги натерала преживеаните да се фокусираат на потребата да се приближат кон смртта во состојба на покајание и прошка. Неизбежноста на смртта, наградите за покајникот и казните за гревот биле нагласувани во голем број фрески, извонредни по нивните мрачни прикази на страдање и нивните надреални слики од маките во [[Пекол|пеколот]]. Овде спаѓаат „''Триумфот на смртта“'' од ученикот на Џото, Оркања, која денес е во фрагментарна состојба во Музејот на Санта Кроче, и „''Триумфот на смртта“'' во [[Монументални гробишта во Пиза|Монументалето Кампосанто]] во [[Пиза]] од непознат сликар, можеби [[Франческо Траини]] или [[Буонамико Буфалмако]], кои работеле на другите три од серијата фрески на тема Спасение. Не е познато точно кога започнале да се изработуваат овие фрески, но генерално се претпоставува дека датираат по 1348 година. Два важни фрескописци кои биле активни во [[Падова]] кон крајот на 14 век, биле [[Алтичеро]] и [[Џусто де Менабуои]]. Ремек-делото на Џусто, украсувањето на Падовската крстилница, ја следи темата за создавањето, пропаста и спасението на човештвото, а исто така има и редок циклус на апокалипса во малиот олтар. Иако целото дело е исклучително по својата ширина, квалитет и недопрена состојба, третманот на човечките емоции е конзервативен во споредба со оној во ''„Распетието“'' на Алтичеро во базиликата Сант Антонио, исто така во Падова. Делото на Џусто се потпира на формализирани гестови, каде што Алтичеро ги раскажува инцидентите околу Христовата смрт со голема човечка драма и интензитет. [[File:Galería_Uffizi,_Florencia,_Italia,_2022-09-18,_DD_26.jpg|алт=An altarpiece with a golden background and a frame surmounted by five richly carved Gothic pediments. Centre, the Virgin Mary, who has been reading, turns in alarm as the Angel Gabriel kneels to the left. The angel's greeting "Ave Maria, Gratia Plena" is embossed on the gold background. The figures are elongated, stylised and marked by elegance. There are saints in the side panels.|лево|мини| Симоне Мартини : ''„Благовештение“'', 1333, Уфици, е во меѓународен готски стил.]] Во Фиренца, во шпанската капела [[Санта Марија Новела]], Андреја ди Бонаито бил задолжен да ја нагласи улогата на Црквата во процесот на искупување, а особено на Доминиканскиот ред. Неговата фреска ''„Алегорија на активната и триумфална црква“'' е значајна по прикажувањето на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]], заедно со куполата, која не била изградена сè до следниот век. === Меѓународна готика === Кон крајот на 14 век, [[меѓународна готика]] претставувал стилот кој доминирал во тосканското сликарство. Тоа може да се погледне до одреден степен во делата на Пјетро и Амброџо Лоренцети, кои се обележани со формализирана нежност и грациозност во фигурите и доцноготска грациозност во драпериите. Стилот е целосно развиен во делата на [[Симоне Мартини]] и [[Џентиле да Фабријано]], кои се одликуваат со елеганција и богатство на детали, како и идеализиран квалитет кој не е компатибилен со поострата реалност на сликите на Џото. На почетокот на 15 век, премостување на јазот помеѓу меѓународната готика и ренесансата се сликите на [[Фра Анџелико]], од кои многу, бидејќи се олтарски слики во темпера, ја покажуваат готската љубов кон разработката, златните листови и брилијантните бои. На неговите фрески во неговиот манастир Свети Марко, Фра Анџелико се покажува како уметнички ученик на Џото. Овие побожни слики, кои ги красат ќелиите и ходниците во кои живеат монасите, претставуваат епизоди од животот на [[Исус Христос|Исус]], од кои голем број се сцени од [[Христово распнување|Распнувањето]]. Тие се крајно едноставни, воздржани во боја и интензивни во расположение, бидејќи уметникот се стремел духовните откритија да ги претвори во визуелна реалност. == Сликарство од раната ренесанса == === Фиренца === {{multiple image|align=right|caption_align=center|direction=horizontal|header_align=center|header=|image1=Ghiberticompetition.jpg|width1=200|alt1=Мала бронзена скулптура во висок релјеф. Просторот е исполнет со динамика. На врвот на планината, Авраам се подготвува да го жртвува својот син Исак, кој клечи на жртвеникот. Додека Авраам замавнува со ножот, еден ангел ја крева раката за да го спречи чинот и го упатува да го жртвува овенот заплеткан во грмушка. Лево се прикажани двајца слуги и едно магаре.|caption1=Гиберти: вратите на Крштението|image2=Paradies tuer florenz.jpg|width2=163|alt2=Пар големи бронзени врати со богато украсени рамки. Вратите се поделени на десет правоаголни полиња, со украси меѓу нив. Секое поле содржи релјеф што раскажува приказна од Стариот завет. Панелите и делови од рамките се позлатени.|caption2=Гиберти: „Портите на рајот“}}  Најраните вистински ренесансни слики во [[Фиренца]] датираат од 1401 година, иако тие не се слики. Таа година се одржал натпревар меѓу седум млади уметници за да се избере уметникот кој ќе создаде пар бронзени врати за крстилницата во Фиренца, најстарата преостаната црква во градот. Секој од натпреварувачите требало да дизајнира бронзен панел со слична форма и големина, кој ја претставувало ''Жртвата на Исак''. Два од табелите од натпреварот се зачувани до денес, оние на [[Лоренцо Гиберти]] и [[Филипо Брунелески]]. Секој од нив покажува некои силно класицизирачки мотиви што укажуваат на насоката во која се движеле уметноста и филозофијата во тоа време. Гиберти ја искористил голата фигура на Исак за да создаде мала скулптура во класичен стил. Фигурата клекнува на гробница украсена со свитоци од акантус, кои исто така се навод на уметноста на Стар Рим. На панелот на Брунелески, една од дополнителните фигури вклучени во сцената потсетува на добро позната римска бронзена фигура на момче кое вади трн од ногата. Творештвото на Брунелески е предизвикувачко во својот динамичен интензитет. Помалку елегантно од она на Гиберти, повеќе се работи за човечка драма и претстојна трагедија. Гиберти победил на натпреварот. Неговиот прв сет вратите од крстилницата бил завршен по 27 години, по што бил нарачан да направи уште еден. Во вкупно 50 години колку што Гиберти работел на нив, вратите биле место за обука за многу уметници од Фиренца. Со наративни теми и примена не само на вештина во аранжирањето фигуративни композиции, туку и на растечката вештина на линеарната перспектива, вратите имале огромно влијание врз развојот на фирентинската сликовна уметност. === Капела Бранкачи === [[File:Izokefalizm.jpg|алт=Fresco. Jesus' disciples question him anxiously. Jesus gestures for St Peter to go to the lake. At right, Peter gives a coin, found in the fish, to a tax-collector|лево|мини| [[Масачо]], ''Пари за почит'' за капелата Бранкачи.]] Првите фрески или слики од раната ренесанса започнале да се изработуваат во 1425 година, кога двајца уметници започнале да сликаат циклус фрески од ''Животот на Свети Петар'' во капелата на семејството Бранкачи, во Кармелитската црква во Фиренца. И двајцата биле нарекувани Томасо и имале прекари Масачо и Масолино, Том и Мал Том. Повеќе од кој било друг уметник, Масачо ги препознал импликациите во делото на Џото. Тој ја продолжил практиката на сликање од природата. Неговите фрески покажуваат разбирање на анатомијата, на скратувањето, на линеарната перспектива, на светлината и проучувањето на драперијата. Во капелата Бранкачи, неговата фреска ''„Пари за почит“'' има една точка на исчезнување и употребува голем контраст помеѓу светлината и темнината за да пренесе тродимензионален квалитет на делото. Исто така, фигурите на ''[[Адам и Ева]] ка''ко се протерани од ''Еден'', насликани на страната од лакот во капелата, реалистично го прикажуваат човечкиот облик и емоции. Тие се во контраст со нежните и убави фигури насликани од Масолино на спротивната страна од ''Адам и Ева кои го примаат забранетиот плод''. Сликањето на капелата Бранкачи останало недовршено кога Масачо починал на 26 години во 1428 година. Сликата била завршена од Масолино, додека остатокот од работата во капелата бил завршен од Филипино Липи во 1480-тите. Делото на Масачо станало извор на инспирација за многу подоцнежни сликари, вклучувајќи ги [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. === Развој на линеарна перспектива === [[File:Paolo_Uccello_043.jpg|алт=Fresco. A scene in muted colours showing the porch of a temple, with a steep flight of steps. The Virgin Mary, as a small child and encouraged by her parents, is walking up the steps towards the High Priest.|мини| Паоло Учело: ''„Воведение на Богородица“'' ги прикажува неговите експерименти со перспектива и светлина.]] Во текот на првата половина на 15 век, постигнувањето на ефектот на реалистичен простор во сликата со користење на [[линеарна перспектива]] претставувала главна преокупација на многу сликари, како и на архитектите [[Филипо Брунелески|Брунелески]] и [[Леон Батиста Алберти|Алберти,]] кои и двајцата теоретизирале за оваа тема. Познато е дека Брунелески направил голем број внимателни проучувања за плоштадот и осумаголната крстилница пред [[Фирентинска катедрала|Фиренската катедрала]] и се смета дека му помогнал на Масачо во создавањето на неговата позната ниша ''trompe-l'œil'' околу ''Светото Тројство'' што ја насликал во Санта Марија Новела. Според Васари, [[Паоло Учело]] бил во голема мера опседнат со перспективата што малку размислувал за друго и експериментирал со неа во многу слики, од кои најпознати се трите слики ''„Битката кај Сан Романо“'' (завршени до 1450-тите) на кои се употребуваат скршено оружје на земја и полиња на далечните ридови за да се добие впечаток за перспектива. Во 1450-тите, [[Пјеро дела Франческа]], во слики како што е ''„Камшикувањето на Христос“'', го прикажал своето мајсторство врз линеарната перспектива, а исто така и врз науката за светлината. Постои уште една слика, градски пејзаж, од непознат уметник, можеби Пјеро дела Франческа, која го прикажува експериментот што го правел Брунелески. Од ова време, линеарната перспектива била разбрана и редовно употребувана, како на пример од Перугино во неговото дело ''„Христос му ги дава клучевите на Свети Петар'' “ (1481–82) во [[Систинска капела|Сикстинската капела]]. [[File:Piero_della_Francesca_042_Flagellation.jpg|алт=Rectangular panel painting. The composition is divided in two, with an interior scene and an exterior scene. To the left, the pale, brightly lit figure of Jesus stands tied to a column while a man whips him. The ruler sits to the left on a throne. The building is Ancient Roman in style. To the right, two richly dressed men and a barefooted youth stand in a courtyard, much closer to the viewer, so appearing larger.|лево|мини| Пјеро дела Франческа: ''Камшикувањето'' ја прикажува контролата на уметникот и врз перспективата и врз светлината.]] === Разбирање на светлината === Џото употребувал тоналност за да создаде форма. [[Тадео Гади]] во својата ноќна сцена во капелата Барончели покажал како светлината може да се употребува за создавање драма. [[Паоло Учело]], сто години подоцна, експериментирал со драматичниот ефект на светлината во некои од неговите речиси монохроматски фрески. Тој направил голем број од нив во ''terra verde'' („зелена земја“), оживувајќи ги своите композиции со допири на цинобер. Најпознат е неговиот портрет на [[Џон Хоквуд]] како коњаник на ѕидот на [[Фирентинска катедрала|Фирентинската катедрала]]. И тука и на четирите глави на пророци што ги насликал околу внатрешниот часовник во катедралата, тој употребувал силно контрастни тонови, сугерирајќи дека секоја фигура била осветлена од природен извор на светлина, како изворот да бил вистински прозорец во катедралата. [[Пјеро дела Франческа]] го продолжил своето проучување на светлината понатаму. Во ''„Камшикување“'' тој прикажува знаење за тоа како светлината пропорционално се шири од нејзината точка на потекло. На оваа слика постојат два извори на светлина, едниот внатрешен во објектот, а другиот надворешен. Иако самата светлина е невидлива, нејзината местоположба може да се пресмета со математичка сигурност. [[Леонардо да Винчи]] требало да ја продолжи работата на Пјеро за светлината. === Мадона === {{multiple image | align = right | caption_align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Tondo Della Robbia Louvre LP3410.jpg | width1 = 200 | alt1 =Тркалезна теракотна плоча, изработена во релјеф и глазирана во интензивни нијанси на сина и зелена боја, со бели фигури и мотиви. Во центарот, Богородица клечи и му се поклонува на новородениот Исус, додека Јован Крстител ја набљудува сцената; наоколу се гледаат мали херувими. | caption1 = Андреа и Џовани дела Робија: „Мадона со детето“ | image2 = Maria, das Kind verehrend, mit dem Johannesknaben und dem Heiligen Bernhard - Die Anbetung im Walde, Die Anbetung im Walde - Gemäldegalerie Berlin - 5223451.jpg | width2 = 181 | alt2 = Слика на квадратна плоча, побожна слика. Иако е изработена со бои со богати нијанси и е сместена пред позадина од темна шума, композицијата на Богородица со детето е многу слична на онаа од теракотната плочка. | caption2 = Филипо Липи: „Мадона со детето“, 1459 г. }} [[Богородица]], почитувана од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] низ целиот свет, била особено споменувана во Фиренца, каде што имало чудотворен лик од неа на столб на пазарот за жито и каде што и катедралата „Нашата Богородица од цвеќето“ и големата доминиканска црква [[Санта Марија Новела]] биле именувани во нејзина чест. Чудесната слика на пазарот за жито била уништена од пожар, но заменета со нова слика во 1330-тите од страна на [[Бернардо Дади]], поставена во богато дизајнирана и раскошно изработена крошна од Оркања. Отворениот долен кат од зградата бил ограден и посветен како [[Орсанмикеле]]. Приказите на [[Мадона и Детето]] претставувале многу популарна уметничка форма во Фиренца. Тие имале секакви форми, од мали масовно произведени теракотни плочи до величествени олтарски слики како оние на Чимабуе, Џото и Масачо. Во 15 и првата половина на 16т век, една работилница повеќе од која било друга доминирала во производството на Мадони. Тие биле семејството дела Робија и не биле сликари, туку моделари од глина. [[Лука дела Робија]], познат по својата ''галерија канторија'' во катедралата, бил првиот скулптор кој употребил глазирана теракота за големи скулптури. Голем дел од трајните дела на ова семејство преживеале. Вештината на дела Робија, особено на [[Андреја дела Робија]], била да им даде голем натурализам на бебињата што ги моделирале како [[Исус Христос|Исус]], а изрази на голема побожност и нежност на Мадона. Тие требало да постават стандард што ќе го имитираат другите уметници од Фиренца. Меѓу оние кои сликале побожни Мадони за време на раната ренесанса се [[Фра Анџелико]], [[Фра Филипо Липи]], [[Верокио]] и [[Давиде Гирландајо]]. Обичајот го продолжил [[Сандро Ботичели|Ботичели]], кој создал серија Мадони во период од дваесет години за [[Медичи]]; Перуџино, чии Мадони и светци се познати според нивната нежност, и [[Леонардо да Винчи]], за кого преживеале голем број мали припишани Мадони, како што е ''Мадоната на Беноа''. Дури и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], кој првенствено бил скулптор, бил убеден да го наслика ''Дони Тондо'', додека за [[Рафаело Санти|Рафаел]] тие се меѓу неговите најпопуларни и најбројни дела. == Сликарство од рана ренесанса во други делови на Италија == === Андреа Мантења во Падова и Мантова === Еден од највлијателните сликари од северна Италија бил [[Андреа Мантења]] од [[Падова]], кој имал среќа да биде во тинејџерските години во времето кога таму работел големиот фирентински скулптор [[Донатело]]. Донатело ја создал огромната коњаничка бронза, прва од [[Римско Царство|Римското Царство]], на кондотеро Гатемелата, која сè уште е видлива на нејзината постаментна плоча на плоштадот пред базиликата Свети Антонио. Тој работел и на високиот олтар и создал серија бронзени панели во кои постигнал извонредна илузија на длабочина, со перспектива во архитектонските поставки и очигледна заобленост на човечката форма, сè во многу плиток релјеф. [[File:Andrea_Mantegna_-_Camera_picta,_la_corte_01.jpg|алт=Fresco. A close-up view of richly dressed middle-aged couple seated on a terrace with their family, servants and hound. The man discusses a letter with his steward. A little girl seeks her mother's attention. The older sons stand behind the parents. The space is restricted and crowded in a formal manner, but the figures are interacting naturally.|лево|мини| Мантења: ''Семејството Гонзага'' (детал)]] На само 17 години, Мантења ја прифатил својата прва нарачка, фреско-циклуси од ''житијата на светците Јаков и Кристофер'' за капелата Оветари во трансептот на црквата Еремитани, во близина на капелата Скровени во Падова. За жал, зградата била во најголем дел уништена за време на [[Втората светска војна]], а тие се познати единствено од фотографии кои откриваат веќе високо развиено чувство за перспектива и познавање на антиката, по што древниот [[Падовски универзитет]] станал добро познат, на почетокот на 15 век. Последното дело на Мантења во Падова било монументалното олтарско дело на Сан Зено, создадено за игуменот на базиликата Сан Зено, [[Верона]] од 1457 до 1459 година. <ref name="EL" /> Овој полиптих, од кој панелите на пределата се особено значајни по обработката на пејзажните елементи, требало да влијае врз понатамошниот развој на ренесансната уметност во Северна Италија. <ref name="EL">Elena Lanzanova, trans. Giorgina Arcuri, ''{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130121001603/http://www.arcadja.com/artmagazine/en/2008/06/23/restoration-of-mantegna%E2%80%99s-san-zeno-altarpiece-in-florence/|title=Restoration of Mantegna's San Zeno Altarpiece in Florence}}'', Arcadja, (2008-06-23), (accessed: 2012-07-13)</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|title=metmuseum Madonna and Child with Saints Girolamo dai Libri (Italian, Verona 1474–1555 Verona), edit: 2000–2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110140/http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/110000960|archive-date=2020-08-05|accessdate=2012-07-13}}</ref> Најпознатото дело на Мантења е внатрешната декорација на „Камера дељи Споси“ во војводската палата во Мантова, датирана околу 1470 година. Ѕидовите се фрескоживани со сцени од животот на семејството Гонзага, разговор, поздравување на помладиот син и неговиот учител по нивното враќање од Рим, подготовка за лов и други слични сцени кои не упатуваат на никакви очигледни историски, книжевни, филозофски или религиозни прашања. Тие се извонредни затоа што едноставно се занимаваат со семејниот живот. Единствената отстапка е расфрлањето на веселите крилести [[Путо|пути]], кои држат плочи и венци и се качуваат на илузионистичката прободена [[балустрада]] што го опкружува ''тромп-л'оел'' погледот на небото што го краси таванот на комората. Главното наследство на Мантења се смета за воведување на просторен илузионизам, спроведено преку совладување на перспективата, како во фреските, така и во сликите ''„сакра конверзационе“'' : неговата традиција на декорација на таванот била следена речиси три века. === Антонело да Месина === [[File:Antonello da Messina - St Jerome in his study - National Gallery London.jpg|thumb|„[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]“, околу 1475 г. [[Национална галерија (Лондон)]]]] Во 1442 година [[Алфонсо V Арагонски]] станал [[Неаполско Кралство|владетел на Неапол]], носејќи со себе збирка од [[Фламанско сликарство|фламански слики]] и основајќи [[Хуманизам|хуманистичка академија]]. Се чини дека [[Антонело да Месина]] имал пристап до кралската збирка, која можеби ги вклучувала и делата на [[Јан ван Ејк]].<ref>Ilan Rachum, ''The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia'', (1979)</ref> Неодамнешните докази укажувале дека Антонело веројатно бил во контакт со најуспешниот следбеник на Ван Ајк, [[Петрус Кристус]], во Милано во почетокот на 1456 година и веројатно ги научил техниките на масленото сликарство, вклучувајќи го сликањето на речиси микроскопски детали и ситните градации на светлината, директно од Кристус.<ref name="Raunch pg. 361">Raunch pg. 361</ref> Исто така, помирните изрази на лицата на луѓето во неговите дела и смиреноста во целокупната композиција на делата исто така се чинеле како влијание од Холандија.<ref>Raunch pg. 361)</ref> Антонело отишол во [[Венеција]] во 1475 година и останал таму до есента 1476 година, па затоа веројатно Антонело им ги пренел техниките на користење маслени бои,<ref>Raunch pg. 361; Hartt pg. 563</ref> сликањето на градацијата на светлината и принципите на смиреност на [[Венецијанско сликарство|венецијанските сликари]], меѓу кои бил и Џовани Белини, еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Северна Италија, за време на таа посета.<ref name=DD>Diana Davies, Harrap's Illustrated Dictionary of Art and Artists, (1990)</ref><ref name=Hartt>Frederick Hartt, ''A History of Italian Renaissance Art'', (1970)</ref> Антонело сликал главно мали, прецизни портрети во сјајни бои. Но, едно од неговите најпознати дела, ''[[Свети Јероним во својата работна соба (Антонело да Месина)|Свети Јероним во својата работна соба]]'', ја покажувало неговата супериорна способност за користење на линеарната перспектива и светлината. Композицијата на малата слика била врамена со доцноготски лак, низ кој се гледал ентериер, од едната страна домашен, а од другата црковен, во чиј центар светителот седел во дрвен ограден простор, опкружен со своите предмети, додека неговиот лав талкал во сенките на подот. Начинот на кој светлината продирала низ секоја врата и прозорец, создавајќи природна и рефлектирана светлина низ архитектурата и сите предмети, веројатно би го воодушевил [[Пјеро дела Франческа]].<ref name=Hartt/><ref name=DD/> ==Напредување кон високата ренесанса== ===Меценатство и хуманизам=== Во Фиренца, во доцниот 15 век, повеќето уметнички дела, дури и оние што биле изработени како украс за црквите, генерално биле нарачувани и плаќани од приватни мецени. Голем дел од меценатството доаѓал од семејството [[Медичи]], или од оние кои биле тесно поврзани со нив или биле во роднинска врска со нив, како што биле Сасети, Ручелаите и Торнабуони. Во 1460-тите години, [[Козимо де Медичи]] го поставил [[Марсилио Фичино]] за свој резидентен [[Хуманизам|хуманистички]] филозоф и го олеснил неговиот превод на делата на [[Платон]] и неговото подучување на [[Платонизам|платоновата филозофија]], која се фокусирала на човештвото како средиште на природниот универзум, на личниот однос на секој човек со Бог и на братската или „платонската“ љубов како најблиското нешто што човек можел да го постигне во имитирањето или разбирањето на Божјата љубов.<ref name=HRW>Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'', (1974)</ref> Во [[Среден век|средновековниот]] период, иако кон класичните автори како [[Аристотел]] и [[Сенека Помладиот]] се покажувале голема љубов и почит, класичниот период бил поврзуван со паганството. Во ренесансата тој сè повеќе почнал да се поврзува со [[Просветителство|просветителството]]. Фигурите од [[Класична митологија|класичната митологија]] започнале да добиваат нова симболична улога во христијанската уметност, а особено божицата [[Венера (митологија)|Венера]] добила нова дискретност. Родена целосно оформена, на некој вид чудесен начин, таа била новата [[Ева]], симбол на невината љубов или, дури и пошироко, симбол на самата [[Богородица]]. Венера ја гледаме во двете овие улоги во двете познати темперни слики што Ботичели ги изработил во 1480-тите години за внукот на Козимо, [[Пјерфранческо де Медичи Постариот|Пјерфранческо де Медичи]], ''[[Примавера (слика)|Примавера]]'' и ''[[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Раѓањето на Венера]]''.<ref>Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984)</ref> Во меѓувреме, [[Доменико Гирландајо]], прецизен и верен цртач и еден од најдобрите портретисти на своето време, изработил два циклуси фрески за соработници на Медичи во две од поголемите цркви во Фиренца, [[Капела Сасети]] во Санта Тринита и [[Капела Торнабуони]] во [[Санта Марија Новела]]. Во овие циклуси, ''Животот на Свети Франциск'' и ''Животот на Богородица'' и ''Животот на Јован Крстител'', имало простор за портрети на мецените. Благодарение на меценатството на Сасети, постоел портрет на самиот човек, со неговиот работодавач, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо ил Мањифико]], и трите синови на Лоренцо со нивниот учител, хуманистичкиот поет и филозоф [[Ањоло Полицијано]]. Во капелата Торнабуони се наоѓал уште еден портрет на Полицијано, придружен од другите влијателни членови на Платоновата академија, меѓу кои бил и Марсилио Фичино.<ref name=HRW/> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | header_align = center | header = | image1 = Hugo van der Goes 006.jpg | width1 = 235 | alt1 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. Една разрушена градба е пренаменета во штала. Во средина, Дева Марија – со долга црвена коса и едноставна темноплава облека – клекнува за да му се поклони на ситниот новороден Исус, кој лежи на слама на подот. Јосиф стои на предниот лев дел. Во сенката се наоѓаат вол и магаре. Тројца многу реалистично прикажани овчари клекнуваат од десната страна, додека околу нив се собираат многубројни ангели, од кои некои носат раскошни наметки од брокат. Во позадината, втора сцена прикажува ангел кој им ја соопштува веста на овчарите. | caption1 = Хуго ван дер Гус: „Олтарот Портинари“ | image2 = Anbetung der Hirten.jpg | width2 = 200 | alt2 = Квадратен панел. Раѓањето на Исус. За потпора на покривот на шталите се искористени неколку антички римски столбови. Еден камен саркофаг е пренаменет во корито за хранење. Лево, Дева Марија – облечена во црвен фустан и сина наметка, со проѕирен превез – клечи и му се поклонува на Божјиот Син, прикажан како буцкасто бебе што лежи во преден план. На детето му се поклонуваат тројца овчари, како и волот и магарето. До Марија, Јосиф гледа нагоре и забележува долга поворка што се приближува – тоа се тројцата мудреци со својата придружба. | caption2 = Гирландајо: „Олтарното парче на Сасети“ }} ===Фламанско влијание=== Од околу 1450 година, со доаѓањето во Италија на [[Ранофламанско сликарство|фламанскиот сликар]] [[Рогир ван дер Вајден]] и можеби уште порано, уметниците се запознале со медиумот на [[маслена боја|масленото сликарство]]. Додека и температа и фреската биле погодни за прикажување на шари, ниту една од нив не овозможувала успешно реалистично прикажување на природните текстури. Исклучително флексибилниот медиум на маслените бои, кои можеле да бидат непроѕирни или проѕирни и овозможувале промени и дополнувања со денови откако ќе биле нанесени, отворил нов свет на можности за италијанските уметници. Во 1483 година, огромниот олтарски полиптих ''[[Триптих Портинари|Поклонение на пастирите]]'', насликан од [[Хуго ван дер Хус]], пристигнал во Фиренца. Насликан уште во 1475 година по нарачка на семејството Портинари, бил испратен од Бриж и поставен во капелата Сант Еџидио во болницата Санта Марија Нуова. Олтарскиот полиптих блескал со интензивни црвени и зелени бои, кои биле во контраст со сјајните црни кадифени наметки на дарителите од семејството Портинари. Во преден план се наоѓала [[мртва природа]] со цвеќиња во садови со различни материјали, едниот од глазирана керамика, а другиот од стакло. Самата стаклена вазна била доволна за да привлече внимание. Но, највлијателниот аспект на триптихот бил исклучително природниот и живописен изглед на тројцата пастири со неизбричени бради, раце измачени од тешката работа и изрази кои се движеле од восхитување, преку зачуденост, до неразбирање. [[Доменико Гирландајо]] веднаш насликал сопствена верзија, во која наместо Фламанката со издолжено лице се појавувала прекрасна италијанска Мадона, а тој самиот, театрално гестикулирајќи, бил прикажан како еден од пастирите.<ref name=W&M>R.E. Wolf and R. Millen, ''Renaissance and Mannerist Art'', (1968)</ref> ===Папска нарачка=== [[File:Entrega de las llaves a San Pedro (Perugino).jpg|thumb|right|upright=1.75|Перуџино: ''[[Христос му ги предава клучевите на Петар (Сикстинска капела)|Христос му ги предава клучевите на Петар]]''|alt=Rectangular fresco. The scene is like Raphael's Marriage of the Virgin, above, which is based on it. There is a similar townscape and circular building in perspective, with an ancient Roman triumphal arch to either side. In the foreground, Jesus gives the keys of Heaven to St Peter, who is kneeling. To the right and left stand the other disciples and some onlookers, who are distinguished by Renaissance clothing. There are many more small figures in the square behind them.]] Во 1477 година [[папа Сикст IV]] ја заменил дотраената стара капела во [[Апостолски дворец|Ватикан]], во која се одржувале многу од папските богослужби. Се смета дека внатрешноста на новата капела, наречена [[Сикстинска капела]] во негова чест, уште од самиот почеток била планирана да содржи серија од 16 големи фрески меѓу нејзините пиластри на средното ниво, со серија насликани портрети на папи над нив. Во 1480 година, група уметници од Фиренца била ангажирана за оваа работа: Ботичели, [[Пјетро Перуџино]], [[Доменико Гирландајо]] и [[Козимо Росели]]. Овој циклус на фрески требало да ги прикажува ''Приказните од животот на Мојсеј'' од едната страна на капелата и ''Приказните од животот на Христос'' од другата страна, при што фреските тематски се надополнувале една со друга. ''Раѓањето на Исус'' и ''Пронаоѓањето на Мојсеј'' биле поставени една до друга на ѕидот зад олтарот, а меѓу нив се наоѓал [[полиптих|олтарскиот полиптих]] со ''Успението на Богородица''. Овие слики, сите дело на Перуџино, подоцна биле уништени за да се наслика ''Последниот суд'' на Микеланџело. Останатите 12 слики укажувале на виртуозноста што овие уметници ја постигнале, како и на очигледната соработка меѓу поединци кои вообичаено користеле многу различни стилови и вештини. Сликите давале целосен простор за изразување на нивните способности, бидејќи вклучувале голем број фигури на мажи, жени и деца, како и ликови што се движеле од ангели-водачи до разбеснети [[фараон]]и и самиот ѓавол. Секоја слика барала и [[Пределно сликарство|пејзаж]]. Поради големината на фигурите за која уметниците се согласиле, на секоја слика пејзажот и небото го зафаќале целиот горен дел од сцената. Понекогаш, како во сцената на [[Ботичели]] ''Прочистување на лепрозниот'', во пејзажот се одвивале дополнителни мали наративи, во овој случај ''[[Искушение на Христос (Сикстинска капела)|Искушенијата на Христос]]''. Сцената на [[Перуџино]] ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар (Перуџино)|Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]'' била забележителна по јасноста и едноставноста на својата композиција, убавината на фигуралното сликарство, кое вклучувало и автопортрет меѓу набљудувачите, а особено по перспективниот градски пејзаж кој упатувал на мисијата на Петар во Рим преку присуството на два [[триумфална капија|триумфални лака]], како и централно поставената осумаголна градба која можела да биде христијански [[крстилница]] или римски [[мавзолеј]].<ref name=Giaco>{{cite book|first=Massimo|last= Giacometti|title=The Sistine Chapel|year=1986}}</ref> ==Сликарство на високата ренесанса== Високата ренесанса во сликарството била кулминација на разновидните средства на изразување<ref>Manfred Wundrum "Early Renaissance" and "Renaissance and Mannerism" in ''Masterpieces of Western Art'', Tashen, 2007. Page 147</ref> и различните достигнувања во сликарската техника, како што била линеарната перспектива,<ref>Alexander Raunch "Painting of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy" in ''The Italian Renaissance: Architecture, Sculpture, Painting, Drawing'', Konemann, Cologne, 1995. Pg. 308; Wundrum Pg. 147</ref> реалистичното прикажување на физичките<ref>Frederick Hartt and David G. Wilkins, ''History of Italian Art: Painting, Sculpture, Architecture'', 2003.</ref> и психолошките одлики,<ref>Raunch pg. 309</ref> како и управувањето со светлината и темнината, вклучувајќи го контрастот на тоновите, ''[[сфумато]]'' (омекнување на преминот меѓу боите) и ''[[киароскуро]]'' (контраст меѓу светлото и темното),<ref>Wundrum pg. 148; Hartt and Wilkins</ref> во единствен обединувачки стил<ref>Wundrum pg. 147; Hartt and Wilkins</ref> кој изразувал целосен композиционен ред, рамнотежа и хармонија.<ref>Frederick Hartt, ''A History of Art: Painting, Sculpture, Architecture''; Harry N. Abrams Incorporated, New York, 1985, pg. 601; Wundrum pg. 147; Marilyn Stokstad ''Art History'', Third Edition, Pearson Education Inc., New Jersey, 2008. pg 659</ref> Според [[Марсија Хол]], ''[[cangiante]]'' и она што таа го нарекувала ''[[unione]]'' можеле да се додадат на ''киароскуро'' и ''сфумато'' за да се добијат четири специфични сликарски стилови во високата ренесанса;<ref>Hall, Marcia B., ''Rome'' (series "Artistic Centers of the Italian Renaissance"), pp. 148–150, 2005, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521624452}}, 9780521624459, [https://books.google.com/books?id=gt5gtrqoKOIC&pg=PA148 google books]; also the chapter ''The Modes of Coloring in the Cinquecento'' in {{Cite book|last=Hall|first=Marcia B.|title=Color and meaning : practice and theory in Renaissance painting|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39222-5|location=Cambridge|oclc=23766002}}</ref> овие стилови денес понекогаш се групирале како „канонски сликарски начини“ од тој период.<ref>{{cite web|title=Four Canonical Painting Modes by APA|url=https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|access-date=2025-12-20|archive-date=2025-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250916133219/https://artpaintingartist.org/the-four-canonical-painting-modes-of-the-renaissance/|url-status=live}}. Retrieved June 18, 2015.; described in [https://books.google.com/books?id=r_3LDwAAQBAJ pp. 124-125] of ''Research Handbook on Art and Law'', 2020, eds. Fiona McGaughey, Jani McCutcheon, Edward Elgar Publishing, ISBN 9781788971478</ref> Особено, поединечните делови на сликата имале сложен, но урамнотежен и добро поврзан однос со динамичната целина.<ref>Stokstad, pg. 659 and 662</ref> Сликарството на високата ренесанса некои го сметале за апсолутен врв на западното сликарство<ref>Wundrum pg. 145</ref> и постигнувало урамнотежување и усогласување, во хармонија, на спротивставените и навидум меѓусебно исклучиви уметнички позиции, како што биле реалното наспроти идеалното, движењето наспроти мирувањето, слободата наспроти законот, просторот наспроти рамнината и линијата наспроти бојата.<ref>Wundrum pg. 147</ref> Повеќето историчари на уметноста наведувале дека високата ренесанса започнала околу 1495 или 1500 година<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; David Piper, ''The Illustrated History of Art'', Crescent Books, New York, 1991, pg. 129; Jacob Burchhardt, '' Cinerone'' 1841; Franz Kugler ''Handbook of Art History'' 1841.</ref> и завршила во 1520 година со смртта на [[Рафаел]],<ref>Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129; Wurdram pg. 147; Johann Joachim Winklemann, ''Lives of Modern Painters, Sculptors and Architects'' 1672.</ref> иако некои наведувале дека високата ренесанса завршила околу 1525 година<ref>Kugler; Honour and Flemming, pg. 466</ref> или во 1527 година со ограбувањето на Рим од страна на војската на [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V, цар на Светото Римско Царство]],<ref>Stokstad pg. 662; Lanzi.</ref> или околу 1530 година.<ref>Raunch pg. 310</ref> Многумина го наведувале ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]'' на [[Леонардо да Винчи]], започната во 1495 година и завршена во 1498 година, како прво дело на високата ренесанса.<ref>Stokstad pg. 662; Frommel pg.172; Hartt pg. 627; Piper pg. 129</ref> Во својата книга ''Историја на уметноста: сликарство, скулптура и архитектура'', Фредерик Харт наведувал дека периодот од 1520 до 1530 година бил преоден период меѓу високата ренесанса и маниризмот. Во високата ренесанса доминирале тројца сликари: Леонардо да Винчи, Микеланџело и Рафаел; додека Џовани Белини, Џорџоне и Тицијан биле предводници на венецијанското сликарство од високата ренесанса, а [[Антонио да Кореџо]] и [[Андреа дел Сарто]] биле други значајни сликари на стилот на високата ренесанса. ===Леонардо да Винчи=== [[Леонардо да Винчи|Леонардо]] (1452–1519) ги поминал своите години на формирање обучувајќи се во работилницата на [[Фиренца|фирентинскиот]] [[Андреја Верокио|Верокио]], пред да се пресели во Милано, каде што работел од 1482 до 1499 година, а потоа се вратил во Фиренца и таму работел од 1500 до 1506 година. Поради широчината на неговите интереси и извонредниот степен на талент што го покажувал во толку многу различни области, тој се сметал за архетипскиот „[[Полимат|ренесансен човек]]“. Но, пред сè, во своето време бил ценет како сликар, а како сликар се потпирал на знаењето што го стекнувал преку своите други интереси. Леонардо бил научен набљудувач. Учел преку набљудување на нештата. Ги проучувал и цртал полските цвеќиња, вировите на реката, формите на карпите и планините, начинот на кој светлината се одбивала од лисјата и блескала во скапоцените камења. Особено, ја проучувал човечката форма, дисецирајќи триесет или повеќе непобарани трупови од една болница со цел да ги разбере мускулите и тетивите. [[File:Última Cena - Da Vinci 5.jpg|thumb|left|upright=1.75|Леонардо да Винчи: ''[[Тајната вечера (фреска)|Тајната вечера]]''|alt=Правоаголна фреска, во многу оштетена состојба, на Последната вечера. Сцената прикажувала маса поставена низ просторијата, со три прозорци во задниот дел. Во центарот седел Исус, со раширени раце, левата дланка нагоре, а десната надолу. Околу масата се наоѓале учениците, дванаесет мажи на различна возраст. Сите реагирале со изненадување или вознемиреност на она што штотуку го кажал Исус. Различните емоционални реакции и гестови биле прикажани со голема природност.]] Леонардо постигнал степен на реализам во изразувањето на човечките емоции што бил навестен кај Џото, но бил непознат по делото ''Адам и Ева'' на Масачо. ''Тајната вечера'' на Леонардо, насликана од 1495 до 1498 година во трпезаријата на манастирот [[Санта Марија деле Грацие (Милано)]], станала мерило за религиозното наративно сликарство во следниот половина милениум. Многу други ренесансни уметници сликале свои верзии на [[Тајна вечера]], но само онаа на Леонардо била предодредена да биде безброј пати репродуцирана во дрво, алабастер, гипс, литографија, таписерија, хеклање и покривки за маси. Повеќе од кој било друг уметник, тој го унапредил проучувањето и сликањето на „атмосферата“. Во своите слики, како што биле ''[[Мона Лиза]]'' ({{Circa|1503}}–1517) и ''[[Богородица на карпите]]'' (1483–1486) (најраното целосно дело што целосно било изработено од неговата рака), тој користел светлина и сенка со таква суптилност што, во недостиг на подобар збор, тоа станало познато како Леонардовото ''сфумато'' или „чад“. Тој покажал револуционерна употреба на бојата, определувајќи го преминот меѓу фигурите преку модулација на бојата наместо со вистински линии.<ref>Wundrum pg. 148</ref> Неговото дело го повикувало гледачот во мистериозен свет на променливи сенки, хаотични планини и вртложни порои. Друго значајно дело на Леонардо било ''[[Богородица со Младенецот и Света Ана (Леонардо)|Богородица со Младенецот и Света Ана]]'' ({{Circa|1503}}–1519); монументалниот тридимензионален квалитет на групата и пресметаните ефекти на динамичност и напнатост во композицијата го направиле модел кој подеднакво ги инспирирал класицистите и маниристите.<ref>"Leonardo da Vinci" in ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Освен директното влијание на самите дела, проучувањата на Леонардо на светлината, анатомијата, пејзажот и човечкиот израз делумно се ширеле преку неговата дарежливост кон групата ученици што го опкружувала.<ref>name=Vasari/</ref> ===Микеланџело=== [[File:Creación de Adám.jpg|thumb|upright=1.75|Микеланџело: ''[[Создавањето на Адам]]''|alt=Правоаголна фреска. Бог го создава првиот човек, кој лежи опуштено на земјата, потпрен на едниот лакот и посегнува кон Бог. Бог, прикажан како динамичен старец, ја протега раката од Небото за да го допре Адам и да го исполни со живот.]] Во 1508 година [[Папа Јулиј II]] успеал да го убеди фирентинскиот скулптор [[Микеланџело]] (1475–1564) да продолжи со декоративниот модел на Сикстинската капела. [[Таван на Сикстинската капела|Таванот]] бил изграден така што имал дванаесет коси пандантиви што го поддржувале сводот и претставувале идеални површини за сликање на [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]]. Микеланџело набрзо осмислил сосема поинаква шема, многу посложена и по дизајнот и по иконографијата. Размерите на делото, кое тој го извел речиси целосно сам, освен со рачна помош, биле огромни, а неговата изработка траела речиси пет години. Планот на папата за апостолите тематски би создал сликовна врска меѓу наративите од [[Стариот завет]] и [[Новиот завет]] на ѕидовите и папите во галеријата со портрети.<ref name=Giaco/> Токму [[Дванаесет апостоли|Дванаесетте апостоли]], и нивниот водач Петар како прв епископ на Рим, ја претставуваат таа врска. Но моделот на Микеланџело оди во спротивна насока. Темата на плафонот на Микеланџело не е величествениот Божји план за спасението на човештвото. Темата е човечката огрешеност. Станува збор за тоа зошто на човештвото и на верата им бил потребен Исус.<ref name=TLT>T.L.Taylor, ''The Vision of Michelangelo'', Sydney University, (1982)</ref> На прв поглед, таванот претставува [[Хуманизам|хуманистичка]] конструкција. Фигурите се со натчовечки димензии, а во случајот со [[Адам и Ева|Адам]], се толку убави што според биографот [[Џорџо Вазари]], навистина изгледа како самиот Бог да ја создал фигурата, а не Микеланџело. Но, и покрај убавината на поединечните фигури, Микеланџело не ја возвеличил човечката состојба и секако не го претставил хуманистичкиот идеал на [[платонска љубов]]. Всушност, предците на Христос, кои ги насликал околу горниот дел од ѕидот, ги прикажуваат најлошите аспекти на семејните односи, прикажувајќи нарушени односи во толку различни облици колку што има различни семејства.<ref name=TLT/> Вазари ги пофалил навидум бесконечните способности на Микеланџело за измислување различни положби на фигурите. [[Рафаел]], кому [[Донато Браманте]] му овозможил да види дел од делото откако Микеланџело го напуштил своето сликарско дело и во лутина заминал во Болоња, насликал најмалку две фигури по примерот на пророците на Микеланџело: едната во [[Црква Свети Агостино|црквата Свети Агостино]], а другата во [[Апостолски дворец|Ватикан]], неговиот портрет на самиот Микеланџело во ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]''.<ref name=Giaco/><ref>Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998)</ref><ref>Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962)</ref> Подоцнежното дело на Микеланџело, ''[[Страшниот суд (Микеланџело)|Страшниот суд]]'', насликано на олтарниот ѕид на Сикстинската капела помеѓу 1534 и 1541 година, покажува маниристички стил, со генерално издолжени тела, кој го заменил стилот на високата ренесанса помеѓу 1520 и 1530 година. ===Рафаел=== Заедно со [[Леонардо да Винчи]] и [[Микеланџело]], името на [[Рафаело Санти]] (1483–1520) е синоним за високата ренесанса, иако бил 18 години помлад од Микеланџело и речиси 30 години помлад од Леонардо и починал на 37-годишна возраст, само една година по Леонардо. Не може да се каже дека тој ја унапредил состојбата на сликарството во иста мера како неговите двајца славни современици. Наместо тоа, неговото дело претставувало кулминација на сите достигнувања на високата ренесанса. [[File:Sanzio 01.jpg|thumb|left|upright=1.75|alt=Фреска на засводен простор во кој се собрани многу луѓе во класична облека, распоредени во групи. Сцената е доминирана од двајца филозофи, од кои едниот, Платон, е стар и има долга бела брада. Тој драматично покажува кон Небесата. Замислена фигура во преден план седи потпрена на блок од мермер.|Рафаел: ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'', нарачана од [[Папа Јулиј II]] за украсување на комплексот простории денес познат како [[Рафаелови соби]] во Ватикан]] Рафаел бил роден како син на сликар, па неговиот професионален пат, за разлика од оној на Микеланџело, кој бил син на пониско благородништво, бил определен. Неколку години по смртта на својот татко, работел во умбриската работилница на [[Пјетро Перyџино]], одличен сликар и извонреден техничар. Неговата прва потпишана и датирана слика, изработена на 21-годишна возраст, е ''Веридбата на Богородица'', која веднаш го открива своето потекло од делото на Перуџино ''[[Христос му ги предава клучевите на Свети Петар]]''.<ref name=DD/> Рафаел се преселил во [[Фиренца]] во 1504 година, а во [[Рим]] во 1508 година и без задршка ги користел вештините на прочуените сликари чии животи се преклопувале со неговиот. Во неговите дела се обединети индивидуалните квалитети на бројни различни сликари. Заоблените форми и светлите бои на Перуџино, реалистичните портрети на Гирландајо, реализмот и осветлувањето на Леонардо и моќниот цртеж на Микеланџело се обединиле во сликите на Рафаел. Во својот краток живот тој изработил голем број големи олтарни слики, импресивна класична фреска на морската нимфа [[Галатеја (митологија)|Галатеја]], извонредни портрети, меѓу кои двајца папи и еден познат писател, а додека Микеланџело го сликал [[таван на Сикстинската капела|таванот на Сикстинската капела]], Рафаел изработувал серија ѕидни фрески во [[Рафаелови соби|Рафаеловите соби]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], од кои ''[[Атинската школа (слика)|Атинската школа]]'' (1509–1511) во ''Сала на Сетњатурата'' има особено значење. Оваа фреска прикажува средба на најучените старогрчки Атињани, собрани во величествен класичен простор околу средишната фигура на [[Платон]], кого Рафаел познато го насликал според ликот на [[Леонардо да Винчи]]. Замислената фигура на [[Хераклит]], која седи покрај голем камен блок, е портрет на [[Микеланџело]] и претставува упатување кон неговата слика на пророкот [[Еремија]] во Сикстинската капела. Својот автопортрет го поставил десно, покрај својот учител Перуџино.<ref>Некои извори ја идентификуваат оваа фигура како [[Ил Содома]], но станува збор за постар, седокос човек, додека Содома во тоа време бил во своите триесетти години. Освен тоа, фигурата во голема мера наликува на неколку автопортрети на Перуџино, кој во тоа време би имал околу 60 години.</ref> Но главниот извор на популарноста на Рафаел не биле неговите големи дела, туку неговите мали фирентински слики на Богородица и детето Христос. Постојано сликал, во малку различни пози, слична полничка жена со мирно лице и нејзините буцкасти деца, од кои најпозната веројатно е ''La Belle Jardinière'' („Богородица на убавата градина“), која денес се наоѓа во [[Лувр]]. Неговото поголемо дело, ''[[Систинска Мадона]]'', користено како предлошка за безброј [[витраж]]и, во 21 век станало препознатлив извор на познатата слика со два мали херувими, која е репродуцирана на сè, од хартиени салфетки до чадори.<ref>David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983)</ref><ref>Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985)</ref> ===Џовани Белини=== [[File:Pala di San Zaccaria (Venezia).jpg|thumb|[[Џовани Белини]], ''Олтарната слика [[Олтар на Сан Закарија]]''|alt=Слика во масло. Голема олтарна слика на која Богородица седи на подигнат престол, со четворица светци и ангел, како што е опишано во статијата.]] Како водач на [[Венецијанско сликарство|венецијанското сликарство]], [[Џовани Белини]] (1430–1516) бил роден во рок од една година од својот брат [[Џентиле Белини|Џентиле]], својот зет [[Андреа Мантења|Мантења]] и [[Антонело да Месина]], но живеел една деценија подолго од првите двајца и речиси три децении подолго од последниот. Сликал сè до својата смрт, а неговите дела покажуваат различни влијанија. Неговите рани дела го покажуваат влијанието на Мантења, со остри линии и јасно дефинирани бои,<ref>Wundram pg. 120; Ruanch pg. 366</ref> додека по престојот на Месина во Венеција во 1475–1476 година, неговите дела прифатиле фламански сличен реализам и светли бои, што покажува дека тој бил многу успешен во усвојувањето на техниките на сликање со масло што ги донел Месина.<ref>Stokstad pg. 655; Wundram pg. 120; Hartt pg. 563</ref> Најпрво бил учител на [[Џорџоне]]<ref name="Raunch pg. 388">Raunch pg. 388</ref> и [[Тицијан]]<ref name="Raunch pg. 392">Raunch pg. 392</ref>, но подоцна бил под влијание на Џорџоне, особено во прифаќањето на [[тонализам|тонализмот]], при што бојата се нанесува во преклопени слоеви и создава мек, дифузен ефект, така што фигурите и пејзажите стануваат пообединети во атмосферата.<ref name="Mariolina">{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|chapter=Giovanni Bellini|title=Pittori del Rinascimento|publisher=Scala|location=Florence|year=2007|isbn=978-8881170999}}</ref><ref>Stefano Zuffi ''One Thousand Years of Painting'', Electa, Milan, 2001.</ref> Белини станал единствениот голем сликар од XV век кој го преминал прагот од раната ренесанса кон стилот на високата ренесанса со дела како ''[[Портрет на дуждот Леонардо Лоредан]]'' (1501),<ref>Wundrum Pag. 147 and Pg.121; Hartt, Pg. 645</ref> во кој дуждот покажува спокојство што Белини веројатно го научил од Месина,<ref name="Raunch pg. 361"/> и ''[[Крштевањето на Христос (Белини)|Крштевањето на Христос]]'' (1500–1502). Белини, како и [[Рафаел]], создал бројни мали слики на Богородица во богати, блескави бои, обично со поинтензивна тоналност од неговиот фирентински современик. Традиционално, во сликањето олтарни слики со ''Богородица и Младенецот'', устоличената фигура на Богородица е придружувана од светци, кои стојат во определени простори, физички одделени во форма на полиптих или ограничени со насликани архитектонски граници. [[Пјеро дела Франческа]] ја користел класичната ниша како амбиент за своите устоличени Богородици (со светци групирани околу престолот), исто како што [[Масачо]] ја користел како амбиент за својата ''[[Света Троица (Масачо)|Света Троица]]'' во [[Санта Марија Новела]]. Белини ја користел истата форма, позната како ''Свет разговор'', во неколку свои подоцнежни олтарни слики, [[Олтар на Сан Закарија|како онаа]] за венецијанската црква [[Сан Закарија]] (1505). Тоа е мајсторска композиција која го користи тонализмот и ја продолжува вистинската архитектура на зградата во илузионистичката архитектура на сликата, претворајќи ја нишата во своевидна [[лоџија]] отворена кон пејзажот и дневната светлина што се прелева врз фигурите на Богородица и Младенецот, двете светици и малиот ангел кој свири на [[виола]], правејќи ги тие фигури посветли од [[Свети Петар]] и [[Свети Јероним]] во преден план.<ref>{{cite book|first=Mariolina |last=Olivari|title=Giovanni Bellini|year=1990}}</ref> ===Џорџоне=== [[File:Giorgione tempest.jpg|thumb|left|upright=1.4|Џорџоне: ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]''|alt=Слика во масло. Мистериозен пејзаж со класични урнатини. Маж стои лево, а десно гола жена храни бебе]] И покрај краткотрајноста на неговата кариера (починал во 1510 година, на околу 35-годишна возраст)<ref>Stokstad pg. 682; Hartt pg. 646</ref> и малиот број дела за кои универзално се прифаќа дека се целосно негови (само четири или пет),<ref>Stokstad pg. 682</ref> [[Џорџоне]] често се смета за основач на венецијанскиот стил на високата ренесанса,<ref>Hartt pg. 645; Raunch pg. 388; Stokstad pg. 682</ref> иако различни научници наведуваат различни причини за таквото тврдење. Една од нив е неговата зголемена употреба на градации на боја и светлина (модулација на бојата), вклучувајќи го и ''сфумато'', често постигнувано преку [[Тонализам|тонализмот]],<ref name="Mariolina"/> за дефинирање на формите на фигурите и пејзажите и за создавање атмосфера во која сите компоненти на сликата се обединети.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 165; Raunch pg.646; Hartt pg. 646</ref> Некои сметаат дека можеби ова го научил од [[Леонардо да Винчи]], за кого се вели дека ја посетил Венеција во 1501 година.<ref>Zuffi pg. 102; Wundram pg. 148</ref> Во неговата ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', 1505 година, употребата на линијата и модулацијата на бојата се подеднакво застапени, но во ''[[Бурата (Џорџоне)|Бурата]]'', {{Circa|1510}}, модулацијата на бојата речиси целосно ја заменува линијата, создавајќи уметничка визија во која човештвото и природата се обединети.<ref>Wundram pg. 145 and pg. 165</ref> Некои ја сметаат ''Бурата'' за една од најзначајните слики создадени во Италија, бидејќи компонентите се обединети преку бојата, а атмосферата е сонлива и исполнета со совршена хармонија.<ref name="Raunch pg. 392"/> Џорџоне бил првиот сликар кој ѝ доделил водечка улога на природата,<ref>Zuffi pg. 103; Stokstad pg. 682; Raunch pg. 388)</ref> а секогаш кога на неговите слики се појавува пејзаж, тој станува составен дел од сликата.<ref>Raunch pg. 388; Hartt pg. 647; Stokstad pg. 682</ref> ''[[Богородица од Кастелфранко]]'', споредена со сличната ''[[Олтар на Сан Закарија]]'' на Џовани Белини, покажува уште една иновација на Џорџоне — прилагодување на насоките и положбите на фигурите, како што се копјето што го држи [[Либерале од Тревизо|Свети Либерале]] лево и наборите на наметката на Богородица поставени паралелно, со цел субјектите да бидат пообединети.<ref>Hartt pg. 648; Luffi pg. 103</ref> Конечно, сликите на Џорџоне секогаш се двосмислени во своето значење и отворени за различни толкувања.<ref>Hartt pg. 647; Raunch pg. 388</ref> Во ''Бурата'', голата жена што храни бебе и облечениот маж, како и блесокот на молњата, можеби ги претставуваат [[Адам и Ева]] по нивниот престој во Еден, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 103</ref> Друга слика што му се припишува, ''[[Тројцата филозофи]]'', можеби ги претставува [[Мудреци од исток|Мудреците]] кои го планираат своето патување во потрага по новородениот Христос, или можеби не.<ref>Zuffi pg. 102; Raunch pg. 388)</ref> Ниту една од сликите на Џорџоне никогаш немала целосно сигурно толкување.<ref name="Raunch pg. 388"/> До неодамна се сметало за сигурно дека со ''[[Заспана Венера (Џорџоне)|Заспаната Венера]]'', 1510 година, Џорџоне ја насликал првата женска гола фигура која стои, или поточно лежи, како субјект што треба да биде прикажан и набљудуван исклучиво поради својата убавина. Иако долго време било прифатено дека Тицијан го завршил пејзажот на сликата по смртта на Џорџоне, сè поголем број историчари на уметноста го доведуваат во прашање тоа дали Џорџоне го насликал целото женско тело.<ref>Zuffi pg. 102</ref> ===Тицијан=== [[File:Tizian 041.jpg|thumb|upright=1.1|Тицијан: ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]''|alt=чија динамична композиција во три нивоа и шема на бои го утврдиле како најзначаен сликар северно од Рим.]] [[Тицијан]] ({{Circa|1490}}–1576) се обучувал во работилницата на [[Џовани Белини]] заедно со Џорџоне, а потоа му помагал на Џорџоне.<ref>Raunch pg. 392; Stokstad pg. 684; Hartt pg. 647; Zuffi pg.128</ref> По смртта на Џорџоне, тој бил водечка фигура на Венецијанската школа повеќе од 60 години.<ref>Hartt pg. 647; Zuffi pg. 128</ref> Неговите рани дела покажуваат силно влијание од Белини и Џорџоне,<ref>Stokstad pg. 684; Raunch pg. 392</ref> но набрзо ги прифатил принципите на формата и бојата што ги вовеле тие двајца,<ref>Hartt pg. 647</ref> и ја утврдил бојата, а не линијата, како главен определувачки елемент во сликарството,<ref>Hartt pg. 647; Wundram pg. 176</ref> со што го довршил стилот на венецијанската висока ренесанса.<ref name="Raunch pg. 392"/> Тој го постигнал тоа со нанесување густи бои во пастозни наслаги една покрај друга, со лабави и широки потези на четката.<ref>Raunch pg. 393; Zuffi pg. 128</ref> На тој начин истовремено ги истакнувал светлината и бојата;<ref>Raunch pg. 396</ref> уште во своето време бил познат како мајстор на светлината и бојата.<ref>Stokstad pg. 684</ref> Друга силна страна на Тицијан била композицијата на неговите слики.<ref>(Wundram pg. 176</ref> Во ''[[Мадона Пезаро]]'', 1519–1526, тој ја поместува Богородица од средината, поставувајќи ја наместо тоа на горниот [[Теме (геометрија)|врв]] на моќна дијагонална линија (наспроти вообичаената вертикална или хоризонтална), која сепак го насочува вниманието кон Богородица.<ref>Raunch pg. 393; Stokstad 684</ref> Ова било едно од првите дела во кои фигурите биле групирани во кружна, растечка структура.<ref>Wundram pg. 154</ref> ''[[Успение на Богородица (Тицијан)|Успение на Богородица]]'', 1516–1518, исто така содржи дијагонални линии (формирани од херувимите распоредени околу Богородица), кои ја носат триумфалната порака на сликата нагоре кон горните делови на црквата Фрари во Венеција, на чиј олтар се наоѓа.<ref>Hartt pg.649</ref> Ова дело било првото кое содржело визуелен навесток на движење;<ref>Wundram pg. 152</ref> сите дела на Тицијан покажуваат нова динамичност во движењата на луѓето во споредба со статичните елементи кај другите сликари на високата ренесанса.<ref>Wundram pg. 176; Raunch pg. 393</ref> ''Успение на Богородица'' исто така се одликува, како и сите негови слики, со блескави, длабоки и богати бои, благодарение на нанесувањето слој врз слој боја од страна на Тицијан, понекогаш и со различни бои.<ref>Hartt pg. 649; Stokstad pg. 685</ref> Тицијан бил и најбараниот портретист во своето време и го издигнал портретот на исто ниво на почит како и наративното сликарство.<ref>Raunch pg. 400</ref> Особено значајни се ''[[Коњички портрет на Карло V]]'', 1548, коњички портрет во симфонија од пурпурни тонови, и портретот на дуждот [[Андреа Грити]], владетелот на Венеција, можеби најмоќниот портрет на Тицијан. Како што стареел Тицијан, тој го задржал генерално стилот на високата ренесанса до своите последни години, кога фигурата речиси целосно се растворила во движењето на бојата,<ref>Hartt pg. 650</ref> па сè повеќе се оддалечувал од главниот тек на италијанското сликарство, кое до 1530 година речиси целосно се насочило кон [[маниризам]]от.<ref name="Zuffi pg. 128">Zuffi pg. 128</ref> Во многу погледи, Тицијан може да се смета за основоположник на модерното сликарство.<ref name="Zuffi pg. 128"/> ===Кореџо=== [[File:Cathedral (Parma) - Assumption by Correggio.jpg|thumb|left|upright=1.35|Кореџо: ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'']] [[Антонио да Кореџо]] (1489–1534), кој никогаш не го посетил Рим, но мора да ги видел делата на Рафаел, Микеланџело и Тицијан, работел во личен стил на високата ренесанса во [[Парма]], во северна Италија.<ref>Hartt pg. 638; Raunch pg. 383</ref> Тој ја вовел отворената небесна визија исполнета со лебдечки фигури на куполите на црквите, која станала белег на барокниот период во XVII век, со неговата ''[[Визијата на Свети Јован на Патмос|Визија на Свети Јован Евангелист]]'', 1520–1524, во пармската црква Сан Џовани Еванџелиста, и ''[[Успение на Богородица (Кореџо)|Успение на Богородица]]'', 1526–1530, во катедралата во [[Парма]].<ref>Hartt pg. 639; Raunch pg. 383; Stokstad pg. 681</ref> Еден историчар на уметноста наведува дека во второто дело Кореджо создава „блескава илузија: архитектурата на куполата изгледа како да се раствора, а формата како да експлодира низ градбата, вовлекувајќи го гледачот нагоре во вртложниот виор од светци и ангели кои се издигнуваат заедно со Богородица кон небото“.<ref>Stokstad pg. 681</ref> Во тие куполи и во други дела, неговата смела употреба на перспективата, обично преку поставување темна боја наспроти светли бои за да се засили илузијата на длабочина, е опишана како восхитувачка.<ref>Hartt pg. 638; Zuffi pg. 132; Raunch pg.383; Janson pg. 516</ref> Неговиот главен интерес било сликањето на светлината и тој ги најавува ефектите што подоцна ќе ги постигне [[Караваџо]] на почетокот на следниот век.<ref>Raunch pg. 383</ref> Неговото мајсторство воскратување во перспектива (при што предметите изгледаат пократки бидејќи се поставени под агол кон гледачот) за создавање перспектива е опишано како можеби највешто некогаш постигнато.<ref>Raunch pg. 383; Hartt pg. 638</ref> Во ''[[Јупитер и Ија]]'', 1531–1532, Кореджо создал силен контраст меѓу светлосната фигура на [[Ија (митологија)|Ија]] и меките, но темни облаци што го исполнуваат небото,<ref>Wundram pg. 174</ref> а кои изгледаат како да го обвиткуваат нејзиното блескаво тело.<ref>Zuffi pg. 132</ref> Кореџо успеал совршено да го изведе дифузниот ефект на облаците, маглата или измаглицата,<ref>Hartt pg. 383</ref> а заедно со модулацијата на бојата, тоа им дава на неговите ликови изразено чувство на бестежинска состојба.<ref>Wundram pg. 174; Janson pg. 516</ref> Тој го сликал човечкото тело на нежен и сензуален начин кој никогаш не бил надминат,<ref>Hartt pg. 639</ref> и претставил нов концепт на женската убавина кој повторно бил откриен дури во периодот на [[рококо]].<ref>Raunch pg. 383; Zuffi pg. 133</ref> Кореџо претставил голем број елементи што подоцна ќе станат карактеристични за [[Барокна уметност|барокното сликарство]].<ref>Raunch pg. 383; Janson pg. 518</ref> ===Други значајни сликари на високата ренесанса=== [[Андреа дел Сарто]] (1486–1530), Фирентинец, во своето творештво се потпирал и на Микеланџело и на Рафаел, но ги надминал во прикажувањето на изразите на лицето и гестовите, како што се гледа во ''[[Мадона на харпиите]]'', 1517 година.<ref name="Raunch pg. 341">Raunch pg. 341</ref> Неговите фигури покажуваат поголема индивидуалност од претходните дела на високата ренесанса, без притоа да ја изгубат благородноста.<ref name="Raunch pg. 341"/> Во 1520-тите тој останал верен на идеалите на високата ренесанса, како што е композицијата на сликите,<ref>Wundram pg. 166</ref> а лицата на неговите фигури обично се мирни и често убави, без мачењето присутно кај неговите современици маниристи,<ref>Hartt pg. 635</ref> од кои некои биле негови ученици.<ref>Zuffi pg. 116</ref> [[Лоренцо Лото]] (1480–1556), еден од најзначајните сликари на високата ренесанса во Венеција,<ref>Wundrum pg. 724</ref> исто така поминал извесно време во други области на северна Италија, бидејќи, веројатно поради неговото поголемо внимание кон реалистичните детали и линијата, наместо кон бојата во споредба со венецијанската школа, не бил особено ценет во Венеција.<ref>Zuffi pg. 126; Raunch 398</ref> Иако сликал разновидни теми, тој бил одличен портретист со извонредна способност да навлезе во душата на своите модели и да прикаже длабочина на чувството во сликата.<ref>Raunch 398; Zuffi pg. 127</ref> Вообичаено вклучувал други предмети во заднината или предниот план на портретот за да го прикаже карактерот на прикажаната личност.<ref>Zuffi pg. 127; Raunch pg. 399</ref> ==Влијание на италијанското ренесансно сликарство== Животите и на [[Микеланџело]] и на [[Тицијан]] се протегале длабоко во втората половина на XVI век. И двајцата виделе како нивните стилови, како и оние на [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], [[Андреа Мантења|Мантења]], [[Џовани Белини]], [[Антонело да Месина]] и [[Рафаел]], биле приспособувани од подоцнежните сликари за да создадат разновиден стил познат како [[маниризам]], и постепено да се движат кон големиот излив на имагинација и сликарска виртуозност на периодот на [[Барокна уметност|барокното сликарство]]. Уметниците кои најмногу ги развиле тенденциите во големите фигурални композиции на Тицијан биле [[Тинторето]] и [[Паоло Веронезе|Веронезе]], иако Тинторето многумина го сметаат за манирист. Познавањето на делата на Тицијан и Рафаел кај [[Рембрант]] е очигледно во неговите портрети. Директното влијание на Леонардо и Рафаел врз нивните ученици влијаело врз генерации уметници, вклучувајќи го [[Никола Пусен]] и школите на класичните сликари од XVIII и XIX век. Делото на Антонело да Месина имало директно влијание врз [[Албрехт Дирер]] и [[Мартин Шонгауер]], а преку гравурите на вториот, врз безброј уметници. Влијанието преку Шонгауер може да се пронајде во германските, холандските и англиските школи на [[витраж]]ни мајстори, продолжувајќи сè до почетокот на XX век.<ref name=DD/> Таванот на Сикстинската капела на Микеланџело и подоцнежниот ''[[Страшен суд (Микеланџело)|Страшен суд]]'' имале директно влијание врз фигуралните композиции, најпрво кај Рафаел и неговите ученици, а потоа и кај речиси секој подоцнежен сликар од XVI век кој барал нови и интересни начини за прикажување на човечката форма. Можно е да се следи неговиот стил на фигурална композиција преку [[Андреа дел Сарто]], [[Понтормо]], [[Ањоло Бронѕино|Бронѕино]], [[Пармиџанино]], [[Паоло Веронезе|Веронезе]], до [[Ел Греко]], [[Семејство Карачи|Карачи]], [[Караваџо]], [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]], [[Никола Пусен|Пусен]] и [[Џовани Батиста Тјеполо|Тјеполо]], па сè до [[Класицизам|класичните]] и [[романтизам|романтичарските]] сликари од XIX век, како [[Жак-Луј Давид]] и [[Ежен Делакроа|Делакроа]]. Под влијание на италијанското ренесансно сликарство биле основани многу современи академии за уметност, како што е [[Кралска академија]], а токму со цел собирање на делата на италијанската ренесанса биле формирани некои од најпознатите уметнички колекции во светот, како што е [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија во Лондон]]. {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header_align = center | header = Постојаното влијание на италијанското ренесансно сликарство | caption_align = center | image1 =Ritratto del Doge Andrea Gritti - Tiziano 059.jpg | width1 = 175 | alt1 = Првата од четирите слики. Портрет во масло на постар маж со строг израз на лицето и кратка бела брада, раскошно облечен во наметка со големи златни копчиња и карактеристична службена капа. На секоја слика е прикажана фигура до под половината, поставена пред темна позадина. Се чини дека секој портрет доловува одреден миг. | caption1 = [[Тицијан]]: Портрет на дуждот [[Андреа Грити]], венецијански, 16 век | image2 = Diego Velázquez - Phillip IV in Army Dress (The portrait of Fraga) - WGA24437.jpg | width2 = 174 | alt2 = Портрет на шпанскиот крал, кој има долго, бледо лице и свиткани мустаќи. Носи темноцрвен капут богато извезен со злато и голема јака украсена со тантела. Во раката држи црна шапка со широк обод. Стои како штотуку да застанал за миг. | caption2 = [[Диего Веласкес]], ''Филип IV Шпански'', 17 век | image3 = George Augustus Eliott, 1st Baron Heathfield - by Joshua Reynolds - Project Gutenberg eText 19009.jpg | width3 = 180 | alt3 = Крупен англиски офицер со румени образи и црни веѓи стои во воена униформа, на позадина од чад од топ. Во едната рака држи многу голем клуч, а со другата прави гест. | caption3 = [[Џошуа Рејнолдс]], „Барон Хитфилд, Лорд-чувар на Гибралтар“, 18 век | image4 = William Orpen Le Chef de l'Hôtel Chatham, Paris.jpg | width4 = 183 | alt4 =Готвач со густа кафеава брада и навоскени мустаќи, облечен во бела готвачка униформа и со висока готвачка капа, стои со рацете на колковите, како да е прекинат во работата. | caption4 = [[Вилијам Орпен]], „Готвач во хотелот „Шатам““, 20 век }} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== ===Генерални извори=== * Giorgio Vasari, ''[[Lives of the Artists]]'' (1568), 1965 edition, trans. George Bull, Penguin, {{ISBN|0-14-044164-6}} * Frederick Hartt, ''A History of Italian Renaissance Art'' (1970) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-23136-2}} * Graham-Dixon, Andrew, ''Renaissance'' (1999) University of California Press, {{ISBN|978-0520223752}} * Ekserdjian, David, ''The Italian Renaissance Altarpiece: Between Icon and Narrative'' (2021) Yale University Press, {{ISBN|978-0300253641}} * R.E. Wolf and R. Millen, ''Renaissance and Mannerist Art'' (1968) Abrams Press, ISBN unknown * Keith Christiansen, ''Italian Painting'' (1992) Hugh Lauter Levin/Macmillan, {{ISBN|0883639718}} * Helen Gardner, ''Art Through the Ages'' (1970) Harcourt, Brace and World, {{ISBN|0-15-503752-8}} * Michael Baxandall, ''Painting and Experience in Fifteenth Century Italy'' (1974) Oxford University Press, {{ISBN|0-19-881329-5}} * Margaret Aston, ''The Fifteenth Century: The Prospect of Europe'' (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-33009-3}} * Ilan Rachum, ''The Renaissance: An Illustrated Encyclopedia'' (1979) Octopus, {{ISBN|0-7064-0857-8}} * Diana Davies, ''Harrap's Illustrated Dictionary of Art and Artists'' (1990) Harrap Books, {{ISBN|0-245-54692-8}} * Luciano Berti, ''Florence: The City and its Art'' (1971) Scala, ISBN unknown * Rona Goffen, ''Renaissance Rivals: Michelangelo, Leonardo, Raphael, Titian'' (2004) Yale University Press, {{ISBN|0300105894}} * Arnold Hauser, ''The Social History of Art, Vol. 2: Renaissance, Mannerism, Baroque'' (1999) Routledge, {{ISBN|0415199468}} * Luciano Berti, ''The Uffizi'' (1971) Scala Publications, Florence, {{ISBN|978-1870248815}} * Michael Wilson, ''The National Gallery, London'' (1977) Scala, {{ISBN|0-85097-257-4}} * Hugh Ross Williamson, ''Lorenzo the Magnificent'' (1974) Michael Joseph, {{ISBN|0-7181-1204-0}} * {{Cite book|last=Sciacca|first=Christine|title=Florence at the Dawn of the Renaissance: Painting and Illumination, 1300-1500|url=http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|year=2012|publisher=Getty Publications|isbn=978-1-60606-126-8|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920044914/http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|archive-date=2012-09-20}} * {{cite book |last1=Wolfflin |first1=Heinrich |title=Classic Art: An Introduction to the Italian Renaissance |date=1980 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=9780801491931}} ===Сликари=== * John White, ''Duccio'', (1979) Thames and Hudson, {{ISBN|0-500-09135-8}} * Cecilia Jannella, ''Duccio di Buoninsegna'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-18-4}} * Sarel Eimerl, ''The World of Giotto'', (1967) Time/Life, {{ISBN|0-900658-15-0}} * Mgr. Giovanni Foffani, ''Frescoes by Giusto de' Menabuoi'', (1988) G. Deganello, ISBN unknown * Ornella Casazza, ''Masaccio and the Brancacci Chapel'', (1990) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-11-7}} * Annarita Paolieri, ''Paolo Uccello, Domenico Veneziano, Andrea del Castagno'', (1991) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-20-6}} * Alessandro Angelini, ''Piero della Francesca'', (1985) Scala/Riverside, {{ISBN|1-878351-04-4}} * Peter Murray and Pier Luigi Vecchi, ''Piero della Francesca'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008647-1}} * Umberto Baldini, ''Primavera'', (1984) Abrams, {{ISBN|0-8109-2314-9}} * Ranieri Varese, ''Il Palazzo di Schifanoia'', (1980) Specimen/Scala, ISBN unknown * Angela Ottino della Chiesa, ''Leonardo da Vinci'', (1967) Penguin, {{ISBN|0-14-008649-8}} * Jack Wasserman, ''Leonardo da Vinci'', (1975) Abrams, {{ISBN|0-8109-0262-1}} * Massimo Giacometti, ''The Sistine Chapel'', (1986) Harmony Books, {{ISBN|0-517-56274-X}} * Ludwig Goldschieder, ''Michelangelo'', (1962) Phaidon, ISBN unknown * Gabriel Bartz and Eberhard König, ''Michelangelo'', (1998) Könemann, {{ISBN|3-8290-0253-X}} * David Thompson, ''Raphael, the Life and Legacy'', (1983) BBC, {{ISBN|0-563-20149-5}} * Jean-Pierre Cuzin, ''Raphael, his Life and Works'', (1985) Chartwell, {{ISBN|0-89009-841-7}} * Mariolina Olivari, ''Giovanni Bellini'', (1990) Scala. ISBN unknown * Cecil Gould, ''Titian'', (1969) Hamlyn, ISBN unknown {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Ренесансни слики]] [[Категорија:Италијанска ренесанса|*]] [[Категорија:Италијански ренесансни сликари| 01]] c812l224lre4welyadzjlslc2zwr2bo Алберт Риера 0 1403569 5630757 5630182 2026-09-21T18:47:39Z Carshalton 30527 5630757 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Риера на крајот ја предводел Олимпија до титулата во националното првенство, нивната прва титула од 2018 година, откако со 2–0 го совладале [[Вечно дерби (Словенија)|вечниот ривал]] [[НК Марибор|Марибор]], на пет кола пред крајот.<ref name=RTV>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/najslajsa-zmaga-za-novo-olimpijino-zvezdico/665008|title=Najslajša zmaga za novo Olimpijino zvezdico|trans-title=The sweetest victory for another Olimpija title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref> На тоа, клубот придодал уште еден успех комплетирајќи ја [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]] по победата над Марибор во [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] со гол од [[Пенал (фудбал)|пенал]] во 130-тата минута, кој го реализираше [[Тими Макс Елшник]].<ref name=CUP>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/olimpija-po-drami-v-130-minuti-do-dvojne-krone-zanimiv-niz-maribora-je-koncan/|title=Olimpija po drami v 130. minuti do dvojne krone, zanimiv niz Maribora je končan|trans-title=130-minute drama for Olimpija's double crown, Maribor's interesting run is over|publisher=Sportklub|first=Rok|last=Viškovič|language=sl|date=6 May 2023|access-date=7 May 2023}}</ref> За своите достигнувања, Риера бил прогласен за Тренер на годината во Словенија; сепак, на церемонијата објавил дека не му била понудена нова соработка и дека ќе си замине по истекот на договорот, на крајот на мај.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/riera-potrdil-da-zapusca-olimpijo-delius-bo-spregovoril-v-ponedeljek/668257|title=Riera potrdil, da zapušča Olimpijo; Delius bo spregovoril v ponedeljek|trans-title=Riera confirmed that he is leaving Olimpia; Delius will speak on Monday|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=15 May 2023|access-date=23 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/POTRJENO-Albert-Riera-in-Olimpija-se-razhajata-v-klubu-trdijo-da-Spanec-pod-enakimi-pogoji-ni-zelel-nadaljevati|title=Potrjeno: Albert Riera in Olimpija se razhajata, v klubu trdijo, da Španec pod enakimi pogoji ni želel nadaljevati|trans-title=Confirmed: Albert Riera and Olimpija part ways, the club claims that the Spaniard did not want to continue under the same conditions|publisher=Nogomania|language=sl|date=15 May 2023|access-date=15 May 2023}}</ref> На 20 јули 2023 година, два дена пред почетокот на [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023–2024|новата сезона]], Риера официјално бил претставен како тренер на [[НК Цеље|Цеље]], исто така во највисокото ниво на словенечкиот фудбал.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/celjani-potrdili-prihod-riere-ki-bo-ze-v-petek-dopoldne-vodil-trening/675701|title=Celjani potrdili prihod Riere, ki bo že v petek dopoldne vodil trening|trans-title=Celje confirmed the arrival of Riera, who will lead his first training on Friday morning|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=20 July 2023|access-date=20 July 2023}}</ref> На своето деби три дена подоцна, неговиот тим одиграл нерешено 2–2 на гостувањето кај [[НК Алумниј|Алуминиј]].<ref>{{cite web|url=https://www.celje.info/sport/albert-riera-svojo-pot-na-celjski-klopi-pricel-z-remijem/|title=Albert Riera svojo pot na celjski klopi pričel z remijem|trans-title=Albert Riera started his journey on the Celje bench with a draw|publisher=Celje.info|first=Simon|last=Valant|language=sl|date=23 July 2023|access-date=28 July 2023}}</ref> Тој го напуштил клубот на 11 октомври, кога тој се наоѓал на врвот на табелата по 11 одиграни кола:<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Celjani-sporocajo-Albert-Riera-je-zdaj-uradno-zapustil-slovenskega-prvoligasa-bodo-kmalu-potrdili-njegovega-naslednika|title=Celjani sporočajo: Albert Riera je zdaj uradno zapustil slovenskega prvoligaša – bodo kmalu potrdili njegovega naslednika?|trans-title=Celje confirmed: Albert Riera has officially left the Slovenian top division side – will his successor be confirmed soon?|publisher=Nogomania|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> го водел тимот на вкупно 17 натпревари, од кој особено се издвојува елиминацијата на португалскиот клуб [[ФК Виторија Гимараеш|Виторија Гимараеш]] во [[УЕФА Лига на конференции 2023–2024|втората квалификациска рунда]] на [[УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Riera-je-slikovito-opisal-dojemanje-uspeha-Celja-Ko-sem-prisel-v-garderobo-sem-igralce-vprasal-zakaj-me-gledajo|title=Riera je slikovito opisal dojemanje uspeha Celja: Ko sem prišel v garderobo, sem igralce vprašal, zakaj me gledajo|trans-title=Riera described perception of Celje's success vividly: When I got to the dressing room, I asked the players why were they looking at me|publisher=Nogomania|language=sl|date=4 August 2023|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/prva-liga/albert-riera-tudi-uradno-ni-vec-trener-celja/|title=Zaključek celjske sage: Riera uradno bivši, njegov naslednik potrjen|trans-title=Celje saga reaches end: Riera officially gone, his successor confirmed|publisher=Sportklub|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Ден подоцна по заминувањето од Цеље, Риера станал нов тренер на Бордо – тогаш во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]] – враќајќи се во клубот 18 години по неговиот играчки ангажман и потпишувајќи договор до јуни 2025 година.<ref>{{cite web|url=https://www.girondins.com/fr/news/37681/albert-riera-nouvel-entraineur-des-marine-et-blanc|title=Albert Riera, nouvel entraîneur des Marine et Blanc!|trans-title=Albert Riera, new manager of the Navy and Whites!|publisher=FC Girondins Bordeaux|language=fr|date=12 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Неговото деби било на 21 октомври во поразот со 2–0 на гостувањето кај [[ФК Анже|Анже]].<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bordeaux-se-manque-pour-la-premiere-d-albert-riera-angers-nouveau-dauphin/1426746|title=Bordeaux se manque pour la première d'Albert Riera, Angers nouveau dauphin|trans-title=Bordeaux go missing on Albert Riera's debut, Angers new runners-up|newspaper=[[L'Équipe]]|language=fr|date=21 October 2023|access-date=10 March 2024}}</ref> Риера го освоил [[Лига 2 (Франција) 2023–2024|12-тото место]] со Бордо на крајот од сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albertu-Rieri-se-podirajo-nacrti-o-boju-za-preboj-v-Ligue-1-Bordeaux-je-mocno-zadolzen-Zan-Vipotnik-je-naprodaj|title=Albertu Rieri se podirajo načrti o boju za preboj v Ligue 1! Bordeaux je močno zadolžen, Žan Vipotnik je naprodaj|trans-title=Albert Riera's Ligue 1 promotion plans are falling apart! Bordeaux is heavily in debt, Žan Vipotnik is for sale|publisher=Nogomania|language=sl|date=7 June 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> но клубот административно бил исфрлен во [[Национално првенство на Франција (фудбал)|Националното првенство]] и прогласил банкрот пред почетокот на новата сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/six-times-french-champion-bordeaux-file-bankruptcy-2024-07-25/|title=Six-times French champion Bordeaux file for bankruptcy|publisher=[[Reuters]]|date=26 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> На 29 јули 2024 година, Риера се вратил во Цеље потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/albert-riera-prestop-celje-uradno-2026/|title=Nazaj je in to uradno: Albert Riera bo po lanskem oktobru ponovno sedel na celjsko klop, Španec je z grofi sklenil dolgoročno sodelovanje|trans-title=He is officially back: Albert Riera will sit on the Celje bench again after last October, the Spaniard has signed a long-term partnership with "The Counts"|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/albert-riera-uradno-celje-640333|title=Albert Riera se je vrnil v Celje|trans-title=Albert Riera is back in Celje|publisher=Siol|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> Само еден ден подоцна, тој го предводел тимот во поразот од 5–0 на гостувањето кај [[ФК Слован Братислава|Слован Братислава]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2024–2025|втората квалификациска рунда од Лигата на шампионите]], при што Цеље бил елиминиран со вкупен резултат 6–1; ова бил најтешкиот пораз на клубот во европските натпреварувања, а воедно и најтешкиот пораз на тренерот во таа улога, израмнет со уште еден пораз.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/celje-slovan-najhujsi-poraz-riera/|title=Celje se je od lige prvakov poslovilo z neslavnim rekordom: Štajerski klub v Evropi še nikdar ni doživel hujšega poraza|trans-title=Celje said goodbye to the Champions League with an infamous record: the Styrian club has never experienced a worse defeat in Europe|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albert-Riera-je-izenacil-najvisji-poraz-v-svoji-trenerski-karieri-debakel-v-Bratislavi-pa-bo-imel-vseeno-posebno-mesto|title=Albert Riera je izenačil najvišji poraz v svoji trenerski karieri, debakel v Bratislavi pa bo imel vseeno posebno mesto|trans-title=Albert Riera equaled the highest defeat in his coaching career, but the debacle in Bratislava will still have a special place|publisher=Nogomania|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref> Сепак, тимот успеал да стигне до лигашката фаза на [[УЕФА Лига на конференции 2024–2025|Лигата на конференции]], што било нивно прво учество во главната фаза на кое било европско натпреварување.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/rezervist-kucys-celje-popeljal-iz-krize-v-evropsko-jesen/719361|title=Rezervist Kučys Celje popeljal iz krize v evropsko jesen!|trans-title=Reserve Kučys led Celje from crisis to European autumn!|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=29 August 2024|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот, тие стигнале се до четвртфиналето во кое бил елиминирани од {{Fb team (N) Fiorentina}}, достигнување што за првпат го остварил кој било словенечки клуб.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-v-dramaticni-tekmi-po-enajstmetrovkah-do-zgodovinskega-cetrtfinala/739381|title=Celjani v dramatični tekmi po enajstmetrovkah do zgodovinskega četrtfinala|trans-title=Celje reached the historic quarter-final in a dramatic penalty shoot-out victory|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=13 March 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот од сезоната, Риера го освоил својот втор Куп на Словенија во својата тренерска кариера, совладувајќи го својот поранешен клуб од играчките денови Копер во [[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025#Финале|финалето]] со 4–0.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/celjani-napolnili-koprsko-mrezo-za-drugo-pokalno-zvezdico/745662|title=Celjani napolnili koprsko mrežo za drugo pokalno zvezdico|trans-title=Celje filled the Koper net for the second cup title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=14 May 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Триумфот му обезбедил на Цеље место во [[УЕФА Лига Европа 2025–2026|квалификациските рунди на Лигата на Европа]], но наместо таму тимот на крајот стигнал до лигашката фаза на Лигата на конференциите втора година по ред.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-z-odlicno-predstavo-v-ostravi-do-nove-evropske-jeseni/755865|title=Celjani z odlično predstavo v Ostravi do nove evropske jeseni|trans-title=Celje with a great performance in Ostrava to welcome the new autumn in Europe|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=28 August 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Покрај тоа, Цеље го завршил првиот дел од [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025–2026|сезоната во домашното првенство]] на првото место, со дванаесет бода предност пред второпласираниот Марибор; слично како и во претходната сезона, тие исто така се пласирале и во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|Лигата на конференциите]].<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/nk-celje-riera-po-nedeljskem-derbiju-prevzema-eintracht/771871|title=NK Celje: Riera po nedeljskem derbiju prevzema Eintracht|trans-title=NK Celje: Riera takes over Eintracht after Sunday's derby|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На 30 јануари 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на [[Ајнтрахт Франкфурт]] во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], потпишувајќи договор на две и пол години, кој започнал на 2 февруари.<ref>{{cite web|url=https://en.eintracht.de/news/albert-riera-wird-neuer-cheftrainer-von-eintracht-frankfurt-175414/|title=Albert Riera to be new Eintracht Frankfurt head coach|publisher=Eintracht Frankfurt|date=30 January 2026|access-date=2 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/albert-riera-neuer-trainer-von-eintracht-frankfurt/13501187/34942|title=Albert Riera ist neuer Trainer von Eintracht Frankfurt|trans-title=Albert Riera is the new manager of Eintracht Frankfurt|publisher=[[Sky Sport (Germany)|Sky Sport]]|language=de|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На своето деби, тој го предводел клубот до реми 1–1 на гостувањето кај [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]].<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/union-berlin-eintracht-frankfurt-match-report-highlights-matchday-21-riera-35939|title=Late drama as Union Berlin rescue point against Albert Riera's Eintracht Frankfurt in 1–1 draw|publisher=[[Bundesliga]]|date=6 February 2026|access-date=9 February 2026}}</ref> Неговото искуство како тренер на Ајнтрахт завршило по завршувањето на последниот натпревар од [[Прва Бундеслига 2025–2026|сезоната]].<ref>{{cite news|url=https://en.eintracht.de/news/eintracht-frankfurt-und-albert-riera-gehen-getrennte-wege-177571/|title=Eintracht Frankfurt and Albert Riera part ways|publisher=Eintracht Frankfurt|date=17 May 2026|access-date=17 May 2026}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] hltoknfngi0hkpoi3rvrptxx9ztcybm 5630761 5630757 2026-09-21T19:00:04Z Carshalton 30527 /* Тренерска кариера */ 5630761 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Риера на крајот ја предводел Олимпија до титулата во националното првенство, нивната прва титула од 2018 година, откако со 2–0 го совладале [[Вечно дерби (Словенија)|вечниот ривал]] [[НК Марибор|Марибор]], на пет кола пред крајот.<ref name=RTV>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/najslajsa-zmaga-za-novo-olimpijino-zvezdico/665008|title=Najslajša zmaga za novo Olimpijino zvezdico|trans-title=The sweetest victory for another Olimpija title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref> На тоа, клубот придодал уште еден успех комплетирајќи ја [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]] по победата над Марибор во [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] со гол од [[Пенал (фудбал)|пенал]] во 130-тата минута, кој го реализираше [[Тими Макс Елшник]].<ref name=CUP>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/olimpija-po-drami-v-130-minuti-do-dvojne-krone-zanimiv-niz-maribora-je-koncan/|title=Olimpija po drami v 130. minuti do dvojne krone, zanimiv niz Maribora je končan|trans-title=130-minute drama for Olimpija's double crown, Maribor's interesting run is over|publisher=Sportklub|first=Rok|last=Viškovič|language=sl|date=6 May 2023|access-date=7 May 2023}}</ref> За своите достигнувања, Риера бил прогласен за Тренер на годината во Словенија; сепак, на церемонијата објавил дека не му била понудена нова соработка и дека ќе си замине по истекот на договорот, на крајот на мај.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/riera-potrdil-da-zapusca-olimpijo-delius-bo-spregovoril-v-ponedeljek/668257|title=Riera potrdil, da zapušča Olimpijo; Delius bo spregovoril v ponedeljek|trans-title=Riera confirmed that he is leaving Olimpia; Delius will speak on Monday|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=15 May 2023|access-date=23 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/POTRJENO-Albert-Riera-in-Olimpija-se-razhajata-v-klubu-trdijo-da-Spanec-pod-enakimi-pogoji-ni-zelel-nadaljevati|title=Potrjeno: Albert Riera in Olimpija se razhajata, v klubu trdijo, da Španec pod enakimi pogoji ni želel nadaljevati|trans-title=Confirmed: Albert Riera and Olimpija part ways, the club claims that the Spaniard did not want to continue under the same conditions|publisher=Nogomania|language=sl|date=15 May 2023|access-date=15 May 2023}}</ref> На 20 јули 2023 година, два дена пред почетокот на [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023–2024|новата сезона]], Риера официјално бил претставен како тренер на [[НК Цеље|Цеље]], исто така во највисокото ниво на словенечкиот фудбал.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/celjani-potrdili-prihod-riere-ki-bo-ze-v-petek-dopoldne-vodil-trening/675701|title=Celjani potrdili prihod Riere, ki bo že v petek dopoldne vodil trening|trans-title=Celje confirmed the arrival of Riera, who will lead his first training on Friday morning|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=20 July 2023|access-date=20 July 2023}}</ref> На своето деби три дена подоцна, неговиот тим одиграл нерешено 2–2 на гостувањето кај [[НК Алумниј|Алуминиј]].<ref>{{cite web|url=https://www.celje.info/sport/albert-riera-svojo-pot-na-celjski-klopi-pricel-z-remijem/|title=Albert Riera svojo pot na celjski klopi pričel z remijem|trans-title=Albert Riera started his journey on the Celje bench with a draw|publisher=Celje.info|first=Simon|last=Valant|language=sl|date=23 July 2023|access-date=28 July 2023}}</ref> Тој го напуштил клубот на 11 октомври, кога тој се наоѓал на врвот на табелата по 11 одиграни кола:<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Celjani-sporocajo-Albert-Riera-je-zdaj-uradno-zapustil-slovenskega-prvoligasa-bodo-kmalu-potrdili-njegovega-naslednika|title=Celjani sporočajo: Albert Riera je zdaj uradno zapustil slovenskega prvoligaša – bodo kmalu potrdili njegovega naslednika?|trans-title=Celje confirmed: Albert Riera has officially left the Slovenian top division side – will his successor be confirmed soon?|publisher=Nogomania|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> го водел тимот на вкупно 17 натпревари, од кој особено се издвојува елиминацијата на португалскиот клуб [[ФК Виторија Гимараеш|Виторија Гимараеш]] во [[УЕФА Лига на конференции 2023–2024|втората квалификациска рунда]] на [[УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Riera-je-slikovito-opisal-dojemanje-uspeha-Celja-Ko-sem-prisel-v-garderobo-sem-igralce-vprasal-zakaj-me-gledajo|title=Riera je slikovito opisal dojemanje uspeha Celja: Ko sem prišel v garderobo, sem igralce vprašal, zakaj me gledajo|trans-title=Riera described perception of Celje's success vividly: When I got to the dressing room, I asked the players why were they looking at me|publisher=Nogomania|language=sl|date=4 August 2023|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/prva-liga/albert-riera-tudi-uradno-ni-vec-trener-celja/|title=Zaključek celjske sage: Riera uradno bivši, njegov naslednik potrjen|trans-title=Celje saga reaches end: Riera officially gone, his successor confirmed|publisher=Sportklub|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Ден подоцна по заминувањето од Цеље, Риера станал нов тренер на Бордо – тогаш во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]] – враќајќи се во клубот 18 години по неговиот играчки ангажман и потпишувајќи договор до јуни 2025 година.<ref>{{cite web|url=https://www.girondins.com/fr/news/37681/albert-riera-nouvel-entraineur-des-marine-et-blanc|title=Albert Riera, nouvel entraîneur des Marine et Blanc!|trans-title=Albert Riera, new manager of the Navy and Whites!|publisher=FC Girondins Bordeaux|language=fr|date=12 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Неговото деби било на 21 октомври во поразот со 2–0 на гостувањето кај [[ФК Анже|Анже]].<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bordeaux-se-manque-pour-la-premiere-d-albert-riera-angers-nouveau-dauphin/1426746|title=Bordeaux se manque pour la première d'Albert Riera, Angers nouveau dauphin|trans-title=Bordeaux go missing on Albert Riera's debut, Angers new runners-up|newspaper=[[L'Équipe]]|language=fr|date=21 October 2023|access-date=10 March 2024}}</ref> Риера го освоил [[Лига 2 (Франција) 2023–2024|12-тото место]] со Бордо на крајот од сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albertu-Rieri-se-podirajo-nacrti-o-boju-za-preboj-v-Ligue-1-Bordeaux-je-mocno-zadolzen-Zan-Vipotnik-je-naprodaj|title=Albertu Rieri se podirajo načrti o boju za preboj v Ligue 1! Bordeaux je močno zadolžen, Žan Vipotnik je naprodaj|trans-title=Albert Riera's Ligue 1 promotion plans are falling apart! Bordeaux is heavily in debt, Žan Vipotnik is for sale|publisher=Nogomania|language=sl|date=7 June 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> но клубот административно бил исфрлен во [[Национално првенство на Франција (фудбал)|Националното првенство]] и прогласил банкрот пред почетокот на новата сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/six-times-french-champion-bordeaux-file-bankruptcy-2024-07-25/|title=Six-times French champion Bordeaux file for bankruptcy|publisher=[[Reuters]]|date=26 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> На 29 јули 2024 година, Риера се вратил во Цеље потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/albert-riera-prestop-celje-uradno-2026/|title=Nazaj je in to uradno: Albert Riera bo po lanskem oktobru ponovno sedel na celjsko klop, Španec je z grofi sklenil dolgoročno sodelovanje|trans-title=He is officially back: Albert Riera will sit on the Celje bench again after last October, the Spaniard has signed a long-term partnership with "The Counts"|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/albert-riera-uradno-celje-640333|title=Albert Riera se je vrnil v Celje|trans-title=Albert Riera is back in Celje|publisher=Siol|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> Само еден ден подоцна, тој го предводел тимот во поразот од 5–0 на гостувањето кај [[ФК Слован Братислава|Слован Братислава]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2024–2025|втората квалификациска рунда од Лигата на шампионите]], при што Цеље бил елиминиран со вкупен резултат 6–1; ова бил најтешкиот пораз на клубот во европските натпреварувања, а воедно и најтешкиот пораз на тренерот во таа улога, израмнет со уште еден пораз.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/celje-slovan-najhujsi-poraz-riera/|title=Celje se je od lige prvakov poslovilo z neslavnim rekordom: Štajerski klub v Evropi še nikdar ni doživel hujšega poraza|trans-title=Celje said goodbye to the Champions League with an infamous record: the Styrian club has never experienced a worse defeat in Europe|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albert-Riera-je-izenacil-najvisji-poraz-v-svoji-trenerski-karieri-debakel-v-Bratislavi-pa-bo-imel-vseeno-posebno-mesto|title=Albert Riera je izenačil najvišji poraz v svoji trenerski karieri, debakel v Bratislavi pa bo imel vseeno posebno mesto|trans-title=Albert Riera equaled the highest defeat in his coaching career, but the debacle in Bratislava will still have a special place|publisher=Nogomania|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref> Сепак, тимот успеал да стигне до лигашката фаза на [[УЕФА Лига на конференции 2024–2025|Лигата на конференции]], што било нивно прво учество во главната фаза на кое било европско натпреварување.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/rezervist-kucys-celje-popeljal-iz-krize-v-evropsko-jesen/719361|title=Rezervist Kučys Celje popeljal iz krize v evropsko jesen!|trans-title=Reserve Kučys led Celje from crisis to European autumn!|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=29 August 2024|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот, тие стигнале се до четвртфиналето во кое бил елиминирани од {{Fb team (N) Fiorentina}}, достигнување што за првпат го остварил кој било словенечки клуб.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-v-dramaticni-tekmi-po-enajstmetrovkah-do-zgodovinskega-cetrtfinala/739381|title=Celjani v dramatični tekmi po enajstmetrovkah do zgodovinskega četrtfinala|trans-title=Celje reached the historic quarter-final in a dramatic penalty shoot-out victory|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=13 March 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот од сезоната, Риера го освоил својот втор Куп на Словенија во својата тренерска кариера, совладувајќи го својот поранешен клуб од играчките денови Копер во [[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025#Финале|финалето]] со 4–0.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/celjani-napolnili-koprsko-mrezo-za-drugo-pokalno-zvezdico/745662|title=Celjani napolnili koprsko mrežo za drugo pokalno zvezdico|trans-title=Celje filled the Koper net for the second cup title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=14 May 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Триумфот му обезбедил на Цеље место во [[УЕФА Лига Европа 2025–2026|квалификациските рунди на Лигата на Европа]], но наместо таму тимот на крајот стигнал до лигашката фаза на Лигата на конференциите втора година по ред.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-z-odlicno-predstavo-v-ostravi-do-nove-evropske-jeseni/755865|title=Celjani z odlično predstavo v Ostravi do nove evropske jeseni|trans-title=Celje with a great performance in Ostrava to welcome the new autumn in Europe|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=28 August 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Покрај тоа, Цеље го завршил првиот дел од [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025–2026|сезоната во домашното првенство]] на првото место, со дванаесет бода предност пред второпласираниот Марибор; слично како и во претходната сезона, тие исто така се пласирале и во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|Лигата на конференциите]].<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/nk-celje-riera-po-nedeljskem-derbiju-prevzema-eintracht/771871|title=NK Celje: Riera po nedeljskem derbiju prevzema Eintracht|trans-title=NK Celje: Riera takes over Eintracht after Sunday's derby|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На 30 јануари 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на [[Ајнтрахт Франкфурт]] во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], потпишувајќи договор на две и пол години, кој започнал на 2 февруари.<ref>{{cite web|url=https://en.eintracht.de/news/albert-riera-wird-neuer-cheftrainer-von-eintracht-frankfurt-175414/|title=Albert Riera to be new Eintracht Frankfurt head coach|publisher=Eintracht Frankfurt|date=30 January 2026|access-date=2 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/albert-riera-neuer-trainer-von-eintracht-frankfurt/13501187/34942|title=Albert Riera ist neuer Trainer von Eintracht Frankfurt|trans-title=Albert Riera is the new manager of Eintracht Frankfurt|publisher=[[Sky Sport (Germany)|Sky Sport]]|language=de|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На своето деби, тој го предводел клубот до реми 1–1 на гостувањето кај [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]].<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/union-berlin-eintracht-frankfurt-match-report-highlights-matchday-21-riera-35939|title=Late drama as Union Berlin rescue point against Albert Riera's Eintracht Frankfurt in 1–1 draw|publisher=[[Bundesliga]]|date=6 February 2026|access-date=9 February 2026}}</ref> Неговото искуство како тренер на Ајнтрахт завршило по завршувањето на последниот натпревар од [[Прва Бундеслига 2025–2026|сезоната]].<ref>{{cite news|url=https://en.eintracht.de/news/eintracht-frankfurt-und-albert-riera-gehen-getrennte-wege-177571/|title=Eintracht Frankfurt and Albert Riera part ways|publisher=Eintracht Frankfurt|date=17 May 2026|access-date=17 May 2026}}</ref> На 14 август 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на српскиот клуб [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://www.crvenazvezdafk.com/vesti/albert-rijera-novi-trener-crvene-zvezde|title=Алберт Ријера нови тренер Црвене звезде!|trans-title=Albert Riera is the new manager of Red Star Belgrade!|publisher=Red Star Belgrade|language=sr|date=14 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] e3vg0utkutfcwcfrqfs29oi9studyxw 5630790 5630761 2026-09-21T19:23:08Z Carshalton 30527 5630790 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=5 January 2013|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Риера на крајот ја предводел Олимпија до титулата во националното првенство, нивната прва титула од 2018 година, откако со 2–0 го совладале [[Вечно дерби (Словенија)|вечниот ривал]] [[НК Марибор|Марибор]], на пет кола пред крајот.<ref name=RTV>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/najslajsa-zmaga-za-novo-olimpijino-zvezdico/665008|title=Najslajša zmaga za novo Olimpijino zvezdico|trans-title=The sweetest victory for another Olimpija title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref> На тоа, клубот придодал уште еден успех комплетирајќи ја [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]] по победата над Марибор во [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] со гол од [[Пенал (фудбал)|пенал]] во 130-тата минута, кој го реализираше [[Тими Макс Елшник]].<ref name=CUP>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/olimpija-po-drami-v-130-minuti-do-dvojne-krone-zanimiv-niz-maribora-je-koncan/|title=Olimpija po drami v 130. minuti do dvojne krone, zanimiv niz Maribora je končan|trans-title=130-minute drama for Olimpija's double crown, Maribor's interesting run is over|publisher=Sportklub|first=Rok|last=Viškovič|language=sl|date=6 May 2023|access-date=7 May 2023}}</ref> За своите достигнувања, Риера бил прогласен за Тренер на годината во Словенија; сепак, на церемонијата објавил дека не му била понудена нова соработка и дека ќе си замине по истекот на договорот, на крајот на мај.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/riera-potrdil-da-zapusca-olimpijo-delius-bo-spregovoril-v-ponedeljek/668257|title=Riera potrdil, da zapušča Olimpijo; Delius bo spregovoril v ponedeljek|trans-title=Riera confirmed that he is leaving Olimpia; Delius will speak on Monday|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=15 May 2023|access-date=23 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/POTRJENO-Albert-Riera-in-Olimpija-se-razhajata-v-klubu-trdijo-da-Spanec-pod-enakimi-pogoji-ni-zelel-nadaljevati|title=Potrjeno: Albert Riera in Olimpija se razhajata, v klubu trdijo, da Španec pod enakimi pogoji ni želel nadaljevati|trans-title=Confirmed: Albert Riera and Olimpija part ways, the club claims that the Spaniard did not want to continue under the same conditions|publisher=Nogomania|language=sl|date=15 May 2023|access-date=15 May 2023}}</ref> На 20 јули 2023 година, два дена пред почетокот на [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023–2024|новата сезона]], Риера официјално бил претставен како тренер на [[НК Цеље|Цеље]], исто така во највисокото ниво на словенечкиот фудбал.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/celjani-potrdili-prihod-riere-ki-bo-ze-v-petek-dopoldne-vodil-trening/675701|title=Celjani potrdili prihod Riere, ki bo že v petek dopoldne vodil trening|trans-title=Celje confirmed the arrival of Riera, who will lead his first training on Friday morning|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=20 July 2023|access-date=20 July 2023}}</ref> На своето деби три дена подоцна, неговиот тим одиграл нерешено 2–2 на гостувањето кај [[НК Алумниј|Алуминиј]].<ref>{{cite web|url=https://www.celje.info/sport/albert-riera-svojo-pot-na-celjski-klopi-pricel-z-remijem/|title=Albert Riera svojo pot na celjski klopi pričel z remijem|trans-title=Albert Riera started his journey on the Celje bench with a draw|publisher=Celje.info|first=Simon|last=Valant|language=sl|date=23 July 2023|access-date=28 July 2023}}</ref> Тој го напуштил клубот на 11 октомври, кога тој се наоѓал на врвот на табелата по 11 одиграни кола:<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Celjani-sporocajo-Albert-Riera-je-zdaj-uradno-zapustil-slovenskega-prvoligasa-bodo-kmalu-potrdili-njegovega-naslednika|title=Celjani sporočajo: Albert Riera je zdaj uradno zapustil slovenskega prvoligaša – bodo kmalu potrdili njegovega naslednika?|trans-title=Celje confirmed: Albert Riera has officially left the Slovenian top division side – will his successor be confirmed soon?|publisher=Nogomania|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> го водел тимот на вкупно 17 натпревари, од кој особено се издвојува елиминацијата на португалскиот клуб [[ФК Виторија Гимараеш|Виторија Гимараеш]] во [[УЕФА Лига на конференции 2023–2024|втората квалификациска рунда]] на [[УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Riera-je-slikovito-opisal-dojemanje-uspeha-Celja-Ko-sem-prisel-v-garderobo-sem-igralce-vprasal-zakaj-me-gledajo|title=Riera je slikovito opisal dojemanje uspeha Celja: Ko sem prišel v garderobo, sem igralce vprašal, zakaj me gledajo|trans-title=Riera described perception of Celje's success vividly: When I got to the dressing room, I asked the players why were they looking at me|publisher=Nogomania|language=sl|date=4 August 2023|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/prva-liga/albert-riera-tudi-uradno-ni-vec-trener-celja/|title=Zaključek celjske sage: Riera uradno bivši, njegov naslednik potrjen|trans-title=Celje saga reaches end: Riera officially gone, his successor confirmed|publisher=Sportklub|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Ден подоцна по заминувањето од Цеље, Риера станал нов тренер на Бордо – тогаш во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]] – враќајќи се во клубот 18 години по неговиот играчки ангажман и потпишувајќи договор до јуни 2025 година.<ref>{{cite web|url=https://www.girondins.com/fr/news/37681/albert-riera-nouvel-entraineur-des-marine-et-blanc|title=Albert Riera, nouvel entraîneur des Marine et Blanc!|trans-title=Albert Riera, new manager of the Navy and Whites!|publisher=FC Girondins Bordeaux|language=fr|date=12 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Неговото деби било на 21 октомври во поразот со 2–0 на гостувањето кај [[ФК Анже|Анже]].<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bordeaux-se-manque-pour-la-premiere-d-albert-riera-angers-nouveau-dauphin/1426746|title=Bordeaux se manque pour la première d'Albert Riera, Angers nouveau dauphin|trans-title=Bordeaux go missing on Albert Riera's debut, Angers new runners-up|newspaper=[[L'Équipe]]|language=fr|date=21 October 2023|access-date=10 March 2024}}</ref> Риера го освоил [[Лига 2 (Франција) 2023–2024|12-тото место]] со Бордо на крајот од сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albertu-Rieri-se-podirajo-nacrti-o-boju-za-preboj-v-Ligue-1-Bordeaux-je-mocno-zadolzen-Zan-Vipotnik-je-naprodaj|title=Albertu Rieri se podirajo načrti o boju za preboj v Ligue 1! Bordeaux je močno zadolžen, Žan Vipotnik je naprodaj|trans-title=Albert Riera's Ligue 1 promotion plans are falling apart! Bordeaux is heavily in debt, Žan Vipotnik is for sale|publisher=Nogomania|language=sl|date=7 June 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> но клубот административно бил исфрлен во [[Национално првенство на Франција (фудбал)|Националното првенство]] и прогласил банкрот пред почетокот на новата сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/six-times-french-champion-bordeaux-file-bankruptcy-2024-07-25/|title=Six-times French champion Bordeaux file for bankruptcy|publisher=[[Reuters]]|date=26 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> На 29 јули 2024 година, Риера се вратил во Цеље потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/albert-riera-prestop-celje-uradno-2026/|title=Nazaj je in to uradno: Albert Riera bo po lanskem oktobru ponovno sedel na celjsko klop, Španec je z grofi sklenil dolgoročno sodelovanje|trans-title=He is officially back: Albert Riera will sit on the Celje bench again after last October, the Spaniard has signed a long-term partnership with "The Counts"|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/albert-riera-uradno-celje-640333|title=Albert Riera se je vrnil v Celje|trans-title=Albert Riera is back in Celje|publisher=Siol|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> Само еден ден подоцна, тој го предводел тимот во поразот од 5–0 на гостувањето кај [[ФК Слован Братислава|Слован Братислава]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2024–2025|втората квалификациска рунда од Лигата на шампионите]], при што Цеље бил елиминиран со вкупен резултат 6–1; ова бил најтешкиот пораз на клубот во европските натпреварувања, а воедно и најтешкиот пораз на тренерот во таа улога, израмнет со уште еден пораз.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/celje-slovan-najhujsi-poraz-riera/|title=Celje se je od lige prvakov poslovilo z neslavnim rekordom: Štajerski klub v Evropi še nikdar ni doživel hujšega poraza|trans-title=Celje said goodbye to the Champions League with an infamous record: the Styrian club has never experienced a worse defeat in Europe|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albert-Riera-je-izenacil-najvisji-poraz-v-svoji-trenerski-karieri-debakel-v-Bratislavi-pa-bo-imel-vseeno-posebno-mesto|title=Albert Riera je izenačil najvišji poraz v svoji trenerski karieri, debakel v Bratislavi pa bo imel vseeno posebno mesto|trans-title=Albert Riera equaled the highest defeat in his coaching career, but the debacle in Bratislava will still have a special place|publisher=Nogomania|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref> Сепак, тимот успеал да стигне до лигашката фаза на [[УЕФА Лига на конференции 2024–2025|Лигата на конференции]], што било нивно прво учество во главната фаза на кое било европско натпреварување.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/rezervist-kucys-celje-popeljal-iz-krize-v-evropsko-jesen/719361|title=Rezervist Kučys Celje popeljal iz krize v evropsko jesen!|trans-title=Reserve Kučys led Celje from crisis to European autumn!|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=29 August 2024|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот, тие стигнале се до четвртфиналето во кое бил елиминирани од {{Fb team (N) Fiorentina}}, достигнување што за првпат го остварил кој било словенечки клуб.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-v-dramaticni-tekmi-po-enajstmetrovkah-do-zgodovinskega-cetrtfinala/739381|title=Celjani v dramatični tekmi po enajstmetrovkah do zgodovinskega četrtfinala|trans-title=Celje reached the historic quarter-final in a dramatic penalty shoot-out victory|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=13 March 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот од сезоната, Риера го освоил својот втор Куп на Словенија во својата тренерска кариера, совладувајќи го својот поранешен клуб од играчките денови Копер во [[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025#Финале|финалето]] со 4–0.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/celjani-napolnili-koprsko-mrezo-za-drugo-pokalno-zvezdico/745662|title=Celjani napolnili koprsko mrežo za drugo pokalno zvezdico|trans-title=Celje filled the Koper net for the second cup title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=14 May 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Триумфот му обезбедил на Цеље место во [[УЕФА Лига Европа 2025–2026|квалификациските рунди на Лигата на Европа]], но наместо таму тимот на крајот стигнал до лигашката фаза на Лигата на конференциите втора година по ред.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-z-odlicno-predstavo-v-ostravi-do-nove-evropske-jeseni/755865|title=Celjani z odlično predstavo v Ostravi do nove evropske jeseni|trans-title=Celje with a great performance in Ostrava to welcome the new autumn in Europe|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=28 August 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Покрај тоа, Цеље го завршил првиот дел од [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025–2026|сезоната во домашното првенство]] на првото место, со дванаесет бода предност пред второпласираниот Марибор; слично како и во претходната сезона, тие исто така се пласирале и во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|Лигата на конференциите]].<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/nk-celje-riera-po-nedeljskem-derbiju-prevzema-eintracht/771871|title=NK Celje: Riera po nedeljskem derbiju prevzema Eintracht|trans-title=NK Celje: Riera takes over Eintracht after Sunday's derby|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На 30 јануари 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на [[Ајнтрахт Франкфурт]] во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], потпишувајќи договор на две и пол години, кој започнал на 2 февруари.<ref>{{cite web|url=https://en.eintracht.de/news/albert-riera-wird-neuer-cheftrainer-von-eintracht-frankfurt-175414/|title=Albert Riera to be new Eintracht Frankfurt head coach|publisher=Eintracht Frankfurt|date=30 January 2026|access-date=2 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/albert-riera-neuer-trainer-von-eintracht-frankfurt/13501187/34942|title=Albert Riera ist neuer Trainer von Eintracht Frankfurt|trans-title=Albert Riera is the new manager of Eintracht Frankfurt|publisher=[[Sky Sport (Germany)|Sky Sport]]|language=de|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На своето деби, тој го предводел клубот до реми 1–1 на гостувањето кај [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]].<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/union-berlin-eintracht-frankfurt-match-report-highlights-matchday-21-riera-35939|title=Late drama as Union Berlin rescue point against Albert Riera's Eintracht Frankfurt in 1–1 draw|publisher=[[Bundesliga]]|date=6 February 2026|access-date=9 February 2026}}</ref> Неговото искуство како тренер на Ајнтрахт завршило по завршувањето на последниот натпревар од [[Прва Бундеслига 2025–2026|сезоната]].<ref>{{cite news|url=https://en.eintracht.de/news/eintracht-frankfurt-und-albert-riera-gehen-getrennte-wege-177571/|title=Eintracht Frankfurt and Albert Riera part ways|publisher=Eintracht Frankfurt|date=17 May 2026|access-date=17 May 2026}}</ref> На 14 август 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на српскиот клуб [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://www.crvenazvezdafk.com/vesti/albert-rijera-novi-trener-crvene-zvezde|title=Алберт Ријера нови тренер Црвене звезде!|trans-title=Albert Riera is the new manager of Red Star Belgrade!|publisher=Red Star Belgrade|language=sr|date=14 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} == Тренерска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 14 август 2026.'' Во '''болд''' се натпреварувањата кои Риера ги освоил. {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- | 2022-2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]] || '''[[Прва фудбалска лига на Словенија 2022-2023|1. СНЛ]]''' || 36 || 23 || 4 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2022-2023|КС]]''' || 6 || 5 || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конфернеции 2022-2023|ЛК]] || 4<ref name="preliminari">Nei turni preliminari</ref> || 1 || 2 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|46|29|7|10}} || '''1. место''' |- | јул.-окт. 2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023-2024|1. СНЛ]] || 11|| 8 || 2 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2023-2024|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 6<ref name="preliminari" /> || 3 || 1 || 2 || - || - || - || - || - {{WDL|17|11|3|3}} || ''оставка'' |- | окт. 2023-2024 || {{flagsport|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо]] || [[Лига 2 (Франција) 2023-2024|Л2]] || 28 || 11 || 6 || 11 || [[Фудбалски куп на Франција 2023-2024|КФ]] || 4 || 3 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|32|14|6|12}} || ''наз.'', 12. место |- | јул. 2024-2025 || rowspan="2"|{{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2024-2025|1. СНЛ]] || 35 || 16 || 10 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025|КС]]''' || 5 || 5 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2024-2025|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2024-2025|ЛК]]</small> || 1<ref name="preliminari" />+2<ref name="preliminari" />+14<ref>2 Во квалификациските кола.</ref> || 0+1+5<ref name="1 Nei turni preliminari">1 Во квалификациските кола</ref> || 0+0+3 || 1+1+6<ref name="1 Nei turni preliminari"/> || - || - || - || - || - {{WDL|57|27|13|17}} || ''наз.'', крај 4. место |- | 2025-јан. 2026 || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025-2026|1. СНЛ]] || 19 || 13 || 5 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2025-2026|КС]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|ЛК]] || 4<ref>Во квалификациските кола</ref>+10<ref>4 Во квалификациските кола</ref> || 1+6 || 2+1 || 1+3 || - || - || - || - || - {{WDL|35|21|8|6}} || ''раск. договор'' |- !colspan="3"|Вкупно Цеље || 65 || 37 || 17 || 11 || || 7 || 6 || 0 || 1 || || 37 || 16 || 7 || 14 || || - || - || - || - {{WDLtot|109|59|24|26}} || |- | [[Ајнтрахт Франкфурт сезона 2025-2026|јан.-јун. 2026]]||{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 14 || 4 || 5 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || - || - || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|14|4|5|5}} || ''наз.'' крај, 8. место |- | [[ФК Црвена ѕвезда сезона 2026-2027|ago. 2026-2027]] || {{flagsport|SRB}} {{Fb team (N) Crvena Zvezda}} || [[Суперлига на Србија 2026-2027|СЛ]] || 4 || 3 || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Србија 2026-2027|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|ЛК]]</small> || 0+2<ref>Nei turni preliminari</ref>+0 || 0+1+0 || 0+0+0 || 0+1+0 || - || - || - || - || - {{WDL|6|4|1|1}} || ''наз.'', ''во тек'' |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 147 || 78 || 33 || 36 || || 17 || 14 || 1 || 2 || || 43 || 18 || 9 || 16 || || - || - || - || - {{WDLtot|207|110|43|54}} || |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] tc27orwi0b9gsex0b68ryz1aqbm149r 5630799 5630790 2026-09-21T19:33:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630799 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620090102/https://bk55.ru/news/article/128845/|url-status=dead}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114112403/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=2016-01-14|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Риера на крајот ја предводел Олимпија до титулата во националното првенство, нивната прва титула од 2018 година, откако со 2–0 го совладале [[Вечно дерби (Словенија)|вечниот ривал]] [[НК Марибор|Марибор]], на пет кола пред крајот.<ref name=RTV>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/najslajsa-zmaga-za-novo-olimpijino-zvezdico/665008|title=Najslajša zmaga za novo Olimpijino zvezdico|trans-title=The sweetest victory for another Olimpija title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref> На тоа, клубот придодал уште еден успех комплетирајќи ја [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]] по победата над Марибор во [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] со гол од [[Пенал (фудбал)|пенал]] во 130-тата минута, кој го реализираше [[Тими Макс Елшник]].<ref name=CUP>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/olimpija-po-drami-v-130-minuti-do-dvojne-krone-zanimiv-niz-maribora-je-koncan/|title=Olimpija po drami v 130. minuti do dvojne krone, zanimiv niz Maribora je končan|trans-title=130-minute drama for Olimpija's double crown, Maribor's interesting run is over|publisher=Sportklub|first=Rok|last=Viškovič|language=sl|date=6 May 2023|access-date=7 May 2023}}</ref> За своите достигнувања, Риера бил прогласен за Тренер на годината во Словенија; сепак, на церемонијата објавил дека не му била понудена нова соработка и дека ќе си замине по истекот на договорот, на крајот на мај.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/riera-potrdil-da-zapusca-olimpijo-delius-bo-spregovoril-v-ponedeljek/668257|title=Riera potrdil, da zapušča Olimpijo; Delius bo spregovoril v ponedeljek|trans-title=Riera confirmed that he is leaving Olimpia; Delius will speak on Monday|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=15 May 2023|access-date=23 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/POTRJENO-Albert-Riera-in-Olimpija-se-razhajata-v-klubu-trdijo-da-Spanec-pod-enakimi-pogoji-ni-zelel-nadaljevati|title=Potrjeno: Albert Riera in Olimpija se razhajata, v klubu trdijo, da Španec pod enakimi pogoji ni želel nadaljevati|trans-title=Confirmed: Albert Riera and Olimpija part ways, the club claims that the Spaniard did not want to continue under the same conditions|publisher=Nogomania|language=sl|date=15 May 2023|access-date=15 May 2023}}</ref> На 20 јули 2023 година, два дена пред почетокот на [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023–2024|новата сезона]], Риера официјално бил претставен како тренер на [[НК Цеље|Цеље]], исто така во највисокото ниво на словенечкиот фудбал.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/celjani-potrdili-prihod-riere-ki-bo-ze-v-petek-dopoldne-vodil-trening/675701|title=Celjani potrdili prihod Riere, ki bo že v petek dopoldne vodil trening|trans-title=Celje confirmed the arrival of Riera, who will lead his first training on Friday morning|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=20 July 2023|access-date=20 July 2023}}</ref> На своето деби три дена подоцна, неговиот тим одиграл нерешено 2–2 на гостувањето кај [[НК Алумниј|Алуминиј]].<ref>{{cite web|url=https://www.celje.info/sport/albert-riera-svojo-pot-na-celjski-klopi-pricel-z-remijem/|title=Albert Riera svojo pot na celjski klopi pričel z remijem|trans-title=Albert Riera started his journey on the Celje bench with a draw|publisher=Celje.info|first=Simon|last=Valant|language=sl|date=23 July 2023|access-date=28 July 2023}}</ref> Тој го напуштил клубот на 11 октомври, кога тој се наоѓал на врвот на табелата по 11 одиграни кола:<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Celjani-sporocajo-Albert-Riera-je-zdaj-uradno-zapustil-slovenskega-prvoligasa-bodo-kmalu-potrdili-njegovega-naslednika|title=Celjani sporočajo: Albert Riera je zdaj uradno zapustil slovenskega prvoligaša – bodo kmalu potrdili njegovega naslednika?|trans-title=Celje confirmed: Albert Riera has officially left the Slovenian top division side – will his successor be confirmed soon?|publisher=Nogomania|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> го водел тимот на вкупно 17 натпревари, од кој особено се издвојува елиминацијата на португалскиот клуб [[ФК Виторија Гимараеш|Виторија Гимараеш]] во [[УЕФА Лига на конференции 2023–2024|втората квалификациска рунда]] на [[УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Riera-je-slikovito-opisal-dojemanje-uspeha-Celja-Ko-sem-prisel-v-garderobo-sem-igralce-vprasal-zakaj-me-gledajo|title=Riera je slikovito opisal dojemanje uspeha Celja: Ko sem prišel v garderobo, sem igralce vprašal, zakaj me gledajo|trans-title=Riera described perception of Celje's success vividly: When I got to the dressing room, I asked the players why were they looking at me|publisher=Nogomania|language=sl|date=4 August 2023|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/prva-liga/albert-riera-tudi-uradno-ni-vec-trener-celja/|title=Zaključek celjske sage: Riera uradno bivši, njegov naslednik potrjen|trans-title=Celje saga reaches end: Riera officially gone, his successor confirmed|publisher=Sportklub|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Ден подоцна по заминувањето од Цеље, Риера станал нов тренер на Бордо – тогаш во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]] – враќајќи се во клубот 18 години по неговиот играчки ангажман и потпишувајќи договор до јуни 2025 година.<ref>{{cite web|url=https://www.girondins.com/fr/news/37681/albert-riera-nouvel-entraineur-des-marine-et-blanc|title=Albert Riera, nouvel entraîneur des Marine et Blanc!|trans-title=Albert Riera, new manager of the Navy and Whites!|publisher=FC Girondins Bordeaux|language=fr|date=12 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Неговото деби било на 21 октомври во поразот со 2–0 на гостувањето кај [[ФК Анже|Анже]].<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bordeaux-se-manque-pour-la-premiere-d-albert-riera-angers-nouveau-dauphin/1426746|title=Bordeaux se manque pour la première d'Albert Riera, Angers nouveau dauphin|trans-title=Bordeaux go missing on Albert Riera's debut, Angers new runners-up|newspaper=[[L'Équipe]]|language=fr|date=21 October 2023|access-date=10 March 2024}}</ref> Риера го освоил [[Лига 2 (Франција) 2023–2024|12-тото место]] со Бордо на крајот од сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albertu-Rieri-se-podirajo-nacrti-o-boju-za-preboj-v-Ligue-1-Bordeaux-je-mocno-zadolzen-Zan-Vipotnik-je-naprodaj|title=Albertu Rieri se podirajo načrti o boju za preboj v Ligue 1! Bordeaux je močno zadolžen, Žan Vipotnik je naprodaj|trans-title=Albert Riera's Ligue 1 promotion plans are falling apart! Bordeaux is heavily in debt, Žan Vipotnik is for sale|publisher=Nogomania|language=sl|date=7 June 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> но клубот административно бил исфрлен во [[Национално првенство на Франција (фудбал)|Националното првенство]] и прогласил банкрот пред почетокот на новата сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/six-times-french-champion-bordeaux-file-bankruptcy-2024-07-25/|title=Six-times French champion Bordeaux file for bankruptcy|publisher=[[Reuters]]|date=26 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> На 29 јули 2024 година, Риера се вратил во Цеље потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/albert-riera-prestop-celje-uradno-2026/|title=Nazaj je in to uradno: Albert Riera bo po lanskem oktobru ponovno sedel na celjsko klop, Španec je z grofi sklenil dolgoročno sodelovanje|trans-title=He is officially back: Albert Riera will sit on the Celje bench again after last October, the Spaniard has signed a long-term partnership with "The Counts"|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/albert-riera-uradno-celje-640333|title=Albert Riera se je vrnil v Celje|trans-title=Albert Riera is back in Celje|publisher=Siol|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> Само еден ден подоцна, тој го предводел тимот во поразот од 5–0 на гостувањето кај [[ФК Слован Братислава|Слован Братислава]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2024–2025|втората квалификациска рунда од Лигата на шампионите]], при што Цеље бил елиминиран со вкупен резултат 6–1; ова бил најтешкиот пораз на клубот во европските натпреварувања, а воедно и најтешкиот пораз на тренерот во таа улога, израмнет со уште еден пораз.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/celje-slovan-najhujsi-poraz-riera/|title=Celje se je od lige prvakov poslovilo z neslavnim rekordom: Štajerski klub v Evropi še nikdar ni doživel hujšega poraza|trans-title=Celje said goodbye to the Champions League with an infamous record: the Styrian club has never experienced a worse defeat in Europe|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albert-Riera-je-izenacil-najvisji-poraz-v-svoji-trenerski-karieri-debakel-v-Bratislavi-pa-bo-imel-vseeno-posebno-mesto|title=Albert Riera je izenačil najvišji poraz v svoji trenerski karieri, debakel v Bratislavi pa bo imel vseeno posebno mesto|trans-title=Albert Riera equaled the highest defeat in his coaching career, but the debacle in Bratislava will still have a special place|publisher=Nogomania|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref> Сепак, тимот успеал да стигне до лигашката фаза на [[УЕФА Лига на конференции 2024–2025|Лигата на конференции]], што било нивно прво учество во главната фаза на кое било европско натпреварување.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/rezervist-kucys-celje-popeljal-iz-krize-v-evropsko-jesen/719361|title=Rezervist Kučys Celje popeljal iz krize v evropsko jesen!|trans-title=Reserve Kučys led Celje from crisis to European autumn!|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=29 August 2024|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот, тие стигнале се до четвртфиналето во кое бил елиминирани од {{Fb team (N) Fiorentina}}, достигнување што за првпат го остварил кој било словенечки клуб.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-v-dramaticni-tekmi-po-enajstmetrovkah-do-zgodovinskega-cetrtfinala/739381|title=Celjani v dramatični tekmi po enajstmetrovkah do zgodovinskega četrtfinala|trans-title=Celje reached the historic quarter-final in a dramatic penalty shoot-out victory|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=13 March 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот од сезоната, Риера го освоил својот втор Куп на Словенија во својата тренерска кариера, совладувајќи го својот поранешен клуб од играчките денови Копер во [[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025#Финале|финалето]] со 4–0.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/celjani-napolnili-koprsko-mrezo-za-drugo-pokalno-zvezdico/745662|title=Celjani napolnili koprsko mrežo za drugo pokalno zvezdico|trans-title=Celje filled the Koper net for the second cup title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=14 May 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Триумфот му обезбедил на Цеље место во [[УЕФА Лига Европа 2025–2026|квалификациските рунди на Лигата на Европа]], но наместо таму тимот на крајот стигнал до лигашката фаза на Лигата на конференциите втора година по ред.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-z-odlicno-predstavo-v-ostravi-do-nove-evropske-jeseni/755865|title=Celjani z odlično predstavo v Ostravi do nove evropske jeseni|trans-title=Celje with a great performance in Ostrava to welcome the new autumn in Europe|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=28 August 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Покрај тоа, Цеље го завршил првиот дел од [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025–2026|сезоната во домашното првенство]] на првото место, со дванаесет бода предност пред второпласираниот Марибор; слично како и во претходната сезона, тие исто така се пласирале и во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|Лигата на конференциите]].<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/nk-celje-riera-po-nedeljskem-derbiju-prevzema-eintracht/771871|title=NK Celje: Riera po nedeljskem derbiju prevzema Eintracht|trans-title=NK Celje: Riera takes over Eintracht after Sunday's derby|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На 30 јануари 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на [[Ајнтрахт Франкфурт]] во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], потпишувајќи договор на две и пол години, кој започнал на 2 февруари.<ref>{{cite web|url=https://en.eintracht.de/news/albert-riera-wird-neuer-cheftrainer-von-eintracht-frankfurt-175414/|title=Albert Riera to be new Eintracht Frankfurt head coach|publisher=Eintracht Frankfurt|date=30 January 2026|access-date=2 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/albert-riera-neuer-trainer-von-eintracht-frankfurt/13501187/34942|title=Albert Riera ist neuer Trainer von Eintracht Frankfurt|trans-title=Albert Riera is the new manager of Eintracht Frankfurt|publisher=[[Sky Sport (Germany)|Sky Sport]]|language=de|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На своето деби, тој го предводел клубот до реми 1–1 на гостувањето кај [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]].<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/union-berlin-eintracht-frankfurt-match-report-highlights-matchday-21-riera-35939|title=Late drama as Union Berlin rescue point against Albert Riera's Eintracht Frankfurt in 1–1 draw|publisher=[[Bundesliga]]|date=6 February 2026|access-date=9 February 2026}}</ref> Неговото искуство како тренер на Ајнтрахт завршило по завршувањето на последниот натпревар од [[Прва Бундеслига 2025–2026|сезоната]].<ref>{{cite news|url=https://en.eintracht.de/news/eintracht-frankfurt-und-albert-riera-gehen-getrennte-wege-177571/|title=Eintracht Frankfurt and Albert Riera part ways|publisher=Eintracht Frankfurt|date=17 May 2026|access-date=17 May 2026}}</ref> На 14 август 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на српскиот клуб [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://www.crvenazvezdafk.com/vesti/albert-rijera-novi-trener-crvene-zvezde|title=Алберт Ријера нови тренер Црвене звезде!|trans-title=Albert Riera is the new manager of Red Star Belgrade!|publisher=Red Star Belgrade|language=sr|date=14 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} == Тренерска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 14 август 2026.'' Во '''болд''' се натпреварувањата кои Риера ги освоил. {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- | 2022-2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]] || '''[[Прва фудбалска лига на Словенија 2022-2023|1. СНЛ]]''' || 36 || 23 || 4 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2022-2023|КС]]''' || 6 || 5 || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конфернеции 2022-2023|ЛК]] || 4<ref name="preliminari">Nei turni preliminari</ref> || 1 || 2 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|46|29|7|10}} || '''1. место''' |- | јул.-окт. 2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023-2024|1. СНЛ]] || 11|| 8 || 2 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2023-2024|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 6<ref name="preliminari" /> || 3 || 1 || 2 || - || - || - || - || - {{WDL|17|11|3|3}} || ''оставка'' |- | окт. 2023-2024 || {{flagsport|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо]] || [[Лига 2 (Франција) 2023-2024|Л2]] || 28 || 11 || 6 || 11 || [[Фудбалски куп на Франција 2023-2024|КФ]] || 4 || 3 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|32|14|6|12}} || ''наз.'', 12. место |- | јул. 2024-2025 || rowspan="2"|{{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2024-2025|1. СНЛ]] || 35 || 16 || 10 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025|КС]]''' || 5 || 5 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2024-2025|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2024-2025|ЛК]]</small> || 1<ref name="preliminari" />+2<ref name="preliminari" />+14<ref>2 Во квалификациските кола.</ref> || 0+1+5<ref name="1 Nei turni preliminari">1 Во квалификациските кола</ref> || 0+0+3 || 1+1+6<ref name="1 Nei turni preliminari"/> || - || - || - || - || - {{WDL|57|27|13|17}} || ''наз.'', крај 4. место |- | 2025-јан. 2026 || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025-2026|1. СНЛ]] || 19 || 13 || 5 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2025-2026|КС]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|ЛК]] || 4<ref>Во квалификациските кола</ref>+10<ref>4 Во квалификациските кола</ref> || 1+6 || 2+1 || 1+3 || - || - || - || - || - {{WDL|35|21|8|6}} || ''раск. договор'' |- !colspan="3"|Вкупно Цеље || 65 || 37 || 17 || 11 || || 7 || 6 || 0 || 1 || || 37 || 16 || 7 || 14 || || - || - || - || - {{WDLtot|109|59|24|26}} || |- | [[Ајнтрахт Франкфурт сезона 2025-2026|јан.-јун. 2026]]||{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 14 || 4 || 5 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || - || - || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|14|4|5|5}} || ''наз.'' крај, 8. место |- | [[ФК Црвена ѕвезда сезона 2026-2027|ago. 2026-2027]] || {{flagsport|SRB}} {{Fb team (N) Crvena Zvezda}} || [[Суперлига на Србија 2026-2027|СЛ]] || 4 || 3 || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Србија 2026-2027|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|ЛК]]</small> || 0+2<ref>Nei turni preliminari</ref>+0 || 0+1+0 || 0+0+0 || 0+1+0 || - || - || - || - || - {{WDL|6|4|1|1}} || ''наз.'', ''во тек'' |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 147 || 78 || 33 || 36 || || 17 || 14 || 1 || 2 || || 43 || 18 || 9 || 16 || || - || - || - || - {{WDLtot|207|110|43|54}} || |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] m1a2upu86v1hzqp1kitty8rvs3y5vlq 5630826 5630799 2026-09-21T20:08:12Z Carshalton 30527 /* Тренерска статистика */ 5630826 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620090102/https://bk55.ru/news/article/128845/|url-status=dead}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114112403/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=2016-01-14|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Риера на крајот ја предводел Олимпија до титулата во националното првенство, нивната прва титула од 2018 година, откако со 2–0 го совладале [[Вечно дерби (Словенија)|вечниот ривал]] [[НК Марибор|Марибор]], на пет кола пред крајот.<ref name=RTV>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/najslajsa-zmaga-za-novo-olimpijino-zvezdico/665008|title=Najslajša zmaga za novo Olimpijino zvezdico|trans-title=The sweetest victory for another Olimpija title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref> На тоа, клубот придодал уште еден успех комплетирајќи ја [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]] по победата над Марибор во [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] со гол од [[Пенал (фудбал)|пенал]] во 130-тата минута, кој го реализираше [[Тими Макс Елшник]].<ref name=CUP>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/olimpija-po-drami-v-130-minuti-do-dvojne-krone-zanimiv-niz-maribora-je-koncan/|title=Olimpija po drami v 130. minuti do dvojne krone, zanimiv niz Maribora je končan|trans-title=130-minute drama for Olimpija's double crown, Maribor's interesting run is over|publisher=Sportklub|first=Rok|last=Viškovič|language=sl|date=6 May 2023|access-date=7 May 2023}}</ref> За своите достигнувања, Риера бил прогласен за Тренер на годината во Словенија; сепак, на церемонијата објавил дека не му била понудена нова соработка и дека ќе си замине по истекот на договорот, на крајот на мај.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/riera-potrdil-da-zapusca-olimpijo-delius-bo-spregovoril-v-ponedeljek/668257|title=Riera potrdil, da zapušča Olimpijo; Delius bo spregovoril v ponedeljek|trans-title=Riera confirmed that he is leaving Olimpia; Delius will speak on Monday|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=15 May 2023|access-date=23 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/POTRJENO-Albert-Riera-in-Olimpija-se-razhajata-v-klubu-trdijo-da-Spanec-pod-enakimi-pogoji-ni-zelel-nadaljevati|title=Potrjeno: Albert Riera in Olimpija se razhajata, v klubu trdijo, da Španec pod enakimi pogoji ni želel nadaljevati|trans-title=Confirmed: Albert Riera and Olimpija part ways, the club claims that the Spaniard did not want to continue under the same conditions|publisher=Nogomania|language=sl|date=15 May 2023|access-date=15 May 2023}}</ref> На 20 јули 2023 година, два дена пред почетокот на [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023–2024|новата сезона]], Риера официјално бил претставен како тренер на [[НК Цеље|Цеље]], исто така во највисокото ниво на словенечкиот фудбал.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/celjani-potrdili-prihod-riere-ki-bo-ze-v-petek-dopoldne-vodil-trening/675701|title=Celjani potrdili prihod Riere, ki bo že v petek dopoldne vodil trening|trans-title=Celje confirmed the arrival of Riera, who will lead his first training on Friday morning|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=20 July 2023|access-date=20 July 2023}}</ref> На своето деби три дена подоцна, неговиот тим одиграл нерешено 2–2 на гостувањето кај [[НК Алумниј|Алуминиј]].<ref>{{cite web|url=https://www.celje.info/sport/albert-riera-svojo-pot-na-celjski-klopi-pricel-z-remijem/|title=Albert Riera svojo pot na celjski klopi pričel z remijem|trans-title=Albert Riera started his journey on the Celje bench with a draw|publisher=Celje.info|first=Simon|last=Valant|language=sl|date=23 July 2023|access-date=28 July 2023}}</ref> Тој го напуштил клубот на 11 октомври, кога тој се наоѓал на врвот на табелата по 11 одиграни кола:<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Celjani-sporocajo-Albert-Riera-je-zdaj-uradno-zapustil-slovenskega-prvoligasa-bodo-kmalu-potrdili-njegovega-naslednika|title=Celjani sporočajo: Albert Riera je zdaj uradno zapustil slovenskega prvoligaša – bodo kmalu potrdili njegovega naslednika?|trans-title=Celje confirmed: Albert Riera has officially left the Slovenian top division side – will his successor be confirmed soon?|publisher=Nogomania|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> го водел тимот на вкупно 17 натпревари, од кој особено се издвојува елиминацијата на португалскиот клуб [[ФК Виторија Гимараеш|Виторија Гимараеш]] во [[УЕФА Лига на конференции 2023–2024|втората квалификациска рунда]] на [[УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Riera-je-slikovito-opisal-dojemanje-uspeha-Celja-Ko-sem-prisel-v-garderobo-sem-igralce-vprasal-zakaj-me-gledajo|title=Riera je slikovito opisal dojemanje uspeha Celja: Ko sem prišel v garderobo, sem igralce vprašal, zakaj me gledajo|trans-title=Riera described perception of Celje's success vividly: When I got to the dressing room, I asked the players why were they looking at me|publisher=Nogomania|language=sl|date=4 August 2023|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/prva-liga/albert-riera-tudi-uradno-ni-vec-trener-celja/|title=Zaključek celjske sage: Riera uradno bivši, njegov naslednik potrjen|trans-title=Celje saga reaches end: Riera officially gone, his successor confirmed|publisher=Sportklub|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Ден подоцна по заминувањето од Цеље, Риера станал нов тренер на Бордо – тогаш во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]] – враќајќи се во клубот 18 години по неговиот играчки ангажман и потпишувајќи договор до јуни 2025 година.<ref>{{cite web|url=https://www.girondins.com/fr/news/37681/albert-riera-nouvel-entraineur-des-marine-et-blanc|title=Albert Riera, nouvel entraîneur des Marine et Blanc!|trans-title=Albert Riera, new manager of the Navy and Whites!|publisher=FC Girondins Bordeaux|language=fr|date=12 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Неговото деби било на 21 октомври во поразот со 2–0 на гостувањето кај [[ФК Анже|Анже]].<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bordeaux-se-manque-pour-la-premiere-d-albert-riera-angers-nouveau-dauphin/1426746|title=Bordeaux se manque pour la première d'Albert Riera, Angers nouveau dauphin|trans-title=Bordeaux go missing on Albert Riera's debut, Angers new runners-up|newspaper=[[L'Équipe]]|language=fr|date=21 October 2023|access-date=10 March 2024}}</ref> Риера го освоил [[Лига 2 (Франција) 2023–2024|12-тото место]] со Бордо на крајот од сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albertu-Rieri-se-podirajo-nacrti-o-boju-za-preboj-v-Ligue-1-Bordeaux-je-mocno-zadolzen-Zan-Vipotnik-je-naprodaj|title=Albertu Rieri se podirajo načrti o boju za preboj v Ligue 1! Bordeaux je močno zadolžen, Žan Vipotnik je naprodaj|trans-title=Albert Riera's Ligue 1 promotion plans are falling apart! Bordeaux is heavily in debt, Žan Vipotnik is for sale|publisher=Nogomania|language=sl|date=7 June 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> но клубот административно бил исфрлен во [[Национално првенство на Франција (фудбал)|Националното првенство]] и прогласил банкрот пред почетокот на новата сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/six-times-french-champion-bordeaux-file-bankruptcy-2024-07-25/|title=Six-times French champion Bordeaux file for bankruptcy|publisher=[[Reuters]]|date=26 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> На 29 јули 2024 година, Риера се вратил во Цеље потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/albert-riera-prestop-celje-uradno-2026/|title=Nazaj je in to uradno: Albert Riera bo po lanskem oktobru ponovno sedel na celjsko klop, Španec je z grofi sklenil dolgoročno sodelovanje|trans-title=He is officially back: Albert Riera will sit on the Celje bench again after last October, the Spaniard has signed a long-term partnership with "The Counts"|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/albert-riera-uradno-celje-640333|title=Albert Riera se je vrnil v Celje|trans-title=Albert Riera is back in Celje|publisher=Siol|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> Само еден ден подоцна, тој го предводел тимот во поразот од 5–0 на гостувањето кај [[ФК Слован Братислава|Слован Братислава]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2024–2025|втората квалификациска рунда од Лигата на шампионите]], при што Цеље бил елиминиран со вкупен резултат 6–1; ова бил најтешкиот пораз на клубот во европските натпреварувања, а воедно и најтешкиот пораз на тренерот во таа улога, израмнет со уште еден пораз.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/celje-slovan-najhujsi-poraz-riera/|title=Celje se je od lige prvakov poslovilo z neslavnim rekordom: Štajerski klub v Evropi še nikdar ni doživel hujšega poraza|trans-title=Celje said goodbye to the Champions League with an infamous record: the Styrian club has never experienced a worse defeat in Europe|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albert-Riera-je-izenacil-najvisji-poraz-v-svoji-trenerski-karieri-debakel-v-Bratislavi-pa-bo-imel-vseeno-posebno-mesto|title=Albert Riera je izenačil najvišji poraz v svoji trenerski karieri, debakel v Bratislavi pa bo imel vseeno posebno mesto|trans-title=Albert Riera equaled the highest defeat in his coaching career, but the debacle in Bratislava will still have a special place|publisher=Nogomania|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref> Сепак, тимот успеал да стигне до лигашката фаза на [[УЕФА Лига на конференции 2024–2025|Лигата на конференции]], што било нивно прво учество во главната фаза на кое било европско натпреварување.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/rezervist-kucys-celje-popeljal-iz-krize-v-evropsko-jesen/719361|title=Rezervist Kučys Celje popeljal iz krize v evropsko jesen!|trans-title=Reserve Kučys led Celje from crisis to European autumn!|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=29 August 2024|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот, тие стигнале се до четвртфиналето во кое бил елиминирани од {{Fb team (N) Fiorentina}}, достигнување што за првпат го остварил кој било словенечки клуб.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-v-dramaticni-tekmi-po-enajstmetrovkah-do-zgodovinskega-cetrtfinala/739381|title=Celjani v dramatični tekmi po enajstmetrovkah do zgodovinskega četrtfinala|trans-title=Celje reached the historic quarter-final in a dramatic penalty shoot-out victory|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=13 March 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот од сезоната, Риера го освоил својот втор Куп на Словенија во својата тренерска кариера, совладувајќи го својот поранешен клуб од играчките денови Копер во [[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025#Финале|финалето]] со 4–0.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/celjani-napolnili-koprsko-mrezo-za-drugo-pokalno-zvezdico/745662|title=Celjani napolnili koprsko mrežo za drugo pokalno zvezdico|trans-title=Celje filled the Koper net for the second cup title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=14 May 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Триумфот му обезбедил на Цеље место во [[УЕФА Лига Европа 2025–2026|квалификациските рунди на Лигата на Европа]], но наместо таму тимот на крајот стигнал до лигашката фаза на Лигата на конференциите втора година по ред.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-z-odlicno-predstavo-v-ostravi-do-nove-evropske-jeseni/755865|title=Celjani z odlično predstavo v Ostravi do nove evropske jeseni|trans-title=Celje with a great performance in Ostrava to welcome the new autumn in Europe|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=28 August 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Покрај тоа, Цеље го завршил првиот дел од [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025–2026|сезоната во домашното првенство]] на првото место, со дванаесет бода предност пред второпласираниот Марибор; слично како и во претходната сезона, тие исто така се пласирале и во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|Лигата на конференциите]].<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/nk-celje-riera-po-nedeljskem-derbiju-prevzema-eintracht/771871|title=NK Celje: Riera po nedeljskem derbiju prevzema Eintracht|trans-title=NK Celje: Riera takes over Eintracht after Sunday's derby|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На 30 јануари 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на [[Ајнтрахт Франкфурт]] во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], потпишувајќи договор на две и пол години, кој започнал на 2 февруари.<ref>{{cite web|url=https://en.eintracht.de/news/albert-riera-wird-neuer-cheftrainer-von-eintracht-frankfurt-175414/|title=Albert Riera to be new Eintracht Frankfurt head coach|publisher=Eintracht Frankfurt|date=30 January 2026|access-date=2 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/albert-riera-neuer-trainer-von-eintracht-frankfurt/13501187/34942|title=Albert Riera ist neuer Trainer von Eintracht Frankfurt|trans-title=Albert Riera is the new manager of Eintracht Frankfurt|publisher=[[Sky Sport (Germany)|Sky Sport]]|language=de|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На своето деби, тој го предводел клубот до реми 1–1 на гостувањето кај [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]].<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/union-berlin-eintracht-frankfurt-match-report-highlights-matchday-21-riera-35939|title=Late drama as Union Berlin rescue point against Albert Riera's Eintracht Frankfurt in 1–1 draw|publisher=[[Bundesliga]]|date=6 February 2026|access-date=9 February 2026}}</ref> Неговото искуство како тренер на Ајнтрахт завршило по завршувањето на последниот натпревар од [[Прва Бундеслига 2025–2026|сезоната]].<ref>{{cite news|url=https://en.eintracht.de/news/eintracht-frankfurt-und-albert-riera-gehen-getrennte-wege-177571/|title=Eintracht Frankfurt and Albert Riera part ways|publisher=Eintracht Frankfurt|date=17 May 2026|access-date=17 May 2026}}</ref> На 14 август 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на српскиот клуб [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://www.crvenazvezdafk.com/vesti/albert-rijera-novi-trener-crvene-zvezde|title=Алберт Ријера нови тренер Црвене звезде!|trans-title=Albert Riera is the new manager of Red Star Belgrade!|publisher=Red Star Belgrade|language=sr|date=14 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} == Тренерска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 14 август 2026.'' Во '''болд''' се натпреварувањата кои Риера ги освоил. {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- | 2022-2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]] || '''[[Прва фудбалска лига на Словенија 2022-2023|1. СНЛ]]''' || 36 || 23 || 4 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2022-2023|КС]]''' || 6 || 5 || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конфернеции 2022-2023|ЛК]] || 4<ref name="preliminari">Во квалификациските кола</ref> || 1 || 2 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|46|29|7|10}} || '''1. место''' |- | јул.-окт. 2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023-2024|1. СНЛ]] || 11|| 8 || 2 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2023-2024|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 6<ref name="preliminari" /> || 3 || 1 || 2 || - || - || - || - || - {{WDL|17|11|3|3}} || ''оставка, 1. место'' |- | окт. 2023-2024 || {{flagsport|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо]] || [[Лига 2 (Франција) 2023-2024|Л2]] || 28 || 11 || 6 || 11 || [[Фудбалски куп на Франција 2023-2024|КФ]] || 4 || 3 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|32|14|6|12}} || ''наз. <small>(13.)</small>'', крај 12. место |- | јул. 2024-2025 || rowspan="2"|{{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2024-2025|1. СНЛ]] || 35 || 16 || 10 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025|КС]]''' || 5 || 5 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2024-2025|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2024-2025|ЛК]]</small> || 1<ref name="preliminari" />+2<ref name="preliminari" />+14<ref>2 Во квалификациските кола</ref> || 0+1+5<ref name="1 Nei turni preliminari">1 Во квалификациските кола</ref> || 0+0+3 || 1+1+6<ref name="1 Nei turni preliminari"/> || - || - || - || - || - {{WDL|57|27|13|17}} || ''наз.'', крај 4. место |- | 2025-јан. 2026 || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025-2026|1. СНЛ]] || 19 || 13 || 5 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2025-2026|КС]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|ЛК]] || 4<ref>Во квалификациските кола</ref>+10<ref>4 Во квалификациските кола</ref> || 1+6 || 2+1 || 1+3 || - || - || - || - || - {{WDL|35|21|8|6}} || ''раск. договор, 1. место'' |- !colspan="3"|Вкупно Цеље || 65 || 37 || 17 || 11 || || 7 || 6 || 0 || 1 || || 37 || 16 || 7 || 14 || || - || - || - || - {{WDLtot|109|59|24|26}} || |- | [[Ајнтрахт Франкфурт сезона 2025-2026|јан.-јун. 2026]]||{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 14 || 4 || 5 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || - || - || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|14|4|5|5}} || ''наз. <small>(8.)</small>'', крај 8. место |- | [[ФК Црвена ѕвезда сезона 2026-2027|ago. 2026-2027]] || {{flagsport|SRB}} {{Fb team (N) Crvena Zvezda}} || [[Суперлига на Србија 2026-2027|СЛ]] || 4 || 3 || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Србија 2026-2027|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|ЛК]]</small> || 0+2<ref>Во квалификациските кола</ref>+0 || 0+1+0 || 0+0+0 || 0+1+0 || - || - || - || - || - {{WDL|6|4|1|1}} || ''наз. <small>(1.)</small>'', ''во тек'' |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 147 || 78 || 33 || 36 || || 17 || 14 || 1 || 2 || || 43 || 18 || 9 || 16 || || - || - || - || - {{WDLtot|207|110|43|54}} || |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] 63zmsu9hmyea502juu0mdfu5b0avmjv 5630827 5630826 2026-09-21T20:08:36Z Carshalton 30527 /* Тренерска статистика */ 5630827 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620090102/https://bk55.ru/news/article/128845/|url-status=dead}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114112403/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=2016-01-14|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Риера на крајот ја предводел Олимпија до титулата во националното првенство, нивната прва титула од 2018 година, откако со 2–0 го совладале [[Вечно дерби (Словенија)|вечниот ривал]] [[НК Марибор|Марибор]], на пет кола пред крајот.<ref name=RTV>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/najslajsa-zmaga-za-novo-olimpijino-zvezdico/665008|title=Najslajša zmaga za novo Olimpijino zvezdico|trans-title=The sweetest victory for another Olimpija title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref> На тоа, клубот придодал уште еден успех комплетирајќи ја [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]] по победата над Марибор во [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] со гол од [[Пенал (фудбал)|пенал]] во 130-тата минута, кој го реализираше [[Тими Макс Елшник]].<ref name=CUP>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/olimpija-po-drami-v-130-minuti-do-dvojne-krone-zanimiv-niz-maribora-je-koncan/|title=Olimpija po drami v 130. minuti do dvojne krone, zanimiv niz Maribora je končan|trans-title=130-minute drama for Olimpija's double crown, Maribor's interesting run is over|publisher=Sportklub|first=Rok|last=Viškovič|language=sl|date=6 May 2023|access-date=7 May 2023}}</ref> За своите достигнувања, Риера бил прогласен за Тренер на годината во Словенија; сепак, на церемонијата објавил дека не му била понудена нова соработка и дека ќе си замине по истекот на договорот, на крајот на мај.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/riera-potrdil-da-zapusca-olimpijo-delius-bo-spregovoril-v-ponedeljek/668257|title=Riera potrdil, da zapušča Olimpijo; Delius bo spregovoril v ponedeljek|trans-title=Riera confirmed that he is leaving Olimpia; Delius will speak on Monday|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=15 May 2023|access-date=23 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/POTRJENO-Albert-Riera-in-Olimpija-se-razhajata-v-klubu-trdijo-da-Spanec-pod-enakimi-pogoji-ni-zelel-nadaljevati|title=Potrjeno: Albert Riera in Olimpija se razhajata, v klubu trdijo, da Španec pod enakimi pogoji ni želel nadaljevati|trans-title=Confirmed: Albert Riera and Olimpija part ways, the club claims that the Spaniard did not want to continue under the same conditions|publisher=Nogomania|language=sl|date=15 May 2023|access-date=15 May 2023}}</ref> На 20 јули 2023 година, два дена пред почетокот на [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023–2024|новата сезона]], Риера официјално бил претставен како тренер на [[НК Цеље|Цеље]], исто така во највисокото ниво на словенечкиот фудбал.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/celjani-potrdili-prihod-riere-ki-bo-ze-v-petek-dopoldne-vodil-trening/675701|title=Celjani potrdili prihod Riere, ki bo že v petek dopoldne vodil trening|trans-title=Celje confirmed the arrival of Riera, who will lead his first training on Friday morning|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=20 July 2023|access-date=20 July 2023}}</ref> На своето деби три дена подоцна, неговиот тим одиграл нерешено 2–2 на гостувањето кај [[НК Алумниј|Алуминиј]].<ref>{{cite web|url=https://www.celje.info/sport/albert-riera-svojo-pot-na-celjski-klopi-pricel-z-remijem/|title=Albert Riera svojo pot na celjski klopi pričel z remijem|trans-title=Albert Riera started his journey on the Celje bench with a draw|publisher=Celje.info|first=Simon|last=Valant|language=sl|date=23 July 2023|access-date=28 July 2023}}</ref> Тој го напуштил клубот на 11 октомври, кога тој се наоѓал на врвот на табелата по 11 одиграни кола:<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Celjani-sporocajo-Albert-Riera-je-zdaj-uradno-zapustil-slovenskega-prvoligasa-bodo-kmalu-potrdili-njegovega-naslednika|title=Celjani sporočajo: Albert Riera je zdaj uradno zapustil slovenskega prvoligaša – bodo kmalu potrdili njegovega naslednika?|trans-title=Celje confirmed: Albert Riera has officially left the Slovenian top division side – will his successor be confirmed soon?|publisher=Nogomania|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> го водел тимот на вкупно 17 натпревари, од кој особено се издвојува елиминацијата на португалскиот клуб [[ФК Виторија Гимараеш|Виторија Гимараеш]] во [[УЕФА Лига на конференции 2023–2024|втората квалификациска рунда]] на [[УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Riera-je-slikovito-opisal-dojemanje-uspeha-Celja-Ko-sem-prisel-v-garderobo-sem-igralce-vprasal-zakaj-me-gledajo|title=Riera je slikovito opisal dojemanje uspeha Celja: Ko sem prišel v garderobo, sem igralce vprašal, zakaj me gledajo|trans-title=Riera described perception of Celje's success vividly: When I got to the dressing room, I asked the players why were they looking at me|publisher=Nogomania|language=sl|date=4 August 2023|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/prva-liga/albert-riera-tudi-uradno-ni-vec-trener-celja/|title=Zaključek celjske sage: Riera uradno bivši, njegov naslednik potrjen|trans-title=Celje saga reaches end: Riera officially gone, his successor confirmed|publisher=Sportklub|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Ден подоцна по заминувањето од Цеље, Риера станал нов тренер на Бордо – тогаш во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]] – враќајќи се во клубот 18 години по неговиот играчки ангажман и потпишувајќи договор до јуни 2025 година.<ref>{{cite web|url=https://www.girondins.com/fr/news/37681/albert-riera-nouvel-entraineur-des-marine-et-blanc|title=Albert Riera, nouvel entraîneur des Marine et Blanc!|trans-title=Albert Riera, new manager of the Navy and Whites!|publisher=FC Girondins Bordeaux|language=fr|date=12 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Неговото деби било на 21 октомври во поразот со 2–0 на гостувањето кај [[ФК Анже|Анже]].<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bordeaux-se-manque-pour-la-premiere-d-albert-riera-angers-nouveau-dauphin/1426746|title=Bordeaux se manque pour la première d'Albert Riera, Angers nouveau dauphin|trans-title=Bordeaux go missing on Albert Riera's debut, Angers new runners-up|newspaper=[[L'Équipe]]|language=fr|date=21 October 2023|access-date=10 March 2024}}</ref> Риера го освоил [[Лига 2 (Франција) 2023–2024|12-тото место]] со Бордо на крајот од сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albertu-Rieri-se-podirajo-nacrti-o-boju-za-preboj-v-Ligue-1-Bordeaux-je-mocno-zadolzen-Zan-Vipotnik-je-naprodaj|title=Albertu Rieri se podirajo načrti o boju za preboj v Ligue 1! Bordeaux je močno zadolžen, Žan Vipotnik je naprodaj|trans-title=Albert Riera's Ligue 1 promotion plans are falling apart! Bordeaux is heavily in debt, Žan Vipotnik is for sale|publisher=Nogomania|language=sl|date=7 June 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> но клубот административно бил исфрлен во [[Национално првенство на Франција (фудбал)|Националното првенство]] и прогласил банкрот пред почетокот на новата сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/six-times-french-champion-bordeaux-file-bankruptcy-2024-07-25/|title=Six-times French champion Bordeaux file for bankruptcy|publisher=[[Reuters]]|date=26 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> На 29 јули 2024 година, Риера се вратил во Цеље потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/albert-riera-prestop-celje-uradno-2026/|title=Nazaj je in to uradno: Albert Riera bo po lanskem oktobru ponovno sedel na celjsko klop, Španec je z grofi sklenil dolgoročno sodelovanje|trans-title=He is officially back: Albert Riera will sit on the Celje bench again after last October, the Spaniard has signed a long-term partnership with "The Counts"|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/albert-riera-uradno-celje-640333|title=Albert Riera se je vrnil v Celje|trans-title=Albert Riera is back in Celje|publisher=Siol|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> Само еден ден подоцна, тој го предводел тимот во поразот од 5–0 на гостувањето кај [[ФК Слован Братислава|Слован Братислава]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2024–2025|втората квалификациска рунда од Лигата на шампионите]], при што Цеље бил елиминиран со вкупен резултат 6–1; ова бил најтешкиот пораз на клубот во европските натпреварувања, а воедно и најтешкиот пораз на тренерот во таа улога, израмнет со уште еден пораз.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/celje-slovan-najhujsi-poraz-riera/|title=Celje se je od lige prvakov poslovilo z neslavnim rekordom: Štajerski klub v Evropi še nikdar ni doživel hujšega poraza|trans-title=Celje said goodbye to the Champions League with an infamous record: the Styrian club has never experienced a worse defeat in Europe|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albert-Riera-je-izenacil-najvisji-poraz-v-svoji-trenerski-karieri-debakel-v-Bratislavi-pa-bo-imel-vseeno-posebno-mesto|title=Albert Riera je izenačil najvišji poraz v svoji trenerski karieri, debakel v Bratislavi pa bo imel vseeno posebno mesto|trans-title=Albert Riera equaled the highest defeat in his coaching career, but the debacle in Bratislava will still have a special place|publisher=Nogomania|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref> Сепак, тимот успеал да стигне до лигашката фаза на [[УЕФА Лига на конференции 2024–2025|Лигата на конференции]], што било нивно прво учество во главната фаза на кое било европско натпреварување.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/rezervist-kucys-celje-popeljal-iz-krize-v-evropsko-jesen/719361|title=Rezervist Kučys Celje popeljal iz krize v evropsko jesen!|trans-title=Reserve Kučys led Celje from crisis to European autumn!|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=29 August 2024|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот, тие стигнале се до четвртфиналето во кое бил елиминирани од {{Fb team (N) Fiorentina}}, достигнување што за првпат го остварил кој било словенечки клуб.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-v-dramaticni-tekmi-po-enajstmetrovkah-do-zgodovinskega-cetrtfinala/739381|title=Celjani v dramatični tekmi po enajstmetrovkah do zgodovinskega četrtfinala|trans-title=Celje reached the historic quarter-final in a dramatic penalty shoot-out victory|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=13 March 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот од сезоната, Риера го освоил својот втор Куп на Словенија во својата тренерска кариера, совладувајќи го својот поранешен клуб од играчките денови Копер во [[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025#Финале|финалето]] со 4–0.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/celjani-napolnili-koprsko-mrezo-za-drugo-pokalno-zvezdico/745662|title=Celjani napolnili koprsko mrežo za drugo pokalno zvezdico|trans-title=Celje filled the Koper net for the second cup title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=14 May 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Триумфот му обезбедил на Цеље место во [[УЕФА Лига Европа 2025–2026|квалификациските рунди на Лигата на Европа]], но наместо таму тимот на крајот стигнал до лигашката фаза на Лигата на конференциите втора година по ред.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-z-odlicno-predstavo-v-ostravi-do-nove-evropske-jeseni/755865|title=Celjani z odlično predstavo v Ostravi do nove evropske jeseni|trans-title=Celje with a great performance in Ostrava to welcome the new autumn in Europe|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=28 August 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Покрај тоа, Цеље го завршил првиот дел од [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025–2026|сезоната во домашното првенство]] на првото место, со дванаесет бода предност пред второпласираниот Марибор; слично како и во претходната сезона, тие исто така се пласирале и во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|Лигата на конференциите]].<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/nk-celje-riera-po-nedeljskem-derbiju-prevzema-eintracht/771871|title=NK Celje: Riera po nedeljskem derbiju prevzema Eintracht|trans-title=NK Celje: Riera takes over Eintracht after Sunday's derby|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На 30 јануари 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на [[Ајнтрахт Франкфурт]] во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], потпишувајќи договор на две и пол години, кој започнал на 2 февруари.<ref>{{cite web|url=https://en.eintracht.de/news/albert-riera-wird-neuer-cheftrainer-von-eintracht-frankfurt-175414/|title=Albert Riera to be new Eintracht Frankfurt head coach|publisher=Eintracht Frankfurt|date=30 January 2026|access-date=2 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/albert-riera-neuer-trainer-von-eintracht-frankfurt/13501187/34942|title=Albert Riera ist neuer Trainer von Eintracht Frankfurt|trans-title=Albert Riera is the new manager of Eintracht Frankfurt|publisher=[[Sky Sport (Germany)|Sky Sport]]|language=de|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На своето деби, тој го предводел клубот до реми 1–1 на гостувањето кај [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]].<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/union-berlin-eintracht-frankfurt-match-report-highlights-matchday-21-riera-35939|title=Late drama as Union Berlin rescue point against Albert Riera's Eintracht Frankfurt in 1–1 draw|publisher=[[Bundesliga]]|date=6 February 2026|access-date=9 February 2026}}</ref> Неговото искуство како тренер на Ајнтрахт завршило по завршувањето на последниот натпревар од [[Прва Бундеслига 2025–2026|сезоната]].<ref>{{cite news|url=https://en.eintracht.de/news/eintracht-frankfurt-und-albert-riera-gehen-getrennte-wege-177571/|title=Eintracht Frankfurt and Albert Riera part ways|publisher=Eintracht Frankfurt|date=17 May 2026|access-date=17 May 2026}}</ref> На 14 август 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на српскиот клуб [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://www.crvenazvezdafk.com/vesti/albert-rijera-novi-trener-crvene-zvezde|title=Алберт Ријера нови тренер Црвене звезде!|trans-title=Albert Riera is the new manager of Red Star Belgrade!|publisher=Red Star Belgrade|language=sr|date=14 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Play-off.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} == Тренерска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 14 август 2026.'' Во '''болд''' се натпреварувањата кои Риера ги освоил. {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- | 2022-2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]] || '''[[Прва фудбалска лига на Словенија 2022-2023|1. СНЛ]]''' || 36 || 23 || 4 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2022-2023|КС]]''' || 6 || 5 || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конфернеции 2022-2023|ЛК]] || 4<ref name="preliminari">Во квалификациските кола</ref> || 1 || 2 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|46|29|7|10}} || '''1. место''' |- | јул.-окт. 2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023-2024|1. СНЛ]] || 11|| 8 || 2 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2023-2024|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 6<ref name="preliminari" /> || 3 || 1 || 2 || - || - || - || - || - {{WDL|17|11|3|3}} || ''оставка, 1. место'' |- | окт. 2023-2024 || {{flagsport|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо]] || [[Лига 2 (Франција) 2023-2024|Л2]] || 28 || 11 || 6 || 11 || [[Фудбалски куп на Франција 2023-2024|КФ]] || 4 || 3 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|32|14|6|12}} || ''наз. <small>(13.)</small>'', крај 12. место |- | јул. 2024-2025 || rowspan="2"|{{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2024-2025|1. СНЛ]] || 35 || 16 || 10 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025|КС]]''' || 5 || 5 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2024-2025|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2024-2025|ЛК]]</small> || 1<ref name="preliminari" />+2<ref name="preliminari" />+14<ref>2 Во квалификациските кола</ref> || 0+1+5<ref name="1 Nei turni preliminari">1 Во квалификациските кола</ref> || 0+0+3 || 1+1+6<ref name="1 Nei turni preliminari"/> || - || - || - || - || - {{WDL|57|27|13|17}} || ''наз.'', крај 4. место |- | 2025-јан. 2026 || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025-2026|1. СНЛ]] || 19 || 13 || 5 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2025-2026|КС]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|ЛК]] || 4<ref>Во квалификациските кола</ref>+10<ref>4 Во квалификациските кола</ref> || 1+6 || 2+1 || 1+3 || - || - || - || - || - {{WDL|35|21|8|6}} || ''раск. договор, 1. место'' |- !colspan="3"|Вкупно Цеље || 65 || 37 || 17 || 11 || || 7 || 6 || 0 || 1 || || 37 || 16 || 7 || 14 || || - || - || - || - {{WDLtot|109|59|24|26}} || |- | [[Ајнтрахт Франкфурт сезона 2025-2026|јан.-јун. 2026]]||{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 14 || 4 || 5 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || - || - || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|14|4|5|5}} || ''наз. <small>(8.)</small>'', крај 8. место |- | [[ФК Црвена ѕвезда сезона 2026-2027|авг. 2026-2027]] || {{flagsport|SRB}} {{Fb team (N) Crvena Zvezda}} || [[Суперлига на Србија 2026-2027|СЛ]] || 4 || 3 || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Србија 2026-2027|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|ЛК]]</small> || 0+2<ref>Во квалификациските кола</ref>+0 || 0+1+0 || 0+0+0 || 0+1+0 || - || - || - || - || - {{WDL|6|4|1|1}} || ''наз. <small>(1.)</small>'', ''во тек'' |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 147 || 78 || 33 || 36 || || 17 || 14 || 1 || 2 || || 43 || 18 || 9 || 16 || || - || - || - || - {{WDLtot|207|110|43|54}} || |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] m7crcvla607aqiwi18al9rv0592akn0 5630829 5630827 2026-09-21T20:11:21Z Carshalton 30527 /* Клупска статистика */ 5630829 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алберт Риера | image = [[Податотека:1 albert riera 2017 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Алберт Риера Ортега<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|title=Acta del partido celebrado el 10 de mayo de 2015, en Palma de Mallorca|trans-title=Minutes of the match held on 10 May 2015, in Palma de Mallorca|publisher=[[Royal Spanish Football Federation]]|language=es|access-date=18 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219090355/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=26921|archive-date=19 February 2023}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/166/4262.html|title=Albert RIERA Ortega|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=8 November 2019}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|4|15}}<ref name=Profile/> | cityofbirth = {{роден во|Манакор|}} | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Profile/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} (тренер) | clubnumber = | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Mallorca}} | years1 = 2000-2002 | caps1 = 54 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Mallorca B}} | years2 = 2001-2003 | caps2 = 46 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Mallorca}} | years3 = 2003-2005 | caps3 = 53 | goals3 = 4 | clubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years4 = 2005-2008 | caps4 = 72 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Espanyol}} | years5 = 2006 | caps5 = 15 | goals5 = 1 | clubs5 = →{{Fb team Manchester City}} | years6 = 2008-2010 | caps6 = 40 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Liverpool}} | years7 = 2010-2011 | caps7 = 26 | goals7 = 6 | clubs7 = {{Fb team Olympiakos}} | years8 = 2011-2014 | caps8 = 60 | goals8 = 3 | clubs8 = {{Fb team Galatasaray}} | years9 = 2014 | caps9 = 8 | goals9 = 1 | clubs9 = {{Fb team Watford}} | years10 = 2014 | caps10 = 0 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Udinese}} | years11 = 2015 | caps11 = 6 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Mallorca}} | years12 = 2015 | caps12 = 12 | goals12 = 1 | clubs12 = {{Fb team Zavrc}} | years13 = 2016 | caps13 = 1 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Koper}} | nationalyears1 = 2000-2001 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 2002-2003 | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 2007-2009 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2020–2022 | managerclubs1 = {{Fb team Galatasaray}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2022–2023 | managerclubs2 = {{Fb team Olimpija Ljubljana}} | manageryears3 = 2023 | managerclubs3 = {{Fb team Celje}} | manageryears4 = 2023–2024 | managerclubs4 = {{Fb team Bordeaux}} | manageryears5 = 2024–2026 | managerclubs5 = {{Fb team Celje}} | manageryears6 = 2026 | managerclubs6 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | manageryears7 = 2026– | managerclubs7 = {{Fb team Crvena Zvezda}} }} '''Алберт Риера Ортега''' (роден на [[15 април]] [[1982]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Во моментов ја води екипата на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]. ==Биографија== Неговиот помал брат, [[Сито Риера|Сито]], исто така е фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.futbolbalear.es/2010/08/11/sito-riera-me-gustaria-jugar-en-el-mallorca/|title=Sito Riera: "Me gustaría jugar en el Mallorca"|trans-title=Sito Riera: "I would like to play with Mallorca"|publisher=Fútbol Balear|language=es|date=11 August 2010|access-date=28 January 2014}}</ref> Во 2009 година, Риера се оженил со русинката Јулија Королева, со која има три деца.<ref>{{cite web|url=https://bk55.ru/news/article/128845/|title=Испанский футболист Риера ради жены из Омска получает гражданство РФ|trans-title=Spanish footballer Riera receives Russian citizenship for the sake of his wife from Tomsk|publisher=BK 55|language=ru|date=20 June 2018|access-date=30 January 2022|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620090102/https://bk55.ru/news/article/128845/|url-status=dead}}</ref> Тие се разделиле во 2023 година.<ref>{{cite web|url=https://glossy.espreso.co.rs/poznati/zivotne-price/248130/privatni-zivot-novog-trenera-zvezde-alberta-rijere|title=Zbog ljubavi je Španac otišao u Sibir... Novi trener Zvezde posle Ruskinje voli lepoticu s naših prostora|trans-title=|publisher=Glossy|language=sl|date=16 August 2026|access-date=21 August 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Мајорка=== Роден во [[Манакор]], на [[Балеарски Острови|Балеарските Острови]], Риера ја започнал својата професионална кариера во клубот од неговиот роден град [[ФК Мајорка|Мајорка]]. Своето деби за првиот тим го имал на 25 февруари 2001 година под водството на тренерот [[Луис Арагонес]], влегувајќи како замена во 71-вата минута за [[Луис Карерас]] во поразот со 2–1 на гостувањето кај [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]] во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|Примера Дивисион]],<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/02/26/pagina-28/425338/pdf.html#&mode=fullScreen|title=El Racing no se rinde y frena al Mallorca|trans-title=Racing don't surrender and put the brakes on Mallorca|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Ernesto|last=Vicario|language=es|date=26 February 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> а својот прв гол го постигнал на 27 мај, кога откако влегол од клупата за резервни играчи го заокружил домашниот триумф со 4–0 над {{Fb team (N) Rayo Vallecano}}, со што бил обезбеден пласман во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/2001/05/28/pagina-25/1441256/pdf.html#&mode=fullScreen|title=Mallorca de Champions|trans-title=Champions League Mallorca|newspaper=Mundo Deportivo|first=Ángel|last=Aguiló|language=es|date=28 May 2001|access-date=23 April 2023}}</ref> Во првите две сезони одиграл вкупно 17 натпревари и постигнал три гола. Во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|сезоната 2002-2003]], веќе како неприкосновен стартер, Риера му помогнал на локалниот тим да ја освои [[Фудбалски куп на Шпанија 2002–2003|титулата]] во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]],<ref name=Copa>{{cite news|url=http://elpais.com/diario/2003/06/29/deportes/1056837603_850215.html|title=Eto'o pone Mallorca a brindar|trans-title=Eto'o has Mallorca toasting|newspaper=[[El País]]|first=José|last=Miguelez|language=es|date=29 June 2003|access-date=5 April 2016}}</ref> и постигнал четири гола во 35 настапи во првенството.<ref name=Mirror>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|title=10 things you need to know about new Liverpool signing Albert Riera|newspaper=[[Daily Mirror]]|first=Dan|last=Silver|date=29 August 2008|access-date=1 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614145034/http://www.mirror.co.uk/most-popular/2008/08/29/10-things-you-need-to-know-about-new-liverpool-signing-albert-riera-115875-20716276/|archive-date=14 June 2009}}</ref> ===Бордо=== Во летото 2003 година, Риера се преселил во [[ФК Бордо|Бордо]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0193-0e6ab3dac6e4-9b17d73f92c6-1000--riera-raring-to-go-at-bordeaux/|title=Riera raring to go at Bordeaux|publisher=UEFA|date=31 July 2003|access-date=24 August 2010}}</ref> Во текот на двегодишниот престој со ''„жирондинците“'',, тој одиграл 66 натпревари во сите натпреварувања и постигнал девет гола;<ref>{{cite web|url=https://www.football365.fr/espagnols-de-ligue-1-diapo-2653871.html#item=1|title=Les espagnols de la Ligue 1 [Diapo]|trans-title=The Ligue 1 Spaniards [Diapo]|publisher=Football 365|language=fr|date=8 August 2016|access-date=9 November 2019}}</ref> од нив, пет ги постигнал во [[УЕФА Лига Европа 2003-2004|Купот на УЕФА 2003-2004]], каде Бордо стигнал далеку до четвртфиналето во кое биле елиминирани од подоцнежниот освојувач [[ФК Валенсија|Валенсија]].<ref>{{cite news|url=https://www.nouvelobs.com/sport/20030926.OBS7087/laborieuse-victoire-de-bordeaux-a-domicile.html|title=Laborieuse victoire de Bordeaux à domicile|trans-title=Laborious home victory for Bordeaux|newspaper=[[L'Obs]]|language=fr|date=2 October 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/28/newsstory.sport3|title=French aces trump Hearts|newspaper=[[The Guardian]]|first=Graham|last=Clark|date=28 November 2003|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0ea6b7aca47c-c78e15ad5086-1000--bordeaux-find-extra-gear/|title=Bordeaux find extra gear|publisher=UEFA|date=3 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019b-0e6c105d4ea6-fffd58725143-1000--bordeaux-braced-for-brugge/|title=Bordeaux braced for Brugge|publisher=UEFA|date=25 March 2004|access-date=23 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/019c-0e6ad5d8f788-33e54e9e5551-1000--rufete-sparks-valencia-joy/|title=Rufete sparks Valencia joy|publisher=UEFA|date=8 April 2004|access-date=23 April 2023}}</ref> ===Еспањол и Манчестер Сити=== Риера се вратил во Шпанија во 2005 година, кога потпишал за [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0257-0de68328be3e-adfe0130a228-1000--riera-wings-into-espanyol/|title=Riera wings into Espanyol|publisher=UEFA|date=7 July 2005|access-date=24 August 2010}}</ref> Тој одиграл само осум првенствени натпревари во неговата [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005–2006|прва сезона]], по што во јануари 2006 година, бил испратен на позајмица во [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]],<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114112403/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=382387.html|url-status=dead|archive-date=2016-01-14|title=City tempt Riera to England|publisher=UEFA|date=5 January 2006|access-date=24 August 2010}}</ref> Сепак, во Англија доживеал ново разочарување, повторно не успевајќи да се избори за место во тимот. Шестмесечната позајмица ја завршил со вкупно 19 настапи помеѓу [[Премиер лига на Англија 2005-2006|првенството]] и [[ФА куп 2005-2006|ФА купот]], а својот единствен гол го постигнал против во победата со 3–0 на домашен терен против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на 1 февруари.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4657216.stm|title=Man City 3–0 Newcastle|publisher=[[BBC Sport]]|date=1 February 2006|access-date=20 November 2009}}</ref> Риера се вратил во [[Каталонија]] пред почетокот на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006–2007|сезоната 2006–2007]], во која Еспањол успеал да стигне до [[Финале на Купот на УЕФА во 2007 година|финалето]] на [[Куп на УЕФА 2006-2007|Купот на УЕФА]] на [[Хампден Парк]] во [[Глазгов]]. Во тој натпревар против другата шпанска екипа, [[ФК Севиља|Севиља]], Риера постигнал гол со кој го израмнил резултатот на 1–1, но неговиот тим на крајот загубил по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување нa пенали]].<ref name=UEFA>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6657065.stm|title=Espanyol 2–2 Sevilla|publisher=BBC Sport|first=Charlie|last=Henderson|date=16 May 2007|access-date=19 March 2010}}</ref> На крајот од сезоната, тој го продолжил договорот до 2011 година.<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2007/08/23/mas_futbol/1187820012_850215.html|title=Riera prolonga su contrato con el Espanyol hasta el 2011|trans-title=Riera extends his contract with Espanyol until 2011|newspaper=[[Diario AS]]|language=es|date=23 August 2007|access-date=17 February 2016}}</ref> Вкупно во дресот на Еспањол одиграл 94 натпревари и постигнал 12 гола. ===Ливерпул=== [[Податотека:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Tackling cropped.JPG|thumb|upright|Риера (лево) играјќи за [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во 2009]] На 1 септември 2008 година (последниот ден од преодниот рок), Риера потпишал четиригодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] кој за него платил обештетување од 8 милиони фунти.<ref name=Mirror/> Дебитирал во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] на 13 септември, играјќи 71 минута во победата со 2–1 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7601885.stm|title=Liverpool 2–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|first=Mandeep|last=Sanghera|date=13 September 2008|access-date=10 December 2018}}</ref> а својот прв гол за ''„црвените“'' го постигнал на 18 октомври, во победата со 3–2 над [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]],<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7665090.stm|title=Liverpool 3–2 Wigan|publisher=BBC Sport|first=Russell|last=Barder|date=18 October 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> по што постигнал уште еден во победата со 3–1 на гостувањето кај {{Fb team (N) PSV}} во [[УЕФА Лига на шампиони 2008–2009 - групна фаза|групната фаза]] на [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7763223.stm|title=PSV 1–3 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Ian|last=Hughes|date=9 December 2008|access-date=19 March 2010}}</ref> Риера го постигнал првиот гол на Ливерпул за 2009 година, отворајќи го резултатот на 3 јануари во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Preston}} во третото коло на [[ФА куп 2008-2009|ФА купот]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/fa_cup/7803324.stm|title=Preston 0–2 Liverpool|publisher=BBC Sport|first=Mark|last=Ashenden|date=3 January 2009|access-date=22 September 2009}}</ref> Подоцна таа сезона, на 22 март 2009 година, тој постигнал гол и во убедливата домашна победа од 5–0 над {{Fb team (N) Aston Villa}} во лигата, погодувајќи со удар од полуволеј по едно долго додавање од голманот [[Пепе Реина]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7937107.stm|title=Liverpool 5–0 Aston Villa|publisher=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=22 March 2009|access-date=19 March 2010}}</ref> На 18 март 2010 година, Риера бил суспендиран поради коментарите што ги дал за шпанските медиуми во врска со неговите можности да настапува за првиот тим и пристапот на менаџерот [[Рафаел Бенитес]]. Играчот бил цитиран како рекол: „Тој никогаш не решил некоја ситуација со играч разговарајќи со него.“<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|title=Rafael Benitez keen to offload outspoken Albert Riera|publisher=BBC Sport|date=26 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325093806/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8574001.stm|archive-date=25 March 2010}}</ref> По овие коментари, Риера бил ставен на трансфер-листата, а руските клубови [[ПФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] и [[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] биле заинтересирани да го ангажираат.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/rafael-benitez-banishes-vocal-albert-riera-vn7h67wkg7r|title=Rafael Benitez banishes vocal Albert Riera|newspaper=[[The Times]]|date=19 March 2010|access-date=9 November 2019}}</ref> На 23 март, било објавено дека Ливерпул ја прифатил понудата од 6 милиони фунти од ЦСКА Москва за играчот.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|title=Liverpool accept £6m offer from CSKA Moscow for Albert Riera|newspaper=The Guardian|location=London|first=Andy|last=Hunter|date=24 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324193143/http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/23/albert-riera-rafael-benitez-liverpool-transfer|archive-date=24 March 2010}}</ref> Сепак, се покажало дека станувало збор само за гласини, бидејќи интересот официјално бил демантиран;<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|title=CSKA deny interest in Albert Riera|publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]|date=25 March 2010|access-date=28 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100402070914/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=761284&sec=transfers&cc=5739|archive-date=2 April 2010}}</ref> дополнително, агентот на играчот, Анхел Кастелс, потврдил дека само Спартак Москва доставил конкретна понуда.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Benitez/subasta/Riera/elpepidep/20100327elpepidep_6/Tes|title=Benítez 'subasta' a Riera|trans-title=Benítez 'auctions' Riera|newspaper=El País|first=Jordi|last=Quixano|language=es|date=27 March 2010|access-date=28 March 2010}}</ref> ===Олимпијакос=== На 23 јули 2010 година, Риера потпишал четиригодишен договор со [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]].<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|title=Liverpool winger Albert Riera completes Olympiakos move|publisher=BBC Sport|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133030/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/8843423.stm|archive-date=23 July 2010}}</ref> Вредноста на трансферот изнесувала околу 6 милиони евра (4 милиони евра, плус додатни потенцијални 2 милиони евра во бонуси), со плата од околу 2,5 милиони евра по сезона; така, тој станал еден од најскапите трансфери во историјата на земјата, соединувајќи се во клубот со својот поранешен тренер од Еспањол, [[Ернесто Валверде]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|title=Official: Olympiacos sign Albert Riera from Liverpool|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|first=Adam|last=Scime|date=23 July 2010|access-date=23 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725014848/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/07/23/2039025/breaking-news-official-olympiacos-sign-albert-riera-from|archive-date=25 July 2010}}</ref> Риера го постигнал својот прв гол против [[ФК Керкира|Керкира]] во победата со 2–0 на домашен терен.<ref>{{cite web|url=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-kerkyra-2-0.7929817.html|title=Ολυμπιακός-Κέρκυρα 2–0|trans-title=Olympiacos-Kerkyra 2–0|publisher=Sport 24|first=Panos|last=Charalampous|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.contra.gr/podosfairo/olympiakos-kerkyra-2-0-vids.6861324.html|title=Ολυμπιακός – Κέρκυρα 2–0 (vids)|trans-title=Ολυμπιακός – Керкира 2–0 (видеа)|publisher=Contra|language=el|date=11 September 2010|access-date=19 September 2022}}</ref> Сезоната ја завршил со 28 настапи и 6 гола во сите натпреварувања, придонесувајќи тимот од [[Пиреј]] да ја освои титулата во [[Суперлига на Грција|грчкото првенство]].<ref name=SLG>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2011/03/21/futbol/1300662014.html|title=El Olympiacos de Valverde, campeón de la Liga griega|trans-title=Valverde's Olympiacos, Greek League champions|newspaper=El Mundo|language=es|date=21 March 2011|access-date=8 November 2019}}</ref> ===Галатасарај=== [[File:Riera.JPG|left|thumb|180px|Риера со {{Fb team (N) Galatasaray}} во 2012]] На 3 септември 2011 година, Риера го комплетирал трансферот вреден 3 милиони евра во [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/es/news/21/fichajes/2011/09/03/2648808/es-oficial-el-galatasaray-ficha-a-albert-riera|title=Es oficial: El Galatasaray ficha a Albert Riera|trans-title=It's official: Galatasaray sign Albert Riera|publisher=Goal|language=es|date=3 September 2011|access-date=17 February 2016}}</ref> Својот прв гол во [[Суперлига на Турција|Суперлигата на Турција]] го постигнал на 25 јануари 2012 година, во победата со 4–0 на домашен терен против [[Анкарагуџу]], и бил стандарден првотимец во неговата прва сезона, во која со тимот од [[Истанбул]] ја освоил [[Суперлига на Турција 2011-2012|националната титула]]; сепак, тој исто така, бил вмешан во физичка пресметка со соиграчот [[Фелипе Мело]] непосредно пред почетокот на плејофот.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/melo-riera-brawl-overshadows-last-week-in-the-super-league.aspx?pageID=238&nID=17843&NewsCatID=362|title=Melo-Riera brawl overshadows last week in the Super League|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=7 April 2012|access-date=17 February 2016}}</ref> Пред почетокот на следната сезона, по доаѓањето на талентираниот [[Нордин Амрабат]], Риера бил прекомандуван од тренерот [[Фатих Терим]] во одбраната играјќи на позицијата [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|лев бек]], главно поради недостигот на други опции на таа позиција, освен често повредениот [[Хакан Балта]].<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2013/03/29/en/football/real_madrid/1364512402.html|title="Galatasaray fans win games"|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Juan Ignacio|last=García-Ochoa|date=29 March 2013|access-date=17 February 2016}}</ref> На 28 јануари 2014 година, во вземна согласност со клубот Риера го раскинал договорот со Галатасарај заминувајќи си од таму со оштета од 750.000.<ref>{{cite web|url=http://www.soccernews.com/riera-amrabat-leave-galatasaray/136985/|title=Riera, Amrabat leave Galatasaray|publisher=Soccer News|first=Nemanja|last=Lazarevic|date=28 January 2014|access-date=3 February 2014}}</ref> ===Удинезе и Вотфорд=== На 24 март 2014 година, Риера потпиша преддоговор со италијанскиот клуб {{Fb team (N) Udinese}}, кој требало да стапи во сила на 1 јули.<ref>{{cite web|url=http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|title=Primo tassello per la prossima stagione: ha firmato Albert Riera Ortega|trans-title=First piece for next season: Albert Riera Ortega has signed|publisher=Udinese Calcio|language=it|date=24 March 2014|access-date=24 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324190225/http://www.udinese.it/portal/IT/handle/?hil&page=redazione_approfondimenti&vid=2312|archive-date=24 March 2014}}</ref> Три дена подоцна, тој се вратил во Англија каде му се приклучил на {{Fb team (N) Watford}} во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] до крајот на сезоната 2013-2014<ref>{{cite news|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/watford-sign-former-liverpool-and-spain-winger-albert-riera-on-until-the-end-of-season-9219203.html|title=Watford sign former Liverpool and Spain winger Albert Riera on until the end of season|newspaper=[[Evening Standard]]|date=27 March 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> Риера одиграл 8 натпревари за ''„стршлените“'' и постигнал еден гол во победата со 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Ipswich Town}} на 19 април 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26998629|title=Watford 3–1 Ipswich|publisher=BBC Sport|date=19 April 2014|access-date=19 April 2014}}</ref> Неговото искуство со Вотфорд завршило неславно, откако во својот последен натпревар за клубот тој бил исклучен поради добивање на втор жолт картон после остар старт врз [[Диего Појет]] во поразот со 3–1 на гостувањето кај [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|title=Match report: Charlton Athletic 3–1 Watford|publisher=Watford F.C.|date=29 April 2014|access-date=18 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617183228/http://www.watfordfc.com/news/article/140429-charlton-match-report-1518040.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> По натпреварот, тој бил обвинет од страна на [[Фудбалска асоцијација на Англија|ФА]] за недолично однесување, откако се соочил со службените лица и морал да биде одвлечен од нив од страна на своите соиграчи;<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11686/9291696/watford-winger-albert-riera-faces-fa-misconduct-charge-over-reaction-to-red-card|title=Watford winger Albert Riera faces FA misconduct charge over reaction to red card|publisher=[[Sky Sports]]|date=1 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> поради ова му била изречена суспензија од два натпревари, иако до крајот на сезоната останал само уште еден натпревар,<ref>{{cite news|url=http://www.watfordobserver.co.uk/sport/11193325.Riera_handed_additional_one_match_suspension/|title=Watford's Albert Riera handed additional one-match ban by the FA for his conduct following his red card against Charlton Athletic|newspaper=[[Watford Observer]]|date=6 May 2014|access-date=17 June 2014}}</ref> по што тој се вратил во Удинезе.<ref>{{cite web|url=http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|title=Official: Released players confirmed|publisher=Watford F.C.|date=4 June 2014|access-date=17 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617184821/http://www.watfordfc.com/news/article/140604-released-players-announcement-1602043.aspx|archive-date=17 June 2014}}</ref> ===Подоцнежните години од кариерата=== На 29 ноември 2014 година, Риера бил отпуштен од Удинезе без ниту еден настап за клубот, затоа што присуствувал на [[Покер|покер турнир]] наместо да се пријави за настап во натпреварот против [[ФК Кјево Верона|Кјево]],<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/24-11-2014/udinese-albert-riera-asso-poker-secondo-un-torneo-mentre-compagni-pareggiano-col-chievo-10040405691.shtml|title=Udinese, Albert Riera, il calciatore dimenticato che vince a poker|trans-title=Udinese, Albert Riera, the forgotten player who wins at poker|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=24 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203064339/http://bleacherreport.com/articles/2284157-ex-liverpool-man-albert-riera-sacked-by-udinese-after-missing-game-to-play-poker|url-status=dead|archive-date=3 December 2014|title=Ex-Liverpool man Albert Riera sacked by Udinese after missing game to play poker|publisher=[[Bleacher Report]]|first=Mark|last=Patterson|date=30 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> а исто така преку [[Twitter]] ја навредувал организацијата.<ref>{{cite web|url=https://www.calcioweb.eu/2014/11/udinese-riera-cacciato-via-insultava-la-squadra-su-twitter-e-giocava-poker-durante-le-partite/150706/|title=Udinese – Riera cacciato via: insultava la squadra su Twitter e giocava a poker durante le partite|trans-title=Udinese – Riera gets the boot: insulting squad on Twitter and playing poker during match|publisher=Calcio Web|first=Giuseppe|last=Mazza|date=29 November 2014|access-date=8 November 2019}}</ref> На 5 март 2015 година, тој се вратил во својот прв клуб, Мајорка, откако се договорил со нив за едноиполгодишен договор.<ref>{{cite web|url=http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|title=Riera vuelve a casa|trans-title=Riera returns home|publisher=RCD Mallorca|language=es|date=5 March 2015|access-date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402190016/http://rcdmallorca.es/principal_new.php?nombreModulo=noticiasDetalle&idnoticia=34094&idmenu=3|archive-date=2 April 2015}}</ref> Сепак, во мај истата година, против него била покрената дисциплинска постапка откако изјавил дека повеќе нема да настапува за тимот сè додека [[Микел Солер]] е тренер.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/05/19/futbol/equipos/mallorca/1432033628.html|title=El Mallorca abre expediente a Riera por "grave indisciplina"|trans-title=Mallorca start disciplinary proceedings on Riera for "severe breach of discipline"|newspaper=Marca|language=es|date=19 May 2015|access-date=6 November 2015}}</ref> На 11 септември 2015 година, словенскиот спортски весник [[Екипа (Словенија)|''Ekipa'']] објавил дека Риера ќе потпише договор со [[НК Заврч|Заврч]].<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f2caaedd306/zavrc-koper-senzacija-prihaja-nekdanji-spanski-reprezentant|title=Zavrc – Koper: Senzacija! Prihaja nekdanji spanski reprezentant|trans-title=Zavrc – Koper: Surprise! Former Spanish international arrives|newspaper=[[Ekipa (Slovenia)|Ekipa]]|language=sl|date=11 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Три дена подоцна, тој бил официјално претставен во клубот.<ref>{{cite news|url=http://ekipa24.si/clanek/nogomet/prva-liga/55f84490a6d90/ekskluzivno-ce-niste-verjeli-zdaj-morate-riera-na-treningu-v-zavrcu|title=Riera v dresu Zavrča|trans-title=Riera in Zavrc's jersey|newspaper=Ekipa|language=sl|date=15 September 2015|access-date=15 September 2015}}</ref> Риера го раскинал договорот на 22 јануари 2016 година,<ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/riera-sporazumno-zapusca-zavrc/384016|title=Riera sporazumno zapušča Zavrč|trans-title=Riera is leaving Zavrc after mutual contract termination|publisher=[[Radiotelevizija Slovenija]]|author=S.J.|language=sl|date=22 January 2016|access-date=22 January 2016}}</ref> но останал во земјата, бидејќи набргу потоа му се приклучил на [[ФК Копер|Копер]] до јуни 2018 година.<ref>{{cite web|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Ekipa/Koper/Novica/Rieri-pogodba-kar-do-leta-2018.aspx|title=Rieri pogodba kar do leta 2018|trans-title=Riera signed until 2018|publisher=Nogomania|author=Uredništvo|language=sl|date=26 January 2016|access-date=27 January 2016}}</ref> Тој му се приклучил на тимот и како помошник [[спортски директор]], а забележал и еден настап во натпреварот против [[НД Приморје|Приморје]] во вториот дел од сезоната; потоа бил суспендиран од тренинзите, а неговиот договор бил еднострано раскинат во јули 2016 година.<ref>{{cite web|url=https://snportal.si/prva-liga/riera-ni-vec-clan-kopra/|title=Riera ni več član Kopra|trans-title=Riera is no longer a member of Koper|publisher=Slovenski nogometni portal|first=Peter|last=Dominko|language=sl|date=22 July 2016|access-date=22 July 2016}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Риера играл за младите шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 19 години|под 19]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. На 13 октомври 2007 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] постигнувајќи гол со удар од далечина во победата со 1-3 во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2008|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]] против {{NazNB|FUrep|DEN}} во [[Орхус]].<ref>{{cite news|url=http://www.20minutos.es/noticia/289897/0/victoria/seleccion/dinamarca/|title=España sale del túnel tras su triunfo en Dinamarca (1–3)|trans-title=Spain exit tunnel after win in Denmark (1–3)|newspaper=[[20 minutos]]|language=es|date=13 October 2007|access-date=30 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7bada9cf27-14a0124ea95e-1000--espanyol-fly-flag-for-spain/|title=Espanyol fly flag for Spain|publisher=UEFA|first=Lucy|last=Turner|date=15 October 2007|access-date=31 March 2014}}</ref> Иако забележал два настапи во квалификациите, тој не бил во конечниот список со играчи кои ја претставувале Шпанија на Европското првенство 2008, на кое нацијата и триумфирала.<ref>{{cite news|url=https://www.diariodesevilla.es/deportes/revancha-Riera_0_269073736.html|title=La revancha de Riera|trans-title=Riera's revenge|newspaper=[[Diario de Sevilla]]|first=S.|last=Fest|language=es|date=16 June 2009|access-date=19 September 2022}}</ref> Тој продолжил да добива повремени повици во репрезентацијата и во следниот квалификациски циклус за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], но ниту овојпат не бил повикан за завршниот турнир во Јужна Африка. Во летото 2009 година, тој бил избран од селекторот [[Висенте дел Боске]] во составот за [[Куп на конфедерации 2009|Купот на конфедерации 2009]]. Тој забележал четири настапи за турнирот, а репрезентацијата го освоила третото место.<ref name=FCC>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8118574.stm|title=Spain 3–2 South Africa (aet)|publisher=BBC Sport|date=28 June 2009|access-date=8 November 2019}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|13-10-2007|Орхус|DNK|1|3|ESP|1|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|17-10-2007|Хелсинки|FIN|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-11-2007|Мадрид|ESP|3|0|SWE|-|Квал. за ЕП|2008|13={{subon|65}}}} {{Cronopar|6-2-2008|Малага|ESP|1|0|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|26-3-2008|Елче|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|11-10-2008|Талин|EST|0|3|ESP|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|19-11-2008|Виљареал|ESP|3|0|CHL|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-4-2009|Истанбул|TUR|1|2|ESP|1|Квал. за СП|2010}} {{Cronopar|9-6-2009|Баку|AZE|0|6|ESP|1|Пријателска}} {{Cronopar|14-6-2009|Рустенбург|NZL|0|5|ESP|-|Конф. куп|2009|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2009|Блумфонтејн|ESP|2|0|RSA|-|Конф. куп|2009|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|24-6-2009|Блумфонтејн|ESP|0|2|USA|-|Конф. куп|2009|Полуфинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|28-6-2009|Рустенбург|ESP|3|2|RSA|-|Конф. куп|2009|натп. за 3. место|dts}} {{Cronopar|12-8-2009|Скопје|MKD|2|3|ESP|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|5-9-2009|Ла Коруња|ESP|5|0|BEL|-|Квал. за СП|2010|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|14-10-2009|Зеница|BIH|2|5|ESP|-|Квал. за СП|2010}} {{Cronofin|16|4}} ==Тренерска кариера== На 24 јануари 2018 година, Риера официјално објавил дека ја завршува својата играчка фудбалска кариера преку објава на социјалните мрежи на која бил прикажан како буквално ги обесил своите копачки на едно дрво.<ref>{{cite news|url=https://as.com/futbol/2018/01/24/primera/1516815671_549262.html|title=Albert Riera se retira del fútbol: "Es hora de decir adiós"|trans-title=Albert Riera retires from football: "It's time to say goodbye"|newspaper=Diario AS|language=es|date=24 January 2018|access-date=8 November 2019}}</ref> Во 2019 година, се стекнал со [[УЕФА Про лиценца]], а во август следната година се вратил во Галатасарај како асистент-тренер на [[Фатих Терим]].<ref>{{cite news|url=https://www.fanatik.com.tr/galatasarayda-albert-rieradan-fatih-terim-aciklamasi-2164072|title=Galatasaray'da Albert Riera'dan Fatih Terim açıklaması|trans-title=Fatih Terim statement by Albert Riera at Galatasaray|newspaper=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|language=tr|date=13 August 2020|access-date=5 October 2022}}</ref> Во јануари 2022 година, се вратил на [[Турк Телеком Арена]] за да работи заедно со својот сонародник [[Доменек Торент]].<ref>{{cite news|url=https://www.diariodemallorca.es/deportes/2022/01/19/albert-riera-regresa-galatasaray-tecnico-61742611.html|title=Albert Riera regresa al Galatasaray como técnico ayudante|trans-title=Albert Riera returns to Galatasaray as assistant manager|newspaper=Diario de Mallorca|first=Sebastià|last=Adrover|language=es|date=19 January 2022|access-date=30 January 2022}}</ref> На 4 јули 2022 година, Риера се вратил во највисоката словенечка лига, откако бил назначен за тренер на [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]].<ref>{{cite news|url=https://www.ultimahora.es/deportes/futbol/2022/07/04/1753855/albert-riera-estrenara-como-entrenador-olimpija-ljubljana-esloveno.html|title=Albert Riera releva a Prosinecki en el banquillo de un histórico del fútbol esloveno|trans-title=Albert Riera takes over from Prosinecki on the bench of Slovenian football giants|newspaper=[[Última Hora (Spain)|Última Hora]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=19 September 2022}}</ref> На неговата прва прес-конференција, Риера бил принуден да си замине поради притисокот од ултрасите на Олимпија, ''[[Green Dragons]]'', кои биле незадоволни од отпуштањето на неговиот претходник [[Роберт Просинечки]].<ref>{{cite web|url=https://www.cope.es/deportes/futbol/futbol-internacional/noticias/albert-riera-expulsado-por-los-ultras-presentacion-con-olimpija-liubliana-20220704_2179802|title=Albert Riera, expulsado por los ultras en su presentación con el Olimpija de Liubliana|trans-title=Albert Riera, expelled by ultras in his presentation at Olimpija Ljubljana|publisher=[[Cadena COPE]]|language=es|date=4 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Дебитирал на клупата три дена подоцна во натпреварот на домашен терен против [[ФК Диферданж 03|Диферданж 03]] во [[УЕФА Лига на конференции 2022–2023|првото квалификациско коло]] од [[УЕФА Лига на конференции]], завршен со резултат 1–1,<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/olimpija-differdange-dragons-583378|title=Navijačem Olimpije prekipelo, predsednik postal osovražena oseba|trans-title=Olimpija fans were furious, the president became a hated man|publisher=[[Siol]]|language=sl|first=Rok|last=Plestenjak|date=8 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> а за Олимпија да го мине двомечот во реваншот и било потребно продолжение.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/konferencna-liga-mura-gladko-naprej-olimpija-se-je-resila-v-podaljsku-583784|title=Mura zanesljivo v drugi krog, Olimpija se je pred blamažo rešila v 112. minuti|trans-title=Mura are in the second round, Olimpija saved themselves from embarrassment in the 112th minute|publisher=Siol|language=sl|date=14 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Неговиот тим го започнал [[Прва фудбалска лига на Словенија 2022–2023|првенството]] на 14 јули со домашна победа од 2–0 над [[НШ Мура|Мура]],<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/olimpija-mura-odzivi-1snl-584007|title=Riera presenečen, trener Mure: Bil je sporen položaj|trans-title=Riera surprised, Mura manager: It was a controversial position|publisher=Siol|language=sl|date=18 July 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> по што следувале уште седум победи, што бил најдобриот старт на клубот од 1994 година.<ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/prva-liga/riera-elsnik-olimpija-domzale-celje-587318|title=Riera žari od sreče, zgodovina opozarja Olimpijo|trans-title=Riera glows with happiness, history warns Olimpija|publisher=Siol|first=Rok|last=Plestenjak|language=sl|date=5 September 2022|access-date=23 September 2022}}</ref> Риера на крајот ја предводел Олимпија до титулата во националното првенство, нивната прва титула од 2018 година, откако со 2–0 го совладале [[Вечно дерби (Словенија)|вечниот ривал]] [[НК Марибор|Марибор]], на пет кола пред крајот.<ref name=RTV>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/najslajsa-zmaga-za-novo-olimpijino-zvezdico/665008|title=Najslajša zmaga za novo Olimpijino zvezdico|trans-title=The sweetest victory for another Olimpija title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=16 April 2023|access-date=16 April 2023}}</ref> На тоа, клубот придодал уште еден успех комплетирајќи ја [[Двојна круна (фудбал)|двојната круна]] по победата над Марибор во [[Фудбалски куп на Словенија|Купот на Словенија]] со гол од [[Пенал (фудбал)|пенал]] во 130-тата минута, кој го реализираше [[Тими Макс Елшник]].<ref name=CUP>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/olimpija-po-drami-v-130-minuti-do-dvojne-krone-zanimiv-niz-maribora-je-koncan/|title=Olimpija po drami v 130. minuti do dvojne krone, zanimiv niz Maribora je končan|trans-title=130-minute drama for Olimpija's double crown, Maribor's interesting run is over|publisher=Sportklub|first=Rok|last=Viškovič|language=sl|date=6 May 2023|access-date=7 May 2023}}</ref> За своите достигнувања, Риера бил прогласен за Тренер на годината во Словенија; сепак, на церемонијата објавил дека не му била понудена нова соработка и дека ќе си замине по истекот на договорот, на крајот на мај.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/riera-potrdil-da-zapusca-olimpijo-delius-bo-spregovoril-v-ponedeljek/668257|title=Riera potrdil, da zapušča Olimpijo; Delius bo spregovoril v ponedeljek|trans-title=Riera confirmed that he is leaving Olimpia; Delius will speak on Monday|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=15 May 2023|access-date=23 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/POTRJENO-Albert-Riera-in-Olimpija-se-razhajata-v-klubu-trdijo-da-Spanec-pod-enakimi-pogoji-ni-zelel-nadaljevati|title=Potrjeno: Albert Riera in Olimpija se razhajata, v klubu trdijo, da Španec pod enakimi pogoji ni želel nadaljevati|trans-title=Confirmed: Albert Riera and Olimpija part ways, the club claims that the Spaniard did not want to continue under the same conditions|publisher=Nogomania|language=sl|date=15 May 2023|access-date=15 May 2023}}</ref> На 20 јули 2023 година, два дена пред почетокот на [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023–2024|новата сезона]], Риера официјално бил претставен како тренер на [[НК Цеље|Цеље]], исто така во највисокото ниво на словенечкиот фудбал.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/celjani-potrdili-prihod-riere-ki-bo-ze-v-petek-dopoldne-vodil-trening/675701|title=Celjani potrdili prihod Riere, ki bo že v petek dopoldne vodil trening|trans-title=Celje confirmed the arrival of Riera, who will lead his first training on Friday morning|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=20 July 2023|access-date=20 July 2023}}</ref> На своето деби три дена подоцна, неговиот тим одиграл нерешено 2–2 на гостувањето кај [[НК Алумниј|Алуминиј]].<ref>{{cite web|url=https://www.celje.info/sport/albert-riera-svojo-pot-na-celjski-klopi-pricel-z-remijem/|title=Albert Riera svojo pot na celjski klopi pričel z remijem|trans-title=Albert Riera started his journey on the Celje bench with a draw|publisher=Celje.info|first=Simon|last=Valant|language=sl|date=23 July 2023|access-date=28 July 2023}}</ref> Тој го напуштил клубот на 11 октомври, кога тој се наоѓал на врвот на табелата по 11 одиграни кола:<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Celjani-sporocajo-Albert-Riera-je-zdaj-uradno-zapustil-slovenskega-prvoligasa-bodo-kmalu-potrdili-njegovega-naslednika|title=Celjani sporočajo: Albert Riera je zdaj uradno zapustil slovenskega prvoligaša – bodo kmalu potrdili njegovega naslednika?|trans-title=Celje confirmed: Albert Riera has officially left the Slovenian top division side – will his successor be confirmed soon?|publisher=Nogomania|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> го водел тимот на вкупно 17 натпревари, од кој особено се издвојува елиминацијата на португалскиот клуб [[ФК Виторија Гимараеш|Виторија Гимараеш]] во [[УЕФА Лига на конференции 2023–2024|втората квалификациска рунда]] на [[УЕФА Лигата на конференции]].<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Riera-je-slikovito-opisal-dojemanje-uspeha-Celja-Ko-sem-prisel-v-garderobo-sem-igralce-vprasal-zakaj-me-gledajo|title=Riera je slikovito opisal dojemanje uspeha Celja: Ko sem prišel v garderobo, sem igralce vprašal, zakaj me gledajo|trans-title=Riera described perception of Celje's success vividly: When I got to the dressing room, I asked the players why were they looking at me|publisher=Nogomania|language=sl|date=4 August 2023|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/prva-liga/albert-riera-tudi-uradno-ni-vec-trener-celja/|title=Zaključek celjske sage: Riera uradno bivši, njegov naslednik potrjen|trans-title=Celje saga reaches end: Riera officially gone, his successor confirmed|publisher=Sportklub|language=sl|date=11 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Ден подоцна по заминувањето од Цеље, Риера станал нов тренер на Бордо – тогаш во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]] – враќајќи се во клубот 18 години по неговиот играчки ангажман и потпишувајќи договор до јуни 2025 година.<ref>{{cite web|url=https://www.girondins.com/fr/news/37681/albert-riera-nouvel-entraineur-des-marine-et-blanc|title=Albert Riera, nouvel entraîneur des Marine et Blanc!|trans-title=Albert Riera, new manager of the Navy and Whites!|publisher=FC Girondins Bordeaux|language=fr|date=12 October 2023|access-date=12 October 2023}}</ref> Неговото деби било на 21 октомври во поразот со 2–0 на гостувањето кај [[ФК Анже|Анже]].<ref>{{cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bordeaux-se-manque-pour-la-premiere-d-albert-riera-angers-nouveau-dauphin/1426746|title=Bordeaux se manque pour la première d'Albert Riera, Angers nouveau dauphin|trans-title=Bordeaux go missing on Albert Riera's debut, Angers new runners-up|newspaper=[[L'Équipe]]|language=fr|date=21 October 2023|access-date=10 March 2024}}</ref> Риера го освоил [[Лига 2 (Франција) 2023–2024|12-тото место]] со Бордо на крајот од сезоната,<ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albertu-Rieri-se-podirajo-nacrti-o-boju-za-preboj-v-Ligue-1-Bordeaux-je-mocno-zadolzen-Zan-Vipotnik-je-naprodaj|title=Albertu Rieri se podirajo načrti o boju za preboj v Ligue 1! Bordeaux je močno zadolžen, Žan Vipotnik je naprodaj|trans-title=Albert Riera's Ligue 1 promotion plans are falling apart! Bordeaux is heavily in debt, Žan Vipotnik is for sale|publisher=Nogomania|language=sl|date=7 June 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> но клубот административно бил исфрлен во [[Национално првенство на Франција (фудбал)|Националното првенство]] и прогласил банкрот пред почетокот на новата сезона.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/six-times-french-champion-bordeaux-file-bankruptcy-2024-07-25/|title=Six-times French champion Bordeaux file for bankruptcy|publisher=[[Reuters]]|date=26 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> На 29 јули 2024 година, Риера се вратил во Цеље потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/albert-riera-prestop-celje-uradno-2026/|title=Nazaj je in to uradno: Albert Riera bo po lanskem oktobru ponovno sedel na celjsko klop, Španec je z grofi sklenil dolgoročno sodelovanje|trans-title=He is officially back: Albert Riera will sit on the Celje bench again after last October, the Spaniard has signed a long-term partnership with "The Counts"|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://siol.net/sportal/nogomet/albert-riera-uradno-celje-640333|title=Albert Riera se je vrnil v Celje|trans-title=Albert Riera is back in Celje|publisher=Siol|language=sl|date=29 July 2024|access-date=29 July 2024}}</ref> Само еден ден подоцна, тој го предводел тимот во поразот од 5–0 на гостувањето кај [[ФК Слован Братислава|Слован Братислава]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2024–2025|втората квалификациска рунда од Лигата на шампионите]], при што Цеље бил елиминиран со вкупен резултат 6–1; ова бил најтешкиот пораз на клубот во европските натпреварувања, а воедно и најтешкиот пораз на тренерот во таа улога, израмнет со уште еден пораз.<ref>{{cite web|url=https://planetnogomet.si/novice/celje-slovan-najhujsi-poraz-riera/|title=Celje se je od lige prvakov poslovilo z neslavnim rekordom: Štajerski klub v Evropi še nikdar ni doživel hujšega poraza|trans-title=Celje said goodbye to the Champions League with an infamous record: the Styrian club has never experienced a worse defeat in Europe|publisher=Planet Nogomet|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nogomania.com/Novica/Albert-Riera-je-izenacil-najvisji-poraz-v-svoji-trenerski-karieri-debakel-v-Bratislavi-pa-bo-imel-vseeno-posebno-mesto|title=Albert Riera je izenačil najvišji poraz v svoji trenerski karieri, debakel v Bratislavi pa bo imel vseeno posebno mesto|trans-title=Albert Riera equaled the highest defeat in his coaching career, but the debacle in Bratislava will still have a special place|publisher=Nogomania|language=sl|date=30 July 2024|access-date=31 July 2024}}</ref> Сепак, тимот успеал да стигне до лигашката фаза на [[УЕФА Лига на конференции 2024–2025|Лигата на конференции]], што било нивно прво учество во главната фаза на кое било европско натпреварување.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/rezervist-kucys-celje-popeljal-iz-krize-v-evropsko-jesen/719361|title=Rezervist Kučys Celje popeljal iz krize v evropsko jesen!|trans-title=Reserve Kučys led Celje from crisis to European autumn!|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=29 August 2024|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот, тие стигнале се до четвртфиналето во кое бил елиминирани од {{Fb team (N) Fiorentina}}, достигнување што за првпат го остварил кој било словенечки клуб.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-v-dramaticni-tekmi-po-enajstmetrovkah-do-zgodovinskega-cetrtfinala/739381|title=Celjani v dramatični tekmi po enajstmetrovkah do zgodovinskega četrtfinala|trans-title=Celje reached the historic quarter-final in a dramatic penalty shoot-out victory|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=13 March 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> На крајот од сезоната, Риера го освоил својот втор Куп на Словенија во својата тренерска кариера, совладувајќи го својот поранешен клуб од играчките денови Копер во [[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025#Финале|финалето]] со 4–0.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/celjani-napolnili-koprsko-mrezo-za-drugo-pokalno-zvezdico/745662|title=Celjani napolnili koprsko mrežo za drugo pokalno zvezdico|trans-title=Celje filled the Koper net for the second cup title|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=14 May 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Триумфот му обезбедил на Цеље место во [[УЕФА Лига Европа 2025–2026|квалификациските рунди на Лигата на Европа]], но наместо таму тимот на крајот стигнал до лигашката фаза на Лигата на конференциите втора година по ред.<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/konferencna-liga/celjani-z-odlicno-predstavo-v-ostravi-do-nove-evropske-jeseni/755865|title=Celjani z odlično predstavo v Ostravi do nove evropske jeseni|trans-title=Celje with a great performance in Ostrava to welcome the new autumn in Europe|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=28 August 2025|access-date=31 January 2026}}</ref> Покрај тоа, Цеље го завршил првиот дел од [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025–2026|сезоната во домашното првенство]] на првото место, со дванаесет бода предност пред второпласираниот Марибор; слично како и во претходната сезона, тие исто така се пласирале и во плејофот на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|Лигата на конференциите]].<ref>{{cite web|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/prva-liga/nk-celje-riera-po-nedeljskem-derbiju-prevzema-eintracht/771871|title=NK Celje: Riera po nedeljskem derbiju prevzema Eintracht|trans-title=NK Celje: Riera takes over Eintracht after Sunday's derby|publisher=Radiotelevizija Slovenija|language=sl|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На 30 јануари 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на [[Ајнтрахт Франкфурт]] во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], потпишувајќи договор на две и пол години, кој започнал на 2 февруари.<ref>{{cite web|url=https://en.eintracht.de/news/albert-riera-wird-neuer-cheftrainer-von-eintracht-frankfurt-175414/|title=Albert Riera to be new Eintracht Frankfurt head coach|publisher=Eintracht Frankfurt|date=30 January 2026|access-date=2 February 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/albert-riera-neuer-trainer-von-eintracht-frankfurt/13501187/34942|title=Albert Riera ist neuer Trainer von Eintracht Frankfurt|trans-title=Albert Riera is the new manager of Eintracht Frankfurt|publisher=[[Sky Sport (Germany)|Sky Sport]]|language=de|date=30 January 2026|access-date=31 January 2026}}</ref> На своето деби, тој го предводел клубот до реми 1–1 на гостувањето кај [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]].<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/union-berlin-eintracht-frankfurt-match-report-highlights-matchday-21-riera-35939|title=Late drama as Union Berlin rescue point against Albert Riera's Eintracht Frankfurt in 1–1 draw|publisher=[[Bundesliga]]|date=6 February 2026|access-date=9 February 2026}}</ref> Неговото искуство како тренер на Ајнтрахт завршило по завршувањето на последниот натпревар од [[Прва Бундеслига 2025–2026|сезоната]].<ref>{{cite news|url=https://en.eintracht.de/news/eintracht-frankfurt-und-albert-riera-gehen-getrennte-wege-177571/|title=Eintracht Frankfurt and Albert Riera part ways|publisher=Eintracht Frankfurt|date=17 May 2026|access-date=17 May 2026}}</ref> На 14 август 2026 година, Риера бил назначен за нов тренер на српскиот клуб [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] потпишувајќи двегодишен договор.<ref>{{cite web|url=https://www.crvenazvezdafk.com/vesti/albert-rijera-novi-trener-crvene-zvezde|title=Алберт Ријера нови тренер Црвене звезде!|trans-title=Albert Riera is the new manager of Red Star Belgrade!|publisher=Red Star Belgrade|language=sr|date=14 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> == Статистика == === Клупска статистика === {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | 1999-2000 || rowspan="3"| {{flagsport|ESP}} [[ФК Мајорка|Мајорка Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 7 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || 1 |- | 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 31 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 31 || 6 |- | 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка Б || 54 || 7 || || - || - || || - || - || || - || - || 54 || 7 |- | 2000-2001 || rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2000-2001|ПД]] || 3 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2000-2001|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 1 |- | 2001-2002 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|ЛШ]]+[[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 3+0 || 0+0 || - || - || - || 14 || 1 |- | 2002-2003 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 35 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- | 2003-2004 || rowspan="2"|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2003-2004|Л1]] || 32 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2003-2004|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 2+0 || 0+0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 10 || 5 || - || - || - || 44 || 7 |- | 2004-2005 || [[Лига 1 (Франција) 2004-2005|Л1]] || 21 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2004-2005|КФ]]+[[Лига куп на Франција|ЛКФ]] || 1+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 22 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 53 || 4 || || 3 || 0 || || 10 || 5 || || - || - || 66 || 9 |- | 2005-јан. 2006 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2005-2006|КУ]] || 3 || 0 || - || - || - || 11 || 0 |- | [[ФК Манчестер Сити сезона 2005-2006|јан.-јун. 2006]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Manchester City}} || [[Премиер лига на Англија 2005-2006|ПЛ]] || 15 || 1 || [[ФА куп 2005-2006|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2005-2006|ЛК]] || 4+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 1 |- | 2006-2007 || rowspan="2"|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Espanyol}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2006-2007|КУ]] || 13 || 4 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 8 |- | 2007-2008 || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 36 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Еспањол || 72 || 8 || || 4 || 0 || || 16 || 4 || || 2 || 0 || 94 || 12 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2008-2009|2008-2009]] || rowspan="2"|{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Liverpool}} || [[Премиер лига на Англија 2008-2009|ПЛ]] || 28 || 3 || [[ФА куп 2008-2009|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2008-2009|ЛК]] || 3+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008-2009|ЛШ]] || 9 || 1 || - || - || - || 40 || 5 |- | [[ФК Ливерпул сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 12 || 0 || [[ФА куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2009-2010|ЛЕ]] || 1+2 || 0+0 || - || - || - || 16 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Ливерпул || 40 || 3 || || 4 || 1 || || 12 || 1 || || - || - || 56 || 5 |- | [[ФК Олимпијакос сезона 2010-2011|2010-2011]] || {{flagsport|GRE}} {{Fb team (N) Olympiakos}} || [[Суперлига на Грција 2010-2011|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Грција 2010-2011|КГ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2010-2011|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 28 || 2 |- | 2011-2012 || rowspan="3"|{{flagsport|TUR}} {{Fb team (N) Galatasaray}} ||[[Суперлига на Турција 2011-2012|СЛ]] || 26+4<ref name=off>Плејоф.</ref> || 1+0 || [[Фудбалски куп на Турција 2011-2012|КТ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- | 2012-2013 || [[Суперлига на Турција 2012-2013|СЛ]] || 26 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2012-2013|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2012|СТ]] || 0 || 0 || 35 || 0 |- || 2013-јан. 2014 || [[Суперлига на Турција 2013-2014|СЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Турција 2013-2014|КТ]] || 4 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2013|СТ]] || 0 || 0 || 13 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Галатасарај || 56+4 || 3+0 || || 6 || 1 || || 14 || 0 || || 0 || 0 || 80 || 4 |- | мар.-јун. 2014 || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Watford}} || [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2013-2014|ФЛЧ]] || 8 || 1 || [[ФА куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 1 |- | [[Удинезе Калчо сезона 2014-2015|сеп.-ное. 2014]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Udinese}} || [[Серија А 2014-2015|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- | мар.-јун. 2015 || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Mallorca}} || [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014-2015|СД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Мајорка || 52 || 6 || || 11 || 0 || || 3 || 0 || || - || - || 66 || 6 |- | 2015-јан. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[НК Заврч|Заврч]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 14 || 2 |- | јан.-јун. 2016 || {{flagsport|SLO}} [[ФК Копер|Копер]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2015-2016|1. СНЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Словенија 2015-2016|КС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 393 || 36 || || 36 || 3 || || 55 || 10 || || 2 || 0 || 486 || 49 |} ===Репрезентативна статистика=== <ref name=EU>{{Eu-Football.info|25657}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="3"|{{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] |2007||3||1 |- |2008||4||0 |- |2009||9||3 |- !colspan="2"|Вкупно!!16!!4 |} == Тренерска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 14 август 2026.'' Во '''болд''' се натпреварувањата кои Риера ги освоил. {|class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- | 2022-2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Олимпија Љубљана|Олимпија Љубљана]] || '''[[Прва фудбалска лига на Словенија 2022-2023|1. СНЛ]]''' || 36 || 23 || 4 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2022-2023|КС]]''' || 6 || 5 || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на конфернеции 2022-2023|ЛК]] || 4<ref name="preliminari">Во квалификациските кола</ref> || 1 || 2 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|46|29|7|10}} || '''1. место''' |- | јул.-окт. 2023 || {{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2023-2024|1. СНЛ]] || 11|| 8 || 2 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2023-2024|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 6<ref name="preliminari" /> || 3 || 1 || 2 || - || - || - || - || - {{WDL|17|11|3|3}} || ''оставка, 1. место'' |- | окт. 2023-2024 || {{flagsport|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо]] || [[Лига 2 (Франција) 2023-2024|Л2]] || 28 || 11 || 6 || 11 || [[Фудбалски куп на Франција 2023-2024|КФ]] || 4 || 3 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|32|14|6|12}} || ''наз. <small>(13.)</small>'', крај 12. место |- | јул. 2024-2025 || rowspan="2"|{{flagsport|SLO}} [[НК Цеље|Цеље]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2024-2025|1. СНЛ]] || 35 || 16 || 10 || 9 || '''[[Фудбалски куп на Словенија 2024-2025|КС]]''' || 5 || 5 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2024-2025|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2024-2025|ЛК]]</small> || 1<ref name="preliminari" />+2<ref name="preliminari" />+14<ref>2 Во квалификациските кола</ref> || 0+1+5<ref name="1 Nei turni preliminari">1 Во квалификациските кола</ref> || 0+0+3 || 1+1+6<ref name="1 Nei turni preliminari"/> || - || - || - || - || - {{WDL|57|27|13|17}} || ''наз.'', крај 4. место |- | 2025-јан. 2026 || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2025-2026|1. СНЛ]] || 19 || 13 || 5 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2025-2026|КС]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2025-2026|ЛК]] || 4<ref>Во квалификациските кола</ref>+10<ref>4 Во квалификациските кола</ref> || 1+6 || 2+1 || 1+3 || - || - || - || - || - {{WDL|35|21|8|6}} || ''раск. договор, 1. место'' |- !colspan="3"|Вкупно Цеље || 65 || 37 || 17 || 11 || || 7 || 6 || 0 || 1 || || 37 || 16 || 7 || 14 || || - || - || - || - {{WDLtot|109|59|24|26}} || |- | [[Ајнтрахт Франкфурт сезона 2025-2026|јан.-јун. 2026]]||{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} || [[Прва Бундеслига 2025-2026|БЛ]] || 14 || 4 || 5 || 5 || [[Фудбалски куп на Германија 2025-2026|КГ]] || - || - || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|14|4|5|5}} || ''наз. <small>(8.)</small>'', крај 8. место |- | [[ФК Црвена ѕвезда сезона 2026-2027|авг. 2026-2027]] || {{flagsport|SRB}} {{Fb team (N) Crvena Zvezda}} || [[Суперлига на Србија 2026-2027|СЛ]] || 4 || 3 || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Србија 2026-2027|КС]] || 0 || 0 || 0 || 0 || <small>[[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]]+[[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|ЛК]]</small> || 0+2<ref>Во квалификациските кола</ref>+0 || 0+1+0 || 0+0+0 || 0+1+0 || - || - || - || - || - {{WDL|6|4|1|1}} || ''наз. <small>(1.)</small>'', ''во тек'' |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 147 || 78 || 33 || 36 || || 17 || 14 || 1 || 2 || || 43 || 18 || 9 || 16 || || - || - || - || - {{WDLtot|207|110|43|54}} || |} ==Титули== ===Играч=== ; Мајорка * '''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2002-2003 ; Олимпијакос * '''[[Суперлига на Грција]]''' : 1 : 2010-2011 ; Галатасарај * '''{{Трофеј-Турција (Супер лига)}} [[Суперлига на Турција]]''' : 2 : 2011-2012, 2012-2013 * '''[[Суперкуп на Турција]]''' : 2 : 2012, 2013 ===Тренер=== ; Олимпија Љубљана * '''[[Прва фудбалска лига на Словенија|Прва лига на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2022-2023 ; Цеље * '''[[Фудбалски куп на Словенија|Куп на Словенија]]''' : 1 : 2024-2025 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/riera-albert/xt8jqdte/ Алберт Риера на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/albert-riera/profil/spieler/7373 Алберт Риера на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/106274/albert-riera Алберт Риера на espn] * [https://www.whoscored.com/players/4958/show/albert-riera Алберт Риера на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Риера, Алберт}} [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпијакос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Тренери на ФК Црвена ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] hhowzpmcipijhiw071zn59nwipm5sui Убава киселица 0 1403579 5630679 5630151 2026-09-21T12:12:28Z Виолетова 1975 5630679 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex |species=pulcher|authority=[[L.]]|name= Убава киселица|classification status=}} '''''Убава киселица''''' ([[науч.]]: ''Rumex pulcher'') е вид цветно растение од [[Подворки|фамилијата подворки]], познато под општо име '''киселец или штавеј.''' Има доста варијабилен изглед, а некои стручњаци го делат на неколку подвидови кои се повеќе или помалку препознатливи. Генерално, тоа е повеќегодишна билка која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, висок приближувајќи се до 70 см. во максимална висина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC|title=Flora of North America|publisher=Flora of North America Editorial Committee|year=1993|isbn=978-0-19-522211-1|volume=5|page=526}}</ref> Врвот на растението може да се свитка, особено како што се развива плодот. [[Лист|Листовите]] се до долги 10 до 15 см и променливи по форма, иако често издолжени со тесна средина во груба форма на виолина. [[Соцветие|Соцветието]] е составено од многу гранки, секоја е испрекината низа од гроздови до 20 цветови, при што поединечните цветови висат од [[Цветна дршка|Цветната дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници. Растението е родено во Евроазија и Северна Африка, а може да се најде и на други места, вклучително и делови од Северна Америка, како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте во потоплите делови, покрај патишта, ѓубришта, по суви и богати со хранливи материи. песокливи или камени почви, на надморска височина до 1100 метри.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=469-470}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] eumhzr3az0q3rziu0ga9d9auzadei2u 5630681 5630679 2026-09-21T12:14:01Z Виолетова 1975 5630681 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex |species=pulcher|authority=[[L.]]|name= Убава киселица|classification status=}} '''''Убава киселица''''' ([[науч.]]: ''Rumex pulcher'') е вид цветно растение од фамилијата [[Подворки|подворки]] == Опис == Има доста варијабилен изглед, а некои стручњаци го делат на неколку подвидови кои се повеќе или помалку препознатливи. Генерално, тоа е повеќегодишна билка која произведува тенко, исправено стебло од дебел корен, висок приближувајќи се до 70 см. во максимална висина.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NURmQDm_dJsC|title=Flora of North America|publisher=Flora of North America Editorial Committee|year=1993|isbn=978-0-19-522211-1|volume=5|page=526}}</ref> Врвот на растението може да се свитка, особено како што се развива плодот. [[Лист|Листовите]] се до долги 10 до 15 см и променливи по форма, иако често издолжени со тесна средина во груба форма на виолина. [[Соцветие|Соцветието]] е составено од многу гранки, секоја е испрекината низа од гроздови до 20 цветови, при што поединечните цветови висат од [[Цветна дршка|Цветната дршка]]. Цветот обично има шест околуцветници. Растението потекнува од [[Евроазија]] и [[Северна Африка]], а може да се најде и на други места, вклучително и делови од [[Северна Америка]], како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте во потоплите делови, покрај патишта, ѓубришта, по суви и богати со хранливи материи. песокливи или камени почви, на надморска височина до 1100 метри.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=469-470}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] susasfurn5uxozdgniadbznfgehi65d Балкански штавеј 0 1403592 5630911 5630229 2026-09-22T07:37:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630911 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rumex balcanicus'' | status = DD | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Caryophyllales]] | familia = [[Polygonaceae]] | genus = ''[[Rumex]]'' | species = '''''Rumex balcanicus''''' | binomial = ''Rumex balcanicus'' | binomial_authority = Rech. fil. | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} '''Балкански штавеј''' ({{langx|la|Rumex balcanicus}}) — [[Род (биологија)|род]] на [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53546086|accessdate=2019-11-11|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status=dead}}</ref> Ова првпат го опишал Рехингер. ''Rumex balcanicus'' припаѓа на родот ''Rumex'' и семејството [[подворки]].<ref name="COL" /> Во Каталогот на животот не се наведени подвидови.<ref name="COL" /> Според [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|МСЗП]] нема доволно податоци за да се класифицира загрозеноста на видот.<ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2011|id= 175288|title= Rumex balcanicus|accessdate= 2012-10-24}}</ref> ==Морфолошки одлики== Според официјалниот дихотомен клуч за определување во „Флората на Република Македонија“ ([[Кирил Мицевски]], Том 1, Свеска 3), главните дијагностички белези по кои балканскиот штавеј (''Rumex balcanicus'') јасно се разликува од сродните видови се:<ref name="FM">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1995|volume=Том I св. 3|location=Скопје|page=452-472|author-link=Кирил Мицевски|access-date=20 септември 2026}}</ref> * Димензии и облик на листовите: Неговите приосновни листови се 1,5–2 пати подолги отколку што се широки. * Основа на [[Лист|листот]]: Листовите во самата основа се постепено стеснети и клиновидни. * [[Лисна дршка]]: Растението се одликува со лисна дршка која е пократка од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламината). == Распространетост == Овој вид го има во: * [[Македонија|Република Македонија]] * Северна [[Грција]] * [[Албанија]] * [[Република Косово|Косово]] * [[Црна Гора]] ===Распространетост во Македонија=== Како значаен балкански [[Ендемизам|ендемит]], неговиот ареал во Македонија е ограничен на неколку планински [[Планински масив|масиви]] во западниот, северозападниот и југозападниот дел од државата: [[Јабланица]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Баба (планина)|Баба]] (Пелистер) и сливот на реката [[Радика]].<ref name="FM"/> == Наводи == {{наводи}} {{Видови на штавеј во Македонија}} [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] e1bs9r44pavtv31zwx4vg21zvy3jyxr Англосаксонска уметност 0 1403644 5630872 5630539 2026-09-21T23:57:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5630872 wikitext text/x-wiki [[File:Sutton.Hoo.ShoulderClasp2.RobRoy.jpg|мини|Рамени спојки од [[Сатон Ху]], почеток на VII век]] [[File:CroixCelteReliquaireIvoireMorse.jpg|мини| Реликвијар од слонова коска од 11 век ([[Музеј Викторија и Алберт]])]] '''Англосаксонската уметност''' — уметност која е создадена во [[Англосаксонци|англосаксонскиот]] период од [[Историја на Англија|англиската историја]], почнувајќи со [[Уметност од периодот на преселбата на народите|стилот на]] [[Уметност од периодот на преселбата на народите|периодот на преселба]] што Англосаксонците го донеле со себе од континентот во 5 век, а завршувајќи во 1066 година со [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување]] на Англија, чија софистицирана уметност била влијателна во поголемиот дел од [[Северна Европа]]. Двата периоди на извонредни достигнувања биле 7 и 8 век, со металните изработки и накитот од Сатон Ху и серијата прекрасни [[илуминирани ракописи]], и последниот период по околу 950 година, кога имало оживување на [[англиската култура]] по завршувањето на [[Викинзи|викиншките]] инвазии. До времето на освојувањето, преминот кон [[Романика|романскиот]] стил е речиси завршен. Важните уметнички центри, доколку можат да се воспостават, биле концентрирани во крајните делови на Англија, во [[Нортамбрија]], особено во раниот период, и [[Весекс]] и [[Кент]] во близина на јужниот брег. Англосаксонската уметност преживува главно во [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]], [[англосаксонска архитектура]], голем број многу фини резби од [[слонова коска]] и некои дела од метал и други материјали. „[[Opus Anglicanum]]“ („англиско дело“) веќе бил признат како најфиниот вез во Европа, иако се зачувани единствено неколку дела од англосаксонскиот период - [[Таписерија од Бајо|таписеријата од Бајо]], прилично поинаков вид вез, во многу поголем обем. Како и во поголемиот дел од Европа во тоа време, металоделството била најценетата форма на уметност од страна на Англосаксонците, но речиси ништо не преживеало - имало огромно ограбување на англосаксонските цркви, манастири и имотот на обесправеното благородништво од страна на новите нормански владетели во нивните први децении, како и Нордијците пред нив и [[Англиска реформација|англиската реформација]] по нив, а повеќето преживеани некогаш биле на континентот. Англосаксонскиот вкус ја фаворизирал светлината и бојата, и честопати е потребен напор на имагинацијата за да се видат ископаните и истрошени остатоци кои преживеале какви што некогаш биле. Можеби најпознатото дело на англосаксонската уметност е [[Таписерија од Бајо|таписеријата од Бајо]], која била нарачана од нормански патрон од англиски уметници кои работеле во традиционалниот англосаксонски стил. Англосаксонските уметници работеле и со [[Фрескопис|фреска]], [[Каменорезачки занает|камен]], слонова коска и китова коска (особено Франковиот ковчег), [[Металообработка|метални изработки]] (на пример, брош од Фулер), стакло и [[емајл]], од кои многу примери се пронајдени преку [[Археологија|археолошки]] ископувања, а некои едноставно се зачувани низ вековите, особено во црквите на континентот, бидејќи [[Иконоборство|иконоборството]] меѓу [[Викинзи|Викинзите]], [[Нормани|Норманите]] и [[Англиска реформација|Реформацијата]] не оставило практично ништо во Англија освен книги и археолошки наоди. == Преглед == [[File:Brit_Mus_17sept_079.jpg|мини| Птица на штитот во Сатон Ху (делумна реплика)]] Металната изработка е речиси единствената форма во која преживеала најраната англосаксонска уметност, главно во накит во германски стил (вклучувајќи додатоци за облека и оружје) кој, пред [[Христијанизација на англосаксонска Англија|христијанизацијата на англосаксонска Англија]], најчесто се поставувал во погребите. По преобраќањето, кое траело во поголемиот дел од 7 век, спојувањето на германските англосаксонски, [[Келтска уметност|келтски]] и доцноантички техники и мотиви, заедно со потребата од книги, го создало [[Островска уметност|хиберносаксонскиот стил]], или островска уметност, кој се среќава и во [[илуминирани ракописи]] и во некои резбани камења и слонова коска, веројатно главно црпејќи од украсни мотиви од метал, а со понатамошни влијанија од британските Келти на запад и [[Франки|Франките]]. [[Нортамбрија|Кралството Нортамбрија]] на далечниот север на Англија било место на почетокот на островскиот стил во Британија, во центри како [[Линдисфарн]], основан во 635 како огранок на ирскиот манастир на Јона и опатија Монквеармут-Јароу (674) што гледал кон континентот. Речиси во исто време кога се правеле евангелијата на островот Линдисфарн во почетокот на 8 век, Веспазијанскиот псалтир од [[Кантербери|Кентербери]] на далечниот југ, кој мисионерите од Рим го направиле своето седиште, покажува една сосема поинаква, класично заснована уметност. Овие два стила се измешале и се развиле заедно и до следниот век, добиениот англосаксонски стил достигнал зрелост. Сепак, англосаксонското општество било во голема мера нарушено во текот на 9 век, особено во втората половина, од инвазиите на [[Викинзи|Викинзите]], а бројот на значајни преживеани предмети значително се намалил, а нивното датирање станало уште понејасно од оние од еден век претходно. Поголемиот дел од манастирите на север биле затворени со децении, ако не и засекогаш, а по Кентербериската Библија од пред 850 година, можеби и многу порано, „ниту еден поголем [[илуминиран ракопис]] не е познат сè до 10 век“. Кралот [[Алфред Велики]] (владеел 871–899) ги држел Викинзите назад до линија што се протегала дијагонално низ средината на Англија, над која се населиле во Данело, и постепено биле интегрирани во она што денес било обединето англосаксонско кралство. Последната фаза на англосаксонската уметност е позната како Винчестерска школа или стил, иако била создадена во многу центри на југот на Англија, а можеби и во Мидлендс. Елементи од ова започнале да се забележуваат од околу 900 година, но првите поголеми ракописи се појавиле дури околу 930-тите. Стилот комбинирал влијанија од континенталната уметност на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] со елементи од постарата англиска уметност, како и некои посебни елементи, вклучувајќи повознемирен стил на драперија, понекогаш усогласен со фигури, особено во линиските цртежи, кои се единствените слики во многу ракописи, и останале особено истакнати во средновековната англиска уметност. == Илустрирани ракописи == [[File:CodexAureusCanterburyFolios9v10r.jpg|мини| Евангелисктички портрет и „ Инципитот до Матеј“ од Стокхолмскиот кодекс, еден од „Тиберијската група“, ги прикажуваат северумбриските островски и класицистичките континентални стилови кои се комбинирале и се натпреварувале во раните англосаксонски ракописи. Веројатно е направено во [[Кантербери]].]] Раната англосаксонска илуминација на ракописи е дел од [[Островска уметност|островската уметност]], комбинација од влијанија од средоземноморски, [[Келтска уметност|келтски]] и [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германски]] стилови кои се појавиле кога Англосаксонците се сретнале со ирска мисионерска активност во [[Нортамбрија]], особено во Линдисфарн и Јона. Во исто време, грегоријанската мисија од Рим и нејзините наследници увезувале континентални ракописи како што се италијанските [[евангелија на Свети Августин]], и подолг период двата стила се појавуваат измешани во различни пропорции во англосаксонските ракописи. Во Евангелијата од Линдисфарн, од околу 700–715 година, има страници и островски иницијали со невидена сложеност и софистицираност, но Евангелисктичките портрети, јасно следејќи ги италијанските модели, во голема мера ги поедноставуваат, погрешно ги разбираат некои детали од околината и им даваат рамка со испреплетени агли. Портретот на Свети Матеј е основан на истиот италијански модел, или еден исклучително сличен, употребен за фигурата на Езра, што е една од двете големи минијатури во Кодексот Амијатинус (пред 716 година), но стилот таму е многу различен; многу поилузионистички третман и „обид за воведување чист средоземноморски стил во англосаксонска Англија“, кој не успеал, како „можеби премногу напреден“, оставајќи ги овие слики очигледно како единствен доказ. [[File:Meister_des_Evangeliums_des_Grimbald_001.jpg|мини| Евангелисктички портрет од Гримбалдовите евангелија, почеток на 11 век, во доцниот Винчестерски стил.]] Различна мешавина се гледа на почетокот од [[Стокхолмски златен кодекс|Стокхолмскиот златен кодекс]] (средината на 8 век, горе лево) каде што евангелисктичкиот портрет лево е во доследно приспособување на италијански стил, веројатно тесно следејќи некој изгубен модел, иако додава преплетување на рамката на столот, додека страницата со текст десно е главно во островски стил, особено во првиот ред, со неговите енергични келтски спирали и преплетување. Следните редови се враќаат на потивок стил, потипичен за [[Франки|франкските]] ракописи од тој период. Сепак, истиот уметник речиси сигурно ги создал двете страници и е многу уверен во двата стила; евангелистичкиот портрет на Јован вклучува кружни елементи со келтско спирално украсување веројатно извлечено од емајлираните штитници на висечките чинии. Ова е еден од т.н. „Тиберијска група“ ракописи, кој се насочува кон италијанскиот стил и се смета дека е поврзан со Кент, или можеби со кралството [[Мерсија]] во најславниот период на мерсиската надмоќ . Според вообичаената хронологија, тоа е последниот англиски ракопис во кој се наоѓаат „развиени спирални модели на труба“. Од 9 век, а особено од неговата втора половина, се зачувани многу малку значајни дела изработени во Англија; сепак, тоа бил период кога влијанието на островскиот и англосаксонскиот стил врз [[Каролиншка уметност|каролиншките]] ракописи го достигнало својот врв. Ова влијание потекнувало од скрипториуми како оние во Ехтернаховата опатија (основана од [[Англосаксонска мисија|англосаксонската мисија]], иако значајното [[Евангелие од Ехтернах]] било создадено во [[Нортумбрија]]) и во големиот манастир во Тур, каде што по Алкуин од Јорк на чело дошол уште еден англосаксонски игумен, при што тие двајцата го покриле периодот од 796 до 834 година. Иако библиотеката во Тур била уништена од [[Нормани|Норманите]], сепак се зачувани повеќе од 60 илуминирани ракописи од 9 век изработени во тамошниот скрипториум; нивниот стил покажува бројни елементи преземени од англиски модели, особено на почетните страници, каде што островското влијание останало видливо во северна Франција сè до 12 век. Англосаксонската обработка на метал, изработувана во областа околу [[Салцбург]] во денешна Австрија, има свој пандан во ракописот „Евангелието на Кутберхт“ што се чува во Виена.<ref>Wilson, 131–133; Henderson, 63–71</ref> До 10 век, островските елементи биле сведени на декоративни украси во Англија, како што се развивала првата фаза од „[[Винчестер|винчестерскиот]] стил“. Првиот растителен украс, со лисја и грозје, веќе бил виден во иницијал во [[Санктпетерсбуршка беда|санктпетерсбуршката беда]], кој веројатно може да се датира од 746 година. Другиот голем иницијал во ракописот е првиот историски иницијал (кој содржи портрет или сцена, Христос или светец) во цела Европа. Класично изведениот свиток со лоза или растение во голема мера го истиснал преплетувањето како доминантен пополнувач на украсните простори во англосаксонската уметност, исто како што тоа се случило во поголемиот дел од Европа почнувајќи од [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]], иако во Англија животните во свитоците останале многу почести отколку во странство. Долго време свитоците, особено од метал, коска или слонова коска, имале склонетост да имаат животинска глава на едниот крај и растителен елемент на другиот. [[File:Meister_der_Paraphrasen_des_Pentateuch_001.jpg|мини| Илустрација на [[Вавилонска кула|Вавилонската кула]] во староанглиското шестокнижие.]] Сите овие промени не биле ограничени единствено на ракописи и можеби не биле предизвикани од стилот на ракописот, но денес има поголем број на зачувани ракописи отколку дела во други медиуми, дури и доколку во повеќето случаи илуминациите се ограничени на иницијали и можеби неколку минијатури. Неколку амбициозни проекти на илуминација се недовршени, како што е [[Староанглиско шестокнижие|староанглиското шестокнижие]], кој има околу 550 сцени во различни фази на завршување, давајќи увид во методите на работа. Илустрациите им даваат на сцените од [[Стариот завет]] целосно современа атмосфера и се вредни слики од англосаксонскиот живот. Ракописите од Винчестерската школа или стил се зачувани единствено од околу 930-тите години па наваму; ова се совпаднало со бенедиктискиот бран на преродба и реформи во рамките на англиското монаштво, охрабрен од кралот [[Етелстан]] (владеел 924/5-939) и неговите наследници. Тој го унапредил Данстан (909–988), практикувачки илуминатор, на крајот во надбискуп на Кентербери, а исто така и Етелволд и Нордиецот обучен во Франција Освалд. Осветлувањето во нов стил се појавува во ракопис на биографиите на Беда од Свети Катберт, кои Етелстан ги дал на манастирот во Честер околу 937 година. Постои посветен портрет на кралот како му ја подарува својата книга на светецот, двајцата стојат пред голема црква. Ова е првиот вистински портрет на англиски крал, и е силно под влијание на каролиншкиот стил, со елегантен населен раб од акант. Сепак, иницијалите во текстот ги комбинираат каролиншките елементи со животинските форми на инвентивен начин. Минијатурите додадени во Англија на континенталниот Псалтир од Етелстан почнуваат да покажуваат англосаксонска живост во цртањето фигури во композициите изведени од каролиншките и византиските модели, а во текот на следните децении се развива препознатливиот стил на Винчестер со разбранети драперии и сложени рабови од акант. Благословниот молитвеник на Свети Етелволд претставува ремек-дело на подоцнежниот стил од [[Винчестер]], кој се потпирал на островската, каролиншката и [[Византиска уметност|византиската уметност]] за да создаде потежок и пограндиозен стил, каде што широките класифицирачки лисја од [[акант]]<nowiki/>понекогаш изгледаат прераскошни. Англосаксонската илустрација вклучувала голем број на живописни цртежи со перо, на кои каролиншкиот [[Утрехтски псалтир]], во [[Кентербери]] од околу 1000 година, бил многу влијателен; [[Харлиски псалтир|Харлискиот псалтир]] претставува негова копија. [[Ремзиев псалтир|Ремзиевиот псалтир]] (околу 990) содржи страници и во сликарски и во нијансиран стил на цртање, вклучувајќи го и првиот Беатов иницијал со „лавовска маска“, додека [[Тибериев псалтир|Тибериевиот псалтир]], од последните години пред освојувањето, го употребува главно нијансираниот. Англосаксонската култура доаѓала во сè поголем допир и разменувала влијанија со пошироката латинска средновековна Европа. Англосаксонското цртање имало големо влијание во [[Северна Франција]] во текот на 11 век, во таканаречената „Каналска школа“, а островските украсни елементи како што е преплетувањето останале популарни до 12 век во француско-саксонски стил.{{Галерија|File:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg|[[Инципит]] на Матеј од [[Евангелие од Линдисфарн|Евангелието од Линдисфарн]], островско ремек дело|File:DurhamCassiodorusDavidVictor.JPG|[[Давид]] од Дарамскиот Касиодор Cassiodorus, редок нелитургиски илуминиран ракопис од раниот период.|File:Meister des Benedictionale des Heiligen Aethelwold 001.jpg|„Крштевањето на Христос“ од Бенедикционалот на свети Етелволд, 970-ти години.|File:CaedmonManuscriptPage46Illust.jpg|На оваа илустрација од страница 46 на Ракописот од Кедмон е прикажан ангел кој ги чува портите на Рајот, откако Адам и Ева биле протерани.}}<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="5"> File:2004_sutton_hoo_01.JPG|алт=Replica helmet from Sutton Hoo in Suffolk| Реплика на шлем од Сатон Ху во Сафолк File:Alfred_Jewel.jpg|алт=The Alfred Jewel, probably (with a shaft affixed in its socket) a pointer for reading. The name AELFRED can be seen.| Алфредовиот скапоцен камен, веројатно (со дршка прицврстена во неговата вдлабнатина) покажувач за читање. Може да се види името AELFRED. File:BLW_Silver_Anglo-Saxon_ring.jpg|алт=Ring, 775-850, in Trewhiddle style| Прстен, 775-850, во стилот на Тревидл File:The_Sutton_on_the_Forest_Mount_YORYM_2009_24.jpg|алт=The Sutton-on-the-Forest Mount from North Yorkshire. An unusual strap mount in the form of an animal head| Планината Сатон-он-д-Форест од [[Северен Јоркшир]]. Невообичаена ремен-монтажа во форма на животинска глава. File:Escrick_Ring_YORYM_2011_262.jpg|алт=The Escrick ring of gold with a sapphire and glass inset| Златен прстен „Ескрик“ со вметнат сафир и стакло </gallery> == Металообработка == [[File:Sutton_Hoo_belt_buckle.jpg|лево|мини|Сатон Ху, тока за појас од злато и нијело]] Паганските англосаксонски метални изработки првично го употребуваат германскиот животински стил I и II, украсување кое би се очекувало од неодамнешните имигранти, но постепено развиваат препознатлив англосаксонски карактер. [[Англосаксонски брош|Англосаксонските брошеви]] се најчестите преживеани парчиња фина метална изработка од претходниот период, кога биле закопувани како гробни прилози. Брошевите со тркалезни дискови биле претпочитани за најграндиозните парчиња, во однос на континенталните стилови на ''[[Фибула (брош)|фибули]]'' и римско-британските полукружни брошеви, конзистентен англосаксонски стил во текот на целиот период; брошевите „Кингстон“ и „Харфорд Фарм“ се примери од 7 век. Декорацијата вклучувала клоазон („клеточна изработка“), во злато и [[гранат]] за високостатусни парчиња. И покрај значителниот број други наоди, откривањето на бродската погребна останка во [[Сатон Ху]], веројатно од 620-тите години, ја преобразила историјата на англосаксонската уметност, покажувајќи ниво на софистицираност и квалитет кој бил сосема неочекувано за тој датум. Најпознатите наоди се шлемот и соодветниот комплет од капак на чантата, ременот и другите додатоци на кралот кој бил закопан таму, што јасно го покажа изворот на многу елементи од стилот на островските ракописи во англосаксонската уметност, претходно многу оспорувана. [[File:Brit_Mus_Fuller_Brooch.jpg|мини| Фулеров брош, денес во [[Британски музеј|Британскиот музеј]]]] До 10 век, англосаксонската метална изработка имала позната репутација дури до Италија, каде што англиските златари работеле на плочи за олтарот на старата базилика „Свети Петар“, но речиси и да немало парчиња кои ги преживеале ограбувањата од [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување]] во 1066 година и [[Англиска реформација|англиската реформација]], а ниту едно од големите, светилишта, врати и статуи, за кои е познато дека постоеле, а од кои преживеале неколку современи континентални примери. Наводи за специфични дела од манастирскиот уметник Спирхафоц од 11 век, од кои ниту едно не е зачувано, се однесуваат на дела од скапоцен метал, а тој е еден од малиот број уметници кои работат со метал од периодот чие име е познато и чие дело е опишано на кој било начин. Според неколку извори, вклучувајќи го и [[Нормани|норманскиот]] хроничар Госелин, кој го познавал лично, Спирхафок „бил извонреден во сликарството и златарството“, сликајќи најверојатно главно во [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Веројатно токму неговата уметничка работа го довела во допир со кралското семејство и го започнала неговиот брз напредок во црквата. Дури и непрецизните детали дадени, главно од Госелин, се затоа вреден доказ за тоа каква била англосаксонската металопреработувачка индустрија. Англосаксонската вештина во гравирањето злато, дизајните и фигурите гравирани на златни предмети, е спомената во многу странски извори, а малкуте преостанати гравирани фигури се блиску до многу побројните фигури нацртани со пенкало во ракописите, што е исто така англосаксонска специјалност. Ѕидните слики, кои понекогаш се смета дека содржеле злато, очигледно често биле изработени од ракописни илуминатори, а описот на Госелин за неговите таленти затоа сугерира дека станува збор за уметник кој бил вешт во сите главни англосаксонски медиуми за фигуративна уметност - од кои златарот тогаш се сметал за најпрестижна гранка. Еден лаички златар од 11 век дури бил и ''[[Тен (титула)|тен]]''ѝ. [[File:Brit_Mus_17sept_005-crop.jpg|лево|мини|Брош од Пентни, во стилот Трухидл.]] Голем број на монашки уметници достигнале високи позиции; кариерата на Спирхафок во металоделството била паралелна на помалку сензационален начин со неговиот современик Маниг, игумен од Евешам (игумен 1044–58, починал 1066), а на крајот од претходниот век Свети Данстан станал многу успешен надбискуп од Кентербери. Како и Спирхафок, биографијата на Маниг, со некои прецизни детали, е дадена во хрониката која ја води неговата опатија. Неговата работа била поврзана и со чудо – лаичкиот златар Годрик си ја прободел раката со шило за време на работата на големото светилиште во Евешам, кое чудесно било излекувано преку ноќ. Спирхафок и Маниг се „единствените двајца златари за денес постојат проширени сведоштва“, а дополнителните информации дадени за Годрик, водачот на тимот што го довел Маниг за светилиштето, се исто така единствени меѓу преживеаните докази. Околу дваесет години по чудото, тој се приклучил на Евешамската опатија, веројатно во пензија, а неговиот син подоцна станал игумен таму. Во последниот век од периодот се забележани неколку големи фигури од скапоцен метал; веројатно тие биле направени од тенки листови врз дрвено јадро како [[Златна Мадона од Есен|Златната Мадона од Есен]], најголемиот примерок на овој тип фигура од раниот средновековен век кој преживеал од било каде во Европа. Се смета дека овие биле во природна големина, или приближно таква, и претежно биле распнувања, понекогаш со фигури на Марија и Јован Евангелистот од двете страни. Покровителството од страна на големите личности од земјата и најголемите манастири станало необично во овој период, а најголемите доцноанглосаксонски цркви сигурно претставувале заслепувачки спектакл, донекаде во стилот на [[Православие|источните православни]] цркви. Англосаксонскиот вкус уживал во скапите материјали и ефектите на светлината врз скапоцените метали, кои исто така биле везени во ткаенини и употребувани на ѕидни слики. Делови од украсени елементи од некои големи ограбени дела, како што се реликвијари, биле исечени од викиншките напаѓачи и однесени дома кај своите жени за да ги носат како накит, а голем број од нив денес се зачувани во скандинавските музеи. [[File:Anglo-Saxon_Disc_Brooch_from_Monkton_on_display_at_the_Ashmolean_Museum.jpg|мини| Брош во облик на диск од Монктон, изложена во музејот Ашмолијан]] Иако поголемите дела денес се изгубени, неколку мали предмети и фрагменти успеале да се зачуват, речиси сите закопани; во последниве децении професионалната археологија, како и детекторите за метал и длабокото орање значително го зголемиле бројот на познати предмети. Помеѓу ретките непогребани исклучоци се секуларниот [[Фулеров брош]] и две дела изработени во англосаксонски стил донесени во Австрија од [[Англосаксонска мисија|англосаксонската мисија]], Тасило Чалис (крајот на 8 век) и Рупертовиот крст. Особено во 9 век, англосаксонските стилови, понекогаш изведени од ракописи, а не од метални примери, се наоѓаат во голем број помали парчиња накит и други мали додатоци од цела северна Европа. Од самата Англија, Алфредовиот скапоценет камен, со емајлирано лице, е најпознат од групата фино изработени литургиски накити, а постојат и голем број висококвалитетни брошеви со диск. Најукрасените од постарите се шарени и комплицирани со инкрустации и филиграни, но Пентнејската ризница од 9 век, која била откриена во 1978 година, содржела шест прекрасни брошеви во рамна сребрена ажурна изработка во „ Тревидлски стил“. Кај овие мали, но целосно формирани животни, од кои не се препознаваат, се извиткуваат во лисја и преплетувачки ластари, но без нагласената геометрија на претходниот стил на „лента“. Едвенскиот брош, англоскандинавски сребрен брош во форма на диск од 11 век, покажува влијание од [[Викиншка уметност|викиншката уметност]] и отстапување од највисоките претходни стандарди на изработка. Во 2009 година, детектор за метал во Стафордшир, тогаш во Мерсија, бил пронајден голем ризник од над 1.500 фрагменти од метални парчиња од 7 и 8 век, претежно златни и воени по природа, многу од нив со инкрустирани златни и гранатни клоазонски елементи од висок квалитет. Накитот многу почесто се наоѓа од погребувања од раниот пагански период, бидејќи христијанството ги обесхрабрувало гробните предмети, дури и личните предмети на починатите. Раниот англосаксонски накит вклучува различни видови ''фибули'' кои се блиску до нивните континентални германски еквиваленти, но до Сатон Ху ретко со извонреден квалитет, поради што тој наод го преобразил размислувањето за раната англосаксонска уметност. Предмети од кралската англосаксонска гробница во Притлвел во Есекс, кои датираат од крајот на 6 век и биле откриени во 2003 година, вбиле изложени во Централниот музеј Саутенд во 2019 година. Најраниот англосаксонски тип на монети, сребрениот [[скеат]], ги принудил занаетчиите, од кои несомнено се барало да копираат римски и современи континентални стилови, да работат надвор од нивните традиционални форми и конвенции во однос на главите на аверсот, со резултати кои се разновидни и честопати убедливи. Подоцнежните сребрени пени, со претежно линеарни релјефни глави на кралеви во профил на предната страна, се подобро унифицирани, како претставници на она што претставувало стабилна и почитувана валута според современите европски стандарди. Голем број комплетни ''сеакс'' ножеви биле зачувани со натписи и некои украси, а додатоците за мечеви и други воени парчиња претставуваат важна форма на накит. Во еден трактат за општествениот статус требало да се каже дека самото поседување позлатен меч не го прави човекот ''ceorle'', најнискиот ранг на слободни луѓе. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="5"> File:2004_sutton_hoo_01.JPG|алт=Replica helmet from Sutton Hoo in Suffolk| Реплика на шлем од Сатон Ху во Сафолк File:Alfred_Jewel.jpg|алт=The Alfred Jewel, probably (with a shaft affixed in its socket) a pointer for reading. The name AELFRED can be seen.| Алфредовиот скапоцен камен, веројатно (со дршка прицврстена во неговата вдлабнатина) покажувач за читање. Може да се види името AELFRED. File:BLW_Silver_Anglo-Saxon_ring.jpg|алт=Ring, 775-850, in Trewhiddle style| Прстен, 775-850, во стилот на Тревидл File:The_Sutton_on_the_Forest_Mount_YORYM_2009_24.jpg|алт=The Sutton-on-the-Forest Mount from North Yorkshire. An unusual strap mount in the form of an animal head| Планината Сатон-он-д-Форест од [[Северен Јоркшир]] . Невообичаена ремен-монтажа во форма на животинска глава. File:Escrick_Ring_YORYM_2011_262.jpg|алт=The Escrick ring of gold with a sapphire and glass inset| Златен прстен „Ескрик“ со вметнат сафир и стакло </gallery> == Монументална скулптура и ѕидно сликарство == [[File:The_7th_C_Bewcastle_Cross_-_geograph.org.uk_-_1833413.jpg|лево|мини| Бјукаслски крст (алтернативен поглед) во [[Камбрија]]]] Освен [[Англосаксонска архитектура|англосаксонската архитектура]], која преживеала целосно во црквите, со само неколку во голема мера непроменети примери, монументалната камена скулптура преживеала во големи камени крстови, еквивалент на високите крстови во келтските области на [[Британија]]. Поголемиот дел од скулптурите веројатно некогаш биле насликани, со што се разјаснуваат дизајните, кои се претежно во релативно низок релјеф и не се завршени со голема прецизност, а денес речиси сите се многу истрошени и оштетени главно поради временските услови. Запознавањето со нив е обично потешко. Скулптурата од дрво најверојатно била почеста, но речиси единствениот значаен голем зачуван примерок е [[Ковчег на Свети Катберт|ковчегот на Свети Катберт]] во [[Дарамска катедрала|Дарамската катедрала]], веројатно направен во 698 година, со бројни линеарни слики изрезбани или врежани во техника што е еден вид гравура во голем обем. Материјалот на најраните забележани крстови е непознат, но можно е да бил дрво. Од разни упатувања (за неговото уништување од страна на христијаните) се смета дека постоела традиција на англосаксонска паганска монументална скулптура, веројатно од дрво, од која не се зачувани никакви примери (за разлика од подоцнежните англоскандинавски пагански слики), и со која крстовите првично се натпреварувале. Англосаксонските крстови преживеале помалку добро од оние во Ирска, бидејќи биле повеќе подложни на [[иконоборство]] по [[Англиска реформација|англиската реформација]]. Некои содржеле голема фигуративна скулптура со значителен квалитет, како на Рутвеловскиот крст и Бјукаслскиот крст (и двата веројатно околу 800 година). Украсувањето и преплетување на свитоци од лоза се гледаат на наизменични панели на раните Нортумбриски крстови Рутвел, Бјукасл и Исби, иако свитокот од лоза е веќе поизразен и има свои лица. Подоцнежните јужумбриски крстови често користат само лозови свитоци. Може да има натписи, на рунски или римски писма, и на латински или [[староанглиски јазик]], најпознат во Рутвел, каде што дел од поемата „''Сонот на крстот“'' е испишан заедно со латински текстови; почесто се одбележуваат дарителите. Исто така, се претпоставува дека покрај боја, тие можеби биле украсени со метални предмети и скапоцени камења. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sandbach.gov.uk/Guide/Crosses.htm|title=Sanbach crosses|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330232749/http://sandbach.gov.uk/Guide/Crosses.htm|archive-date=30 March 2012|accessdate=2 October 2010}}</ref> Типично, англосаксонските крстови се високи и тенки во споредба со ирските примери, голем дел од нив со речиси квадратен пресек и повеќе простор отстапен на украс отколку на фигури. Сепак, постојат исклучоци, како што се масивните [[Сандбахови крстови]] од Мерсија, со издолжени делови претежно покриени со фигури на пошироките страни, како некои ирски крстови. [[Госфортски крст|Госфортскиот крст]], од 930–950 година, претставува редок примерок кој е зачуван целосен; поголемиот број преживеани остатоци се само дел од дршката, а иконоборците биле повеќе загрижени да ги уништат сликите отколку украсите. Многу крстови сигурно паднале по неколку векови; капите се најмалку вообичаени преживеани, а Изби-крстот бил поправен со олово на начин опишан во раните документи. Како и многу споменици од областа на Данело, Госфортскиот крст ги комбинира христијанските слики со оние од паганската митологија; освен сцената на распнувањето, а можеби и сцените од [[Страшниот суд]], сите други слики се смета дека припаѓаат на нордискиот мит за ''[[Рагнарок]]'', уништувањето на боговите, тема откриена во други христијански споменици во Британија и Скандинавија, и која би можела да се искористи во христијанска корист. [[File:St_Oswald's_Priory_Anglo-Saxon_cross.jpg|мини| Фрагмент од крстосница од приоратот „Св. Освалд“ во Глостер; десно со додадена, но можеби не неавтентична, боја.]] Англоскандинавците со голем ентузијазам ги прифатиле англосаксонските скулпторски форми, а единствено во [[Јоркшир]] има фрагменти од повеќе од 500 монументални скулптури од 10 и 11 век. Сепак, квантитетот не бил споредлив со квалитетот, па дури и производите од главниот град, Јорк, се опишани од Дејвид М. Вилсон како „генерално мизерни и небрежни“. Во раните фази, во Англија се појавиле последователни стилови на [[Нордиска уметност|нордиската уметност]], но постепено, како што ослабуваат политичките и културните врски, англоскандинавците не успеале да ги следат трендовите во татковината. Значи, се гледаат елементи од стилот на Боре, на пример во преплетувањето „прстенест-синџир“ на крстот Госфорт, а потоа сложените животни од Џелинговиот стил се претежно некомпетентно прикажани во Англија, но трагите од следниот Маменов стил се тешко да се откријат; тие се многу појасни на [[Ман (остров)|островот Ман]]. Тие се „можеби, слабо“ видливи во попречниот отвор од приоратот „Св. Освалд“ во Глостер (илустрирано горе десно). Генерално, трагите од овие стилови во другите медиуми се уште побледи. Единствена англоскандинавска форма е „хогбек“ (hogback) – низок надгробен споменик кој има форма на долга куќа со покрив на две води, на чии краеви понекогаш се прикажани мечки со брници кои се држат за самата градба. Орнаментиката може да се состои од груби врежани шари или елементи кои имаат форма на крлушки (кои веројатно ги претставуваат покривните ќерамиди), но може да вклучува и испреплетени мотиви и фигуративни прикази.<ref>Wilson, 149; Laing's typology is shown in 3 pages of drawings [http://www.dur.ac.uk/sculpturecorpus/Corpus_Website_Main_Folder/grammar_pages/Chapter2/Hogbacks.htm here] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121015224136/http://www.dur.ac.uk/sculpturecorpus/Corpus_Website_Main_Folder/grammar_pages/Chapter2/Hogbacks.htm|date=15 October 2012}} from the ''AS Sculpture Corpus'' website; [http://www.nrk.no/kanal/nrk_p2/1.6781563 photo of good examples from Brompton, Yorkshire]</ref> Археолошките ископувања откриле многу фрагменти, делови од фризови и панели со фигури и украсни резби, обично откако биле повторно искористени во обновени цркви. Најголемата група англосаксонски скулптури е од поранешна опатија во Бридон-он-д-Хил во Мерсија, со голем број елементи од различни датуми, вклучувајќи живи тесни украсни лентести фризови, од кои голем дел вклучуваат човечки фигури, и панели со светци и Богородица. Најинтригантните фрагменти се прво група, која денес се наоѓа во [[Кантербериска катедрала|Кентербериската катедрала]], од црквата „Света Марија“ во Рекулвер, во Кент, од голема композиција со многу сцени со фигури и групи на закривена површина, очигледно со висок квалитет, иако непознат датум (можеби почетокот на 10 век). Може да се распознаат ''жртвувањето на Исак'' и ''Вознесението'', како и делови од стоечки групи светци, пророци или апостоли. На еднаква оддалеченост од другите преживеани е една доцна плоча од Стар Минстер, Винчестер, која се смета дека прикажува дел од голем фриз со приказната од германската митологија за Зигмунд, за кој се претпоставува дека можеби бил долг осумдесет стапки широк и над четири стапки висок. Постојат книжевни наоди за секуларни наративни таписерии, традиција од која таписеријата Баје е единствениот преживеан, а ова можеби бил камен еквивалент, во чест на Зигмунд, за кој се верувало дека е предок на меѓубрачните кралски куќи и на [[Англија]] и на [[Данска]], од кои голем број биле погребани во тогашната најголема црква во Англија. Исто така, од книжевни извори е познато дека ѕидните слики не биле невообичаени, иако не биле престижна форма, а биле пронајдени фрагменти од обоен малтер, како и насликано лице на повторно употребен камен во [[Винчестер]], кое датира од пред 903 година, и затоа денес претставува важен ран пример за стилот на фигури во Винчестер. Метафора во едно писмо од Алкуин зборува за „ѕвезди, како насликаниот таван на куќата на голем човек“. Сепак, ниедна целосна слика не е зачувана ниту на ѕидот ниту на панелот.<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Bewcastle_cross_-_south_and_east_faces.jpg|алт=Bewcastle Cross – south and east faces| Бјукаслов крст – јужна и источна страна File:Ruthwell_Cross_-_South_face.jpg|алт=The Ruthwell Cross, Dumfries and Galloway, Scotland| Рутвелов крст, Дамфрис и Галовеј, Шкотска File:Cross_jun_26_01.jpg|алт=The Gosforth Cross, Cumbria| Госфортов крст, Камбрија File:Irton_Cross,_Irton,_Cumbria.JPG|алт=Irton Cross, Cumbria| Иртонов крст, Камбрија File:Eyam_Celtic_Cross,_west_side.jpg|алт=8th-century cross at Eyam in Derbyshire (section missing) with interlace; see here for face with vine-scrolls| Крст од 8 век кај Ејам во Дербишир (недостасува дел) со преплетување File:Peterborough_Cathedral_Hedda_Stone.jpg|алт=The Hedda Stone in Peterborough Cathedral, a rare example of 8th-century Anglo-Saxon stone carving not from a cross.| Каменот Хеда во катедралата во Питерборо, редок пример за англосаксонска резба во камен од 8 век, кој не е од крст. File:Anglo_Saxon_stone_carving_015.jpg|алт=Worn relief of an angel from St Mary's Church, Reculver in Kent| Излитена релјефна слика на ангел од црквата „Света Марија“, Рекулвер во Кент File:Gosforth_hogsback_tombs.jpg|алт=Hogback tombs at Gosforth, Cumbria| Гробници од коњи во Госфорт, Камбрија </gallery> == Резба од слонова коска == [[File:Brit_Mus_17sept_010-crop.jpg|мини| Глава од тау крст, со ''Христос како гази по ѕверовите'', особено популарна тема во Англија]] Како и во остатокот од христијанскиот свет, додека монументалната скулптура полека се враќала од своето практично отсуство во раниот христијански период, скулптурата во мал обем во метални изработки, резба од слонова коска, а исто така и резба од коски била поважна отколку во подоцнежните периоди и во никој случај не претставувала „мала уметност“. Поголемиот дел од англосаксонската слонова коска била од морски животни, особено [[Морж|моржот]], увезен од подалеку на север. Невообичаениот ран ковчег на Франкс е изрезбан од китова коска, на што алудира [[Гатанка|загатката]] на него. Содржи уникатна мешавина од пагански, историски и христијански сцени, очигледно обидувајќи се да опфати општа историја на светот, и натписи на [[Рунска азбука|руни]] на латински и [[староанглиски јазик]]. Во споредба со оние од [[каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и [[отонска уметност|отонската уметност]], преживеале мал број англосаксонски плочи од корици на книги, но биле зачувани голем број фигури со многу висок квалитет, изработени во висок релјеф или целосно во тродимензионална форма. Во последната фаза на англосаксонската уметност биле забележливи два стила: едниот бил потежок и формален, произлегувајќи од каролиншките и отонските извори, а другиот бил винчестерскиот стил, кој произлегувал од [[Утрехтски псалтир]] и од една алтернативна каролиншка традиција.<ref>Golden Age, 88</ref> Многу доцната ковчежна кутија од [[шимшир]]ово дрво, која денес се наоѓала во [[Кливленд]], Охајо, била целосно украсена со сцени од ''[[Животот на Христос во уметноста|Животот на Христос]]'' во провинциска, но вешто изработена верзија на винчестерскиот стил, веројатно потекнувала од [[Западен Мидлендс (регион)|Западен Мидлендс]] и претставувала единствен зачуван пример на доцната англосаксонска фина резба во дрво.<ref>Golden Age, 125–126;[http://www.clevelandart.org/collections/collection%20online.aspx?pid={91ADCD8F-992A-45A5-8599-70835467DF5E}&coid=5870087&clabel=highlights Cleveland Museum of Art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120320003553/http://www.clevelandart.org/collections/collection%20online.aspx?pid=%7B91ADCD8F-992A-45A5-8599-70835467DF5E%7D&coid=5870087&clabel=highlights |date=2012-03-20 }}, Accession No.: 1953.362</ref> <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Franks Casket back panel.jpg|Задната плоча на [[Френксов ковчег|Френксовиот ковчег]]; [[Тит]] го освојува Ерусалим. File:Himmelfahrt Christi 8 Jh.jpg|Плоча од 8 век од ?корицата на книга File:Brit Mus 17sept 008-crop.jpg|''Крштевање на Христос'', винчестерски стил File:BLW Reliquary Cross crop.jpg|„Корпус“ од [[англосаксонски крст-реликвијар]] од 10 век, поставен на германски крст </gallery> ==Текстилна уметност== [[File:Fleeing bayeux tapestry.png|thumb|left|Бегство на англиската војска, последната зачувана сцена од Бајеовскиот таписериски покров.]] Текстилните уметности на везењето и „таписеријата“, ''[[Opus anglicanum]]'', очигледно биле оние по кои англосаксонска Англија била позната низ цела Европа до крајот на периодот, но преживеале само неколку примероци, веројатно делумно поради англосаксонската наклонетост кон употребата на метални нишки од благородни метали, што ги правело изработките вредни за рециклирање. Бајеовскиот таписериски покров бил извезен со волна на [[лен]] и ја прикажувал приказната за [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување на Англија]]; тој несомнено бил најпознатото англосаксонско уметничко дело, и иако бил изработен по освојувањето, бил направен во Англија и цврсто се потпирал на англосаксонската традиција, што денес го прифаќале француските историчари на уметноста.<ref>Golden Age, 195; Dodwell (1982), 138–139. However a number of fringe theories persist – see the article. See also Henderson, 168–177 for an extended appreciation.</ref> Таквите таписерии ги украсувале и црквите и богатите куќи во Англија, иако со димензии од 0,5 на 68,38 метри (1,6 на 224,3 стапки, и очигледно нецелосен), Бајеовскиот таписериски покров морал да бил исклучително голем. Само фигурите и украсите биле извезени, на позадина која била оставена еднобојна, што ја прикажувало темата многу јасно и било неопходно за покривање на многу големи површини. Сите видови текстилна уметност ги изработувале жени, и калуѓерки и мирјанки, но многу од нив веројатно биле дизајнирани од уметници кои работеле во други медиуми. [[Византиска свила|Византиските свили]] биле достапни во англосаксонска Англија, иако несомнено биле скапи, а голем број парчиња биле пронајдени употребени во погребувања и реликвијари. Веројатно, како и кај подоцнежните одежди, тие често биле комбинирани со локално извезени рабови и панели. Ако имавме повеќе зачувани англосаксонски примероци, византиските влијанија несомнено би биле очигледни.<ref>Dodwell (1982), Chapter V; Dodwell (1993), Chapter 2</ref> Највисоко ценетите везови биле многу поинакви, целосно изработени од свила и златна или сребрена нишка, а понекогаш во нив биле сошиени и скапоцени камења од различни видови. Тие се користеле за одежди, олтарски покривки и други црковни намени, како и за слични намени во домовите на елитата. Преживеале само неколку парчиња, меѓу кои биле и три парчиња во [[Дарам]], поставени во ковчегот на Свети Катберт, веројатно во 930-тите години, откако биле подарени од кралот [[Етелстан]]; тие биле изработени во Винчестер помеѓу 909 и 916 година. Според Вилсон, тие биле дела „со восхитувачки сјај и квалитет“, со фигури на светци и важни рани примери на винчестерскиот стил, иако потеклото на нивниот стил било загатка; тие биле најблиски до фрагментот од ѕидна слика од Винчестер споменат погоре и претставувале ран пример на акантусова декорација.<ref>Wilson, 154–156, quote 155; Dodwell (1993), 26; Golden Age, 19, 44, though neither these nor any textiles could be lent for the exhibition; [https://trc-leiden.nl/trc-needles/individual-textiles-and-textile-types/religious-vestments-and-other-textiles/st-cuthbert-embroideries St. Cuthbert Embroideries], from Textile Research Centre, Leiden</ref> Најраната група на зачувани примероци, кои денес биле повторно распоредени и од кои најголемиот дел од нишките од благороден метал биле извадени, се ленти или рабови од одежди, во кои биле вметнати бисери и стаклени мониста, со различни видови спирални и животински украси. Тие веројатно биле од 9 век и денес се наоѓале во црква во [[Масејк]] во Белгија.<ref>Wilson, 108; Dodwell (1993), 27, who gives details of further fragments.</ref> Друг стил на текстил бил одежда илустрирана во минијатурниот портрет на [[Свети Етелволд]] во неговиот Бенедикционал (види погоре), на кој бил прикажан работ на нешто што изгледало како огромен „цвет“ од акантус (термин употребуван во неколку документарни записи), кој го покривал грбот и рамената на оној што ја носел одеждата. Други пишани извори споменувале и други композиции со големи размери.<ref>Dodwell (1982), 183–185; [https://web.archive.org/web/20081016150403/http://img49.imageshack.us/img49/5295/benedictional1am1.jpg portrait of Saint Aethelwold]</ref> ==Други материјали== [[File:Claw beaker from Ringmere Farm BM 2005.12-5.1.jpg|thumb|upright|Стаклен пехар со канџести израстоци]] [[Англосаксонско стакло]] најчесто било изработувано во едноставни форми, при што садовите секогаш биле во една боја, или проѕирни, зелени или кафеави, но преживеале и некои украсни [[пехар со канџести израстоци|пехари со канџести израстоци]], украсени со големи „канџести“ форми; овие форми биле пронајдени и во северна континентална Европа. Монистата, кои биле вообичаени во раните женски погребувања, како и дел од црковното прозорско стакло, биле посветло обоени, а неколку монашки локалитети содржеле докази за производство на стакло. Производството на садови и мониста веројатно продолжило, на многу пониско ниво, од романо-британската индустрија, но Беда забележал дека Бенедикт донел стаклари од [[Галија]] за изработка на прозорско стакло во неговите манастири. Не било јасно колку англосаксонско стакло било увезувано; обоените стаклени прачки од [[милифиори]] речиси сигурно биле увезувани; една од нив се наоѓала во торбичката од Сатон Ху. Во спротивно, рециклирањето на римското стакло можеби ја избегнувало потребата од увоз на сурово стакло; доказите за неговото производство биле скудни. Стаклото понекогаш се користело како замена за гранат во накитот, како кај некои предмети од Сатон Ху. [[Емајл|Стаклениот емајл]] бил употребуван, најпознат кај Алфредовиот накит, каде што сликата се наоѓала под издлабен [[Кварц|кристал]]; двата материјали биле исклучително ретки во зачуваните англосаксонски дела. Уникатната украсена кожна корица на малото нортамбриско [[Евангелие на Свети Катберт]], најстарата непроменета западна [[Повез|книговрзана корица]] што преживеала, можела да се датира во 698 година или непосредно пред тоа. Таа користела врежани линии, неколку бои и релјефна декорација изградена врз врвка и [[гипс|гипсена основа]] или кожни парчиња. Поголемите престижни ракописи имале метални [[богато украсено книговрзување|богато украсени корици]], од кои неколку биле споменати, но можело да постоело и многу украсена кожна изработка за секуларни торби, ќесички, ремени и слично, која современиците не се потрудиле да ја споменат и која претставувала празнина во нашето знаење за раниот средновековен период низ цела Европа. ==Последици== [[File:The St Cuthbert Gospel of St John. (formerly known as the Stonyhurst Gospel) is the oldest intact European book. - Upper cover (Add Ms 89000) (cropped).jpg|thumb|left|upright|Предната корица на [[Евангелие на Свети Катберт|Евангелието на Свети Катберт]], 690-ти години; оригиналната корица од обработена црвена козја кожа била најстарата зачувана западна [[книговрзување|книговрзана корица]]]] Релативно малку уметнички дела преживеале од остатокот на векот по 1066 година, или барем биле сигурно датирани во тој период. Уметноста на Нормандија веќе била под силно англосаксонско влијание, но периодот бил време на масовно ограбување на црквите од страна на малата нова владејачка класа, која речиси целосно ја лишила старата англосаксонска елита од нејзините имоти. Во такви околности биле создадени малку значајни уметнички дела, но кога биле создадени, стилот често покажувал бавен развој на англосаксонските стилови кон целосно романескна верзија.<ref>Zarnecki, 17–23, 83–84, 232</ref> Припишувањето на многу поединечни предмети се менувало во текот на границата на норманското освојување, особено кај скулптурата, вклучувајќи ги и слоновите коски. Голем број предмети биле припишувани на нивниот период и од каталозите на изложбите „„Златното време на англосаксонската уметност“ и „Англиска романескна уметност: 1066–1200““, и покрај тоа што и двете биле објавени во 1984 година. Меѓу нив биле триаголниот украсен елемент од слонова коска со ангели и фрагментот од камен релјеф со „Сигурд“ (дискутирани погоре), и двата од Винчестер, како и „кутијата за перо“ од слонова коска и ''Крштевање'' (прикажани погоре), и двата во Британскиот музеј.<ref>Respectively numbers: Golden Age: 114, 140, 132, 117, and Zarnecki: 190, 97, 185, 180. There are many other examples.</ref> Енергијата, наклонетоста кон сложени испреплетени орнаменти и одбивањето целосно да се почитува достоинствената класична декоративна воздржаност, кои биле прикажани и во уметноста на Инсуларната и на Винчестерската школа, веќе влијаеле врз континенталниот стил, како што било разгледано погоре, при што обезбедиле алтернатива на тешката монументалност што [[отонска уметност|отонската уметност]] ја прикажувала дури и кај малите предмети. Овој начин на размислување бил суштинска компонента и на романескниот и на [[готика|готичкиот]] стил, каде што формите на англосаксонска иновација, како што биле населените и историјатните иницијали, станале поважни отколку што некогаш биле во самата англосаксонска уметност, а делата како Глостерскиот свеќник (околу 1110 година) го покажувале овој процес и во други медиуми.<ref>Henderson, 63–71</ref> Англосаксонските [[иконографија|иконографски]] иновации го вклучувале животинските [[Порти на пеколот]], [[Вознесение Христово|Христово Вознесение]], прикажан само како пар нозе и стапала што исчезнувале на врвот од сликата, рогатиот [[Мојсеј]], Свети [[Јован Евангелист]] кој стоел во подножјето на крстот и пишувал, како и [[Господ-Отецот]] кој го создавал светот со [[шестар]]. Сите овие подоцна биле употребувани низ Европа.<ref>Dodwell (1993), 117; Mellinkoff, 18-21</ref> Најраната развиена претстава на ''[[Страшен суд]]'' на Западот исто така се наоѓала на англосаксонска слонова коска, а една доцна англосаксонска евангелска книга можеби го прикажувала најраниот пример на [[Марија Магдалена]] во подножјето на крстот во сцена на ''Распнување''.<ref>It is the earliest cited by Schiller, II, 117</ref> [[Јуниусов ракопис]] започнувал со најраната позната слика на [[Пад на ангелот|Падот на бунтовните ангели]].<ref>Broderick, Herbert, ''Moses the Egyptian in the Illustrated Old English Hexateuch (London, British Library Cotton MS Claudius B.iv)'', Chapter 2, 2017, University of Notre Dame Press, ISBN 0268102058 / 9780268102050, [https://books.google.com/books?id=n7E4DwAAQBAJ google books]</ref> Се сметало дека неколку слики во [[Староанглиски хексатеух]] биле најраните зачувани визуелни претстави на [[ Мојсееви рогови|роговите на Мојсеј]], иконографска конвенција која се развивала низ остатокот од средниот век.<ref>Mellinkoff, 13-15</ref> == Наводи == {{наводи}} == Извори == * {{Cite book |last=Bailey |first=Richard N. |editor-last=Barnes |editor-first=Geraldine |editor2-last=Ross |editor2-first=Margaret Clunies |contribution=Scandinavian Myth on Viking-period Stone Sculpture in England |title=Old Norse Myths, Literature, and Society |publisher=University of Sydney |year=2002 |location=Sydney |pages=15–23 |url=http://www.arts.usyd.edu.au/departs/medieval/saga/pdf/015-bailey.pdf |isbn=1-86487-316-7 |access-date=3 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914122533/http://www.arts.usyd.edu.au/departs/medieval/saga/pdf/015-bailey.pdf |archive-date=14 September 2009 |url-status=dead }} *"Dodwell (1982)": Dodwell, C. R., ''Anglo-Saxon Art, A New Perspective'', 1982, Manchester UP, {{ISBN|0-7190-0926-X}} *"Dodwell (1993)": Dodwell, C. R., ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *"Golden Age": [[Janet Backhouse|Backhouse, Janet]], [[D. H. Turner|Turner, D.H.]], and [[Leslie Webster (art historian)|Webster, Leslie]], eds.; ''The Golden Age of Anglo-Saxon Art, 966–1066'', 1984, British Museum Publications Ltd, {{ISBN|0-7141-0532-5}} *Henderson, George. ''Early Medieval'', 1972, rev. 1977, Penguin. *"History": ''[https://books.google.com/books?id=ABFDooFmNBkC&dq=Spearhafoc&pg=PR105 Historia Ecclesie Abbendonensis]: The History of the Church of Abingdon'', Translated by John Hudson, Oxford University Press, 2002, {{ISBN|0-19-929937-4}} * {{cite book|first1=Ruth |last1=Mellinkoff |url=https://books.google.com/books?id=44DCt8_1QCAC |title=The Horned Moses in Medieval Art and Thought |series=California Studies in the History of Art |volume=14 |publisher=University of California Press |date=1970 |isbn=0520017056}} *Nordenfalk, Carl. ''Celtic and Anglo-Saxon Painting: Book illumination in the British Isles 600–800''. Chatto & Windus, London (New York: George Braziller), 1977. *[[Gertrud Schiller|Schiller, Gertrud]], ''Iconography of Christian Art, Vol. II'', 1972 (English trans from German), Lund Humphries, London, {{ISBN|0853313245}} *[[David M. Wilson|Wilson, David M.]]; ''Anglo-Saxon: Art From The Seventh Century to the Norman Conquest'', Thames and Hudson (US edn. Overlook Press), 1984. *Zarnecki, George and others; ''English Romanesque Art, 1066–1200'', 1984, Arts Council of Great Britain, {{ISBN|0-7287-0386-6}} ==Дополнително читање== * [[Michelle P. Brown|Brown, Michelle]], ''The Lindisfarne Gospels and the Early Medieval World'' (2010) * [[Leslie Webster (art historian)|Webster, Leslie]], ''Anglo-Saxon Art'', 2012, British Museum Press, {{ISBN|9780714128092}} * Karkov, Catherine E., ''The Art of Anglo-Saxon England'', 2011, Boydell Press, {{ISBN|1843836289}}, {{ISBN|9781843836285}} * Coatsworth, Elizabeth; Pinder, Michael, ''The Art of the Anglo-Saxon Goldsmith; Fine Metalwork in Anglo-Saxon England: its Practice and Practitioners'', 2002, Boydell Press * {{cite book |author=Holcomb, M.| title=''Pen and Parchment : Drawing in the Middle Ages'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2009 | url=http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/95658}} == Надворешни врски == {{Commons category|Anglo-Saxon art}} *[http://www.dur.ac.uk/sculpturecorpus/ Corpus of Anglo-Saxon Stone Sculpture] hosted by Durham University *[https://web.archive.org/web/20070331215645/http://www.fathom.com/course/10701049/index.html An Introduction to Anglo-Saxon Manuscripts -online seminar] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Англиска уметност]] [[Категорија:Англосаксонска уметност| ]] pjfshawa0fwumvec8203n9rmfjkmxue Rumex obtusifolius 0 1403673 5630678 2026-09-21T12:09:31Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Штавеј]] 5630678 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Штавеј]] hdk2mbj36virbljunrahmf2mzpordh4 Rumex nepalensis 0 1403674 5630684 2026-09-21T12:18:22Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image = Rumex palustris kz1.jpg |genus = Rumex |species = nepalensis |authority = [[]] }} '''''Rumex nepalensis''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. == Опис == ''Rumex nepalensis'' е билка која == Во Македонија ==... 5630684 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Rumex palustris kz1.jpg |genus = Rumex |species = nepalensis |authority = [[]] }} '''''Rumex nepalensis''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. == Опис == ''Rumex nepalensis'' е билка која == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=469}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] mfn0g8uzsy11zwq0p1eof0zhb5rpzfm 5630686 5630684 2026-09-21T12:20:25Z Виолетова 1975 5630686 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Rumex ¿ nepalensis ? (7782092924).jpg |genus = Rumex |species = nepalensis |authority = [[Spreng.]] | synonyms = ''Rumex uncinulatus'' <small>[[Schrad.]]</small><br>''Rumex steudelianus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex salomonis'' <small>[[Ehrenb.]] ex K. H. Rechinger</small><br>''Rumex ramulosus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex quarrei'' <small>De Wild.</small><br>''Rumex peregrinus'' <small>[[Boiss.]]</small><br>''Rumex napalensis'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex hamulosus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex hamatus'' <small>[[Trevir.]]</small><br>''Rumex esquirolii'' <small>Leveille</small><br>''Rumex camptodon'' <small>K. H. Rechinger</small><br>''Rumex bequaertii'' <small>De Wild.</small> }} '''''Rumex nepalensis''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. == Опис == ''Rumex nepalensis'' е билка која == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по .<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=469}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 2aio0gtl2hccs0y9zk7hksm5dvktvsr 5630689 5630686 2026-09-21T12:26:22Z Виолетова 1975 5630689 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Rumex ¿ nepalensis ? (7782092924).jpg |genus = Rumex |species = nepalensis |authority = [[Spreng.]] | synonyms = ''Rumex uncinulatus'' <small>[[Schrad.]]</small><br>''Rumex steudelianus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex salomonis'' <small>[[Ehrenb.]] ex K. H. Rechinger</small><br>''Rumex ramulosus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex quarrei'' <small>De Wild.</small><br>''Rumex peregrinus'' <small>[[Boiss.]]</small><br>''Rumex napalensis'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex hamulosus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex hamatus'' <small>[[Trevir.]]</small><br>''Rumex esquirolii'' <small>Leveille</small><br>''Rumex camptodon'' <small>K. H. Rechinger</small><br>''Rumex bequaertii'' <small>De Wild.</small> }} '''''Rumex nepalensis''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. == Опис == ''Rumex nepalensis'' е многугодишно растение, стеблото е вертикално, 60-120 см високо. Базалните листови се издолжено-јајцевидни, по работи брановидни. Соцветието е ретка метличка со странични гранчиња лачно извиткани нагоре.<ref name=":02" /> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по шумските чистини и сечишта, на надморска височина од 1000 до 2000 метри. Се посочува за неколку места во Македонија, и тоа: Галичица, Јабланица, клисурата на Црна Река, но до денес овие податоци не се потврдени од други автори. Најзначаен се смета податокот на ботаничарот Rechinger, кој во својата монографија за родот ''[[Rumex]]'' во 1943 година пишува за присуство на овој вид во буковата шума нас селото [[Галиште]] во околината на Кавадарци.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=469}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 512pvbn8jassfyqa7juo0jy0txl99lc 5630690 5630689 2026-09-21T12:27:43Z Виолетова 1975 /* Во Македонија */ 5630690 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Rumex ¿ nepalensis ? (7782092924).jpg |genus = Rumex |species = nepalensis |authority = [[Spreng.]] | synonyms = ''Rumex uncinulatus'' <small>[[Schrad.]]</small><br>''Rumex steudelianus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex salomonis'' <small>[[Ehrenb.]] ex K. H. Rechinger</small><br>''Rumex ramulosus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex quarrei'' <small>De Wild.</small><br>''Rumex peregrinus'' <small>[[Boiss.]]</small><br>''Rumex napalensis'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex hamulosus'' <small>Meissn.</small><br>''Rumex hamatus'' <small>[[Trevir.]]</small><br>''Rumex esquirolii'' <small>Leveille</small><br>''Rumex camptodon'' <small>K. H. Rechinger</small><br>''Rumex bequaertii'' <small>De Wild.</small> }} '''''Rumex nepalensis''''' ― растителен вид од родот ''[[Rumex]]'', кој се среќава во [[Европа]]. Видот е дикот кој припаѓа на семејството подворки, ''[[Polygonaceae]]''. == Опис == ''Rumex nepalensis'' е многугодишно растение, стеблото е вертикално, 60-120 см високо. Базалните листови се издолжено-јајцевидни, по работи брановидни. Соцветието е ретка метличка со странични гранчиња лачно извиткани нагоре.<ref name=":02" /> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по шумските чистини и сечишта, на надморска височина од 1000 до 2000 метри. Се посочува за неколку места во Македонија, и тоа: Галичица, Јабланица, клисурата на Црна Река, но до денес овие податоци не се потврдени од други автори. Најзначаен се смета податокот на германскиот ботаничар [[Карл Рехингер]], кој во својата монографија за родот ''[[Rumex]]'' од 1943 година пишува за присуство на овој вид во буковата шума нас селото [[Галиште]] во околината на [[Кавадарци]].<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=469}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Ризница}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 56fhpr7blijn3wdeq0gpoapqny3ekrh Разговор:Rumex nepalensis 1 1403675 5630687 2026-09-21T12:20:38Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630687 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Artis 0 1403676 5630694 2026-09-21T12:35:40Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Едмунд Тирел Артис]] 5630694 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Едмунд Тирел Артис]] 5p19ntekc5h13xbw6glapzz15bgbmvd Податотека:Скејтбордингот не е за девојчиња плакат 2026.jpg 6 1403677 5630727 2026-09-21T15:44:20Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://manaki.com.mk/programme/skateboarding-is-not-for-girls-ske%D1%98tanjeto-ne-e-za-devo%D1%98chinja/ |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Скејтбордингот не е за девојчиња |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5630727 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://manaki.com.mk/programme/skateboarding-is-not-for-girls-ske%D1%98tanjeto-ne-e-za-devo%D1%98chinja/ |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Скејтбордингот не е за девојчиња |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 1wfv6zh9isajykxcwucm911cyuz5dzz ФК Олимпија Љубљана 0 1403678 5630740 2026-09-21T18:12:27Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[ФК Олимпија Љубљана]] на [[НК Олимпија Љубљана]] презапишувајќи врз пренасочување 5630740 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[НК Олимпија Љубљана]] 3cd59xqamis5uukbk2twq8h6omkq8yy Твоите пријатели и соседи 0 1403679 5630742 2026-09-21T18:22:00Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија за телевизија | name = Твоите пријатели и соседи | image = Your Friends & Neighbors logo.png | image_class = skin-invert | genre = [[црна комедија]]<br />криминалистичка драма | creator = [[Џонатан Тропер]] | starring = [[Џон Хам]]<br />[[Аманда Пит]]<br />[[Оливија Ман]]<br />[[Марк Толман]]<br />[[Хун Ли]]<b... 5630742 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Твоите пријатели и соседи | image = Your Friends & Neighbors logo.png | image_class = skin-invert | genre = [[црна комедија]]<br />криминалистичка драма | creator = [[Џонатан Тропер]] | starring = [[Џон Хам]]<br />[[Аманда Пит]]<br />[[Оливија Ман]]<br />[[Марк Толман]]<br />[[Хун Ли]]<br />[[Лена Хол]]<br />[[Ејми Кареро]]<br />Јунис Беј<br />[[Изабел Гравит]]<br />Донован Колан<br />[[Џејмс Марсден]] | composer = [[Доминик Луис]] | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | num_seasons = 2 | num_episodes = 19 | executive_producer = [[Џонатан Тропер]]<br />Џон Хам<br />[[Кони Товел]]<br />[[Крег Гилеспи]]<br />Еван Ендикот<br />Џош Стодард<br />Џенифер Јејл<br />[[Стефани Лаинг]]<br />Лори Кита Даглас<br />Џејми Розенгард | editor = [[Татјана С. Ригел]]<br />Арон Јанес<br />Енди Кир<br />Шери Бајландер<br />Ендру Панг<br />Ерика Фрид | cinematography = Закари Галер<br />Џастин Фостер | runtime = 42 — 62 минути | company = Tropper Ink<br />Fortunate Jack Productions<br />[[Apple Studios]] | network = [[Apple TV+]] | first_aired = {{Start date|2025|4|11}} | last_aired = сѐ уште | network2 = Apple TV | first_aired2 = {{Start date|2026|04|03}} | last_aired2 = присутна }} '''''Твоите пријатели и соседи''''' ({{Langx|en|Your Friends & Neighbors}}) — американска телевизиска серија во жанрот црна комедија и криминалистичка драма, создадена од [[Џонатан Тропер]], а во главните улоги настапуваат [[Џон Хам]], [[Аманда Пит]], [[Оливија Ман]], [[Марк Толман]], [[Хун Ли]], [[Лена Хол]] и [[Ејми Кареро]].<ref name="Guardian"/> Серијата ја имала својата премиера на [[Apple TV+]] на 11 април 2025 г.<ref name="S1 premiere date and S2 renewal">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Season 2 Release Date and Renewal Info |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> Втората сезона започнала со прикажување на Apple TV на 3 април 2026 г.<ref name="S1 premiere date and S2 renewal"/><ref name="S2 premiere date">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Season 2 Premiere |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> Во февруари 2026 г., пред премиерата на втората сезона, серијата била обновена и за трета сезона.<ref name="S3Renewal">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Renewed for Season 3 |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> За својата втора сезона, серијата била номинирана за наградата „Еми“ за „Најдобра драмска серија“.<ref name="Emmys">{{cite web |title=Emmy Nominations for 'Your Friends & Neighbors' |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> == Содржина == Куп е управител во [[хеџ-фонд]] од Њујорк што неодамна се разведува и останува без работа. Користи злосторнички методи за да го задржи својот животен стил и да го одржи семејството на животниот стандард на кој се навикнале.<ref name="Guardian">{{cite news |last=Mangan |first=Lucy |author-link=Lucy Mangan |date=April 11, 2025 |title='Your Friends & Neighbours' review – Jon Hamm's fun new drama is like 'The White Lotus' back from holiday |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/apr/11/your-friends-and-neighbours-review-john-hamm-apple-tv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411110656/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/apr/11/your-friends-and-neighbours-review-john-hamm-apple-tv |archive-date=April 11, 2025 |access-date=April 14, 2025 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Schneider |first=Michael |date=December 15, 2023 |title=Jon Hamm to Star in and Executive Produce Apple TV+'s New Drama 'Your Friends and Neighbors' |url=https://variety.com/2023/tv/news/jon-hamm-apple-tv-your-friends-and-neighbors-1235841451/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215200215/https://variety.com/2023/tv/news/jon-hamm-apple-tv-your-friends-and-neighbors-1235841451/ |archive-date=December 15, 2023 |access-date=December 17, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Џон Хам]] | Ендру Купер |- | [[Аманда Пит]] | Мел Купер |- | [[Оливија Ман]] | Саманта Левит |- | [[Хон Ли]] | Барни Чој |- | [[Марк Толман]] | Ник Брандес |- | [[Лена Хол]] | Алисон Купер |- | [[Ејми Кареро]] | Елена |- | [[Јунис Беј]] | Грејс Чој |- | [[Изабел Гравит]] | Тори Купер |- | [[Донован Колан]] | Хантер Купер |- |} == Епизоди == {{Преглед на серии | објавено = да | боја1 = #C1886C | епизоди1 = 9 | премиера1 = {{Start date|2025|04|11}} | финале1 = {{End date|2025|05|30}} | боја2 = #B11109 | епизоди2 = 10 | премиера2 = {{Start date|2026|04|03}} | финале2 = {{End date|2026|06|05}} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Американски криминалистички серии]] [[Категорија:Американски комични телевизиски серии]] 5idc28tsg0kgh5vv48bwsx0nm2e5fca 5630763 5630742 2026-09-21T19:02:21Z Andrew012p 85224 5630763 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Твоите пријатели и соседи | image = Your Friends & Neighbors (Apple TV poster).jpg | image_class = skin-invert | genre = [[црна комедија]]<br />криминалистичка драма | creator = [[Џонатан Тропер]] | starring = [[Џон Хам]]<br />[[Аманда Пит]]<br />[[Оливија Ман]]<br />[[Марк Толман]]<br />[[Хун Ли]]<br />[[Лена Хол]]<br />[[Ејми Кареро]]<br />Јунис Беј<br />[[Изабел Гравит]]<br />Донован Колан<br />[[Џејмс Марсден]] | composer = [[Доминик Луис]] | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | num_seasons = 2 | num_episodes = 19 | executive_producer = [[Џонатан Тропер]]<br />Џон Хам<br />[[Кони Товел]]<br />[[Крег Гилеспи]]<br />Еван Ендикот<br />Џош Стодард<br />Џенифер Јејл<br />[[Стефани Лаинг]]<br />Лори Кита Даглас<br />Џејми Розенгард | editor = [[Татјана С. Ригел]]<br />Арон Јанес<br />Енди Кир<br />Шери Бајландер<br />Ендру Панг<br />Ерика Фрид | cinematography = Закари Галер<br />Џастин Фостер | runtime = 42 — 62 минути | company = Tropper Ink<br />Fortunate Jack Productions<br />[[Apple Studios]] | network = [[Apple TV+]] | first_aired = {{Start date|2025|4|11}} | last_aired = сѐ уште | network2 = Apple TV | first_aired2 = {{Start date|2026|04|03}} | last_aired2 = присутна }} '''''Твоите пријатели и соседи''''' ({{Langx|en|Your Friends & Neighbors}}) — американска телевизиска серија во жанрот црна комедија и криминалистичка драма, создадена од [[Џонатан Тропер]], а во главните улоги настапуваат [[Џон Хам]], [[Аманда Пит]], [[Оливија Ман]], [[Марк Толман]], [[Хун Ли]], [[Лена Хол]] и [[Ејми Кареро]].<ref name="Guardian"/> Серијата ја имала својата премиера на [[Apple TV+]] на 11 април 2025 г.<ref name="S1 premiere date and S2 renewal">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Season 2 Release Date and Renewal Info |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> Втората сезона започнала со прикажување на Apple TV на 3 април 2026 г.<ref name="S1 premiere date and S2 renewal"/><ref name="S2 premiere date">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Season 2 Premiere |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> Во февруари 2026 г., пред премиерата на втората сезона, серијата била обновена и за трета сезона.<ref name="S3Renewal">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Renewed for Season 3 |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> За својата втора сезона, серијата била номинирана за наградата „Еми“ за „Најдобра драмска серија“.<ref name="Emmys">{{cite web |title=Emmy Nominations for 'Your Friends & Neighbors' |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> == Содржина == Куп е управител во [[хеџ-фонд]] од Њујорк што неодамна се разведува и останува без работа. Користи злосторнички методи за да го задржи својот животен стил и да го одржи семејството на животниот стандард на кој се навикнале.<ref name="Guardian">{{cite news |last=Mangan |first=Lucy |author-link=Lucy Mangan |date=April 11, 2025 |title='Your Friends & Neighbours' review – Jon Hamm's fun new drama is like 'The White Lotus' back from holiday |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/apr/11/your-friends-and-neighbours-review-john-hamm-apple-tv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411110656/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/apr/11/your-friends-and-neighbours-review-john-hamm-apple-tv |archive-date=April 11, 2025 |access-date=April 14, 2025 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Schneider |first=Michael |date=December 15, 2023 |title=Jon Hamm to Star in and Executive Produce Apple TV+'s New Drama 'Your Friends and Neighbors' |url=https://variety.com/2023/tv/news/jon-hamm-apple-tv-your-friends-and-neighbors-1235841451/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215200215/https://variety.com/2023/tv/news/jon-hamm-apple-tv-your-friends-and-neighbors-1235841451/ |archive-date=December 15, 2023 |access-date=December 17, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Џон Хам]] | Ендру Купер |- | [[Аманда Пит]] | Мел Купер |- | [[Оливија Ман]] | Саманта Левит |- | [[Хон Ли]] | Барни Чој |- | [[Марк Толман]] | Ник Брандес |- | [[Лена Хол]] | Алисон Купер |- | [[Ејми Кареро]] | Елена |- | [[Јунис Беј]] | Грејс Чој |- | [[Изабел Гравит]] | Тори Купер |- | [[Донован Колан]] | Хантер Купер |- |} == Епизоди == {{Преглед на серии | објавено = да | боја1 = #C1886C | епизоди1 = 9 | премиера1 = {{Start date|2025|04|11}} | финале1 = {{End date|2025|05|30}} | боја2 = #B11109 | епизоди2 = 10 | премиера2 = {{Start date|2026|04|03}} | финале2 = {{End date|2026|06|05}} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Американски криминалистички серии]] [[Категорија:Американски комични телевизиски серии]] 8urdjeebdo4s82u768c5kyct0fnuyg9 5630764 5630763 2026-09-21T19:06:02Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5630764 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Твоите пријатели и соседи | image = Your Friends & Neighbors (Apple TV poster).jpg | image_class = skin-invert | genre = [[црна комедија]]<br />криминалистичка драма | creator = [[Џонатан Тропер]] | starring = [[Џон Хам]]<br />[[Аманда Пит]]<br />[[Оливија Ман]]<br />[[Марк Толман]]<br />[[Хун Ли]]<br />[[Лена Хол]]<br />[[Ејми Кареро]]<br />Јунис Беј<br />[[Изабел Гравит]]<br />Донован Колан<br />[[Џејмс Марсден]] | composer = [[Доминик Луис]] | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | num_seasons = 2 | num_episodes = 19 | executive_producer = [[Џонатан Тропер]]<br />Џон Хам<br />[[Кони Товел]]<br />[[Крег Гилеспи]]<br />Еван Ендикот<br />Џош Стодард<br />Џенифер Јејл<br />[[Стефани Лаинг]]<br />Лори Кита Даглас<br />Џејми Розенгард | editor = [[Татјана С. Ригел]]<br />Арон Јанес<br />Енди Кир<br />Шери Бајландер<br />Ендру Панг<br />Ерика Фрид | cinematography = Закари Галер<br />Џастин Фостер | runtime = 42 — 62 минути | company = Tropper Ink<br />Fortunate Jack Productions<br />[[Apple Studios]] | network = [[Apple TV+]] | first_aired = {{Start date|2025|4|11}} | last_aired = сѐ уште | network2 = Apple TV | first_aired2 = {{Start date|2026|04|03}} | last_aired2 = присутна }} '''''Твоите пријатели и соседи''''' ({{Langx|en|Your Friends & Neighbors}}) — американска телевизиска серија во жанрот црна комедија и криминалистичка драма, создадена од [[Џонатан Тропер]], а во главните улоги настапуваат [[Џон Хам]], [[Аманда Пит]], [[Оливија Ман]], [[Марк Толман]], [[Хун Ли]], [[Лена Хол]] и [[Ејми Кареро]].<ref name="Guardian"/> Серијата ја имала својата премиера на [[Apple TV+]] на 11 април 2025 г.<ref name="S1 premiere date and S2 renewal">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Season 2 Release Date and Renewal Info |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> Втората сезона започнала со прикажување на Apple TV на 3 април 2026 г.<ref name="S1 premiere date and S2 renewal"/><ref name="S2 premiere date">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Season 2 Premiere |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> Во февруари 2026 г., пред премиерата на втората сезона, серијата била обновена и за трета сезона.<ref name="S3Renewal">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Renewed for Season 3 |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> За својата втора сезона, серијата била номинирана за наградата „Еми“ за „Најдобра драмска серија“.<ref name="Emmys">{{cite web |title=Emmy Nominations for 'Your Friends & Neighbors' |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> == Содржина == Куп е управител во [[хеџ-фонд]] од Њујорк што неодамна се разведува и останува без работа. Користи злосторнички методи за да го задржи својот животен стил и да го одржи семејството на животниот стандард на кој се навикнале.<ref name="Guardian">{{cite news |last=Mangan |first=Lucy |author-link=Lucy Mangan |date=April 11, 2025 |title='Your Friends & Neighbours' review – Jon Hamm's fun new drama is like 'The White Lotus' back from holiday |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/apr/11/your-friends-and-neighbours-review-john-hamm-apple-tv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411110656/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/apr/11/your-friends-and-neighbours-review-john-hamm-apple-tv |archive-date=April 11, 2025 |access-date=April 14, 2025 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Schneider |first=Michael |date=December 15, 2023 |title=Jon Hamm to Star in and Executive Produce Apple TV+'s New Drama 'Your Friends and Neighbors' |url=https://variety.com/2023/tv/news/jon-hamm-apple-tv-your-friends-and-neighbors-1235841451/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215200215/https://variety.com/2023/tv/news/jon-hamm-apple-tv-your-friends-and-neighbors-1235841451/ |archive-date=December 15, 2023 |access-date=December 17, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Џон Хам]] | Ендру Купер |- | [[Аманда Пит]] | Мел Купер |- | [[Оливија Ман]] | Саманта Левит |- | [[Хон Ли]] | Барни Чој |- | [[Марк Толман]] | Ник Брандес |- | [[Лена Хол]] | Алисон Купер |- | [[Ејми Кареро]] | Елена |- | [[Јунис Беј]] | Грејс Чои |- | [[Изабел Гравит]] | Тори Купер |- | [[Донован Колан]] | Хантер Купер |- |} == Епизоди == {{Преглед на серии | објавено = да | боја1 = #C1886C | епизоди1 = 9 | премиера1 = {{Start date|2025|04|11}} | финале1 = {{End date|2025|05|30}} | боја2 = #B11109 | епизоди2 = 10 | премиера2 = {{Start date|2026|04|03}} | финале2 = {{End date|2026|06|05}} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Американски криминалистички серии]] [[Категорија:Американски комични телевизиски серии]] 0d57p5xjpc9dsgstg3g30vbve4nl7l7 5630765 5630764 2026-09-21T19:06:18Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5630765 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Твоите пријатели и соседи | image = Your Friends & Neighbors (Apple TV poster).jpg | image_class = skin-invert | genre = [[црна комедија]]<br />криминалистичка драма | creator = [[Џонатан Тропер]] | starring = [[Џон Хам]]<br />[[Аманда Пит]]<br />[[Оливија Ман]]<br />[[Марк Толман]]<br />[[Хун Ли]]<br />[[Лена Хол]]<br />[[Ејми Кареро]]<br />Јунис Беј<br />[[Изабел Гравит]]<br />Донован Колан<br />[[Џејмс Марсден]] | composer = [[Доминик Луис]] | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | num_seasons = 2 | num_episodes = 19 | executive_producer = [[Џонатан Тропер]]<br />Џон Хам<br />[[Кони Товел]]<br />[[Крег Гилеспи]]<br />Еван Ендикот<br />Џош Стодард<br />Џенифер Јејл<br />[[Стефани Лаинг]]<br />Лори Кита Даглас<br />Џејми Розенгард | editor = [[Татјана С. Ригел]]<br />Арон Јанес<br />Енди Кир<br />Шери Бајландер<br />Ендру Панг<br />Ерика Фрид | cinematography = Закари Галер<br />Џастин Фостер | runtime = 42 — 62 минути | company = Tropper Ink<br />Fortunate Jack Productions<br />[[Apple Studios]] | network = [[Apple TV+]] | first_aired = {{Start date|2025|4|11}} | last_aired = сѐ уште | network2 = Apple TV | first_aired2 = {{Start date|2026|04|03}} | last_aired2 = присутна }} '''''Твоите пријатели и соседи''''' ({{Langx|en|Your Friends & Neighbors}}) — американска телевизиска серија во жанрот црна комедија и криминалистичка драма, создадена од [[Џонатан Тропер]], а во главните улоги настапуваат [[Џон Хам]], [[Аманда Пит]], [[Оливија Ман]], [[Марк Толман]], [[Хун Ли]], [[Лена Хол]] и [[Ејми Кареро]].<ref name="Guardian"/> Серијата ја имала својата премиера на [[Apple TV+]] на 11 април 2025 г.<ref name="S1 premiere date and S2 renewal">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Season 2 Release Date and Renewal Info |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> Втората сезона започнала со прикажување на Apple TV на 3 април 2026 г.<ref name="S1 premiere date and S2 renewal"/><ref name="S2 premiere date">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Season 2 Premiere |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> Во февруари 2026 г., пред премиерата на втората сезона, серијата била обновена и за трета сезона.<ref name="S3Renewal">{{cite web |title='Your Friends & Neighbors' Renewed for Season 3 |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> За својата втора сезона, серијата била номинирана за наградата „Еми“ за „Најдобра драмска серија“.<ref name="Emmys">{{cite web |title=Emmy Nominations for 'Your Friends & Neighbors' |url=https://example.com |access-date=2026-04-03}}</ref> == Содржина == Куп е управител во [[хеџ-фонд]] од Њујорк што неодамна се разведува и останува без работа. Користи злосторнички методи за да го задржи својот животен стил и да го одржи семејството на животниот стандард на кој се навикнале.<ref name="Guardian">{{cite news |last=Mangan |first=Lucy |author-link=Lucy Mangan |date=April 11, 2025 |title='Your Friends & Neighbours' review – Jon Hamm's fun new drama is like 'The White Lotus' back from holiday |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/apr/11/your-friends-and-neighbours-review-john-hamm-apple-tv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411110656/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/apr/11/your-friends-and-neighbours-review-john-hamm-apple-tv |archive-date=April 11, 2025 |access-date=April 14, 2025 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Schneider |first=Michael |date=December 15, 2023 |title=Jon Hamm to Star in and Executive Produce Apple TV+'s New Drama 'Your Friends and Neighbors' |url=https://variety.com/2023/tv/news/jon-hamm-apple-tv-your-friends-and-neighbors-1235841451/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215200215/https://variety.com/2023/tv/news/jon-hamm-apple-tv-your-friends-and-neighbors-1235841451/ |archive-date=December 15, 2023 |access-date=December 17, 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Џон Хам]] | Ендру Купер |- | [[Аманда Пит]] | Мел Купер |- | [[Оливија Ман]] | Саманта Левит |- | [[Хон Ли]] | Барни Чои |- | [[Марк Толман]] | Ник Брандес |- | [[Лена Хол]] | Алисон Купер |- | [[Ејми Кареро]] | Елена |- | [[Јунис Беј]] | Грејс Чои |- | [[Изабел Гравит]] | Тори Купер |- | [[Донован Колан]] | Хантер Купер |- |} == Епизоди == {{Преглед на серии | објавено = да | боја1 = #C1886C | епизоди1 = 9 | премиера1 = {{Start date|2025|04|11}} | финале1 = {{End date|2025|05|30}} | боја2 = #B11109 | епизоди2 = 10 | премиера2 = {{Start date|2026|04|03}} | финале2 = {{End date|2026|06|05}} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Американски криминалистички серии]] [[Категорија:Американски комични телевизиски серии]] eycg1ezkncqftpv7df4awtlfk05suka Разговор:Твоите пријатели и соседи 1 1403680 5630743 2026-09-21T18:22:11Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630743 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Визиготска уметност и архитектура 0 1403681 5630745 2026-09-21T18:28:53Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1368594349|Visigothic art and architecture]]“ 5630745 wikitext text/x-wiki [[File:San_Juan_de_Baños.jpg|десно|мини| Црквата Сан Хуан Баутиста од 7 век во Бањос де Серато, [[Шпанија]]]] [[Визиготи|Визиготите]] навлегле во [[Хиспанија]] (денешна [[Шпанија]] и [[Португалија]]) во текот на 415 година и станале доминантен народ таму сè додека [[Арапско освојување на Пиринејскиот Полуостров|умајадското освојување на Хиспанија]] во 711 година и крај на [[Визиготско Кралство|нивното кралство]]. Овој период во [[Пиринејски Полуостров|пиринејската]] уметност е доминиран од нивниот стил. Визиготската уметност генерално се смета во [[Англиски јазик|англофонскиот]] свет за вид на [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметност од периодот на големите преселби]], додека португалските и шпанските земји генерално ја класифицираат како предроманска. Гранки на визиготската уметност вклучуваат архитектура, занаети (особено накит) и визиготско писмо. == Визиготска уметност == Раната визиготска уметност е зачувана во функционални предмети, особено оние за личен украс. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=9780195395365|editor-last=Hourihane|editor-first=Colum|editor-link=Colum Hourihane|volume=1|page=316|chapter=Visigothic art|quote=[...] the art of the Visigoths had consisted mainly of elements of personal adornment: belt buckles, fibulae (dress pins), and horse trappings.|access-date=13 July 2025}} </ref> Уметноста на Визиготите во Иберија се одликувала со живи бои, геометриски шари и стилизирани фигури. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SppNEQAAQBAJ|title=The Iberian Chronicle|last=De Marco|first=Pasquale|year=2025|page=9|chapter=The Iberian Crucible: The Visigothic Legacy|quote=Visigothic art is characterized by its use of geometric patterns, stylized figures, and vibrant colors.|access-date=13 July 2025}} </ref> Стилот бил под влијание на местните римски традиции, византиската уметност и германските техники на обработка на метал. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Visigothic-art|title=Encyclopedia Britannica - Visigothic art|date=25 April 2016|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=21 December 2025}}</ref> Визиготската уметност обично се поврзувала со предмети за физичка употреба, како што се копчиња за ремени, [[Брош|брошеви]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=visigothic-art|title=Results for "visigothic-art" - The Metropolitan Museum of Art|work=The Metropolitan Museum of Art|language=en|accessdate=2025-12-21}}</ref> === Галерија === <gallery mode="packed"> File:Belt_Buckle,_about_520-560_AD,_Visigothic,_Spain,_bronze_with_garnets,_glass,_mother_of_pearl,_gold_foil_-_Cleveland_Museum_of_Art_-_DSC08476.JPG|алт=Belt buckle, c. 520-560 CE| Тока за ремен, околу 520-560 година од н.е. File:Visigothic_-_Pair_of_Eagle_Fibula_-_Walters_54421,_54422_-_Group.jpg|алт=Pair of Eagle Fibula, 6th century| Пар орелски [[Фибула (брош)|фибули]], 6 век File:Placa_decorada,_Museo_Arqueológico_y_Etnológico_de_Córdoba.jpg|алт=Ceramic decorated plate, 7th century| Керамичка украсна чинија, 7 век File:Tesoro_de_Guarrazar_(M.A.N._Inv._71208_&_71209)_01.jpg|алт=Visigothic votive crown| Визиготска вотивна круна </gallery> == Визиготска архитектура == [[File:Capela_de_S._Frutuoso.JPG|десно|мини| Капелата Сао Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]]]] Визиготската архитектура ги одразува корените на доцната антика и [[Ранохристијанска архитектура|ранохристијанската архитектура]]. Визиготите постепено ја окупирале [[Галија]] и [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] од 5 до 6 век. Во текот на 6 век, тие создале стабилен државен ентитет, кој го достигнал својот врв во втората половина на 7 век. Кратката византиска окупација помеѓу 554 и 626 година на југоисточниот регион (''Provincia Spaniae'') на Иберискиот Полуостров ги зајакнала односите со [[Византија|Византиското Царство]], [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и [[Северна Африка]]. <ref name=":12">{{Наведена книга|title=L'art du Haut Moyen Âge: L'art européen du VIe au IXe siècle|last=Skubiszewski Piotr|year=1998|isbn=978-2-253-13056-7|editor-last=Livre de Poche|location=Paris|page=480}}</ref> Од преобраќањето на визиготскиот крал Рекаред I во православна (католичка) вера во [[589|589 година]], па сè до арапската инвазија во [[711|711 година]], пишаните и археолошките наоди сведочат за постоењето до 60 или повеќе цркви на Пиринејскиот Полуостров. Визиготските цркви биле градени од многу фино обработен камен. Пример се руралните цркви во областите северно од [[Дуеро|реката Дуеро]] кои преживеале до денешниот период. Други важни цркви веројатно постоеле во големи центри на југот од полуостровот, како што се [[Севиља]] или [[Толедо]]. <ref name=":13">{{Наведена книга|title=Routledge Revivals: Medieval Iberia|last=Gerli E Michael|last2=David Raizman|year=2003|isbn=978-0-203-95364-8|editor-last=Routledge Encyclopedias of the Middle Ages|location=New York|page=586{{--}}711: The Visigoths to the Muslim Invasion}}</ref> Археолошките наоди, особено од типот на базилика, ја потврдуваат нивната разлика од селската архитектура. Архитектурата на градските храмови била потесно поврзана со меровиншката или [[Византиска архитектура|византиската архитектура]]. Храмовите од различни работилници се разликувале во техниките на градење и украсување. Скулпторската декорација одразува интерес за сложена орнаментација и растенија, што мора да ги одразува, до одреден степен, визиготските традиции. [[File:Cripta_Visigoda_Palencia.JPG|десно|мини| Визиготски остатоци во криптата Сан Антолин во катедралата во Паленсија, Шпанија]] Визиготите постепено биле протерани од јужните региони на Галија од страна на [[Франки|Франките]]. Тие го држеле главниот град [[Тулуза|Тулуз]] до [[508|508 година]], кога франкискиот крал [[Лудвиг I (Баварија)|Лудвиг I]] ги победил и ги потиснал назад преку [[Пиринеи|Пиринеите]]. Освен регионот Септиманија, кој останал дел од [[Визиготско Кралство|Визиготското Кралство]]. Иако речиси ништо од визиготскиот период не е зачувано во Тулуз, гравура од 1727 година ја прикажува црквата Нотр Дам де ла Дорад, веројатно изградена за време на визиготскиот период. Храмот бил срушен во 1761 година и претставувал осумаголна тулена зграда со засводен манастир покриен со мозаичен украс, што ѝ го дало на црквата нејзиното име. Функцијата на црквата е нејасна. Веројатно станува збор за палатална капела, бидејќи слични згради биле изградени на римските царски дворови. Без оглед на нејзината оригинална функција, тип и украс, градбата може да се датира кон крајот на 5 век. Храмот многу потсетувал на Сан Витале во [[Равена]]. <ref name=":14">{{Наведена книга|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|last=Colum Hourihane|year=2012|isbn=978-0-19-539536-5|editor-last=Oxford University Press|volume=6. Stave to Zyvele|location=Oxford|page=316{{--}}318}}</ref> Неколку други градби биле изменети или изградени во [[Аквитанија]], како што се [[Параклис|капелата]] на Свети Кристол од Нисан-лез-Енсерун или капелата на Нотр-Дам-де-ла-Мизерикорд во близина на Безје. <ref name=":8">{{Наведена книга|title=Arte Romana, Arte Cristã Primitiva, Arte Visigótica, Arte Asturiana|last=Blas Taracena|year=1947|editor-last=Plus-Ultra|volume=2|location=Madrid|pages=225{{--}}250|chapter=Ars Hispaniae: Historia Universal del Arte Hispanico}}</ref> [[File:Carranque-basilica.JPG|десно|мини| Урнатините на базиликата Санта Марија де Батрес во Каранке, Шпанија]] Потковица на порталот на црквата Сан Хуан де Бањос, [[661]], Вента де Бањос, [[Шпанија]] На Пиринејскиот Полуостров, објектите од типот на [[базилика]] биле градени со грчки крстен план, затворени со цилиндрични сводови во [[Трговија|занаетите]]. Просторот на црквата бил поделен на заедничка површина за верниците со две спротивни пастофории и [[апсида]] одделена со исклучоци (''cancelli'') или ѕидови. <ref name=":2">{{Наведена книга|title=Dictionary of the Middle Ages|last=Jerrilynn D. Dodds|publisher=Sons of Charles Scribner|year=1988|isbn=9780684182780|volume=12|location=New York|pages=465{{--}}467|chapter=VISIGOTHIC ART}}</ref> Архитектонското решение ги одделува лаиците од светилиштето. Исто така, било вообичаено да се употребуваат тенки и високи аркади во средишниот [[Брод (архитектура)|брод]] и потковицаста форма на апсидите, некои архиволти или сводови. Целосна поделба може да се види во малата црква Сао Џао, во близина на Назаре, Португалија. Имало тесни врати и отвори во ѕидот што им спречувале на лаиците да ја видат церемонијата во апсидата. Во црквите Сан Петар де ла Наве во Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Санта Марија де Лара во Квинтанила де лас Вињас, во близина на Бургос и Сао Фрутуозо де Монтелиос во [[Брага]], Португалија, преовладува решението на посебен простор, во кој преминот е означен со низа коњи. Иако сè уште не е сосема јасно дали ова било елемент на хиспано-римската архитектура или пристигнало на Пиринејскиот Полуостров со ориентални влијанија, потковицата веројатно била усвоена подоцна од Арапите од Визиготите. До ден-денес, многу експерти дебатираат дали потковичниот лак е древен елемент на локалните уметности или визиготска иновација. Оваа теорија е во спротивност со фактот дека другите германски народи не ја користеле. Лакот не само што формирал декоративен премин од конвенционалниот полукружен лак, туку и ја проширил идејата за хиерархиски одделен простор на храмот. Лакот во облик на потковица бил поставен во затворен простор, но и на отворено, како што се западниот портал и аркадата на Сан Хуан де Бањос. Неговиот развој се случил во време кога на соборите на Хиспано-римската црква биле изразени загрижености за тајност и поделба. Постепеното одвојување на храмовиот простор веројатно било несвесен израз на одбранбениот став на Хиспано-римската црква против угнетувањето на аријанските визиготски владетели. Овој систем на поделба на просторот, исто така, имал ефект на подобрување на статусот на свештенството. Одвојувањето и покривањето на таинствените делови го зголемило авторитетот на свештеникот во неговата улога како посредник помеѓу лаиците и Бога. <ref name=":2" /> Голем број цркви од 5 и 6 век, денес претежно урнатини или археолошки локалитети, претставувале извор на хиспано-визиготската архитектура, како што се базиликата Кабеза дел Гриего во Куенка и базиликата Алхезарес во Мурсија. Првата базилика датира според епитафот на епископите Хигин и Сефронија од околу 550 година. Тоа било трикорабна базилика со трансепт, странични простории одвоени од светилиштето и апсида во облик на потковица, слична на северноафриканските базилики. Базиликата Алхезарес во Мурсија имала сличен распоред, освен што страничниот брод бил поврзан со соседната кружна крстилница. Други цркви се базиликата Сан Педро де Алкантара во Мурсија, базиликата Алкаречехос во [[Кордоба]], базиликата Каса Херера во [[Мерида (Шпанија)|Мерида]], базиликата Вила Фортунатус во Фрага и базиликата Зорита де лос Канес во Рекополис. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=González-García|first=Antonio César|last2=Belmonte|first2=Juan Antonio|date=2015-07-01|title=The Orientation of Pre-Romanesque Churches in the Iberian Peninsula|journal=Nexus Network Journal|language=en|volume=17|issue=2|pages=353–377|doi=10.1007/s00004-014-0231-7|issn=1522-4600|doi-access=free}}</ref> [[File:Monestir_de_Sant_Cugat.jpg|мини| Манастирот Сан Кугат дел Ваљес]] === Сант Кугат дел Валес === Малата црква на манастирот Сант Кугат дел Ваљес во [[Барселона]], од 6 век претставува забележителна визиготска градба. Тоа е [[Брод (архитектура)|еднокорабна]] црква со полукружна апсида одвнатре и правоаголна апсида однадвор. Планот на црквата ја следи ранохристијанската типологија и подоцна е повторен во мозарабската уметност и архитектура. Повеќето од зачуваните визиготски цркви датираат од втората половина на 7 век. Визиготската архитектура исто така примила надворешни влијанија. Варијанти на грчкиот или латинскиот крст се употребуваат во црквите Сан Педро де Ла Наве во близина на Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Сао Фрутуозо де Монтелиос во Брага и Сан Педро де Ла Мата во Толедо. <ref name=":2" /> Некои згради, како што е Санта Комба де Банде во Оренсе, одразуваат формални сличности со доцноантичките објекти во [[Равена]]. Според историчарите на уметноста, популарноста на крстовидниот план произлегува од интересот за источноримската (византиска) архитектура, како што е надворешноста на капелата ([[Мавзолеј|мавзолејот]]) на Сао Фрутуосо де Монтелиос во Брага. Зградата одразува источно влијание и сличности со Мавзолејот на Гала Пласидија во Равена. Капелата е во форма на грчки крст и е изградена од фино обработен камен и геометриски шари што може да се однесуваат на денес исчезнатите визиготски градби во Толедо. Архитектурата на голем дел од зградите го покажува влијанието на византиската уметност во периодот на [[Јустинијан]] и [[Ираклиј I|Ираклиј]]. Поради блискиот допир и честите војни меѓу Визиготите и Византијците, се одразува директна инспирација од Византија, како што истакнува Исидор Севилски во своето дело ''„De laude Hispaniae“''. === Сан Хуан де Бањос === Храмот Сан Хуан де Бањос, изграден од визиготскиот крал [[Рекесвинт]] во [[661|661 година]], <ref group="note." name=":3">Самото име на храмот „Бањос“ (Baños) укажува на тоа дека на ова место постоеле римски лековити бањи. Според легендата, една жена требало да го излекува кралот Рекесвинт со вода од ова место, а тој ветил дека таму ќе изгради храм посветен на Свети Јован Крстител.</ref> е трикорабна базилика со трансепт и предворје широко колку главниот [[Брод (архитектура)|брод]]. Според археолошките истражувања, базиликата првично имала две странични простории (''ѓаконикон'' и ''протезис'') со сводови во облик на буре одвоени од светилиштето, слично на ранохристијанските храмови. Богатото скулпторско украсување на храмот, порталот, триумфалната арка, корнизот и сводот во облик на буре на светилиштето потсетува на украс на коптските и сириските храмови. Врвот на порталот што води до храмот се однесува на сириските катедрали Турманин и Калб Луз. === Црквата Сан Педро де ла Наве === === Ермитаж на Санта Марија де Лара === [[Категорија:Историја на архитектурата]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] lnn1xedxl6kve5omtbcgz75l1a59azu 5630749 5630745 2026-09-21T18:37:15Z Тиверополник 1815 5630749 wikitext text/x-wiki [[File:San_Juan_de_Baños.jpg|десно|мини| Црквата Сан Хуан Баутиста од 7 век во Бањос де Серато, [[Шпанија]]]] [[Визиготи|Визиготите]] навлегле во [[Хиспанија]] (денешна [[Шпанија]] и [[Португалија]]) во текот на 415 година и станале доминантен народ таму сè додека [[Арапско освојување на Пиринејскиот Полуостров|умајадското освојување на Хиспанија]] во 711 година и крај на [[Визиготско Кралство|нивното кралство]]. Овој период во [[Пиринејски Полуостров|пиринејската]] уметност е доминиран од нивниот стил. Визиготската уметност генерално се смета во [[Англиски јазик|англофонскиот]] свет за вид на [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметност од периодот на големите преселби]], додека португалските и шпанските земји генерално ја класифицираат како предроманска. Гранки на визиготската уметност вклучуваат архитектура, занаети (особено накит) и визиготско писмо. == Визиготска уметност == Раната визиготска уметност е зачувана во функционални предмети, особено оние за личен украс. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=9780195395365|editor-last=Hourihane|editor-first=Colum|editor-link=Colum Hourihane|volume=1|page=316|chapter=Visigothic art|quote=[...] the art of the Visigoths had consisted mainly of elements of personal adornment: belt buckles, fibulae (dress pins), and horse trappings.|access-date=13 July 2025}} </ref> Уметноста на Визиготите во Иберија се одликувала со живи бои, геометриски шари и стилизирани фигури. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SppNEQAAQBAJ|title=The Iberian Chronicle|last=De Marco|first=Pasquale|year=2025|page=9|chapter=The Iberian Crucible: The Visigothic Legacy|quote=Visigothic art is characterized by its use of geometric patterns, stylized figures, and vibrant colors.|access-date=13 July 2025}} </ref> Стилот бил под влијание на местните римски традиции, византиската уметност и германските техники на обработка на метал. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Visigothic-art|title=Encyclopedia Britannica - Visigothic art|date=25 April 2016|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=21 December 2025}}</ref> Визиготската уметност обично се поврзувала со предмети за физичка употреба, како што се копчиња за ремени, [[Брош|брошеви]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=visigothic-art|title=Results for "visigothic-art" - The Metropolitan Museum of Art|work=The Metropolitan Museum of Art|language=en|accessdate=2025-12-21}}</ref> === Галерија === <gallery mode="packed"> File:Belt_Buckle,_about_520-560_AD,_Visigothic,_Spain,_bronze_with_garnets,_glass,_mother_of_pearl,_gold_foil_-_Cleveland_Museum_of_Art_-_DSC08476.JPG|алт=Belt buckle, c. 520-560 CE| Тока за ремен, околу 520-560 година од н.е. File:Visigothic_-_Pair_of_Eagle_Fibula_-_Walters_54421,_54422_-_Group.jpg|алт=Pair of Eagle Fibula, 6th century| Пар орелски [[Фибула (брош)|фибули]], 6 век File:Placa_decorada,_Museo_Arqueológico_y_Etnológico_de_Córdoba.jpg|алт=Ceramic decorated plate, 7th century| Керамичка украсна чинија, 7 век File:Tesoro_de_Guarrazar_(M.A.N._Inv._71208_&_71209)_01.jpg|алт=Visigothic votive crown| Визиготска вотивна круна </gallery> == Визиготска архитектура == [[File:Capela_de_S._Frutuoso.JPG|десно|мини| Капелата Сао Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]]]] Визиготската архитектура ги одразува корените на доцната антика и [[Ранохристијанска архитектура|ранохристијанската архитектура]]. Визиготите постепено ја окупирале [[Галија]] и [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] од 5 до 6 век. Во текот на 6 век, тие создале стабилен државен ентитет, кој го достигнал својот врв во втората половина на 7 век. Кратката византиска окупација помеѓу 554 и 626 година на југоисточниот регион (''Provincia Spaniae'') на Иберискиот Полуостров ги зајакнала односите со [[Византија|Византиското Царство]], [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и [[Северна Африка]]. <ref name=":12">{{Наведена книга|title=L'art du Haut Moyen Âge: L'art européen du VIe au IXe siècle|last=Skubiszewski Piotr|year=1998|isbn=978-2-253-13056-7|editor-last=Livre de Poche|location=Paris|page=480}}</ref> Од преобраќањето на визиготскиот крал Рекаред I во православна (католичка) вера во [[589|589 година]], па сè до арапската инвазија во [[711|711 година]], пишаните и археолошките наоди сведочат за постоењето до 60 или повеќе цркви на Пиринејскиот Полуостров. Визиготските цркви биле градени од многу фино обработен камен. Пример се руралните цркви во областите северно од [[Дуеро|реката Дуеро]] кои преживеале до денешниот период. Други важни цркви веројатно постоеле во големи центри на југот од полуостровот, како што се [[Севиља]] или [[Толедо]]. <ref name=":13">{{Наведена книга|title=Routledge Revivals: Medieval Iberia|last=Gerli E Michael|last2=David Raizman|year=2003|isbn=978-0-203-95364-8|editor-last=Routledge Encyclopedias of the Middle Ages|location=New York|page=586{{--}}711: The Visigoths to the Muslim Invasion}}</ref> Археолошките наоди, особено од типот на базилика, ја потврдуваат нивната разлика од селската архитектура. Архитектурата на градските храмови била потесно поврзана со меровиншката или [[Византиска архитектура|византиската архитектура]]. Храмовите од различни работилници се разликувале во техниките на градење и украсување. Скулпторската декорација одразува интерес за сложена орнаментација и растенија, што мора да ги одразува, до одреден степен, визиготските традиции. [[File:Cripta_Visigoda_Palencia.JPG|десно|мини| Визиготски остатоци во криптата Сан Антолин во катедралата во Паленсија, Шпанија]] Визиготите постепено биле протерани од јужните региони на Галија од страна на [[Франки|Франките]]. Тие го држеле главниот град [[Тулуза|Тулуз]] до [[508|508 година]], кога франкискиот крал [[Лудвиг I (Баварија)|Лудвиг I]] ги победил и ги потиснал назад преку [[Пиринеи|Пиринеите]]. Освен регионот Септиманија, кој останал дел од [[Визиготско Кралство|Визиготското Кралство]]. Иако речиси ништо од визиготскиот период не е зачувано во Тулуз, гравура од 1727 година ја прикажува црквата Нотр Дам де ла Дорад, веројатно изградена за време на визиготскиот период. Храмот бил срушен во 1761 година и претставувал осумаголна тулена зграда со засводен манастир покриен со мозаичен украс, што ѝ го дало на црквата нејзиното име. Функцијата на црквата е нејасна. Веројатно станува збор за палатална капела, бидејќи слични згради биле изградени на римските царски дворови. Без оглед на нејзината оригинална функција, тип и украс, градбата може да се датира кон крајот на 5 век. Храмот многу потсетувал на Сан Витале во [[Равена]]. <ref name=":14">{{Наведена книга|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|last=Colum Hourihane|year=2012|isbn=978-0-19-539536-5|editor-last=Oxford University Press|volume=6. Stave to Zyvele|location=Oxford|page=316{{--}}318}}</ref> Неколку други градби биле изменети или изградени во [[Аквитанија]], како што се [[Параклис|капелата]] на Свети Кристол од Нисан-лез-Енсерун или капелата на Нотр-Дам-де-ла-Мизерикорд во близина на Безје. <ref name=":8">{{Наведена книга|title=Arte Romana, Arte Cristã Primitiva, Arte Visigótica, Arte Asturiana|last=Blas Taracena|year=1947|editor-last=Plus-Ultra|volume=2|location=Madrid|pages=225{{--}}250|chapter=Ars Hispaniae: Historia Universal del Arte Hispanico}}</ref> [[File:Carranque-basilica.JPG|десно|мини| Урнатините на базиликата Санта Марија де Батрес во Каранке, Шпанија]] Потковица на порталот на црквата Сан Хуан де Бањос, [[661]], Вента де Бањос, [[Шпанија]] На Пиринејскиот Полуостров, објектите од типот на [[базилика]] биле градени со грчки крстен план, затворени со цилиндрични сводови во [[Трговија|занаетите]]. Просторот на црквата бил поделен на заедничка површина за верниците со две спротивни пастофории и [[апсида]] одделена со исклучоци (''cancelli'') или ѕидови. <ref name=":2">{{Наведена книга|title=Dictionary of the Middle Ages|last=Jerrilynn D. Dodds|publisher=Sons of Charles Scribner|year=1988|isbn=9780684182780|volume=12|location=New York|pages=465{{--}}467|chapter=VISIGOTHIC ART}}</ref> Архитектонското решение ги одделува лаиците од светилиштето. Исто така, било вообичаено да се употребуваат тенки и високи аркади во средишниот [[Брод (архитектура)|брод]] и потковицаста форма на апсидите, некои архиволти или сводови. Целосна поделба може да се види во малата црква Сао Џао, во близина на Назаре, Португалија. Имало тесни врати и отвори во ѕидот што им спречувале на лаиците да ја видат церемонијата во апсидата. Во црквите Сан Петар де ла Наве во Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Санта Марија де Лара во Квинтанила де лас Вињас, во близина на Бургос и Сао Фрутуозо де Монтелиос во [[Брага]], Португалија, преовладува решението на посебен простор, во кој преминот е означен со низа коњи. Иако сè уште не е сосема јасно дали ова било елемент на хиспано-римската архитектура или пристигнало на Пиринејскиот Полуостров со ориентални влијанија, потковицата веројатно била усвоена подоцна од Арапите од Визиготите. До ден-денес, многу експерти дебатираат дали потковичниот лак е древен елемент на локалните уметности или визиготска иновација. Оваа теорија е во спротивност со фактот дека другите германски народи не ја користеле. Лакот не само што формирал декоративен премин од конвенционалниот полукружен лак, туку и ја проширил идејата за хиерархиски одделен простор на храмот. Лакот во облик на потковица бил поставен во затворен простор, но и на отворено, како што се западниот портал и аркадата на Сан Хуан де Бањос. Неговиот развој се случил во време кога на соборите на Хиспано-римската црква биле изразени загрижености за тајност и поделба. Постепеното одвојување на храмовиот простор веројатно било несвесен израз на одбранбениот став на Хиспано-римската црква против угнетувањето на аријанските визиготски владетели. Овој систем на поделба на просторот, исто така, имал ефект на подобрување на статусот на свештенството. Одвојувањето и покривањето на таинствените делови го зголемило авторитетот на свештеникот во неговата улога како посредник помеѓу лаиците и Бога. <ref name=":2" /> Голем број цркви од 5 и 6 век, денес претежно урнатини или археолошки локалитети, претставувале извор на хиспано-визиготската архитектура, како што се базиликата Кабеза дел Гриего во Куенка и базиликата Алхезарес во Мурсија. Првата базилика датира според епитафот на епископите Хигин и Сефронија од околу 550 година. Тоа било трикорабна базилика со трансепт, странични простории одвоени од светилиштето и апсида во облик на потковица, слична на северноафриканските базилики. Базиликата Алхезарес во Мурсија имала сличен распоред, освен што страничниот брод бил поврзан со соседната кружна крстилница. Други цркви се базиликата Сан Педро де Алкантара во Мурсија, базиликата Алкаречехос во [[Кордоба]], базиликата Каса Херера во [[Мерида (Шпанија)|Мерида]], базиликата Вила Фортунатус во Фрага и базиликата Зорита де лос Канес во Рекополис. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=González-García|first=Antonio César|last2=Belmonte|first2=Juan Antonio|date=2015-07-01|title=The Orientation of Pre-Romanesque Churches in the Iberian Peninsula|journal=Nexus Network Journal|language=en|volume=17|issue=2|pages=353–377|doi=10.1007/s00004-014-0231-7|issn=1522-4600|doi-access=free}}</ref> [[File:Monestir_de_Sant_Cugat.jpg|мини| Манастирот Сан Кугат дел Ваљес]] === Сант Кугат дел Валес === Малата црква на манастирот Сант Кугат дел Ваљес во [[Барселона]], од 6 век претставува забележителна визиготска градба. Тоа е [[Брод (архитектура)|еднокорабна]] црква со полукружна апсида одвнатре и правоаголна апсида однадвор. Планот на црквата ја следи ранохристијанската типологија и подоцна е повторен во мозарабската уметност и архитектура. Повеќето од зачуваните визиготски цркви датираат од втората половина на 7 век. Визиготската архитектура исто така примила надворешни влијанија. Варијанти на грчкиот или латинскиот крст се употребуваат во црквите Сан Педро де Ла Наве во близина на Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Сао Фрутуозо де Монтелиос во Брага и Сан Педро де Ла Мата во Толедо. <ref name=":2" /> Некои згради, како што е Санта Комба де Банде во Оренсе, одразуваат формални сличности со доцноантичките објекти во [[Равена]]. Според историчарите на уметноста, популарноста на крстовидниот план произлегува од интересот за источноримската (византиска) архитектура, како што е надворешноста на капелата ([[Мавзолеј|мавзолејот]]) на Сао Фрутуосо де Монтелиос во Брага. Зградата одразува источно влијание и сличности со Мавзолејот на Гала Пласидија во Равена. Капелата е во форма на грчки крст и е изградена од фино обработен камен и геометриски шари што може да се однесуваат на денес исчезнатите визиготски градби во Толедо. Архитектурата на голем дел од зградите го покажува влијанието на византиската уметност во периодот на [[Јустинијан]] и [[Ираклиј I|Ираклиј]]. Поради блискиот допир и честите војни меѓу Визиготите и Византијците, се одразува директна инспирација од Византија, како што истакнува Исидор Севилски во своето дело ''„De laude Hispaniae“''. === Сан Хуан де Бањос === Храмот Сан Хуан де Бањос, изграден од визиготскиот крал [[Рекесвинт]] во [[661|661 година]], <ref group="note." name=":3">Самото име на храмот „Бањос“ (Baños) укажува на тоа дека на ова место постоеле римски лековити бањи. Според легендата, една жена требало да го излекува кралот Рекесвинт со вода од ова место, а тој ветил дека таму ќе изгради храм посветен на Свети Јован Крстител.</ref> е трикорабна базилика со трансепт и предворје широко колку главниот [[Брод (архитектура)|брод]]. Според археолошките истражувања, базиликата првично имала две странични простории (''ѓаконикон'' и ''протезис'') со сводови во облик на буре одвоени од светилиштето, слично на ранохристијанските храмови. Богатото скулпторско украсување на храмот, порталот, триумфалната арка, корнизот и сводот во облик на буре на светилиштето потсетува на украс на коптските и сириските храмови. Врвот на порталот што води до храмот се однесува на сириските катедрали Турманин и Калб Луз.<ref name=":3">PIJOAN, José. 175.</ref> === Црквата Сан Педро де ла Наве === Црквата Сан Педро де ла Наве, изградена за време на владеењето на кралот Егика, е добро зачуван пример за црква од типот на базилика од крајот на 7 век во близина на Замора. Планот е во форма на грчки крст впишан во правоаголник формиран од соседните простории. Црквата е изградена од камени блокови, со тули и каменолом кои повремено се користат за сводови и горни делови од ѕидовите. Внатрешноста има тенденција да биде темна, со масивни ѕидови и засводени површини што го ограничуваат директното осветлување на минимум. Носечкиот систем е формиран од квадратни столбови, на кои, на посебни и значајни места како што се преминот или триумфалната капија, се прицврстени столбови со богати релјефни декорации. Декорацијата е илустрирана главно со сцени од [[Стариот завет]]. Декоративните елементи на импостите се слични на оние што се наоѓаат на надворешниот ѕид од апсидата на пустината Санта Марија де Лара во Кинтанила де лас Вињас. === Ермитаж на Санта Марија де Лара === Неколку цркви во северна Шпанија кои потекнуваат од 8 век сè уште можат да се сметаат за визиготски. Најинтересен е испосникот Санта Марија де Лара, која се наоѓа во близина на Бургос. Зачувани се единствено трансептот и квадратното олтарство на црквата. Црквата е изградена од сино-сиви камени блокови. Внатрешноста содржи неколку релјефи што ги претставуваат Христос, Дева Марија, ангели и сонцето. Скулпторското украсување на црквата е илустрирано главно со ранохристијански мотиви, како што е лозата. === Каталонски цркви === Последната група се состои од згради во Каталонија. Овде особено спаѓаат црквите во Тераса (Свети Петар, кој бил само капела), Свети Михаил и Света Марија и катедралата со крстилницата во Егара. Црквата „[[Богородица|Пресвета Марија“]] несомнено била трикорабна базилика со греди на таванот. Црквата [[Архангел Михаил|Свети Михаил]] претставува мала градба во форма на грчки крст впишан во [[Квадрат|четириаголник]] со апсида на исток. Краците на преминот се засводени со ребрест свод, а над средишниот дел има [[купола]]. Капелите на аглите се засводени со полусвод. <ref name=":15">{{Наведена книга|title=Encyklopedie světové architektury od menhiru k dekonstruktivismu - VIZIGÓTSKA ARCHITEKTURA|last=Dudák Vladislav|last2=Pošva Rudolf|last3=Neškudla Bořek|isbn=80-86223-08-6|editor-last=Baset|location=2000|pages=981 e 982}}</ref> Во секуларната архитектура, Визиготите употребувале постојни римски јавни згради, кои ги поправале или граделе нови, имитирајќи го истиот стил. Кралот Леовигилд е познат по изградбата на утврдениот град Рекополе, северно од [[Толедо]], во [[568|568 година]]. Градските утврдувања, палатата, храмот и станбената зона биле изградени според римскиот план за шаховска табла. Подоцна, во [[10 век]], градот бил напуштен. Археолошките ископувања откриле темели на [[палата]] и соседен храм. Визиготското кралство било соборено од Арапите, кои го освоиле целиот Пиринејски Полуостров набргу по нивната инвазија во 711 година. Арапската инвазија не ја уништила целосно визиготската архитектура. Христијанското (мозарабско) население го зачувало визиготското наследство во мозарабската архитектура под арапска власт. Сепак, на северозапад од Пиринејскиот Полуостров, во малото [[Кралство Астурија]], под власта на Пелагиј било основано местно училиште. <ref name=":JP3">{{Наведена книга|title=History of Art|last=Pijoan, José|publisher=[[Odeon (publisher)|Odeon]]|year=1978|edition=World Art|location=Prague|pages=177|ref=hereinafter referred to as PIJOAN, Joseph. History of Art}}</ref> Наследството на визиготската архитектура продолжува во [[Астурска архитектура|астурската архитектура]], која продолжила да се развива таму помеѓу 8 и 10 век. Единствените преостанати примери на визиготска архитектура од 6 век се црквата Сан Кугат дел Валес во [[Барселона]], пустината и црквата Санта Марија де Лара во Бургос, капелата Свети Фрутуозо во [[Брага]], црквата Сао Џао во Назаре и неколкуте остатоци од црквата во Кабеза де Гриего во Куенка . Сепак, нивниот стил се развил во текот на следните векови, иако главните преостанати примери за него се претежно рурални и честопати запуштени. Некои од карактеристиките на нивната архитектура се: * Генерално [[Базилика|базиликански]] по распоред, понекогаш грчки крстообразен план или, поретко, комбинација од двете. Просторите се многу компартментализирани. * Потковичести [[Лак (архитектура)|лакови]] без клучни камења . * Правоаголна, надворешна [[апсида]]. * Употреба на [[Столб|столбови]] со коринтски [[Капител|капители]] со уникатен дизајн. * Цевчести сводови со куполи на крстовите. * Честа употреба на мермер како материјал. <ref>{{Наведено списание|last=Domingo Magaña|first=J. A.|date=2015|title=The use of marble in Hispanic Visigothic architectural decoration|url=https://www.torrossa.com/en/resources/an/3070637|journal=The Use of Marble in Hispanic Visigothic Architectural Decoration|language=en|pages=527–535}}</ref> * Ѕидови од камени блокови, повремено наизменично со римска тула. * Украсување најчесто со животински или растителни мотиви. Примерите вклучуваат: * Црквата Сан Хуан Баутиста, [[Паленсија (покраина)|провинција Паленсија]], Шпанија. <ref name=":0" /> * [[Крипта на Сан Антолин]] во катедралата Паленсија, [[Паленсија (покраина)|провинција Паленсија]], Шпанија. * [[Црква Санта Комба]] во Банде, [[Оуренсе (покраина)|покраина Оренсе]], Шпанија. <ref>{{Наведено списание|last=Sánchez-Pardo|first=José C.|last2=Blanco-Rotea|first2=Rebeca|last3=Sanjurjo-Sánchez|first3=Jorge|date=August 2017|title=The church of Santa Comba de Bande and early medieval Iberian architecture: new chronological results|journal=Antiquity|language=en|volume=91|issue=358|pages=1011–1026|doi=10.15184/aqy.2017.83|issn=0003-598X|doi-access=free}}</ref> * [[Капела Сан Ксес (или Сан Жинес) де Франчелос]] во Рибадавија, [[Оуренсе (покраина)|провинција Орензе]], Шпанија. * Црквата Сан Педро де ла Мата (во урнатини) во Сонсека, [[Толедо (покраина)|покраина Толедо]], Шпанија. * Црквата Санта Марија де Мелке во Сан Мартин де Монталбан, [[Толедо (покраина)|провинција Толедо]], Шпанија. * Манастирот Сусо во Сан Милан де ла Когола, [[Ла Риоха]], Шпанија. * [[Базилика Санта Марија де Батрес]] во Каранке, [[Толедо (покраина)|провинција Толедо]], Шпанија. * Ермитаж на Санта Марија во [[Квинтанила де лас Вињас]], [[Бургос (покраина)|провинција Бургос]], Шпанија. <ref name=":0" /> * [[Црква Санта Лусија дел Трампал]] во близина на провинцијата Алкуескар [[Касерес (покраина)|Касерес]], Шпанија. * Крипта на манастирот Сан Салвадор де Лејр, [[Навара]], Шпанија. * [[Црква Сан Мигел де лос Фреснос]] (во урнатини) во [[Фрехенал де ла Сиера]], [[Бадахос (покраина)|провинција Бадахоз]], Шпанија. * Внатрешност на црквата Сан Педро де ла Наве, покраина Замора, Шпанија. <ref name=":0" /> * Капелата Свети Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]] . * Црквата Сао Џао во Назаре, [[Португалија]] . * Црквата Сан Педро де ла Наве во Сан Педро де ла Наве-Алмендра . [[Категорија:Историја на архитектурата]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ee163d7zrzygc16ffmv1uwpthzj2mfq 5630751 5630749 2026-09-21T18:38:59Z Тиверополник 1815 5630751 wikitext text/x-wiki [[File:San_Juan_de_Baños.jpg|десно|мини| Црквата Сан Хуан Баутиста од 7 век во Бањос де Серато, [[Шпанија]]]] [[Визиготи|Визиготите]] навлегле во [[Хиспанија]] (денешна [[Шпанија]] и [[Португалија]]) во текот на 415 година и станале доминантен народ таму сè додека [[Арапско освојување на Пиринејскиот Полуостров|умајадското освојување на Хиспанија]] во 711 година и крај на [[Визиготско Кралство|нивното кралство]]. Овој период во [[Пиринејски Полуостров|пиринејската]] уметност е доминиран од нивниот стил. Визиготската уметност генерално се смета во [[Англиски јазик|англофонскиот]] свет за вид на [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметност од периодот на големите преселби]], додека португалските и шпанските земји генерално ја класифицираат како предроманска. Гранки на визиготската уметност вклучуваат архитектура, занаети (особено накит) и визиготско писмо. == Визиготска уметност == Раната визиготска уметност е зачувана во функционални предмети, особено оние за личен украс. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=9780195395365|editor-last=Hourihane|editor-first=Colum|editor-link=Colum Hourihane|volume=1|page=316|chapter=Visigothic art|quote=[...] the art of the Visigoths had consisted mainly of elements of personal adornment: belt buckles, fibulae (dress pins), and horse trappings.|access-date=13 July 2025}} </ref> Уметноста на Визиготите во Иберија се одликувала со живи бои, геометриски шари и стилизирани фигури. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SppNEQAAQBAJ|title=The Iberian Chronicle|last=De Marco|first=Pasquale|year=2025|page=9|chapter=The Iberian Crucible: The Visigothic Legacy|quote=Visigothic art is characterized by its use of geometric patterns, stylized figures, and vibrant colors.|access-date=13 July 2025}} </ref> Стилот бил под влијание на местните римски традиции, византиската уметност и германските техники на обработка на метал. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Visigothic-art|title=Encyclopedia Britannica - Visigothic art|date=25 April 2016|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=21 December 2025}}</ref> Визиготската уметност обично се поврзувала со предмети за физичка употреба, како што се копчиња за ремени, [[Брош|брошеви]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=visigothic-art|title=Results for "visigothic-art" - The Metropolitan Museum of Art|work=The Metropolitan Museum of Art|language=en|accessdate=2025-12-21}}</ref> === Галерија === <gallery mode="packed"> File:Belt_Buckle,_about_520-560_AD,_Visigothic,_Spain,_bronze_with_garnets,_glass,_mother_of_pearl,_gold_foil_-_Cleveland_Museum_of_Art_-_DSC08476.JPG|алт=Belt buckle, c. 520-560 CE| Тока за ремен, околу 520-560 година од н.е. File:Visigothic_-_Pair_of_Eagle_Fibula_-_Walters_54421,_54422_-_Group.jpg|алт=Pair of Eagle Fibula, 6th century| Пар орелски [[Фибула (брош)|фибули]], 6 век File:Placa_decorada,_Museo_Arqueológico_y_Etnológico_de_Córdoba.jpg|алт=Ceramic decorated plate, 7th century| Керамичка украсна чинија, 7 век File:Tesoro_de_Guarrazar_(M.A.N._Inv._71208_&_71209)_01.jpg|алт=Visigothic votive crown| Визиготска вотивна круна </gallery> == Визиготска архитектура == [[File:Capela_de_S._Frutuoso.JPG|десно|мини| Капелата Сао Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]]]] Визиготската архитектура ги одразува корените на доцната антика и [[Ранохристијанска архитектура|ранохристијанската архитектура]]. Визиготите постепено ја окупирале [[Галија]] и [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] од 5 до 6 век. Во текот на 6 век, тие создале стабилен државен ентитет, кој го достигнал својот врв во втората половина на 7 век. Кратката византиска окупација помеѓу 554 и 626 година на југоисточниот регион (''Provincia Spaniae'') на Иберискиот Полуостров ги зајакнала односите со [[Византија|Византиското Царство]], [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и [[Северна Африка]]. <ref name=":12">{{Наведена книга|title=L'art du Haut Moyen Âge: L'art européen du VIe au IXe siècle|last=Skubiszewski Piotr|year=1998|isbn=978-2-253-13056-7|editor-last=Livre de Poche|location=Paris|page=480}}</ref> Од преобраќањето на визиготскиот крал Рекаред I во православна (католичка) вера во [[589|589 година]], па сè до арапската инвазија во [[711|711 година]], пишаните и археолошките наоди сведочат за постоењето до 60 или повеќе цркви на Пиринејскиот Полуостров. Визиготските цркви биле градени од многу фино обработен камен. Пример се руралните цркви во областите северно од [[Дуеро|реката Дуеро]] кои преживеале до денешниот период. Други важни цркви веројатно постоеле во големи центри на југот од полуостровот, како што се [[Севиља]] или [[Толедо]]. <ref name=":13">{{Наведена книга|title=Routledge Revivals: Medieval Iberia|last=Gerli E Michael|last2=David Raizman|year=2003|isbn=978-0-203-95364-8|editor-last=Routledge Encyclopedias of the Middle Ages|location=New York|page=586{{--}}711: The Visigoths to the Muslim Invasion}}</ref> Археолошките наоди, особено од типот на базилика, ја потврдуваат нивната разлика од селската архитектура. Архитектурата на градските храмови била потесно поврзана со меровиншката или [[Византиска архитектура|византиската архитектура]]. Храмовите од различни работилници се разликувале во техниките на градење и украсување. Скулпторската декорација одразува интерес за сложена орнаментација и растенија, што мора да ги одразува, до одреден степен, визиготските традиции. [[File:Cripta_Visigoda_Palencia.JPG|десно|мини| Визиготски остатоци во криптата Сан Антолин во катедралата во Паленсија, Шпанија]] Визиготите постепено биле протерани од јужните региони на Галија од страна на [[Франки|Франките]]. Тие го држеле главниот град [[Тулуза|Тулуз]] до [[508|508 година]], кога франкискиот крал [[Лудвиг I (Баварија)|Лудвиг I]] ги победил и ги потиснал назад преку [[Пиринеи|Пиринеите]]. Освен регионот Септиманија, кој останал дел од [[Визиготско Кралство|Визиготското Кралство]]. Иако речиси ништо од визиготскиот период не е зачувано во Тулуз, гравура од 1727 година ја прикажува црквата Нотр Дам де ла Дорад, веројатно изградена за време на визиготскиот период. Храмот бил срушен во 1761 година и претставувал осумаголна тулена зграда со засводен манастир покриен со мозаичен украс, што ѝ го дало на црквата нејзиното име. Функцијата на црквата е нејасна. Веројатно станува збор за палатална капела, бидејќи слични згради биле изградени на римските царски дворови. Без оглед на нејзината оригинална функција, тип и украс, градбата може да се датира кон крајот на 5 век. Храмот многу потсетувал на Сан Витале во [[Равена]]. <ref name=":14">{{Наведена книга|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|last=Colum Hourihane|year=2012|isbn=978-0-19-539536-5|editor-last=Oxford University Press|volume=6. Stave to Zyvele|location=Oxford|page=316{{--}}318}}</ref> Неколку други градби биле изменети или изградени во [[Аквитанија]], како што се [[Параклис|капелата]] на Свети Кристол од Нисан-лез-Енсерун или капелата на Нотр-Дам-де-ла-Мизерикорд во близина на Безје. <ref name=":8">{{Наведена книга|title=Arte Romana, Arte Cristã Primitiva, Arte Visigótica, Arte Asturiana|last=Blas Taracena|year=1947|editor-last=Plus-Ultra|volume=2|location=Madrid|pages=225{{--}}250|chapter=Ars Hispaniae: Historia Universal del Arte Hispanico}}</ref> [[File:Carranque-basilica.JPG|десно|мини| Урнатините на базиликата Санта Марија де Батрес во Каранке, Шпанија]] Потковица на порталот на црквата Сан Хуан де Бањос, [[661]], Вента де Бањос, [[Шпанија]] На Пиринејскиот Полуостров, објектите од типот на [[базилика]] биле градени со грчки крстен план, затворени со цилиндрични сводови во [[Трговија|занаетите]]. Просторот на црквата бил поделен на заедничка површина за верниците со две спротивни пастофории и [[апсида]] одделена со исклучоци (''cancelli'') или ѕидови. <ref name=":2">{{Наведена книга|title=Dictionary of the Middle Ages|last=Jerrilynn D. Dodds|publisher=Sons of Charles Scribner|year=1988|isbn=9780684182780|volume=12|location=New York|pages=465{{--}}467|chapter=VISIGOTHIC ART}}</ref> Архитектонското решение ги одделува лаиците од светилиштето. Исто така, било вообичаено да се употребуваат тенки и високи аркади во средишниот [[Брод (архитектура)|брод]] и потковицаста форма на апсидите, некои архиволти или сводови. Целосна поделба може да се види во малата црква Сао Џао, во близина на Назаре, Португалија. Имало тесни врати и отвори во ѕидот што им спречувале на лаиците да ја видат церемонијата во апсидата. Во црквите Сан Петар де ла Наве во Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Санта Марија де Лара во Квинтанила де лас Вињас, во близина на Бургос и Сао Фрутуозо де Монтелиос во [[Брага]], Португалија, преовладува решението на посебен простор, во кој преминот е означен со низа коњи. Иако сè уште не е сосема јасно дали ова било елемент на хиспано-римската архитектура или пристигнало на Пиринејскиот Полуостров со ориентални влијанија, потковицата веројатно била усвоена подоцна од Арапите од Визиготите. До ден-денес, многу експерти дебатираат дали потковичниот лак е древен елемент на локалните уметности или визиготска иновација. Оваа теорија е во спротивност со фактот дека другите германски народи не ја користеле. Лакот не само што формирал декоративен премин од конвенционалниот полукружен лак, туку и ја проширил идејата за хиерархиски одделен простор на храмот. Лакот во облик на потковица бил поставен во затворен простор, но и на отворено, како што се западниот портал и аркадата на Сан Хуан де Бањос. Неговиот развој се случил во време кога на соборите на Хиспано-римската црква биле изразени загрижености за тајност и поделба. Постепеното одвојување на храмовиот простор веројатно било несвесен израз на одбранбениот став на Хиспано-римската црква против угнетувањето на аријанските визиготски владетели. Овој систем на поделба на просторот, исто така, имал ефект на подобрување на статусот на свештенството. Одвојувањето и покривањето на таинствените делови го зголемило авторитетот на свештеникот во неговата улога како посредник помеѓу лаиците и Бога. <ref name=":2" /> Голем број цркви од 5 и 6 век, денес претежно урнатини или археолошки локалитети, претставувале извор на хиспано-визиготската архитектура, како што се базиликата Кабеза дел Гриего во Куенка и базиликата Алхезарес во Мурсија. Првата базилика датира според епитафот на епископите Хигин и Сефронија од околу 550 година. Тоа било трикорабна базилика со трансепт, странични простории одвоени од светилиштето и апсида во облик на потковица, слична на северноафриканските базилики. Базиликата Алхезарес во Мурсија имала сличен распоред, освен што страничниот брод бил поврзан со соседната кружна крстилница. Други цркви се базиликата Сан Педро де Алкантара во Мурсија, базиликата Алкаречехос во [[Кордоба]], базиликата Каса Херера во [[Мерида (Шпанија)|Мерида]], базиликата Вила Фортунатус во Фрага и базиликата Зорита де лос Канес во Рекополис. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=González-García|first=Antonio César|last2=Belmonte|first2=Juan Antonio|date=2015-07-01|title=The Orientation of Pre-Romanesque Churches in the Iberian Peninsula|journal=Nexus Network Journal|language=en|volume=17|issue=2|pages=353–377|doi=10.1007/s00004-014-0231-7|issn=1522-4600|doi-access=free}}</ref> [[File:Monestir_de_Sant_Cugat.jpg|мини| Манастирот Сан Кугат дел Ваљес]] === Сант Кугат дел Валес === Малата црква на манастирот Сант Кугат дел Ваљес во [[Барселона]], од 6 век претставува забележителна визиготска градба. Тоа е [[Брод (архитектура)|еднокорабна]] црква со полукружна апсида одвнатре и правоаголна апсида однадвор. Планот на црквата ја следи ранохристијанската типологија и подоцна е повторен во мозарабската уметност и архитектура. Повеќето од зачуваните визиготски цркви датираат од втората половина на 7 век. Визиготската архитектура исто така примила надворешни влијанија. Варијанти на грчкиот или латинскиот крст се употребуваат во црквите Сан Педро де Ла Наве во близина на Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Сао Фрутуозо де Монтелиос во Брага и Сан Педро де Ла Мата во Толедо. <ref name=":2" /> Некои згради, како што е Санта Комба де Банде во Оренсе, одразуваат формални сличности со доцноантичките објекти во [[Равена]]. Според историчарите на уметноста, популарноста на крстовидниот план произлегува од интересот за источноримската (византиска) архитектура, како што е надворешноста на капелата ([[Мавзолеј|мавзолејот]]) на Сао Фрутуосо де Монтелиос во Брага. Зградата одразува источно влијание и сличности со Мавзолејот на Гала Пласидија во Равена. Капелата е во форма на грчки крст и е изградена од фино обработен камен и геометриски шари што може да се однесуваат на денес исчезнатите визиготски градби во Толедо. Архитектурата на голем дел од зградите го покажува влијанието на византиската уметност во периодот на [[Јустинијан]] и [[Ираклиј I|Ираклиј]]. Поради блискиот допир и честите војни меѓу Визиготите и Византијците, се одразува директна инспирација од Византија, како што истакнува Исидор Севилски во своето дело ''„De laude Hispaniae“''. === Сан Хуан де Бањос === Храмот Сан Хуан де Бањос, изграден од визиготскиот крал [[Рекесвинт]] во [[661|661 година]], <ref group="note." name=":3">Самото име на храмот „Бањос“ (Baños) укажува на тоа дека на ова место постоеле римски лековити бањи. Според легендата, една жена требало да го излекува кралот Рекесвинт со вода од ова место, а тој ветил дека таму ќе изгради храм посветен на Свети Јован Крстител.</ref> е трикорабна базилика со трансепт и предворје широко колку главниот [[Брод (архитектура)|брод]]. Според археолошките истражувања, базиликата првично имала две странични простории (''ѓаконикон'' и ''протезис'') со сводови во облик на буре одвоени од светилиштето, слично на ранохристијанските храмови. Богатото скулпторско украсување на храмот, порталот, триумфалната арка, корнизот и сводот во облик на буре на светилиштето потсетува на украс на коптските и сириските храмови. Врвот на порталот што води до храмот се однесува на сириските катедрали Турманин и Калб Луз.<ref name=":3">PIJOAN, José. 175.</ref> === Црквата Сан Педро де ла Наве === Црквата Сан Педро де ла Наве, изградена за време на владеењето на кралот Егика, е добро зачуван пример за црква од типот на базилика од крајот на 7 век во близина на Замора. Планот е во форма на грчки крст впишан во правоаголник формиран од соседните простории. Црквата е изградена од камени блокови, со тули и каменолом кои повремено се користат за сводови и горни делови од ѕидовите. Внатрешноста има тенденција да биде темна, со масивни ѕидови и засводени површини што го ограничуваат директното осветлување на минимум. Носечкиот систем е формиран од квадратни столбови, на кои, на посебни и значајни места како што се преминот или триумфалната капија, се прицврстени столбови со богати релјефни декорации. Декорацијата е илустрирана главно со сцени од [[Стариот завет]]. Декоративните елементи на импостите се слични на оние што се наоѓаат на надворешниот ѕид од апсидата на пустината Санта Марија де Лара во Кинтанила де лас Вињас. === Ермитаж на Санта Марија де Лара === Неколку цркви во северна Шпанија кои потекнуваат од 8 век сè уште можат да се сметаат за визиготски. Најинтересен е испосникот Санта Марија де Лара, која се наоѓа во близина на Бургос. Зачувани се единствено трансептот и квадратното олтарство на црквата. Црквата е изградена од сино-сиви камени блокови. Внатрешноста содржи неколку релјефи што ги претставуваат Христос, Дева Марија, ангели и сонцето. Скулпторското украсување на црквата е илустрирано главно со ранохристијански мотиви, како што е лозата. === Каталонски цркви === Последната група се состои од згради во Каталонија. Овде особено спаѓаат црквите во Тераса (Свети Петар, кој бил само капела), Свети Михаил и Света Марија и катедралата со крстилницата во Егара. Црквата „[[Богородица|Пресвета Марија“]] несомнено била трикорабна базилика со греди на таванот. Црквата [[Архангел Михаил|Свети Михаил]] претставува мала градба во форма на грчки крст впишан во [[Квадрат|четириаголник]] со апсида на исток. Краците на преминот се засводени со ребрест свод, а над средишниот дел има [[купола]]. Капелите на аглите се засводени со полусвод. <ref name=":15">{{Наведена книга|title=Encyklopedie světové architektury od menhiru k dekonstruktivismu - VIZIGÓTSKA ARCHITEKTURA|last=Dudák Vladislav|last2=Pošva Rudolf|last3=Neškudla Bořek|isbn=80-86223-08-6|editor-last=Baset|location=2000|pages=981 e 982}}</ref> Во секуларната архитектура, Визиготите употребувале постојни римски јавни згради, кои ги поправале или граделе нови, имитирајќи го истиот стил. Кралот Леовигилд е познат по изградбата на утврдениот град Рекополе, северно од [[Толедо]], во [[568|568 година]]. Градските утврдувања, палатата, храмот и станбената зона биле изградени според римскиот план за шаховска табла. Подоцна, во [[10 век]], градот бил напуштен. Археолошките ископувања откриле темели на [[палата]] и соседен храм. Визиготското кралство било соборено од Арапите, кои го освоиле целиот Пиринејски Полуостров набргу по нивната инвазија во 711 година. Арапската инвазија не ја уништила целосно визиготската архитектура. Христијанското (мозарабско) население го зачувало визиготското наследство во мозарабската архитектура под арапска власт. Сепак, на северозапад од Пиринејскиот Полуостров, во малото [[Кралство Астурија]], под власта на Пелагиј било основано местно училиште. <ref name=":JP3">{{Наведена книга|title=History of Art|last=Pijoan, José|publisher=[[Odeon (publisher)|Odeon]]|year=1978|edition=World Art|location=Prague|pages=177|ref=hereinafter referred to as PIJOAN, Joseph. History of Art}}</ref> Наследството на визиготската архитектура продолжува во [[Астурска архитектура|астурската архитектура]], која продолжила да се развива таму помеѓу 8 и 10 век. Единствените преостанати примери на визиготска архитектура од 6 век се црквата Сан Кугат дел Валес во [[Барселона]], пустината и црквата Санта Марија де Лара во Бургос, капелата Свети Фрутуозо во [[Брага]], црквата Сао Џао во Назаре и неколкуте остатоци од црквата во Кабеза де Гриего во Куенка . Сепак, нивниот стил се развил во текот на следните векови, иако главните преостанати примери за него се претежно рурални и честопати запуштени. Некои од карактеристиките на нивната архитектура се: * Генерално [[Базилика|базиликански]] по распоред, понекогаш грчки крстообразен план или, поретко, комбинација од двете. Просторите се многу компартментализирани. * Потковичести [[Лак (архитектура)|лакови]] без клучни камења . * Правоаголна, надворешна [[апсида]]. * Употреба на [[Столб|столбови]] со коринтски [[Капител|капители]] со уникатен дизајн. * Цевчести сводови со куполи на крстовите. * Честа употреба на мермер како материјал. <ref>{{Наведено списание|last=Domingo Magaña|first=J. A.|date=2015|title=The use of marble in Hispanic Visigothic architectural decoration|url=https://www.torrossa.com/en/resources/an/3070637|journal=The Use of Marble in Hispanic Visigothic Architectural Decoration|language=en|pages=527–535}}</ref> * Ѕидови од камени блокови, повремено наизменично со римска тула. * Украсување најчесто со животински или растителни мотиви. Примерите вклучуваат: * Црквата Сан Хуан Баутиста, [[Паленсија (покраина)|провинција Паленсија]], Шпанија. <ref name=":0" /> * [[Крипта на Сан Антолин]] во катедралата Паленсија, [[Паленсија (покраина)|провинција Паленсија]], Шпанија. * [[Црква Санта Комба]] во Банде, [[Оуренсе (покраина)|покраина Оренсе]], Шпанија. <ref>{{Наведено списание|last=Sánchez-Pardo|first=José C.|last2=Blanco-Rotea|first2=Rebeca|last3=Sanjurjo-Sánchez|first3=Jorge|date=August 2017|title=The church of Santa Comba de Bande and early medieval Iberian architecture: new chronological results|journal=Antiquity|language=en|volume=91|issue=358|pages=1011–1026|doi=10.15184/aqy.2017.83|issn=0003-598X|doi-access=free}}</ref> * [[Капела Сан Ксес (или Сан Жинес) де Франчелос]] во Рибадавија, [[Оуренсе (покраина)|провинција Орензе]], Шпанија. * Црквата Сан Педро де ла Мата (во урнатини) во Сонсека, [[Толедо (покраина)|покраина Толедо]], Шпанија. * Црквата Санта Марија де Мелке во Сан Мартин де Монталбан, [[Толедо (покраина)|провинција Толедо]], Шпанија. * Манастирот Сусо во Сан Милан де ла Когола, [[Ла Риоха]], Шпанија. * [[Базилика Санта Марија де Батрес]] во Каранке, [[Толедо (покраина)|провинција Толедо]], Шпанија. * Ермитаж на Санта Марија во [[Квинтанила де лас Вињас]], [[Бургос (покраина)|провинција Бургос]], Шпанија. <ref name=":0" /> * [[Црква Санта Лусија дел Трампал]] во близина на провинцијата Алкуескар [[Касерес (покраина)|Касерес]], Шпанија. * Крипта на манастирот Сан Салвадор де Лејр, [[Навара]], Шпанија. * [[Црква Сан Мигел де лос Фреснос]] (во урнатини) во [[Фрехенал де ла Сиера]], [[Бадахос (покраина)|провинција Бадахоз]], Шпанија. * Внатрешност на црквата Сан Педро де ла Наве, покраина Замора, Шпанија. <ref name=":0" /> * Капелата Свети Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]] . * Црквата Сао Џао во Назаре, [[Португалија]] . * Црквата Сан Педро де ла Наве во Сан Педро де ла Наве-Алмендра . * [http://www.britannica.com/eb/article-9075523/Visigothic-art "Visigothic art"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. * Diego Marin, La Civilizacion Espanola, pp.&nbsp;34 –47, 1969, Holt, Rinehart and Winston, New York. *Bradley Smith, Spain: A History In Art, pp.&nbsp;52–56, Doubleday & Company, Garden City, NY, no publication date given, about 1971. ==Белешки== <references group="note."/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Visigothic art}} * ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Age of spirituality : late antique and early Christian art, third to seventh century]'' from The Metropolitan Museum of Art * [https://web.archive.org/web/20071116022655/http://www.circuloromanico.com/ El portal del Arte Románico; Visigothic, Mozarabic and Romanesque art in Spain.] [[Категорија:Историја на архитектурата]] [[Категорија:Визиготска уметност| ]] anperzqis0gwtzytl4kuz9gtydhe0rf 5630752 5630751 2026-09-21T18:39:33Z Тиверополник 1815 /* Надворешни врски */ 5630752 wikitext text/x-wiki [[File:San_Juan_de_Baños.jpg|десно|мини| Црквата Сан Хуан Баутиста од 7 век во Бањос де Серато, [[Шпанија]]]] [[Визиготи|Визиготите]] навлегле во [[Хиспанија]] (денешна [[Шпанија]] и [[Португалија]]) во текот на 415 година и станале доминантен народ таму сè додека [[Арапско освојување на Пиринејскиот Полуостров|умајадското освојување на Хиспанија]] во 711 година и крај на [[Визиготско Кралство|нивното кралство]]. Овој период во [[Пиринејски Полуостров|пиринејската]] уметност е доминиран од нивниот стил. Визиготската уметност генерално се смета во [[Англиски јазик|англофонскиот]] свет за вид на [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметност од периодот на големите преселби]], додека португалските и шпанските земји генерално ја класифицираат како предроманска. Гранки на визиготската уметност вклучуваат архитектура, занаети (особено накит) и визиготско писмо. == Визиготска уметност == Раната визиготска уметност е зачувана во функционални предмети, особено оние за личен украс. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=9780195395365|editor-last=Hourihane|editor-first=Colum|editor-link=Colum Hourihane|volume=1|page=316|chapter=Visigothic art|quote=[...] the art of the Visigoths had consisted mainly of elements of personal adornment: belt buckles, fibulae (dress pins), and horse trappings.|access-date=13 July 2025}} </ref> Уметноста на Визиготите во Иберија се одликувала со живи бои, геометриски шари и стилизирани фигури. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SppNEQAAQBAJ|title=The Iberian Chronicle|last=De Marco|first=Pasquale|year=2025|page=9|chapter=The Iberian Crucible: The Visigothic Legacy|quote=Visigothic art is characterized by its use of geometric patterns, stylized figures, and vibrant colors.|access-date=13 July 2025}} </ref> Стилот бил под влијание на местните римски традиции, византиската уметност и германските техники на обработка на метал. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Visigothic-art|title=Encyclopedia Britannica - Visigothic art|date=25 April 2016|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=21 December 2025}}</ref> Визиготската уметност обично се поврзувала со предмети за физичка употреба, како што се копчиња за ремени, [[Брош|брошеви]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=visigothic-art|title=Results for "visigothic-art" - The Metropolitan Museum of Art|work=The Metropolitan Museum of Art|language=en|accessdate=2025-12-21}}</ref> === Галерија === <gallery mode="packed"> File:Belt_Buckle,_about_520-560_AD,_Visigothic,_Spain,_bronze_with_garnets,_glass,_mother_of_pearl,_gold_foil_-_Cleveland_Museum_of_Art_-_DSC08476.JPG|алт=Belt buckle, c. 520-560 CE| Тока за ремен, околу 520-560 година од н.е. File:Visigothic_-_Pair_of_Eagle_Fibula_-_Walters_54421,_54422_-_Group.jpg|алт=Pair of Eagle Fibula, 6th century| Пар орелски [[Фибула (брош)|фибули]], 6 век File:Placa_decorada,_Museo_Arqueológico_y_Etnológico_de_Córdoba.jpg|алт=Ceramic decorated plate, 7th century| Керамичка украсна чинија, 7 век File:Tesoro_de_Guarrazar_(M.A.N._Inv._71208_&_71209)_01.jpg|алт=Visigothic votive crown| Визиготска вотивна круна </gallery> == Визиготска архитектура == [[File:Capela_de_S._Frutuoso.JPG|десно|мини| Капелата Сао Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]]]] Визиготската архитектура ги одразува корените на доцната антика и [[Ранохристијанска архитектура|ранохристијанската архитектура]]. Визиготите постепено ја окупирале [[Галија]] и [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] од 5 до 6 век. Во текот на 6 век, тие создале стабилен државен ентитет, кој го достигнал својот врв во втората половина на 7 век. Кратката византиска окупација помеѓу 554 и 626 година на југоисточниот регион (''Provincia Spaniae'') на Иберискиот Полуостров ги зајакнала односите со [[Византија|Византиското Царство]], [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и [[Северна Африка]]. <ref name=":12">{{Наведена книга|title=L'art du Haut Moyen Âge: L'art européen du VIe au IXe siècle|last=Skubiszewski Piotr|year=1998|isbn=978-2-253-13056-7|editor-last=Livre de Poche|location=Paris|page=480}}</ref> Од преобраќањето на визиготскиот крал Рекаред I во православна (католичка) вера во [[589|589 година]], па сè до арапската инвазија во [[711|711 година]], пишаните и археолошките наоди сведочат за постоењето до 60 или повеќе цркви на Пиринејскиот Полуостров. Визиготските цркви биле градени од многу фино обработен камен. Пример се руралните цркви во областите северно од [[Дуеро|реката Дуеро]] кои преживеале до денешниот период. Други важни цркви веројатно постоеле во големи центри на југот од полуостровот, како што се [[Севиља]] или [[Толедо]]. <ref name=":13">{{Наведена книга|title=Routledge Revivals: Medieval Iberia|last=Gerli E Michael|last2=David Raizman|year=2003|isbn=978-0-203-95364-8|editor-last=Routledge Encyclopedias of the Middle Ages|location=New York|page=586{{--}}711: The Visigoths to the Muslim Invasion}}</ref> Археолошките наоди, особено од типот на базилика, ја потврдуваат нивната разлика од селската архитектура. Архитектурата на градските храмови била потесно поврзана со меровиншката или [[Византиска архитектура|византиската архитектура]]. Храмовите од различни работилници се разликувале во техниките на градење и украсување. Скулпторската декорација одразува интерес за сложена орнаментација и растенија, што мора да ги одразува, до одреден степен, визиготските традиции. [[File:Cripta_Visigoda_Palencia.JPG|десно|мини| Визиготски остатоци во криптата Сан Антолин во катедралата во Паленсија, Шпанија]] Визиготите постепено биле протерани од јужните региони на Галија од страна на [[Франки|Франките]]. Тие го држеле главниот град [[Тулуза|Тулуз]] до [[508|508 година]], кога франкискиот крал [[Лудвиг I (Баварија)|Лудвиг I]] ги победил и ги потиснал назад преку [[Пиринеи|Пиринеите]]. Освен регионот Септиманија, кој останал дел од [[Визиготско Кралство|Визиготското Кралство]]. Иако речиси ништо од визиготскиот период не е зачувано во Тулуз, гравура од 1727 година ја прикажува црквата Нотр Дам де ла Дорад, веројатно изградена за време на визиготскиот период. Храмот бил срушен во 1761 година и претставувал осумаголна тулена зграда со засводен манастир покриен со мозаичен украс, што ѝ го дало на црквата нејзиното име. Функцијата на црквата е нејасна. Веројатно станува збор за палатална капела, бидејќи слични згради биле изградени на римските царски дворови. Без оглед на нејзината оригинална функција, тип и украс, градбата може да се датира кон крајот на 5 век. Храмот многу потсетувал на Сан Витале во [[Равена]]. <ref name=":14">{{Наведена книга|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|last=Colum Hourihane|year=2012|isbn=978-0-19-539536-5|editor-last=Oxford University Press|volume=6. Stave to Zyvele|location=Oxford|page=316{{--}}318}}</ref> Неколку други градби биле изменети или изградени во [[Аквитанија]], како што се [[Параклис|капелата]] на Свети Кристол од Нисан-лез-Енсерун или капелата на Нотр-Дам-де-ла-Мизерикорд во близина на Безје. <ref name=":8">{{Наведена книга|title=Arte Romana, Arte Cristã Primitiva, Arte Visigótica, Arte Asturiana|last=Blas Taracena|year=1947|editor-last=Plus-Ultra|volume=2|location=Madrid|pages=225{{--}}250|chapter=Ars Hispaniae: Historia Universal del Arte Hispanico}}</ref> [[File:Carranque-basilica.JPG|десно|мини| Урнатините на базиликата Санта Марија де Батрес во Каранке, Шпанија]] Потковица на порталот на црквата Сан Хуан де Бањос, [[661]], Вента де Бањос, [[Шпанија]] На Пиринејскиот Полуостров, објектите од типот на [[базилика]] биле градени со грчки крстен план, затворени со цилиндрични сводови во [[Трговија|занаетите]]. Просторот на црквата бил поделен на заедничка површина за верниците со две спротивни пастофории и [[апсида]] одделена со исклучоци (''cancelli'') или ѕидови. <ref name=":2">{{Наведена книга|title=Dictionary of the Middle Ages|last=Jerrilynn D. Dodds|publisher=Sons of Charles Scribner|year=1988|isbn=9780684182780|volume=12|location=New York|pages=465{{--}}467|chapter=VISIGOTHIC ART}}</ref> Архитектонското решение ги одделува лаиците од светилиштето. Исто така, било вообичаено да се употребуваат тенки и високи аркади во средишниот [[Брод (архитектура)|брод]] и потковицаста форма на апсидите, некои архиволти или сводови. Целосна поделба може да се види во малата црква Сао Џао, во близина на Назаре, Португалија. Имало тесни врати и отвори во ѕидот што им спречувале на лаиците да ја видат церемонијата во апсидата. Во црквите Сан Петар де ла Наве во Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Санта Марија де Лара во Квинтанила де лас Вињас, во близина на Бургос и Сао Фрутуозо де Монтелиос во [[Брага]], Португалија, преовладува решението на посебен простор, во кој преминот е означен со низа коњи. Иако сè уште не е сосема јасно дали ова било елемент на хиспано-римската архитектура или пристигнало на Пиринејскиот Полуостров со ориентални влијанија, потковицата веројатно била усвоена подоцна од Арапите од Визиготите. До ден-денес, многу експерти дебатираат дали потковичниот лак е древен елемент на локалните уметности или визиготска иновација. Оваа теорија е во спротивност со фактот дека другите германски народи не ја користеле. Лакот не само што формирал декоративен премин од конвенционалниот полукружен лак, туку и ја проширил идејата за хиерархиски одделен простор на храмот. Лакот во облик на потковица бил поставен во затворен простор, но и на отворено, како што се западниот портал и аркадата на Сан Хуан де Бањос. Неговиот развој се случил во време кога на соборите на Хиспано-римската црква биле изразени загрижености за тајност и поделба. Постепеното одвојување на храмовиот простор веројатно било несвесен израз на одбранбениот став на Хиспано-римската црква против угнетувањето на аријанските визиготски владетели. Овој систем на поделба на просторот, исто така, имал ефект на подобрување на статусот на свештенството. Одвојувањето и покривањето на таинствените делови го зголемило авторитетот на свештеникот во неговата улога како посредник помеѓу лаиците и Бога. <ref name=":2" /> Голем број цркви од 5 и 6 век, денес претежно урнатини или археолошки локалитети, претставувале извор на хиспано-визиготската архитектура, како што се базиликата Кабеза дел Гриего во Куенка и базиликата Алхезарес во Мурсија. Првата базилика датира според епитафот на епископите Хигин и Сефронија од околу 550 година. Тоа било трикорабна базилика со трансепт, странични простории одвоени од светилиштето и апсида во облик на потковица, слична на северноафриканските базилики. Базиликата Алхезарес во Мурсија имала сличен распоред, освен што страничниот брод бил поврзан со соседната кружна крстилница. Други цркви се базиликата Сан Педро де Алкантара во Мурсија, базиликата Алкаречехос во [[Кордоба]], базиликата Каса Херера во [[Мерида (Шпанија)|Мерида]], базиликата Вила Фортунатус во Фрага и базиликата Зорита де лос Канес во Рекополис. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=González-García|first=Antonio César|last2=Belmonte|first2=Juan Antonio|date=2015-07-01|title=The Orientation of Pre-Romanesque Churches in the Iberian Peninsula|journal=Nexus Network Journal|language=en|volume=17|issue=2|pages=353–377|doi=10.1007/s00004-014-0231-7|issn=1522-4600|doi-access=free}}</ref> [[File:Monestir_de_Sant_Cugat.jpg|мини| Манастирот Сан Кугат дел Ваљес]] === Сант Кугат дел Валес === Малата црква на манастирот Сант Кугат дел Ваљес во [[Барселона]], од 6 век претставува забележителна визиготска градба. Тоа е [[Брод (архитектура)|еднокорабна]] црква со полукружна апсида одвнатре и правоаголна апсида однадвор. Планот на црквата ја следи ранохристијанската типологија и подоцна е повторен во мозарабската уметност и архитектура. Повеќето од зачуваните визиготски цркви датираат од втората половина на 7 век. Визиготската архитектура исто така примила надворешни влијанија. Варијанти на грчкиот или латинскиот крст се употребуваат во црквите Сан Педро де Ла Наве во близина на Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Сао Фрутуозо де Монтелиос во Брага и Сан Педро де Ла Мата во Толедо. <ref name=":2" /> Некои згради, како што е Санта Комба де Банде во Оренсе, одразуваат формални сличности со доцноантичките објекти во [[Равена]]. Според историчарите на уметноста, популарноста на крстовидниот план произлегува од интересот за источноримската (византиска) архитектура, како што е надворешноста на капелата ([[Мавзолеј|мавзолејот]]) на Сао Фрутуосо де Монтелиос во Брага. Зградата одразува источно влијание и сличности со Мавзолејот на Гала Пласидија во Равена. Капелата е во форма на грчки крст и е изградена од фино обработен камен и геометриски шари што може да се однесуваат на денес исчезнатите визиготски градби во Толедо. Архитектурата на голем дел од зградите го покажува влијанието на византиската уметност во периодот на [[Јустинијан]] и [[Ираклиј I|Ираклиј]]. Поради блискиот допир и честите војни меѓу Визиготите и Византијците, се одразува директна инспирација од Византија, како што истакнува Исидор Севилски во своето дело ''„De laude Hispaniae“''. === Сан Хуан де Бањос === Храмот Сан Хуан де Бањос, изграден од визиготскиот крал [[Рекесвинт]] во [[661|661 година]], <ref group="note." name=":3">Самото име на храмот „Бањос“ (Baños) укажува на тоа дека на ова место постоеле римски лековити бањи. Според легендата, една жена требало да го излекува кралот Рекесвинт со вода од ова место, а тој ветил дека таму ќе изгради храм посветен на Свети Јован Крстител.</ref> е трикорабна базилика со трансепт и предворје широко колку главниот [[Брод (архитектура)|брод]]. Според археолошките истражувања, базиликата првично имала две странични простории (''ѓаконикон'' и ''протезис'') со сводови во облик на буре одвоени од светилиштето, слично на ранохристијанските храмови. Богатото скулпторско украсување на храмот, порталот, триумфалната арка, корнизот и сводот во облик на буре на светилиштето потсетува на украс на коптските и сириските храмови. Врвот на порталот што води до храмот се однесува на сириските катедрали Турманин и Калб Луз.<ref name=":3">PIJOAN, José. 175.</ref> === Црквата Сан Педро де ла Наве === Црквата Сан Педро де ла Наве, изградена за време на владеењето на кралот Егика, е добро зачуван пример за црква од типот на базилика од крајот на 7 век во близина на Замора. Планот е во форма на грчки крст впишан во правоаголник формиран од соседните простории. Црквата е изградена од камени блокови, со тули и каменолом кои повремено се користат за сводови и горни делови од ѕидовите. Внатрешноста има тенденција да биде темна, со масивни ѕидови и засводени површини што го ограничуваат директното осветлување на минимум. Носечкиот систем е формиран од квадратни столбови, на кои, на посебни и значајни места како што се преминот или триумфалната капија, се прицврстени столбови со богати релјефни декорации. Декорацијата е илустрирана главно со сцени од [[Стариот завет]]. Декоративните елементи на импостите се слични на оние што се наоѓаат на надворешниот ѕид од апсидата на пустината Санта Марија де Лара во Кинтанила де лас Вињас. === Ермитаж на Санта Марија де Лара === Неколку цркви во северна Шпанија кои потекнуваат од 8 век сè уште можат да се сметаат за визиготски. Најинтересен е испосникот Санта Марија де Лара, која се наоѓа во близина на Бургос. Зачувани се единствено трансептот и квадратното олтарство на црквата. Црквата е изградена од сино-сиви камени блокови. Внатрешноста содржи неколку релјефи што ги претставуваат Христос, Дева Марија, ангели и сонцето. Скулпторското украсување на црквата е илустрирано главно со ранохристијански мотиви, како што е лозата. === Каталонски цркви === Последната група се состои од згради во Каталонија. Овде особено спаѓаат црквите во Тераса (Свети Петар, кој бил само капела), Свети Михаил и Света Марија и катедралата со крстилницата во Егара. Црквата „[[Богородица|Пресвета Марија“]] несомнено била трикорабна базилика со греди на таванот. Црквата [[Архангел Михаил|Свети Михаил]] претставува мала градба во форма на грчки крст впишан во [[Квадрат|четириаголник]] со апсида на исток. Краците на преминот се засводени со ребрест свод, а над средишниот дел има [[купола]]. Капелите на аглите се засводени со полусвод. <ref name=":15">{{Наведена книга|title=Encyklopedie světové architektury od menhiru k dekonstruktivismu - VIZIGÓTSKA ARCHITEKTURA|last=Dudák Vladislav|last2=Pošva Rudolf|last3=Neškudla Bořek|isbn=80-86223-08-6|editor-last=Baset|location=2000|pages=981 e 982}}</ref> Во секуларната архитектура, Визиготите употребувале постојни римски јавни згради, кои ги поправале или граделе нови, имитирајќи го истиот стил. Кралот Леовигилд е познат по изградбата на утврдениот град Рекополе, северно од [[Толедо]], во [[568|568 година]]. Градските утврдувања, палатата, храмот и станбената зона биле изградени според римскиот план за шаховска табла. Подоцна, во [[10 век]], градот бил напуштен. Археолошките ископувања откриле темели на [[палата]] и соседен храм. Визиготското кралство било соборено од Арапите, кои го освоиле целиот Пиринејски Полуостров набргу по нивната инвазија во 711 година. Арапската инвазија не ја уништила целосно визиготската архитектура. Христијанското (мозарабско) население го зачувало визиготското наследство во мозарабската архитектура под арапска власт. Сепак, на северозапад од Пиринејскиот Полуостров, во малото [[Кралство Астурија]], под власта на Пелагиј било основано местно училиште. <ref name=":JP3">{{Наведена книга|title=History of Art|last=Pijoan, José|publisher=[[Odeon (publisher)|Odeon]]|year=1978|edition=World Art|location=Prague|pages=177|ref=hereinafter referred to as PIJOAN, Joseph. History of Art}}</ref> Наследството на визиготската архитектура продолжува во [[Астурска архитектура|астурската архитектура]], која продолжила да се развива таму помеѓу 8 и 10 век. Единствените преостанати примери на визиготска архитектура од 6 век се црквата Сан Кугат дел Валес во [[Барселона]], пустината и црквата Санта Марија де Лара во Бургос, капелата Свети Фрутуозо во [[Брага]], црквата Сао Џао во Назаре и неколкуте остатоци од црквата во Кабеза де Гриего во Куенка . Сепак, нивниот стил се развил во текот на следните векови, иако главните преостанати примери за него се претежно рурални и честопати запуштени. Некои од карактеристиките на нивната архитектура се: * Генерално [[Базилика|базиликански]] по распоред, понекогаш грчки крстообразен план или, поретко, комбинација од двете. Просторите се многу компартментализирани. * Потковичести [[Лак (архитектура)|лакови]] без клучни камења . * Правоаголна, надворешна [[апсида]]. * Употреба на [[Столб|столбови]] со коринтски [[Капител|капители]] со уникатен дизајн. * Цевчести сводови со куполи на крстовите. * Честа употреба на мермер како материјал. <ref>{{Наведено списание|last=Domingo Magaña|first=J. A.|date=2015|title=The use of marble in Hispanic Visigothic architectural decoration|url=https://www.torrossa.com/en/resources/an/3070637|journal=The Use of Marble in Hispanic Visigothic Architectural Decoration|language=en|pages=527–535}}</ref> * Ѕидови од камени блокови, повремено наизменично со римска тула. * Украсување најчесто со животински или растителни мотиви. Примерите вклучуваат: * Црквата Сан Хуан Баутиста, [[Паленсија (покраина)|провинција Паленсија]], Шпанија. <ref name=":0" /> * [[Крипта на Сан Антолин]] во катедралата Паленсија, [[Паленсија (покраина)|провинција Паленсија]], Шпанија. * [[Црква Санта Комба]] во Банде, [[Оуренсе (покраина)|покраина Оренсе]], Шпанија. <ref>{{Наведено списание|last=Sánchez-Pardo|first=José C.|last2=Blanco-Rotea|first2=Rebeca|last3=Sanjurjo-Sánchez|first3=Jorge|date=August 2017|title=The church of Santa Comba de Bande and early medieval Iberian architecture: new chronological results|journal=Antiquity|language=en|volume=91|issue=358|pages=1011–1026|doi=10.15184/aqy.2017.83|issn=0003-598X|doi-access=free}}</ref> * [[Капела Сан Ксес (или Сан Жинес) де Франчелос]] во Рибадавија, [[Оуренсе (покраина)|провинција Орензе]], Шпанија. * Црквата Сан Педро де ла Мата (во урнатини) во Сонсека, [[Толедо (покраина)|покраина Толедо]], Шпанија. * Црквата Санта Марија де Мелке во Сан Мартин де Монталбан, [[Толедо (покраина)|провинција Толедо]], Шпанија. * Манастирот Сусо во Сан Милан де ла Когола, [[Ла Риоха]], Шпанија. * [[Базилика Санта Марија де Батрес]] во Каранке, [[Толедо (покраина)|провинција Толедо]], Шпанија. * Ермитаж на Санта Марија во [[Квинтанила де лас Вињас]], [[Бургос (покраина)|провинција Бургос]], Шпанија. <ref name=":0" /> * [[Црква Санта Лусија дел Трампал]] во близина на провинцијата Алкуескар [[Касерес (покраина)|Касерес]], Шпанија. * Крипта на манастирот Сан Салвадор де Лејр, [[Навара]], Шпанија. * [[Црква Сан Мигел де лос Фреснос]] (во урнатини) во [[Фрехенал де ла Сиера]], [[Бадахос (покраина)|провинција Бадахоз]], Шпанија. * Внатрешност на црквата Сан Педро де ла Наве, покраина Замора, Шпанија. <ref name=":0" /> * Капелата Свети Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]] . * Црквата Сао Џао во Назаре, [[Португалија]] . * Црквата Сан Педро де ла Наве во Сан Педро де ла Наве-Алмендра . * [http://www.britannica.com/eb/article-9075523/Visigothic-art "Visigothic art"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. * Diego Marin, La Civilizacion Espanola, pp.&nbsp;34 –47, 1969, Holt, Rinehart and Winston, New York. *Bradley Smith, Spain: A History In Art, pp.&nbsp;52–56, Doubleday & Company, Garden City, NY, no publication date given, about 1971. ==Белешки== <references group="note."/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Visigothic art}} * ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Age of spirituality : late antique and early Christian art, third to seventh century]'' from The Metropolitan Museum of Art * [https://web.archive.org/web/20071116022655/http://www.circuloromanico.com/ El portal del Arte Románico; Visigothic, Mozarabic and Romanesque art in Spain.] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Историја на архитектурата]] [[Категорија:Визиготска уметност| ]] cvr1bfs4ni6apisoivnvqwmxmptwm73 Разговор:Визиготска уметност и архитектура 1 1403683 5630750 2026-09-21T18:37:40Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630750 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Категорија:Визиготска уметност 14 1403684 5630753 2026-09-21T18:41:19Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Visigothic art}} {{cat main|Visigothic art and architecture}} [[Категорија:Португалска уметност]] [[Категорија:Шпанска уметност]] [[Category:Early Germanic art]] [[Category:Визиготско Кралство|Art]] [[Категорија:Визиготи|Уметност]] 5630753 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Visigothic art}} {{cat main|Visigothic art and architecture}} [[Категорија:Португалска уметност]] [[Категорија:Шпанска уметност]] [[Category:Early Germanic art]] [[Category:Визиготско Кралство|Art]] [[Категорија:Визиготи|Уметност]] 61s60t75hefecjw4rn1vrlrbjqw0wi6 Податотека:Your Friends & Neighbors (Apple TV poster).jpg 6 1403685 5630762 2026-09-21T19:02:07Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = плакат на серија |Извор = https://www.imdb.com/title/tt30459041/mediaviewer/rm662472962 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Твоите пријатели и соседи |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5630762 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = плакат на серија |Извор = https://www.imdb.com/title/tt30459041/mediaviewer/rm662472962 |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Твоите пријатели и соседи |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од ТВ}} 5tid4ex6jep46tpg58sx33xmb0squv6 Дарителски портрет 0 1403686 5630766 2026-09-21T19:06:30Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1344729890|Donor portrait]]“ 5630766 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' - портрет на поголема слика или друго дело на кој се прикажува лицето кое ја нарачало и платило за сликата, или член на неговото, или (многу поретко) нејзиното семејство. ''Дарителскиот портрет'' обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''вотивниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[ex-voto]], вклучувајќи ја на пример [[Мадона]], особено доколку дарителот е многу истакнат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панелможе да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]] .]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт. Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]] .]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] 1ynpt1uyg74wmr0gd9987xzd5gdfuai 5630784 5630766 2026-09-21T19:15:28Z Тиверополник 1815 5630784 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' - портрет на поголема слика или друго дело на кој се прикажува лицето кое ја нарачало и платило за сликата, или член на неговото, или (многу поретко) нејзиното семејство. ''Дарителскиот портрет'' обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''вотивниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[ex-voto]], вклучувајќи ја на пример [[Мадона]], особено доколку дарителот е многу истакнат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панелможе да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]] .]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт. Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]] .]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[File:9656 - Milano - Sant'Ambrogio - Madonna, S. Amrbogio, Bonamico taverna - sec. XIII - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|250px|Фрески од XIII век од Милано: Богородица со Младенецот, Свети Амвросиј и донаторот Бонамико Таверна)]] Дарителските портрети имаат непрекината историја уште од [[Доцна антика|доцната антика]], а портретот во ракописот од VI век, [[Vienna Dioscurides]], можеби добро ја одразувал долгогодишната класична традиција, исто како што се сметало дека тоа го правеле и портретите на авторите пронајдени во истиот ракопис. Сликата во [[Римски катакомби|Катакомбите на Комодила]] од 528 година прикажувала [[Богородица со Младенецот]] на престол, опкружена со двајца светци, со Туртура, жена-донатор, пред светецот од левата страна, кој ја држел раката на нејзиното рамо; многу слични композиции биле создадени и илјада години подоцна.<ref>Handbook, 67</ref> Друга традиција, која имала претхристијански претходници, била традицијата на кралски или царски слики на кои владетелот бил прикажуван со религиозна фигура, обично Христос или Богородица во христијанските примери, при што божествените и кралските фигури на некој начин биле прикажани како да комуницираат меѓусебно. Иако ниту една таква слика не била зачувана, постоеле литературни докази за портрети на донатори во мали капели од периодот на [[Рано христијанство|раните христијани]],<ref>[https://books.google.com/books?id=H-Fngn-m6-0C&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA97 ''Early Christian Chapels in the West: Decoration, Function and Patronage''], pp. 97–99; Gillian Vallance Mackie, Gillian Mackie; University of Toronto Press, 2003, {{ISBN|0-8020-3504-3}}</ref> кои веројатно ги продолжувале традициите на паганските храмови. Мозаичните панели од VI век во [[Базилика Сан Витале|базиликата Сан Витале]] во [[Равена]], на кои биле прикажани царот [[Јустинијан I]] и [[Теодора (царица)|царицата Теодора]] со придворници, не биле од типот на кој владетелот бил прикажан како ја прима божествената потврда, туку секој од царската двојка бил прикажан како самоуверено стои со група придружници, гледајќи кон гледачот. Нивната големина и композиција биле единствени меѓу големите зачувани дела. Исто така во Равена постоел мал мозаик на Јустинијан, кој можеби првично бил наменет за [[Теодорих Велики]], во базиликата Сант'Аполинаре Нуово. Во [[Ран среден век|раниот среден век]], група мозаични портрети во [[Рим]] на папи кои го нарачале изградбата или повторната изградба на црквите во кои се наоѓале, прикажувале стоечки фигури кои држеле модели на објектите, обично меѓу група светци. Постепено овие традиции се прошириле и кон пониските општествени слоеви, особено во [[илуминирани ракописи|илуминираните ракописи]], каде што често станувало збор за портрети на сопствениците, бидејќи ракописите биле задржувани за употреба од лицето што ги нарачало. На пример, една капела во [[Малс]] во [[Јужен Тирол]] имала две донаторски фигури во [[фреска|фрески]] од периодот пред 881 година, од кои едната била световна, а другата била [[tonsure|тонзуриран]] свештеник кој држел модел на објект.<ref>Dodwell, 46</ref> Во следните векови епископите, игумените и другите свештеници биле донаторите кои најчесто биле прикажувани, покрај членовите на кралските семејства, и тие останале истакнато претставени и во подоцнежните периоди.<ref>Roberts, 5–19 reviews the tradition</ref> Портретите на дарители од редовите на благородниците и богатите трговци станувале вообичаени во нарачките до XV век, истовремено кога оваа класа започнала да нарачува и портрети на панели — иако можеби повеќе донаторски портрети имало во поголемите дела од цркви што биле зачувани од периодот пред 1450 година отколку портрети на панели. Многу вообичаен холандски формат од средината на векот бил мал [[диптих]] со Богородица и Младенецот, обично на левото крило, и „донатор“ на десното — при што донаторот во овој случај бил сопственик, бидејќи овие дела обично биле наменети да се чуваат во домот на прикажаното лице. Во овие дела портретот можел да биде прикажан во молитвена поза,<ref>{{Cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |title=example from NGA WAshington |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918162135/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |archive-date=2008-09-18 |url-status=dead }}</ref> или можел да биде поставен повеќе како прикажаното лице во чисто световен портрет.<ref>[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none Example from NGA Washington] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081018055246/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none |date=October 18, 2008 }}</ref> [[Вилтонски диптих|Вилтонскиот диптих]] на [[Ричард II]] бил претходник на овие дела. Кај некои од овие диптиси, портретот на првобитниот сопственик бил пресликан со портрет на подоцнежен сопственик.<ref>[https://books.google.com/books?id=xT9w9uHtyWwC&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA302 John Oliver Hand, Catherine Metzger, Ron Spronk; ''Prayers and Portraits: Unfolding the Netherlandish Diptych''], cat no 40, (National Gallery of Art (U.S.), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Belgium)), Yale University Press, 2006, {{ISBN|0-300-12155-5}} - a diptych in the Fogg Museum Harvard</ref> Посебна конвенција во илуминираните ракописи бил „презентацискиот портрет“, каде што ракописот започнувал со фигура, често клекната, која му го предавала ракописот на неговиот сопственик, или понекогаш на лицето што ја нарачало книгата. Лицето што го предавало ракописот можело да биде дворјанин кој му подарувал нешто на својот владетел, но често бил авторот или писарот, а во такви случаи примателот всушност го платил ракописот.<ref>[http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/burgundian_frontispieces.html Burgundian frontispieces]</ref> ==Иконографија на насликани донаторски фигури== [[File:Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|250px|thumb|''Распетие'' од [[Албрехт Алтдорфер]], околу 1514 година, со мал донаторски пар меѓу стапалата на главните фигури. Алтдорфер бил еден од последните големи уметници кои ја задржале оваа конвенција.]] [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] l7cwed2qhdqhmav0138isr7ddxe8uee 5630795 5630784 2026-09-21T19:29:33Z Тиверополник 1815 5630795 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' - портрет на поголема слика или друго дело на кој се прикажува лицето кое ја нарачало и платило за сликата, или член на неговото, или (многу поретко) нејзиното семејство. ''Дарителскиот портрет'' обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''вотивниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[ex-voto]], вклучувајќи ја на пример [[Мадона]], особено доколку дарителот е многу истакнат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панелможе да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]] .]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт. Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]] .]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[File:9656 - Milano - Sant'Ambrogio - Madonna, S. Amrbogio, Bonamico taverna - sec. XIII - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|250px|Фрески од XIII век од Милано: Богородица со Младенецот, Свети Амвросиј и донаторот Бонамико Таверна)]] Дарителските портрети имаат непрекината историја уште од [[Доцна антика|доцната антика]], а портретот во ракописот од VI век, [[Vienna Dioscurides]], можеби добро ја одразувал долгогодишната класична традиција, исто како што се сметало дека тоа го правеле и портретите на авторите пронајдени во истиот ракопис. Сликата во [[Римски катакомби|Катакомбите на Комодила]] од 528 година прикажувала [[Богородица со Младенецот]] на престол, опкружена со двајца светци, со Туртура, жена-донатор, пред светецот од левата страна, кој ја држел раката на нејзиното рамо; многу слични композиции биле создадени и илјада години подоцна.<ref>Handbook, 67</ref> Друга традиција, која имала претхристијански претходници, била традицијата на кралски или царски слики на кои владетелот бил прикажуван со религиозна фигура, обично Христос или Богородица во христијанските примери, при што божествените и кралските фигури на некој начин биле прикажани како да комуницираат меѓусебно. Иако ниту една таква слика не била зачувана, постоеле литературни докази за портрети на донатори во мали капели од периодот на [[Рано христијанство|раните христијани]],<ref>[https://books.google.com/books?id=H-Fngn-m6-0C&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA97 ''Early Christian Chapels in the West: Decoration, Function and Patronage''], pp. 97–99; Gillian Vallance Mackie, Gillian Mackie; University of Toronto Press, 2003, {{ISBN|0-8020-3504-3}}</ref> кои веројатно ги продолжувале традициите на паганските храмови. Мозаичните панели од VI век во [[Базилика Сан Витале|базиликата Сан Витале]] во [[Равена]], на кои биле прикажани царот [[Јустинијан I]] и [[Теодора (царица)|царицата Теодора]] со придворници, не биле од типот на кој владетелот бил прикажан како ја прима божествената потврда, туку секој од царската двојка бил прикажан како самоуверено стои со група придружници, гледајќи кон гледачот. Нивната големина и композиција биле единствени меѓу големите зачувани дела. Исто така во Равена постоел мал мозаик на Јустинијан, кој можеби првично бил наменет за [[Теодорих Велики]], во базиликата Сант'Аполинаре Нуово. Во [[Ран среден век|раниот среден век]], група мозаични портрети во [[Рим]] на папи кои го нарачале изградбата или повторната изградба на црквите во кои се наоѓале, прикажувале стоечки фигури кои држеле модели на објектите, обично меѓу група светци. Постепено овие традиции се прошириле и кон пониските општествени слоеви, особено во [[илуминирани ракописи|илуминираните ракописи]], каде што често станувало збор за портрети на сопствениците, бидејќи ракописите биле задржувани за употреба од лицето што ги нарачало. На пример, една капела во [[Малс]] во [[Јужен Тирол]] имала две донаторски фигури во [[фреска|фрески]] од периодот пред 881 година, од кои едната била световна, а другата била [[tonsure|тонзуриран]] свештеник кој држел модел на објект.<ref>Dodwell, 46</ref> Во следните векови епископите, игумените и другите свештеници биле донаторите кои најчесто биле прикажувани, покрај членовите на кралските семејства, и тие останале истакнато претставени и во подоцнежните периоди.<ref>Roberts, 5–19 reviews the tradition</ref> Портретите на дарители од редовите на благородниците и богатите трговци станувале вообичаени во нарачките до XV век, истовремено кога оваа класа започнала да нарачува и портрети на панели — иако можеби повеќе донаторски портрети имало во поголемите дела од цркви што биле зачувани од периодот пред 1450 година отколку портрети на панели. Многу вообичаен холандски формат од средината на векот бил мал [[диптих]] со Богородица и Младенецот, обично на левото крило, и „донатор“ на десното — при што донаторот во овој случај бил сопственик, бидејќи овие дела обично биле наменети да се чуваат во домот на прикажаното лице. Во овие дела портретот можел да биде прикажан во молитвена поза,<ref>{{Cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |title=example from NGA WAshington |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918162135/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |archive-date=2008-09-18 |url-status=dead }}</ref> или можел да биде поставен повеќе како прикажаното лице во чисто световен портрет.<ref>[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none Example from NGA Washington] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081018055246/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none |date=October 18, 2008 }}</ref> [[Вилтонски диптих|Вилтонскиот диптих]] на [[Ричард II]] бил претходник на овие дела. Кај некои од овие диптиси, портретот на првобитниот сопственик бил пресликан со портрет на подоцнежен сопственик.<ref>[https://books.google.com/books?id=xT9w9uHtyWwC&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA302 John Oliver Hand, Catherine Metzger, Ron Spronk; ''Prayers and Portraits: Unfolding the Netherlandish Diptych''], cat no 40, (National Gallery of Art (U.S.), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Belgium)), Yale University Press, 2006, {{ISBN|0-300-12155-5}} - a diptych in the Fogg Museum Harvard</ref> Посебна конвенција во илуминираните ракописи бил „презентацискиот портрет“, каде што ракописот започнувал со фигура, често клекната, која му го предавала ракописот на неговиот сопственик, или понекогаш на лицето што ја нарачало книгата. Лицето што го предавало ракописот можело да биде дворјанин кој му подарувал нешто на својот владетел, но често бил авторот или писарот, а во такви случаи примателот всушност го платил ракописот.<ref>[http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/burgundian_frontispieces.html Burgundian frontispieces]</ref> ==Иконографија на насликани донаторски фигури== [[File:Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|250px|thumb|''Распетие'' од [[Албрехт Алтдорфер]], околу 1514 година, со мал донаторски пар меѓу стапалата на главните фигури. Алтдорфер бил еден од последните големи уметници кои ја задржале оваа конвенција.]] Во текот на средниот век, донаторските фигури често биле прикажувани во многу помал размер од светите фигури; Дирк Кокс ја датирал оваа промена во XIV век, иако и порано можеле да се најдат примери во ракописите.<ref>King, 129. See further reading for Kocks.</ref> Подоцнежна конвенција била фигурите да бидат прикажувани со околу три четвртини од големината на главните фигури. Од XV век, [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]] како [[Јан ван Ајк]] ги интегрирале, со различен степен на суптилност, донаторските портрети во просторот на главната сцена на олтарните слики, во ист размер како и главните фигури. Споредлив стил можел да се најде во фирентинското сликарство од истиот период, како во [[Мазачо]]овото дело ''[[Света Троица (Мазачо)|Света Троица]]'' (1425–28) во [[Санта Марија Новела]], каде што, сепак, донаторите биле прикажани како клечат на полицата надвор и под главниот архитектонски простор.<ref>King, 131</ref> Сепак, оваа иновација не се појавила во венецијанското сликарство сè до почетокот на следниот век.<ref>Penny, 110, discussing [http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 this]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116161108/http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 |date=2017-01-16 }} and another example by [[Marco Marziale]]</ref> Обично главните фигури го игнорирале присуството на натрапниците во наративните сцени, иако светците што стоеле настрана можеле поддржувачки да ја стават раката на рамото. Но, кај побожните теми како [[Богородица со Младенецот]], кои почесто биле наменети за домот на донаторот, главните фигури можеле да гледаат во донаторот или да го благословуваат, како кај прикажаното дело на Мемлинг. Пред XV век, физичката сличност можеби не била често барана или постигнувана; прикажаните лица во секој случај често не му биле достапни на уметникот, па дури можело и да не биле живи.<ref>Memling seems to have replaced a generalized portrait of the wife of [[Sir John Donne]] with a more personal one, perhaps after Lady Donne travelled to Bruges, or a drawing was made in Calais for him. See the entry for the painting in ''National Gallery Catalogues: The Fifteenth Century Netherlandish Paintings'' by Lorne Campbell, 1998, {{ISBN|1-85709-171-X}}, {{OL|392219M}}, {{OCLC|40732051}}, {{LCCN|98066510}}, (also titled ''The Fifteenth Century Netherlandish Schools'') </ref> До средината на XV век тоа веќе не било така, и донаторите за кои биле зачувани други сличности често можеле да се видат внимателно прикажани, иако, како кај Мемлинг погоре, ќерките особено често се појавувале како стандардизирани убавици во стилот на времето.<ref>The elder sons also seem very like younger versions of their father's portrait</ref> [[File:The Presentation in the Temple A22018.jpg|thumb|left|[[Presentation of Christ|Претставување на Христос]], околу 1470 година. Стоејќи покрај Светото семејство, двете модерно облечени девојки, а веројатно и младиот човек од десната страна, биле дарителски портрети.<ref>J.O. Hand & M. Wolff, ''Early Netherlandish Painting'', pp. 155–161, National Gallery of Art, Washington(catalogue)/Cambridge UP, 1986, {{ISBN|0-521-34016-0}}. The girls' mother may be in a ''Nativity'' in Birmingham, if it is indeed from the same altarpiece. Washington attribute the work to the "[[Master of the Prado Adoration of the Magi|Master of the Prado ''Adoration of the Magi'']]", but note that many attribute the girls alone to [[Rogier van der Weyden]], the other's master.</ref>]] Во наративните сцени тие започнале да се вклопуваат во фигурите од прикажаната сцена, можеби како иновација на [[Рохир ван дер Вејден]], при што често можеле да се разликуваат по нивната скапа современа облека. Во Фиренца, каде што веќе постоела традиција на вклучување портрети на истакнати граѓани во сцените со толпа (спомената од [[Леон Батиста Алберти]]), ''[[Magi Chapel|Процесијата на мудреците]]'' од [[Беноцо Гоцоли]] (1459–61), која се наоѓала во приватната капела на [[Палацо Медичи Рикарди]], била доминирана од гламурозната поворка што содржела повеќе портрети на Медичи и нивните сојузници отколку што денес можело да се идентификуваат. До 1490 година, кога бил завршен големиот циклус на фрески во капелата Торнабуони од [[Доменико Гирландајо]], членовите на семејството и политичките сојузници на Торнабуони во значителен број ги населувале неколку сцени, покрај конвенционалните клечечки портрети на [[Џовани Торнабуони]] и неговата сопруга.<ref>Paola Tinagli, ''Women in Italian Renaissance Art: Gender, Representation, Identity'', Manchester University Press, pp. 64–72 1997, {{ISBN|0-7190-4054-X}}, discusses the donor portraits in the cycle in detail (especially the female ones)</ref> Во често цитираниот пасус, [[Џон Поуп Хенеси]] ги карикирал италијанските донатори од XVI век:<ref>John Pope-Hennessy (see Further reading), 22–23, quoted in Roberts, 27, note 83. Sentence on Suzannah from [https://books.google.com/books?id=VJIu-8dCpPkC&dq=%22donor+portrait%22+Italian+Renaissance&pg=PA29 M1 Berger & Berger, here]</ref> {{Quote|text=модата на колективниот портрет растеше и растеше... статусот и портретот станаа нераскинливо испреплетени, и немаше речиси ништо што патроните не би направиле за да се навлезат во сликите; ќе ги каменуваа жените земени во прељуба, ќе чистат по мачеништвото, ќе служат на трпезата во Емаус или во куќата на фарисејот. Старешините во приказната за [[Сузана (Книга на Даниел)|Сузана]] беа некои од ретките личности кои угледните Венецијанци не сакаа да ги имитираат. ... единствената непредвидена ситуација што тие не ја предвидуваа беше она што всушност се случи, дека нивните лица ќе преживеат, но нивните имиња ќе залутаат.}} Во Италија донаторите, или сопствениците, ретко биле прикажувани како главни религиозни фигури, но на дворовите во Северна Европа постоеле неколку примери за тоа во доцниот XV и почетокот на XVI век, главно во мали панели кои не биле наменети за јавно гледање.<ref name="met" /><ref>Campbell, 3–4, & 137</ref> Најпознат од овие примери било прикажувањето на [[Ањес Сорел]] (починала во 1450 година), љубовницата на [[Шарл VII Победникот]], како ''Богородица доилка'' (или едноставно пост-''доилка'') во панел од [[Жан Фуке]].<ref>Campbell, 3–4</ref> [[File:Santa Maria della Vittoria - 4.jpg|thumb|250px|[[Џан Лоренцо Бернини]]евата „[[Екстаза на Света Тереза]]“, [[Црква Санта Марија Дела Виторија]].]] Дарителските портрети во делата за цркви и претерано истакнатата [[хералдика]] биле неодобрувани од страна на црковните толкувачи на нејасните декрети за уметноста на [[Трентскиот собор|Трентскиот собор]], како што бил Свети [[Карло Боромео]],<ref>Penny, 108</ref> но преживеале длабоко во барокниот период и развиле световен еквивалент во историското сликарство, иако таму често главните фигури ги добивале цртите на нарачателот. Многу доцен пример на стариот холандски формат на триптих со донатори на крилните панели бил [[Рубенс|Рубенсовиот]] [[Неверниот Тома (Рубенс)|''Неверниот Тома'']] од 1613–15 година, некогаш во црква над надгробната плоча на донаторите, а денес во Кралскиот музеј за ликовни уметности во Антверпен. Централниот панел го прикажувал Неверувањето на Тома, а делото во целина било двосмислено во однос на тоа дали донаторите биле прикажани како да го заземаат истиот простор како светата сцена, со различни показатели во двете насоки.<ref>Jacobs, 311–312</ref> Понатамошен световен развој бил ''portrait historié'', каде што групи портретирани лица позирале како историски или митолошки фигури. Една од најпознатите и впечатливи групи барокни донаторски портрети биле оние на машките членови на семејството [[Корнаро]], кои седеле во ложи како во театар од двете страни на извајаниот олтар на [[Џан Лоренцо Бернини]]евата ''[[Екстаза на Света Тереза]]'' (1652). Тие биле изведени според [[фреска|фрески]] од [[Пелегрино Тибалди]] создадени еден век порано, кои ја користеле истата замисла.<ref>Shearman, 182. The frescoes are in the Poggi Chapel, in [[San Giacomo Maggiore, Bologna]].</ref> Иако дарителските портрети релативно малку биле проучувани како посебен жанр, во последниве години постоел поголем интерес за нив, како и дебата за нивната поврзаност, во Италија, со подемот на индивидуализмот во [[рана ренесанса|раната ренесанса]], како и за промените во нивната иконографија по [[црна смрт|црната смрт]] од средината на XIV век.<ref>Roberts, 20–24</ref> [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] 2no8za2d7kacr8ff7rpj5wu49xtk2uj 5630824 5630795 2026-09-21T20:05:55Z Тиверополник 1815 5630824 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' - портрет на поголема слика или друго дело на кој се прикажува лицето кое ја нарачало и платило за сликата, или член на неговото, или (многу поретко) нејзиното семејство. ''Дарителскиот портрет'' обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''вотивниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[ex-voto]], вклучувајќи ја на пример [[Мадона]], особено доколку дарителот е многу истакнат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панелможе да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]] .]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт. Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]] .]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[File:9656 - Milano - Sant'Ambrogio - Madonna, S. Amrbogio, Bonamico taverna - sec. XIII - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|250px|Фрески од XIII век од Милано: Богородица со Младенецот, Свети Амвросиј и донаторот Бонамико Таверна)]] Дарителските портрети имаат непрекината историја уште од [[Доцна антика|доцната антика]], а портретот во ракописот од VI век, [[Vienna Dioscurides]], можеби добро ја одразувал долгогодишната класична традиција, исто како што се сметало дека тоа го правеле и портретите на авторите пронајдени во истиот ракопис. Сликата во [[Римски катакомби|Катакомбите на Комодила]] од 528 година прикажувала [[Богородица со Младенецот]] на престол, опкружена со двајца светци, со Туртура, жена-донатор, пред светецот од левата страна, кој ја држел раката на нејзиното рамо; многу слични композиции биле создадени и илјада години подоцна.<ref>Handbook, 67</ref> Друга традиција, која имала претхристијански претходници, била традицијата на кралски или царски слики на кои владетелот бил прикажуван со религиозна фигура, обично Христос или Богородица во христијанските примери, при што божествените и кралските фигури на некој начин биле прикажани како да комуницираат меѓусебно. Иако ниту една таква слика не била зачувана, постоеле литературни докази за портрети на донатори во мали капели од периодот на [[Рано христијанство|раните христијани]],<ref>[https://books.google.com/books?id=H-Fngn-m6-0C&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA97 ''Early Christian Chapels in the West: Decoration, Function and Patronage''], pp. 97–99; Gillian Vallance Mackie, Gillian Mackie; University of Toronto Press, 2003, {{ISBN|0-8020-3504-3}}</ref> кои веројатно ги продолжувале традициите на паганските храмови. Мозаичните панели од VI век во [[Базилика Сан Витале|базиликата Сан Витале]] во [[Равена]], на кои биле прикажани царот [[Јустинијан I]] и [[Теодора (царица)|царицата Теодора]] со придворници, не биле од типот на кој владетелот бил прикажан како ја прима божествената потврда, туку секој од царската двојка бил прикажан како самоуверено стои со група придружници, гледајќи кон гледачот. Нивната големина и композиција биле единствени меѓу големите зачувани дела. Исто така во Равена постоел мал мозаик на Јустинијан, кој можеби првично бил наменет за [[Теодорих Велики]], во базиликата Сант'Аполинаре Нуово. Во [[Ран среден век|раниот среден век]], група мозаични портрети во [[Рим]] на папи кои го нарачале изградбата или повторната изградба на црквите во кои се наоѓале, прикажувале стоечки фигури кои држеле модели на објектите, обично меѓу група светци. Постепено овие традиции се прошириле и кон пониските општествени слоеви, особено во [[илуминирани ракописи|илуминираните ракописи]], каде што често станувало збор за портрети на сопствениците, бидејќи ракописите биле задржувани за употреба од лицето што ги нарачало. На пример, една капела во [[Малс]] во [[Јужен Тирол]] имала две донаторски фигури во [[фреска|фрески]] од периодот пред 881 година, од кои едната била световна, а другата била [[tonsure|тонзуриран]] свештеник кој држел модел на објект.<ref>Dodwell, 46</ref> Во следните векови епископите, игумените и другите свештеници биле донаторите кои најчесто биле прикажувани, покрај членовите на кралските семејства, и тие останале истакнато претставени и во подоцнежните периоди.<ref>Roberts, 5–19 reviews the tradition</ref> Портретите на дарители од редовите на благородниците и богатите трговци станувале вообичаени во нарачките до XV век, истовремено кога оваа класа започнала да нарачува и портрети на панели — иако можеби повеќе донаторски портрети имало во поголемите дела од цркви што биле зачувани од периодот пред 1450 година отколку портрети на панели. Многу вообичаен холандски формат од средината на векот бил мал [[диптих]] со Богородица и Младенецот, обично на левото крило, и „донатор“ на десното — при што донаторот во овој случај бил сопственик, бидејќи овие дела обично биле наменети да се чуваат во домот на прикажаното лице. Во овие дела портретот можел да биде прикажан во молитвена поза,<ref>{{Cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |title=example from NGA WAshington |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918162135/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |archive-date=2008-09-18 |url-status=dead }}</ref> или можел да биде поставен повеќе како прикажаното лице во чисто световен портрет.<ref>[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none Example from NGA Washington] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081018055246/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none |date=October 18, 2008 }}</ref> [[Вилтонски диптих|Вилтонскиот диптих]] на [[Ричард II]] бил претходник на овие дела. Кај некои од овие диптиси, портретот на првобитниот сопственик бил пресликан со портрет на подоцнежен сопственик.<ref>[https://books.google.com/books?id=xT9w9uHtyWwC&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA302 John Oliver Hand, Catherine Metzger, Ron Spronk; ''Prayers and Portraits: Unfolding the Netherlandish Diptych''], cat no 40, (National Gallery of Art (U.S.), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Belgium)), Yale University Press, 2006, {{ISBN|0-300-12155-5}} - a diptych in the Fogg Museum Harvard</ref> Посебна конвенција во илуминираните ракописи бил „презентацискиот портрет“, каде што ракописот започнувал со фигура, често клекната, која му го предавала ракописот на неговиот сопственик, или понекогаш на лицето што ја нарачало книгата. Лицето што го предавало ракописот можело да биде дворјанин кој му подарувал нешто на својот владетел, но често бил авторот или писарот, а во такви случаи примателот всушност го платил ракописот.<ref>[http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/burgundian_frontispieces.html Burgundian frontispieces]</ref> ==Иконографија на насликани донаторски фигури== [[File:Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|250px|thumb|''Распетие'' од [[Албрехт Алтдорфер]], околу 1514 година, со мал донаторски пар меѓу стапалата на главните фигури. Алтдорфер бил еден од последните големи уметници кои ја задржале оваа конвенција.]] Во текот на средниот век, донаторските фигури често биле прикажувани во многу помал размер од светите фигури; Дирк Кокс ја датирал оваа промена во XIV век, иако и порано можеле да се најдат примери во ракописите.<ref>King, 129. See further reading for Kocks.</ref> Подоцнежна конвенција била фигурите да бидат прикажувани со околу три четвртини од големината на главните фигури. Од XV век, [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]] како [[Јан ван Ајк]] ги интегрирале, со различен степен на суптилност, донаторските портрети во просторот на главната сцена на олтарните слики, во ист размер како и главните фигури. Споредлив стил можел да се најде во фирентинското сликарство од истиот период, како во [[Мазачо]]овото дело ''[[Света Троица (Мазачо)|Света Троица]]'' (1425–28) во [[Санта Марија Новела]], каде што, сепак, донаторите биле прикажани како клечат на полицата надвор и под главниот архитектонски простор.<ref>King, 131</ref> Сепак, оваа иновација не се појавила во венецијанското сликарство сè до почетокот на следниот век.<ref>Penny, 110, discussing [http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 this]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116161108/http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 |date=2017-01-16 }} and another example by [[Marco Marziale]]</ref> Обично главните фигури го игнорирале присуството на натрапниците во наративните сцени, иако светците што стоеле настрана можеле поддржувачки да ја стават раката на рамото. Но, кај побожните теми како [[Богородица со Младенецот]], кои почесто биле наменети за домот на донаторот, главните фигури можеле да гледаат во донаторот или да го благословуваат, како кај прикажаното дело на Мемлинг. Пред XV век, физичката сличност можеби не била често барана или постигнувана; прикажаните лица во секој случај често не му биле достапни на уметникот, па дури можело и да не биле живи.<ref>Memling seems to have replaced a generalized portrait of the wife of [[Sir John Donne]] with a more personal one, perhaps after Lady Donne travelled to Bruges, or a drawing was made in Calais for him. See the entry for the painting in ''National Gallery Catalogues: The Fifteenth Century Netherlandish Paintings'' by Lorne Campbell, 1998, {{ISBN|1-85709-171-X}}, {{OL|392219M}}, {{OCLC|40732051}}, {{LCCN|98066510}}, (also titled ''The Fifteenth Century Netherlandish Schools'') </ref> До средината на XV век тоа веќе не било така, и донаторите за кои биле зачувани други сличности често можеле да се видат внимателно прикажани, иако, како кај Мемлинг погоре, ќерките особено често се појавувале како стандардизирани убавици во стилот на времето.<ref>The elder sons also seem very like younger versions of their father's portrait</ref> [[File:The Presentation in the Temple A22018.jpg|thumb|left|[[Presentation of Christ|Претставување на Христос]], околу 1470 година. Стоејќи покрај Светото семејство, двете модерно облечени девојки, а веројатно и младиот човек од десната страна, биле дарителски портрети.<ref>J.O. Hand & M. Wolff, ''Early Netherlandish Painting'', pp. 155–161, National Gallery of Art, Washington(catalogue)/Cambridge UP, 1986, {{ISBN|0-521-34016-0}}. The girls' mother may be in a ''Nativity'' in Birmingham, if it is indeed from the same altarpiece. Washington attribute the work to the "[[Master of the Prado Adoration of the Magi|Master of the Prado ''Adoration of the Magi'']]", but note that many attribute the girls alone to [[Rogier van der Weyden]], the other's master.</ref>]] Во наративните сцени тие започнале да се вклопуваат во фигурите од прикажаната сцена, можеби како иновација на [[Рохир ван дер Вејден]], при што често можеле да се разликуваат по нивната скапа современа облека. Во Фиренца, каде што веќе постоела традиција на вклучување портрети на истакнати граѓани во сцените со толпа (спомената од [[Леон Батиста Алберти]]), ''[[Magi Chapel|Процесијата на мудреците]]'' од [[Беноцо Гоцоли]] (1459–61), која се наоѓала во приватната капела на [[Палацо Медичи Рикарди]], била доминирана од гламурозната поворка што содржела повеќе портрети на Медичи и нивните сојузници отколку што денес можело да се идентификуваат. До 1490 година, кога бил завршен големиот циклус на фрески во капелата Торнабуони од [[Доменико Гирландајо]], членовите на семејството и политичките сојузници на Торнабуони во значителен број ги населувале неколку сцени, покрај конвенционалните клечечки портрети на [[Џовани Торнабуони]] и неговата сопруга.<ref>Paola Tinagli, ''Women in Italian Renaissance Art: Gender, Representation, Identity'', Manchester University Press, pp. 64–72 1997, {{ISBN|0-7190-4054-X}}, discusses the donor portraits in the cycle in detail (especially the female ones)</ref> Во често цитираниот пасус, [[Џон Поуп Хенеси]] ги карикирал италијанските донатори од XVI век:<ref>John Pope-Hennessy (see Further reading), 22–23, quoted in Roberts, 27, note 83. Sentence on Suzannah from [https://books.google.com/books?id=VJIu-8dCpPkC&dq=%22donor+portrait%22+Italian+Renaissance&pg=PA29 M1 Berger & Berger, here]</ref> {{Quote|text=модата на колективниот портрет растеше и растеше... статусот и портретот станаа нераскинливо испреплетени, и немаше речиси ништо што патроните не би направиле за да се навлезат во сликите; ќе ги каменуваа жените земени во прељуба, ќе чистат по мачеништвото, ќе служат на трпезата во Емаус или во куќата на фарисејот. Старешините во приказната за [[Сузана (Книга на Даниел)|Сузана]] беа некои од ретките личности кои угледните Венецијанци не сакаа да ги имитираат. ... единствената непредвидена ситуација што тие не ја предвидуваа беше она што всушност се случи, дека нивните лица ќе преживеат, но нивните имиња ќе залутаат.}} Во Италија донаторите, или сопствениците, ретко биле прикажувани како главни религиозни фигури, но на дворовите во Северна Европа постоеле неколку примери за тоа во доцниот XV и почетокот на XVI век, главно во мали панели кои не биле наменети за јавно гледање.<ref name="met" /><ref>Campbell, 3–4, & 137</ref> Најпознат од овие примери било прикажувањето на [[Ањес Сорел]] (починала во 1450 година), љубовницата на [[Шарл VII Победникот]], како ''Богородица доилка'' (или едноставно пост-''доилка'') во панел од [[Жан Фуке]].<ref>Campbell, 3–4</ref> [[File:Santa Maria della Vittoria - 4.jpg|thumb|250px|[[Џан Лоренцо Бернини]]евата „[[Екстаза на Света Тереза]]“, [[Црква Санта Марија Дела Виторија]].]] Дарителските портрети во делата за цркви и претерано истакнатата [[хералдика]] биле неодобрувани од страна на црковните толкувачи на нејасните декрети за уметноста на [[Трентскиот собор|Трентскиот собор]], како што бил Свети [[Карло Боромео]],<ref>Penny, 108</ref> но преживеале длабоко во барокниот период и развиле световен еквивалент во историското сликарство, иако таму често главните фигури ги добивале цртите на нарачателот. Многу доцен пример на стариот холандски формат на триптих со донатори на крилните панели бил [[Рубенс|Рубенсовиот]] [[Неверниот Тома (Рубенс)|''Неверниот Тома'']] од 1613–15 година, некогаш во црква над надгробната плоча на донаторите, а денес во Кралскиот музеј за ликовни уметности во Антверпен. Централниот панел го прикажувал Неверувањето на Тома, а делото во целина било двосмислено во однос на тоа дали донаторите биле прикажани како да го заземаат истиот простор како светата сцена, со различни показатели во двете насоки.<ref>Jacobs, 311–312</ref> Понатамошен световен развој бил ''portrait historié'', каде што групи портретирани лица позирале како историски или митолошки фигури. Една од најпознатите и впечатливи групи барокни донаторски портрети биле оние на машките членови на семејството [[Корнаро]], кои седеле во ложи како во театар од двете страни на извајаниот олтар на [[Џан Лоренцо Бернини]]евата ''[[Екстаза на Света Тереза]]'' (1652). Тие биле изведени според [[фреска|фрески]] од [[Пелегрино Тибалди]] создадени еден век порано, кои ја користеле истата замисла.<ref>Shearman, 182. The frescoes are in the Poggi Chapel, in [[San Giacomo Maggiore, Bologna]].</ref> Иако дарителските портрети релативно малку биле проучувани како посебен жанр, во последниве години постоел поголем интерес за нив, како и дебата за нивната поврзаност, во Италија, со подемот на индивидуализмот во [[рана ренесанса|раната ренесанса]], како и за промените во нивната иконографија по [[црна смрт|црната смрт]] од средината на XIV век.<ref>Roberts, 20–24</ref> ==Gallery== <gallery widths="170" heights="200"> File:Pope Honorius I - Apse mosaic - Sant'Agnese fuori le mura - Rome 2016.jpg|[[Папа Хонориј I]] (починал во 638.), мозаик во црквата „Света Агнеза надвор од ѕидините“ (Sant'Agnese fuori le Mura) во Рим, на кој е прикажан како држи модел на црквата што ја изградил. File:ViennaDioscoridesFolio6vDonorPortrait.jpg|Донаторски портрет од 6 век на [[Аниција Јулијана]], византиската принцеза која го нарачала илуминираниот ракопис познат како [[Виенски диоскуриди]]. File:Nordenskirker Stehag(57).jpg|Фреска од XII век со портрет на ктиторот, данскиот крал Кнут VI, во црквата во Стехаг, Шведска. File:Beatrice of Falkenburg.jpg|Обоеното стакло што ја прикажува [[Беатрис Фалкенбуршка]] (починала во 1277 година) како добродетелка на Францисканците, е најраниот преживеан портрет на донатори од витраж ([[Бурелова збирка]]). File:The-Madonna-and-Child-with-a-Donor-176-mid.jpg|Мала фигура на донатор со Мадона на престолот и Детето, околу 1335 г. File:Giovanni di Paolo Crucifixion with donor Jacopo di Bartolomeo.jpg|„Распетието“ на [[Џовани ди Паоло]] со дарителот Јакопо ди Бартоломео, чие име е наведено во натписот, а неговиот грб е прикажан лево. File:Meister von Hohenfurth 002.jpg|Мајсторот од Виши Брод, бохемски мајстор (околу 1350 г.), со портрет на дарителот – светиот римски цар [[Карло IV (Свето Римско Царство)|Карло IV]] – кој држи минијатурен модел на црква, бидејќи веројатно ја финансирал изградбата на целиот објект за кој била наменета сликата. File:Hans Memling 037.jpg|Ханс Мемлинг; Мадона благонаклонето гледа кон донаторот, кој е претставен од свети Антониј Велики и благословен од Младенецот Христос. File:Saint-Jean, Gérard de - La Résurrection de Lazare, avec un couple de donateurs et leur fille, RF 1285.jpg|[[Гертген тот Синт Јанс]], ''[[Лазар Четвородневниот|Воскресението на Лазар]]'', со пет клекнати портрети на дарителот (а можеби и кучето на дарителот). File:Madonna della Vittoria by Mantegna.jpg| ''[[Мадона дела Виторија]]'' (околу 1496) од [[Андреа Мантења|]], со [[Франческо II Гонзага]]. File:Peter Paul Rubens - The Incredulity of St Thomas - WGA20193.jpg|''[[Rockox family|Rockox Triptych]]'' од [[Петер Паул Рубенс]], 1613–15 File:Glasmacherfamilie Familie Friedrich mit Kreuz 1596.jpg|Успешниот стаклар и неговото семејство, 1596 година. Петте деца што држат крстови биле починати; оние две во бела облека со црни рабови – очигледно пред да биде изработена сликата, додека кај другите крстовите веројатно биле додадени подоцна.<ref>Walter A. Friedrich: ''Die Wurzeln der nordböhmischen Glasindustrie und die Glasmacherfamilie Friedrich'' (only available in German), p. 233, Fuerth 2005, {{ISBN|3-00-015752-2}}</ref> </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == *Campbell, Lorne, ''Renaissance Portraits, European Portrait-Painting in the 14th, 15th and 16th Centuries'', p.&nbsp;151, 1990, Yale, {{ISBN|0-300-04675-8}} *[[Charles Reginald Dodwell|Dodwell, C.R.]]; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *"Handbook". ''Art in the Christian World, 300–1500; A Handbook of Styles and Forms'', by Yves Christe and others, Faber and Faber, 1982, {{ISBN|0-571-11941-7}} *Jacobs, Lynn F., "Rubens and the Northern Past: The Michielsen Triptych and the Thresholds of Modernity", ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 91, No. 3 (September 2009), pp.&nbsp;302–24, JSTOR [https://www.jstor.org/stable/40645509 40645509] *King, Catherine. [https://books.google.com/books?id=I8AFWHCEMU0C&dq=%22Donor+portrait%22&pg=PA129 Renaissance Women Patrons], Manchester University Press, 1998, {{ISBN|0-7190-5289-0}}. Donor portraits are discussed on pp.&nbsp;129–144 *[[Nicholas Penny|Penny, Nicholas]], National Gallery Catalogues (new series): ''The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume I'', 2004, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1-85709-908-7}} *Roberts, Angela Marisol; [https://qspace.library.queensu.ca/handle/1974/674 ''Donor Portraits in Late Medieval Venice c.1280–1413''], PhD thesis, 2007, Queens University, Canada (Large File) *[[Johanna Scheel]], ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Gebr. Mann, Berlin, 2013, {{ISBN|978-3-7861-2695-9}} *[[John Shearman|Shearman, John]]. ''Mannerism'', 1967, Pelican, London, {{ISBN|0-14-020808-9}} == Надворешни врски == {{Commons category|Donor portraits}} *Dirk Kocks, ''Die Stifterdarstellung in der italienischen Malerei des 13.-15. Jahrhunderts'' (The Donor Portrait in Italian Painting of the 13th to 15th centuries), Cologne, 1971 *[[John Pope-Hennessy]]; ''The Portrait in Renaissance Art'', London, 1966 *Johanna Scheel, ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Berlin, 2013 {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] ql33xztxv0zfa7y31av7rusop7rnj3v 5630825 5630824 2026-09-21T20:07:10Z Тиверополник 1815 5630825 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' — портрет на поголема слика или друго дело на кој се прикажува лицето кое ја нарачало и платило за сликата, или член на неговото, или (многу поретко) нејзиното семејство. ''Дарителскиот портрет'' обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''вотивниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[ex-voto]], вклучувајќи ја на пример [[Мадона]], особено доколку дарителот е многу истакнат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панелможе да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт. Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[File:9656 - Milano - Sant'Ambrogio - Madonna, S. Amrbogio, Bonamico taverna - sec. XIII - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|250px|Фрески од XIII век од Милано: Богородица со Младенецот, Свети Амвросиј и донаторот Бонамико Таверна)]] Дарителските портрети имаат непрекината историја уште од [[Доцна антика|доцната антика]], а портретот во ракописот од VI век, [[Vienna Dioscurides]], можеби добро ја одразувал долгогодишната класична традиција, исто како што се сметало дека тоа го правеле и портретите на авторите пронајдени во истиот ракопис. Сликата во [[Римски катакомби|Катакомбите на Комодила]] од 528 година прикажувала [[Богородица со Младенецот]] на престол, опкружена со двајца светци, со Туртура, жена-донатор, пред светецот од левата страна, кој ја држел раката на нејзиното рамо; многу слични композиции биле создадени и илјада години подоцна.<ref>Handbook, 67</ref> Друга традиција, која имала претхристијански претходници, била традицијата на кралски или царски слики на кои владетелот бил прикажуван со религиозна фигура, обично Христос или Богородица во христијанските примери, при што божествените и кралските фигури на некој начин биле прикажани како да комуницираат меѓусебно. Иако ниту една таква слика не била зачувана, постоеле литературни докази за портрети на донатори во мали капели од периодот на [[Рано христијанство|раните христијани]],<ref>[https://books.google.com/books?id=H-Fngn-m6-0C&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA97 ''Early Christian Chapels in the West: Decoration, Function and Patronage''], pp. 97–99; Gillian Vallance Mackie, Gillian Mackie; University of Toronto Press, 2003, {{ISBN|0-8020-3504-3}}</ref> кои веројатно ги продолжувале традициите на паганските храмови. Мозаичните панели од VI век во [[Базилика Сан Витале|базиликата Сан Витале]] во [[Равена]], на кои биле прикажани царот [[Јустинијан I]] и [[Теодора (царица)|царицата Теодора]] со придворници, не биле од типот на кој владетелот бил прикажан како ја прима божествената потврда, туку секој од царската двојка бил прикажан како самоуверено стои со група придружници, гледајќи кон гледачот. Нивната големина и композиција биле единствени меѓу големите зачувани дела. Исто така во Равена постоел мал мозаик на Јустинијан, кој можеби првично бил наменет за [[Теодорих Велики]], во базиликата Сант'Аполинаре Нуово. Во [[Ран среден век|раниот среден век]], група мозаични портрети во [[Рим]] на папи кои го нарачале изградбата или повторната изградба на црквите во кои се наоѓале, прикажувале стоечки фигури кои држеле модели на објектите, обично меѓу група светци. Постепено овие традиции се прошириле и кон пониските општествени слоеви, особено во [[илуминирани ракописи|илуминираните ракописи]], каде што често станувало збор за портрети на сопствениците, бидејќи ракописите биле задржувани за употреба од лицето што ги нарачало. На пример, една капела во [[Малс]] во [[Јужен Тирол]] имала две донаторски фигури во [[фреска|фрески]] од периодот пред 881 година, од кои едната била световна, а другата била [[tonsure|тонзуриран]] свештеник кој држел модел на објект.<ref>Dodwell, 46</ref> Во следните векови епископите, игумените и другите свештеници биле донаторите кои најчесто биле прикажувани, покрај членовите на кралските семејства, и тие останале истакнато претставени и во подоцнежните периоди.<ref>Roberts, 5–19 reviews the tradition</ref> Портретите на дарители од редовите на благородниците и богатите трговци станувале вообичаени во нарачките до XV век, истовремено кога оваа класа започнала да нарачува и портрети на панели — иако можеби повеќе донаторски портрети имало во поголемите дела од цркви што биле зачувани од периодот пред 1450 година отколку портрети на панели. Многу вообичаен холандски формат од средината на векот бил мал [[диптих]] со Богородица и Младенецот, обично на левото крило, и „донатор“ на десното — при што донаторот во овој случај бил сопственик, бидејќи овие дела обично биле наменети да се чуваат во домот на прикажаното лице. Во овие дела портретот можел да биде прикажан во молитвена поза,<ref>{{Cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |title=example from NGA WAshington |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918162135/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |archive-date=2008-09-18 |url-status=dead }}</ref> или можел да биде поставен повеќе како прикажаното лице во чисто световен портрет.<ref>[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none Example from NGA Washington] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081018055246/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none |date=October 18, 2008 }}</ref> [[Вилтонски диптих|Вилтонскиот диптих]] на [[Ричард II]] бил претходник на овие дела. Кај некои од овие диптиси, портретот на првобитниот сопственик бил пресликан со портрет на подоцнежен сопственик.<ref>[https://books.google.com/books?id=xT9w9uHtyWwC&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA302 John Oliver Hand, Catherine Metzger, Ron Spronk; ''Prayers and Portraits: Unfolding the Netherlandish Diptych''], cat no 40, (National Gallery of Art (U.S.), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Belgium)), Yale University Press, 2006, {{ISBN|0-300-12155-5}} - a diptych in the Fogg Museum Harvard</ref> Посебна конвенција во илуминираните ракописи бил „презентацискиот портрет“, каде што ракописот започнувал со фигура, често клекната, која му го предавала ракописот на неговиот сопственик, или понекогаш на лицето што ја нарачало книгата. Лицето што го предавало ракописот можело да биде дворјанин кој му подарувал нешто на својот владетел, но често бил авторот или писарот, а во такви случаи примателот всушност го платил ракописот.<ref>[http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/burgundian_frontispieces.html Burgundian frontispieces]</ref> ==Иконографија на насликани донаторски фигури== [[File:Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|250px|thumb|''Распетие'' од [[Албрехт Алтдорфер]], околу 1514 година, со мал донаторски пар меѓу стапалата на главните фигури. Алтдорфер бил еден од последните големи уметници кои ја задржале оваа конвенција.]] Во текот на средниот век, донаторските фигури често биле прикажувани во многу помал размер од светите фигури; Дирк Кокс ја датирал оваа промена во XIV век, иако и порано можеле да се најдат примери во ракописите.<ref>King, 129. See further reading for Kocks.</ref> Подоцнежна конвенција била фигурите да бидат прикажувани со околу три четвртини од големината на главните фигури. Од XV век, [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]] како [[Јан ван Ајк]] ги интегрирале, со различен степен на суптилност, донаторските портрети во просторот на главната сцена на олтарните слики, во ист размер како и главните фигури. Споредлив стил можел да се најде во фирентинското сликарство од истиот период, како во [[Мазачо]]овото дело ''[[Света Троица (Мазачо)|Света Троица]]'' (1425–28) во [[Санта Марија Новела]], каде што, сепак, донаторите биле прикажани како клечат на полицата надвор и под главниот архитектонски простор.<ref>King, 131</ref> Сепак, оваа иновација не се појавила во венецијанското сликарство сè до почетокот на следниот век.<ref>Penny, 110, discussing [http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 this]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116161108/http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 |date=2017-01-16 }} and another example by [[Marco Marziale]]</ref> Обично главните фигури го игнорирале присуството на натрапниците во наративните сцени, иако светците што стоеле настрана можеле поддржувачки да ја стават раката на рамото. Но, кај побожните теми како [[Богородица со Младенецот]], кои почесто биле наменети за домот на донаторот, главните фигури можеле да гледаат во донаторот или да го благословуваат, како кај прикажаното дело на Мемлинг. Пред XV век, физичката сличност можеби не била често барана или постигнувана; прикажаните лица во секој случај често не му биле достапни на уметникот, па дури можело и да не биле живи.<ref>Memling seems to have replaced a generalized portrait of the wife of [[Sir John Donne]] with a more personal one, perhaps after Lady Donne travelled to Bruges, or a drawing was made in Calais for him. See the entry for the painting in ''National Gallery Catalogues: The Fifteenth Century Netherlandish Paintings'' by Lorne Campbell, 1998, {{ISBN|1-85709-171-X}}, {{OL|392219M}}, {{OCLC|40732051}}, {{LCCN|98066510}}, (also titled ''The Fifteenth Century Netherlandish Schools'') </ref> До средината на XV век тоа веќе не било така, и донаторите за кои биле зачувани други сличности често можеле да се видат внимателно прикажани, иако, како кај Мемлинг погоре, ќерките особено често се појавувале како стандардизирани убавици во стилот на времето.<ref>The elder sons also seem very like younger versions of their father's portrait</ref> [[File:The Presentation in the Temple A22018.jpg|thumb|left|[[Presentation of Christ|Претставување на Христос]], околу 1470 година. Стоејќи покрај Светото семејство, двете модерно облечени девојки, а веројатно и младиот човек од десната страна, биле дарителски портрети.<ref>J.O. Hand & M. Wolff, ''Early Netherlandish Painting'', pp. 155–161, National Gallery of Art, Washington(catalogue)/Cambridge UP, 1986, {{ISBN|0-521-34016-0}}. The girls' mother may be in a ''Nativity'' in Birmingham, if it is indeed from the same altarpiece. Washington attribute the work to the "[[Master of the Prado Adoration of the Magi|Master of the Prado ''Adoration of the Magi'']]", but note that many attribute the girls alone to [[Rogier van der Weyden]], the other's master.</ref>]] Во наративните сцени тие започнале да се вклопуваат во фигурите од прикажаната сцена, можеби како иновација на [[Рохир ван дер Вејден]], при што често можеле да се разликуваат по нивната скапа современа облека. Во Фиренца, каде што веќе постоела традиција на вклучување портрети на истакнати граѓани во сцените со толпа (спомената од [[Леон Батиста Алберти]]), ''[[Magi Chapel|Процесијата на мудреците]]'' од [[Беноцо Гоцоли]] (1459–61), која се наоѓала во приватната капела на [[Палацо Медичи Рикарди]], била доминирана од гламурозната поворка што содржела повеќе портрети на Медичи и нивните сојузници отколку што денес можело да се идентификуваат. До 1490 година, кога бил завршен големиот циклус на фрески во капелата Торнабуони од [[Доменико Гирландајо]], членовите на семејството и политичките сојузници на Торнабуони во значителен број ги населувале неколку сцени, покрај конвенционалните клечечки портрети на [[Џовани Торнабуони]] и неговата сопруга.<ref>Paola Tinagli, ''Women in Italian Renaissance Art: Gender, Representation, Identity'', Manchester University Press, pp. 64–72 1997, {{ISBN|0-7190-4054-X}}, discusses the donor portraits in the cycle in detail (especially the female ones)</ref> Во често цитираниот пасус, [[Џон Поуп Хенеси]] ги карикирал италијанските донатори од XVI век:<ref>John Pope-Hennessy (see Further reading), 22–23, quoted in Roberts, 27, note 83. Sentence on Suzannah from [https://books.google.com/books?id=VJIu-8dCpPkC&dq=%22donor+portrait%22+Italian+Renaissance&pg=PA29 M1 Berger & Berger, here]</ref> {{Quote|text=модата на колективниот портрет растеше и растеше... статусот и портретот станаа нераскинливо испреплетени, и немаше речиси ништо што патроните не би направиле за да се навлезат во сликите; ќе ги каменуваа жените земени во прељуба, ќе чистат по мачеништвото, ќе служат на трпезата во Емаус или во куќата на фарисејот. Старешините во приказната за [[Сузана (Книга на Даниел)|Сузана]] беа некои од ретките личности кои угледните Венецијанци не сакаа да ги имитираат. ... единствената непредвидена ситуација што тие не ја предвидуваа беше она што всушност се случи, дека нивните лица ќе преживеат, но нивните имиња ќе залутаат.}} Во Италија донаторите, или сопствениците, ретко биле прикажувани како главни религиозни фигури, но на дворовите во Северна Европа постоеле неколку примери за тоа во доцниот XV и почетокот на XVI век, главно во мали панели кои не биле наменети за јавно гледање.<ref name="met" /><ref>Campbell, 3–4, & 137</ref> Најпознат од овие примери било прикажувањето на [[Ањес Сорел]] (починала во 1450 година), љубовницата на [[Шарл VII Победникот]], како ''Богородица доилка'' (или едноставно пост-''доилка'') во панел од [[Жан Фуке]].<ref>Campbell, 3–4</ref> [[File:Santa Maria della Vittoria - 4.jpg|thumb|250px|[[Џан Лоренцо Бернини]]евата „[[Екстаза на Света Тереза]]“, [[Црква Санта Марија Дела Виторија]].]] Дарителските портрети во делата за цркви и претерано истакнатата [[хералдика]] биле неодобрувани од страна на црковните толкувачи на нејасните декрети за уметноста на [[Трентскиот собор|Трентскиот собор]], како што бил Свети [[Карло Боромео]],<ref>Penny, 108</ref> но преживеале длабоко во барокниот период и развиле световен еквивалент во историското сликарство, иако таму често главните фигури ги добивале цртите на нарачателот. Многу доцен пример на стариот холандски формат на триптих со донатори на крилните панели бил [[Рубенс|Рубенсовиот]] [[Неверниот Тома (Рубенс)|''Неверниот Тома'']] од 1613–15 година, некогаш во црква над надгробната плоча на донаторите, а денес во Кралскиот музеј за ликовни уметности во Антверпен. Централниот панел го прикажувал Неверувањето на Тома, а делото во целина било двосмислено во однос на тоа дали донаторите биле прикажани како да го заземаат истиот простор како светата сцена, со различни показатели во двете насоки.<ref>Jacobs, 311–312</ref> Понатамошен световен развој бил ''portrait historié'', каде што групи портретирани лица позирале како историски или митолошки фигури. Една од најпознатите и впечатливи групи барокни донаторски портрети биле оние на машките членови на семејството [[Корнаро]], кои седеле во ложи како во театар од двете страни на извајаниот олтар на [[Џан Лоренцо Бернини]]евата ''[[Екстаза на Света Тереза]]'' (1652). Тие биле изведени според [[фреска|фрески]] од [[Пелегрино Тибалди]] создадени еден век порано, кои ја користеле истата замисла.<ref>Shearman, 182. The frescoes are in the Poggi Chapel, in [[San Giacomo Maggiore, Bologna]].</ref> Иако дарителските портрети релативно малку биле проучувани како посебен жанр, во последниве години постоел поголем интерес за нив, како и дебата за нивната поврзаност, во Италија, со подемот на индивидуализмот во [[рана ренесанса|раната ренесанса]], како и за промените во нивната иконографија по [[црна смрт|црната смрт]] од средината на XIV век.<ref>Roberts, 20–24</ref> ==Галерија== <gallery widths="170" heights="200"> File:Pope Honorius I - Apse mosaic - Sant'Agnese fuori le mura - Rome 2016.jpg|[[Папа Хонориј I]] (починал во 638.), мозаик во црквата „Света Агнеза надвор од ѕидините“ (Sant'Agnese fuori le Mura) во Рим, на кој е прикажан како држи модел на црквата што ја изградил. File:ViennaDioscoridesFolio6vDonorPortrait.jpg|Донаторски портрет од 6 век на [[Аниција Јулијана]], византиската принцеза која го нарачала илуминираниот ракопис познат како [[Виенски диоскуриди]]. File:Nordenskirker Stehag(57).jpg|Фреска од XII век со портрет на ктиторот, данскиот крал Кнут VI, во црквата во Стехаг, Шведска. File:Beatrice of Falkenburg.jpg|Обоеното стакло што ја прикажува [[Беатрис Фалкенбуршка]] (починала во 1277 година) како добродетелка на Францисканците, е најраниот преживеан портрет на донатори од витраж ([[Бурелова збирка]]). File:The-Madonna-and-Child-with-a-Donor-176-mid.jpg|Мала фигура на донатор со Мадона на престолот и Детето, околу 1335 г. File:Giovanni di Paolo Crucifixion with donor Jacopo di Bartolomeo.jpg|„Распетието“ на [[Џовани ди Паоло]] со дарителот Јакопо ди Бартоломео, чие име е наведено во натписот, а неговиот грб е прикажан лево. File:Meister von Hohenfurth 002.jpg|Мајсторот од Виши Брод, бохемски мајстор (околу 1350 г.), со портрет на дарителот – светиот римски цар [[Карло IV (Свето Римско Царство)|Карло IV]] – кој држи минијатурен модел на црква, бидејќи веројатно ја финансирал изградбата на целиот објект за кој била наменета сликата. File:Hans Memling 037.jpg|Ханс Мемлинг; Мадона благонаклонето гледа кон донаторот, кој е претставен од свети Антониј Велики и благословен од Младенецот Христос. File:Saint-Jean, Gérard de - La Résurrection de Lazare, avec un couple de donateurs et leur fille, RF 1285.jpg|[[Гертген тот Синт Јанс]], ''[[Лазар Четвородневниот|Воскресението на Лазар]]'', со пет клекнати портрети на дарителот (а можеби и кучето на дарителот). File:Madonna della Vittoria by Mantegna.jpg| ''[[Мадона дела Виторија]]'' (околу 1496) од [[Андреа Мантења|]], со [[Франческо II Гонзага]]. File:Peter Paul Rubens - The Incredulity of St Thomas - WGA20193.jpg|''[[Rockox family|Rockox Triptych]]'' од [[Петер Паул Рубенс]], 1613–15 File:Glasmacherfamilie Familie Friedrich mit Kreuz 1596.jpg|Успешниот стаклар и неговото семејство, 1596 година. Петте деца што држат крстови биле починати; оние две во бела облека со црни рабови – очигледно пред да биде изработена сликата, додека кај другите крстовите веројатно биле додадени подоцна.<ref>Walter A. Friedrich: ''Die Wurzeln der nordböhmischen Glasindustrie und die Glasmacherfamilie Friedrich'' (only available in German), p. 233, Fuerth 2005, {{ISBN|3-00-015752-2}}</ref> </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == *Campbell, Lorne, ''Renaissance Portraits, European Portrait-Painting in the 14th, 15th and 16th Centuries'', p.&nbsp;151, 1990, Yale, {{ISBN|0-300-04675-8}} *[[Charles Reginald Dodwell|Dodwell, C.R.]]; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *"Handbook". ''Art in the Christian World, 300–1500; A Handbook of Styles and Forms'', by Yves Christe and others, Faber and Faber, 1982, {{ISBN|0-571-11941-7}} *Jacobs, Lynn F., "Rubens and the Northern Past: The Michielsen Triptych and the Thresholds of Modernity", ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 91, No. 3 (September 2009), pp.&nbsp;302–24, JSTOR [https://www.jstor.org/stable/40645509 40645509] *King, Catherine. [https://books.google.com/books?id=I8AFWHCEMU0C&dq=%22Donor+portrait%22&pg=PA129 Renaissance Women Patrons], Manchester University Press, 1998, {{ISBN|0-7190-5289-0}}. Donor portraits are discussed on pp.&nbsp;129–144 *[[Nicholas Penny|Penny, Nicholas]], National Gallery Catalogues (new series): ''The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume I'', 2004, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1-85709-908-7}} *Roberts, Angela Marisol; [https://qspace.library.queensu.ca/handle/1974/674 ''Donor Portraits in Late Medieval Venice c.1280–1413''], PhD thesis, 2007, Queens University, Canada (Large File) *[[Johanna Scheel]], ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Gebr. Mann, Berlin, 2013, {{ISBN|978-3-7861-2695-9}} *[[John Shearman|Shearman, John]]. ''Mannerism'', 1967, Pelican, London, {{ISBN|0-14-020808-9}} == Надворешни врски == {{Commons category|Donor portraits}} *Dirk Kocks, ''Die Stifterdarstellung in der italienischen Malerei des 13.-15. Jahrhunderts'' (The Donor Portrait in Italian Painting of the 13th to 15th centuries), Cologne, 1971 *[[John Pope-Hennessy]]; ''The Portrait in Renaissance Art'', London, 1966 *Johanna Scheel, ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Berlin, 2013 {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] 0akfp4vg6mtxh6fcjdlzfk20qrq1njt 5630891 5630825 2026-09-22T05:08:10Z Тиверополник 1815 5630891 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' — портрет на поголема слика или друго дело на којa се прикажува лицето или член на неговото или (многу поретко) нејзиното семејство, кое ја нарачало и платило сликата. ''Дарителскиот портрет'' обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''вотивниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[ex-voto]], вклучувајќи ја на пример [[Мадона]], особено доколку дарителот е многу истакнат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панелможе да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт. Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[File:9656 - Milano - Sant'Ambrogio - Madonna, S. Amrbogio, Bonamico taverna - sec. XIII - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|250px|Фрески од XIII век од Милано: Богородица со Младенецот, Свети Амвросиј и донаторот Бонамико Таверна)]] Дарителските портрети имаат непрекината историја уште од [[Доцна антика|доцната антика]], а портретот во ракописот од VI век, [[Vienna Dioscurides]], можеби добро ја одразувал долгогодишната класична традиција, исто како што се сметало дека тоа го правеле и портретите на авторите пронајдени во истиот ракопис. Сликата во [[Римски катакомби|Катакомбите на Комодила]] од 528 година прикажувала [[Богородица со Младенецот]] на престол, опкружена со двајца светци, со Туртура, жена-донатор, пред светецот од левата страна, кој ја држел раката на нејзиното рамо; многу слични композиции биле создадени и илјада години подоцна.<ref>Handbook, 67</ref> Друга традиција, која имала претхристијански претходници, била традицијата на кралски или царски слики на кои владетелот бил прикажуван со религиозна фигура, обично Христос или Богородица во христијанските примери, при што божествените и кралските фигури на некој начин биле прикажани како да комуницираат меѓусебно. Иако ниту една таква слика не била зачувана, постоеле литературни докази за портрети на донатори во мали капели од периодот на [[Рано христијанство|раните христијани]],<ref>[https://books.google.com/books?id=H-Fngn-m6-0C&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA97 ''Early Christian Chapels in the West: Decoration, Function and Patronage''], pp. 97–99; Gillian Vallance Mackie, Gillian Mackie; University of Toronto Press, 2003, {{ISBN|0-8020-3504-3}}</ref> кои веројатно ги продолжувале традициите на паганските храмови. Мозаичните панели од VI век во [[Базилика Сан Витале|базиликата Сан Витале]] во [[Равена]], на кои биле прикажани царот [[Јустинијан I]] и [[Теодора (царица)|царицата Теодора]] со придворници, не биле од типот на кој владетелот бил прикажан како ја прима божествената потврда, туку секој од царската двојка бил прикажан како самоуверено стои со група придружници, гледајќи кон гледачот. Нивната големина и композиција биле единствени меѓу големите зачувани дела. Исто така во Равена постоел мал мозаик на Јустинијан, кој можеби првично бил наменет за [[Теодорих Велики]], во базиликата Сант'Аполинаре Нуово. Во [[Ран среден век|раниот среден век]], група мозаични портрети во [[Рим]] на папи кои го нарачале изградбата или повторната изградба на црквите во кои се наоѓале, прикажувале стоечки фигури кои држеле модели на објектите, обично меѓу група светци. Постепено овие традиции се прошириле и кон пониските општествени слоеви, особено во [[илуминирани ракописи|илуминираните ракописи]], каде што често станувало збор за портрети на сопствениците, бидејќи ракописите биле задржувани за употреба од лицето што ги нарачало. На пример, една капела во [[Малс]] во [[Јужен Тирол]] имала две донаторски фигури во [[фреска|фрески]] од периодот пред 881 година, од кои едната била световна, а другата била [[tonsure|тонзуриран]] свештеник кој држел модел на објект.<ref>Dodwell, 46</ref> Во следните векови епископите, игумените и другите свештеници биле донаторите кои најчесто биле прикажувани, покрај членовите на кралските семејства, и тие останале истакнато претставени и во подоцнежните периоди.<ref>Roberts, 5–19 reviews the tradition</ref> Портретите на дарители од редовите на благородниците и богатите трговци станувале вообичаени во нарачките до XV век, истовремено кога оваа класа започнала да нарачува и портрети на панели — иако можеби повеќе донаторски портрети имало во поголемите дела од цркви што биле зачувани од периодот пред 1450 година отколку портрети на панели. Многу вообичаен холандски формат од средината на векот бил мал [[диптих]] со Богородица и Младенецот, обично на левото крило, и „донатор“ на десното — при што донаторот во овој случај бил сопственик, бидејќи овие дела обично биле наменети да се чуваат во домот на прикажаното лице. Во овие дела портретот можел да биде прикажан во молитвена поза,<ref>{{Cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |title=example from NGA WAshington |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918162135/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |archive-date=2008-09-18 |url-status=dead }}</ref> или можел да биде поставен повеќе како прикажаното лице во чисто световен портрет.<ref>[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none Example from NGA Washington] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081018055246/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none |date=October 18, 2008 }}</ref> [[Вилтонски диптих|Вилтонскиот диптих]] на [[Ричард II]] бил претходник на овие дела. Кај некои од овие диптиси, портретот на првобитниот сопственик бил пресликан со портрет на подоцнежен сопственик.<ref>[https://books.google.com/books?id=xT9w9uHtyWwC&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA302 John Oliver Hand, Catherine Metzger, Ron Spronk; ''Prayers and Portraits: Unfolding the Netherlandish Diptych''], cat no 40, (National Gallery of Art (U.S.), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Belgium)), Yale University Press, 2006, {{ISBN|0-300-12155-5}} - a diptych in the Fogg Museum Harvard</ref> Посебна конвенција во илуминираните ракописи бил „презентацискиот портрет“, каде што ракописот започнувал со фигура, често клекната, која му го предавала ракописот на неговиот сопственик, или понекогаш на лицето што ја нарачало книгата. Лицето што го предавало ракописот можело да биде дворјанин кој му подарувал нешто на својот владетел, но често бил авторот или писарот, а во такви случаи примателот всушност го платил ракописот.<ref>[http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/burgundian_frontispieces.html Burgundian frontispieces]</ref> ==Иконографија на насликани донаторски фигури== [[File:Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|250px|thumb|''Распетие'' од [[Албрехт Алтдорфер]], околу 1514 година, со мал донаторски пар меѓу стапалата на главните фигури. Алтдорфер бил еден од последните големи уметници кои ја задржале оваа конвенција.]] Во текот на средниот век, донаторските фигури често биле прикажувани во многу помал размер од светите фигури; Дирк Кокс ја датирал оваа промена во XIV век, иако и порано можеле да се најдат примери во ракописите.<ref>King, 129. See further reading for Kocks.</ref> Подоцнежна конвенција била фигурите да бидат прикажувани со околу три четвртини од големината на главните фигури. Од XV век, [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]] како [[Јан ван Ајк]] ги интегрирале, со различен степен на суптилност, донаторските портрети во просторот на главната сцена на олтарните слики, во ист размер како и главните фигури. Споредлив стил можел да се најде во фирентинското сликарство од истиот период, како во [[Мазачо]]овото дело ''[[Света Троица (Мазачо)|Света Троица]]'' (1425–28) во [[Санта Марија Новела]], каде што, сепак, донаторите биле прикажани како клечат на полицата надвор и под главниот архитектонски простор.<ref>King, 131</ref> Сепак, оваа иновација не се појавила во венецијанското сликарство сè до почетокот на следниот век.<ref>Penny, 110, discussing [http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 this]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116161108/http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 |date=2017-01-16 }} and another example by [[Marco Marziale]]</ref> Обично главните фигури го игнорирале присуството на натрапниците во наративните сцени, иако светците што стоеле настрана можеле поддржувачки да ја стават раката на рамото. Но, кај побожните теми како [[Богородица со Младенецот]], кои почесто биле наменети за домот на донаторот, главните фигури можеле да гледаат во донаторот или да го благословуваат, како кај прикажаното дело на Мемлинг. Пред XV век, физичката сличност можеби не била често барана или постигнувана; прикажаните лица во секој случај често не му биле достапни на уметникот, па дури можело и да не биле живи.<ref>Memling seems to have replaced a generalized portrait of the wife of [[Sir John Donne]] with a more personal one, perhaps after Lady Donne travelled to Bruges, or a drawing was made in Calais for him. See the entry for the painting in ''National Gallery Catalogues: The Fifteenth Century Netherlandish Paintings'' by Lorne Campbell, 1998, {{ISBN|1-85709-171-X}}, {{OL|392219M}}, {{OCLC|40732051}}, {{LCCN|98066510}}, (also titled ''The Fifteenth Century Netherlandish Schools'') </ref> До средината на XV век тоа веќе не било така, и донаторите за кои биле зачувани други сличности често можеле да се видат внимателно прикажани, иако, како кај Мемлинг погоре, ќерките особено често се појавувале како стандардизирани убавици во стилот на времето.<ref>The elder sons also seem very like younger versions of their father's portrait</ref> [[File:The Presentation in the Temple A22018.jpg|thumb|left|[[Presentation of Christ|Претставување на Христос]], околу 1470 година. Стоејќи покрај Светото семејство, двете модерно облечени девојки, а веројатно и младиот човек од десната страна, биле дарителски портрети.<ref>J.O. Hand & M. Wolff, ''Early Netherlandish Painting'', pp. 155–161, National Gallery of Art, Washington(catalogue)/Cambridge UP, 1986, {{ISBN|0-521-34016-0}}. The girls' mother may be in a ''Nativity'' in Birmingham, if it is indeed from the same altarpiece. Washington attribute the work to the "[[Master of the Prado Adoration of the Magi|Master of the Prado ''Adoration of the Magi'']]", but note that many attribute the girls alone to [[Rogier van der Weyden]], the other's master.</ref>]] Во наративните сцени тие започнале да се вклопуваат во фигурите од прикажаната сцена, можеби како иновација на [[Рохир ван дер Вејден]], при што често можеле да се разликуваат по нивната скапа современа облека. Во Фиренца, каде што веќе постоела традиција на вклучување портрети на истакнати граѓани во сцените со толпа (спомената од [[Леон Батиста Алберти]]), ''[[Magi Chapel|Процесијата на мудреците]]'' од [[Беноцо Гоцоли]] (1459–61), која се наоѓала во приватната капела на [[Палацо Медичи Рикарди]], била доминирана од гламурозната поворка што содржела повеќе портрети на Медичи и нивните сојузници отколку што денес можело да се идентификуваат. До 1490 година, кога бил завршен големиот циклус на фрески во капелата Торнабуони од [[Доменико Гирландајо]], членовите на семејството и политичките сојузници на Торнабуони во значителен број ги населувале неколку сцени, покрај конвенционалните клечечки портрети на [[Џовани Торнабуони]] и неговата сопруга.<ref>Paola Tinagli, ''Women in Italian Renaissance Art: Gender, Representation, Identity'', Manchester University Press, pp. 64–72 1997, {{ISBN|0-7190-4054-X}}, discusses the donor portraits in the cycle in detail (especially the female ones)</ref> Во често цитираниот пасус, [[Џон Поуп Хенеси]] ги карикирал италијанските донатори од XVI век:<ref>John Pope-Hennessy (see Further reading), 22–23, quoted in Roberts, 27, note 83. Sentence on Suzannah from [https://books.google.com/books?id=VJIu-8dCpPkC&dq=%22donor+portrait%22+Italian+Renaissance&pg=PA29 M1 Berger & Berger, here]</ref> {{Quote|text=модата на колективниот портрет растеше и растеше... статусот и портретот станаа нераскинливо испреплетени, и немаше речиси ништо што патроните не би направиле за да се навлезат во сликите; ќе ги каменуваа жените земени во прељуба, ќе чистат по мачеништвото, ќе служат на трпезата во Емаус или во куќата на фарисејот. Старешините во приказната за [[Сузана (Книга на Даниел)|Сузана]] беа некои од ретките личности кои угледните Венецијанци не сакаа да ги имитираат. ... единствената непредвидена ситуација што тие не ја предвидуваа беше она што всушност се случи, дека нивните лица ќе преживеат, но нивните имиња ќе залутаат.}} Во Италија донаторите, или сопствениците, ретко биле прикажувани како главни религиозни фигури, но на дворовите во Северна Европа постоеле неколку примери за тоа во доцниот XV и почетокот на XVI век, главно во мали панели кои не биле наменети за јавно гледање.<ref name="met" /><ref>Campbell, 3–4, & 137</ref> Најпознат од овие примери било прикажувањето на [[Ањес Сорел]] (починала во 1450 година), љубовницата на [[Шарл VII Победникот]], како ''Богородица доилка'' (или едноставно пост-''доилка'') во панел од [[Жан Фуке]].<ref>Campbell, 3–4</ref> [[File:Santa Maria della Vittoria - 4.jpg|thumb|250px|[[Џан Лоренцо Бернини]]евата „[[Екстаза на Света Тереза]]“, [[Црква Санта Марија Дела Виторија]].]] Дарителските портрети во делата за цркви и претерано истакнатата [[хералдика]] биле неодобрувани од страна на црковните толкувачи на нејасните декрети за уметноста на [[Трентскиот собор|Трентскиот собор]], како што бил Свети [[Карло Боромео]],<ref>Penny, 108</ref> но преживеале длабоко во барокниот период и развиле световен еквивалент во историското сликарство, иако таму често главните фигури ги добивале цртите на нарачателот. Многу доцен пример на стариот холандски формат на триптих со донатори на крилните панели бил [[Рубенс|Рубенсовиот]] [[Неверниот Тома (Рубенс)|''Неверниот Тома'']] од 1613–15 година, некогаш во црква над надгробната плоча на донаторите, а денес во Кралскиот музеј за ликовни уметности во Антверпен. Централниот панел го прикажувал Неверувањето на Тома, а делото во целина било двосмислено во однос на тоа дали донаторите биле прикажани како да го заземаат истиот простор како светата сцена, со различни показатели во двете насоки.<ref>Jacobs, 311–312</ref> Понатамошен световен развој бил ''portrait historié'', каде што групи портретирани лица позирале како историски или митолошки фигури. Една од најпознатите и впечатливи групи барокни донаторски портрети биле оние на машките членови на семејството [[Корнаро]], кои седеле во ложи како во театар од двете страни на извајаниот олтар на [[Џан Лоренцо Бернини]]евата ''[[Екстаза на Света Тереза]]'' (1652). Тие биле изведени според [[фреска|фрески]] од [[Пелегрино Тибалди]] создадени еден век порано, кои ја користеле истата замисла.<ref>Shearman, 182. The frescoes are in the Poggi Chapel, in [[San Giacomo Maggiore, Bologna]].</ref> Иако дарителските портрети релативно малку биле проучувани како посебен жанр, во последниве години постоел поголем интерес за нив, како и дебата за нивната поврзаност, во Италија, со подемот на индивидуализмот во [[рана ренесанса|раната ренесанса]], како и за промените во нивната иконографија по [[црна смрт|црната смрт]] од средината на XIV век.<ref>Roberts, 20–24</ref> ==Галерија== <gallery widths="170" heights="200"> File:Pope Honorius I - Apse mosaic - Sant'Agnese fuori le mura - Rome 2016.jpg|[[Папа Хонориј I]] (починал во 638.), мозаик во црквата „Света Агнеза надвор од ѕидините“ (Sant'Agnese fuori le Mura) во Рим, на кој е прикажан како држи модел на црквата што ја изградил. File:ViennaDioscoridesFolio6vDonorPortrait.jpg|Донаторски портрет од 6 век на [[Аниција Јулијана]], византиската принцеза која го нарачала илуминираниот ракопис познат како [[Виенски диоскуриди]]. File:Nordenskirker Stehag(57).jpg|Фреска од XII век со портрет на ктиторот, данскиот крал Кнут VI, во црквата во Стехаг, Шведска. File:Beatrice of Falkenburg.jpg|Обоеното стакло што ја прикажува [[Беатрис Фалкенбуршка]] (починала во 1277 година) како добродетелка на Францисканците, е најраниот преживеан портрет на донатори од витраж ([[Бурелова збирка]]). File:The-Madonna-and-Child-with-a-Donor-176-mid.jpg|Мала фигура на донатор со Мадона на престолот и Детето, околу 1335 г. File:Giovanni di Paolo Crucifixion with donor Jacopo di Bartolomeo.jpg|„Распетието“ на [[Џовани ди Паоло]] со дарителот Јакопо ди Бартоломео, чие име е наведено во натписот, а неговиот грб е прикажан лево. File:Meister von Hohenfurth 002.jpg|Мајсторот од Виши Брод, бохемски мајстор (околу 1350 г.), со портрет на дарителот – светиот римски цар [[Карло IV (Свето Римско Царство)|Карло IV]] – кој држи минијатурен модел на црква, бидејќи веројатно ја финансирал изградбата на целиот објект за кој била наменета сликата. File:Hans Memling 037.jpg|Ханс Мемлинг; Мадона благонаклонето гледа кон донаторот, кој е претставен од свети Антониј Велики и благословен од Младенецот Христос. File:Saint-Jean, Gérard de - La Résurrection de Lazare, avec un couple de donateurs et leur fille, RF 1285.jpg|[[Гертген тот Синт Јанс]], ''[[Лазар Четвородневниот|Воскресението на Лазар]]'', со пет клекнати портрети на дарителот (а можеби и кучето на дарителот). File:Madonna della Vittoria by Mantegna.jpg| ''[[Мадона дела Виторија]]'' (околу 1496) од [[Андреа Мантења|]], со [[Франческо II Гонзага]]. File:Peter Paul Rubens - The Incredulity of St Thomas - WGA20193.jpg|''[[Rockox family|Rockox Triptych]]'' од [[Петер Паул Рубенс]], 1613–15 File:Glasmacherfamilie Familie Friedrich mit Kreuz 1596.jpg|Успешниот стаклар и неговото семејство, 1596 година. Петте деца што држат крстови биле починати; оние две во бела облека со црни рабови – очигледно пред да биде изработена сликата, додека кај другите крстовите веројатно биле додадени подоцна.<ref>Walter A. Friedrich: ''Die Wurzeln der nordböhmischen Glasindustrie und die Glasmacherfamilie Friedrich'' (only available in German), p. 233, Fuerth 2005, {{ISBN|3-00-015752-2}}</ref> </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == *Campbell, Lorne, ''Renaissance Portraits, European Portrait-Painting in the 14th, 15th and 16th Centuries'', p.&nbsp;151, 1990, Yale, {{ISBN|0-300-04675-8}} *[[Charles Reginald Dodwell|Dodwell, C.R.]]; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *"Handbook". ''Art in the Christian World, 300–1500; A Handbook of Styles and Forms'', by Yves Christe and others, Faber and Faber, 1982, {{ISBN|0-571-11941-7}} *Jacobs, Lynn F., "Rubens and the Northern Past: The Michielsen Triptych and the Thresholds of Modernity", ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 91, No. 3 (September 2009), pp.&nbsp;302–24, JSTOR [https://www.jstor.org/stable/40645509 40645509] *King, Catherine. [https://books.google.com/books?id=I8AFWHCEMU0C&dq=%22Donor+portrait%22&pg=PA129 Renaissance Women Patrons], Manchester University Press, 1998, {{ISBN|0-7190-5289-0}}. Donor portraits are discussed on pp.&nbsp;129–144 *[[Nicholas Penny|Penny, Nicholas]], National Gallery Catalogues (new series): ''The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume I'', 2004, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1-85709-908-7}} *Roberts, Angela Marisol; [https://qspace.library.queensu.ca/handle/1974/674 ''Donor Portraits in Late Medieval Venice c.1280–1413''], PhD thesis, 2007, Queens University, Canada (Large File) *[[Johanna Scheel]], ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Gebr. Mann, Berlin, 2013, {{ISBN|978-3-7861-2695-9}} *[[John Shearman|Shearman, John]]. ''Mannerism'', 1967, Pelican, London, {{ISBN|0-14-020808-9}} == Надворешни врски == {{Commons category|Donor portraits}} *Dirk Kocks, ''Die Stifterdarstellung in der italienischen Malerei des 13.-15. Jahrhunderts'' (The Donor Portrait in Italian Painting of the 13th to 15th centuries), Cologne, 1971 *[[John Pope-Hennessy]]; ''The Portrait in Renaissance Art'', London, 1966 *Johanna Scheel, ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Berlin, 2013 {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] psszr6hj1z3xr2tvmazu19wpc3n9xrx Џез погреб 0 1403687 5630776 2026-09-21T19:12:00Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Џез погреб]] на [[Џез-погреб]] 5630776 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Џез-погреб]] 4zqpbtrvw3vij852zclg0stzcnmzvnm Разговор:Џез погреб 1 1403688 5630778 2026-09-21T19:12:00Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Џез погреб]] на [[Разговор:Џез-погреб]] 5630778 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Џез-погреб]] 232tesqt3onxp3md6gbz0ewzo3sot6d Разговор:Дарителски портрет 1 1403689 5630796 2026-09-21T19:29:49Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630796 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Предлошка:Eu-Football.info 10 1403690 5630828 2026-09-21T20:10:52Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{#if: {{{1<includeonly>|</includeonly>}}} {{{id|}}} {{#property:P3726}} | [{{#if:{{{archive|}}}|https://web.archive.org/web/{{{archive}}}/|https://web.archive.org/web/20200701/}}https://eu-football.info/_player.php?id={{#if: {{{1|{{{id<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{1|{{{id}}}}}} | {{First word|1={{#property:P3726}}|sep=,}} }} {{#if: {{{2|{{{name<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{2|{{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}] на EU-Football... 5630828 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1<includeonly>|</includeonly>}}} {{{id|}}} {{#property:P3726}} | [{{#if:{{{archive|}}}|https://web.archive.org/web/{{{archive}}}/|https://web.archive.org/web/20200701/}}https://eu-football.info/_player.php?id={{#if: {{{1|{{{id<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{1|{{{id}}}}}} | {{First word|1={{#property:P3726}}|sep=,}} }} {{#if: {{{2|{{{name<includeonly>|</includeonly>}}}}}} | {{{2|{{{name}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }}] на EU-Football.info (архивирано)<includeonly>{{EditAtWikidata|pid=P3726|{{{1|{{{id|}}}}}}}}</includeonly> | <span class="error">&#123;&#123;[[Template:EU-Football.info|EU-Football.info]]&#125;&#125; template missing ID and not present in Wikidata.</span> }}<noinclude> {{Documentation}}<!-- Please add categories to the /doc subpage & add interwikis to Wikidata. --> </noinclude> buzosarhj15abumlsrc8vxht13nosfb Предлошка:Fb team (N) NEC 10 1403691 5630833 2026-09-21T20:26:37Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{fb team |t=НЕК |tan=ФК НЕК Најмеген |tc=NED |abb={{#if:{{{abb|}}}|NEC}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки Холандија|НЕК]] </noinclude> 5630833 wikitext text/x-wiki {{fb team |t=НЕК |tan=ФК НЕК Најмеген |tc=NED |abb={{#if:{{{abb|}}}|NEC}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки Холандија|НЕК]] </noinclude> dv9m45lq6jfedat1j7n9o9s5eprje9m Модул:Location map/data/Seljuk Empire 828 1403692 5630852 2026-09-21T21:41:05Z Buli 2648 Создадена страница со: return { name = 'Seljuk Empire', top = 66.573109, bottom = 5.100438, left = 25.124245, right = 131.434076, image = 'Map of the Seljuk Empire (1090).png' } 5630852 Scribunto text/plain return { name = 'Seljuk Empire', top = 66.573109, bottom = 5.100438, left = 25.124245, right = 131.434076, image = 'Map of the Seljuk Empire (1090).png' } dsre0d5rhn414yrfb6muk9y6otx8he0 Предлошка:Состав на ФК Астон Вила 10 1403693 5630855 2026-09-21T22:02:31Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{football squad |name = Состав на ФК Астон Вила |teamname = ФК Астон Вила |bgcolor = #771F48 |textcolor = #9be1ff |bordercolor = #ffdf00 |list=<div> {{football squad2 player|no=1|name=[[Зајон Сузуки|Сузуки]]}} {{football squad2 player|no=2|name=[[Мати Кеш|Кеш]]}} {{football squad2 player|no=3|name=[[Виктор Линделоф|Линделоф]]}} {{football squad2 player|no... 5630855 wikitext text/x-wiki {{football squad |name = Состав на ФК Астон Вила |teamname = ФК Астон Вила |bgcolor = #771F48 |textcolor = #9be1ff |bordercolor = #ffdf00 |list=<div> {{football squad2 player|no=1|name=[[Зајон Сузуки|Сузуки]]}} {{football squad2 player|no=2|name=[[Мати Кеш|Кеш]]}} {{football squad2 player|no=3|name=[[Виктор Линделоф|Линделоф]]}} {{football squad2 player|no=4|name=[[Тејлор Харвуд-Белис|Харвуд-Белис]]}} {{football squad2 player|no=5|name=[[Тајрон Мингс|Мингс]]}} {{football squad2 player|no=6|name=[[Рос Баркли|Баркли]]}} {{football squad2 player|no=7|name=[[Џон МакГин|МакГин]]&nbsp;{{Капитен}}}} {{football squad2 player|no=8|name=[[Бубакар Камара|Камара]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Емилијано Буендија|Буендија]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Николас Џексон|Џексон]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Матео Руџери|Руџери]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Пау Торес|Торес]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Алехандро Гарначо|Гарначо]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Тами Ејбрахам|Ејбрахам]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Ибрахим Мбаје|Мбаје]]}} {{football squad2 player|no=20|name=[[Џамалдин Џимо-Алоба|Џимо-Алоба]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Ијан Матсен|Матсен]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Амаду Онана|Онана]]}} {{football squad2 player|no=26|name=[[Ламар Богард|Богард]]}} {{football squad2 player|no=27|name=[[Леон Горецка|Горецка]]}} {{football squad2 player|no=29|name=[[Арон Ван-Бисака|Ван-Бисака]]}} {{football squad2 player|no=35|name=[[Жоао Гомеш (фудбалер 2001)|Жоао Гомеш]]}} {{football squad2 player|no=39|name=[[Брајан Маџо|Маџо]]}} {{football squad2 player|no=40|name=[[Марко Бизот|Бизот]]}} {{football squad2 player|no=42|name=[[Џејмс Рајт (фудбалер)|Рајт]]}} {{football squad2 player|no=44|name=[[Јохан Манзамби|Манзамби]]}} {{football squad2 player|no=47|name=[[Алисон Едвард|Алисон]]}} {{football squad2 player|no=48|name=[[Моду Кеба Сисе|Сисе]]}} {{football squad2 player|no=53|name=[[Џорџ Хемингс|Хемингс]]}} <!-- {{football squad2 player|no=16|name=[[Andrés García (footballer, born 2003)|García]]}} on loan at Getafe {{football squad2 player|no=28|name=[[Zépiqueno Redmond|Redmond]]}} on loan at Annecy {{football squad2 player|no=29|name=[[Evann Guessand|Guessand]]}} on loan at Crystal Palace {{football squad2 player|no=32|name=[[Kosta Nedeljković|Nedeljković]]}} on loan at Rangers {{football squad2 player|no=33|name=[[Samuel Iling-Junior|Iling-Junior]]}} on loan at Bolton Wanderers {{football squad2 player|no=45|name=[[Triston Rowe|Rowe]]}} on loan at Charleroi {{football squad2 player|no=46|name=[[Joe Gauci|Gauci]]}} on loan at Lincoln City {{football squad2 player|no=48|name=[[Oliwier Zych|Zych]]}} on loan at Vitoria {{football squad2 player|no=49|name=[[Bradley Burrowes|Burrowes]]}} on loan at Wigan Athletic {{football squad2 player|no=51|name=[[Kadan Young|Young]]}} on loan at Annecy {{football squad2 player|no=58|name=[[Tommi O'Reilly|O'Reilly]]}} on loan at Doncaster Rovers {{football squad2 player|no=64|name=[[Kane Taylor|Taylor]]}} on loan at Rochdale --> {{football squad manager|title=Head coach|name=[[Унаи Емери|Емери]]}} </div> }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Squad maintenance|update source=https://www.avfc.co.uk/teams/first-team}} [[Категорија:Предлошки за состави на англиски фудбалски клубови|Астон Вила]] [[Категорија:ФК Астон Вила]] }}</noinclude> 5hc10rdcqwya4ijnqkjv4jz2c2nwkpz 5630856 5630855 2026-09-21T22:02:54Z Carshalton 30527 5630856 wikitext text/x-wiki {{football squad |name = Состав на ФК Астон Вила |teamname = ФК Астон Вила |bgcolor = #771F48 |textcolor = #9be1ff |bordercolor = #ffdf00 |list=<div> {{football squad2 player|no=1|name=[[Зајон Сузуки|Сузуки]]}} {{football squad2 player|no=2|name=[[Мати Кеш|Кеш]]}} {{football squad2 player|no=3|name=[[Виктор Линделоф|Линделоф]]}} {{football squad2 player|no=4|name=[[Тејлор Харвуд-Белис|Харвуд-Белис]]}} {{football squad2 player|no=5|name=[[Тајрон Мингс|Мингс]]}} {{football squad2 player|no=6|name=[[Рос Баркли|Баркли]]}} {{football squad2 player|no=7|name=[[Џон МакГин|МакГин]]&nbsp;{{Капитен}}}} {{football squad2 player|no=8|name=[[Бубакар Камара|Камара]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Емилијано Буендија|Буендија]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Николас Џексон|Џексон]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Матео Руџери|Руџери]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Пау Торес|Торес]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Алехандро Гарначо|Гарначо]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Тами Ејбрахам|Ејбрахам]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Ибрахим Мбаје|Мбаје]]}} {{football squad2 player|no=20|name=[[Џамалдин Џимо-Алоба|Џимо-Алоба]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Ијан Матсен|Матсен]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Амаду Онана|Онана]]}} {{football squad2 player|no=26|name=[[Ламар Богард|Богард]]}} {{football squad2 player|no=27|name=[[Леон Горецка|Горецка]]}} {{football squad2 player|no=29|name=[[Арон Ван-Бисака|Ван-Бисака]]}} {{football squad2 player|no=35|name=[[Жоао Гомеш (фудбалер 2001)|Жоао Гомеш]]}} {{football squad2 player|no=39|name=[[Брајан Маџо|Маџо]]}} {{football squad2 player|no=40|name=[[Марко Бизот|Бизот]]}} {{football squad2 player|no=42|name=[[Џејмс Рајт (фудбалер)|Рајт]]}} {{football squad2 player|no=44|name=[[Јохан Манзамби|Манзамби]]}} {{football squad2 player|no=47|name=[[Алисон Едвард|Алисон]]}} {{football squad2 player|no=48|name=[[Моду Кеба Сисе|Сисе]]}} {{football squad2 player|no=53|name=[[Џорџ Хемингс|Хемингс]]}} <!-- {{football squad2 player|no=16|name=[[Andrés García (footballer, born 2003)|García]]}} on loan at Getafe {{football squad2 player|no=28|name=[[Zépiqueno Redmond|Redmond]]}} on loan at Annecy {{football squad2 player|no=29|name=[[Evann Guessand|Guessand]]}} on loan at Crystal Palace {{football squad2 player|no=32|name=[[Kosta Nedeljković|Nedeljković]]}} on loan at Rangers {{football squad2 player|no=33|name=[[Samuel Iling-Junior|Iling-Junior]]}} on loan at Bolton Wanderers {{football squad2 player|no=45|name=[[Triston Rowe|Rowe]]}} on loan at Charleroi {{football squad2 player|no=46|name=[[Joe Gauci|Gauci]]}} on loan at Lincoln City {{football squad2 player|no=48|name=[[Oliwier Zych|Zych]]}} on loan at Vitoria {{football squad2 player|no=49|name=[[Bradley Burrowes|Burrowes]]}} on loan at Wigan Athletic {{football squad2 player|no=51|name=[[Kadan Young|Young]]}} on loan at Annecy {{football squad2 player|no=58|name=[[Tommi O'Reilly|O'Reilly]]}} on loan at Doncaster Rovers {{football squad2 player|no=64|name=[[Kane Taylor|Taylor]]}} on loan at Rochdale --> {{football squad manager|title=Менаџер|name=[[Унаи Емери|Емери]]}} </div> }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Squad maintenance|update source=https://www.avfc.co.uk/teams/first-team}} [[Категорија:Предлошки за состави на англиски фудбалски клубови|Астон Вила]] [[Категорија:ФК Астон Вила]] }}</noinclude> pou7h1pkt6gx0o9bvb1f06tnp3v374m Куќа на ул. „Страхиња Симоноски“ бр. 10 (Гостивар) 0 1403694 5630898 2026-09-22T06:08:56Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{Инфокутија Зграда | name = Куќа на ул. „Страхиња Симоноски“ бр. 10 | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = | status = | image = | caption = | map_type = | map_caption = | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = |... 5630898 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Куќа на ул. „Страхиња Симоноски“ бр. 10 | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = | status = | image = | caption = | map_type = | map_caption = | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = [[Гостивар]], [[Македонија]] | address = ул. „Страхиња Симоноски“ бр. 10 | location_town = | location_country = | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Привремено заштитено добро]] (25.04.2018) | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Куќа на ул. „Страхиња Симоноски“ бр. 10''' — [[куќа]] во [[Гостивар]], која е прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|привремено заштитено добро на Македонија]]. ==Историја== Зградата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|привремено заштитено добро на Македонија]] врз основа на актот Уп. бр. 18-283 од 25 април 2018 година.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=8 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=22 септември 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> == Поврзано == *[[Културно наследство на Македонија во Општина Гостивар]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Гостивар}} [[Категорија:Куќи во Гостивар]] 5brjxzwsuwsm57t0ife43d587v0wry6 Викиншка уметност 0 1403695 5630902 2026-09-22T06:46:58Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1347387052|Viking art]]“ 5630902 wikitext text/x-wiki [[File:Viking_gold_jewellery_-_Hiddensee_treasure_-_VIKING_exhibition_at_the_National_Museum_of_Denmark_-_Photo_The_National_Museum_of_Denmark_(9066249208).jpg|мини| Златен накит од богатството од Хидензе од 10 век, со мешавина од нордиски пагански и [[Христијанство|христијански]] симболи.]] [[File:Brit_Mus_17sept_015-crop.jpg|мини| Пар „брошеви во форма на желка“, кои ги носеле мажените жени Викинзи]] '''Викиншката уметност''', исто така позната како '''нордиска уметност''' - термин кој е широко прифатен за [[Уметност|уметноста]] на [[Скандинавија|скандинавските]] Нордијци и [[Викинзи|викиншките]] населби - особено на [[Британски Острови|Британските Острови]] и [[Исланд|Исланд -]] за време на [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] од 8 до 11 век. Викиншката уметност има многу заеднички дизајнерски елементи со [[Келтска уметност|келтската]], [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германската]], подоцнежната [[Романика|романска]] и источноевропската уметност, споделувајќи многу влијанија со секоја од овие традиции. Општо земено, денешното знаење за викиншката уметност во голема мера се потпира на потрајни предмети од [[метал]] и [[Карпа|камен]], [[Дрво (материјал)|дрво]], [[коска]], [[слонова коска]] и [[текстил]] се поретко зачувани. Затоа, уметничкиот запис, каков што е зачуван до денес, останува значително нецелосен. Тековните [[Археологија|археолошки]] [[Археолошко ископување|ископувања]] и опортунистичките наоди, секако, можат да ја подобрат оваа ситуација во иднина, како што всушност се случи и во неодамнешното минато. Викиншката уметност обично е поделена на низа од приближно хронолошки стилови, иако надвор од самата [[Скандинавија]] местните влијанија се често силни, а развојот на стиловите може да биде помалку познат. == Историски контекст == [[File:Viking_-_Whale-Bone_Plaque_-_Walters_711169.jpg|мини| Украсна плоча од [[китова коска]], 8 век до крај на 9 век, 22×18,3×0,8 см (8,7×7,2×0,3 инчи)]] Регионалното потекло на Викинзите се наоѓа во Скандинавија, најсеверниот полуостров на континентална Европа, додека терминот „Викинг“ веројатно потекнува од нивниот сопствен термин за крајбрежни напади - активноста преку која многу соседни култури се запознале со жителите на регионот. Викинзите напаѓале богати цели на северозападните брегови на Европа од крајот на 8 до средината на 11 од нашата ера. Викинзите, претхристијански трговци и морски напаѓачи, првпат влегле во запишаната историја со нивниот напад врз христијанската монашка заедница на островот [[Линдисфарн]] во 793 година. Викинзите првично ги употребувале своите долги бродови за да ги напаѓаат сезонски европските брегови, пристаништа и речни населби. Последователно, активностите на Викинзите се диверзифицирале и вклучиле трговски патувања на исток, запад и југ од нивните скандинавски татковини, со повторени и редовни патувања по речните системи на исток во [[Русија]] и регионите на [[Црно Море|Црното]] и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]], и на запад до крајбрежјата на [[Британски Острови|Британските Острови]], [[Исланд]] и [[Гренланд]]. Постојат докази дека Викинзите стигнале до [[Њуфаундленд]] долго пред подоцнежните патувања на [[Кристофер Колумбо]] да дојдат во [[Нов Свет|Новиот Свет]]. Трговските активности биле придружени со населување и колонизација на голем број од овие територии. == Според материјалот == === Дрво и органски материјали === [[File:La_pared_original_de_la_Urnes_stavkyrkje_(I).jpg|мини| Резба во дрво во црквата Урнес Тејв во Норвешка - ретко зачуван пример.]] Дрвото несомнено претставувало примарен материјал по избор за викиншките уметници, бидејќи било релативно лесно за резбање, ефтино и изобилно во северна Европа. Важноста на дрвото како уметнички медиум е нагласена од случајните преживеани дела од дрво на самиот почеток и крајот на викиншкиот период, имено, резбите на бродоградилиштата во Озеберг од почетокот на 9 век и резбаните украси на црквата во Урнес од 12 век. Како што напишал Џејмс Греам-Кемпбел: „Овие извонредни остатоци ни овозможуваат да формираме барем впечаток за тоа што ни недостасува од оригиналниот корпус на викиншката уметност, иако дрвените фрагменти и малите резби во други материјали (како што се рогови, килибар и морж од слонова коска) даваат дополнителни навестувања. Истото неизбежно важи и за текстилната уметност, иако ткаењето и везот биле очигледно добро развиени занаети.“ Дрводелството се употребувало на сите видови предмети како бродови, мебел и церемонијални предмети. === Камен === Со исклучок на готландските сликовни камења кои биле распространети во Шведска на почетокот на викиншкиот период, резбата во камен очигледно не се практикувала на друго место во Скандинавија сè до средината на 10 век и создавањето на кралските споменици во Јелинг во [[Данска]]. Последователно, и веројатно под влијание на ширењето на христијанството, користењето на резбан камен за трајни споменици станало пораспространето. === Метал === [[File:Britishmuseumpenrithhoardbrooches.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Britishmuseumpenrithhoardbrooches.jpg|мини|Сребрени брошеви од Викиншката северна Англија, почетокот на 10 век]] [[File:Silver_neck_ring.jpg|мини|Викиншки сребрен прстен, две извртени сребрени јажиња во музејот Хант]] Освен испрекинатиот запис за артефакти од дрво и камен, реконструираната историја на викиншката уметност до денес најмногу се потпира на проучувањето на украсувањето на [[Металообработка|метални дела]] од голем број извори. Неколку видови археолошки контексти успеале да зачуваат метални предмети за денешно проучување, додека трајноста на [[Скапоцен метал|скапоцените метали]], особено, зачувала голем дел од уметничкиот израз и напор. Накитот го носеле и мажите и жените, иако бил од различни видови. Мажените жени го прицврстувале својот горен дел од фустаните близу до рамото со соодветни парови големи брошеви. Современите научници често ги нарекуваат „брошеви во форма на желка“ поради нивната куполна форма. Формите и стиловите на женските брошеви во пар варирале во зависност од регионот, но многумина користеле ажур. Жените честопати нанижувале метални ланци или низи од монистра меѓу брошевите или виселе украси од дното на брошевите. Мажите носеле прстени на прстите, рацете и вратот, а наметките ги држеле затворени со петоаголни брошеви, често со екстравагантно долги значки. Нивното оружје честопати било богато украсено на делови како што се рачките на мечеви. Пронајден е мал број големи и раскошни парчиња или комплети од чисто злато, веројатно припаѓајќи на кралски семејства или на големи личности. Украсни метални предмети од секојдневна употреба често се откриваат од [[Гроб|гробовите]] од викиншкиот период, поради широко распространетата практика на погребување придружено со гробни предмети. Починатиот го облекувале во својата најдобра облека и накит, и бил погребуван со оружје, алатки и предмети за домаќинството. Предметите се ковале со леење, инкрустирање и гравирање. Поретки, но сепак значајни, се наодите на предмети од скапоцени метали во форма на богатство, многу од нив очигледно биле скриени за безбедно чување од страна на сопствениците подоцна кои не можеле да ја вратат нивната содржина, иако некои можеби биле депонирани како жртви на боговите. Неодамна, со оглед на зголемената популарност и легалноста на на металните детектори, зголемената фреквенција на поединечни, случајни наоди на метални предмети и украси (најверојатно претставуваат случајни загуби) создава брзорастечки корпус на нов материјал за проучување. [[Викиншки монетите|Викиншките монетите]] добро се вклопуваат во оваа втора категорија, но сепак тие формираат посебна категорија на артефакти од викиншкиот период, нивниот дизајн и украси се во голема мера независни од развојните стилови карактеристични за поширокиот викиншки уметнички потфат. Оригиналните бои на поголемиот број на викиншки артефакти се избледени или исчезнати со текот на годините, поради што денес изгледаат толку едноставно. Трагите од пигменти пронајдени на дрво и бродови даваат доказ дека Викинзите често користеле мешавина од природни пигменти и масла или масти за да ги насликаат своите резби и површини. Ова укажува дека многу од резбаните дизајни, штитови, дрвени греди и бродови од тој период веројатно биле значително поживописни и попривлечни отколку што изгледаат денес. Покрај нивната декоративна вредност, боите можеби служеле и за церемонијални или симболични функции. Бојата била значително поважна во викиншката уметност отколку што се верува, иако многу малку боја преживеала по брзото распаѓање на земјата. Како и кај поголемиот број култури од тој период, денешното разбирање за викиншката уметност е ограничено бидејќи голем дел од неа е создаден на материјали кои не преживеале добро. Голем број секојдневни предмети биле направени од дрво, коска, кожа и текстил, кои природно се распаѓаат доколку не се чуваат во совршени услови. Како резултат на тоа, повеќето преживеани викиншки артефакти се од метал или камен, што трае многу подолго. Ова создава пристрасност кон зачувувањето кое крие голем дел од уметноста што некогаш постоела. Дрвен мебел, украсни предмети за домаќинството, обоени ентериери и везени текстили би биле вообичаени, но повеќето од нив исчезнале. Поради ова, преживеаните предмети ни даваат само делумен увид, а голем дел од оригиналната креативност на викиншката уметност останува непознат. == Форми на уметност == === Монистра === Монистрата биле значаен дел од викиншкото општество од мноштво причини. Тие претставувале форма на уметност најчесто изработена од стакло <ref>{{Наведено списание|last=Barfod|first=Gry H.|last2=Feveile|first2=Claus|last3=Sindbæk|first3=Søren M.|date=September 2022|title=Splinters to splendours: from upcycled glass to Viking beads at Ribe, Denmark|journal=Archaeological and Anthropological Sciences|volume=14|issue=9|page=180|bibcode=2022ArAnS..14..180B|doi=10.1007/s12520-022-01646-8|id={{ProQuest|2706986075}}|hdl-access=free}}</ref>, но исто така и од различни видови метали и, поретко, од природни материјали како што се [[килибар]], [[карнеол]], камен кристал итн. <ref>{{Наведено списание|last=Delvaux|first=Matthew C.|date=2018|title=Colors of the Viking Age: A Cluster Analysis of Glass Beads from Hedeby|journal=Journal of Glass Studies|volume=60|pages=41–68|jstor=26678008}}</ref> Овие биле употребувани за создавање привезоци и/или монистра за Викинзите. Типично, монистрата биле сферични и монохроматски; сепак, поретките монистра биле калеидоскопски и имале уникатни шари. Монистрите од [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] биле пронајдени првенствено во викиншки гробишта како Бирка, а исто така и во познати викиншки населби и трговски градови како Хедеби. <ref>{{Наведено списание|last=O’Sullivan|first=Joanne|date=January 2015|title=Strung Along: Re-evaluating Gendered Views of Viking-Age Beads|journal=Medieval Archaeology|volume=59|issue=1|pages=73–86|doi=10.1080/00766097.2015.1119384}}</ref> Монистрата во овој период биле скапи предмети, па доколку се користеле за индивидуални цели, тие биле показател за богатство и висок општествен статус; <ref>{{Наведена книга|title=Glass Beads from Early Medieval Ireland: Classification, dating, social performance|last=Mannion|first=Mags|date=2015|publisher=Archaeopress|isbn=978-1-78491-196-6|pages=90–97|chapter=Beads and Society|doi=10.2307/j.ctvr43k7k.11|jstor=j.ctvr43k7k.11}}</ref> Улогата на монистрата во гробовите укажувала на нивното културно значење и вредност во рамките на Викиншкото друштво. Монистрите исто така биле огромен поттик за трговија. Нордијците ги употребувале како преносливо богатство и лост за економски детерминизам. Иако монистрата од Скандинавија била атракција и им давала богатство на раните викиншки установи, со текот на времето и преку широко распространетите трговски патишта од [[Викиншка експанзија|викиншката експанзија]], источните монистра станала попопуларни. <ref>{{Наведена книга|title=Mission to the Volga|last=Faḍlān|first=Aḥmad ibn|last2=Montgomery|first2=James E.|date=2017|publisher=NYU Press|isbn=978-1-4798-9989-0|volume=28|pages=3–40|doi=10.2307/j.ctt1gk093h.7|jstor=j.ctt1gk093h.7}}</ref> Сепак, монистрата сè уште се користела како форма на валута и симбол на богатство. Монистрите биле поттик за трговија, со што дополнително се воспоставиле викиншки населби и биле огромен дел од викиншката уметност и култура. === Текстил === Текстилот е помалку зачуван но и покрај тоа била откриена софистицирана традиција на ткаење и вез, со свила и волна често украсени со сложени шари. === Други извори === Невизуелен извор на информации за викиншката уметност се наоѓа во скалдските стихови, сложената форма на усна поезија составена за време на викиншкиот период и пренесувана сè додека не биде запишана векови подоцна. Неколку стихови зборуваат за насликани форми на украси кои, но ретко, преживеале на дрво и камен. На пример, поетот од 9 век, Браги Бодасон, наведува четири навидум неповрзани сцени насликани на штит. Една од овие сцени ја прикажува рибарската експедиција на богот [[Тор (митологија)|Тор]], чиј мотив е споменат и во песна од Улфр Угасон од 10 век, во која се опишани сликите во новоизградена сала во Исланд. == Потекло и позадина == Постојаната уметничка традиција, заедничка за поголемиот дел од северозападна Европа, која се развивала од 4 век, ги формирала основие врз кои била изградена уметноста и украсувањето од викиншкиот период: од тој период па наваму, делото на скандинавските уметници било широко фокусирано на разновидни сложени животински орнаменти што се користеле за украсување на широк спектар на предмети. Историчарот на уметноста Бернхард Салин станал првиот кој го систематизирал германскиот животински орнамент, делејќи го на три стила (I, II и III). Последните два подоцна биле поделени од Арвидсон во три дополнителни стилови: Стил Ц, кој процветал во текот на 7 век и во 8 век, пред да биде во голема мера заменет (особено во јужна Скандинавија) со Стил Д. Овие два стила обезбедиле инспирација за почетниот израз на животински орнаменти во викиншкиот период, Стил E, попознат како стил Озеберг/Броа. И стиловите Д и E се развиле во широк скандинавски контекст кој, иако е во согласност со орнаментите за животни во северозападна Европа генерално, покажал мало влијание надвор од Скандинавија. == Стипендирање == Иако прелиминарните формулации биле направени кон крајот на 19 век, историјата на викиншката уметност првпат достигнала зрелост на почетокот на 20 век со деталното објавување на украсните резби од дрво кои биле откриени во 1904 година како дел од „бродскиот погреб“ во Озерберг од норвешкиот археолог Хакон Шетелиг. Важно е да се напомене дека англискиот археолог Дејвид М. Вилсон, кој соработувал со својот дански колега Оле Клиндт-Јенсен за да го создадат истражувањето од 1966 година, ''„Викиншка уметност“'', ги создал основите за систематска карактеризација на полето што сè уште се употребува денес, заедно со развиена хронолошка рамка. Дејвид Вилсон продолжил да пишува студии за викиншката уметност претежно на [[англиски јазик]] во следните години, на кои во последните децении им се придружила и норвешката историчарка на уметност Сигне Хорн Фуглесанг со своја серија важни изданија. Заедно, овие научници го комбинирале пристапниот авторитет за да го промовираат сè поголемото разбирање на викиншката уметност како културен израз. == Стилови == [[File:Kunststile_der_Wikingerzeit.jpg|мини|360x360пкс| Временска рамка за нордиските животински стилови.]] Уметноста од [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] е организирана во лабава низа стилски фази кои, и покрај значителното преклопување во стилот и хронологијата, можат да се дефинираат и разликуваат врз основа на формалните елементи на дизајнот и на повторувачките композиции и мотиви: * Озебергшки стил * Борешки стил * Јелиншки стил * Маменски стил * Рингерикшки стил * Урнешки стил Не е изненадувачки што овие стилски фази се појавуваат во најчиста форма во самата Скандинавија; на други места во викиншкиот свет, често се појавуваат значајни примеси од надворешни култури и влијанија. На пример, на Британските Острови, историчарите на уметност распознаваат различни, „островски“ варијанти на скандинавски мотиви, честопати директно покрај „чистата“ викиншка декорација. === Озебергшки стил === [[File:Oseberg.JPG|мини| Бродот Озеберг во Викиншкиот музеј, Осло.]] '''Озебергшкиот''' '''стил''' ја карактеризира почетната фаза во она што се смета за викиншка уметност. <ref>[http://www.archeurope.com/index.php?page=broa-oseberg-style ''The Broa/Oseberg Style'' (Viking Art Styles)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140201190117/http://www.archeurope.com/index.php?page=broa-oseberg-style|date=February 1, 2014}}</ref> Озебергшкиот стилот го добива своето име од гробницата на бродот Озеберг, добро зачуван и високо украсен долг брод откриен во голема гробница на фармата Озеберг во близина на Тенсберг во [[Вестфол|Вестфолд]], [[Норвешка]], која содржела и голем број други богато украсени дрвени предмети. Моментално бродот е сместен во Музејот на викиншки бродови во Бигдеј, и долг над 70 стапки. Озебергшкиот брод содржел останки на две жени и многу скапоцени предмети кои веројатно биле украдени од крадци рано пред да биде пронајден. Самиот Озебергшкиот брод е украсен со потрадиционален стил на преплетување на животни, кој не го содржи привлечниот мотив на ѕверови. Сепак, во бродот се пронајдени пет резбани дрвени столбови со животински глави, а оној познат како ''каролиншки столб со животински глави'' е украсен со привлечни ѕверови, како и други гробни прилози од бродот. <ref>{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/1973560|title=Enter the Gripping Beast|last=Sinbaek|first=Soren|date=2012|publisher=British Archaeological Reports International Series}}</ref> Каролиншката глава претставува ѕвер што ржи, веројатно волк, со површински орнаменти во форма на испреплетени животни кои се извиткуваат и вртат додека крцкаат.<gallery> File:Carolingian_animal-head_post.jpg|алт=Detail of the Carolingian animal-head post from the Oseberg ship burial, showing the gripping beast motif.| Детал од каролиншкиот столб со животинска глава од погребот на Озебергшкиот брод, на кој се гледа фасцинантниот мотив на ѕверот. File:Osebergskipet-Detail.jpg|алт=Detail from the Oseberg ship| Детал од Озебергшкиот брод File:Oseberg_bow_detail.JPG|алт=Oseberg bow detail| Детал од машна на Озебергшкиот брод </gallery> ==== Броашки стил ==== [[File:Stora_och_Lilla_Ihre_Grave_174_Pommel_(310203).png|мини| Фрагмент од рачка за меч украсена во Борешки стил, од гробот 174 во Стора ох Лила Ире, парохија Хелви, Готланд. Бронза. 550 – 800, возраст на Вендел.]] '''Броашки стил''', именуван по уздир пронајден во Броа, парохијата Хала, Готланд, понекогаш е вклучен во Озебершкиот стил, а понекогаш се смета за посебен.<gallery> File:Broa_bridle_(HST_DIG56307).jpg|алт=Photograph of the Broa bridle taken by Ola Myrin for the Swedish Historiska museet exhibit "The Viking World".| Фотографија од уздите на Броа направена од Ола Мирин за изложбата „Светот на викинзите“ во шведскиот музеј Историска. File:Broa_bridle_(HST_DIG56309).jpg|алт=Right side relative to the horse.| Десна страна во однос на коњот. File:Broa_bridle_(HST_DIG49898).jpg|алт=Detail of left side.| Детал од левата страна. File:Broa_bridle_(HST_DIG56311).jpg|алт=Detail of mounts hanging from the bit.| Детал од држачите што висат од бирот. </gallery> === Борешки стил === [[File:Haithabu_Gewandfibel_Borrestil.JPG|мини| Бронзен приврзок од Хедеби (Хаитабу)]] '''Борешкиот стил''' опфаќа низа геометриски шари на преплетување/јазли и зооморфни мотиви (со единечни животни), првпат препознаени во група позлатени бронзени [[Запрега|држачи]] за ремени пронајдени во бродска гробница на гробиштата на борешките могили во близина на селото Боре, [[Вестфол|Вестфолд]], [[Норвешка]], од каде што потекнува и името на стилот. Борешкиот стил преовладувал во [[Скандинавија]] од крајот на 9 до крајот на 10 век, временска рамка поткрепена со дендрохронолошки податоци добиени од локалитети со карактеристични артефакти од Борешкиот стил , особено пронајдени во брошеви. „Фрлачкиот ѕвер“ со тело во облик на лента продолжува да биде карактеристика на овој и претходните стилови. Како и со геометриското орнаментирање во оваа фаза, визуелниот акцент на овој стил произлегува од пополнувањето на расположивиот простор: панделките од животинско потекло се цврсто испреплетени, а телата на животните се распоредени за да создадат тесни, затворени композиции. Како резултат на тоа, каква било позадина е значително отсутна – карактеристика на овој стил што е во силен контраст со поотворените и флуидни композиции што преовладуваа во преклопувачкиот Јелиншкиот стил. Поспецифична дијагностичка карактеристика на овој стил се наоѓа во симетричен, двојно контуриран „прстенест ланец“ (или „прстенеста плетенка“), чиј состав се состои од испреплетени кругови одделени со попречни шипки и четириаголно преклопување. Борешкиот прстенест ланец повремено завршува со животинска глава во висок релјеф, како што се гледа на фитинзите за ремени од Боре и Гокстад. Ребрата на мотивите кај металните изработки често се засечени за да се имитира филигранската жица што се користи кај најфините изработки на ракотворби. === Јелиншки стил === [[File:Gorm_silver_cup.jpg|мини|192x192пкс| Гормова чаша, од колибата на Горм Стариот во Јелинг. <ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/shorthistoryofth01greeiala/page/xxxiv/mode/2up|title=A Short History of the English People|last=Green|first=J. R.|publisher=Macmillan & Co., Ltd.|year=1902|volume=1|location=London|pages=xxxv, 101}}</ref> <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/industrialartsof02worsiala/page/84/mode/2up|title=The Industrial Arts of Denmark|last=Worsaae|first=J. J. A.|publisher=Chapman & Hall, Ltd.|year=1882|volume=2|pages=84–85}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Viking Revaluations: Viking Society Centenary Symposium, 14–15 May 1992|last=Roesdahl|first=Else|publisher=Viking Society for Northern Research, University College London|year=1993|editor-last=Faulkes|editor-first=Anthony|pages=132|chapter=Pagan Beliefs, Christian Impact and Archaeology—a Danish View|citeseerx=10.1.1.683.8845|editor-last2=Perkins|editor-first2=Richard}}</ref>]] '''Јелиншкиот стил''' претставува фаза од [[Скандинавија|скандинавската]] [[животинска уметност]] која се случила кон крајот на 10 век. Премостувајќи го пораниот борешки стил со подоцнежниот маменски, се карактеризира со стилизирани животински мотиви во облик на лента и тела на животни во облик на лента. Првично се применувал на различни предмети во Јелинг, [[Данска]], како што се Гормовата чаша (од кралот Горм) и големиот рунски камен на [[Харалд Синозабиот]], но неодамна стилот е вклучен во маменскиот.<gallery> File:Skaill-jelling.gif File:Varby-jelling.gif File:Decoratiepatroon_van_reliekenhoorn_(Scandinavië,_10e_eeuw),_Schatkamer_OLV-basiliek,_Maastricht.JPG </gallery> === Маменски стил === [[File:Mammen-axt.gif|мини| Маменска секира. Железо со сребрена гравура.]] '''Маменскиот стил''' го добил своето име од неговиот типски предмет, секира извадена од гробната могила на богат човек во Мамен, во [[Јитланд]], Данска (врз основа на дендрохронологијата, дрвото што се употребувало за изградба на гробната комора било исечено во зимата 970–971 година). Богато украсена од двете страни со инкрустирани сребрени дизајни, железната секира веројатно била церемонијално оружје за парада кое било сопственост на човек со кнежевски статус, а неговата погребна облека имала раскошен вез и украсена со свила и крзно. [[File:Camminskrinet.jpg|лево|мини| Реплика на оригиналниот, но изгубен Камински ковчег, мал златен [[кивор]] од доцниот викиншки период во маменски стил (Национален музеј).]] На едната страна, секирата прикажува голема птица со гранулирано тело, гребен, кружно око и исправена глава и клун со преклоп. Голема спирала во облик на школка го означува колкот на птицата, од која точка излегуваат нејзините тенко издолжени крилја: десното крило се преплетува со вратот на птицата, додека левото крило се преплетува со нејзиното тело и опашка. Надворешниот раб на крилото прикажува полукружен засек типичен за дизајнот на овој стил. Опашката е претставена како троен [[ластар]], чиј посебен третман на секирата - со отворени, кукисти краеви - претставува карактеристика на овој стил како целина. Она што го комплицира дизајнот е преклопот на главата на птицата, кој двапати се испреплетува со вратот и десното крило, а истовремено никнува и ластари по работ на сечилото. На врвот, близу рачката, секирата има испреплетен јазол од едната страна, триаголна човечка маска (со голем нос, мустаќи и спирална брада) од другата страна; второто би се покажало како омилен мотив во стилот, пренесен од претходните стилови. Од другата страна, секирата има раширен лиснат дизајн, кој произлегува од спирали во основата со тенки, „зрнести“ ластари кои се шират и се испреплетуваат низ главата на секирата кон рачката.<gallery widths="180" heights="180"> File:Ringerike_St_Paul_runetone.jpg|алт=English Runic Inscription 2| Англиски рунски натпис 2 File:Ög_111.jpg|алт=The runestone Ög 111 with a cross in Ringerike style| Рунски камен Ög 111 со крст во рингерикшки стил File:Sö280_Strängnäs.jpg|алт=Runestone Sö 280 at Strängnäs Cathedral| Рунски камен Sö 280 во катедралата во Стренгнес File:U_1146,_Gillberga.JPG|алт=Runestone U 1146 in Gillberga, Uppland| Рунски камен U 1146 во Гилберга, Упланд </gallery> === Рингерикшки стил === [[File:Vangsteinen.JPG|мини| Ванговиот камен]] Рингерикшкиот стил го добил своето име според областа Рингерике, северно од [[Осло]], [[Норвешка]], каде што местниот црвеникав песочник масовно се користел за изработка на камени споменици со мотиви карактеристични за овој стил.<ref>Only one stone carved in this style, however, has been found in Ringerike itself, at Tanberg, cf. Fugelesang 1980:pl.38.</ref> Како репрезентативен примерок за дефинирање на овој период најчесто се зема еден резбан камен со висина од 2,15 метри, пронајден во Ванг, во областа Опланд. Покрај рунскиот меморијален натпис на десниот раб, централниот дел на каменот од Ванг е исполнет со избалансиран орнамент од виени гранки (витици) што излегуваат од две спирали во форма на школка во долниот дел: главните стебла се вкрстуваат двапати и завршуваат со разгранети врвови. На местото на вкрстувањето, од јамките излегуваат дополнителни гранки, а од средиштето на гранките кај горната јамка се појавуваат мотиви во форма на круша. Иако концептот е аксијален, во распоредот на гранките се забележува основна асиметрија. Над орнаментот со гранки е прикажано големо животно во чекор, изработено со двојни контури, со спирални колкови и карактеристичен израсток на усната. При споредба на приказот на животното од каменот во Ванг со сличниот приказ на секирата од Мамен, се забележува дека вториот нема аксијалност, а неговите гранки се многу помалку уредени: спиралниот мотив од Мамен е брановиден, додека оној од Ванг изгледа затегнато и рамномерно закривено – овие карактеристики ја означуваат клучната разлика помеѓу орнаментиката на маменскиот и рингерикшкиот стил. Сепак, меѓусебната поврзаност на двата стила станува очигледна кога животното од каменот во Ванг ќе се спореди со она прикажано на каменот од Јелинг. [[File:Söderala_weathervane.jpg|лево|мини| Седералски ветроказ, Седерала, Шведска]] Во однос на металната изработка, стилот најдобро се гледа кај две бакарно-позлатени [[Ветроказ|ветрокази]], од Келунге, Готланд и од Седерала, Хелсингланд, и двете во [[Шведска]]. Првиот прикажува една страна со две аксијално конструирани јамки во форма на змии, кои пак никнуваат симетрично поставени ластари. Змиските глави, како и животното и змијата на задната страна, наоѓаат поцветен третман отколку на Ванговиот камен: сите имаат преклопници за усните, змиите носат плетенки, додека сите животни имаат око во облик на круша со врвот насочен кон муцката - дијагностичка карактеристика на рингерикшкиот стил. Рингерикшкиот стил се развил од претходниот маменски стил. Го добил своето име од група рунски камења со животински и растителни мотиви во округот Рингерике северно од [[Осло]]. Најчестите мотиви се лавови, птици, животни во облик на лента и спирали. Некои елементи се појавуваат за прв пат во скандинавската уметност, како што се различни видови крстови, палмети и јамки во облик на перце кои поврзуваат два мотиви. Повеќето мотиви имаат еквиваленти во [[Англосаксонска уметност|англосаксонската]], [[Островска уметност|островската]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. <ref name="m44">Moss (2014), p. 44</ref><gallery widths="180" heights="180"> File:Ringerike_St_Paul_runetone.jpg|алт=English Runic Inscription 2| Англиски рунски натпис 2 File:Ög_111.jpg|алт=The runestone Ög 111 with a cross in Ringerike style| Рунски камен Ög 111 со крст File:Sö280_Strängnäs.jpg|алт=Runestone Sö 280 at Strängnäs Cathedral| Рунски камен Sö 280 во катедралата во Стренгнес File:U_1146,_Gillberga.JPG|алт=Runestone U 1146 in Gillberga, Uppland| Рунски камен U 1146 во Гилберга, Упланд </gallery> === Урнешки стил === [[File:Kbh_Mus_Bronzespange.jpg|мини| Бронзен украс од [[Данска]] .]] '''Урнешкиот стил''' бил последната фаза од [[Скандинавија|скандинавската]] [[животинска уметност]] во втората половина на 11 век и почетокот на 12 век. Стилот е именуван според северната порта на црквата Урнес во [[Норвешка]], но повеќето предмети во стилот се рунски камења во [[Упланд]], [[Шведска]], поради што некои научници претпочитаат да го нарекуваат ''стил на рунски камења''. <ref name="national-2" /> Стилот се карактеризира со тенки и стилизирани животни кои се испреплетени во тесни шари. Главите на животните се гледаат во профил, имаат тенки очи во облик на бадем и има нагоре свиткани додатоци на носовите и вратот. <ref name="national-2" /> [[File:Upplands_Runinskrift_871.jpg|лево|мини| Рунски натпис од Упланд 871 кој го покажува занаетчиството на Асмунд во раниот урнешки стил.]] [[File:Urnesportalen.jpg|мини| Истоимената резба на црквата во Урнес е пример за последната фаза од стилот на Урнес.]] ==== Ран стил ==== Раниот стил добил датирање кое главно се основа на рунскиот камен U 343, рунскиот камен U 344 и сребрена чинија од околу 1050 година, која била пронајдена во Лила Вала. <ref name="sig206">Fuglesang, S.H. ''Swedish runestones of the eleventh century: ornament and dating'', Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung (K.Düwel ed.). Göttingen 1998, pp. 197–218. p. 206</ref> Раната варијанта на овој стил на рунските камења ги опфаќа рунските камења на Англија кои се однесуваат на [[Данегелд]] и [[Кнут Велики]] и делата на [[Асмунд Кересон]]. ==== Среден стил ==== Средниот стил добил релативно точно датирање врз основа на неговото појавување на монетите издадени од [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Сурвиот]](1047–1066) и од Олаф III(1080–1090). Две резби во дрво од [[Осло]] се датирани од околу 1050–1100 година, а хернинговата штица е датирана [[Дендрохронологија|дендрохронолошки]] од околу 1060–1070 година. Сепак, постојат докази кои укажуваат дека стилот од овој период бил развиен пред 1050 година на начинот на кој е претставен од рунските мајстори Фот и Бали. ==== Доцен стил ==== Средниот стил останал популарен рамо до рамо со доцниот стил на рунскиот мајстор Опир. Тој е познат по стилот во кој животните се екстремно слаби и прават кружни шари во отворени композиции. Овој стил не бил единствен само за Епир и Шведска, но се појавува и на штица од Белстад и на стол од [[Трондхејм|Трондхајм]], [[Норвешка]]. Рунските камења од Јарлабанке покажуваат карактеристики и од овој доцен стил и од средниот стил на Фот и Бали, а токму типот Фот-Бали ќе се измеша со [[Романика|романскиот стил]] во 12 век. Уметноста на Викинзите почнала да покажува како нивните верувања се менувале со ширењето на христијанството низ Скандинавија во доцниот викиншки период. Традиционални модели што потекнуваат од митовите [[File:Egå_runestone_II.JPG|мини| Рунски камен II. (2008). Лиценцирано според [[Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5|CC BY-SA 2.5]].]] и приказните од другите религии не исчезнале веднаш; наместо тоа, многу од нив биле измешани со христијански симболи. Ова е многу јасно на доцните рунски камења, кои понекогаш имаат крстови покрај вообичаените животински дизајни. Камените крстови и црковните украси биле некои од новите видови уметност кои се појавиле. Овие уметнички дела покажуваат како викиншката уметност се променила за време на големата промена во религијата. Наместо да ги заменат постарите традиции, многу уметници мешале стари и нови слики за да создадат дела што покажуваат како културите се менувале и како тие останале исти. ==== Урнешко-романски стил ==== Урнешко-романскиот стил не се појавува на рунските камења, што укажува дека традицијата на изработка на рунски камења исчезнала кога се појавил мешаниот стил, бидејќи е добро застапен во [[Готланд]] и на шведското копно. <ref name="sig208" /> Овој стил може да се датира независно од стилот благодарение на претставите од [[Осло]] во периодот 1100–1175 година, дендрохронолошкото датирање на фронталниот дел од Лисбјерг во [[Данска]] до 1135 година, како и ирските [[Кивор|кивори]] кои се датирани во втората половина на 12 век. [[Категорија:Викиншка уметност]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] jlcsq7dgtc0032075ep8mqs3el5zk3e 5630904 5630902 2026-09-22T06:49:47Z Тиверополник 1815 5630904 wikitext text/x-wiki [[File:Viking_gold_jewellery_-_Hiddensee_treasure_-_VIKING_exhibition_at_the_National_Museum_of_Denmark_-_Photo_The_National_Museum_of_Denmark_(9066249208).jpg|мини| Златен накит од богатството од Хидензе од 10 век, со мешавина од нордиски пагански и [[Христијанство|христијански]] симболи.]] [[File:Brit_Mus_17sept_015-crop.jpg|мини| Пар „брошеви во форма на желка“, кои ги носеле мажените жени Викинзи]] '''Викиншката уметност''', исто така позната како '''нордиска уметност''' - термин кој е широко прифатен за [[Уметност|уметноста]] на [[Скандинавија|скандинавските]] Нордијци и [[Викинзи|викиншките]] населби - особено на [[Британски Острови|Британските Острови]] и [[Исланд|Исланд -]] за време на [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] од 8 до 11 век. Викиншката уметност има многу заеднички дизајнерски елементи со [[Келтска уметност|келтската]], [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германската]], подоцнежната [[Романика|романска]] и источноевропската уметност, споделувајќи многу влијанија со секоја од овие традиции. Општо земено, денешното знаење за викиншката уметност во голема мера се потпира на потрајни предмети од [[метал]] и [[Карпа|камен]], [[Дрво (материјал)|дрво]], [[коска]], [[слонова коска]] и [[текстил]] се поретко зачувани. Затоа, уметничкиот запис, каков што е зачуван до денес, останува значително нецелосен. Тековните [[Археологија|археолошки]] [[Археолошко ископување|ископувања]] и опортунистичките наоди, секако, можат да ја подобрат оваа ситуација во иднина, како што всушност се случи и во неодамнешното минато. Викиншката уметност обично е поделена на низа од приближно хронолошки стилови, иако надвор од самата [[Скандинавија]] местните влијанија се често силни, а развојот на стиловите може да биде помалку познат. == Историски контекст == [[File:Viking_-_Whale-Bone_Plaque_-_Walters_711169.jpg|мини| Украсна плоча од [[китова коска]], 8 век до крај на 9 век, 22×18,3×0,8 см (8,7×7,2×0,3 инчи)]] Регионалното потекло на Викинзите се наоѓа во Скандинавија, најсеверниот полуостров на континентална Европа, додека терминот „Викинг“ веројатно потекнува од нивниот сопствен термин за крајбрежни напади - активноста преку која многу соседни култури се запознале со жителите на регионот. Викинзите напаѓале богати цели на северозападните брегови на Европа од крајот на 8 до средината на 11 од нашата ера. Викинзите, претхристијански трговци и морски напаѓачи, првпат влегле во запишаната историја со нивниот напад врз христијанската монашка заедница на островот [[Линдисфарн]] во 793 година. Викинзите првично ги употребувале своите долги бродови за да ги напаѓаат сезонски европските брегови, пристаништа и речни населби. Последователно, активностите на Викинзите се диверзифицирале и вклучиле трговски патувања на исток, запад и југ од нивните скандинавски татковини, со повторени и редовни патувања по речните системи на исток во [[Русија]] и регионите на [[Црно Море|Црното]] и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]], и на запад до крајбрежјата на [[Британски Острови|Британските Острови]], [[Исланд]] и [[Гренланд]]. Постојат докази дека Викинзите стигнале до [[Њуфаундленд]] долго пред подоцнежните патувања на [[Кристофер Колумбо]] да дојдат во [[Нов Свет|Новиот Свет]]. Трговските активности биле придружени со населување и колонизација на голем број од овие територии. == Според материјалот == === Дрво и органски материјали === [[File:La_pared_original_de_la_Urnes_stavkyrkje_(I).jpg|мини| Резба во дрво во црквата Урнес Тејв во Норвешка - ретко зачуван пример.]] Дрвото несомнено претставувало примарен материјал по избор за викиншките уметници, бидејќи било релативно лесно за резбање, ефтино и изобилно во северна Европа. Важноста на дрвото како уметнички медиум е нагласена од случајните преживеани дела од дрво на самиот почеток и крајот на викиншкиот период, имено, резбите на бродоградилиштата во Озеберг од почетокот на 9 век и резбаните украси на црквата во Урнес од 12 век. Како што напишал Џејмс Греам-Кемпбел: „Овие извонредни остатоци ни овозможуваат да формираме барем впечаток за тоа што ни недостасува од оригиналниот корпус на викиншката уметност, иако дрвените фрагменти и малите резби во други материјали (како што се рогови, килибар и морж од слонова коска) даваат дополнителни навестувања. Истото неизбежно важи и за текстилната уметност, иако ткаењето и везот биле очигледно добро развиени занаети.“ Дрводелството се употребувало на сите видови предмети како бродови, мебел и церемонијални предмети. === Камен === Со исклучок на готландските сликовни камења кои биле распространети во Шведска на почетокот на викиншкиот период, резбата во камен очигледно не се практикувала на друго место во Скандинавија сè до средината на 10 век и создавањето на кралските споменици во Јелинг во [[Данска]]. Последователно, и веројатно под влијание на ширењето на христијанството, користењето на резбан камен за трајни споменици станало пораспространето. === Метал === [[File:Britishmuseumpenrithhoardbrooches.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Britishmuseumpenrithhoardbrooches.jpg|мини|Сребрени брошеви од Викиншката северна Англија, почетокот на 10 век]] [[File:Silver_neck_ring.jpg|мини|Викиншки сребрен прстен, две извртени сребрени јажиња во музејот Хант]] Освен испрекинатиот запис за артефакти од дрво и камен, реконструираната историја на викиншката уметност до денес најмногу се потпира на проучувањето на украсувањето на [[Металообработка|метални дела]] од голем број извори. Неколку видови археолошки контексти успеале да зачуваат метални предмети за денешно проучување, додека трајноста на [[Скапоцен метал|скапоцените метали]], особено, зачувала голем дел од уметничкиот израз и напор. Накитот го носеле и мажите и жените, иако бил од различни видови. Мажените жени го прицврстувале својот горен дел од фустаните близу до рамото со соодветни парови големи брошеви. Современите научници често ги нарекуваат „брошеви во форма на желка“ поради нивната куполна форма. Формите и стиловите на женските брошеви во пар варирале во зависност од регионот, но многумина користеле ажур. Жените честопати нанижувале метални ланци или низи од монистра меѓу брошевите или виселе украси од дното на брошевите. Мажите носеле прстени на прстите, рацете и вратот, а наметките ги држеле затворени со петоаголни брошеви, често со екстравагантно долги значки. Нивното оружје честопати било богато украсено на делови како што се рачките на мечеви. Пронајден е мал број големи и раскошни парчиња или комплети од чисто злато, веројатно припаѓајќи на кралски семејства или на големи личности. Украсни метални предмети од секојдневна употреба често се откриваат од [[Гроб|гробовите]] од викиншкиот период, поради широко распространетата практика на погребување придружено со гробни предмети. Починатиот го облекувале во својата најдобра облека и накит, и бил погребуван со оружје, алатки и предмети за домаќинството. Предметите се ковале со леење, инкрустирање и гравирање. Поретки, но сепак значајни, се наодите на предмети од скапоцени метали во форма на богатство, многу од нив очигледно биле скриени за безбедно чување од страна на сопствениците подоцна кои не можеле да ја вратат нивната содржина, иако некои можеби биле депонирани како жртви на боговите. Неодамна, со оглед на зголемената популарност и легалноста на на металните детектори, зголемената фреквенција на поединечни, случајни наоди на метални предмети и украси (најверојатно претставуваат случајни загуби) создава брзорастечки корпус на нов материјал за проучување. [[Викиншки монетите|Викиншките монетите]] добро се вклопуваат во оваа втора категорија, но сепак тие формираат посебна категорија на артефакти од викиншкиот период, нивниот дизајн и украси се во голема мера независни од развојните стилови карактеристични за поширокиот викиншки уметнички потфат. Оригиналните бои на поголемиот број на викиншки артефакти се избледени или исчезнати со текот на годините, поради што денес изгледаат толку едноставно. Трагите од пигменти пронајдени на дрво и бродови даваат доказ дека Викинзите често користеле мешавина од природни пигменти и масла или масти за да ги насликаат своите резби и површини. Ова укажува дека многу од резбаните дизајни, штитови, дрвени греди и бродови од тој период веројатно биле значително поживописни и попривлечни отколку што изгледаат денес. Покрај нивната декоративна вредност, боите можеби служеле и за церемонијални или симболични функции. Бојата била значително поважна во викиншката уметност отколку што се верува, иако многу малку боја преживеала по брзото распаѓање на земјата. Како и кај поголемиот број култури од тој период, денешното разбирање за викиншката уметност е ограничено бидејќи голем дел од неа е создаден на материјали кои не преживеале добро. Голем број секојдневни предмети биле направени од дрво, коска, кожа и текстил, кои природно се распаѓаат доколку не се чуваат во совршени услови. Како резултат на тоа, повеќето преживеани викиншки артефакти се од метал или камен, што трае многу подолго. Ова создава пристрасност кон зачувувањето кое крие голем дел од уметноста што некогаш постоела. Дрвен мебел, украсни предмети за домаќинството, обоени ентериери и везени текстили би биле вообичаени, но повеќето од нив исчезнале. Поради ова, преживеаните предмети ни даваат само делумен увид, а голем дел од оригиналната креативност на викиншката уметност останува непознат. == Форми на уметност == === Монистра === Монистрата биле значаен дел од викиншкото општество од мноштво причини. Тие претставувале форма на уметност најчесто изработена од стакло <ref>{{Наведено списание|last=Barfod|first=Gry H.|last2=Feveile|first2=Claus|last3=Sindbæk|first3=Søren M.|date=September 2022|title=Splinters to splendours: from upcycled glass to Viking beads at Ribe, Denmark|journal=Archaeological and Anthropological Sciences|volume=14|issue=9|page=180|bibcode=2022ArAnS..14..180B|doi=10.1007/s12520-022-01646-8|id={{ProQuest|2706986075}}|hdl-access=free}}</ref>, но исто така и од различни видови метали и, поретко, од природни материјали како што се [[килибар]], [[карнеол]], камен кристал итн. <ref>{{Наведено списание|last=Delvaux|first=Matthew C.|date=2018|title=Colors of the Viking Age: A Cluster Analysis of Glass Beads from Hedeby|journal=Journal of Glass Studies|volume=60|pages=41–68|jstor=26678008}}</ref> Овие биле употребувани за создавање привезоци и/или монистра за Викинзите. Типично, монистрата биле сферични и монохроматски; сепак, поретките монистра биле калеидоскопски и имале уникатни шари. Монистрите од [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] биле пронајдени првенствено во викиншки гробишта како Бирка, а исто така и во познати викиншки населби и трговски градови како Хедеби. <ref>{{Наведено списание|last=O’Sullivan|first=Joanne|date=January 2015|title=Strung Along: Re-evaluating Gendered Views of Viking-Age Beads|journal=Medieval Archaeology|volume=59|issue=1|pages=73–86|doi=10.1080/00766097.2015.1119384}}</ref> Монистрата во овој период биле скапи предмети, па доколку се користеле за индивидуални цели, тие биле показател за богатство и висок општествен статус; <ref>{{Наведена книга|title=Glass Beads from Early Medieval Ireland: Classification, dating, social performance|last=Mannion|first=Mags|date=2015|publisher=Archaeopress|isbn=978-1-78491-196-6|pages=90–97|chapter=Beads and Society|doi=10.2307/j.ctvr43k7k.11|jstor=j.ctvr43k7k.11}}</ref> Улогата на монистрата во гробовите укажувала на нивното културно значење и вредност во рамките на Викиншкото друштво. Монистрите исто така биле огромен поттик за трговија. Нордијците ги употребувале како преносливо богатство и лост за економски детерминизам. Иако монистрата од Скандинавија била атракција и им давала богатство на раните викиншки установи, со текот на времето и преку широко распространетите трговски патишта од [[Викиншка експанзија|викиншката експанзија]], источните монистра станала попопуларни. <ref>{{Наведена книга|title=Mission to the Volga|last=Faḍlān|first=Aḥmad ibn|last2=Montgomery|first2=James E.|date=2017|publisher=NYU Press|isbn=978-1-4798-9989-0|volume=28|pages=3–40|doi=10.2307/j.ctt1gk093h.7|jstor=j.ctt1gk093h.7}}</ref> Сепак, монистрата сè уште се користела како форма на валута и симбол на богатство. Монистрите биле поттик за трговија, со што дополнително се воспоставиле викиншки населби и биле огромен дел од викиншката уметност и култура. === Текстил === Текстилот е помалку зачуван но и покрај тоа била откриена софистицирана традиција на ткаење и вез, со свила и волна често украсени со сложени шари. === Други извори === Невизуелен извор на информации за викиншката уметност се наоѓа во скалдските стихови, сложената форма на усна поезија составена за време на викиншкиот период и пренесувана сè додека не биде запишана векови подоцна. Неколку стихови зборуваат за насликани форми на украси кои, но ретко, преживеале на дрво и камен. На пример, поетот од 9 век, Браги Бодасон, наведува четири навидум неповрзани сцени насликани на штит. Една од овие сцени ја прикажува рибарската експедиција на богот [[Тор (митологија)|Тор]], чиј мотив е споменат и во песна од Улфр Угасон од 10 век, во која се опишани сликите во новоизградена сала во Исланд. == Потекло и позадина == Постојаната уметничка традиција, заедничка за поголемиот дел од северозападна Европа, која се развивала од 4 век, ги формирала основие врз кои била изградена уметноста и украсувањето од викиншкиот период: од тој период па наваму, делото на скандинавските уметници било широко фокусирано на разновидни сложени животински орнаменти што се користеле за украсување на широк спектар на предмети. Историчарот на уметноста Бернхард Салин станал првиот кој го систематизирал германскиот животински орнамент, делејќи го на три стила (I, II и III). Последните два подоцна биле поделени од Арвидсон во три дополнителни стилови: Стил Ц, кој процветал во текот на 7 век и во 8 век, пред да биде во голема мера заменет (особено во јужна Скандинавија) со Стил Д. Овие два стила обезбедиле инспирација за почетниот израз на животински орнаменти во викиншкиот период, Стил E, попознат како стил Озеберг/Броа. И стиловите Д и E се развиле во широк скандинавски контекст кој, иако е во согласност со орнаментите за животни во северозападна Европа генерално, покажал мало влијание надвор од Скандинавија. == Стипендирање == Иако прелиминарните формулации биле направени кон крајот на 19 век, историјата на викиншката уметност првпат достигнала зрелост на почетокот на 20 век со деталното објавување на украсните резби од дрво кои биле откриени во 1904 година како дел од „бродскиот погреб“ во Озерберг од норвешкиот археолог Хакон Шетелиг. Важно е да се напомене дека англискиот археолог Дејвид М. Вилсон, кој соработувал со својот дански колега Оле Клиндт-Јенсен за да го создадат истражувањето од 1966 година, ''„Викиншка уметност“'', ги создал основите за систематска карактеризација на полето што сè уште се употребува денес, заедно со развиена хронолошка рамка. Дејвид Вилсон продолжил да пишува студии за викиншката уметност претежно на [[англиски јазик]] во следните години, на кои во последните децении им се придружила и норвешката историчарка на уметност Сигне Хорн Фуглесанг со своја серија важни изданија. Заедно, овие научници го комбинирале пристапниот авторитет за да го промовираат сè поголемото разбирање на викиншката уметност како културен израз. == Стилови == [[File:Kunststile_der_Wikingerzeit.jpg|мини|360x360пкс| Временска рамка за нордиските животински стилови.]] Уметноста од [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] е организирана во лабава низа стилски фази кои, и покрај значителното преклопување во стилот и хронологијата, можат да се дефинираат и разликуваат врз основа на формалните елементи на дизајнот и на повторувачките композиции и мотиви: * Озебергшки стил * Борешки стил * Јелиншки стил * Маменски стил * Рингерикшки стил * Урнешки стил Не е изненадувачки што овие стилски фази се појавуваат во најчиста форма во самата Скандинавија; на други места во викиншкиот свет, често се појавуваат значајни примеси од надворешни култури и влијанија. На пример, на Британските Острови, историчарите на уметност распознаваат различни, „островски“ варијанти на скандинавски мотиви, честопати директно покрај „чистата“ викиншка декорација. === Озебергшки стил === [[File:Oseberg.JPG|мини| Бродот Озеберг во Викиншкиот музеј, Осло.]] '''Озебергшкиот''' '''стил''' ја карактеризира почетната фаза во она што се смета за викиншка уметност. <ref>[http://www.archeurope.com/index.php?page=broa-oseberg-style ''The Broa/Oseberg Style'' (Viking Art Styles)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140201190117/http://www.archeurope.com/index.php?page=broa-oseberg-style|date=February 1, 2014}}</ref> Озебергшкиот стилот го добива своето име од гробницата на бродот Озеберг, добро зачуван и високо украсен долг брод откриен во голема гробница на фармата Озеберг во близина на Тенсберг во [[Вестфол|Вестфолд]], [[Норвешка]], која содржела и голем број други богато украсени дрвени предмети. Моментално бродот е сместен во Музејот на викиншки бродови во Бигдеј, и долг над 70 стапки. Озебергшкиот брод содржел останки на две жени и многу скапоцени предмети кои веројатно биле украдени од крадци рано пред да биде пронајден. Самиот Озебергшкиот брод е украсен со потрадиционален стил на преплетување на животни, кој не го содржи привлечниот мотив на ѕверови. Сепак, во бродот се пронајдени пет резбани дрвени столбови со животински глави, а оној познат како ''каролиншки столб со животински глави'' е украсен со привлечни ѕверови, како и други гробни прилози од бродот. <ref>{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/1973560|title=Enter the Gripping Beast|last=Sinbaek|first=Soren|date=2012|publisher=British Archaeological Reports International Series}}</ref> Каролиншката глава претставува ѕвер што ржи, веројатно волк, со површински орнаменти во форма на испреплетени животни кои се извиткуваат и вртат додека крцкаат.<gallery> File:Carolingian_animal-head_post.jpg|алт=Detail of the Carolingian animal-head post from the Oseberg ship burial, showing the gripping beast motif.| Детал од каролиншкиот столб со животинска глава од погребот на Озебергшкиот брод, на кој се гледа фасцинантниот мотив на ѕверот. File:Osebergskipet-Detail.jpg|алт=Detail from the Oseberg ship| Детал од Озебергшкиот брод File:Oseberg_bow_detail.JPG|алт=Oseberg bow detail| Детал од машна на Озебергшкиот брод </gallery> ==== Броашки стил ==== [[File:Stora_och_Lilla_Ihre_Grave_174_Pommel_(310203).png|мини| Фрагмент од рачка за меч украсена во Борешки стил, од гробот 174 во Стора ох Лила Ире, парохија Хелви, Готланд. Бронза. 550 – 800, возраст на Вендел.]] '''Броашки стил''', именуван по уздир пронајден во Броа, парохијата Хала, Готланд, понекогаш е вклучен во Озебершкиот стил, а понекогаш се смета за посебен.<gallery> File:Broa_bridle_(HST_DIG56307).jpg|алт=Photograph of the Broa bridle taken by Ola Myrin for the Swedish Historiska museet exhibit "The Viking World".| Фотографија од уздите на Броа направена од Ола Мирин за изложбата „Светот на викинзите“ во шведскиот музеј Историска. File:Broa_bridle_(HST_DIG56309).jpg|алт=Right side relative to the horse.| Десна страна во однос на коњот. File:Broa_bridle_(HST_DIG49898).jpg|алт=Detail of left side.| Детал од левата страна. File:Broa_bridle_(HST_DIG56311).jpg|алт=Detail of mounts hanging from the bit.| Детал од држачите што висат од бирот. </gallery> === Борешки стил === [[File:Haithabu_Gewandfibel_Borrestil.JPG|мини| Бронзен приврзок од Хедеби (Хаитабу)]] '''Борешкиот стил''' опфаќа низа геометриски шари на преплетување/јазли и зооморфни мотиви (со единечни животни), првпат препознаени во група позлатени бронзени [[Запрега|држачи]] за ремени пронајдени во бродска гробница на гробиштата на борешките могили во близина на селото Боре, [[Вестфол|Вестфолд]], [[Норвешка]], од каде што потекнува и името на стилот. Борешкиот стил преовладувал во [[Скандинавија]] од крајот на 9 до крајот на 10 век, временска рамка поткрепена со дендрохронолошки податоци добиени од локалитети со карактеристични артефакти од Борешкиот стил , особено пронајдени во брошеви. „Фрлачкиот ѕвер“ со тело во облик на лента продолжува да биде карактеристика на овој и претходните стилови. Како и со геометриското орнаментирање во оваа фаза, визуелниот акцент на овој стил произлегува од пополнувањето на расположивиот простор: панделките од животинско потекло се цврсто испреплетени, а телата на животните се распоредени за да создадат тесни, затворени композиции. Како резултат на тоа, каква било позадина е значително отсутна – карактеристика на овој стил што е во силен контраст со поотворените и флуидни композиции што преовладуваа во преклопувачкиот Јелиншкиот стил. Поспецифична дијагностичка карактеристика на овој стил се наоѓа во симетричен, двојно контуриран „прстенест ланец“ (или „прстенеста плетенка“), чиј состав се состои од испреплетени кругови одделени со попречни шипки и четириаголно преклопување. Борешкиот прстенест ланец повремено завршува со животинска глава во висок релјеф, како што се гледа на фитинзите за ремени од Боре и Гокстад. Ребрата на мотивите кај металните изработки често се засечени за да се имитира филигранската жица што се користи кај најфините изработки на ракотворби. === Јелиншки стил === [[File:Gorm_silver_cup.jpg|мини|192x192пкс| Гормова чаша, од колибата на Горм Стариот во Јелинг. <ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/shorthistoryofth01greeiala/page/xxxiv/mode/2up|title=A Short History of the English People|last=Green|first=J. R.|publisher=Macmillan & Co., Ltd.|year=1902|volume=1|location=London|pages=xxxv, 101}}</ref> <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/industrialartsof02worsiala/page/84/mode/2up|title=The Industrial Arts of Denmark|last=Worsaae|first=J. J. A.|publisher=Chapman & Hall, Ltd.|year=1882|volume=2|pages=84–85}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Viking Revaluations: Viking Society Centenary Symposium, 14–15 May 1992|last=Roesdahl|first=Else|publisher=Viking Society for Northern Research, University College London|year=1993|editor-last=Faulkes|editor-first=Anthony|pages=132|chapter=Pagan Beliefs, Christian Impact and Archaeology—a Danish View|citeseerx=10.1.1.683.8845|editor-last2=Perkins|editor-first2=Richard}}</ref>]] '''Јелиншкиот стил''' претставува фаза од [[Скандинавија|скандинавската]] [[животинска уметност]] која се случила кон крајот на 10 век. Премостувајќи го пораниот борешки стил со подоцнежниот маменски, се карактеризира со стилизирани животински мотиви во облик на лента и тела на животни во облик на лента. Првично се применувал на различни предмети во Јелинг, [[Данска]], како што се Гормовата чаша (од кралот Горм) и големиот рунски камен на [[Харалд Синозабиот]], но неодамна стилот е вклучен во маменскиот.<gallery> File:Skaill-jelling.gif File:Varby-jelling.gif File:Decoratiepatroon_van_reliekenhoorn_(Scandinavië,_10e_eeuw),_Schatkamer_OLV-basiliek,_Maastricht.JPG </gallery> === Маменски стил === [[File:Mammen-axt.gif|мини| Маменска секира. Железо со сребрена гравура.]] '''Маменскиот стил''' го добил своето име од неговиот типски предмет, секира извадена од гробната могила на богат човек во Мамен, во [[Јитланд]], Данска (врз основа на дендрохронологијата, дрвото што се употребувало за изградба на гробната комора било исечено во зимата 970–971 година). Богато украсена од двете страни со инкрустирани сребрени дизајни, железната секира веројатно била церемонијално оружје за парада кое било сопственост на човек со кнежевски статус, а неговата погребна облека имала раскошен вез и украсена со свила и крзно. [[File:Camminskrinet.jpg|лево|мини| Реплика на оригиналниот, но изгубен Камински ковчег, мал златен [[кивор]] од доцниот викиншки период во маменски стил (Национален музеј).]] На едната страна, секирата прикажува голема птица со гранулирано тело, гребен, кружно око и исправена глава и клун со преклоп. Голема спирала во облик на школка го означува колкот на птицата, од која точка излегуваат нејзините тенко издолжени крилја: десното крило се преплетува со вратот на птицата, додека левото крило се преплетува со нејзиното тело и опашка. Надворешниот раб на крилото прикажува полукружен засек типичен за дизајнот на овој стил. Опашката е претставена како троен [[ластар]], чиј посебен третман на секирата - со отворени, кукисти краеви - претставува карактеристика на овој стил како целина. Она што го комплицира дизајнот е преклопот на главата на птицата, кој двапати се испреплетува со вратот и десното крило, а истовремено никнува и ластари по работ на сечилото. На врвот, близу рачката, секирата има испреплетен јазол од едната страна, триаголна човечка маска (со голем нос, мустаќи и спирална брада) од другата страна; второто би се покажало како омилен мотив во стилот, пренесен од претходните стилови. Од другата страна, секирата има раширен лиснат дизајн, кој произлегува од спирали во основата со тенки, „зрнести“ ластари кои се шират и се испреплетуваат низ главата на секирата кон рачката.<gallery widths="180" heights="180"> File:Ringerike_St_Paul_runetone.jpg|алт=English Runic Inscription 2| Англиски рунски натпис 2 File:Ög_111.jpg|алт=The runestone Ög 111 with a cross in Ringerike style| Рунски камен Ög 111 со крст во рингерикшки стил File:Sö280_Strängnäs.jpg|алт=Runestone Sö 280 at Strängnäs Cathedral| Рунски камен Sö 280 во катедралата во Стренгнес File:U_1146,_Gillberga.JPG|алт=Runestone U 1146 in Gillberga, Uppland| Рунски камен U 1146 во Гилберга, Упланд </gallery> === Рингерикшки стил === [[File:Vangsteinen.JPG|мини| Ванговиот камен]] Рингерикшкиот стил го добил своето име според областа Рингерике, северно од [[Осло]], [[Норвешка]], каде што местниот црвеникав песочник масовно се користел за изработка на камени споменици со мотиви карактеристични за овој стил.<ref>Only one stone carved in this style, however, has been found in Ringerike itself, at Tanberg, cf. Fugelesang 1980:pl.38.</ref> Како репрезентативен примерок за дефинирање на овој период најчесто се зема еден резбан камен со висина од 2,15 метри, пронајден во Ванг, во областа Опланд. Покрај рунскиот меморијален натпис на десниот раб, централниот дел на каменот од Ванг е исполнет со избалансиран орнамент од виени гранки (витици) што излегуваат од две спирали во форма на школка во долниот дел: главните стебла се вкрстуваат двапати и завршуваат со разгранети врвови. На местото на вкрстувањето, од јамките излегуваат дополнителни гранки, а од средиштето на гранките кај горната јамка се појавуваат мотиви во форма на круша. Иако концептот е аксијален, во распоредот на гранките се забележува основна асиметрија. Над орнаментот со гранки е прикажано големо животно во чекор, изработено со двојни контури, со спирални колкови и карактеристичен израсток на усната. При споредба на приказот на животното од каменот во Ванг со сличниот приказ на секирата од Мамен, се забележува дека вториот нема аксијалност, а неговите гранки се многу помалку уредени: спиралниот мотив од Мамен е брановиден, додека оној од Ванг изгледа затегнато и рамномерно закривено – овие карактеристики ја означуваат клучната разлика помеѓу орнаментиката на маменскиот и рингерикшкиот стил. Сепак, меѓусебната поврзаност на двата стила станува очигледна кога животното од каменот во Ванг ќе се спореди со она прикажано на каменот од Јелинг. [[File:Söderala_weathervane.jpg|лево|мини| Седералски ветроказ, Седерала, Шведска]] Во однос на металната изработка, стилот најдобро се гледа кај две бакарно-позлатени [[Ветроказ|ветрокази]], од Келунге, Готланд и од Седерала, Хелсингланд, и двете во [[Шведска]]. Првиот прикажува една страна со две аксијално конструирани јамки во форма на змии, кои пак никнуваат симетрично поставени ластари. Змиските глави, како и животното и змијата на задната страна, наоѓаат поцветен третман отколку на Ванговиот камен: сите имаат преклопници за усните, змиите носат плетенки, додека сите животни имаат око во облик на круша со врвот насочен кон муцката - дијагностичка карактеристика на рингерикшкиот стил. Рингерикшкиот стил се развил од претходниот маменски стил. Го добил своето име од група рунски камења со животински и растителни мотиви во округот Рингерике северно од [[Осло]]. Најчестите мотиви се лавови, птици, животни во облик на лента и спирали. Некои елементи се појавуваат за прв пат во скандинавската уметност, како што се различни видови крстови, палмети и јамки во облик на перце кои поврзуваат два мотиви. Повеќето мотиви имаат еквиваленти во [[Англосаксонска уметност|англосаксонската]], [[Островска уметност|островската]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. <ref name="m44">Moss (2014), p. 44</ref><gallery widths="180" heights="180"> File:Ringerike_St_Paul_runetone.jpg|алт=English Runic Inscription 2| Англиски рунски натпис 2 File:Ög_111.jpg|алт=The runestone Ög 111 with a cross in Ringerike style| Рунски камен Ög 111 со крст File:Sö280_Strängnäs.jpg|алт=Runestone Sö 280 at Strängnäs Cathedral| Рунски камен Sö 280 во катедралата во Стренгнес File:U_1146,_Gillberga.JPG|алт=Runestone U 1146 in Gillberga, Uppland| Рунски камен U 1146 во Гилберга, Упланд </gallery> === Урнешки стил === [[File:Kbh_Mus_Bronzespange.jpg|мини| Бронзен украс од [[Данска]] .]] '''Урнешкиот стил''' бил последната фаза од [[Скандинавија|скандинавската]] [[животинска уметност]] во втората половина на 11 век и почетокот на 12 век. Стилот е именуван според северната порта на црквата Урнес во [[Норвешка]], но повеќето предмети во стилот се рунски камења во [[Упланд]], [[Шведска]], поради што некои научници претпочитаат да го нарекуваат ''стил на рунски камења''. <ref name="national-2" /> Стилот се карактеризира со тенки и стилизирани животни кои се испреплетени во тесни шари. Главите на животните се гледаат во профил, имаат тенки очи во облик на бадем и има нагоре свиткани додатоци на носовите и вратот. <ref name="national-2" /> [[File:Upplands_Runinskrift_871.jpg|лево|мини| Рунски натпис од Упланд 871 кој го покажува занаетчиството на Асмунд во раниот урнешки стил.]] [[File:Urnesportalen.jpg|мини| Истоимената резба на црквата во Урнес е пример за последната фаза од стилот на Урнес.]] ==== Ран стил ==== Раниот стил добил датирање кое главно се основа на рунскиот камен U 343, рунскиот камен U 344 и сребрена чинија од околу 1050 година, која била пронајдена во Лила Вала. <ref name="sig206">Fuglesang, S.H. ''Swedish runestones of the eleventh century: ornament and dating'', Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung (K.Düwel ed.). Göttingen 1998, pp. 197–218. p. 206</ref> Раната варијанта на овој стил на рунските камења ги опфаќа рунските камења на Англија кои се однесуваат на [[Данегелд]] и [[Кнут Велики]] и делата на [[Асмунд Кересон]]. ==== Среден стил ==== Средниот стил добил релативно точно датирање врз основа на неговото појавување на монетите издадени од [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Сурвиот]](1047–1066) и од Олаф III(1080–1090). Две резби во дрво од [[Осло]] се датирани од околу 1050–1100 година, а хернинговата штица е датирана [[Дендрохронологија|дендрохронолошки]] од околу 1060–1070 година. Сепак, постојат докази кои укажуваат дека стилот од овој период бил развиен пред 1050 година на начинот на кој е претставен од рунските мајстори Фот и Бали. ==== Доцен стил ==== Средниот стил останал популарен рамо до рамо со доцниот стил на рунскиот мајстор Опир. Тој е познат по стилот во кој животните се екстремно слаби и прават кружни шари во отворени композиции. Овој стил не бил единствен само за Епир и Шведска, но се појавува и на штица од Белстад и на стол од [[Трондхејм|Трондхајм]], [[Норвешка]]. Рунските камења од Јарлабанке покажуваат карактеристики и од овој доцен стил и од средниот стил на Фот и Бали, а токму типот Фот-Бали ќе се измеша со [[Романика|романскиот стил]] во 12 век. Уметноста на Викинзите почнала да покажува како нивните верувања се менувале со ширењето на христијанството низ Скандинавија во доцниот викиншки период. Традиционални модели што потекнуваат од митовите [[File:Egå_runestone_II.JPG|мини| Рунски камен II. (2008). Лиценцирано според [[Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5|CC BY-SA 2.5]].]] и приказните од другите религии не исчезнале веднаш; наместо тоа, многу од нив биле измешани со христијански симболи. Ова е многу јасно на доцните рунски камења, кои понекогаш имаат крстови покрај вообичаените животински дизајни. Камените крстови и црковните украси биле некои од новите видови уметност кои се појавиле. Овие уметнички дела покажуваат како викиншката уметност се променила за време на големата промена во религијата. Наместо да ги заменат постарите традиции, многу уметници мешале стари и нови слики за да создадат дела што покажуваат како културите се менувале и како тие останале исти. ==== Урнешко-романски стил ==== Урнешко-романскиот стил не се појавува на рунските камења, што укажува дека традицијата на изработка на рунски камења исчезнала кога се појавил мешаниот стил, бидејќи е добро застапен во [[Готланд]] и на шведското копно. <ref name="sig208" /> Овој стил може да се датира независно од стилот благодарение на претставите од [[Осло]] во периодот 1100–1175 година, дендрохронолошкото датирање на фронталниот дел од Лисбјерг во [[Данска]] до 1135 година, како и ирските [[Кивор|кивори]] кои се датирани во втората половина на 12 век. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== {{refbegin|30em}} ===Општи студии=== * Brink, S. with Price, N. (eds) (2008). ''The Viking World'', [Routledge Worlds], Routledge: London and New York, 2008. {{ISBN|9780415692625}} * Graham-Campbell, J. (2001), ''The Viking World'', London, 2001. {{ISBN|9780711234680}} * Anker, P. (1970). ''The Art of Scandinavia'', Volume I, London and New York, 1970. * Fuglesang, S.H. (1996). "Viking Art", in Turner, J. (ed.), ''The Grove Dictionary of Art'', Volume 32, London and New York, 1996, pp.&nbsp;514–27, 531–32. * Graham-Campbell, J. (1980). ''Viking Artefacts: A Select Catalogue'', British Museum Publications: London, 1980. {{ISBN|9780714113548}} * Graham-Campbell, James (2013). ''Viking Art'', Thames & Hudson, 2013. {{ISBN|9780500204191}} * Fred S. Kleiner, ''Gardner's Art Through The Ages: The Western Perspective'', Volume I. (Boston, Mass.: Wadsworth Cengage Learning, 2009) [https://books.google.com/books?id=mBrvazPDFoYC&dq=gardiner+book+viking+art&pg=PT320] * Roesdahl, E. and Wilson, D.M. (eds) (1992). ''From Viking to Crusader: Scandinavia and Europe 800–1200'', Copenhagen and New York, 1992. [exhibition catalogue]. {{ISBN|9780847816255}} * Williams, G., Pentz, P. and Wemhoff, M. (eds), ''Vikings: Life and Legend'', British Museum Press: London, 2014. [exhibition catalogue]. {{ISBN|9780714123363}} * Wilson, D.M. & Klindt-Jensen, O. (1980). ''Viking Art'', second edition, George Allen and Unwin, 1980. {{ISBN|9780047090189}} ===Специјалистички студии=== * [[Greta Arwidsson|Arwidsson, G.]] (1942a). ''Valsgärdestudien I. Vendelstile: Email und Glas im 7.-8. Jahrhundert'', [Acta Musei antiquitatum septentrionalium Regiae Universitatis Upsaliensis 2], Uppsala: Almqvist, 1942. * [[Greta Arwidsson|Arwidsson, G.]] (1942b). ''Die Gräberfunde von Valsgärde I, Valsgärde 6'', [Acta Musei antiquitatum septentrionalium Regiae Universitatis Upsaliensis 1], Uppsala: Almqvist & Wiksell, 1942. * Bailey, R.N. (1980). ''Viking Age Sculpture in Northern England'', Collins Archaeology: London, 1980. {{ISBN|9780002162289}} * Bonde, N. and Christensen, A.E. (1993). "Dendrochronological dating of the Viking Age ship burials at Oseberg, Gokstad and Tune, Norway", ''Antiquity'' 67 (1993), pp.&nbsp;575–83. * {{cite journal |last1=Bruun |first1=Per |title=The Viking Ship |journal=Journal of Coastal Research |date=1997 |volume=13 |issue=4 |pages=1282–1289 |jstor=4298737 }} * Capelle, T. (1968). ''Der Metallschmuck von Haithabu: Studien zur wikingischen Metallkunst'', [Die Ausgrabungen in Haithabu 5], Neumunster: K. Wachholtz, 1968. * {{cite journal |last1=Curle |first1=James |title=A Find of Viking Relics in the Hebrides |journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs |date=1916 |volume=29 |issue=162 |pages=241–243 |jstor=860122 }} * Fuglesang, S.H. (1980). ''Some Aspects of the Ringerike Style: A Phase of 11th Century Scandinavian Art'', [Mediaeval Scandinavia Supplements], University Press of Southern Denmark: Odense, 1980. {{ISBN|9788774921837}} * Fuglesang, S.H. (1981). "Stylistic Groups in Late Viking and Early Romanesque Art", ''Acta ad Archaeologiam et Artium Historiam Pertinentia'', [Series altera in 8°] I, 1981, pp.&nbsp;79–125. * Fuglesang, S.H. (1982). "Early Viking Art", ''Acta ad Archaeologiam et Artium Historiam Pertinentia'' [Series altera in 8°] II, 1982, pp.&nbsp;125–73. * Fuglesang, S.H. (1991). "The Axe-Head from Mammen and the Mammen Style", in Iversen (1991), pp.&nbsp;83–108. * Fuglesang, S.H. (1998). "Swedish Runestones of the Eleventh Century: Ornament and Dating", in Düwel, K. and Nowak, S. (eds), ''Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung: Abhandlungen des vierten internationalen Symposiums über Runen und Runeninschriften in Gottingen vom 4.-9. August 1995'', Göttingen: Walter de Gruyter, 1998, pp.&nbsp;197–218. * Fuglesang, S.H. (2001). "Animal Ornament: the Late Viking Period", in Müller-Wille and Larsson (eds) (2001), pp.&nbsp;157–94. * Fuglesang, S.H. (2013). "Copying and Creativity in Early Viking Ornament", in Reynolds and [[Leslie E. Webster|Webster]] (eds) (2013), pp.&nbsp;825–41. * Hedeager, L. (2003). "Beyond Mortality: Scandinavian Animal Styles AD 400–1200", in Downes, J. and Ritchie, A. (eds), ''Sea Change: Orkney and Northern Europe in the Later Iron Age AD 300–800'', Balgavies, 2003, pp.&nbsp;127–36. {{ISBN|9781874012382}} * Iversen, M. (ed.) (1991). ''Mammen: Grav, Kunst og Samfund i Vikingetid'', [Jysk Arkæologisk Selskabs Skrifter XXVIII], Højbjerg, 1991. {{ISBN|8772885718}} * [[Jane Kershaw|Kershaw, J.]] (2008). "The Distribution of the 'Winchester' Style in Late Saxon England: Metalwork Finds from the Danelaw", ''Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History 15'' (2008), pp. 254–69. [https://www.academia.edu/316173/The_distribution_of_the_Winchester_style_in_Late_Saxon_England_metalwork_finds_from_the_Danelaw Academic.edu]{{registration required}} * Krafft, S. (1956). ''Pictorial Weavings from the Viking Age'', Oslo: Dreyer, 1956. * Lang, J.T. (1984). "The hogback: a Viking colonial monument", ''Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History'' 3 (1984), pp. 85–176. * Lang, J.T. (1988). ''Viking Age Decorated Wood: A Study of its Ornament and Style'', Dublin: Royal Irish Academy, 1988. {{ISBN|9780901714695}} * [[Rachel Moss (art historian)|Moss, Rachel]]. ''Medieval c. 400—c. 1600: Art and Architecture of Ireland''. New Haven, CT: Yale University Press, 2014. {{ISBN|978-0-3001-7919-4}} * Müller-Wille, M. and Larsson, L.O. (eds) (2001). ''Tiere – Menschen – Götter: Wikingerzeitliche Kunststile und ihre Neuzeitliche Rezeption'', Vandenhoeck & Ruprecht: Gottingen, 2001. {{ISBN|9783525863091}} * Myhre, B. (1992). "The Royal Cemetery at Borre, Vestfold: A Norwegian Centre in a European Periphery", in Carter, M. (ed.), ''The Age of Sutton Hoo. The Seventh Century in North-West Europe'', Woodbridge: Boydell, 1992. * Owen, O. (2001). "The strange beast that is the English Urnes Style", in Graham-Campbell, J. ''et al.'' (eds), ''Vikings and the Danelaw – Selected Papers from the Proceedings of the Thirteenth Viking Congress'', Oxford: Oxbow, 2001, pp. 203–22. * Paterson, C. (2002). "From Pendants to Brooches – The Exchange of Borre and Jelling Style Motifs across the North Sea", ''Hikuin'' 29 (2002), pp. 267–76. * Reynolds, A. and [[Leslie E. Webster|Webster, L.]] (eds) (2013), ''Early Medieval Art and Archaeology in the Northern World—Studies in Honour of James Graham-Campbell'', Brill: Leiden and Boston, 2013. {{ISBN|9789004235038}} * [[Julian D. Richards|Richards, J.D.]] and Naylor, J. (2010). "The metal detector and the Viking Age in England", in Sheehan, J. and Corráin, D. Ó. (eds), ''The Viking Age. Ireland and the West. Proceedings of the Fifteenth Viking Congress'', Dublin: Four Courts Press, 2010, pp. 338–52. * Roesdahl, E. (1994). "Dendrochronology and Viking Studies in Denmark, with a Note on the Beginning of the Viking Age", in Abrosiani, B. and Clarke, H. (eds), ''Developments around the Baltic and the North Sea in the Viking Age'', Stockholm: Birka Project for Riksantikvarieämbetet and Statens Historiska Museer, 1994, pp. 106–16. * Roesdahl, E. (2010a). "Viking Art in European Churches (Cammin – Bamberg – Prague – León)", in Sheehan and Ó Corráin (eds) (2010), pp. 149–64. * Roesdahl, E. (2010b). "From Scandinavia to Spain: a Viking Age Reliquary in León and its Significance", in Sheehan, J. and Corráin, D. Ó. (eds), ''The Viking Age. Ireland and the West. Proceedings of the Fifteenth Viking Congress'', Dublin: Four Courts Press, 2010, pp. 353–60. * Salin, Bernhard (1904). ''Die altgermanische Thieronamentik'', Stockholm: Wahlström & Widstrand, 1904. * Sheehan, J. and Ó Corráin, D. (eds) (2010). ''The Viking Age: Ireland and the West. Proceedings of the XVth Viking Congress, Cork, 2005.'', Dublin and Portland: Four Courts Press, 2010. {{ISBN|9781846821011}} * Shetelig, H. (1920). ''Osebergfundet'', Volume III, Kristiania, 1920. * Wilson, D.M. (2001). "The Earliest Animal Styles of the Viking Age", in Müller-Wille and Larsson (eds) (2001), pp. 131–56. * Wilson, D.M. (2008a). "The Development of Viking Art", in Brink with Price (2008), pp. 323–38. * Wilson, D.M. (2008b). ''The Vikings in the Isle of Man'', Aarhus: Aarhus University Press, 2008. {{ISBN|9788779343702}} {{refend}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20150923195343/http://www.britishmuseum.org/explore/cultures/europe/vikings.aspx British Museum: Explore / World Cultures: Vikings] * Sorabella, Jean, [http://www.metmuseum.org/toah/hd/vikg/hd_vikg.htm "The Vikings (780–1100)"], in ''Heilbrunn Timeline of Art History'', New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. Updated October 2002. * ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Age of spirituality : late antique and early Christian art, third to seventh century]'' from The Metropolitan Museum of Art * [https://web.archive.org/web/20070211143348/http://home.online.no/~joeolavl/viking/osebergskipet.htm Oseberg Ship] * [https://web.archive.org/web/20121103123352/http://home.comcast.net/~blkhrse/oseberg%20cart.htm Oseberg Style Cart] * Jane Kershaw, [https://www.academia.edu/1078281/Viking-Age_Scandinavian_art_styles_and_their_appearance_in_the_British_Isles._Part_1_Early_Viking-Age_art_styles._Finds_Research_Group_Datasheet_2010_ Viking-Age Scandinavian art styles and their appearance in the British Isles – Part 1: Early Viking-Age art styles] – The Finds Research Group AD 700–1700, Datasheet 42, 2010. (Academia.edu registration required). * Jane Kershaw, [https://www.academia.edu/1078280/Viking-Age_Scandinavian_art_styles_and_their_appearance_in_the_British_Isles._Part_2_Late_Viking-Age_art_styles._Finds_Research_Group_Datasheet_2011_ Viking-Age Scandinavian art styles and their appearance in the British Isles Part 2: Late Viking-Age art styles] – The Finds Research Group AD 700–1700, Datasheet 43, 2011. (Academia.edu registration required). {{Викинзи}} {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Викиншка уметност| ]] slp78h1eaozioajtj6g66h3506u9d95 5630905 5630904 2026-09-22T06:51:10Z Тиверополник 1815 5630905 wikitext text/x-wiki [[File:Viking_gold_jewellery_-_Hiddensee_treasure_-_VIKING_exhibition_at_the_National_Museum_of_Denmark_-_Photo_The_National_Museum_of_Denmark_(9066249208).jpg|мини| Златен накит од богатството од Хидензе од 10 век, со мешавина од нордиски пагански и [[Христијанство|христијански]] симболи.]] [[File:Brit_Mus_17sept_015-crop.jpg|мини| Пар „брошеви во форма на желка“, кои ги носеле мажените жени Викинзи]] '''Викиншката уметност''', исто така позната како '''нордиска уметност''' — термин кој е широко прифатен за [[Уметност|уметноста]] на [[Скандинавија|скандинавските]] Нордијци и [[Викинзи|викиншките]] населби - особено на [[Британски Острови|Британските Острови]] и [[Исланд|Исланд -]] за време на [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] од 8 до 11 век. Викиншката уметност има многу заеднички дизајнерски елементи со [[Келтска уметност|келтската]], [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германската]], подоцнежната [[Романика|романска]] и источноевропската уметност, споделувајќи многу влијанија со секоја од овие традиции. Општо земено, денешното знаење за викиншката уметност во голема мера се потпира на потрајни предмети од [[метал]] и [[Карпа|камен]], [[Дрво (материјал)|дрво]], [[коска]], [[слонова коска]] и [[текстил]] се поретко зачувани. Затоа, уметничкиот запис, каков што е зачуван до денес, останува значително нецелосен. Тековните [[Археологија|археолошки]] [[Археолошко ископување|ископувања]] и опортунистичките наоди, секако, можат да ја подобрат оваа ситуација во иднина, како што всушност се случи и во неодамнешното минато. Викиншката уметност обично е поделена на низа од приближно хронолошки стилови, иако надвор од самата [[Скандинавија]] местните влијанија се често силни, а развојот на стиловите може да биде помалку познат. == Историски контекст == [[File:Viking_-_Whale-Bone_Plaque_-_Walters_711169.jpg|мини| Украсна плоча од [[китова коска]], 8 век до крај на 9 век, 22×18,3×0,8 см (8,7×7,2×0,3 инчи)]] Регионалното потекло на Викинзите се наоѓа во Скандинавија, најсеверниот полуостров на континентална Европа, додека терминот „Викинг“ веројатно потекнува од нивниот сопствен термин за крајбрежни напади - активноста преку која многу соседни култури се запознале со жителите на регионот. Викинзите напаѓале богати цели на северозападните брегови на Европа од крајот на 8 до средината на 11 од нашата ера. Викинзите, претхристијански трговци и морски напаѓачи, првпат влегле во запишаната историја со нивниот напад врз христијанската монашка заедница на островот [[Линдисфарн]] во 793 година. Викинзите првично ги употребувале своите долги бродови за да ги напаѓаат сезонски европските брегови, пристаништа и речни населби. Последователно, активностите на Викинзите се диверзифицирале и вклучиле трговски патувања на исток, запад и југ од нивните скандинавски татковини, со повторени и редовни патувања по речните системи на исток во [[Русија]] и регионите на [[Црно Море|Црното]] и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]], и на запад до крајбрежјата на [[Британски Острови|Британските Острови]], [[Исланд]] и [[Гренланд]]. Постојат докази дека Викинзите стигнале до [[Њуфаундленд]] долго пред подоцнежните патувања на [[Кристофер Колумбо]] да дојдат во [[Нов Свет|Новиот Свет]]. Трговските активности биле придружени со населување и колонизација на голем број од овие територии. == Според материјалот == === Дрво и органски материјали === [[File:La_pared_original_de_la_Urnes_stavkyrkje_(I).jpg|мини| Резба во дрво во црквата Урнес Тејв во Норвешка - ретко зачуван пример.]] Дрвото несомнено претставувало примарен материјал по избор за викиншките уметници, бидејќи било релативно лесно за резбање, ефтино и изобилно во северна Европа. Важноста на дрвото како уметнички медиум е нагласена од случајните преживеани дела од дрво на самиот почеток и крајот на викиншкиот период, имено, резбите на бродоградилиштата во Озеберг од почетокот на 9 век и резбаните украси на црквата во Урнес од 12 век. Како што напишал Џејмс Греам-Кемпбел: „Овие извонредни остатоци ни овозможуваат да формираме барем впечаток за тоа што ни недостасува од оригиналниот корпус на викиншката уметност, иако дрвените фрагменти и малите резби во други материјали (како што се рогови, килибар и морж од слонова коска) даваат дополнителни навестувања. Истото неизбежно важи и за текстилната уметност, иако ткаењето и везот биле очигледно добро развиени занаети.“ Дрводелството се употребувало на сите видови предмети како бродови, мебел и церемонијални предмети. === Камен === Со исклучок на готландските сликовни камења кои биле распространети во Шведска на почетокот на викиншкиот период, резбата во камен очигледно не се практикувала на друго место во Скандинавија сè до средината на 10 век и создавањето на кралските споменици во Јелинг во [[Данска]]. Последователно, и веројатно под влијание на ширењето на христијанството, користењето на резбан камен за трајни споменици станало пораспространето. === Метал === [[File:Britishmuseumpenrithhoardbrooches.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Britishmuseumpenrithhoardbrooches.jpg|мини|Сребрени брошеви од Викиншката северна Англија, почетокот на 10 век]] [[File:Silver_neck_ring.jpg|мини|Викиншки сребрен прстен, две извртени сребрени јажиња во музејот Хант]] Освен испрекинатиот запис за артефакти од дрво и камен, реконструираната историја на викиншката уметност до денес најмногу се потпира на проучувањето на украсувањето на [[Металообработка|метални дела]] од голем број извори. Неколку видови археолошки контексти успеале да зачуваат метални предмети за денешно проучување, додека трајноста на [[Скапоцен метал|скапоцените метали]], особено, зачувала голем дел од уметничкиот израз и напор. Накитот го носеле и мажите и жените, иако бил од различни видови. Мажените жени го прицврстувале својот горен дел од фустаните близу до рамото со соодветни парови големи брошеви. Современите научници често ги нарекуваат „брошеви во форма на желка“ поради нивната куполна форма. Формите и стиловите на женските брошеви во пар варирале во зависност од регионот, но многумина користеле ажур. Жените честопати нанижувале метални ланци или низи од монистра меѓу брошевите или виселе украси од дното на брошевите. Мажите носеле прстени на прстите, рацете и вратот, а наметките ги држеле затворени со петоаголни брошеви, често со екстравагантно долги значки. Нивното оружје честопати било богато украсено на делови како што се рачките на мечеви. Пронајден е мал број големи и раскошни парчиња или комплети од чисто злато, веројатно припаѓајќи на кралски семејства или на големи личности. Украсни метални предмети од секојдневна употреба често се откриваат од [[Гроб|гробовите]] од викиншкиот период, поради широко распространетата практика на погребување придружено со гробни предмети. Починатиот го облекувале во својата најдобра облека и накит, и бил погребуван со оружје, алатки и предмети за домаќинството. Предметите се ковале со леење, инкрустирање и гравирање. Поретки, но сепак значајни, се наодите на предмети од скапоцени метали во форма на богатство, многу од нив очигледно биле скриени за безбедно чување од страна на сопствениците подоцна кои не можеле да ја вратат нивната содржина, иако некои можеби биле депонирани како жртви на боговите. Неодамна, со оглед на зголемената популарност и легалноста на на металните детектори, зголемената фреквенција на поединечни, случајни наоди на метални предмети и украси (најверојатно претставуваат случајни загуби) создава брзорастечки корпус на нов материјал за проучување. [[Викиншки монетите|Викиншките монетите]] добро се вклопуваат во оваа втора категорија, но сепак тие формираат посебна категорија на артефакти од викиншкиот период, нивниот дизајн и украси се во голема мера независни од развојните стилови карактеристични за поширокиот викиншки уметнички потфат. Оригиналните бои на поголемиот број на викиншки артефакти се избледени или исчезнати со текот на годините, поради што денес изгледаат толку едноставно. Трагите од пигменти пронајдени на дрво и бродови даваат доказ дека Викинзите често користеле мешавина од природни пигменти и масла или масти за да ги насликаат своите резби и површини. Ова укажува дека многу од резбаните дизајни, штитови, дрвени греди и бродови од тој период веројатно биле значително поживописни и попривлечни отколку што изгледаат денес. Покрај нивната декоративна вредност, боите можеби служеле и за церемонијални или симболични функции. Бојата била значително поважна во викиншката уметност отколку што се верува, иако многу малку боја преживеала по брзото распаѓање на земјата. Како и кај поголемиот број култури од тој период, денешното разбирање за викиншката уметност е ограничено бидејќи голем дел од неа е создаден на материјали кои не преживеале добро. Голем број секојдневни предмети биле направени од дрво, коска, кожа и текстил, кои природно се распаѓаат доколку не се чуваат во совршени услови. Како резултат на тоа, повеќето преживеани викиншки артефакти се од метал или камен, што трае многу подолго. Ова создава пристрасност кон зачувувањето кое крие голем дел од уметноста што некогаш постоела. Дрвен мебел, украсни предмети за домаќинството, обоени ентериери и везени текстили би биле вообичаени, но повеќето од нив исчезнале. Поради ова, преживеаните предмети ни даваат само делумен увид, а голем дел од оригиналната креативност на викиншката уметност останува непознат. == Форми на уметност == === Монистра === Монистрата биле значаен дел од викиншкото општество од мноштво причини. Тие претставувале форма на уметност најчесто изработена од стакло <ref>{{Наведено списание|last=Barfod|first=Gry H.|last2=Feveile|first2=Claus|last3=Sindbæk|first3=Søren M.|date=September 2022|title=Splinters to splendours: from upcycled glass to Viking beads at Ribe, Denmark|journal=Archaeological and Anthropological Sciences|volume=14|issue=9|page=180|bibcode=2022ArAnS..14..180B|doi=10.1007/s12520-022-01646-8|id={{ProQuest|2706986075}}|hdl-access=free}}</ref>, но исто така и од различни видови метали и, поретко, од природни материјали како што се [[килибар]], [[карнеол]], камен кристал итн. <ref>{{Наведено списание|last=Delvaux|first=Matthew C.|date=2018|title=Colors of the Viking Age: A Cluster Analysis of Glass Beads from Hedeby|journal=Journal of Glass Studies|volume=60|pages=41–68|jstor=26678008}}</ref> Овие биле употребувани за создавање привезоци и/или монистра за Викинзите. Типично, монистрата биле сферични и монохроматски; сепак, поретките монистра биле калеидоскопски и имале уникатни шари. Монистрите од [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] биле пронајдени првенствено во викиншки гробишта како Бирка, а исто така и во познати викиншки населби и трговски градови како Хедеби. <ref>{{Наведено списание|last=O’Sullivan|first=Joanne|date=January 2015|title=Strung Along: Re-evaluating Gendered Views of Viking-Age Beads|journal=Medieval Archaeology|volume=59|issue=1|pages=73–86|doi=10.1080/00766097.2015.1119384}}</ref> Монистрата во овој период биле скапи предмети, па доколку се користеле за индивидуални цели, тие биле показател за богатство и висок општествен статус; <ref>{{Наведена книга|title=Glass Beads from Early Medieval Ireland: Classification, dating, social performance|last=Mannion|first=Mags|date=2015|publisher=Archaeopress|isbn=978-1-78491-196-6|pages=90–97|chapter=Beads and Society|doi=10.2307/j.ctvr43k7k.11|jstor=j.ctvr43k7k.11}}</ref> Улогата на монистрата во гробовите укажувала на нивното културно значење и вредност во рамките на Викиншкото друштво. Монистрите исто така биле огромен поттик за трговија. Нордијците ги употребувале како преносливо богатство и лост за економски детерминизам. Иако монистрата од Скандинавија била атракција и им давала богатство на раните викиншки установи, со текот на времето и преку широко распространетите трговски патишта од [[Викиншка експанзија|викиншката експанзија]], источните монистра станала попопуларни. <ref>{{Наведена книга|title=Mission to the Volga|last=Faḍlān|first=Aḥmad ibn|last2=Montgomery|first2=James E.|date=2017|publisher=NYU Press|isbn=978-1-4798-9989-0|volume=28|pages=3–40|doi=10.2307/j.ctt1gk093h.7|jstor=j.ctt1gk093h.7}}</ref> Сепак, монистрата сè уште се користела како форма на валута и симбол на богатство. Монистрите биле поттик за трговија, со што дополнително се воспоставиле викиншки населби и биле огромен дел од викиншката уметност и култура. === Текстил === Текстилот е помалку зачуван но и покрај тоа била откриена софистицирана традиција на ткаење и вез, со свила и волна често украсени со сложени шари. === Други извори === Невизуелен извор на информации за викиншката уметност се наоѓа во скалдските стихови, сложената форма на усна поезија составена за време на викиншкиот период и пренесувана сè додека не биде запишана векови подоцна. Неколку стихови зборуваат за насликани форми на украси кои, но ретко, преживеале на дрво и камен. На пример, поетот од 9 век, Браги Бодасон, наведува четири навидум неповрзани сцени насликани на штит. Една од овие сцени ја прикажува рибарската експедиција на богот [[Тор (митологија)|Тор]], чиј мотив е споменат и во песна од Улфр Угасон од 10 век, во која се опишани сликите во новоизградена сала во Исланд. == Потекло и позадина == Постојаната уметничка традиција, заедничка за поголемиот дел од северозападна Европа, која се развивала од 4 век, ги формирала основие врз кои била изградена уметноста и украсувањето од викиншкиот период: од тој период па наваму, делото на скандинавските уметници било широко фокусирано на разновидни сложени животински орнаменти што се користеле за украсување на широк спектар на предмети. Историчарот на уметноста Бернхард Салин станал првиот кој го систематизирал германскиот животински орнамент, делејќи го на три стила (I, II и III). Последните два подоцна биле поделени од Арвидсон во три дополнителни стилови: Стил Ц, кој процветал во текот на 7 век и во 8 век, пред да биде во голема мера заменет (особено во јужна Скандинавија) со Стил Д. Овие два стила обезбедиле инспирација за почетниот израз на животински орнаменти во викиншкиот период, Стил E, попознат како стил Озеберг/Броа. И стиловите Д и E се развиле во широк скандинавски контекст кој, иако е во согласност со орнаментите за животни во северозападна Европа генерално, покажал мало влијание надвор од Скандинавија. == Стипендирање == Иако прелиминарните формулации биле направени кон крајот на 19 век, историјата на викиншката уметност првпат достигнала зрелост на почетокот на 20 век со деталното објавување на украсните резби од дрво кои биле откриени во 1904 година како дел од „бродскиот погреб“ во Озерберг од норвешкиот археолог Хакон Шетелиг. Важно е да се напомене дека англискиот археолог Дејвид М. Вилсон, кој соработувал со својот дански колега Оле Клиндт-Јенсен за да го создадат истражувањето од 1966 година, ''„Викиншка уметност“'', ги создал основите за систематска карактеризација на полето што сè уште се употребува денес, заедно со развиена хронолошка рамка. Дејвид Вилсон продолжил да пишува студии за викиншката уметност претежно на [[англиски јазик]] во следните години, на кои во последните децении им се придружила и норвешката историчарка на уметност Сигне Хорн Фуглесанг со своја серија важни изданија. Заедно, овие научници го комбинирале пристапниот авторитет за да го промовираат сè поголемото разбирање на викиншката уметност како културен израз. == Стилови == [[File:Kunststile_der_Wikingerzeit.jpg|мини|360x360пкс| Временска рамка за нордиските животински стилови.]] Уметноста од [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] е организирана во лабава низа стилски фази кои, и покрај значителното преклопување во стилот и хронологијата, можат да се дефинираат и разликуваат врз основа на формалните елементи на дизајнот и на повторувачките композиции и мотиви: * Озебергшки стил * Борешки стил * Јелиншки стил * Маменски стил * Рингерикшки стил * Урнешки стил Не е изненадувачки што овие стилски фази се појавуваат во најчиста форма во самата Скандинавија; на други места во викиншкиот свет, често се појавуваат значајни примеси од надворешни култури и влијанија. На пример, на Британските Острови, историчарите на уметност распознаваат различни, „островски“ варијанти на скандинавски мотиви, честопати директно покрај „чистата“ викиншка декорација. === Озебергшки стил === [[File:Oseberg.JPG|мини| Бродот Озеберг во Викиншкиот музеј, Осло.]] '''Озебергшкиот''' '''стил''' ја карактеризира почетната фаза во она што се смета за викиншка уметност. <ref>[http://www.archeurope.com/index.php?page=broa-oseberg-style ''The Broa/Oseberg Style'' (Viking Art Styles)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140201190117/http://www.archeurope.com/index.php?page=broa-oseberg-style|date=February 1, 2014}}</ref> Озебергшкиот стилот го добива своето име од гробницата на бродот Озеберг, добро зачуван и високо украсен долг брод откриен во голема гробница на фармата Озеберг во близина на Тенсберг во [[Вестфол|Вестфолд]], [[Норвешка]], која содржела и голем број други богато украсени дрвени предмети. Моментално бродот е сместен во Музејот на викиншки бродови во Бигдеј, и долг над 70 стапки. Озебергшкиот брод содржел останки на две жени и многу скапоцени предмети кои веројатно биле украдени од крадци рано пред да биде пронајден. Самиот Озебергшкиот брод е украсен со потрадиционален стил на преплетување на животни, кој не го содржи привлечниот мотив на ѕверови. Сепак, во бродот се пронајдени пет резбани дрвени столбови со животински глави, а оној познат како ''каролиншки столб со животински глави'' е украсен со привлечни ѕверови, како и други гробни прилози од бродот. <ref>{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/1973560|title=Enter the Gripping Beast|last=Sinbaek|first=Soren|date=2012|publisher=British Archaeological Reports International Series}}</ref> Каролиншката глава претставува ѕвер што ржи, веројатно волк, со површински орнаменти во форма на испреплетени животни кои се извиткуваат и вртат додека крцкаат.<gallery> File:Carolingian_animal-head_post.jpg|алт=Detail of the Carolingian animal-head post from the Oseberg ship burial, showing the gripping beast motif.| Детал од каролиншкиот столб со животинска глава од погребот на Озебергшкиот брод, на кој се гледа фасцинантниот мотив на ѕверот. File:Osebergskipet-Detail.jpg|алт=Detail from the Oseberg ship| Детал од Озебергшкиот брод File:Oseberg_bow_detail.JPG|алт=Oseberg bow detail| Детал од машна на Озебергшкиот брод </gallery> ==== Броашки стил ==== [[File:Stora_och_Lilla_Ihre_Grave_174_Pommel_(310203).png|мини| Фрагмент од рачка за меч украсена во Борешки стил, од гробот 174 во Стора ох Лила Ире, парохија Хелви, Готланд. Бронза. 550 – 800, возраст на Вендел.]] '''Броашки стил''', именуван по уздир пронајден во Броа, парохијата Хала, Готланд, понекогаш е вклучен во Озебершкиот стил, а понекогаш се смета за посебен.<gallery> File:Broa_bridle_(HST_DIG56307).jpg|алт=Photograph of the Broa bridle taken by Ola Myrin for the Swedish Historiska museet exhibit "The Viking World".| Фотографија од уздите на Броа направена од Ола Мирин за изложбата „Светот на викинзите“ во шведскиот музеј Историска. File:Broa_bridle_(HST_DIG56309).jpg|алт=Right side relative to the horse.| Десна страна во однос на коњот. File:Broa_bridle_(HST_DIG49898).jpg|алт=Detail of left side.| Детал од левата страна. File:Broa_bridle_(HST_DIG56311).jpg|алт=Detail of mounts hanging from the bit.| Детал од држачите што висат од бирот. </gallery> === Борешки стил === [[File:Haithabu_Gewandfibel_Borrestil.JPG|мини| Бронзен приврзок од Хедеби (Хаитабу)]] '''Борешкиот стил''' опфаќа низа геометриски шари на преплетување/јазли и зооморфни мотиви (со единечни животни), првпат препознаени во група позлатени бронзени [[Запрега|држачи]] за ремени пронајдени во бродска гробница на гробиштата на борешките могили во близина на селото Боре, [[Вестфол|Вестфолд]], [[Норвешка]], од каде што потекнува и името на стилот. Борешкиот стил преовладувал во [[Скандинавија]] од крајот на 9 до крајот на 10 век, временска рамка поткрепена со дендрохронолошки податоци добиени од локалитети со карактеристични артефакти од Борешкиот стил , особено пронајдени во брошеви. „Фрлачкиот ѕвер“ со тело во облик на лента продолжува да биде карактеристика на овој и претходните стилови. Како и со геометриското орнаментирање во оваа фаза, визуелниот акцент на овој стил произлегува од пополнувањето на расположивиот простор: панделките од животинско потекло се цврсто испреплетени, а телата на животните се распоредени за да создадат тесни, затворени композиции. Како резултат на тоа, каква било позадина е значително отсутна – карактеристика на овој стил што е во силен контраст со поотворените и флуидни композиции што преовладуваа во преклопувачкиот Јелиншкиот стил. Поспецифична дијагностичка карактеристика на овој стил се наоѓа во симетричен, двојно контуриран „прстенест ланец“ (или „прстенеста плетенка“), чиј состав се состои од испреплетени кругови одделени со попречни шипки и четириаголно преклопување. Борешкиот прстенест ланец повремено завршува со животинска глава во висок релјеф, како што се гледа на фитинзите за ремени од Боре и Гокстад. Ребрата на мотивите кај металните изработки често се засечени за да се имитира филигранската жица што се користи кај најфините изработки на ракотворби. === Јелиншки стил === [[File:Gorm_silver_cup.jpg|мини|192x192пкс| Гормова чаша, од колибата на Горм Стариот во Јелинг. <ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/shorthistoryofth01greeiala/page/xxxiv/mode/2up|title=A Short History of the English People|last=Green|first=J. R.|publisher=Macmillan & Co., Ltd.|year=1902|volume=1|location=London|pages=xxxv, 101}}</ref> <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/industrialartsof02worsiala/page/84/mode/2up|title=The Industrial Arts of Denmark|last=Worsaae|first=J. J. A.|publisher=Chapman & Hall, Ltd.|year=1882|volume=2|pages=84–85}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Viking Revaluations: Viking Society Centenary Symposium, 14–15 May 1992|last=Roesdahl|first=Else|publisher=Viking Society for Northern Research, University College London|year=1993|editor-last=Faulkes|editor-first=Anthony|pages=132|chapter=Pagan Beliefs, Christian Impact and Archaeology—a Danish View|citeseerx=10.1.1.683.8845|editor-last2=Perkins|editor-first2=Richard}}</ref>]] '''Јелиншкиот стил''' претставува фаза од [[Скандинавија|скандинавската]] [[животинска уметност]] која се случила кон крајот на 10 век. Премостувајќи го пораниот борешки стил со подоцнежниот маменски, се карактеризира со стилизирани животински мотиви во облик на лента и тела на животни во облик на лента. Првично се применувал на различни предмети во Јелинг, [[Данска]], како што се Гормовата чаша (од кралот Горм) и големиот рунски камен на [[Харалд Синозабиот]], но неодамна стилот е вклучен во маменскиот.<gallery> File:Skaill-jelling.gif File:Varby-jelling.gif File:Decoratiepatroon_van_reliekenhoorn_(Scandinavië,_10e_eeuw),_Schatkamer_OLV-basiliek,_Maastricht.JPG </gallery> === Маменски стил === [[File:Mammen-axt.gif|мини| Маменска секира. Железо со сребрена гравура.]] '''Маменскиот стил''' го добил своето име од неговиот типски предмет, секира извадена од гробната могила на богат човек во Мамен, во [[Јитланд]], Данска (врз основа на дендрохронологијата, дрвото што се употребувало за изградба на гробната комора било исечено во зимата 970–971 година). Богато украсена од двете страни со инкрустирани сребрени дизајни, железната секира веројатно била церемонијално оружје за парада кое било сопственост на човек со кнежевски статус, а неговата погребна облека имала раскошен вез и украсена со свила и крзно. [[File:Camminskrinet.jpg|лево|мини| Реплика на оригиналниот, но изгубен Камински ковчег, мал златен [[кивор]] од доцниот викиншки период во маменски стил (Национален музеј).]] На едната страна, секирата прикажува голема птица со гранулирано тело, гребен, кружно око и исправена глава и клун со преклоп. Голема спирала во облик на школка го означува колкот на птицата, од која точка излегуваат нејзините тенко издолжени крилја: десното крило се преплетува со вратот на птицата, додека левото крило се преплетува со нејзиното тело и опашка. Надворешниот раб на крилото прикажува полукружен засек типичен за дизајнот на овој стил. Опашката е претставена како троен [[ластар]], чиј посебен третман на секирата - со отворени, кукисти краеви - претставува карактеристика на овој стил како целина. Она што го комплицира дизајнот е преклопот на главата на птицата, кој двапати се испреплетува со вратот и десното крило, а истовремено никнува и ластари по работ на сечилото. На врвот, близу рачката, секирата има испреплетен јазол од едната страна, триаголна човечка маска (со голем нос, мустаќи и спирална брада) од другата страна; второто би се покажало како омилен мотив во стилот, пренесен од претходните стилови. Од другата страна, секирата има раширен лиснат дизајн, кој произлегува од спирали во основата со тенки, „зрнести“ ластари кои се шират и се испреплетуваат низ главата на секирата кон рачката.<gallery widths="180" heights="180"> File:Ringerike_St_Paul_runetone.jpg|алт=English Runic Inscription 2| Англиски рунски натпис 2 File:Ög_111.jpg|алт=The runestone Ög 111 with a cross in Ringerike style| Рунски камен Ög 111 со крст во рингерикшки стил File:Sö280_Strängnäs.jpg|алт=Runestone Sö 280 at Strängnäs Cathedral| Рунски камен Sö 280 во катедралата во Стренгнес File:U_1146,_Gillberga.JPG|алт=Runestone U 1146 in Gillberga, Uppland| Рунски камен U 1146 во Гилберга, Упланд </gallery> === Рингерикшки стил === [[File:Vangsteinen.JPG|мини| Ванговиот камен]] Рингерикшкиот стил го добил своето име според областа Рингерике, северно од [[Осло]], [[Норвешка]], каде што местниот црвеникав песочник масовно се користел за изработка на камени споменици со мотиви карактеристични за овој стил.<ref>Only one stone carved in this style, however, has been found in Ringerike itself, at Tanberg, cf. Fugelesang 1980:pl.38.</ref> Како репрезентативен примерок за дефинирање на овој период најчесто се зема еден резбан камен со висина од 2,15 метри, пронајден во Ванг, во областа Опланд. Покрај рунскиот меморијален натпис на десниот раб, централниот дел на каменот од Ванг е исполнет со избалансиран орнамент од виени гранки (витици) што излегуваат од две спирали во форма на школка во долниот дел: главните стебла се вкрстуваат двапати и завршуваат со разгранети врвови. На местото на вкрстувањето, од јамките излегуваат дополнителни гранки, а од средиштето на гранките кај горната јамка се појавуваат мотиви во форма на круша. Иако концептот е аксијален, во распоредот на гранките се забележува основна асиметрија. Над орнаментот со гранки е прикажано големо животно во чекор, изработено со двојни контури, со спирални колкови и карактеристичен израсток на усната. При споредба на приказот на животното од каменот во Ванг со сличниот приказ на секирата од Мамен, се забележува дека вториот нема аксијалност, а неговите гранки се многу помалку уредени: спиралниот мотив од Мамен е брановиден, додека оној од Ванг изгледа затегнато и рамномерно закривено – овие карактеристики ја означуваат клучната разлика помеѓу орнаментиката на маменскиот и рингерикшкиот стил. Сепак, меѓусебната поврзаност на двата стила станува очигледна кога животното од каменот во Ванг ќе се спореди со она прикажано на каменот од Јелинг. [[File:Söderala_weathervane.jpg|лево|мини| Седералски ветроказ, Седерала, Шведска]] Во однос на металната изработка, стилот најдобро се гледа кај две бакарно-позлатени [[Ветроказ|ветрокази]], од Келунге, Готланд и од Седерала, Хелсингланд, и двете во [[Шведска]]. Првиот прикажува една страна со две аксијално конструирани јамки во форма на змии, кои пак никнуваат симетрично поставени ластари. Змиските глави, како и животното и змијата на задната страна, наоѓаат поцветен третман отколку на Ванговиот камен: сите имаат преклопници за усните, змиите носат плетенки, додека сите животни имаат око во облик на круша со врвот насочен кон муцката - дијагностичка карактеристика на рингерикшкиот стил. Рингерикшкиот стил се развил од претходниот маменски стил. Го добил своето име од група рунски камења со животински и растителни мотиви во округот Рингерике северно од [[Осло]]. Најчестите мотиви се лавови, птици, животни во облик на лента и спирали. Некои елементи се појавуваат за прв пат во скандинавската уметност, како што се различни видови крстови, палмети и јамки во облик на перце кои поврзуваат два мотиви. Повеќето мотиви имаат еквиваленти во [[Англосаксонска уметност|англосаксонската]], [[Островска уметност|островската]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. <ref name="m44">Moss (2014), p. 44</ref><gallery widths="180" heights="180"> File:Ringerike_St_Paul_runetone.jpg|алт=English Runic Inscription 2| Англиски рунски натпис 2 File:Ög_111.jpg|алт=The runestone Ög 111 with a cross in Ringerike style| Рунски камен Ög 111 со крст File:Sö280_Strängnäs.jpg|алт=Runestone Sö 280 at Strängnäs Cathedral| Рунски камен Sö 280 во катедралата во Стренгнес File:U_1146,_Gillberga.JPG|алт=Runestone U 1146 in Gillberga, Uppland| Рунски камен U 1146 во Гилберга, Упланд </gallery> === Урнешки стил === [[File:Kbh_Mus_Bronzespange.jpg|мини| Бронзен украс од [[Данска]] .]] '''Урнешкиот стил''' бил последната фаза од [[Скандинавија|скандинавската]] [[животинска уметност]] во втората половина на 11 век и почетокот на 12 век. Стилот е именуван според северната порта на црквата Урнес во [[Норвешка]], но повеќето предмети во стилот се рунски камења во [[Упланд]], [[Шведска]], поради што некои научници претпочитаат да го нарекуваат ''стил на рунски камења''.<ref name="national-2">The article ''urnesstil'' in ''[[Nationalencyklopedin]]'' (1996).</ref> Стилот се карактеризира со тенки и стилизирани животни кои се испреплетени во тесни шари. Главите на животните се гледаат во профил, имаат тенки очи во облик на бадем и има нагоре свиткани додатоци на носовите и вратот. <ref name="national-2" /> [[File:Upplands_Runinskrift_871.jpg|лево|мини| Рунски натпис од Упланд 871 кој го покажува занаетчиството на Асмунд во раниот урнешки стил.]] [[File:Urnesportalen.jpg|мини| Истоимената резба на црквата во Урнес е пример за последната фаза од стилот на Урнес.]] ==== Ран стил ==== Раниот стил добил датирање кое главно се основа на рунскиот камен U 343, рунскиот камен U 344 и сребрена чинија од околу 1050 година, која била пронајдена во Лила Вала. <ref name="sig206">Fuglesang, S.H. ''Swedish runestones of the eleventh century: ornament and dating'', Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung (K.Düwel ed.). Göttingen 1998, pp. 197–218. p. 206</ref> Раната варијанта на овој стил на рунските камења ги опфаќа рунските камења на Англија кои се однесуваат на [[Данегелд]] и [[Кнут Велики]] и делата на [[Асмунд Кересон]]. ==== Среден стил ==== Средниот стил добил релативно точно датирање врз основа на неговото појавување на монетите издадени од [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Сурвиот]](1047–1066) и од Олаф III(1080–1090). Две резби во дрво од [[Осло]] се датирани од околу 1050–1100 година, а хернинговата штица е датирана [[Дендрохронологија|дендрохронолошки]] од околу 1060–1070 година. Сепак, постојат докази кои укажуваат дека стилот од овој период бил развиен пред 1050 година на начинот на кој е претставен од рунските мајстори Фот и Бали. ==== Доцен стил ==== Средниот стил останал популарен рамо до рамо со доцниот стил на рунскиот мајстор Опир. Тој е познат по стилот во кој животните се екстремно слаби и прават кружни шари во отворени композиции. Овој стил не бил единствен само за Епир и Шведска, но се појавува и на штица од Белстад и на стол од [[Трондхејм|Трондхајм]], [[Норвешка]]. Рунските камења од Јарлабанке покажуваат карактеристики и од овој доцен стил и од средниот стил на Фот и Бали, а токму типот Фот-Бали ќе се измеша со [[Романика|романскиот стил]] во 12 век. Уметноста на Викинзите почнала да покажува како нивните верувања се менувале со ширењето на христијанството низ Скандинавија во доцниот викиншки период. Традиционални модели што потекнуваат од митовите [[File:Egå_runestone_II.JPG|мини| Рунски камен II. (2008). Лиценцирано според [[Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5|CC BY-SA 2.5]].]] и приказните од другите религии не исчезнале веднаш; наместо тоа, многу од нив биле измешани со христијански симболи. Ова е многу јасно на доцните рунски камења, кои понекогаш имаат крстови покрај вообичаените животински дизајни. Камените крстови и црковните украси биле некои од новите видови уметност кои се појавиле. Овие уметнички дела покажуваат како викиншката уметност се променила за време на големата промена во религијата. Наместо да ги заменат постарите традиции, многу уметници мешале стари и нови слики за да создадат дела што покажуваат како културите се менувале и како тие останале исти. ==== Урнешко-романски стил ==== Урнешко-романскиот стил не се појавува на рунските камења, што укажува дека традицијата на изработка на рунски камења исчезнала кога се појавил мешаниот стил, бидејќи е добро застапен во [[Готланд]] и на шведското копно. <ref name="sig208">Fuglesang, S.H. ''Swedish runestones of the eleventh century: ornament and dating'', Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung (K.Düwel ed.). Göttingen 1998, pp. 197–218. p. 208</ref>Овој стил може да се датира независно од стилот благодарение на претставите од [[Осло]] во периодот 1100–1175 година, дендрохронолошкото датирање на фронталниот дел од Лисбјерг во [[Данска]] до 1135 година, како и ирските [[Кивор|кивори]] кои се датирани во втората половина на 12 век. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== {{refbegin|30em}} ===Општи студии=== * Brink, S. with Price, N. (eds) (2008). ''The Viking World'', [Routledge Worlds], Routledge: London and New York, 2008. {{ISBN|9780415692625}} * Graham-Campbell, J. (2001), ''The Viking World'', London, 2001. {{ISBN|9780711234680}} * Anker, P. (1970). ''The Art of Scandinavia'', Volume I, London and New York, 1970. * Fuglesang, S.H. (1996). "Viking Art", in Turner, J. (ed.), ''The Grove Dictionary of Art'', Volume 32, London and New York, 1996, pp.&nbsp;514–27, 531–32. * Graham-Campbell, J. (1980). ''Viking Artefacts: A Select Catalogue'', British Museum Publications: London, 1980. {{ISBN|9780714113548}} * Graham-Campbell, James (2013). ''Viking Art'', Thames & Hudson, 2013. {{ISBN|9780500204191}} * Fred S. Kleiner, ''Gardner's Art Through The Ages: The Western Perspective'', Volume I. (Boston, Mass.: Wadsworth Cengage Learning, 2009) [https://books.google.com/books?id=mBrvazPDFoYC&dq=gardiner+book+viking+art&pg=PT320] * Roesdahl, E. and Wilson, D.M. (eds) (1992). ''From Viking to Crusader: Scandinavia and Europe 800–1200'', Copenhagen and New York, 1992. [exhibition catalogue]. {{ISBN|9780847816255}} * Williams, G., Pentz, P. and Wemhoff, M. (eds), ''Vikings: Life and Legend'', British Museum Press: London, 2014. [exhibition catalogue]. {{ISBN|9780714123363}} * Wilson, D.M. & Klindt-Jensen, O. (1980). ''Viking Art'', second edition, George Allen and Unwin, 1980. {{ISBN|9780047090189}} ===Специјалистички студии=== * [[Greta Arwidsson|Arwidsson, G.]] (1942a). ''Valsgärdestudien I. Vendelstile: Email und Glas im 7.-8. Jahrhundert'', [Acta Musei antiquitatum septentrionalium Regiae Universitatis Upsaliensis 2], Uppsala: Almqvist, 1942. * [[Greta Arwidsson|Arwidsson, G.]] (1942b). ''Die Gräberfunde von Valsgärde I, Valsgärde 6'', [Acta Musei antiquitatum septentrionalium Regiae Universitatis Upsaliensis 1], Uppsala: Almqvist & Wiksell, 1942. * Bailey, R.N. (1980). ''Viking Age Sculpture in Northern England'', Collins Archaeology: London, 1980. {{ISBN|9780002162289}} * Bonde, N. and Christensen, A.E. (1993). "Dendrochronological dating of the Viking Age ship burials at Oseberg, Gokstad and Tune, Norway", ''Antiquity'' 67 (1993), pp.&nbsp;575–83. * {{cite journal |last1=Bruun |first1=Per |title=The Viking Ship |journal=Journal of Coastal Research |date=1997 |volume=13 |issue=4 |pages=1282–1289 |jstor=4298737 }} * Capelle, T. (1968). ''Der Metallschmuck von Haithabu: Studien zur wikingischen Metallkunst'', [Die Ausgrabungen in Haithabu 5], Neumunster: K. Wachholtz, 1968. * {{cite journal |last1=Curle |first1=James |title=A Find of Viking Relics in the Hebrides |journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs |date=1916 |volume=29 |issue=162 |pages=241–243 |jstor=860122 }} * Fuglesang, S.H. (1980). ''Some Aspects of the Ringerike Style: A Phase of 11th Century Scandinavian Art'', [Mediaeval Scandinavia Supplements], University Press of Southern Denmark: Odense, 1980. {{ISBN|9788774921837}} * Fuglesang, S.H. (1981). "Stylistic Groups in Late Viking and Early Romanesque Art", ''Acta ad Archaeologiam et Artium Historiam Pertinentia'', [Series altera in 8°] I, 1981, pp.&nbsp;79–125. * Fuglesang, S.H. (1982). "Early Viking Art", ''Acta ad Archaeologiam et Artium Historiam Pertinentia'' [Series altera in 8°] II, 1982, pp.&nbsp;125–73. * Fuglesang, S.H. (1991). "The Axe-Head from Mammen and the Mammen Style", in Iversen (1991), pp.&nbsp;83–108. * Fuglesang, S.H. (1998). "Swedish Runestones of the Eleventh Century: Ornament and Dating", in Düwel, K. and Nowak, S. (eds), ''Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung: Abhandlungen des vierten internationalen Symposiums über Runen und Runeninschriften in Gottingen vom 4.-9. August 1995'', Göttingen: Walter de Gruyter, 1998, pp.&nbsp;197–218. * Fuglesang, S.H. (2001). "Animal Ornament: the Late Viking Period", in Müller-Wille and Larsson (eds) (2001), pp.&nbsp;157–94. * Fuglesang, S.H. (2013). "Copying and Creativity in Early Viking Ornament", in Reynolds and [[Leslie E. Webster|Webster]] (eds) (2013), pp.&nbsp;825–41. * Hedeager, L. (2003). "Beyond Mortality: Scandinavian Animal Styles AD 400–1200", in Downes, J. and Ritchie, A. (eds), ''Sea Change: Orkney and Northern Europe in the Later Iron Age AD 300–800'', Balgavies, 2003, pp.&nbsp;127–36. {{ISBN|9781874012382}} * Iversen, M. (ed.) (1991). ''Mammen: Grav, Kunst og Samfund i Vikingetid'', [Jysk Arkæologisk Selskabs Skrifter XXVIII], Højbjerg, 1991. {{ISBN|8772885718}} * [[Jane Kershaw|Kershaw, J.]] (2008). "The Distribution of the 'Winchester' Style in Late Saxon England: Metalwork Finds from the Danelaw", ''Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History 15'' (2008), pp. 254–69. [https://www.academia.edu/316173/The_distribution_of_the_Winchester_style_in_Late_Saxon_England_metalwork_finds_from_the_Danelaw Academic.edu]{{registration required}} * Krafft, S. (1956). ''Pictorial Weavings from the Viking Age'', Oslo: Dreyer, 1956. * Lang, J.T. (1984). "The hogback: a Viking colonial monument", ''Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History'' 3 (1984), pp. 85–176. * Lang, J.T. (1988). ''Viking Age Decorated Wood: A Study of its Ornament and Style'', Dublin: Royal Irish Academy, 1988. {{ISBN|9780901714695}} * [[Rachel Moss (art historian)|Moss, Rachel]]. ''Medieval c. 400—c. 1600: Art and Architecture of Ireland''. New Haven, CT: Yale University Press, 2014. {{ISBN|978-0-3001-7919-4}} * Müller-Wille, M. and Larsson, L.O. (eds) (2001). ''Tiere – Menschen – Götter: Wikingerzeitliche Kunststile und ihre Neuzeitliche Rezeption'', Vandenhoeck & Ruprecht: Gottingen, 2001. {{ISBN|9783525863091}} * Myhre, B. (1992). "The Royal Cemetery at Borre, Vestfold: A Norwegian Centre in a European Periphery", in Carter, M. (ed.), ''The Age of Sutton Hoo. The Seventh Century in North-West Europe'', Woodbridge: Boydell, 1992. * Owen, O. (2001). "The strange beast that is the English Urnes Style", in Graham-Campbell, J. ''et al.'' (eds), ''Vikings and the Danelaw – Selected Papers from the Proceedings of the Thirteenth Viking Congress'', Oxford: Oxbow, 2001, pp. 203–22. * Paterson, C. (2002). "From Pendants to Brooches – The Exchange of Borre and Jelling Style Motifs across the North Sea", ''Hikuin'' 29 (2002), pp. 267–76. * Reynolds, A. and [[Leslie E. Webster|Webster, L.]] (eds) (2013), ''Early Medieval Art and Archaeology in the Northern World—Studies in Honour of James Graham-Campbell'', Brill: Leiden and Boston, 2013. {{ISBN|9789004235038}} * [[Julian D. Richards|Richards, J.D.]] and Naylor, J. (2010). "The metal detector and the Viking Age in England", in Sheehan, J. and Corráin, D. Ó. (eds), ''The Viking Age. Ireland and the West. Proceedings of the Fifteenth Viking Congress'', Dublin: Four Courts Press, 2010, pp. 338–52. * Roesdahl, E. (1994). "Dendrochronology and Viking Studies in Denmark, with a Note on the Beginning of the Viking Age", in Abrosiani, B. and Clarke, H. (eds), ''Developments around the Baltic and the North Sea in the Viking Age'', Stockholm: Birka Project for Riksantikvarieämbetet and Statens Historiska Museer, 1994, pp. 106–16. * Roesdahl, E. (2010a). "Viking Art in European Churches (Cammin – Bamberg – Prague – León)", in Sheehan and Ó Corráin (eds) (2010), pp. 149–64. * Roesdahl, E. (2010b). "From Scandinavia to Spain: a Viking Age Reliquary in León and its Significance", in Sheehan, J. and Corráin, D. Ó. (eds), ''The Viking Age. Ireland and the West. Proceedings of the Fifteenth Viking Congress'', Dublin: Four Courts Press, 2010, pp. 353–60. * Salin, Bernhard (1904). ''Die altgermanische Thieronamentik'', Stockholm: Wahlström & Widstrand, 1904. * Sheehan, J. and Ó Corráin, D. (eds) (2010). ''The Viking Age: Ireland and the West. Proceedings of the XVth Viking Congress, Cork, 2005.'', Dublin and Portland: Four Courts Press, 2010. {{ISBN|9781846821011}} * Shetelig, H. (1920). ''Osebergfundet'', Volume III, Kristiania, 1920. * Wilson, D.M. (2001). "The Earliest Animal Styles of the Viking Age", in Müller-Wille and Larsson (eds) (2001), pp. 131–56. * Wilson, D.M. (2008a). "The Development of Viking Art", in Brink with Price (2008), pp. 323–38. * Wilson, D.M. (2008b). ''The Vikings in the Isle of Man'', Aarhus: Aarhus University Press, 2008. {{ISBN|9788779343702}} {{refend}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20150923195343/http://www.britishmuseum.org/explore/cultures/europe/vikings.aspx British Museum: Explore / World Cultures: Vikings] * Sorabella, Jean, [http://www.metmuseum.org/toah/hd/vikg/hd_vikg.htm "The Vikings (780–1100)"], in ''Heilbrunn Timeline of Art History'', New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. Updated October 2002. * ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Age of spirituality : late antique and early Christian art, third to seventh century]'' from The Metropolitan Museum of Art * [https://web.archive.org/web/20070211143348/http://home.online.no/~joeolavl/viking/osebergskipet.htm Oseberg Ship] * [https://web.archive.org/web/20121103123352/http://home.comcast.net/~blkhrse/oseberg%20cart.htm Oseberg Style Cart] * Jane Kershaw, [https://www.academia.edu/1078281/Viking-Age_Scandinavian_art_styles_and_their_appearance_in_the_British_Isles._Part_1_Early_Viking-Age_art_styles._Finds_Research_Group_Datasheet_2010_ Viking-Age Scandinavian art styles and their appearance in the British Isles – Part 1: Early Viking-Age art styles] – The Finds Research Group AD 700–1700, Datasheet 42, 2010. (Academia.edu registration required). * Jane Kershaw, [https://www.academia.edu/1078280/Viking-Age_Scandinavian_art_styles_and_their_appearance_in_the_British_Isles._Part_2_Late_Viking-Age_art_styles._Finds_Research_Group_Datasheet_2011_ Viking-Age Scandinavian art styles and their appearance in the British Isles Part 2: Late Viking-Age art styles] – The Finds Research Group AD 700–1700, Datasheet 43, 2011. (Academia.edu registration required). {{Викинзи}} {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Викиншка уметност| ]] fm923f9t21qy7ynttcroyk5p5h74vic 5630907 5630905 2026-09-22T06:52:30Z Тиверополник 1815 5630907 wikitext text/x-wiki [[File:Viking_gold_jewellery_-_Hiddensee_treasure_-_VIKING_exhibition_at_the_National_Museum_of_Denmark_-_Photo_The_National_Museum_of_Denmark_(9066249208).jpg|мини| Златен накит од богатството од Хидензе од 10 век, со мешавина од нордиски пагански и [[Христијанство|христијански]] симболи.]] [[File:Brit_Mus_17sept_015-crop.jpg|мини| Пар „брошеви во форма на желка“, кои ги носеле мажените жени Викинзи]] '''Викиншката уметност''', исто така позната како '''нордиска уметност''' — термин кој е широко прифатен за [[Уметност|уметноста]] на [[Скандинавија|скандинавските]] Нордијци и [[Викинзи|викиншките]] населби - особено на [[Британски Острови|Британските Острови]] и [[Исланд|Исланд -]] за време на [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] од 8 до 11 век. Викиншката уметност има многу заеднички дизајнерски елементи со [[Келтска уметност|келтската]], [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германската]], подоцнежната [[Романика|романска]] и источноевропската уметност, споделувајќи многу влијанија со секоја од овие традиции. Општо земено, денешното знаење за викиншката уметност во голема мера се потпира на потрајни предмети од [[метал]] и [[Карпа|камен]], [[Дрво (материјал)|дрво]], [[коска]], [[слонова коска]] и [[текстил]] се поретко зачувани. Затоа, уметничкиот запис, каков што е зачуван до денес, останува значително нецелосен. Тековните [[Археологија|археолошки]] [[Археолошко ископување|ископувања]] и опортунистичките наоди, секако, можат да ја подобрат оваа ситуација во иднина, како што всушност се случи и во неодамнешното минато. Викиншката уметност обично е поделена на низа од приближно хронолошки стилови, иако надвор од самата [[Скандинавија]] местните влијанија се често силни, а развојот на стиловите може да биде помалку познат. == Историски контекст == [[File:Viking_-_Whale-Bone_Plaque_-_Walters_711169.jpg|мини| Украсна плоча од [[китова коска]], 8 век до крај на 9 век, 22×18,3×0,8 см (8,7×7,2×0,3 инчи)]] Регионалното потекло на Викинзите се наоѓа во Скандинавија, најсеверниот полуостров на континентална Европа, додека терминот „Викинг“ веројатно потекнува од нивниот сопствен термин за крајбрежни напади - активноста преку која многу соседни култури се запознале со жителите на регионот. Викинзите напаѓале богати цели на северозападните брегови на Европа од крајот на 8 до средината на 11 од нашата ера. Викинзите, претхристијански трговци и морски напаѓачи, првпат влегле во запишаната историја со нивниот напад врз христијанската монашка заедница на островот [[Линдисфарн]] во 793 година. Викинзите првично ги употребувале своите долги бродови за да ги напаѓаат сезонски европските брегови, пристаништа и речни населби. Последователно, активностите на Викинзите се диверзифицирале и вклучиле трговски патувања на исток, запад и југ од нивните скандинавски татковини, со повторени и редовни патувања по речните системи на исток во [[Русија]] и регионите на [[Црно Море|Црното]] и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]], и на запад до крајбрежјата на [[Британски Острови|Британските Острови]], [[Исланд]] и [[Гренланд]]. Постојат докази дека Викинзите стигнале до [[Њуфаундленд]] долго пред подоцнежните патувања на [[Кристофер Колумбо]] да дојдат во [[Нов Свет|Новиот Свет]]. Трговските активности биле придружени со населување и колонизација на голем број од овие територии. == Според материјалот == === Дрво и органски материјали === [[File:La_pared_original_de_la_Urnes_stavkyrkje_(I).jpg|мини| Резба во дрво во црквата Урнес Тејв во Норвешка - ретко зачуван пример.]] Дрвото несомнено претставувало примарен материјал по избор за викиншките уметници, бидејќи било релативно лесно за резбање, ефтино и изобилно во северна Европа. Важноста на дрвото како уметнички медиум е нагласена од случајните преживеани дела од дрво на самиот почеток и крајот на викиншкиот период, имено, резбите на бродоградилиштата во Озеберг од почетокот на 9 век и резбаните украси на црквата во Урнес од 12 век. Како што напишал Џејмс Греам-Кемпбел: „Овие извонредни остатоци ни овозможуваат да формираме барем впечаток за тоа што ни недостасува од оригиналниот корпус на викиншката уметност, иако дрвените фрагменти и малите резби во други материјали (како што се рогови, килибар и морж од слонова коска) даваат дополнителни навестувања. Истото неизбежно важи и за текстилната уметност, иако ткаењето и везот биле очигледно добро развиени занаети.“ Дрводелството се употребувало на сите видови предмети како бродови, мебел и церемонијални предмети. === Камен === Со исклучок на готландските сликовни камења кои биле распространети во Шведска на почетокот на викиншкиот период, резбата во камен очигледно не се практикувала на друго место во Скандинавија сè до средината на 10 век и создавањето на кралските споменици во Јелинг во [[Данска]]. Последователно, и веројатно под влијание на ширењето на христијанството, користењето на резбан камен за трајни споменици станало пораспространето. === Метал === [[File:Britishmuseumpenrithhoardbrooches.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Britishmuseumpenrithhoardbrooches.jpg|мини|Сребрени брошеви од Викиншката северна Англија, почетокот на 10 век]] [[File:Silver_neck_ring.jpg|мини|Викиншки сребрен прстен, две извртени сребрени јажиња во музејот Хант]] Освен испрекинатиот запис за артефакти од дрво и камен, реконструираната историја на викиншката уметност до денес најмногу се потпира на проучувањето на украсувањето на [[Металообработка|метални дела]] од голем број извори. Неколку видови археолошки контексти успеале да зачуваат метални предмети за денешно проучување, додека трајноста на [[Скапоцен метал|скапоцените метали]], особено, зачувала голем дел од уметничкиот израз и напор. Накитот го носеле и мажите и жените, иако бил од различни видови. Мажените жени го прицврстувале својот горен дел од фустаните близу до рамото со соодветни парови големи брошеви. Современите научници често ги нарекуваат „брошеви во форма на желка“ поради нивната куполна форма. Формите и стиловите на женските брошеви во пар варирале во зависност од регионот, но многумина користеле ажур. Жените честопати нанижувале метални ланци или низи од монистра меѓу брошевите или виселе украси од дното на брошевите. Мажите носеле прстени на прстите, рацете и вратот, а наметките ги држеле затворени со петоаголни брошеви, често со екстравагантно долги значки. Нивното оружје честопати било богато украсено на делови како што се рачките на мечеви. Пронајден е мал број големи и раскошни парчиња или комплети од чисто злато, веројатно припаѓајќи на кралски семејства или на големи личности. Украсни метални предмети од секојдневна употреба често се откриваат од [[Гроб|гробовите]] од викиншкиот период, поради широко распространетата практика на погребување придружено со гробни предмети. Починатиот го облекувале во својата најдобра облека и накит, и бил погребуван со оружје, алатки и предмети за домаќинството. Предметите се ковале со леење, инкрустирање и гравирање. Поретки, но сепак значајни, се наодите на предмети од скапоцени метали во форма на богатство, многу од нив очигледно биле скриени за безбедно чување од страна на сопствениците подоцна кои не можеле да ја вратат нивната содржина, иако некои можеби биле депонирани како жртви на боговите. Неодамна, со оглед на зголемената популарност и легалноста на на металните детектори, зголемената фреквенција на поединечни, случајни наоди на метални предмети и украси (најверојатно претставуваат случајни загуби) создава брзорастечки корпус на нов материјал за проучување. [[Викиншки монетите|Викиншките монетите]] добро се вклопуваат во оваа втора категорија, но сепак тие формираат посебна категорија на артефакти од викиншкиот период, нивниот дизајн и украси се во голема мера независни од развојните стилови карактеристични за поширокиот викиншки уметнички потфат. Оригиналните бои на поголемиот број на викиншки артефакти се избледени или исчезнати со текот на годините, поради што денес изгледаат толку едноставно. Трагите од пигменти пронајдени на дрво и бродови даваат доказ дека Викинзите често користеле мешавина од природни пигменти и масла или масти за да ги насликаат своите резби и површини. Ова укажува дека многу од резбаните дизајни, штитови, дрвени греди и бродови од тој период веројатно биле значително поживописни и попривлечни отколку што изгледаат денес. Покрај нивната декоративна вредност, боите можеби служеле и за церемонијални или симболични функции. Бојата била значително поважна во викиншката уметност отколку што се верува, иако многу малку боја преживеала по брзото распаѓање на земјата. Како и кај поголемиот број култури од тој период, денешното разбирање за викиншката уметност е ограничено бидејќи голем дел од неа е создаден на материјали кои не преживеале добро. Голем број секојдневни предмети биле направени од дрво, коска, кожа и текстил, кои природно се распаѓаат доколку не се чуваат во совршени услови. Како резултат на тоа, повеќето преживеани викиншки артефакти се од метал или камен, што трае многу подолго. Ова создава пристрасност кон зачувувањето кое крие голем дел од уметноста што некогаш постоела. Дрвен мебел, украсни предмети за домаќинството, обоени ентериери и везени текстили би биле вообичаени, но повеќето од нив исчезнале. Поради ова, преживеаните предмети ни даваат само делумен увид, а голем дел од оригиналната креативност на викиншката уметност останува непознат. == Форми на уметност == === Монистра === Монистрата биле значаен дел од викиншкото општество од мноштво причини. Тие претставувале форма на уметност најчесто изработена од стакло <ref>{{Наведено списание|last=Barfod|first=Gry H.|last2=Feveile|first2=Claus|last3=Sindbæk|first3=Søren M.|date=September 2022|title=Splinters to splendours: from upcycled glass to Viking beads at Ribe, Denmark|journal=Archaeological and Anthropological Sciences|volume=14|issue=9|page=180|bibcode=2022ArAnS..14..180B|doi=10.1007/s12520-022-01646-8|id={{ProQuest|2706986075}}|hdl-access=free}}</ref>, но исто така и од различни видови метали и, поретко, од природни материјали како што се [[килибар]], [[карнеол]], камен кристал итн. <ref>{{Наведено списание|last=Delvaux|first=Matthew C.|date=2018|title=Colors of the Viking Age: A Cluster Analysis of Glass Beads from Hedeby|journal=Journal of Glass Studies|volume=60|pages=41–68|jstor=26678008}}</ref> Овие биле употребувани за создавање привезоци и/или монистра за Викинзите. Типично, монистрата биле сферични и монохроматски; сепак, поретките монистра биле калеидоскопски и имале уникатни шари. Монистрите од [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] биле пронајдени првенствено во викиншки гробишта како Бирка, а исто така и во познати викиншки населби и трговски градови како Хедеби. <ref>{{Наведено списание|last=O’Sullivan|first=Joanne|date=January 2015|title=Strung Along: Re-evaluating Gendered Views of Viking-Age Beads|journal=Medieval Archaeology|volume=59|issue=1|pages=73–86|doi=10.1080/00766097.2015.1119384}}</ref> Монистрата во овој период биле скапи предмети, па доколку се користеле за индивидуални цели, тие биле показател за богатство и висок општествен статус; <ref>{{Наведена книга|title=Glass Beads from Early Medieval Ireland: Classification, dating, social performance|last=Mannion|first=Mags|date=2015|publisher=Archaeopress|isbn=978-1-78491-196-6|pages=90–97|chapter=Beads and Society|doi=10.2307/j.ctvr43k7k.11|jstor=j.ctvr43k7k.11}}</ref> Улогата на монистрата во гробовите укажувала на нивното културно значење и вредност во рамките на Викиншкото друштво. Монистрите исто така биле огромен поттик за трговија. Нордијците ги употребувале како преносливо богатство и лост за економски детерминизам. Иако монистрата од Скандинавија била атракција и им давала богатство на раните викиншки установи, со текот на времето и преку широко распространетите трговски патишта од [[Викиншка експанзија|викиншката експанзија]], источните монистра станала попопуларни. <ref>{{Наведена книга|title=Mission to the Volga|last=Faḍlān|first=Aḥmad ibn|last2=Montgomery|first2=James E.|date=2017|publisher=NYU Press|isbn=978-1-4798-9989-0|volume=28|pages=3–40|doi=10.2307/j.ctt1gk093h.7|jstor=j.ctt1gk093h.7}}</ref> Сепак, монистрата сè уште се користела како форма на валута и симбол на богатство. Монистрите биле поттик за трговија, со што дополнително се воспоставиле викиншки населби и биле огромен дел од викиншката уметност и култура. === Текстил === Текстилот е помалку зачуван но и покрај тоа била откриена софистицирана традиција на ткаење и вез, со свила и волна често украсени со сложени шари. === Други извори === Невизуелен извор на информации за викиншката уметност се наоѓа во скалдските стихови, сложената форма на усна поезија составена за време на викиншкиот период и пренесувана сè додека не биде запишана векови подоцна. Неколку стихови зборуваат за насликани форми на украси кои, но ретко, преживеале на дрво и камен. На пример, поетот од 9 век, Браги Бодасон, наведува четири навидум неповрзани сцени насликани на штит. Една од овие сцени ја прикажува рибарската експедиција на богот [[Тор (митологија)|Тор]], чиј мотив е споменат и во песна од Улфр Угасон од 10 век, во која се опишани сликите во новоизградена сала во Исланд. == Потекло и позадина == Постојаната уметничка традиција, заедничка за поголемиот дел од северозападна Европа, која се развивала од 4 век, ги формирала основие врз кои била изградена уметноста и украсувањето од викиншкиот период: од тој период па наваму, делото на скандинавските уметници било широко фокусирано на разновидни сложени животински орнаменти што се користеле за украсување на широк спектар на предмети. Историчарот на уметноста Бернхард Салин станал првиот кој го систематизирал германскиот животински орнамент, делејќи го на три стила (I, II и III). Последните два подоцна биле поделени од Арвидсон во три дополнителни стилови: Стил Ц, кој процветал во текот на 7 век и во 8 век, пред да биде во голема мера заменет (особено во јужна Скандинавија) со Стил Д. Овие два стила обезбедиле инспирација за почетниот израз на животински орнаменти во викиншкиот период, Стил E, попознат како стил Озеберг/Броа. И стиловите Д и E се развиле во широк скандинавски контекст кој, иако е во согласност со орнаментите за животни во северозападна Европа генерално, покажал мало влијание надвор од Скандинавија. == Стипендирање == Иако прелиминарните формулации биле направени кон крајот на 19 век, историјата на викиншката уметност првпат достигнала зрелост на почетокот на 20 век со деталното објавување на украсните резби од дрво кои биле откриени во 1904 година како дел од „бродскиот погреб“ во Озерберг од норвешкиот археолог Хакон Шетелиг. Важно е да се напомене дека англискиот археолог Дејвид М. Вилсон, кој соработувал со својот дански колега Оле Клиндт-Јенсен за да го создадат истражувањето од 1966 година, ''„Викиншка уметност“'', ги создал основите за систематска карактеризација на полето што сè уште се употребува денес, заедно со развиена хронолошка рамка. Дејвид Вилсон продолжил да пишува студии за викиншката уметност претежно на [[англиски јазик]] во следните години, на кои во последните децении им се придружила и норвешката историчарка на уметност Сигне Хорн Фуглесанг со своја серија важни изданија. Заедно, овие научници го комбинирале пристапниот авторитет за да го промовираат сè поголемото разбирање на викиншката уметност како културен израз. == Стилови == [[File:Kunststile_der_Wikingerzeit.jpg|мини|360x360пкс| Временска рамка за нордиските животински стилови.]] Уметноста од [[Викиншка епоха|викиншкиот период]] е организирана во лабава низа стилски фази кои, и покрај значителното преклопување во стилот и хронологијата, можат да се дефинираат и разликуваат врз основа на формалните елементи на дизајнот и на повторувачките композиции и мотиви: * Озебергшки стил * Борешки стил * Јелиншки стил * Маменски стил * Рингерикшки стил * Урнешки стил Не е изненадувачки што овие стилски фази се појавуваат во најчиста форма во самата Скандинавија; на други места во викиншкиот свет, често се појавуваат значајни примеси од надворешни култури и влијанија. На пример, на Британските Острови, историчарите на уметност распознаваат различни, „островски“ варијанти на скандинавски мотиви, честопати директно покрај „чистата“ викиншка декорација. === Озебергшки стил === [[File:Oseberg.JPG|мини| Бродот Озеберг во Викиншкиот музеј, Осло.]] '''Озебергшкиот''' '''стил''' ја карактеризира почетната фаза во она што се смета за викиншка уметност. <ref>[http://www.archeurope.com/index.php?page=broa-oseberg-style ''The Broa/Oseberg Style'' (Viking Art Styles)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140201190117/http://www.archeurope.com/index.php?page=broa-oseberg-style|date=February 1, 2014}}</ref> Озебергшкиот стилот го добива своето име од гробницата на бродот Озеберг, добро зачуван и високо украсен долг брод откриен во голема гробница на фармата Озеберг во близина на Тенсберг во [[Вестфол|Вестфолд]], [[Норвешка]], која содржела и голем број други богато украсени дрвени предмети. Моментално бродот е сместен во Музејот на викиншки бродови во Бигдеј, и долг над 70 стапки. Озебергшкиот брод содржел останки на две жени и многу скапоцени предмети кои веројатно биле украдени од крадци рано пред да биде пронајден. Самиот Озебергшкиот брод е украсен со потрадиционален стил на преплетување на животни, кој не го содржи привлечниот мотив на ѕверови. Сепак, во бродот се пронајдени пет резбани дрвени столбови со животински глави, а оној познат како ''каролиншки столб со животински глави'' е украсен со привлечни ѕверови, како и други гробни прилози од бродот. <ref>{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/1973560|title=Enter the Gripping Beast|last=Sinbaek|first=Soren|date=2012|publisher=British Archaeological Reports International Series}}</ref> Каролиншката глава претставува ѕвер што ржи, веројатно волк, со површински орнаменти во форма на испреплетени животни кои се извиткуваат и вртат додека крцкаат.<gallery> File:Carolingian_animal-head_post.jpg|алт=Detail of the Carolingian animal-head post from the Oseberg ship burial, showing the gripping beast motif.| Детал од каролиншкиот столб со животинска глава од погребот на Озебергшкиот брод, на кој се гледа фасцинантниот мотив на ѕверот. File:Osebergskipet-Detail.jpg|алт=Detail from the Oseberg ship| Детал од Озебергшкиот брод File:Oseberg_bow_detail.JPG|алт=Oseberg bow detail| Детал од машна на Озебергшкиот брод </gallery> ==== Броашки стил ==== [[File:Stora_och_Lilla_Ihre_Grave_174_Pommel_(310203).png|мини| Фрагмент од рачка за меч украсена во Борешки стил, од гробот 174 во Стора ох Лила Ире, парохија Хелви, Готланд. Бронза. 550 – 800, возраст на Вендел.]] '''Броашки стил''', именуван по уздир пронајден во Броа, парохијата Хала, Готланд, понекогаш е вклучен во Озебершкиот стил, а понекогаш се смета за посебен.<gallery> File:Broa_bridle_(HST_DIG56307).jpg|алт=Photograph of the Broa bridle taken by Ola Myrin for the Swedish Historiska museet exhibit "The Viking World".| Фотографија од уздите на Броа направена од Ола Мирин за изложбата „Светот на викинзите“ во шведскиот музеј Историска. File:Broa_bridle_(HST_DIG56309).jpg|алт=Right side relative to the horse.| Десна страна во однос на коњот. File:Broa_bridle_(HST_DIG49898).jpg|алт=Detail of left side.| Детал од левата страна. File:Broa_bridle_(HST_DIG56311).jpg|алт=Detail of mounts hanging from the bit.| Детал од држачите што висат од бирот. </gallery> === Борешки стил === [[File:Haithabu_Gewandfibel_Borrestil.JPG|мини| Бронзен приврзок од Хедеби (Хаитабу)]] '''Борешкиот стил''' опфаќа низа геометриски шари на преплетување/јазли и зооморфни мотиви (со единечни животни), првпат препознаени во група позлатени бронзени [[Запрега|држачи]] за ремени пронајдени во бродска гробница на гробиштата на борешките могили во близина на селото Боре, [[Вестфол|Вестфолд]], [[Норвешка]], од каде што потекнува и името на стилот. Борешкиот стил преовладувал во [[Скандинавија]] од крајот на 9 до крајот на 10 век, временска рамка поткрепена со дендрохронолошки податоци добиени од локалитети со карактеристични артефакти од Борешкиот стил , особено пронајдени во брошеви. „Фрлачкиот ѕвер“ со тело во облик на лента продолжува да биде карактеристика на овој и претходните стилови. Како и со геометриското орнаментирање во оваа фаза, визуелниот акцент на овој стил произлегува од пополнувањето на расположивиот простор: панделките од животинско потекло се цврсто испреплетени, а телата на животните се распоредени за да создадат тесни, затворени композиции. Како резултат на тоа, каква било позадина е значително отсутна – карактеристика на овој стил што е во силен контраст со поотворените и флуидни композиции што преовладуваа во преклопувачкиот Јелиншкиот стил. Поспецифична дијагностичка карактеристика на овој стил се наоѓа во симетричен, двојно контуриран „прстенест ланец“ (или „прстенеста плетенка“), чиј состав се состои од испреплетени кругови одделени со попречни шипки и четириаголно преклопување. Борешкиот прстенест ланец повремено завршува со животинска глава во висок релјеф, како што се гледа на фитинзите за ремени од Боре и Гокстад. Ребрата на мотивите кај металните изработки често се засечени за да се имитира филигранската жица што се користи кај најфините изработки на ракотворби. === Јелиншки стил === [[File:Gorm_silver_cup.jpg|мини|192x192пкс| Гормова чаша, од колибата на Горм Стариот во Јелинг. <ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/shorthistoryofth01greeiala/page/xxxiv/mode/2up|title=A Short History of the English People|last=Green|first=J. R.|publisher=Macmillan & Co., Ltd.|year=1902|volume=1|location=London|pages=xxxv, 101}}</ref> <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/industrialartsof02worsiala/page/84/mode/2up|title=The Industrial Arts of Denmark|last=Worsaae|first=J. J. A.|publisher=Chapman & Hall, Ltd.|year=1882|volume=2|pages=84–85}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Viking Revaluations: Viking Society Centenary Symposium, 14–15 May 1992|last=Roesdahl|first=Else|publisher=Viking Society for Northern Research, University College London|year=1993|editor-last=Faulkes|editor-first=Anthony|pages=132|chapter=Pagan Beliefs, Christian Impact and Archaeology—a Danish View|citeseerx=10.1.1.683.8845|editor-last2=Perkins|editor-first2=Richard}}</ref>]] '''Јелиншкиот стил''' претставува фаза од [[Скандинавија|скандинавската]] [[животинска уметност]] која се случила кон крајот на 10 век. Премостувајќи го пораниот борешки стил со подоцнежниот маменски, се карактеризира со стилизирани животински мотиви во облик на лента и тела на животни во облик на лента. Првично се применувал на различни предмети во Јелинг, [[Данска]], како што се Гормовата чаша (од кралот Горм) и големиот рунски камен на [[Харалд Синозабиот]], но неодамна стилот е вклучен во маменскиот.<gallery> File:Skaill-jelling.gif File:Varby-jelling.gif File:Decoratiepatroon_van_reliekenhoorn_(Scandinavië,_10e_eeuw),_Schatkamer_OLV-basiliek,_Maastricht.JPG </gallery> === Маменски стил === [[File:Mammen-axt.gif|мини| Маменска секира. Железо со сребрена гравура.]] '''Маменскиот стил''' го добил своето име од неговиот типски предмет, секира извадена од гробната могила на богат човек во Мамен, во [[Јитланд]], Данска (врз основа на дендрохронологијата, дрвото што се употребувало за изградба на гробната комора било исечено во зимата 970–971 година). Богато украсена од двете страни со инкрустирани сребрени дизајни, железната секира веројатно била церемонијално оружје за парада кое било сопственост на човек со кнежевски статус, а неговата погребна облека имала раскошен вез и украсена со свила и крзно. [[File:Camminskrinet.jpg|лево|мини| Реплика на оригиналниот, но изгубен Камински ковчег, мал златен [[кивор]] од доцниот викиншки период во маменски стил (Национален музеј).]] На едната страна, секирата прикажува голема птица со гранулирано тело, гребен, кружно око и исправена глава и клун со преклоп. Голема спирала во облик на школка го означува колкот на птицата, од која точка излегуваат нејзините тенко издолжени крилја: десното крило се преплетува со вратот на птицата, додека левото крило се преплетува со нејзиното тело и опашка. Надворешниот раб на крилото прикажува полукружен засек типичен за дизајнот на овој стил. Опашката е претставена како троен [[ластар]], чиј посебен третман на секирата - со отворени, кукисти краеви - претставува карактеристика на овој стил како целина. Она што го комплицира дизајнот е преклопот на главата на птицата, кој двапати се испреплетува со вратот и десното крило, а истовремено никнува и ластари по работ на сечилото. На врвот, близу рачката, секирата има испреплетен јазол од едната страна, триаголна човечка маска (со голем нос, мустаќи и спирална брада) од другата страна; второто би се покажало како омилен мотив во стилот, пренесен од претходните стилови. Од другата страна, секирата има раширен лиснат дизајн, кој произлегува од спирали во основата со тенки, „зрнести“ ластари кои се шират и се испреплетуваат низ главата на секирата кон рачката.<gallery widths="180" heights="180"> File:Ringerike_St_Paul_runetone.jpg|алт=English Runic Inscription 2| Англиски рунски натпис 2 File:Ög_111.jpg|алт=The runestone Ög 111 with a cross in Ringerike style| Рунски камен Ög 111 со крст во рингерикшки стил File:Sö280_Strängnäs.jpg|алт=Runestone Sö 280 at Strängnäs Cathedral| Рунски камен Sö 280 во катедралата во Стренгнес File:U_1146,_Gillberga.JPG|алт=Runestone U 1146 in Gillberga, Uppland| Рунски камен U 1146 во Гилберга, Упланд </gallery> === Рингерикшки стил === [[File:Vangsteinen.JPG|мини| Ванговиот камен]] Рингерикшкиот стил го добил своето име според областа Рингерике, северно од [[Осло]], [[Норвешка]], каде што местниот црвеникав песочник масовно се користел за изработка на камени споменици со мотиви карактеристични за овој стил.<ref>Only one stone carved in this style, however, has been found in Ringerike itself, at Tanberg, cf. Fugelesang 1980:pl.38.</ref> Како репрезентативен примерок за дефинирање на овој период најчесто се зема еден резбан камен со висина од 2,15 метри, пронајден во Ванг, во областа Опланд. Покрај рунскиот меморијален натпис на десниот раб, централниот дел на каменот од Ванг е исполнет со избалансиран орнамент од виени гранки (витици) што излегуваат од две спирали во форма на школка во долниот дел: главните стебла се вкрстуваат двапати и завршуваат со разгранети врвови. На местото на вкрстувањето, од јамките излегуваат дополнителни гранки, а од средиштето на гранките кај горната јамка се појавуваат мотиви во форма на круша. Иако концептот е аксијален, во распоредот на гранките се забележува основна асиметрија. Над орнаментот со гранки е прикажано големо животно во чекор, изработено со двојни контури, со спирални колкови и карактеристичен израсток на усната. При споредба на приказот на животното од каменот во Ванг со сличниот приказ на секирата од Мамен, се забележува дека вториот нема аксијалност, а неговите гранки се многу помалку уредени: спиралниот мотив од Мамен е брановиден, додека оној од Ванг изгледа затегнато и рамномерно закривено – овие карактеристики ја означуваат клучната разлика помеѓу орнаментиката на маменскиот и рингерикшкиот стил. Сепак, меѓусебната поврзаност на двата стила станува очигледна кога животното од каменот во Ванг ќе се спореди со она прикажано на каменот од Јелинг. [[File:Söderala_weathervane.jpg|лево|мини| Седералски ветроказ, Седерала, Шведска]] Во однос на металната изработка, стилот најдобро се гледа кај две бакарно-позлатени [[Ветроказ|ветрокази]], од Келунге, Готланд и од Седерала, Хелсингланд, и двете во [[Шведска]]. Првиот прикажува една страна со две аксијално конструирани јамки во форма на змии, кои пак никнуваат симетрично поставени ластари. Змиските глави, како и животното и змијата на задната страна, наоѓаат поцветен третман отколку на Ванговиот камен: сите имаат преклопници за усните, змиите носат плетенки, додека сите животни имаат око во облик на круша со врвот насочен кон муцката - дијагностичка карактеристика на рингерикшкиот стил. Рингерикшкиот стил се развил од претходниот маменски стил. Го добил своето име од група рунски камења со животински и растителни мотиви во округот Рингерике северно од [[Осло]]. Најчестите мотиви се лавови, птици, животни во облик на лента и спирали. Некои елементи се појавуваат за прв пат во скандинавската уметност, како што се различни видови крстови, палмети и јамки во облик на перце кои поврзуваат два мотиви. Повеќето мотиви имаат еквиваленти во [[Англосаксонска уметност|англосаксонската]], [[Островска уметност|островската]] и [[Отонска уметност|отонската уметност]]. <ref name="m44">Moss (2014), p. 44</ref><gallery widths="180" heights="180"> File:Ringerike_St_Paul_runetone.jpg|алт=English Runic Inscription 2| Англиски рунски натпис 2 File:Ög_111.jpg|алт=The runestone Ög 111 with a cross in Ringerike style| Рунски камен Ög 111 со крст File:Sö280_Strängnäs.jpg|алт=Runestone Sö 280 at Strängnäs Cathedral| Рунски камен Sö 280 во катедралата во Стренгнес File:U_1146,_Gillberga.JPG|алт=Runestone U 1146 in Gillberga, Uppland| Рунски камен U 1146 во Гилберга, Упланд </gallery> === Урнешки стил === [[File:Kbh_Mus_Bronzespange.jpg|мини| Бронзен украс од [[Данска]].]] '''Урнешкиот стил''' бил последната фаза од [[Скандинавија|скандинавската]] [[животинска уметност]] во втората половина на 11 век и почетокот на 12 век. Стилот е именуван според северната порта на црквата Урнес во [[Норвешка]], но повеќето предмети во стилот се рунски камења во [[Упланд]], [[Шведска]], поради што некои научници претпочитаат да го нарекуваат ''стил на рунски камења''.<ref name="national-2">The article ''urnesstil'' in ''[[Nationalencyklopedin]]'' (1996).</ref> Стилот се карактеризира со тенки и стилизирани животни кои се испреплетени во тесни шари. Главите на животните се гледаат во профил, имаат тенки очи во облик на бадем и има нагоре свиткани додатоци на носовите и вратот. <ref name="national-2" /> [[File:Upplands_Runinskrift_871.jpg|лево|мини| Рунски натпис од Упланд 871 кој го покажува занаетчиството на Асмунд во раниот урнешки стил.]] [[File:Urnesportalen.jpg|мини| Истоимената резба на црквата во Урнес е пример за последната фаза од стилот на Урнес.]] ==== Ран стил ==== Раниот стил добил датирање кое главно се основа на рунскиот камен U 343, рунскиот камен U 344 и сребрена чинија од околу 1050 година, која била пронајдена во Лила Вала. <ref name="sig206">Fuglesang, S.H. ''Swedish runestones of the eleventh century: ornament and dating'', Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung (K.Düwel ed.). Göttingen 1998, pp. 197–218. p. 206</ref> Раната варијанта на овој стил на рунските камења ги опфаќа рунските камења на Англија кои се однесуваат на [[Данегелд]] и [[Кнут Велики]] и делата на [[Асмунд Кересон]]. ==== Среден стил ==== Средниот стил добил релативно точно датирање врз основа на неговото појавување на монетите издадени од [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Сурвиот]](1047–1066) и од Олаф III(1080–1090). Две резби во дрво од [[Осло]] се датирани од околу 1050–1100 година, а хернинговата штица е датирана [[Дендрохронологија|дендрохронолошки]] од околу 1060–1070 година. Сепак, постојат докази кои укажуваат дека стилот од овој период бил развиен пред 1050 година на начинот на кој е претставен од рунските мајстори Фот и Бали. ==== Доцен стил ==== Средниот стил останал популарен рамо до рамо со доцниот стил на рунскиот мајстор Опир. Тој е познат по стилот во кој животните се екстремно слаби и прават кружни шари во отворени композиции. Овој стил не бил единствен само за Епир и Шведска, но се појавува и на штица од Белстад и на стол од [[Трондхејм|Трондхајм]], [[Норвешка]]. Рунските камења од Јарлабанке покажуваат карактеристики и од овој доцен стил и од средниот стил на Фот и Бали, а токму типот Фот-Бали ќе се измеша со [[Романика|романскиот стил]] во 12 век. Уметноста на Викинзите почнала да покажува како нивните верувања се менувале со ширењето на христијанството низ Скандинавија во доцниот викиншки период. Традиционални модели што потекнуваат од митовите [[File:Egå_runestone_II.JPG|мини| Рунски камен II. (2008). Лиценцирано според [[Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5|CC BY-SA 2.5]].]] и приказните од другите религии не исчезнале веднаш; наместо тоа, многу од нив биле измешани со христијански симболи. Ова е многу јасно на доцните рунски камења, кои понекогаш имаат крстови покрај вообичаените животински дизајни. Камените крстови и црковните украси биле некои од новите видови уметност кои се појавиле. Овие уметнички дела покажуваат како викиншката уметност се променила за време на големата промена во религијата. Наместо да ги заменат постарите традиции, многу уметници мешале стари и нови слики за да создадат дела што покажуваат како културите се менувале и како тие останале исти. ==== Урнешко-романски стил ==== Урнешко-романскиот стил не се појавува на рунските камења, што укажува дека традицијата на изработка на рунски камења исчезнала кога се појавил мешаниот стил, бидејќи е добро застапен во [[Готланд]] и на шведското копно. <ref name="sig208">Fuglesang, S.H. ''Swedish runestones of the eleventh century: ornament and dating'', Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung (K.Düwel ed.). Göttingen 1998, pp. 197–218. p. 208</ref>Овој стил може да се датира независно од стилот благодарение на претставите од [[Осло]] во периодот 1100–1175 година, дендрохронолошкото датирање на фронталниот дел од Лисбјерг во [[Данска]] до 1135 година, како и ирските [[Кивор|кивори]] кои се датирани во втората половина на 12 век. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== {{refbegin|30em}} ===Општи студии=== * Brink, S. with Price, N. (eds) (2008). ''The Viking World'', [Routledge Worlds], Routledge: London and New York, 2008. {{ISBN|9780415692625}} * Graham-Campbell, J. (2001), ''The Viking World'', London, 2001. {{ISBN|9780711234680}} * Anker, P. (1970). ''The Art of Scandinavia'', Volume I, London and New York, 1970. * Fuglesang, S.H. (1996). "Viking Art", in Turner, J. (ed.), ''The Grove Dictionary of Art'', Volume 32, London and New York, 1996, pp.&nbsp;514–27, 531–32. * Graham-Campbell, J. (1980). ''Viking Artefacts: A Select Catalogue'', British Museum Publications: London, 1980. {{ISBN|9780714113548}} * Graham-Campbell, James (2013). ''Viking Art'', Thames & Hudson, 2013. {{ISBN|9780500204191}} * Fred S. Kleiner, ''Gardner's Art Through The Ages: The Western Perspective'', Volume I. (Boston, Mass.: Wadsworth Cengage Learning, 2009) [https://books.google.com/books?id=mBrvazPDFoYC&dq=gardiner+book+viking+art&pg=PT320] * Roesdahl, E. and Wilson, D.M. (eds) (1992). ''From Viking to Crusader: Scandinavia and Europe 800–1200'', Copenhagen and New York, 1992. [exhibition catalogue]. {{ISBN|9780847816255}} * Williams, G., Pentz, P. and Wemhoff, M. (eds), ''Vikings: Life and Legend'', British Museum Press: London, 2014. [exhibition catalogue]. {{ISBN|9780714123363}} * Wilson, D.M. & Klindt-Jensen, O. (1980). ''Viking Art'', second edition, George Allen and Unwin, 1980. {{ISBN|9780047090189}} ===Специјалистички студии=== * [[Greta Arwidsson|Arwidsson, G.]] (1942a). ''Valsgärdestudien I. Vendelstile: Email und Glas im 7.-8. Jahrhundert'', [Acta Musei antiquitatum septentrionalium Regiae Universitatis Upsaliensis 2], Uppsala: Almqvist, 1942. * [[Greta Arwidsson|Arwidsson, G.]] (1942b). ''Die Gräberfunde von Valsgärde I, Valsgärde 6'', [Acta Musei antiquitatum septentrionalium Regiae Universitatis Upsaliensis 1], Uppsala: Almqvist & Wiksell, 1942. * Bailey, R.N. (1980). ''Viking Age Sculpture in Northern England'', Collins Archaeology: London, 1980. {{ISBN|9780002162289}} * Bonde, N. and Christensen, A.E. (1993). "Dendrochronological dating of the Viking Age ship burials at Oseberg, Gokstad and Tune, Norway", ''Antiquity'' 67 (1993), pp.&nbsp;575–83. * {{cite journal |last1=Bruun |first1=Per |title=The Viking Ship |journal=Journal of Coastal Research |date=1997 |volume=13 |issue=4 |pages=1282–1289 |jstor=4298737 }} * Capelle, T. (1968). ''Der Metallschmuck von Haithabu: Studien zur wikingischen Metallkunst'', [Die Ausgrabungen in Haithabu 5], Neumunster: K. Wachholtz, 1968. * {{cite journal |last1=Curle |first1=James |title=A Find of Viking Relics in the Hebrides |journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs |date=1916 |volume=29 |issue=162 |pages=241–243 |jstor=860122 }} * Fuglesang, S.H. (1980). ''Some Aspects of the Ringerike Style: A Phase of 11th Century Scandinavian Art'', [Mediaeval Scandinavia Supplements], University Press of Southern Denmark: Odense, 1980. {{ISBN|9788774921837}} * Fuglesang, S.H. (1981). "Stylistic Groups in Late Viking and Early Romanesque Art", ''Acta ad Archaeologiam et Artium Historiam Pertinentia'', [Series altera in 8°] I, 1981, pp.&nbsp;79–125. * Fuglesang, S.H. (1982). "Early Viking Art", ''Acta ad Archaeologiam et Artium Historiam Pertinentia'' [Series altera in 8°] II, 1982, pp.&nbsp;125–73. * Fuglesang, S.H. (1991). "The Axe-Head from Mammen and the Mammen Style", in Iversen (1991), pp.&nbsp;83–108. * Fuglesang, S.H. (1998). "Swedish Runestones of the Eleventh Century: Ornament and Dating", in Düwel, K. and Nowak, S. (eds), ''Runeninschriften als Quellen interdisziplinärer Forschung: Abhandlungen des vierten internationalen Symposiums über Runen und Runeninschriften in Gottingen vom 4.-9. August 1995'', Göttingen: Walter de Gruyter, 1998, pp.&nbsp;197–218. * Fuglesang, S.H. (2001). "Animal Ornament: the Late Viking Period", in Müller-Wille and Larsson (eds) (2001), pp.&nbsp;157–94. * Fuglesang, S.H. (2013). "Copying and Creativity in Early Viking Ornament", in Reynolds and [[Leslie E. Webster|Webster]] (eds) (2013), pp.&nbsp;825–41. * Hedeager, L. (2003). "Beyond Mortality: Scandinavian Animal Styles AD 400–1200", in Downes, J. and Ritchie, A. (eds), ''Sea Change: Orkney and Northern Europe in the Later Iron Age AD 300–800'', Balgavies, 2003, pp.&nbsp;127–36. {{ISBN|9781874012382}} * Iversen, M. (ed.) (1991). ''Mammen: Grav, Kunst og Samfund i Vikingetid'', [Jysk Arkæologisk Selskabs Skrifter XXVIII], Højbjerg, 1991. {{ISBN|8772885718}} * [[Jane Kershaw|Kershaw, J.]] (2008). "The Distribution of the 'Winchester' Style in Late Saxon England: Metalwork Finds from the Danelaw", ''Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History 15'' (2008), pp. 254–69. [https://www.academia.edu/316173/The_distribution_of_the_Winchester_style_in_Late_Saxon_England_metalwork_finds_from_the_Danelaw Academic.edu]{{registration required}} * Krafft, S. (1956). ''Pictorial Weavings from the Viking Age'', Oslo: Dreyer, 1956. * Lang, J.T. (1984). "The hogback: a Viking colonial monument", ''Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History'' 3 (1984), pp. 85–176. * Lang, J.T. (1988). ''Viking Age Decorated Wood: A Study of its Ornament and Style'', Dublin: Royal Irish Academy, 1988. {{ISBN|9780901714695}} * [[Rachel Moss (art historian)|Moss, Rachel]]. ''Medieval c. 400—c. 1600: Art and Architecture of Ireland''. New Haven, CT: Yale University Press, 2014. {{ISBN|978-0-3001-7919-4}} * Müller-Wille, M. and Larsson, L.O. (eds) (2001). ''Tiere – Menschen – Götter: Wikingerzeitliche Kunststile und ihre Neuzeitliche Rezeption'', Vandenhoeck & Ruprecht: Gottingen, 2001. {{ISBN|9783525863091}} * Myhre, B. (1992). "The Royal Cemetery at Borre, Vestfold: A Norwegian Centre in a European Periphery", in Carter, M. (ed.), ''The Age of Sutton Hoo. The Seventh Century in North-West Europe'', Woodbridge: Boydell, 1992. * Owen, O. (2001). "The strange beast that is the English Urnes Style", in Graham-Campbell, J. ''et al.'' (eds), ''Vikings and the Danelaw – Selected Papers from the Proceedings of the Thirteenth Viking Congress'', Oxford: Oxbow, 2001, pp. 203–22. * Paterson, C. (2002). "From Pendants to Brooches – The Exchange of Borre and Jelling Style Motifs across the North Sea", ''Hikuin'' 29 (2002), pp. 267–76. * Reynolds, A. and [[Leslie E. Webster|Webster, L.]] (eds) (2013), ''Early Medieval Art and Archaeology in the Northern World—Studies in Honour of James Graham-Campbell'', Brill: Leiden and Boston, 2013. {{ISBN|9789004235038}} * [[Julian D. Richards|Richards, J.D.]] and Naylor, J. (2010). "The metal detector and the Viking Age in England", in Sheehan, J. and Corráin, D. Ó. (eds), ''The Viking Age. Ireland and the West. Proceedings of the Fifteenth Viking Congress'', Dublin: Four Courts Press, 2010, pp. 338–52. * Roesdahl, E. (1994). "Dendrochronology and Viking Studies in Denmark, with a Note on the Beginning of the Viking Age", in Abrosiani, B. and Clarke, H. (eds), ''Developments around the Baltic and the North Sea in the Viking Age'', Stockholm: Birka Project for Riksantikvarieämbetet and Statens Historiska Museer, 1994, pp. 106–16. * Roesdahl, E. (2010a). "Viking Art in European Churches (Cammin – Bamberg – Prague – León)", in Sheehan and Ó Corráin (eds) (2010), pp. 149–64. * Roesdahl, E. (2010b). "From Scandinavia to Spain: a Viking Age Reliquary in León and its Significance", in Sheehan, J. and Corráin, D. Ó. (eds), ''The Viking Age. Ireland and the West. Proceedings of the Fifteenth Viking Congress'', Dublin: Four Courts Press, 2010, pp. 353–60. * Salin, Bernhard (1904). ''Die altgermanische Thieronamentik'', Stockholm: Wahlström & Widstrand, 1904. * Sheehan, J. and Ó Corráin, D. (eds) (2010). ''The Viking Age: Ireland and the West. Proceedings of the XVth Viking Congress, Cork, 2005.'', Dublin and Portland: Four Courts Press, 2010. {{ISBN|9781846821011}} * Shetelig, H. (1920). ''Osebergfundet'', Volume III, Kristiania, 1920. * Wilson, D.M. (2001). "The Earliest Animal Styles of the Viking Age", in Müller-Wille and Larsson (eds) (2001), pp. 131–56. * Wilson, D.M. (2008a). "The Development of Viking Art", in Brink with Price (2008), pp. 323–38. * Wilson, D.M. (2008b). ''The Vikings in the Isle of Man'', Aarhus: Aarhus University Press, 2008. {{ISBN|9788779343702}} {{refend}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20150923195343/http://www.britishmuseum.org/explore/cultures/europe/vikings.aspx British Museum: Explore / World Cultures: Vikings] * Sorabella, Jean, [http://www.metmuseum.org/toah/hd/vikg/hd_vikg.htm "The Vikings (780–1100)"], in ''Heilbrunn Timeline of Art History'', New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. Updated October 2002. * ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Age of spirituality : late antique and early Christian art, third to seventh century]'' from The Metropolitan Museum of Art * [https://web.archive.org/web/20070211143348/http://home.online.no/~joeolavl/viking/osebergskipet.htm Oseberg Ship] * [https://web.archive.org/web/20121103123352/http://home.comcast.net/~blkhrse/oseberg%20cart.htm Oseberg Style Cart] * Jane Kershaw, [https://www.academia.edu/1078281/Viking-Age_Scandinavian_art_styles_and_their_appearance_in_the_British_Isles._Part_1_Early_Viking-Age_art_styles._Finds_Research_Group_Datasheet_2010_ Viking-Age Scandinavian art styles and their appearance in the British Isles – Part 1: Early Viking-Age art styles] – The Finds Research Group AD 700–1700, Datasheet 42, 2010. (Academia.edu registration required). * Jane Kershaw, [https://www.academia.edu/1078280/Viking-Age_Scandinavian_art_styles_and_their_appearance_in_the_British_Isles._Part_2_Late_Viking-Age_art_styles._Finds_Research_Group_Datasheet_2011_ Viking-Age Scandinavian art styles and their appearance in the British Isles Part 2: Late Viking-Age art styles] – The Finds Research Group AD 700–1700, Datasheet 43, 2011. (Academia.edu registration required). {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Викиншка уметност| ]] 9pp24lv6nljybprqfpxz6pfjq0z1hdm Разговор:Викиншка уметност 1 1403696 5630903 2026-09-22T06:47:39Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630903 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Потекло на харфата 0 1403697 5630910 2026-09-22T07:35:57Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1362431267|The Origin of the Harp]]“ 5630910 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|image=The Origin of the Harp.png|title=Потекло на харфата|artist=[[Даниел Меклис]]|year=1842|type=[[Слика со маслени бои | Масло на платно]], [[историско сликарство]]|height_metric=110.4|width_metric=85|metric_unit=см|imperial_unit=in|museum=[[Уметничка галерија во Манчестер]]|city=[[Манчестер]]}} [[Податотека:The Origin of the Harp.png|мини|Сликата „Потекло на харфата“ од 1842 година]] '''''„Потекло на харфата“''''' е слика со морска нимфа во [[Маслено сликарство|масло]] од ирскиот уметник Даниел Меклис, од 1842 година. Инспириран од дело на поетот Томас Мур, сликата прикажува [[Нимфа|морска нимфа]] [[Метаморфоза|која се преобразува]] во [[харфа]]. Стратешки поставените алги ја спречуваат да биде прикажана целосно [[Голотија|гола]]. Била изложена на Летната изложба на Кралската академија во 1842 година во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]] во [[Лондон]]. Денес сликата е во колекцијата на Уметничката галерија во Манчестер, а е стекната во 1917 година. == Наводи == == Библиографија == * Аусони, Алберто. ''Музика во уметноста'' . Музеј Џ. Пол Гети, 2009. * Мареј, Питер. ''Даниел Меклиз, 1806-1870: Романтизација со минатото'' . Уметничка галерија Крофорд, 2009 година. * Вестон, Ненси. ''Даниел Меклис: Ирски уметник во викторијански Лондон'' . Издавачка куќа „Фоур Кортс“, 2009 година. * Рајт, Кристофер, Гордон, Кетрин Меј и Смит, Мери Пескет. ''Британски и ирски слики во јавни колекции: Индекс на британски и ирски слики со масло од уметници родени пред 1870 година во јавни и институционални колекции во Обединетото Кралство и Ирска'' . Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2006 година. [[Категорија:Историско сликарство]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Слики од 1842 година]] q8tde2hme6entuxexcdh9n9hsyfr8ge 5630919 5630910 2026-09-22T08:12:56Z Тиверополник 1815 5630919 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело | image_file = The Origin of the Harp.png | painting_alignment = right | image_size = 200px | title = Потекло на харфата | alt = Потекло на харфата. | type = [[маслено сликарство|масло на платно]], [[историско сликарство]] | artist = [[Даниел Меклис]] | year = {{почетен датум|1842}} | height_metric = 110,4 | width_metric = 85 |metric_unit=см | height_imperial = | width_imperial = | city = [[Манчестер]] | museum = [[Уметничка галерија во Манчестер]] | coordinates = | owner = }} '''''„Потекло на харфата“''''' — слика со [[нимфа|морска нимфа]] во [[Маслено сликарство|масло]] од ирскиот уметник Даниел Меклис, од 1842 година. Инспириран од дело на поетот Томас Мур, сликата прикажува [[Нимфа|морска нимфа]] [[Метаморфоза|која се преобразува]] во [[харфа]]. Стратешки поставените алги ја спречуваат да биде прикажана целосно [[Голотија|гола]]. Била изложена на Летната изложба на Кралската академија во 1842 година во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]] во [[Лондон]]. Денес сликата е во колекцијата на Уметничката галерија во Манчестер, а е стекната во 1917 година. == Наводи == == Библиографија == * Аусони, Алберто. ''Музика во уметноста'' . Музеј Џ. Пол Гети, 2009. * Мареј, Питер. ''Даниел Меклиз, 1806-1870: Романтизација со минатото'' . Уметничка галерија Крофорд, 2009 година. * Вестон, Ненси. ''Даниел Меклис: Ирски уметник во викторијански Лондон'' . Издавачка куќа „Фоур Кортс“, 2009 година. * Рајт, Кристофер, Гордон, Кетрин Меј и Смит, Мери Пескет. ''Британски и ирски слики во јавни колекции: Индекс на британски и ирски слики со масло од уметници родени пред 1870 година во јавни и институционални колекции во Обединетото Кралство и Ирска'' . Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2006 година. [[Категорија:Историско сликарство]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Слики од 1842 година]] 8296x3rfia69rc952hgv9qo9xck7gx9 5630921 5630919 2026-09-22T08:19:22Z Lili Arsova 86688 5630921 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело | image_file = The Origin of the Harp.png | painting_alignment = right | image_size = 200px | title = Потекло на харфата | alt = Потекло на харфата. | type = [[маслено сликарство|масло на платно]], [[историско сликарство]] | artist = [[Даниел Меклис]] | year = {{почетен датум|1842}} | height_metric = 110,4 | width_metric = 85 |metric_unit=см | height_imperial = | width_imperial = | city = [[Манчестер]] | museum = [[Уметничка галерија во Манчестер]] | coordinates = | owner = }} '''''„Потекло на харфата“''''' — слика со [[нимфа|морска нимфа]] во [[Маслено сликарство|масло]] од ирскиот уметник Даниел Меклис, од 1842 година. Инспириран од дело на поетот Томас Мур, сликата прикажува [[Нимфа|морска нимфа]] [[Метаморфоза|која се преобразува]] во [[харфа]]. Стратешки поставените алги ја спречуваат да биде прикажана целосно [[Голотија|гола]].<ref>Murray p.191</ref> Била изложена на Летната изложба на Кралската академија во 1842 година во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]] во [[Лондон]]. Денес сликата е во колекцијата на Уметничката галерија во Манчестер, а е стекната во 1917 година. == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Аусони, Алберто. ''Музика во уметноста'' . Музеј Џ. Пол Гети, 2009. * Мареј, Питер. ''Даниел Меклиз, 1806-1870: Романтизација со минатото'' . Уметничка галерија Крофорд, 2009 година. * Вестон, Ненси. ''Даниел Меклис: Ирски уметник во викторијански Лондон'' . Издавачка куќа „Фоур Кортс“, 2009 година. * Рајт, Кристофер, Гордон, Кетрин Меј и Смит, Мери Пескет. ''Британски и ирски слики во јавни колекции: Индекс на британски и ирски слики со масло од уметници родени пред 1870 година во јавни и институционални колекции во Обединетото Кралство и Ирска'' . Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2006 година. [[Категорија:Историско сликарство]] [[Категорија:Слики]] [[Категорија:Слики од 1842 година]] {{Таксонска лента}} irxdecb7owe99fm3kc136rywrqa2lei Ото Синдинг 0 1403698 5630922 2026-09-22T08:29:15Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1366086458|Otto Sinding]]“ 5630922 wikitext text/x-wiki [[File:Otto_Sinding-Fiskerjente_på_strand_1883.jpg|мини| ''Рибарка на брегот (Fiskerjente på strand'' 1883) ]] '''Ото Лудвиг Синдинг''' (20 декември 1842 - 22 ноември 1909) бил [[Норвешка|норвешки]] [[Сликарство|сликар]], илустратор, поет и драматург. Синдинг црпел мотиви од норвешката природа, народниот живот и историјата. == Личен живот == Ото Синдинг е роден во Конгсберг како син на началникот Матијас Вилхелм Синдинг (1811–1860) и Сесили Мари Мејдел (1817–86). Тој бил постар брат на скулпторот Стефан Синдинг и композиторот Кристијан Синдинг. Тој бил внук на Николај Мејдел (1822–1899) и Торвалд Мејдел (1824–1908),<ref name="nbl">{{Наведена енциклопедија|location=Oslo|access-date=9 June 2010}}</ref> и преку поранешниот прв братучед на Глор Торвалд Мејдел, кој се оженил со сестрата на Ото, Тора Катрин Синдинг.<ref>{{Наведена енциклопедија|location=Oslo}}</ref> Ото Синдинг бил и прв братучед на Алфред Синдинг-Ларсен и неговите браќа и сестра, Ернст Антон Хенрик Синдинг, [[Elisabeth Sinding|Елизабет Синдинг]] и [[Gustav Adolf Sinding|Густав Адолф Синдинг]].<ref name="nbl" /> Во април 1874 година во [[Карлсруе]] Ото Синдинг се оженил со Ана Кристин Нилсен (1855–1914), посвоена ќерка на [[Ханс Гуде]] и Бетси Анкер. Нивниот син [[Sigmund Sinding|Зигмунд Синдинг]] станал познат сликар.<ref name="nbl" /> == Кариера == Ото Синдинг одел во уметничко училиште во [[Осло]] каде што студирал право и работел како државен службеник. Неговите први обиди за пејзажно сликарство му донеле стипендија, со која заминал во [[Карлсруе]] во Германија, каде што ги продолжил студиите. Студирал уметност кај [[Ханс Гуде]] на [[Baden School of Art|Баденската школа за уметност]] во [[Карлсруе]].<ref>{{Наведена книга|title=Hans Fredrik Gude: From National Romanticism to Realism in Landscape|last=Haverkamp|first=Frode|others=trans. Joan Fuglesang|language=no}}</ref> Таму Синдинг стапил во контакт и со [[Wilhelm Ludwig Friedrich Riefstahl|Вилхелм Лудвиг Фридрих Рифштал]] и [[Карл фон Пилоти|Карл Теодор фон Пилотој]]. Во 1876 година се вратил во Норвешка, а потоа го насликал олтарот на Христос на крстот за црквата Свети Павле во Кристијанија (Осло) и неколку слики од норвешки народни приказни и драматични крајбрежја. Во 1880 година тој патувал во [[Италија]], а потоа се населил во [[Минхен]], каде што насликал серија анимирани пејзажи и морски слики. Во текот на зимата 1886 година, тој отишол на студиско патување на [[Лофотенски Острови|Лофотенските острови]]. Некои од неговите најпознати дела би биле неговите пејзажни слики од [[Лофотенски Острови|Лофотенските Острови]]. Во 1891 година се преселил во Лисакер. Од 1903 година, уметникот живеел во [[Минхен]], каде што бил професор на Уметничката академија во Минхен. Починал во Минхен во ноември 1909 година.<ref name="nbl" /> == Наводи == == Поврзано == * [https://web.archive.org/web/20061126040810/http://www.brucebawer.com/transart.htm Од статија од Френк Јенсен за уметниците од северна Норвешка] [[Категорија:Починати во 1909 година]] [[Категорија:Родени во 1842 година]] [[Категорија:Сликари]] [[Категорија:Сликари од 19 век]] p6m1ksea4p5pe4x0pwes7sch3ytq0yb 5630923 5630922 2026-09-22T08:30:11Z Lili Arsova 86688 5630923 wikitext text/x-wiki [[File:Otto_Sinding-Fiskerjente_på_strand_1883.jpg|мини| ''Рибарка на брегот (Fiskerjente på strand'' 1883) ]] '''Ото Лудвиг Синдинг''' (20 декември 1842 - 22 ноември 1909) бил [[Норвешка|норвешки]] [[Сликарство|сликар]], илустратор, поет и драматург. Синдинг црпел мотиви од норвешката природа, народниот живот и историјата. == Личен живот == Ото Синдинг е роден во Конгсберг како син на началникот Матијас Вилхелм Синдинг (1811–1860) и Сесили Мари Мејдел (1817–86). Тој бил постар брат на скулпторот Стефан Синдинг и композиторот Кристијан Синдинг. Тој бил внук на Николај Мејдел (1822–1899) и Торвалд Мејдел (1824–1908),<ref name="nbl">{{Наведена енциклопедија|location=Oslo|access-date=9 June 2010}}</ref> и преку поранешниот прв братучед на Глор Торвалд Мејдел, кој се оженил со сестрата на Ото, Тора Катрин Синдинг.<ref>{{Наведена енциклопедија|location=Oslo}}</ref> Ото Синдинг бил и прв братучед на Алфред Синдинг-Ларсен и неговите браќа и сестра, Ернст Антон Хенрик Синдинг, [[Elisabeth Sinding|Елизабет Синдинг]] и [[Gustav Adolf Sinding|Густав Адолф Синдинг]].<ref name="nbl" /> Во април 1874 година во [[Карлсруе]] Ото Синдинг се оженил со Ана Кристин Нилсен (1855–1914), посвоена ќерка на [[Ханс Гуде]] и Бетси Анкер. Нивниот син [[Sigmund Sinding|Зигмунд Синдинг]] станал познат сликар.<ref name="nbl" /> == Кариера == Ото Синдинг одел во уметничко училиште во [[Осло]] каде што студирал право и работел како државен службеник. Неговите први обиди за пејзажно сликарство му донеле стипендија, со која заминал во [[Карлсруе]] во Германија, каде што ги продолжил студиите. Студирал уметност кај [[Ханс Гуде]] на [[Baden School of Art|Баденската школа за уметност]] во [[Карлсруе]].<ref>{{Наведена книга|title=Hans Fredrik Gude: From National Romanticism to Realism in Landscape|last=Haverkamp|first=Frode|others=trans. Joan Fuglesang|language=no}}</ref> Таму Синдинг стапил во контакт и со [[Wilhelm Ludwig Friedrich Riefstahl|Вилхелм Лудвиг Фридрих Рифштал]] и [[Карл фон Пилоти|Карл Теодор фон Пилотој]]. Во 1876 година се вратил во Норвешка, а потоа го насликал олтарот на Христос на крстот за црквата Свети Павле во Кристијанија (Осло) и неколку слики од норвешки народни приказни и драматични крајбрежја. Во 1880 година тој патувал во [[Италија]], а потоа се населил во [[Минхен]], каде што насликал серија анимирани пејзажи и морски слики. Во текот на зимата 1886 година, тој отишол на студиско патување на [[Лофотенски Острови|Лофотенските острови]]. Некои од неговите најпознати дела би биле неговите пејзажни слики од [[Лофотенски Острови|Лофотенските Острови]]. Во 1891 година се преселил во Лисакер. Од 1903 година, уметникот живеел во [[Минхен]], каде што бил професор на Уметничката академија во Минхен. Починал во Минхен во ноември 1909 година.<ref name="nbl" /> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [https://web.archive.org/web/20061126040810/http://www.brucebawer.com/transart.htm Од статија од Френк Јенсен за уметниците од северна Норвешка] [[Категорија:Починати во 1909 година]] [[Категорија:Родени во 1842 година]] [[Категорија:Сликари]] [[Категорија:Сликари од 19 век]] tos9frs4n2e8ud9ktiz923zhvl7lqyr Итало-византиска уметност 0 1403699 5630929 2026-09-22T09:01:40Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354079686|Italo-Byzantine]]“ 5630929 wikitext text/x-wiki [[File:Berlinghiero_Berlinghieri_005.jpg|десно|мини| ''Мадона и дете'', Берлингиеро, околу 1230 година, темпера на дрво, со златна основа, [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј на уметноста]] . ]] Итало-византиска уметност - стилски термин во историјата на уметноста, кој најчесто се употребува за средновековни слики создадени во [[Италија]] под силно влијание на [[Византиска уметност|византиската уметност]]. Првично опфаќа религиозни слики кои ги копираат или имитираат стандардните византиски типови на [[Икона|икони]], но насликани од уметници без обука за византиски техники. Ова се варијанти на византиски икони, поголемиот дел од [[Мадона|Мадона со Детето]], но и од други теми; во суштина тие ја вовеле релативно малата пренослива слика со рамка во [[Западна Европа]]. Многу често тие се на златна позадина. Тоа бил доминантен стил во италијанското сликарство сè до крајот на 13 век, кога [[Чимабуе]] и [[Џото]] почнале да го водат италијанското, или барем фирентинското, сликарство на нова територија. Но, стилот продолжил до 15 век и понатаму во некои области и контексти. '''''„Maniera greca“''''' („грчки стил/манир“) претставувал италијански термин што се употребувал во тоа време, а од [[Џорџо Вазари|Вазари]] и други; тој е еден од првите посткласични европски термини за стил во уметноста. Вазари не бил обожавател, дефинирајќи ја ренесансата како отфрлање на „тој несмасен грчки стил“ („quella greca goffa maniera“); други ренесансни писатели биле слично критични. <ref>Voulgaropoulou, 201–203; Omissi, Adrastos, [https://www.torch.ox.ac.uk/article/byzantium-and-italian-renaissance-art "Byzantium and Italian Renaissance Art"] {{Семарх|date=2020-08-09}}; Vasari, [http://vasari.sns.it/cgi-bin/vasari/Vasari-all?code_f=print_page&work=le_vite&volume_n=2&page_n=97 "Life of Giotto"]{{Мртва врска|date=September 2024}}: "Là dove venuto, in poco tempo, aiutato dalla natura et ammaestrato da Cimabue, non solo pareggiò il fanciullo la maniera del maestro suo, ma divenne così buono imitatore della natura che sbandì affatto quella goffa maniera greca, e risuscitò la moderna e buona arte della pittura, introducendo il ritrarre bene di naturale le persone vive, il che più di dugento anni non s'era usato; e se pure si era provato qualcuno, come si è detto di sopra, non gli era ciò riuscito molto felicemente né così bene a un pezzo come a Giotto."</ref> Овој стил исто така ги опфаќал и вистинските византиски икони во Италија; до ренесансата тие биле увезени во голем обем од [[Крит]], во тоа време дел од Венеција. Особено во подоцнежните периоди, термините опфаќаат и слики направени во Италија од грчки или уметници обучени на [[грчки јазик]]; некои од нив тешко се разликуваат од делата на [[Критска школа|Критската школа]], главниот извор на грчки увоз во Европа. Во средината на 20 век, многу од нив ѝ се припишувале на венецијанска [[Далмација]], која денес е помалку популарна меѓу научниците. '''Венето-критски''' е современ термин за вакви слики. [[File:Triptych_of_Madonna_and_Child,_Annunciation,_Flagellation,_Crucifixion,_Italian,_mid_1200s,_tempera_on_wood_panel_-_Princeton_University_Art_Museum_-_DSC06668.jpg|мини| Мадона и Детето, со Благовештението, камшикувањето и распнувањето, средината на 13 век]] Според Џон Стир, „до 13 век ... сите италијански местни школи [на сликарство] биле провинциски варијанти на средишната византиска традиција“. Поголемиот дел од уметниците на итало-византиското сликарство се непознати, иако се познато некои факти за подоцнежните преодни фигури како што се [[Копо ди Марковалдо]] во [[Фиренца]] (активен кон средината на 13 век), и [[Берлингиеро]] од [[Лука (град)|Лука]] (активен околу 1228–42). Златниот стил поттикнувал силни контури во насликаните форми, а „фигурите се формирани од апстрактни, но експресивни форми дизајнирани да распознаваат различни делови од телото или парчиња облека, а воедно создаваат прекрасни шари.“ == Термини == [[File:Maestro_di_san_gaggio_(forse_grifo_di_tancredi),_trittico,_1275-85_ca.JPG|мини| Триптих од крајот на 13 век, веројатно од [[Грифо ди Танкреди]]]] Терминот „италовизантиски“ се употребува за скулптура многу поретко, бидејќи [[Византијците]] не обезбедиле големи модели за следење за таа скулптура. Може да се користи за слонова коска, мозаици и слично. Во архитектурата, тоа е речиси неизбежен термин што се употребува за [[Базилика Свети Марко (Венеција)|Свети Марко, Венеција]] и неколку други многу стари објекти во Венеција (на пример, [[Фондако деи Турки]]) и на малите острови [[Торчело]] ([[Торчелска катедрала|Торчелската катедрала]] ) и [[Мурано]] во лагуната, но не се користи често за други згради (сè до преродбите во 19 век, како што се Вестминстерската катедрала и Бристолско-византискиот стил). Дури и остатокот од [[Венецијанска готска архитектура|венецијанската готска архитектура]] не ѝ должи многу на [[Византион|Византија]]. <ref>Mack, Rosamond E., ''Bazaar to Piazza'', 2002, 8-14, University of California Press, {{ISBN|978-0520221314}}, {{OCLC|45958231}}, [https://books.google.com/books?id=09sA4SNG2dYC&pg=PA8 google books]; Mack instead emphasizes architectural influences from the Islamic world.</ref> Луѓето од деловите на јужна Италија и [[Сицилија]] управувани од [[Византијците]] за време на [[Развиен среден век|развиениот среден век]] честопати продолжиле да зборуваат грчки сè до околу 16 век и имале грчко-православни религиозни обичаи. Тие и работите поврзани со нив може да се наречат итало-византиски, или алтернативно „итало-грчки“ или „итало-албански“. Источнокатоличката италијанско-византиска или италијанско-албанска католичка црква била основана за да им овозможи да ги задржат православните традиции во рамките на Католичката црква; денес има околу 70.000 членови, не сите во Италија. Варијанти на ''„maniera greca“'' во современи извори, како што се инвентарите, вклучуваат ''„alla greca“'', ''„more greco“'', ''„grechescha“'' и ''„pittura greca'' “, како и оние што го употребуваат „Критски“ или „Candia“, венецијанското име за [[Ираклион]], тогашен, а и денешен главен град на [[Крит]]. Овде спаѓаат ''„квадро а ла кандиота“'' и ''„квадро кандиота пиколо“'' („мала слика од Кандија“); тие веројатно најдобро се сметаат за карактеризација според стилот, а не запис за местото на потекло. Особено за [[Венецијанско сликарство|венецијанските слики]], современата историја на уметност може да употребува местни термини како што се ''scuola veneto-bizantina'' („Венецијанско-византиска школа“) или „Византиска (грчко-венецијанска) школа“, особено на италијански јазик. === Барокна скулптура === ''„Maniera greca“'' имала поинакво значење од 17 век, кога опишувала тренд во [[Барокно вајарство|барокното вајарство]] особено поврзан со Франсоа Дикесноа, фламански скулптор кој работел во [[Рим]] и неговите ученици како што е Ромбо Пауелс. Неговата ''Света Сузана'' (1633) во Санта Марија ди Лорето, Рим претставува таков пример. Во тоа време дури и уметниците во Рим можеле да видат многу малку вистинска античка грчка скулптура, а нивната идеја за „грчкост“ е прилично суптилна и тешка за реконструкција денес; во голема мера таа се однесува на хеленистичката скулптура отколку на онаа од претходните периоди, и дава повоздржан и помалку драматичен стил на барок од оној на [[Џан Лоренцо Бернини|Бернини]]. == Историја == [[File:Cambrai,_Cathédrale_Notre-Dame_de_Grâce,_icône_F_581.jpg|мини|411x411пкс| [[Камбрeјска Богородица]], италијанска, околу 1340 година. [[Темпера]] на кедрова плоча. 35,7&nbsp;см x 25,7&nbsp;см. Денес во Камбрејска катедралата, Франција.]] Се вели дека итало-византискиот стил на икони станал вообичаен по [[Опсада на Цариград (1204)|ограбувањето на Цариград]] во 1204 година од страна на крстоносците во текот на [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]]. Пленот донесен во Европа вклучувал голем број на икони, што веројатно ја стимулирало побарувачката за повеќе и им обезбедило модели на местните уметници. Преносното [[таблосликарство]] не било вообичаена форма на Западот пред грабежот, иако пристигнале неколку византиски примери и честопати биле многу почитувани, а неколку биле местно произведени, како што е веројатно Богородица на милосрдието од 7 век. Во 13 век, исто така, се забележува голем пораст на поклонението кон Дева Марија, предводено од Францисканскиот ред, основан пет години по грабежот. Во овој момент, повеќето примери веројатно биле направени за цркви или за големи домаќинства; тие подоцна имале тенденција да бидат оставени на црквите. Причините и силите кои довеле до развојот на олтарските живописи не се генерално согласни. Поставувањето украсени [[Кивор|кивори]] на светци на или зад олтарот, како и традицијата на украсување на предниот дел од олтарот со скулптури или текстил, им претходеле на првите олтарски фигури. <ref name="grove">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&q=The+Grove+Encyclopedia+of+Medieval+Art+and+Architecture&pg=PA44|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture, Volume 1|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-539536-5|editor-last=Hourihane|editor-first=Colum|pages=44–48}}</ref> Во текот на 13 век, литургиските промени (кои биле поништени дури во 20 век) го сместиле свештеникот да ја служи миса на истата страна од [[Олтар|олтарот]] како и собранието, па со грбот свртен кон нив поголемиот дел од времето. Ова го поттикнало создавањето [[Олтарник|олтарски слики]] зад и над олтарот кои претставувале визуелен побожен фокус. Повеќето поголеми итало-византиски слики биле олтарски слики, за кои наскоро се развила елаборирано врамената [[полиптих]] или „композитна олтарска слика“. Овие биле особено чести во Венеција, каде што големите мурални модели во [[Фрескопис|фреска]] биле ретки; [[Мозаик|мозаикот]] бил многу претпочитан, но премногу скап за поголемиот дел од црквите. [[Паоло Венецијано]] (активен приближно од 1321 до 1360 година) го предводел развојот, со стил кој е „сè уште византиски“, но сè повеќе под влијание на [[Готска уметност|готската уметност]] што се развивала северно од [[Алпите]] и лични елементи. Сепак, влијанието од Џото станало „речиси целосно отсутно“. Во подоцнежниот дел од 13 век, двајцата водечки сликари во северна Италија, [[Чимабуе]] во [[Фиренца]] (активен околу 1270–1303) и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] во [[Сиена]] (активен околу 1268–1311) биле обучени и високо вешти во итало-византискиот стил, но исто така го развивале во нови насоки во однос на претставувањето на цврстината и длабочината, и олабавувајќи ги вековните византиски пози. Овој пристап, и неговиот понатамошен развој од страна на Џото, полека го прифатиле главните работилници во другите градови, но многу помалку познати фигури во помалите или подалечните градови и места го продолжиле стариот стил подолго време. [[Камбрeјска Богородица]] е релативно доцно дело, веројатно насликано околу 1340 година во Италија, можеби во [[Пиза]], во никој случај не целосно во стариот итало-византиски стил. Еден грчки научник го опишал како „дело кое најверојатно ниту еден Византиец од тој период не би го препознал како грчка икона“. Ова дело има особена значајност бидејќи до времето кога еден каноник од катедралата во Камбре го купил за катедралата во 1450 година, се верувало дека е оригиналниот портрет на [[Богородица]] насликан од Свети [[Апостол Лука (Евангелист)|Лука Евангелистот]] и бил многу копиран од [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]]. Некои копии се очигледно холандски по стил, иако ја зачувуваат позата и деталите од оригиналот, но други за кои претходно се сметало дека се направени во Италија, всушност, можеби биле направени во [[Холандија]] од местни уметници. ''Маниера грека'' преживеала и била заменета од врвните италијански сликари, всушност станала почеста, бидејќи зголемениот просперитет и евтиниот критски увоз ја прошириле можноста за поседување икона за домот на економска скала. До 16 век, како што било откриено од инвентарите, поседувањето икони ''„ала грек“'' било многу честа појава во благородничките домаќинства и кај постарите свештеници, и се ширело во домовите на средната класа, а со текот а времето и кај работничката класа. [[File:Italian_(Tuscan)_School_-_The_Virgin_and_Child_with_Two_Angels_-_NG4741_-_National_Gallery.jpg|лево|мини| 1260-ти, од [[Пиза]], украдена од [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]]]] До 1615 година, едно истражување покажало дека извонредни 81% од домаќинствата на венецијанските работници поседувале уметнички дела од некаков вид; кога станува збор за икони, тие најчесто биле многу мали, а можеби претежно од критски увоз. Сепак, до овој период иконите ''„ала грка“'' започнале да изгледаат старомодни, иако некои останале до 18 век. Критската индустрија за икони веќе усвојувала посовремени западни стилови, со одреден успех, а бавното [[Отоманско-венецијанска војна (1645–1669)|губење на Крит од страна на Османлиите]] од 1645 до 1669 година сериозно ги прекинало снабдувањето. Како што стилскиот јаз помеѓу современото италијанско сликарство и италовизантиските (или грчките [[Критска школа|поствизантиски]]) икони се зголемувал, постојат докази дека барем некои Италијанци ја сметале ''maniera greca'' за супериорна од молитвена гледна точка. Ова делумно се должело на перцепираната автентичност на композициите или позите на византиските икони, за кои се верувало и биле прогласувани од православните, дека останале непроменети од самиот почеток на христијанството, а во неколку случаи произлегуваат или од чудотворна ''ахеиропоета'' или „икони ненаправени од човечки раце“, или од наводни портретни слики на Христос или Богородица насликани од житието, од Свети Лука или други. Некои, особено меѓу свештенството, сметале дека убавината и поголемиот натурализам на поновите италијански стилови го одвлекуваат вниманието од побожноста. Грчките оригинали добиле доцен пораст на популарноста во децениите по [[Пад на Цариград (1453)|падот на Цариград]] во 1453 година, кој донел нов прилив на Грци и икони во Италија. Помеѓу истакнатите колекционери бил и [[Папа Павле II|папата Павле II]] (починал во 1471 година), кој до 1457 година имал 23 микромозаични икони и 13 насликани или релјефни. Некои подоцна му припаднале на [[Лоренцо де Медичи]], кој поседувал 11 мозаични икони по неговата смрт во 1492 година. Грчкиот кардинал [[Василиј Висарион|Висарион]] подарил неколку икони на [[Базилика Свети Петар|црквата „Свети Петар“ во Рим]], а му позајмил грчки ракописи на Франческо д'Есте за да ги копира; многумина од д'Есте имале некои од иконите на Павле II. === Западно сликарство пред околу 1200 година === Италијанското сликарство до околу 1200 година се употребувало за [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]], [[Фрескопис|фрески]] и на дрво, големи насликани распетија за крстови во црквите, како и за разни парчиња мебел. Распетијата во природна големина не биле византиска форма и веројатно во Италија се сметале за поевтина варијанта на крстовите со ''вајано'' тело. Познати варијанти на вајарскиот тип ги вклучуваат [[Геронов крст|Героновиот крст]] ([[Келн]], 10 век), [[Светото лице на Лука]] (првично 11 век или порано) и каталонскиот [[Батљо Величество]] од 12 век. Насликаните распетија обично вклучувале многу помали фигури во делови на четирите краја од крстот, изградени од страните под хоризонталните краци, на ниво со торзото и нозете на Христос, како на крстот во катедралата Сарзана, датиран од 1138 година, најраното датирано [[Тоскана|тосканско]] сликарство. Од насликаните варијанти, [[Крст на Сан Дамијано|крстот на Сан Дамијано]] од околу 1100 година е еден од ретките рани преживеани; можеби останал недопрен единствено затоа што [[Франциск Асишки]] имал откровение пред него околу 1206 година. Постојат повеќе остатоци од подоцнежниот век; некои не се целосно рамни, но имаат лице и ореол кои малку штрчат од главната рамнина, за да се подобри видливоста одоздола. Италијанските сликари на панели веројатно биле обучени за изработка на вакви дела, како и за комбинации од фрески, сликање скулптури во дрво и камен и илустрирање на ракописи. Главните мајстори на новата [[Италијанско ренесансно сликарство|проторенесанса]], вклучувајќи ги [[Чимабуе]] и [[Џото]], за чие дело постојат подобри информации, најчесто сликале и панели и фрески, а понекогаш дизајнирале и [[Мозаик|мозаици]], како што се „[[Навичела (мозаик)|Навичела]]“ на Џото пред Старата базилика Свети Петар во Рим и „Берлингеро“ на фасадата на базиликата Сан Фредијано во Лука. [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] бил исклучок овде, главно сликајќи единствено панели. == Критско сликарство == [[File:Scuola_veneto-cretese,_maodnna_del_latte_tra_le_ss._caterina_e_lucia,_xvi_secolo.jpg|мини| [[Млекопитателница (икона)|Млекопитателница]] од 16 век со светци, опишани како „ ''scuola veneto-cretese'' “ (Венецијанско-критска школа). Местото каде што биле насликани ваквите дела може да биде тешко да се одреди. ]] Венецијански [[Крит]] имал голема сликарска индустрија, со критски, италијански и (особено по 1453 година) грчки уметници од континенталниот дел на земјата кои работеле. Постојат примери и за уметници од различно потекло кои заедно имале работилници, и за италијански и критски покровители кои нарачувале дела од сликар со различно потекло. Барем до крајот на 15 век, италијанските увозници го употребувале и ''изразот maniera greca'' (или ''in forma greca'', ''alla greca'') во своите договори за да опишат еден од двата стила на мали и евтини побожни слики од работилници на [[Критска школа|Критската школа]], кои биле масовно произведувани на [[Крит]] (тогаш под власта на [[Венеција]]) за извоз на Запад. Алтернативниот стил бил ''ала латина'' („латински стил“), претежно конзервативен романски или готски стил, каде што делата во грчки стил го следеле традиционалниот византиски стил до степен до кој нивната ниска цена дозволувала. Венецијанските архиви поседуваат значителна документација за трговијата со уметнички икони помеѓу Венеција и Крит, која до крајот на 15 век станала трговија со икони за масовно производство. Постои документација за специфична нарачка во 1499 година, на 700 икони на [[Богородица|Дева Марија]], 500 во западен стил и 200 во византиски стил. Нарачката им била дадена на тројца уметници од двајца дилери, еден венецијанец и еден од континентална [[Грција]], а времето помеѓу датумот на договорот и испораката било утврдено на само четириесет и пет дена. Веројатно квалитетот на многу такви нарачани икони бил прилично низок, а отфрлачкиот термин ''„Мадонери“'' бил измислен за да ги опише таквите сликари на големо, кои подоцна работеле и во Италија, честопати употребувајќи квазивизантиски стил, а очигледно честопати биле Грци или Далматинци. Производството на икони на овие нивоа се смета дека довело до презаситеност на пазарот, а во следните две децении постојат многу докази дека критската трговија значително се намалила, бидејќи европската побарувачка се намалила. Исто така, постоело и работилници водени од мајстори со многу подобар углед, кои произведувале дела со многу повисок квалитет. [[Ел Греко]] бил обучен во овој дел од критската индустрија, водејќи своја работилница неколку години пред да се пресели во Италија во 1567 година, на возраст од околу 26 години. Неговиот многу индивидуален подоцнежен италијански стил би можел со право да се окарактеризира како „итало-византиски“, иако всушност терминот не се употребува често за него. <ref>Panagiōtakēs, Nikolaos, ''El Greco: The Cretan Years'', 99 (and generally), 2009, Ashgate, {{ISBN|9780754668978}}, 0754668975, [https://books.google.com/books?id=mil9uHNqVpIC&dq=El+Greco&pg=PA99 google books]</ref> [[Категорија:Богородица во уметноста]] [[Категорија:Италијански уметнички правци]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 5c71n6gecr5zhy6nig1p0chpxpgt2s7 5630931 5630929 2026-09-22T09:03:55Z Тиверополник 1815 5630931 wikitext text/x-wiki [[File:Berlinghiero_Berlinghieri_005.jpg|десно|мини|''Мадона и дете'', Берлингиеро, околу 1230 година, темпера на дрво, со златна основа, [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј на уметноста]] . ]] '''Итало-византиска уметност''' — стилски термин во историјата на уметноста, кој најчесто се употребува за средновековни слики создадени во [[Италија]] под силно влијание на [[Византиска уметност|византиската уметност]]. Првично опфаќа религиозни слики кои ги копираат или имитираат стандардните византиски типови на [[Икона|икони]], но насликани од уметници без обука за византиски техники. Ова се варијанти на византиски икони, поголемиот дел од [[Мадона|Мадона со Детето]], но и од други теми; во суштина тие ја вовеле релативно малата пренослива слика со рамка во [[Западна Европа]]. Многу често тие се на златна позадина. Тоа бил доминантен стил во италијанското сликарство сè до крајот на 13 век, кога [[Чимабуе]] и [[Џото]] почнале да го водат италијанското, или барем фирентинското, сликарство на нова територија. Но, стилот продолжил до 15 век и понатаму во некои области и контексти. '''''„Maniera greca“''''' („грчки стил/манир“) претставувал италијански термин што се употребувал во тоа време, а од [[Џорџо Вазари|Вазари]] и други; тој е еден од првите посткласични европски термини за стил во уметноста. Вазари не бил обожавател, дефинирајќи ја ренесансата како отфрлање на „тој несмасен грчки стил“ („quella greca goffa maniera“); други ренесансни писатели биле слично критични. <ref>Voulgaropoulou, 201–203; Omissi, Adrastos, [https://www.torch.ox.ac.uk/article/byzantium-and-italian-renaissance-art "Byzantium and Italian Renaissance Art"] {{Семарх|date=2020-08-09}}; Vasari, [http://vasari.sns.it/cgi-bin/vasari/Vasari-all?code_f=print_page&work=le_vite&volume_n=2&page_n=97 "Life of Giotto"]{{Мртва врска|date=September 2024}}: "Là dove venuto, in poco tempo, aiutato dalla natura et ammaestrato da Cimabue, non solo pareggiò il fanciullo la maniera del maestro suo, ma divenne così buono imitatore della natura che sbandì affatto quella goffa maniera greca, e risuscitò la moderna e buona arte della pittura, introducendo il ritrarre bene di naturale le persone vive, il che più di dugento anni non s'era usato; e se pure si era provato qualcuno, come si è detto di sopra, non gli era ciò riuscito molto felicemente né così bene a un pezzo come a Giotto."</ref> Овој стил исто така ги опфаќал и вистинските византиски икони во Италија; до ренесансата тие биле увезени во голем обем од [[Крит]], во тоа време дел од Венеција. Особено во подоцнежните периоди, термините опфаќаат и слики направени во Италија од грчки или уметници обучени на [[грчки јазик]]; некои од нив тешко се разликуваат од делата на [[Критска школа|Критската школа]], главниот извор на грчки увоз во Европа. Во средината на 20 век, многу од нив ѝ се припишувале на венецијанска [[Далмација]], која денес е помалку популарна меѓу научниците. '''Венето-критски''' е современ термин за вакви слики. [[File:Triptych_of_Madonna_and_Child,_Annunciation,_Flagellation,_Crucifixion,_Italian,_mid_1200s,_tempera_on_wood_panel_-_Princeton_University_Art_Museum_-_DSC06668.jpg|мини| Мадона и Детето, со Благовештението, камшикувањето и распнувањето, средината на 13 век]] Според Џон Стир, „до 13 век ... сите италијански местни школи [на сликарство] биле провинциски варијанти на средишната византиска традиција“. Поголемиот дел од уметниците на итало-византиското сликарство се непознати, иако се познато некои факти за подоцнежните преодни фигури како што се [[Копо ди Марковалдо]] во [[Фиренца]] (активен кон средината на 13 век), и [[Берлингиеро]] од [[Лука (град)|Лука]] (активен околу 1228–42). Златниот стил поттикнувал силни контури во насликаните форми, а „фигурите се формирани од апстрактни, но експресивни форми дизајнирани да распознаваат различни делови од телото или парчиња облека, а воедно создаваат прекрасни шари.“ == Термини == [[File:Maestro_di_san_gaggio_(forse_grifo_di_tancredi),_trittico,_1275-85_ca.JPG|мини| Триптих од крајот на 13 век, веројатно од [[Грифо ди Танкреди]]]] Терминот „италовизантиски“ се употребува за скулптура многу поретко, бидејќи [[Византијците]] не обезбедиле големи модели за следење за таа скулптура. Може да се користи за слонова коска, мозаици и слично. Во архитектурата, тоа е речиси неизбежен термин што се употребува за [[Базилика Свети Марко (Венеција)|Свети Марко, Венеција]] и неколку други многу стари објекти во Венеција (на пример, [[Фондако деи Турки]]) и на малите острови [[Торчело]] ([[Торчелска катедрала|Торчелската катедрала]] ) и [[Мурано]] во лагуната, но не се користи често за други згради (сè до преродбите во 19 век, како што се Вестминстерската катедрала и Бристолско-византискиот стил). Дури и остатокот од [[Венецијанска готска архитектура|венецијанската готска архитектура]] не ѝ должи многу на [[Византион|Византија]]. <ref>Mack, Rosamond E., ''Bazaar to Piazza'', 2002, 8-14, University of California Press, {{ISBN|978-0520221314}}, {{OCLC|45958231}}, [https://books.google.com/books?id=09sA4SNG2dYC&pg=PA8 google books]; Mack instead emphasizes architectural influences from the Islamic world.</ref> Луѓето од деловите на јужна Италија и [[Сицилија]] управувани од [[Византијците]] за време на [[Развиен среден век|развиениот среден век]] честопати продолжиле да зборуваат грчки сè до околу 16 век и имале грчко-православни религиозни обичаи. Тие и работите поврзани со нив може да се наречат итало-византиски, или алтернативно „итало-грчки“ или „итало-албански“. Источнокатоличката италијанско-византиска или италијанско-албанска католичка црква била основана за да им овозможи да ги задржат православните традиции во рамките на Католичката црква; денес има околу 70.000 членови, не сите во Италија. Варијанти на ''„maniera greca“'' во современи извори, како што се инвентарите, вклучуваат ''„alla greca“'', ''„more greco“'', ''„grechescha“'' и ''„pittura greca'' “, како и оние што го употребуваат „Критски“ или „Candia“, венецијанското име за [[Ираклион]], тогашен, а и денешен главен град на [[Крит]]. Овде спаѓаат ''„квадро а ла кандиота“'' и ''„квадро кандиота пиколо“'' („мала слика од Кандија“); тие веројатно најдобро се сметаат за карактеризација според стилот, а не запис за местото на потекло. Особено за [[Венецијанско сликарство|венецијанските слики]], современата историја на уметност може да употребува местни термини како што се ''scuola veneto-bizantina'' („Венецијанско-византиска школа“) или „Византиска (грчко-венецијанска) школа“, особено на италијански јазик. === Барокна скулптура === ''„Maniera greca“'' имала поинакво значење од 17 век, кога опишувала тренд во [[Барокно вајарство|барокното вајарство]] особено поврзан со Франсоа Дикесноа, фламански скулптор кој работел во [[Рим]] и неговите ученици како што е Ромбо Пауелс. Неговата ''Света Сузана'' (1633) во Санта Марија ди Лорето, Рим претставува таков пример. Во тоа време дури и уметниците во Рим можеле да видат многу малку вистинска античка грчка скулптура, а нивната идеја за „грчкост“ е прилично суптилна и тешка за реконструкција денес; во голема мера таа се однесува на хеленистичката скулптура отколку на онаа од претходните периоди, и дава повоздржан и помалку драматичен стил на барок од оној на [[Џан Лоренцо Бернини|Бернини]]. == Историја == [[File:Cambrai,_Cathédrale_Notre-Dame_de_Grâce,_icône_F_581.jpg|мини|411x411пкс| [[Камбрeјска Богородица]], италијанска, околу 1340 година. [[Темпера]] на кедрова плоча. 35,7&nbsp;см x 25,7&nbsp;см. Денес во Камбрејска катедралата, Франција.]] Се вели дека итало-византискиот стил на икони станал вообичаен по [[Опсада на Цариград (1204)|ограбувањето на Цариград]] во 1204 година од страна на крстоносците во текот на [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]]. Пленот донесен во Европа вклучувал голем број на икони, што веројатно ја стимулирало побарувачката за повеќе и им обезбедило модели на местните уметници. Преносното [[таблосликарство]] не било вообичаена форма на Западот пред грабежот, иако пристигнале неколку византиски примери и честопати биле многу почитувани, а неколку биле местно произведени, како што е веројатно Богородица на милосрдието од 7 век. Во 13 век, исто така, се забележува голем пораст на поклонението кон Дева Марија, предводено од Францисканскиот ред, основан пет години по грабежот. Во овој момент, повеќето примери веројатно биле направени за цркви или за големи домаќинства; тие подоцна имале тенденција да бидат оставени на црквите. Причините и силите кои довеле до развојот на олтарските живописи не се генерално согласни. Поставувањето украсени [[Кивор|кивори]] на светци на или зад олтарот, како и традицијата на украсување на предниот дел од олтарот со скулптури или текстил, им претходеле на првите олтарски фигури. <ref name="grove">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&q=The+Grove+Encyclopedia+of+Medieval+Art+and+Architecture&pg=PA44|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture, Volume 1|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-539536-5|editor-last=Hourihane|editor-first=Colum|pages=44–48}}</ref> Во текот на 13 век, литургиските промени (кои биле поништени дури во 20 век) го сместиле свештеникот да ја служи миса на истата страна од [[Олтар|олтарот]] како и собранието, па со грбот свртен кон нив поголемиот дел од времето. Ова го поттикнало создавањето [[Олтарник|олтарски слики]] зад и над олтарот кои претставувале визуелен побожен фокус. Повеќето поголеми итало-византиски слики биле олтарски слики, за кои наскоро се развила елаборирано врамената [[полиптих]] или „композитна олтарска слика“. Овие биле особено чести во Венеција, каде што големите мурални модели во [[Фрескопис|фреска]] биле ретки; [[Мозаик|мозаикот]] бил многу претпочитан, но премногу скап за поголемиот дел од црквите. [[Паоло Венецијано]] (активен приближно од 1321 до 1360 година) го предводел развојот, со стил кој е „сè уште византиски“, но сè повеќе под влијание на [[Готска уметност|готската уметност]] што се развивала северно од [[Алпите]] и лични елементи. Сепак, влијанието од Џото станало „речиси целосно отсутно“. Во подоцнежниот дел од 13 век, двајцата водечки сликари во северна Италија, [[Чимабуе]] во [[Фиренца]] (активен околу 1270–1303) и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] во [[Сиена]] (активен околу 1268–1311) биле обучени и високо вешти во итало-византискиот стил, но исто така го развивале во нови насоки во однос на претставувањето на цврстината и длабочината, и олабавувајќи ги вековните византиски пози. Овој пристап, и неговиот понатамошен развој од страна на Џото, полека го прифатиле главните работилници во другите градови, но многу помалку познати фигури во помалите или подалечните градови и места го продолжиле стариот стил подолго време. [[Камбрeјска Богородица]] е релативно доцно дело, веројатно насликано околу 1340 година во Италија, можеби во [[Пиза]], во никој случај не целосно во стариот итало-византиски стил. Еден грчки научник го опишал како „дело кое најверојатно ниту еден Византиец од тој период не би го препознал како грчка икона“. Ова дело има особена значајност бидејќи до времето кога еден каноник од катедралата во Камбре го купил за катедралата во 1450 година, се верувало дека е оригиналниот портрет на [[Богородица]] насликан од Свети [[Апостол Лука (Евангелист)|Лука Евангелистот]] и бил многу копиран од [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]]. Некои копии се очигледно холандски по стил, иако ја зачувуваат позата и деталите од оригиналот, но други за кои претходно се сметало дека се направени во Италија, всушност, можеби биле направени во [[Холандија]] од местни уметници. ''Маниера грека'' преживеала и била заменета од врвните италијански сликари, всушност станала почеста, бидејќи зголемениот просперитет и евтиниот критски увоз ја прошириле можноста за поседување икона за домот на економска скала. До 16 век, како што било откриено од инвентарите, поседувањето икони ''„ала грек“'' било многу честа појава во благородничките домаќинства и кај постарите свештеници, и се ширело во домовите на средната класа, а со текот а времето и кај работничката класа. [[File:Italian_(Tuscan)_School_-_The_Virgin_and_Child_with_Two_Angels_-_NG4741_-_National_Gallery.jpg|лево|мини| 1260-ти, од [[Пиза]], украдена од [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]]]] До 1615 година, едно истражување покажало дека извонредни 81% од домаќинствата на венецијанските работници поседувале уметнички дела од некаков вид; кога станува збор за икони, тие најчесто биле многу мали, а можеби претежно од критски увоз. Сепак, до овој период иконите ''„ала грка“'' започнале да изгледаат старомодни, иако некои останале до 18 век. Критската индустрија за икони веќе усвојувала посовремени западни стилови, со одреден успех, а бавното [[Отоманско-венецијанска војна (1645–1669)|губење на Крит од страна на Османлиите]] од 1645 до 1669 година сериозно ги прекинало снабдувањето. Како што стилскиот јаз помеѓу современото италијанско сликарство и италовизантиските (или грчките [[Критска школа|поствизантиски]]) икони се зголемувал, постојат докази дека барем некои Италијанци ја сметале ''maniera greca'' за супериорна од молитвена гледна точка. Ова делумно се должело на перцепираната автентичност на композициите или позите на византиските икони, за кои се верувало и биле прогласувани од православните, дека останале непроменети од самиот почеток на христијанството, а во неколку случаи произлегуваат или од чудотворна ''ахеиропоета'' или „икони ненаправени од човечки раце“, или од наводни портретни слики на Христос или Богородица насликани од житието, од Свети Лука или други. Некои, особено меѓу свештенството, сметале дека убавината и поголемиот натурализам на поновите италијански стилови го одвлекуваат вниманието од побожноста. Грчките оригинали добиле доцен пораст на популарноста во децениите по [[Пад на Цариград (1453)|падот на Цариград]] во 1453 година, кој донел нов прилив на Грци и икони во Италија. Помеѓу истакнатите колекционери бил и [[Папа Павле II|папата Павле II]] (починал во 1471 година), кој до 1457 година имал 23 микромозаични икони и 13 насликани или релјефни. Некои подоцна му припаднале на [[Лоренцо де Медичи]], кој поседувал 11 мозаични икони по неговата смрт во 1492 година. Грчкиот кардинал [[Василиј Висарион|Висарион]] подарил неколку икони на [[Базилика Свети Петар|црквата „Свети Петар“ во Рим]], а му позајмил грчки ракописи на Франческо д'Есте за да ги копира; многумина од д'Есте имале некои од иконите на Павле II. === Западно сликарство пред околу 1200 година === Италијанското сликарство до околу 1200 година се употребувало за [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]], [[Фрескопис|фрески]] и на дрво, големи насликани распетија за крстови во црквите, како и за разни парчиња мебел. Распетијата во природна големина не биле византиска форма и веројатно во Италија се сметале за поевтина варијанта на крстовите со ''вајано'' тело. Познати варијанти на вајарскиот тип ги вклучуваат [[Геронов крст|Героновиот крст]] ([[Келн]], 10 век), [[Светото лице на Лука]] (првично 11 век или порано) и каталонскиот [[Батљо Величество]] од 12 век. Насликаните распетија обично вклучувале многу помали фигури во делови на четирите краја од крстот, изградени од страните под хоризонталните краци, на ниво со торзото и нозете на Христос, како на крстот во катедралата Сарзана, датиран од 1138 година, најраното датирано [[Тоскана|тосканско]] сликарство. Од насликаните варијанти, [[Крст на Сан Дамијано|крстот на Сан Дамијано]] од околу 1100 година е еден од ретките рани преживеани; можеби останал недопрен единствено затоа што [[Франциск Асишки]] имал откровение пред него околу 1206 година. Постојат повеќе остатоци од подоцнежниот век; некои не се целосно рамни, но имаат лице и ореол кои малку штрчат од главната рамнина, за да се подобри видливоста одоздола. Италијанските сликари на панели веројатно биле обучени за изработка на вакви дела, како и за комбинации од фрески, сликање скулптури во дрво и камен и илустрирање на ракописи. Главните мајстори на новата [[Италијанско ренесансно сликарство|проторенесанса]], вклучувајќи ги [[Чимабуе]] и [[Џото]], за чие дело постојат подобри информации, најчесто сликале и панели и фрески, а понекогаш дизајнирале и [[Мозаик|мозаици]], како што се „[[Навичела (мозаик)|Навичела]]“ на Џото пред Старата базилика Свети Петар во Рим и „Берлингеро“ на фасадата на базиликата Сан Фредијано во Лука. [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] бил исклучок овде, главно сликајќи единствено панели. == Критско сликарство == [[File:Scuola_veneto-cretese,_maodnna_del_latte_tra_le_ss._caterina_e_lucia,_xvi_secolo.jpg|мини| [[Млекопитателница (икона)|Млекопитателница]] од 16 век со светци, опишани како „ ''scuola veneto-cretese'' “ (Венецијанско-критска школа). Местото каде што биле насликани ваквите дела може да биде тешко да се одреди. ]] Венецијански [[Крит]] имал голема сликарска индустрија, со критски, италијански и (особено по 1453 година) грчки уметници од континенталниот дел на земјата кои работеле. Постојат примери и за уметници од различно потекло кои заедно имале работилници, и за италијански и критски покровители кои нарачувале дела од сликар со различно потекло. Барем до крајот на 15 век, италијанските увозници го употребувале и ''изразот maniera greca'' (или ''in forma greca'', ''alla greca'') во своите договори за да опишат еден од двата стила на мали и евтини побожни слики од работилници на [[Критска школа|Критската школа]], кои биле масовно произведувани на [[Крит]] (тогаш под власта на [[Венеција]]) за извоз на Запад. Алтернативниот стил бил ''ала латина'' („латински стил“), претежно конзервативен романски или готски стил, каде што делата во грчки стил го следеле традиционалниот византиски стил до степен до кој нивната ниска цена дозволувала. Венецијанските архиви поседуваат значителна документација за трговијата со уметнички икони помеѓу Венеција и Крит, која до крајот на 15 век станала трговија со икони за масовно производство. Постои документација за специфична нарачка во 1499 година, на 700 икони на [[Богородица|Дева Марија]], 500 во западен стил и 200 во византиски стил. Нарачката им била дадена на тројца уметници од двајца дилери, еден венецијанец и еден од континентална [[Грција]], а времето помеѓу датумот на договорот и испораката било утврдено на само четириесет и пет дена. Веројатно квалитетот на многу такви нарачани икони бил прилично низок, а отфрлачкиот термин ''„Мадонери“'' бил измислен за да ги опише таквите сликари на големо, кои подоцна работеле и во Италија, честопати употребувајќи квазивизантиски стил, а очигледно честопати биле Грци или Далматинци. Производството на икони на овие нивоа се смета дека довело до презаситеност на пазарот, а во следните две децении постојат многу докази дека критската трговија значително се намалила, бидејќи европската побарувачка се намалила. Исто така, постоело и работилници водени од мајстори со многу подобар углед, кои произведувале дела со многу повисок квалитет. [[Ел Греко]] бил обучен во овој дел од критската индустрија, водејќи своја работилница неколку години пред да се пресели во Италија во 1567 година, на возраст од околу 26 години. Неговиот многу индивидуален подоцнежен италијански стил би можел со право да се окарактеризира како „итало-византиски“, иако всушност терминот не се употребува често за него. <ref>Panagiōtakēs, Nikolaos, ''El Greco: The Cretan Years'', 99 (and generally), 2009, Ashgate, {{ISBN|9780754668978}}, 0754668975, [https://books.google.com/books?id=mil9uHNqVpIC&dq=El+Greco&pg=PA99 google books]</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== {{commonscat|Italo-Byzantine paintings}} *Bacci, Michele. "Veneto-Byzantine 'Hybrids': Towards a Reassessment", ''Studies in Iconography'', vol. 35, 2014, pp. 73–106., [https://www.jstor.org/stable/23924788 JSTOR], Accessed 6 Mar. 2021. *[[Miklos Boskovits|Boskovits, Miklós]], Labriola, Ada, & Tartuferi, Angelo, ''The Origins of Florentine Painting, 1100–1270'', Volume 1, 1993, Giunti, [https://books.google.com/books?id=LDg4AQAAIAAJ google books] *Christiansen, Keith, ''Madonna and Child'', by Berlinghiero, [https://www.metmuseum.org/art/collection/search/435658 Metropolitan Museum of Art catalogue page], 2011 *Dodwell, C.R.; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0300064934}} *Drandaki, Anastasia, "A Maniera Greca: content, context and transformation of a term" ''Studies in Iconography'' 35, 2014, pp. 39–72, [https://www.academia.edu/7439723/_A_Maniera_Greca_content_context_and_transformation_of_a_term_Studies_in_Iconography_35_2014_39_72 online] * [[Helen C. Evans|Evans, Helen C.]] (ed.), [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/58371/rec/3 ''Byzantium, Faith and Power (1261–1557)''], 2004, Metropolitan Museum of Art/Yale University Press, {{ISBN|1-58839-114-0}} (the relevant entries on pp.&nbsp;582–588 are by [[Maryan Wynn Ainsworth]]) *Keck, Andrew S. "A Group of Italo-Byzantine Ivories." ''[[The Art Bulletin]]'', vol. 12, no. 2, 1930, pp. 147–162, [https://www.jstor.org/stable/3050770 JSTOR]. Accessed 3 Mar. 2021. *Lingo, Estelle Cecile, ''François Duquesnoy and the Greek Ideal'', 2007, Yale University Press, {{ISBN|9780300124835}}, [https://books.google.com/books?id=Wlq67ikF0OEC google books] *Matthews, Karen Rose, ''Conflict, Commerce, and an Aesthetic of Appropriation in the Italian Maritime Cities, 1000–1150'', 2018, BRILL, [https://books.google.com/books?id=psZKDwAAQBAJ google books] *Meagher, Jennifer. "Italian Painting of the Later Middle Ages." In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. [https://www.metmuseum.org/toah/hd/iptg/hd_iptg.htm online], September 2010 *Nagel, Alexander, and [[Christopher S. Wood|Wood, Christopher S.]], ''Anachronic Renaissance'', 2020, Zone Books, MIT Press, {{ISBN|9781942130345}}, [https://books.google.com/books?id=tVzbDwAAQBAJ&dq=Margarito+Arezzo&pg=PA387 google books] *[[Erwin Panofsky|Panofsky, Erwin]], ''Renaissance and Renascences in Western Art'' (1960), 1972, Icon/Harper & Row, {{ISBN|0064300269}} *Shrimplin, Valerie, [https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/content.gresham.ac.uk/data/binary/3483/2021-02-16-1300_SHRIMPLIN_Giotto-T.pdf ''Giotto and the Early Italian Resistance''], 2021, Online lecture from [[Gresham College]] * [[John Steer (art historian)|Steer, John]], ''Venetian painting: A concise history'', 1970, London: Thames and Hudson (World of Art), {{ISBN|0500201013}} *"Virgin and Child", ''Italian Renaissance Learning Resources'', Oxford Art Online In collaboration with the National Gallery of Art, [http://www.italianrenaissanceresources.com/units/unit-1/essays/icons-and-panel-painting-in-the-west/ online] *Voulgaropoulou, Margarita, "From Domestic Devotions to the Church Altar: Venerating Icons in the Late Medieval and Early Modern Adriatic", in Ryan, Salvador (ed), ''Domestic Devotions in Medieval and Early Modern Europe'', 2020, MDPI Books, (reprint from ''Religions'' in 2019), [https://books.google.com/books?id=R8HnDwAAQBAJ online] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Богородица во уметноста]] [[Категорија:Италијански уметнички правци]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] s2lktdptje87mmuixerfakvd77311jr Разговор:Итало-византиска уметност 1 1403700 5630930 2026-09-22T09:02:09Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630930 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники/евиденција/Lili Arsova 4 1403701 5630932 2026-09-22T09:06:50Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{:ВП:УНЗ|Lili Arsova}} {{:ВП:УНС|Енкаустика||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Пастел||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Адамов стил||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Летризам||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Тенебризам||||нова статија}} {{:ВП:УНС|||||нова статија}} {{:ВП:УНС|||||нова статија}} {{:ВП:УНС|||||... 5630932 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Lili Arsova}} {{:ВП:УНС|Енкаустика||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Пастел||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Адамов стил||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Летризам||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Тенебризам||||нова статија}} {{:ВП:УНС|||||нова статија}} {{:ВП:УНС|||||нова статија}} {{:ВП:УНС|||||нова статија}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Сликарски правци и техники|Lili Arsova]] hkpebfsh1fd7vca6yvvhoqbcvllxw72 Минувајки го плитакот 0 1403702 5630933 2026-09-22T09:07:03Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1362431317|Crossing the Ford]]“ 5630933 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Минувајки го плитакот|year=1842|image=William Mulready (1786-1863) - The Ford ('Crossing the Ford') - N00395 - National Gallery.jpg|caption=Вилијам Малреди (1786–1863) – плитак („Преминување на плитакот“) – N00395 – Национална галерија.jpg}} [[Податотека:William Mulready (1786-1863) - The Ford ('Crossing the Ford') - N00395 - National Gallery.jpg|мини]] '''''„Минувајки го плитакот“''''' (англиски:''Crossing the Ford)'' е слика од жанрот масло на платно од ирскиот [[уметник]] Вилијам Малриди, од 1842 година. Се одржува во музејот „Тејт Британ“, во [[Лондон]]. == Историја и опис == Сликата прикажува сцена каде двајца млади мажи носат жена преку [[Брод (премин)|премин]] некаде во рурална [[Англија]]. Тоа сугерира дека таа можеби избира со кој од двајцата додворувачи да изгради иднина. Двајца мажи јаваат коњи и една жена ја следат пеш. Сликата била изложена на Летната изложба на [[Кралска академија|Кралската академија]] во 1842 година во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]] на [[Плоштад Трафалгар|плоштадот Трафалгар]], каде што била едно од најпопуларните изложени дела. == Потекло == Денес се наоѓа во колекцијата на [[Тејт Британија]], подарена на нацијата од [[Приватна збирка|колекционерот на уметнички дела]] Роберт Вернон, во 1847 година, кој го купил делото од уметникот за 600 гвинеи. == Наводи == == Библиографија == * Мичел, Сали (ур.) ''Викторијанска Британија: Енциклопедија'' . Рутлиџ, 2011. * Роример, Ана. ''Цртежи од Вилијам Малриди'' . Музеј Викторија и Алберт, 1972 година. * Рајт, Кристофер, Гордон, Кетрин Меј и Смит, Мери Пескет. ''Британски и ирски слики во јавни колекции: Индекс на британски и ирски слики со масло од уметници родени пред 1870 година во јавни и институционални колекции во Обединетото Кралство и Ирска''. Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2006 година. [[Категорија:1842 во уметноста]] tiu9yeuzu9i4h4fbgfp2gq83x0z0r2u 5630936 5630933 2026-09-22T09:09:07Z Lili Arsova 86688 5630936 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|title=Минувајки го плитакот|year=1842|image=William Mulready (1786-1863) - The Ford ('Crossing the Ford') - N00395 - National Gallery.jpg|caption=Вилијам Малреди (1786–1863) – плитак („Преминување на плитакот“) – N00395 – Национална галерија.jpg}} [[Податотека:William Mulready (1786-1863) - The Ford ('Crossing the Ford') - N00395 - National Gallery.jpg|мини]] '''''„Минувајки го плитакот“''''' (англиски:''Crossing the Ford)'' е слика од жанрот масло на платно од ирскиот [[уметник]] Вилијам Малриди, од 1842 година. Се одржува во музејот „Тејт Британ“, во [[Лондон]].<ref>Wright, Gordon & Smith p.589</ref><ref>Mitchell p.516</ref> == Историја и опис == Сликата прикажува сцена каде двајца млади мажи носат жена преку [[Брод (премин)|премин]] некаде во рурална [[Англија]]. Тоа сугерира дека таа можеби избира со кој од двајцата додворувачи да изгради иднина. Двајца мажи јаваат коњи и една жена ја следат пеш. Сликата била изложена на Летната изложба на [[Кралска академија|Кралската академија]] во 1842 година во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]] на [[Плоштад Трафалгар|плоштадот Трафалгар]], каде што била едно од најпопуларните изложени дела. == Потекло == Денес се наоѓа во колекцијата на [[Тејт Британија]], подарена на нацијата од [[Приватна збирка|колекционерот на уметнички дела]] Роберт Вернон, во 1847 година, кој го купил делото од уметникот за 600 гвинеи.<ref>https://www.tate.org.uk/art/artworks/mulready-the-ford-crossing-the-ford-n00395</ref> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Мичел, Сали (ур.) ''Викторијанска Британија: Енциклопедија'' . Рутлиџ, 2011. * Роример, Ана. ''Цртежи од Вилијам Малриди'' . Музеј Викторија и Алберт, 1972 година. * Рајт, Кристофер, Гордон, Кетрин Меј и Смит, Мери Пескет. ''Британски и ирски слики во јавни колекции: Индекс на британски и ирски слики со масло од уметници родени пред 1870 година во јавни и институционални колекции во Обединетото Кралство и Ирска''. Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2006 година. [[Категорија:1842 во уметноста]] 08wsp74o1k91n2wsxso8fsv5m788kbk Разговор:Полска темјанушка 1 1403703 5630942 2026-09-22T09:17:54Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5630942 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:Ривинова темјанушка 1 1403704 5630948 2026-09-22T09:28:56Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5630948 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Allen 0 1403705 5630953 2026-09-22T09:36:16Z Виолетова 1975 авторска кратенка на ботаничар 5630953 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Тимоти Филд Ален]] o4veuwa1h3ulckhmp7y2fvlm2e1lrhb Alessio 0 1403706 5630955 2026-09-22T09:39:08Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Карло Лучијано Алесио]] 5630955 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Карло Лучијано Алесио]] 4pe2wyv2trzsvofa62sg46iyy9yppl4 S.F.Ashby 0 1403707 5630957 2026-09-22T09:39:42Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Сидни Френсис Ешби]] 5630957 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Сидни Френсис Ешби]] gsu7f8xcq8l8j8dravwlau0gsvbq89l Ackerman 0 1403708 5630959 2026-09-22T09:41:32Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Џејмс Дејвид Акерман]] 5630959 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џејмс Дејвид Акерман]] 3j7t2g4x63cgqua95kum2x8gkcv26mj C. Abel 0 1403709 5630962 2026-09-22T09:42:14Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Кларк Абел]] 5630962 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Кларк Абел]] 65g3i709683j898hq0s0c362a8pgape Разговор:Џон Бојд (глумец) 1 1403710 5630963 2026-09-22T09:42:19Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5630963 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Aberdeen 0 1403711 5630965 2026-09-22T09:44:10Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Џон Ерол Чандос Абердин]] 5630965 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џон Ерол Чандос Абердин]] 5jkdzmwzmm14a43owy2rkqyfe86dew3 Adamson 0 1403712 5630967 2026-09-22T09:46:01Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Роберт Стивен Адамсон]] 5630967 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Роберт Стивен Адамсон]] 9a7my8znnkecnp8hui79ifdknd76gpc Aderh. 0 1403713 5630969 2026-09-22T09:48:06Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Рудолф Адерхолд]] 5630969 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Рудолф Адерхолд]] s5c1sfz7wkgipo2t4x75j2k8v3mgvnk Разговор:Арт Карни 1 1403714 5630972 2026-09-22T09:52:19Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5630972 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Arv.-Touv. 0 1403715 5630975 2026-09-22T09:53:57Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Казимир Арвет-Тувет]] 5630975 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Казимир Арвет-Тувет]] r7bjbrb4b5a3olusud45hbyvst09dgc Ardiss. 0 1403716 5630978 2026-09-22T09:58:00Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Франческо Ардисоне]] 5630978 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Франческо Ардисоне]] eoghk05w1u2126ysg39kqkfx5xnop9f Разговор:Ричард Драјфус 1 1403717 5630982 2026-09-22T10:15:14Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5630982 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:Форест Витакер 1 1403718 5630988 2026-09-22T10:45:29Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5630988 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Предроманика 0 1403719 5630989 2026-09-22T10:46:18Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1376002412|Pre-Romanesque art and architecture]]“ 5630989 wikitext text/x-wiki [[File:Santa_María_del_Naranco,_Oviedo_edited.jpg|десно|мини| Кралската палата, подоцна црква, [[Санта Марија дел Наранко]], пример на астуриската архитектура од периодот Рамиренсе]] [[File:PM_33256_P_Lourosa.jpg|мини| Внатрешноста на црквата Сао Педро да Луроса во Луроса, Португалија]] [[File:Kopčany_kostol_-_sever.JPG|десно|мини| Црква Света Маргарет Антиохиска, Копчани во Копчани, Словачка, 9-10 век]] Предроманиката - период од европската историја на уметноста кој се протега од подемот на [[Меровинзи|меровиншката династија]] (околу 500 година) или од [[Каролиншка ренесанса|каролиншката ренесанса]] од крајот на 8 век, па сè до почетокот на [[Романика|романскиот стил]] во 11 век. Честопати се однесува конкретно на [[Архитектура|архитектурата]] и монументалната скулптура, но оваа статија ги опфаќа сите уметности од тој период. == Историја == Примарниот развој во овој период е воведувањето и примањето на [[Старовековна уметност|класичните]] средоземноморски и [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијански]] форми со [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германските]], што довело до иновативни нови форми. Ова, пак, довело до подемот на романиката во 11 век. На предроманскиот стил му претходела [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметноста од периодот на големите преселби]] на [[Варвари|варварските]] народи: [[Островска уметност|хиберносаксонските]] на [[Британски Острови|Британските Острови]] и претежно [[Меровиншка уметност|меровиншките]] во [[континентална Европа]]. Во поголемиот дел од [[Западна Европа]], римската архитектонска традиција го преживеала [[Распад на Римското Царство|распадот на Римското Царство]]. [[Франки|Франките]] од меровиншкиот народ продолжиле да градат големи камени објекти како [[Манастир|манастирски]] цркви и дворци. Обединувањето на франкиското кралство на чело со [[Хлодовик I]] ({{Владеел|481|511}}) и неговите наследници се совпаѓа со период на градење цркви, а особено манастирски цркви, бидејќи тие во тој период веќе биле моќни средини на меровиншката црква. Двесте манастири постоеле јужно од [[Лоара]] кога [[Свети Колумбан]], ирски мисионер, пристигнал во Европа во 585 година. Само 100 години подоцна, до крајот на 7 век, само во меровиншкото кралство работеле над 400 манастири. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.all-art.org/history128-2.html|title=History of Art:Barbarian Art}}</ref> Градежните планови честопати ја продолжувале традицијата на римските базилики. Голем број на меровиншки планови се реконструирани од археологијата. „''Историја на Франките''“ од [[Епископ|епископот]] [[Григориј Турски]] пишува за базиликата Свети Мартин, изградена во [[Тур]] од Свети Перпетуј (епископ во периодот 460–490) на почетокот на периодот и во тоа време на работ на франкската територија, дека имала 120 мермерни столбови, кули на источниот крај и неколку мозаици: „Свети Мартин го прикажал вертикалниот акцент и комбинацијата од блокови што формирале сложен внатрешен простор и соодветно богата надворешна силуета, кои требало да бидат обележја на романиката“. <ref>V.I. Atroshenko and Judith Collins, ''The Origins of the Romanesque'' (Lund Humphries, London) 1985, p. 48. {{ISBN|0-85331-487-X}}.</ref> Меровиншката династија отстапила место на [[Каролинзи|каролиншката династија]] во 752 година, кое довело до појава на [[каролиншка архитектура]] од 780 до 900 година, и до [[Отонова архитектура|отонска архитектура]] во [[Источна Франкија]] ([[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]) од средината на 10 век до средината на 11 век. Овие последователни франкиски династии имале голем придонес во [[Романска архитектура|романската архитектура]]. . [[File:Baptistere_Saint_Sauveur_by_Malost.JPG|десно|мини| Крстилницата на катедралата во Екс, изградена од [[Меровинзи|Меровинзите]], 500 година од н.е.]] == Примери за франкиски градби == [[Меровиншка уметност|меровингски]], [[Каролиншка архитектура|каролиншки]] и [[Отонова архитектура|отонски]] [[File:Digitale_Rekonstruktion_-_Geometrische_Ausmalung,_Innenansicht.jpg|десно|мини| Дигитална реконструкција на Царскиот дворец во Ингелхајм, околу 790 година]] [[File:St_Michaels_Church_Hildesheim.jpg|мини| Црквата „Свети Михаил“ во [[Хилдесхајм]], Германија, 1031 година]] [[File:Palais_d'Aix-la-Chapelle.svg|десно|мини| Реконструкција на палатата на [[Карло Велики]] во [[Ахен]], Германија, 800]] * Крстилница де Риез изградена во 4, 5 и 7 век * [[Фрежиска катедрала]], околу 450 г * Криптата на Сен Лоран Гренобл околу 500 година * Катедрала во Екс околу 500 година, крстилница изградена од [[Меровинзи|Меровинзите]] * Крстилница Сен-Жан 507 * Крстилница де Ванаске околу 500 г * Опатија Сен Жермен-де-Пре околу 540 година * Радегонде де Поатје Гробот на Свети Радегунда 587 година * Манастир Жуар, 630, меровиншка крипта * Манастир во Рајхенау 724 * Бенедиктински манастир Свети Јован, Мистер 780 * Грануштурм, 788, кула висока 20 метри во Архен * [[Лоршки манастир]], порта, (околу 800) * Палатинска капела во Ахен (Aix-la-Chapelle) (792-805) * Царска палата, Ингелхајм 800 * Ораториум на епископот Теодулф во Жермињи де Пре 806 * Колегиумската црква „Св. Урсмар “, во Лобес, [[Белгија]] (819–823) * Свети Михаил, Фулда, ротонда и крипта (822) * Базиликата „Ејнхард“, Штајнбах (827) * Црквата Свети Јустин, Франкфурт-Хохст (830) * Катедрала во Хилдесхајм, оригинална градба (872) * Замок во Броих 883–884, каролиншка тврдина * Замокот Бројх, Милхајм на Рур (884) * [[Корвеј|Опатијата Корвеј]] (885) * Сент Џорџ, Оберцел на [[Рајхенау|островот Рајхенау]] (888) * Свети Ѓорѓи (Рајхенау-Оберцел) 900 * Свети Јохан(Мајнц) 910 * Црквата Свети Филиберт, Турнус 950 * Св. Киријак, Гернроде 969 [[Отонова архитектура|Отонска]] и [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] * катедрала во Мајнц, чја изградба започнала во 991 и 994 година и задржала дел од структурата од овој период. * Црквата „Свети Михаил“ Хилдесхајм, 1031 == Царски стилови == === Каролиншка уметност === [[File:Ebbo_Gospels_St_Mark.jpg|лево|мини| Свети Марко, од таканареченото Ебонско Евангелие, каролиншка илустрација]] [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] претставува период од приближно 120 години од околу 780 до 900 година, за време на владеењето на [[Карло Велики]] и неговите непосредни наследници, популарно познат како [[Каролиншка ренесанса]]. Иако периодот бил краткотрен, тој оставил голем белег; северноевропските кралеви за прв пат ги промовирале класичните медитерански римски уметнички форми, а истовремено создавале и иновативни нови форми како што се натуралистичките цртежи со линии на фигури кои ќе имаат трајно влијание. Каролиншките цркви генерално се [[Базилика|базилики]], како [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијанските]] цркви во Рим, и најчесто се соединети западни ѕидини, што е веројатно преседан за западните фасади на подоцнежните средновековни катедрали. Оригинална западна изработка е зачувана денес во [[Корвеј|опатијата Корвеј]], изградена во 885 година. По прилично хаотичен интервал по каролиншкиот период, новата отонска династија ја оживеала царската уметност од околу 950 година, градејќи го и понатаму развивајќи го каролиншкиот стил во [[Отонска уметност|отонската уметност]]. === Отонска уметност === [[Германи|Германската]] предроманска уметност во текот на 120-годишниот период од 936 до 1056 година е вообичаено наречена отонска уметност според името на тројцата саксонски цареви по име Отон ([[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Отон II]] и Отон III) кои владееле со [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] од 936 до 1001 година. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на саксонската (отонска) династија. Во тој период се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера билње создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Голем дел од отонската уметност ја одразувал желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од доцната антика, како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих I]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Отонските манастири создале некои од највеличествените средновековни илуминирани ракописи. Тие биле главна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно спонзорство од цареви и епископи, имајќи ја најдобрата достапна опрема и талент. == Регионални стилови == === Британски Острови === [[File:Meister_des_Benedictionale_des_Heiligen_Aethelwold_001.jpg|десно|мини| Благослов на Свети Етелволд, [[илуминиран ракопис]]]] Пред кралот Алфред, доминантен уметнички стил во Англија била [[Островска уметност|хиберно-саксонската]] култура, која во [[Островска уметност|островската уметност]] создала спој на англосаксонски и келтски техники и мотиви, која во голема мера престанала во Ирска и Северна Англија преку [[Викинзи|викиншките]] напади. Периодот од времето на кралот [[Алфред Велики]] (885) е познат како вистински англосаксонски период, со оживувањето на [[англиската култура]] по завршувањето на викиншките напади, до почетокот на 12 век, кога [[Романика|романската уметност]] станала ново движење. Англосаксонската уметност денес е главно позната преку [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки. === Хрватска === [[File:Zadar2.jpg|десно|мини| Црквата Свети Донат во [[Задар]], Хрватска, 9 век. <ref name="Ivancevic1999">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatiainearlymi0000unse|title=Croatia in the Early Middle Ages: A Cultural Survey|last=Ivančević|first=Radovan|date=1999|publisher=Philip Wilson Publishers, AGM & [[HAZU]]|isbn=0856674990|editor-last=Ivan Supičić|location=London, Zagreb|pages=417–444|language=en|chapter=The Pre-Romanesque in Croatia - A question of interpretation}}</ref>]] [[File:Plutej_iz_Sv._Nediljice.jpg|мини|250x250пкс| Монументален плутеј (98 x 183) од црквата Света Недиљица, Задар, средината на 11 век, на кој се прикажани „[[Колеж на витлеемските младенци|Колежот на витлеемските младенци]]“, „ [[Бегство во Египет]]“, „ [[Јован Крстител|Крштевање]]“. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatiainearlymi0000unse|title=Croatia in the Early Middle Ages: A Cultural Survey|last=Petricioli|first=Ivo|date=1999|publisher=Philip Wilson Publishers, AGM & [[HAZU]]|isbn=0856674990|editor-last=Ivan Supičić|location=London, Zagreb|pages=475–492|language=en|chapter=Sculpture from the 8th to the 12th century}}</ref>]] Во 7 век [[Хрвати|Хрватите]], заедно со други [[Словени]] и [[Авари]], пристигнале од [[Источна Европа]] во регионот каде што живеат и денес. Првите хрватски цркви биле изградени како кралски светилишта, а влијанието на римската уметност било најголемо во [[Далмација]], каде што урбанизацијата била најгуста. Постепено тоа влијание било занемарено и се појавиле одредени поедноставувања и измени на наследените форми, па дури и создавање на оригинални градби. Сите тие (големи и стотици мали објекти) биле изградени во различни типографски форми, со грубо делкан камен обложен со дебел слој малтер однадвор. Големите цркви се лонгитудинални со еден или три [[Брод (архитектура)|бродови]] како Црквата Свети Спас ({{Langx|hr|Crkva Sv. Spasa}}) на изворот на реката [[Цетина]], изградена во 9 век, заедно со црквата на Светиот крст во [[Нин]]. Најголемата и најсложената централна црква од 9 век е посветена на Свети Донат во [[Задар]]. [[Олтар|Олтарските]] огради и прозорците на тие цркви биле во голема мера украсени со проѕирен плиток [[орнамент]] во облик на конец, наречен ''[[Хрватски преплет|плетер]]'' (што значи да се плеви), бидејќи жиците биле навојувани и повторно навојувани низ нив. Мотивите на тие релјефи биле земени од римската уметност; понекогаш фигури од [[Библијата]] се појавувале покрај оваа украсување, како што е ''релјефот во Света Недељица'' во Задар, а потоа биле пригушени од нивниот шар. Ова се случувало и со гравурите на ранохрватско писмо – [[глаголица]]. Наскоро, глаголските списи биле заменети со [[Латински јазик|латински]] на олтарските огради и [[Архитрав|архитравите]] на старите хрватски цркви. Од ''Крунската црква на [[Дмитар Звонимир|кралот Звонимир]]'' (т.н. ''Шуплива црква'' во Солин) доаѓа олтарната табла со ''фигура на хрватски крал'' на престолот со [[Каролинзи|каролиншка]] круна, слуга покрај него и поданик поклонет пред кралот. Со приклучувањето кон [[Унгарија|унгарската]] круна во 12 век, Хрватска ја изгубила својата целосна независност, но не ги изгубила своите врски со југот и западот, туку тоа го обезбедило почетокот на нова ера на [[Средна Европа|централноевропско]] културно влијание. === Франција === По пропаѓањето на Каролиншкото Царство, Франција била поделена на голем број спорни провинции, така што, без организирано царско покровителство, француската уметност од 10 и 11 век се локализирала околу големите манастири и ѝ недостасувала софистицираноста на стил насочен од дворот. Повеќе регионални стилови се развиле врз основа на случајната достапност на каролиншки ракописи (како модели од кои може да се црпи) и достапноста на патувачки уметници. Манастирот Свети Бертин станал важно средиште под водство на неговиот игумен Одберт (986–1007), кој создал нов стил кој се основал на англосаксонски и каролиншки форми. Блиската опатија Свети Васт создала голем број дела. Во југозападна Франција, во манастирот Свети Марсијал во Лимож, биле напишани голем број ракописи околу 1000 година, како и во [[Алби]], Фижек и Сен-Север-де-Рустан во Гасконија. Во [[Париз]] се развил стил во опатијата Сен Жермен де Пре. Во Нормандија се развил нов стил од 975 година па наваму. === Италија === Јужна Италија имала корист од присуството и вкрстеното оплодување на [[Византијците]], [[Арапите]] и [[Нормани|Норманите]], додека северот бил претежно контролиран прво од [[Каролинзите]]. [[Нормани|Норманите]] на [[Сицилија]] одлучиле да повикат византиски работилници за украсување на нивните цркви, како што се катедралите Монреале и Чефалу, каде што се зачувани целосни иконографски програми на [[Мозаик|мозаици]]. Биле создадени важни фрески и илуминирани ракописи. === Шпанија и Португалија === [[File:Arcos_de_herradura_en_la_iglesia_de_Santiago_de_Peñalba.jpg|мини| Сантијаго де Пењалба, пример за мосарабска ибериска уметност]] Првата форма на предромански стил во [[Шпанија]] и [[Португалија]] била [[Визиготска уметност и архитектура|визиготската уметност]], која ги донела потковичните лакови во подоцнежната [[Мавританс архитектура|мавританска архитектура]] и го развила накитот. По маварската окупација, предроманската уметност најорвин била сведена на [[Кралство Астурија|Кралството Астурија]], единственото христијанско царство во областа во тоа време, кое достигнало високи нивоа на уметничка рафинираност. (Погледнете: [[астурска уметност]]). Христијаните кои живееле на маварска територија, Мосарабите, создале свој архитектонски и илуминационен стил, мосарабска уметност. Најдобро зачуваниот визиготски споменик во [[Португалија]] е капелата „Свети Фрутуозо“ во [[Брага]]. [[Категорија:Западна уметност]] [[Категорија:Романска архитектура]] [[Категорија:Историја на архитектурата]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Средновековна архитектура]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] sjt0rvwjzsfpe63qsjdl39h8ivvodr1 5630991 5630989 2026-09-22T10:47:53Z Тиверополник 1815 5630991 wikitext text/x-wiki [[File:Santa_María_del_Naranco,_Oviedo_edited.jpg|десно|мини| Кралската палата, подоцна црква, [[Санта Марија дел Наранко]], пример на астуриската архитектура од периодот Рамиренсе]] [[File:PM_33256_P_Lourosa.jpg|мини| Внатрешноста на црквата Сао Педро да Луроса во Луроса, Португалија]] [[File:Kopčany_kostol_-_sever.JPG|десно|мини| Црква Света Маргарет Антиохиска, Копчани во Копчани, Словачка, 9-10 век]] '''Предроманика''' — период од европската историја на уметноста кој се протега од подемот на [[Меровинзи|меровиншката династија]] (околу 500 година) или од [[Каролиншка ренесанса|каролиншката ренесанса]] од крајот на 8 век, па сè до почетокот на [[Романика|романскиот стил]] во 11 век. Честопати се однесува конкретно на [[Архитектура|архитектурата]] и монументалната скулптура, но оваа статија ги опфаќа сите уметности од тој период. == Историја == Примарниот развој во овој период е воведувањето и примањето на [[Старовековна уметност|класичните]] средоземноморски и [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијански]] форми со [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германските]], што довело до иновативни нови форми. Ова, пак, довело до подемот на романиката во 11 век. На предроманскиот стил му претходела [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметноста од периодот на големите преселби]] на [[Варвари|варварските]] народи: [[Островска уметност|хиберносаксонските]] на [[Британски Острови|Британските Острови]] и претежно [[Меровиншка уметност|меровиншките]] во [[континентална Европа]]. Во поголемиот дел од [[Западна Европа]], римската архитектонска традиција го преживеала [[Распад на Римското Царство|распадот на Римското Царство]]. [[Франки|Франките]] од меровиншкиот народ продолжиле да градат големи камени објекти како [[Манастир|манастирски]] цркви и дворци. Обединувањето на франкиското кралство на чело со [[Хлодовик I]] ({{Владеел|481|511}}) и неговите наследници се совпаѓа со период на градење цркви, а особено манастирски цркви, бидејќи тие во тој период веќе биле моќни средини на меровиншката црква. Двесте манастири постоеле јужно од [[Лоара]] кога [[Свети Колумбан]], ирски мисионер, пристигнал во Европа во 585 година. Само 100 години подоцна, до крајот на 7 век, само во меровиншкото кралство работеле над 400 манастири. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.all-art.org/history128-2.html|title=History of Art:Barbarian Art}}</ref> Градежните планови честопати ја продолжувале традицијата на римските базилики. Голем број на меровиншки планови се реконструирани од археологијата. „''Историја на Франките''“ од [[Епископ|епископот]] [[Григориј Турски]] пишува за базиликата Свети Мартин, изградена во [[Тур]] од Свети Перпетуј (епископ во периодот 460–490) на почетокот на периодот и во тоа време на работ на франкската територија, дека имала 120 мермерни столбови, кули на источниот крај и неколку мозаици: „Свети Мартин го прикажал вертикалниот акцент и комбинацијата од блокови што формирале сложен внатрешен простор и соодветно богата надворешна силуета, кои требало да бидат обележја на романиката“. <ref>V.I. Atroshenko and Judith Collins, ''The Origins of the Romanesque'' (Lund Humphries, London) 1985, p. 48. {{ISBN|0-85331-487-X}}.</ref> Меровиншката династија отстапила место на [[Каролинзи|каролиншката династија]] во 752 година, кое довело до појава на [[каролиншка архитектура]] од 780 до 900 година, и до [[Отонова архитектура|отонска архитектура]] во [[Источна Франкија]] ([[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]) од средината на 10 век до средината на 11 век. Овие последователни франкиски династии имале голем придонес во [[Романска архитектура|романската архитектура]]. . [[File:Baptistere_Saint_Sauveur_by_Malost.JPG|десно|мини| Крстилницата на катедралата во Екс, изградена од [[Меровинзи|Меровинзите]], 500 година од н.е.]] == Примери за франкиски градби == [[Меровиншка уметност|меровингски]], [[Каролиншка архитектура|каролиншки]] и [[Отонова архитектура|отонски]] [[File:Digitale_Rekonstruktion_-_Geometrische_Ausmalung,_Innenansicht.jpg|десно|мини| Дигитална реконструкција на Царскиот дворец во Ингелхајм, околу 790 година]] [[File:St_Michaels_Church_Hildesheim.jpg|мини| Црквата „Свети Михаил“ во [[Хилдесхајм]], Германија, 1031 година]] [[File:Palais_d'Aix-la-Chapelle.svg|десно|мини| Реконструкција на палатата на [[Карло Велики]] во [[Ахен]], Германија, 800]] * Крстилница де Риез изградена во 4, 5 и 7 век * [[Фрежиска катедрала]], околу 450 г * Криптата на Сен Лоран Гренобл околу 500 година * Катедрала во Екс околу 500 година, крстилница изградена од [[Меровинзи|Меровинзите]] * Крстилница Сен-Жан 507 * Крстилница де Ванаске околу 500 г * Опатија Сен Жермен-де-Пре околу 540 година * Радегонде де Поатје Гробот на Свети Радегунда 587 година * Манастир Жуар, 630, меровиншка крипта * Манастир во Рајхенау 724 * Бенедиктински манастир Свети Јован, Мистер 780 * Грануштурм, 788, кула висока 20 метри во Архен * [[Лоршки манастир]], порта, (околу 800) * Палатинска капела во Ахен (Aix-la-Chapelle) (792-805) * Царска палата, Ингелхајм 800 * Ораториум на епископот Теодулф во Жермињи де Пре 806 * Колегиумската црква „Св. Урсмар “, во Лобес, [[Белгија]] (819–823) * Свети Михаил, Фулда, ротонда и крипта (822) * Базиликата „Ејнхард“, Штајнбах (827) * Црквата Свети Јустин, Франкфурт-Хохст (830) * Катедрала во Хилдесхајм, оригинална градба (872) * Замок во Броих 883–884, каролиншка тврдина * Замокот Бројх, Милхајм на Рур (884) * [[Корвеј|Опатијата Корвеј]] (885) * Сент Џорџ, Оберцел на [[Рајхенау|островот Рајхенау]] (888) * Свети Ѓорѓи (Рајхенау-Оберцел) 900 * Свети Јохан(Мајнц) 910 * Црквата Свети Филиберт, Турнус 950 * Св. Киријак, Гернроде 969 [[Отонова архитектура|Отонска]] и [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] * катедрала во Мајнц, чја изградба започнала во 991 и 994 година и задржала дел од структурата од овој период. * Црквата „Свети Михаил“ Хилдесхајм, 1031 == Царски стилови == === Каролиншка уметност === [[File:Ebbo_Gospels_St_Mark.jpg|лево|мини| Свети Марко, од таканареченото Ебонско Евангелие, каролиншка илустрација]] [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] претставува период од приближно 120 години од околу 780 до 900 година, за време на владеењето на [[Карло Велики]] и неговите непосредни наследници, популарно познат како [[Каролиншка ренесанса]]. Иако периодот бил краткотрен, тој оставил голем белег; северноевропските кралеви за прв пат ги промовирале класичните медитерански римски уметнички форми, а истовремено создавале и иновативни нови форми како што се натуралистичките цртежи со линии на фигури кои ќе имаат трајно влијание. Каролиншките цркви генерално се [[Базилика|базилики]], како [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијанските]] цркви во Рим, и најчесто се соединети западни ѕидини, што е веројатно преседан за западните фасади на подоцнежните средновековни катедрали. Оригинална западна изработка е зачувана денес во [[Корвеј|опатијата Корвеј]], изградена во 885 година. По прилично хаотичен интервал по каролиншкиот период, новата отонска династија ја оживеала царската уметност од околу 950 година, градејќи го и понатаму развивајќи го каролиншкиот стил во [[Отонска уметност|отонската уметност]]. === Отонска уметност === [[Германи|Германската]] предроманска уметност во текот на 120-годишниот период од 936 до 1056 година е вообичаено наречена отонска уметност според името на тројцата саксонски цареви по име Отон ([[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Отон II]] и Отон III) кои владееле со [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] од 936 до 1001 година. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на саксонската (отонска) династија. Во тој период се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера билње создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Голем дел од отонската уметност ја одразувал желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од доцната антика, како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих I]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Отонските манастири создале некои од највеличествените средновековни илуминирани ракописи. Тие биле главна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно спонзорство од цареви и епископи, имајќи ја најдобрата достапна опрема и талент. == Регионални стилови == === Британски Острови === [[File:Meister_des_Benedictionale_des_Heiligen_Aethelwold_001.jpg|десно|мини| Благослов на Свети Етелволд, [[илуминиран ракопис]]]] Пред кралот Алфред, доминантен уметнички стил во Англија била [[Островска уметност|хиберно-саксонската]] култура, која во [[Островска уметност|островската уметност]] создала спој на англосаксонски и келтски техники и мотиви, која во голема мера престанала во Ирска и Северна Англија преку [[Викинзи|викиншките]] напади. Периодот од времето на кралот [[Алфред Велики]] (885) е познат како вистински англосаксонски период, со оживувањето на [[англиската култура]] по завршувањето на викиншките напади, до почетокот на 12 век, кога [[Романика|романската уметност]] станала ново движење. Англосаксонската уметност денес е главно позната преку [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки. === Хрватска === [[File:Zadar2.jpg|десно|мини| Црквата Свети Донат во [[Задар]], Хрватска, 9 век. <ref name="Ivancevic1999">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatiainearlymi0000unse|title=Croatia in the Early Middle Ages: A Cultural Survey|last=Ivančević|first=Radovan|date=1999|publisher=Philip Wilson Publishers, AGM & [[HAZU]]|isbn=0856674990|editor-last=Ivan Supičić|location=London, Zagreb|pages=417–444|language=en|chapter=The Pre-Romanesque in Croatia - A question of interpretation}}</ref>]] [[File:Plutej_iz_Sv._Nediljice.jpg|мини|250x250пкс| Монументален плутеј (98 x 183) од црквата Света Недиљица, Задар, средината на 11 век, на кој се прикажани „[[Колеж на витлеемските младенци|Колежот на витлеемските младенци]]“, „ [[Бегство во Египет]]“, „ [[Јован Крстител|Крштевање]]“. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatiainearlymi0000unse|title=Croatia in the Early Middle Ages: A Cultural Survey|last=Petricioli|first=Ivo|date=1999|publisher=Philip Wilson Publishers, AGM & [[HAZU]]|isbn=0856674990|editor-last=Ivan Supičić|location=London, Zagreb|pages=475–492|language=en|chapter=Sculpture from the 8th to the 12th century}}</ref>]] Во 7 век [[Хрвати|Хрватите]], заедно со други [[Словени]] и [[Авари]], пристигнале од [[Источна Европа]] во регионот каде што живеат и денес. Првите хрватски цркви биле изградени како кралски светилишта, а влијанието на римската уметност било најголемо во [[Далмација]], каде што урбанизацијата била најгуста. Постепено тоа влијание било занемарено и се појавиле одредени поедноставувања и измени на наследените форми, па дури и создавање на оригинални градби. Сите тие (големи и стотици мали објекти) биле изградени во различни типографски форми, со грубо делкан камен обложен со дебел слој малтер однадвор. Големите цркви се лонгитудинални со еден или три [[Брод (архитектура)|бродови]] како Црквата Свети Спас ({{Langx|hr|Crkva Sv. Spasa}}) на изворот на реката [[Цетина]], изградена во 9 век, заедно со црквата на Светиот крст во [[Нин]]. Најголемата и најсложената централна црква од 9 век е посветена на Свети Донат во [[Задар]]. [[Олтар|Олтарските]] огради и прозорците на тие цркви биле во голема мера украсени со проѕирен плиток [[орнамент]] во облик на конец, наречен ''[[Хрватски преплет|плетер]]'' (што значи да се плеви), бидејќи жиците биле навојувани и повторно навојувани низ нив. Мотивите на тие релјефи биле земени од римската уметност; понекогаш фигури од [[Библијата]] се појавувале покрај оваа украсување, како што е ''релјефот во Света Недељица'' во Задар, а потоа биле пригушени од нивниот шар. Ова се случувало и со гравурите на ранохрватско писмо – [[глаголица]]. Наскоро, глаголските списи биле заменети со [[Латински јазик|латински]] на олтарските огради и [[Архитрав|архитравите]] на старите хрватски цркви. Од ''Крунската црква на [[Дмитар Звонимир|кралот Звонимир]]'' (т.н. ''Шуплива црква'' во Солин) доаѓа олтарната табла со ''фигура на хрватски крал'' на престолот со [[Каролинзи|каролиншка]] круна, слуга покрај него и поданик поклонет пред кралот. Со приклучувањето кон [[Унгарија|унгарската]] круна во 12 век, Хрватска ја изгубила својата целосна независност, но не ги изгубила своите врски со југот и западот, туку тоа го обезбедило почетокот на нова ера на [[Средна Европа|централноевропско]] културно влијание. === Франција === По пропаѓањето на Каролиншкото Царство, Франција била поделена на голем број спорни провинции, така што, без организирано царско покровителство, француската уметност од 10 и 11 век се локализирала околу големите манастири и ѝ недостасувала софистицираноста на стил насочен од дворот. Повеќе регионални стилови се развиле врз основа на случајната достапност на каролиншки ракописи (како модели од кои може да се црпи) и достапноста на патувачки уметници. Манастирот Свети Бертин станал важно средиште под водство на неговиот игумен Одберт (986–1007), кој создал нов стил кој се основал на англосаксонски и каролиншки форми. Блиската опатија Свети Васт создала голем број дела. Во југозападна Франција, во манастирот Свети Марсијал во Лимож, биле напишани голем број ракописи околу 1000 година, како и во [[Алби]], Фижек и Сен-Север-де-Рустан во Гасконија. Во [[Париз]] се развил стил во опатијата Сен Жермен де Пре. Во Нормандија се развил нов стил од 975 година па наваму. === Италија === Јужна Италија имала корист од присуството и вкрстеното оплодување на [[Византијците]], [[Арапите]] и [[Нормани|Норманите]], додека северот бил претежно контролиран прво од [[Каролинзите]]. [[Нормани|Норманите]] на [[Сицилија]] одлучиле да повикат византиски работилници за украсување на нивните цркви, како што се катедралите Монреале и Чефалу, каде што се зачувани целосни иконографски програми на [[Мозаик|мозаици]]. Биле создадени важни фрески и илуминирани ракописи. === Шпанија и Португалија === [[File:Arcos_de_herradura_en_la_iglesia_de_Santiago_de_Peñalba.jpg|мини| Сантијаго де Пењалба, пример за мосарабска ибериска уметност]] Првата форма на предромански стил во [[Шпанија]] и [[Португалија]] била [[Визиготска уметност и архитектура|визиготската уметност]], која ги донела потковичните лакови во подоцнежната [[Мавританс архитектура|мавританска архитектура]] и го развила накитот. По маварската окупација, предроманската уметност најорвин била сведена на [[Кралство Астурија|Кралството Астурија]], единственото христијанско царство во областа во тоа време, кое достигнало високи нивоа на уметничка рафинираност. (Погледнете: [[астурска уметност]]). Христијаните кои живееле на маварска територија, Мосарабите, создале свој архитектонски и илуминационен стил, мосарабска уметност. Најдобро зачуваниот визиготски споменик во [[Португалија]] е капелата „Свети Фрутуозо“ во [[Брага]]. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * Joachim E. Gaehde (1989). "Pre-Romanesque Art". ''[[Dictionary of the Middle Ages]]''. {{ISBN|0-684-18276-9}} * Jacques Fontaine (1995) ''L'art pré-roman hispanique'', Nuit des temps, [[Editions zodiaque]] {{ISBN|2-7369-0215-7}} == Надворешни врски == * [http://www.circulo-romanico.com El Portal del Arte Románico Visigothic, Mozarabe and Romanesque art in Spain.] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Западна уметност]] [[Категорија:Романска архитектура]] [[Категорија:Историја на архитектурата]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Средновековна архитектура]] ogrqlf4qy9l9v3i5lqebmc7clkw3ib5 Разговор:Предроманика 1 1403720 5630990 2026-09-22T10:46:41Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5630990 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Габриел-Мари Легуве 1 1403721 5630999 2026-09-22T11:23:51Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5630999 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:Жан Вату 1 1403722 5631002 2026-09-22T11:29:39Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5631002 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Разговор:Филип Хаберт 1 1403723 5631007 2026-09-22T11:45:22Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5631007 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc